<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="T33n1693">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Taishō Tripiṭaka, Electronic version, No. 1693 人本欲生經註</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">大正新脩大藏經數位版, No. 1693 人本欲生經註</title>
			<author>東晉 道安撰</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Taisho</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.poyung</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.say</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">T</idno>.<idno type="vol">33</idno>.<idno type="no">1693</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2023-06-27 22:21:24 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Taishō Tripiṭaka</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">大正新脩大藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">人本欲生經註</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Hsiao Chen-Kuo, Text as provided by Anonymous from USA, Punctuated text as provided by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">蕭鎭國大德提供，北美某大德提供，CBETA 提供新式標點</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>新式標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【大】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB01083">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01083</charName>
				<mapping cb:dec="984123" type="PUA">U+F043B</mapping>
			<mapping type="unicode">U+23AD8</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[聲-耳+卵]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB04448">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04448</charName>
				<mapping cb:dec="987488" type="PUA">U+F1160</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2DDAD</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[爪/再]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB04493">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04493</charName>
				<mapping cb:dec="987533" type="PUA">U+F118D</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2D67C</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[庶-廿+(臣*巳)]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2000-03-28T11:44:03">
			CW (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT (00/01/24)
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone n="1" unit="juan"/>
<pb n="0001a" ed="T" xml:id="T33.1693.0001a"/>
<lb n="0001a01" ed="T"/>
<lb n="0001a02" ed="T"/><cb:docNumber>No. 1693 [cf. No. 14]</cb:docNumber>
<lb n="0001a03" ed="T"/><cb:div type="xu"><cb:mulu level="1" type="序">人本欲生經序</cb:mulu><head><anchor xml:id="nkr_note_orig_0001001" n="0001001"/>人本欲生經序</head>
<lb n="0001a04" ed="T"/>
<lb n="0001a05" ed="T"/><p xml:id="pT33p0001a0501">人本欲生經者，照于十二因緣而成四諦也。
<lb n="0001a06" ed="T"/>本，癡也、欲愛也。生，生死也。略擧十二之三以
<lb n="0001a07" ed="T"/>爲因也。人在生死，莫不浪滯於三世、飄縈於
<lb n="0001a08" ed="T"/>九止、稠繆八縛者也。十二因緣於九止，則第
<lb n="0001a09" ed="T"/>一人亦天也。四諦所鑒，鑒乎九止。八解所正，
<lb n="0001a10" ed="T"/>正于八邪。邪正則無往而不恬、止鑒則無
<lb n="0001a11" ed="T"/>往而不愉，無往而不愉故能洞照傍通、無往
<lb n="0001a12" ed="T"/>而不恬故能神變應會，神變應會則不疾而
<lb n="0001a13" ed="T"/>速、洞照傍通則不言而化，不言而化故無棄
<lb n="0001a14" ed="T"/>人、不疾而速故無遺物。物之不遺、人之不棄，
<lb n="0001a15" ed="T"/>斯禪智之由也。故經曰「道從禪智得近泥洹」，
<lb n="0001a16" ed="T"/>豈虛也哉！誠近歸之也。斯經似<name role="" type="person">安世高</name>譯，爲
<lb n="0001a17" ed="T"/>晉言也。言古文悉、義妙理婉，覩其幽堂之美、
<lb n="0001a18" ed="T"/>闕庭之富者或寡矣。安每攬其文，欲罷不能，
<lb n="0001a19" ed="T"/>所樂而玩者三觀之妙也、所思而在者想滅
<lb n="0001a20" ed="T"/>之辭也。敢以餘暇爲之撮注，其義同而文別
<lb n="0001a21" ed="T"/>者無所加訓焉。</p></cb:div>
<lb n="0001a22" ed="T"/><cb:div type="jing">
<lb n="0001a23" ed="T"/>
<lb n="0001a24" ed="T"/><cb:juan n="001" fun="open"><cb:mulu n="1" type="卷"/><cb:jhead>佛說人本欲生經</cb:jhead></cb:juan>
<lb n="0001a25" ed="T"/>
<lb n="0001a26" ed="T"/><byline cb:type="Translator">後漢安息三藏<name role="" type="person">安世高</name>譯</byline>
<lb n="0001a27" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0001a2701">聞如是：一時佛在拘類國行拘類國法治處。</p></cb:div>
<lb n="0001a28" ed="T"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0001a2801">阿難記所聞聖敎土也。法治處，王城也。</p></cb:div>
<lb n="0001a29" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0001a2901">是時賢者阿難獨閑處，傾猗念：如是意生未曾
<pb n="0001b" ed="T" xml:id="T33.1693.0001b"/>
<lb n="0001b01" ed="T"/>有，是意是微妙本，生死亦微妙，中微妙，但爲分
<lb n="0001b02" ed="T"/>明易現。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0001b0204">現當爲見也。是意微妙本，句倒。</p></cb:div>
<lb n="0001b03" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0001b0301">便賢者阿難，夜已竟，起到佛。已到，爲佛足下禮
<lb n="0001b04" ed="T"/>已，訖一處止。已止一處，賢者阿難白佛：如是我
<lb n="0001b05" ed="T"/>爲獨閑處傾猗念，如是意生未曾有，是意是微
<lb n="0001b06" ed="T"/>妙本。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0001b0603">本，癡也。解癡者，四諦之所照也。</p></cb:div>
<lb n="0001b07" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0001b0701">生死亦微妙。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0001b0706">生死，極末也。微明之諦達于
<lb n="0001b08" ed="T"/>末也。</p></cb:div>
<lb n="0001b09" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0001b0901">中微妙。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0001b0904">中者，本末之間。九，用諦燭之，之亦
<lb n="0001b10" ed="T"/>甚微妙也。</p></cb:div>
<lb n="0001b11" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0001b1101">但爲分明易現。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0001b1107">現，當作見也。言四諦觀十
<lb n="0001b12" ed="T"/>一因緣了了分明，不難知也。</p></cb:div>
<lb n="0001b13" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0001b1301">佛吿阿難：勿說是分明易知易見深微妙。阿難！
<lb n="0001b14" ed="T"/>從有本，生死是。阿難！從本因緣生死如有，不知
<lb n="0001b15" ed="T"/>不見、不解不受，令是世間如織機躡撰往來。</p></cb:div>
<lb n="0001b16" ed="T"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0001b1601">言從癡者有是生死，至深至妙，何得言易見
<lb n="0001b17" ed="T"/>乎？自有癡來經劫累身，悠悠者比丘有不了
<lb n="0001b18" ed="T"/>諦，反視如有者者萬無一人，曷云分明耶？</p></cb:div>
<lb n="0001b19" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0001b1901">從是世後世，從後世是世，更苦世間居，令不得
<lb n="0001b20" ed="T"/>離世間。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0001b2004">此說生死苦爲苦諦也。今死則後
<lb n="0001b21" ed="T"/>身生，生死猶晝夜，而愚者以生而感死，頻以
<lb n="0001b22" ed="T"/>成苦。</p></cb:div>
<lb n="0001b23" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0001b2301">如是因緣，阿難！可知爲深微妙，從有本生死明
<lb n="0001b24" ed="T"/>亦微妙。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0001b2404">由生有死故，故曰因緣。達今世後世
<lb n="0001b25" ed="T"/>累繼生死，故曰更苦。明照三世，故曰微妙也。結
<lb n="0001b26" ed="T"/>苦諦也。</p></cb:div>
<lb n="0001b27" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0001b2701">若有問：有老死因緣？問是，便報：有因緣。何因緣？
<lb n="0001b28" ed="T"/>阿難！老死便報生故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0001b2809">死因于生，習生有十，
<lb n="0001b29" ed="T"/>上知苦。此推習也。</p></cb:div>
<pb n="0001c" ed="T" xml:id="T33.1693.0001c"/>
<lb n="0001c01" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0001c0101">若有問：有生因緣？問是。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0001c0110">有生因緣，猶生有
<lb n="0001c02" ed="T"/>所因不也。</p></cb:div>
<lb n="0001c03" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0001c0301">便報：有因緣。何因緣生？有故爲生。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0001c0314">生因乎三
<lb n="0001c04" ed="T"/>有也。</p></cb:div>
<lb n="0001c05" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0001c0501">若有問：有因緣有？便報有因緣有。何因緣有？報：
<lb n="0001c06" ed="T"/>受因緣有。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0001c0605">因四受有三有。</p></cb:div>
<lb n="0001c07" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0001c0701">若有問：有因緣受？報：有因緣受。何因緣受？報：爲
<lb n="0001c08" ed="T"/>愛求因緣受。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0001c0806">言從前身習八愛故，中陰有
<lb n="0001c09" ed="T"/>四受，四受旣受則有今身。二世現故，略而止
<lb n="0001c10" ed="T"/>與也。常習諦皆竟十二因緣具三世，癡人不
<lb n="0001c11" ed="T"/>知今世後世，故令運心彌綸三世；令知輪迴、
<lb n="0001c12" ed="T"/>寤四諦也，故曰癡人以挍計。挍計本末，本末
<lb n="0001c13" ed="T"/>爲藥，爲藥謂斯四諦也。</p></cb:div>
<lb n="0001c14" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0001c1401">如是阿難！從愛求因緣受，從受因緣有，從有因
<lb n="0001c15" ed="T"/>緣生，從生因緣老死憂悲苦不可意惱生，如是
<lb n="0001c16" ed="T"/>爲具足最苦陰。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0001c1607">如是五事展轉相因，則名習
<lb n="0001c17" ed="T"/>也。知五事苦，爲苦諦也。愛別離苦，在有胎苦，
<lb n="0001c18" ed="T"/>生老悲<anchor xml:id="nkr_note_add_0001c1801" n="0001c1801"/><anchor xml:id="beg0001c1801" n="0001c1801"/>惱<anchor xml:id="end0001c1801"/>眞爲苦藪也。</p></cb:div>
<lb n="0001c19" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0001c1901">從是有習。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0001c1905">句倒也，言從習有是苦也。</p></cb:div>
<lb n="0001c20" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0001c2001">生因緣，阿難！爲老死，是故說是爲從是致有是。</p></cb:div>
<lb n="0001c21" ed="T"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0001c2101">是故從聖說，從癡致行德，生有是老死。</p></cb:div>
<lb n="0001c22" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0001c2201">當從是，阿難！分明爲生因緣老死。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0001c2214">分明者，諦
<lb n="0001c23" ed="T"/>了了知習也。諸言因緣皆習也，將欲反盡故，
<lb n="0001c24" ed="T"/>更推習倂之也。</p></cb:div>
<lb n="0001c25" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0001c2501">若阿難！無有生爲無有魚，魚種無有飛鳥，飛鳥
<lb n="0001c26" ed="T"/>種爲無有蚊虻，蚊虻種爲無有龍，龍種爲無有
<lb n="0001c27" ed="T"/>神，神種爲無有鬼，鬼種爲無有人，人種各各種。</p></cb:div>
<lb n="0001c28" ed="T"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0001c2801">假知盡諦無有生者，何從得五道也。</p></cb:div>
<lb n="0001c29" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0001c2901">若如有如有，生無有亦無，應有令有生。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0001c2916">解
<pb n="0002a" ed="T" xml:id="T33.1693.0002a"/>
<lb n="0002a01" ed="T"/>盡諦眞如心，則生無有也，亦無有能令生有。</p></cb:div>
<lb n="0002a02" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0002a0201">一切，阿難！無有生爲有老死不？阿難白佛言：不。</p></cb:div>
<lb n="0002a03" ed="T"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0002a0301">無生則無死。誠哉此言也。</p></cb:div>
<lb n="0002a04" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0002a0401">佛便吿阿難：從是因緣，當知爲從是本、從是習、
<lb n="0002a05" ed="T"/>從是因緣老死爲生。故生因緣，阿難！爲老死。</p></cb:div>
<lb n="0002a06" ed="T"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0002a0601">從是因緣，從是因緣發也生也。解無，無生則
<lb n="0002a07" ed="T"/>不老死苦。不了無者，從四習生便有苦也。此
<lb n="0002a08" ed="T"/>四習與止，至愛還下異也。自是下結句，皆反
<lb n="0002a09" ed="T"/>覆而成也。</p></cb:div>
<lb n="0002a10" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0002a1001">生因緣，阿難！爲老死。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0002a1009">重結也。</p></cb:div>
<lb n="0002a11" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0002a1101">若有問：有因緣生？可報：有因緣生。何因緣生？爲
<lb n="0002a12" ed="T"/>有因緣故，從是，阿難！因緣，當知令從是有，有因
<lb n="0002a13" ed="T"/>緣生。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0002a1303">墮胎三有更有生，十二因連之一世也。</p></cb:div>
<lb n="0002a14" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0002a1401">若阿難！有因緣無有，寧有魚魚種、飛鳥飛鳥種、
<lb n="0002a15" ed="T"/>蚊虻蚊虻種、龍龍種、神神種、鬼鬼種、人人種
<lb n="0002a16" ed="T"/>各各種。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0002a1604">解盡無有則無五道也。</p></cb:div>
<lb n="0002a17" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0002a1701">如應應有無有，亦無有者爲有，無有一切。阿難！
<lb n="0002a18" ed="T"/>無有爲有生不？阿難言：不。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0002a1811">得眞如諦，則便
<lb n="0002a19" ed="T"/>應有無有亦復有也。旣以無有者爲辟，有覩
<lb n="0002a20" ed="T"/>無有，如令群有一切無有，爲有生不？反以質
<lb n="0002a21" ed="T"/>阿難。阿難云。無也。</p></cb:div>
<lb n="0002a22" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0002a2201">是故阿難！從是發、從是本、從是習、從是因緣生
<lb n="0002a23" ed="T"/>爲有。有故，從有因緣，阿難！爲生。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0002a2313">以作是四習，
<lb n="0002a24" ed="T"/>故生以有爲本也。</p></cb:div>
<lb n="0002a25" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0002a2501">若有問：有因緣有？便言：有何因緣，阿難！有？可報：
<lb n="0002a26" ed="T"/>爲受因緣，有因緣有。如是分明爲受因緣有。</p></cb:div>
<lb n="0002a27" ed="T"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0002a2701">因四受則有三有也。</p></cb:div>
<lb n="0002a28" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0002a2801">設阿難！受因緣無有，亦無有受有。一切，阿難！無
<lb n="0002a29" ed="T"/>有受爲有現不？阿難報：不。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0002a2911">無有受緣，亦無有
<pb n="0002b" ed="T" xml:id="T33.1693.0002b"/>
<lb n="0002b01" ed="T"/>受現，當爲見也。一切無受爲有，可見不也。</p></cb:div>
<lb n="0002b02" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0002b0201">如是阿難！爲從是起，從是本、從是習、從是因緣
<lb n="0002b03" ed="T"/>令有受，受因緣，阿難！爲有，有因緣，阿難！受。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0002b0317">若
<lb n="0002b04" ed="T"/>不達無，便從四習也。令有受倒，宜言令受有
<lb n="0002b05" ed="T"/>也。</p></cb:div>
<lb n="0002b06" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0002b0601">有因緣，阿難！受。如是問，對爲有。何因緣有受？可
<lb n="0002b07" ed="T"/>報：愛因緣。從是因緣，阿難！當知爲愛因緣受。</p></cb:div>
<lb n="0002b08" ed="T"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0002b0801">有因緣阿難受，句倒也，言有受因緣也。八愛
<lb n="0002b09" ed="T"/>心是則受胎也。</p></cb:div>
<lb n="0002b10" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0002b1001">若阿難！無有愛亦無有受，亦無有當受。一切，阿
<lb n="0002b11" ed="T"/>難！無有愛，爲有受不？亦有受名不？阿難言：不。</p></cb:div>
<lb n="0002b12" ed="T"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0002b1201">解無，無愛則無受及當受也。又反反以質，文
<lb n="0002b13" ed="T"/>之常也。</p></cb:div>
<lb n="0002b14" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0002b1401">如是阿難！爲從是發、從是本、從是習、從是因緣
<lb n="0002b15" ed="T"/>爲愛因緣受。愛因緣，阿難！爲受。如是，阿難！爲愛
<lb n="0002b16" ed="T"/>因緣求，求因緣利，利因緣計，計因緣樂欲，樂欲
<lb n="0002b17" ed="T"/>因緣發求以往，愛因緣便不欲捨；慳以不捨，慳
<lb n="0002b18" ed="T"/>因緣便有家，以有家因緣便守。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0002b1813">不解則從是
<lb n="0002b19" ed="T"/>致是也。重結也。</p></cb:div>
<lb n="0002b20" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0002b2001">從守行本，阿難！便有刀杖，從有刀杖便有鬪諍
<lb n="0002b21" ed="T"/>言語上下欺侵，若干兩舌多非一致弊惡法。</p></cb:div>
<lb n="0002b22" ed="T"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0002b2201">多非弊法，從守始起也，八愛之一也。</p></cb:div>
<lb n="0002b23" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0002b2301">若阿難！本無有，亦無所守，亦無有守。一切，阿難！
<lb n="0002b24" ed="T"/>無有守，爲有刀杖、鬪諍語言、上下欺侵、若干兩
<lb n="0002b25" ed="T"/>舌多非一致弊惡法不？阿難言：不。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0002b2514">若解滅，
<lb n="0002b26" ed="T"/>不守於色，寧致若干弊惡不？質以明理也。云
<lb n="0002b27" ed="T"/>無所護，故無所守也。下亦無二字，重合句耳。</p></cb:div>
<lb n="0002b28" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0002b2801">如是阿難！是從、是發、是爲本、是爲習、是爲因緣，
<lb n="0002b29" ed="T"/>刀杖、鬪諍語言、上下欺侵、若干兩舌多非一致
<pb n="0002c" ed="T" xml:id="T33.1693.0002c"/>
<lb n="0002c01" ed="T"/>弊惡法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0002c0104">並守不守二理已現，欲更擧四習合
<lb n="0002c02" ed="T"/>爲守也。</p></cb:div>
<lb n="0002c03" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0002c0301">從守故，阿難！便有刀杖、鬪諍語言、上下欺侵、若
<lb n="0002c04" ed="T"/>干兩舌多非一致弊惡法，如是但爲多苦，爲從
<lb n="0002c05" ed="T"/>五陰習致。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0002c0505">不守者，不了色而守之也。刀杖
<lb n="0002c06" ed="T"/>非一惡，卽知大苦，苦諦也。思惟十二因緣，經
<lb n="0002c07" ed="T"/>十二事，一一皆有四諦也。諸習諦推本非一
<lb n="0002c08" ed="T"/>端也，不根十二而止。十六無無漏習盡二
<lb n="0002c09" ed="T"/>慧五耶？推本叱則八愛盡有四習，以此推之
<lb n="0002c10" ed="T"/>則可知也。又愛爲穢海，衆惡歸焉，何但八耶？
<lb n="0002c11" ed="T"/>言八，擧其麁耳。欲界蠢蠢，何互無婬，至乎不
<lb n="0002c12" ed="T"/>還，乃擧別耳。</p></cb:div>
<lb n="0002c13" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0002c1301">家因緣令有守，是故爲說是。當從是知，阿難！爲
<lb n="0002c14" ed="T"/>家因緣守。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0002c1405">由有妻室則有重門擊柝之守也。
<lb n="0002c15" ed="T"/>向使捿遲高岸，擊柝何施也。故說者，云是上言
<lb n="0002c16" ed="T"/>爾也。</p></cb:div>
<lb n="0002c17" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0002c1701">若家因緣無有，已無有受，當何因緣有家？一切
<lb n="0002c18" ed="T"/>家因緣無有，寧有家不？寧有刀杖、鬪諍語言、上
<lb n="0002c19" ed="T"/>下欺侵、若干兩舌多非一致弊惡法不？阿難言：
<lb n="0002c20" ed="T"/>不。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0002c2002">不受此色人，無緣有家。無緣有家，寧有
<lb n="0002c21" ed="T"/>守而惜刀大苦集不？</p></cb:div>
<lb n="0002c22" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0002c2201">如是阿難！從是有、從是本、從是習、從是因緣令
<lb n="0002c23" ed="T"/>有守。爲守故，從家，阿難！令有守。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0002c2313">上從是有者，
<lb n="0002c24" ed="T"/>從家起有守也。以家本習結，因家守成。守因
<lb n="0002c25" ed="T"/>於家，亦顚倒相明也。</p></cb:div>
<lb n="0002c26" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0002c2601">難捨慳因緣令有家，從是因緣有是。當從是因
<lb n="0002c27" ed="T"/>緣知，阿難？爲難捨慳因緣令有家。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0002c2714">腦因色欲，
<lb n="0002c28" ed="T"/>思存不捨，由之爲家也，故曰是緣有是也。</p></cb:div>
<lb n="0002c29" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0002c2901">若難捨慳，阿難！無有，亦無有受。已無有受，寧當
<pb n="0003a" ed="T" xml:id="T33.1693.0003a"/>
<lb n="0003a01" ed="T"/>有慳難捨不？一切，阿難！慳難捨已無有，寧當有
<lb n="0003a02" ed="T"/>家不？阿難白佛言：無有。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0003a0210">無有受不捨受也。
<lb n="0003a03" ed="T"/>已無有受，寧當有慳難捨？慳難捨已無有，寧
<lb n="0003a04" ed="T"/>有家不？</p></cb:div>
<lb n="0003a05" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0003a0501">如是阿難！從是起、從是本、從是習、從是因緣受
<lb n="0003a06" ed="T"/>家慳難捨故，阿難！令有家。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0003a0611">是，是慳惜心也。</p></cb:div>
<lb n="0003a07" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0003a0701">從往受，阿難！因緣，令有慳難捨，是故有是言，亦
<lb n="0003a08" ed="T"/>從是因緣有是。如是當從是因緣，阿難！可解。爲
<lb n="0003a09" ed="T"/>從發受，從是受慳難捨。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0003a0910">卽彼好仇因之甚惜，
<lb n="0003a10" ed="T"/>故曰往受令有難捨也。是故上說，說從往有
<lb n="0003a11" ed="T"/>是慳也。</p></cb:div>
<lb n="0003a12" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0003a1201">若阿難！發受無有，寧有受？亦何因緣往受？一切，
<lb n="0003a13" ed="T"/>阿難！無有發受，寧當有慳難捨不？阿難白佛言：
<lb n="0003a14" ed="T"/>不。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0003a1402">解無發往，則不有受與至彼也。普不往
<lb n="0003a15" ed="T"/>受，豈慳惜也。本未上。</p></cb:div>
<lb n="0003a16" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0003a1601">如是阿難！從是起、從是本、從是習、從是因緣令
<lb n="0003a17" ed="T"/>慳難捨。爲發往受故，亦爲發有因緣故，阿難！<anchor xml:id="nkr_note_add_0003a1701" n="0003a1701"/><anchor xml:id="beg0003a1701" n="0003a1701"/>令<anchor xml:id="end0003a1701"/>
<lb n="0003a18" ed="T"/>有慳難捨。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0003a1805">從發習發遂至不捨也。</p></cb:div>
<lb n="0003a19" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0003a1901">欲貪因緣，阿難！令有發，是故說是。當從是因緣，
<lb n="0003a20" ed="T"/>阿難！知，爲從欲貪因緣令發。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0003a2012">婬貪內足則發
<lb n="0003a21" ed="T"/>而適彼也。</p></cb:div>
<lb n="0003a22" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0003a2201">若欲貪，阿難！無有，已無有因緣，亦何因緣當有
<lb n="0003a23" ed="T"/>欲貪？一切，阿難！欲貪無有，寧當有發往不？阿難
<lb n="0003a24" ed="T"/>言：不。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0003a2403">若行人解婬無有因緣，亦何計當有
<lb n="0003a25" ed="T"/>淫貪耶？普無貪心，何有往受也。凡上云無有，
<lb n="0003a26" ed="T"/>皆明因無有也。一切已下，皆以因及緣無有。</p></cb:div>
<lb n="0003a27" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0003a2701">如是阿難！從是發、從是本、從是習、從是因緣令
<lb n="0003a28" ed="T"/>發爲有欲貪，故爲從欲貪，阿難！令發。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0003a2815">令發爲
<lb n="0003a29" ed="T"/>有欲貪，句倒也。</p></cb:div>
<pb n="0003b" ed="T" xml:id="T33.1693.0003b"/>
<lb n="0003b01" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0003b0101">已發，從發往令有欲貪，是故爲說，當從是因緣
<lb n="0003b02" ed="T"/>知，爲從發往令有欲貪。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0003b0210">此發往計挍，欲相造
<lb n="0003b03" ed="T"/>也。《陰持入》曰「願得往相也」，卽第三計也。故說
<lb n="0003b04" ed="T"/>者是，故上說因計生貪也。</p></cb:div>
<lb n="0003b05" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0003b0501">若無有發往，阿難！亦無有令發往。一切，阿難！雖
<lb n="0003b06" ed="T"/>發往，若有貪欲不？阿難言：不。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0003b0612">假解無，無住之
<lb n="0003b07" ed="T"/>因，亦住貪有生不也。</p></cb:div>
<lb n="0003b08" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0003b0801">如是阿難！爲從是有、從是本、從是習、從是因緣
<lb n="0003b09" ed="T"/>貪欲爲有發往因緣令有欲貪。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0003b0913">解無如上，若
<lb n="0003b10" ed="T"/>不解則如上爲習也於，皆結句反復，少發往
<lb n="0003b11" ed="T"/>二字也。</p></cb:div>
<lb n="0003b12" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0003b1201">從是利故，阿難！令發往，爲從是說是。當從是因
<lb n="0003b13" ed="T"/>緣知，爲從利因緣令發往。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0003b1311">好利甚則思存往
<lb n="0003b14" ed="T"/>也。是上說是，當了利爲往緣也。</p></cb:div>
<lb n="0003b15" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0003b1501">若阿難！以無有利，亦無有求，亦何因緣有求？一
<lb n="0003b16" ed="T"/>切，阿難！已無有利，寧當有發往不？阿難言：不。</p></cb:div>
<lb n="0003b17" ed="T"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0003b1701">旣解知利，則無有利之求，何當有利求因緣
<lb n="0003b18" ed="T"/>耶？普無有利，豈有發往乎？</p></cb:div>
<lb n="0003b19" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0003b1901">如是阿難！從是有、從是本、從是習、從是因緣發
<lb n="0003b20" ed="T"/>往利故，利故亦發求，從求因緣故令有利，故說
<lb n="0003b21" ed="T"/>是。從是因緣，當知令從求因緣有利。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0003b2115">此八愛
<lb n="0003b22" ed="T"/>或言故說、或云是說，義不異也。以具文於上，
<lb n="0003b23" ed="T"/>此二解之，故云是故首言爾也。</p></cb:div>
<lb n="0003b24" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0003b2401">若求因緣，阿難！無有，亦何因緣有求？亦從何因
<lb n="0003b25" ed="T"/>緣求？一切，阿難！以無有求，若有見利不？阿難言：
<lb n="0003b26" ed="T"/>不。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0003b2602">若求本無所因，亦何得求也。普無求者，
<lb n="0003b27" ed="T"/>利可見不？</p></cb:div>
<lb n="0003b28" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0003b2801">如是阿難！從是有、從是本、從是習、從是因緣爲
<lb n="0003b29" ed="T"/>有利爲有求故，求故，阿難！令有利。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0003b2914">或曰發曰
<pb n="0003c" ed="T" xml:id="T33.1693.0003c"/>
<lb n="0003c01" ed="T"/>生、或曰起、或曰有，義同文別耳。</p></cb:div>
<lb n="0003c02" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0003c0201">從發故令有求，是故說。當從是知，令從愛求。</p></cb:div>
<lb n="0003c03" ed="T"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0003c0301">愛心內無，求之由生。</p></cb:div>
<lb n="0003c04" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0003c0401">若阿難！無有愛，亦無有求，亦無有因緣，求亦無
<lb n="0003c05" ed="T"/>有愛。一切，阿難！愛無有，寧當有求不？阿難言：不。</p></cb:div>
<lb n="0003c06" ed="T"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0003c0601">諸因緣唯此一說反上，愛受中卽若無有
<lb n="0003c07" ed="T"/>愛，下曰二無有愛耳，餘皆在一切上說。因一
<lb n="0003c08" ed="T"/>切下說以因及緣。</p></cb:div>
<lb n="0003c09" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0003c0901">如是阿難！從是有、從是本、從是習、從是因緣有
<lb n="0003c10" ed="T"/>愛故令有求，求故令有愛。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0003c1011">愛之滋長成乎八
<lb n="0003c11" ed="T"/>也。</p></cb:div>
<lb n="0003c12" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0003c1201">彼阿難！欲愛亦有愛，是二皆痛相會。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0003c1215">此推愛
<lb n="0003c13" ed="T"/>本文終也。欲愛，色愛也。亦有愛，非一也。經曰
<lb n="0003c14" ed="T"/>「心可則爲欲」也。是兩愛，痛爲本、爲習、爲因緣。
<lb n="0003c15" ed="T"/>從痛發。解如有，則無也。相會，猶相因也。</p></cb:div>
<lb n="0003c16" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0003c1601">有痛因緣，阿難！若有問是，便言：有。何因緣有？便
<lb n="0003c17" ed="T"/>言：更因緣有。從是因緣，阿難！亦當知令更因緣
<lb n="0003c18" ed="T"/>痛。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0003c1802">設問敎答也。有六更，故三痛由生也。</p></cb:div>
<lb n="0003c19" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0003c1901">若阿難！眼不更，亦無有應當更，眼亦不得更。一
<lb n="0003c20" ed="T"/>切，阿難！眼已不更，寧有眼更不？亦有眼當因緣
<lb n="0003c21" ed="T"/>生不？爲樂爲苦爲亦不樂亦不苦？阿難應：不。</p></cb:div>
<lb n="0003c22" ed="T"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0003c2201">若眼知如有不更，眼亦無有。應作眼更者，一
<lb n="0003c23" ed="T"/>復不得此更也。普眼已不更，豈有眼更因緣
<lb n="0003c24" ed="T"/>生三痛不也。</p></cb:div>
<lb n="0003c25" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0003c2501">如是阿難！從是有、從是本、從是習、從是因緣令
<lb n="0003c26" ed="T"/>眼更痛。眼更因緣，阿難！令眼知痛。耳亦如是、鼻
<lb n="0003c27" ed="T"/>亦如是、舌亦如是、身亦如是，心不更，阿難！亦無
<lb n="0003c28" ed="T"/>有當更，亦無更因緣令心更。一切，阿難！心無有
<lb n="0003c29" ed="T"/>更，寧當有心更入因緣令有痛不？令有樂不？令
<pb n="0004a" ed="T" xml:id="T33.1693.0004a"/>
<lb n="0004a01" ed="T"/>有苦不？令有不苦不樂不？阿難應：不。如是阿難！
<lb n="0004a02" ed="T"/>是爲有、是爲本、是爲習、是爲因緣痛令有更，心
<lb n="0004a03" ed="T"/>更因緣，阿難！令有痛。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0004a0309">更卽有三痛，呼阿難重
<lb n="0004a04" ed="T"/>結，於<anchor xml:id="nkr_note_add_0004a0401" n="0004a0401"/><anchor xml:id="beg0004a0401" n="0004a0401"/>此<anchor xml:id="end0004a0401"/>顚倒相明結言也。</p></cb:div>
<lb n="0004a05" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0004a0501">若有問：有因緣更不？對：爲有。何等更有因緣？對：
<lb n="0004a06" ed="T"/>爲名字因緣。當從是，阿難！可知令從名字因緣
<lb n="0004a07" ed="T"/>更。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0004a0702">更本應是六入，而今是名字六入同出
<lb n="0004a08" ed="T"/>六更，六更同出六情，六情之本則名字，是故
<lb n="0004a09" ed="T"/>想曰名色也。亦應出經時失次也。</p></cb:div>
<lb n="0004a10" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0004a1001">若從所處有，亦從所處應受，令名身聚有。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0004a1017">句
<lb n="0004a11" ed="T"/>倒，云在所處四身，爲在所處三有也。將欲說
<lb n="0004a12" ed="T"/>無色，故云受之與有也。有受有有，乃有名色
<lb n="0004a13" ed="T"/>也。</p></cb:div>
<lb n="0004a14" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0004a1401">若阿難！從所處有，亦從所處應受無有，爲有更
<lb n="0004a15" ed="T"/>有名字不？阿難言：不。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0004a1509">如有知無受之與有，
<lb n="0004a16" ed="T"/>豈有更而因名字耶？</p></cb:div>
<lb n="0004a17" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0004a1701">若阿難！從所處有，亦從所應受無有，<anchor xml:id="nkr_note_add_0004a1701" n="0004a1701"/><anchor xml:id="beg0004a1701" n="0004a1701"/>令<anchor xml:id="end0004a1701"/>名身有
<lb n="0004a18" ed="T"/>無有，寧當有對更不？阿難言：不。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0004a1813">反覆明之。
<lb n="0004a19" ed="T"/>上句云豈有更因名字不？此句言寧有名字
<lb n="0004a20" ed="T"/>與更對爲因也。</p></cb:div>
<lb n="0004a21" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0004a2101">一切，阿難！名字亦色身無有，爲有更不？爲從有
<lb n="0004a22" ed="T"/>更不？阿難言：不。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0004a2207">此上三反問。於此一問，云
<lb n="0004a23" ed="T"/>普無名色，何從有更乎？天竺言質，無慊其悉
<lb n="0004a24" ed="T"/>也。</p></cb:div>
<lb n="0004a25" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0004a2501">如是阿難！爲從是是發、爲從是是本、爲從是是
<lb n="0004a26" ed="T"/>習、爲從是是因緣、從是是更，令從是名字名字
<lb n="0004a27" ed="T"/>因緣，阿難！令有更。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0004a2708">凡上云是因緣是有，次
<lb n="0004a28" ed="T"/>云無，是則無取。後云從發習因緣，卽成上句
<lb n="0004a29" ed="T"/>從是有是，故皆如是也。</p></cb:div>
<pb n="0004b" ed="T" xml:id="T33.1693.0004b"/>
<lb n="0004b01" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0004b0101">阿難！有名字因緣，設有問，便對爲有。何因緣名
<lb n="0004b02" ed="T"/>字？謂識因緣爲有。當從是因緣，阿難！解知爲識
<lb n="0004b03" ed="T"/>因緣名字。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0004b0305">中陰淫識，遂處胎，有五陰。</p></cb:div>
<lb n="0004b04" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0004b0401">若識，阿難！不下母腹中，當爲是名色隨精得駐
<lb n="0004b05" ed="T"/>不？阿難言：不。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0004b0506">設無中陰淫識，當有猗。精住
<lb n="0004b06" ed="T"/>成名色不？名色已後至有中世也。識已前，前
<lb n="0004b07" ed="T"/>世也。三世成十二也。</p></cb:div>
<lb n="0004b08" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0004b0801">若識，阿難！母腹已下，不得駐去，爲有名字得致
<lb n="0004b09" ed="T"/>不？阿難言：不。識，阿難！爲本，若男兒、若女兒已壞
<lb n="0004b10" ed="T"/>已亡令無，有爲得名字令增長、令所應足不？阿
<lb n="0004b11" ed="T"/>難言：不。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0004b1104">縱使中陰乘精入胎，或一二七日
<lb n="0004b12" ed="T"/>而亡，豈有此身耶？或成根男女及命，便墮傷
<lb n="0004b13" ed="T"/>胎，寧得五陰身不乎？自下母胎，則淫識也。一
<lb n="0004b14" ed="T"/>二七日男根女根，已是名字之成。</p></cb:div>
<lb n="0004b15" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0004b1501">如是阿難！從是起有，從是本、從是習、從是因緣
<lb n="0004b16" ed="T"/>爲名字，從識識因緣，阿難！爲有名字。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0004b1615">每至結
<lb n="0004b17" ed="T"/>句輒重者，云名色從識注，識爲名色因緣，反覆
<lb n="0004b18" ed="T"/>言也。</p></cb:div>
<lb n="0004b19" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0004b1901">有因緣，阿難！識，若問是，便對有。從何因緣有識？
<lb n="0004b20" ed="T"/>名字因緣有識。當從是因緣，阿難！分別解爲名
<lb n="0004b21" ed="T"/>字因緣識。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0004b2105">惟識之本，本當是行；而今言名
<lb n="0004b22" ed="T"/>字，五大名識也，卽六大癡也。有六大癡心作
<lb n="0004b23" ed="T"/>淫行，淫行中有識，共出六大，故名字也。</p></cb:div>
<lb n="0004b24" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0004b2401">若阿難！識不得名字駐已，識不得駐，得增上爲
<lb n="0004b25" ed="T"/>有生老死苦、習能致有不？阿難言：不。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0004b2515">省文有
<lb n="0004b26" ed="T"/>似上。乘望識入胎受有名字，身或七日或三根
<lb n="0004b27" ed="T"/>成而胎傷，寧滋長成十二緣不也？若當爾者
<lb n="0004b28" ed="T"/>與上不畢也。又此說無名字是無常之說，非
<lb n="0004b29" ed="T"/>盡諦言也。而今少行又文亂，似出經時未皮
<pb n="0004c" ed="T" xml:id="T33.1693.0004c"/>
<lb n="0004c01" ed="T"/>缺也。就而通之者云：大不信無癡，豈得望行
<lb n="0004c02" ed="T"/>與望識不也。夫萬冥存乎癡、萬照存乎慧，故
<lb n="0004c03" ed="T"/>此經以癡爲本，以諦對也。</p></cb:div>
<lb n="0004c04" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0004c0401">如是阿難！從是致。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0004c0408">致，生也。從六大生望識
<lb n="0004c05" ed="T"/>也。</p></cb:div>
<lb n="0004c06" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0004c0601">從是本。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0004c0604">望識以六大爲。</p></cb:div>
<lb n="0004c07" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0004c0701">從是習。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0004c0704">習癡以成識也。</p></cb:div>
<lb n="0004c08" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0004c0801">從是因緣。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0004c0805">因癡有識緣也。上二十事實有，
<lb n="0004c09" ed="T"/>十八皆然也。</p></cb:div>
<lb n="0004c10" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0004c1001">識令有名字，名字因緣有識。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0004c1012">十二事窮此。</p></cb:div>
<lb n="0004c11" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0004c1101">是如是爲識因緣名字，名字因緣識，止是說名
<lb n="0004c12" ed="T"/>止是處。對止是諍本現，當從有慧莫受。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0004c1216">稱名
<lb n="0004c13" ed="T"/>字反覆而結之。云止是者，十二事終，是說名
<lb n="0004c14" ed="T"/>字處也。對止是者，上諸云便對也。諍本見者，
<lb n="0004c15" ed="T"/>三耶見也，墮耶見則失正觀。正觀四慧也，現
<lb n="0004c16" ed="T"/>當見也，故曰諍本見當從慧莫受也。</p></cb:div>
<lb n="0004c17" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0004c1701">幾因緣，阿難！爲計痛是爲身？阿難言：是法本從
<lb n="0004c18" ed="T"/>佛，是法正本佛，自歸本佛，願令佛說，令從佛說
<lb n="0004c19" ed="T"/>是說，受解利。佛言：聽。阿難！善哉善哉！諦受念，佛
<lb n="0004c20" ed="T"/>便說。賢者阿難應：唯然。從佛聞。佛便說是：或，阿
<lb n="0004c21" ed="T"/>難！有見是痛爲身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0004c2108">失憂三更而愚墮爲身。</p></cb:div>
<lb n="0004c22" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0004c2201">或有見是痛計非身，但爲身更痛法，見是爲身。</p></cb:div>
<lb n="0004c23" ed="T"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0004c2301">但爲已上稱痛而云無也。此云身更痛法，
<lb n="0004c24" ed="T"/>與漏分布三痛身更知同也。上三痛亦皆云
<lb n="0004c25" ed="T"/>更知也，以身更爲異耳。</p></cb:div>
<lb n="0004c26" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0004c2601">或一身爲是痛，見不爲身亦不爲痛法，見痛法
<lb n="0004c27" ed="T"/>計是不爲身，但爲見是身爲身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0004c2713">但爲已上，亦
<lb n="0004c28" ed="T"/>稱上二事云無也。見後解中云不覺，乃後問
<lb n="0004c29" ed="T"/>解三事亦云見也。覺、見，義同耳，但有有爲異
<pb n="0005a" ed="T" xml:id="T33.1693.0005a"/>
<lb n="0005a01" ed="T"/>也。不不解也。覺悟之稱也。漏分布曰三痛，心
<lb n="0005a02" ed="T"/>更知，似其事也。若不爾者，宜言三痛覺由身
<lb n="0005a03" ed="T"/>也，上言三痛更由身也，猶六覺六更也。此
<lb n="0005a04" ed="T"/>下散說爲三痛病，其文亡而錯。得下慧心解
<lb n="0005a05" ed="T"/>三事之重釋，以次此，非其事也。</p></cb:div>
<lb n="0005a06" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0005a0601">彼，阿難！或爲在是痛計爲身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0005a0612">由痛而修身
<lb n="0005a07" ed="T"/>也。此卽下道慧解痛文也，而逬續此爲痛病
<lb n="0005a08" ed="T"/>也。</p></cb:div>
<lb n="0005a09" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0005a0901">當爲對說是。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0005a0906">此文意稱上計痛爲身者，辟而
<lb n="0005a10" ed="T"/>執之也。下色重解，不稱爲賓主也。</p></cb:div>
<lb n="0005a11" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0005a1101">是痛，賢者！爲三輩，有樂痛、有苦痛、有不樂不苦
<lb n="0005a12" ed="T"/>痛。是賢者！三痛見，何痛應作身？樂痛時，阿難！是
<lb n="0005a13" ed="T"/>時二痛已爲滅。爲苦、亦不樂亦不苦？是時但爲
<lb n="0005a14" ed="T"/>樂。更樂痛，阿難！非常，苦要滅。樂，阿難！痛已滅離
<lb n="0005a15" ed="T"/>身，不在身計。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0005a1506">將明無身，故云痛有三而身
<lb n="0005a16" ed="T"/>一，何適爲身耶？欲言樂痛是身，當其親樂則
<lb n="0005a17" ed="T"/>無苦與不樂不苦。三痛而今一，樂非身明矣。
<lb n="0005a18" ed="T"/>又令<g ref="#CB04493">𭙼</g>譃觀其常，身死敗滅，以諦照之復非
<lb n="0005a19" ed="T"/>身，明白矣。</p></cb:div>
<lb n="0005a20" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0005a2001">是如是是時，阿難！苦痛便時，是時爲兩痛已滅，
<lb n="0005a21" ed="T"/>爲樂亦苦，是時但爲更苦痛。苦，阿難！痛非常，苦
<lb n="0005a22" ed="T"/>盡法。苦，阿難！痛已盡，身不復更知是時。阿難！</p></cb:div>
<lb n="0005a23" ed="T"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0005a2301">與樂痛同義，不別解也。此中樂亦苦，苦上少
<lb n="0005a24" ed="T"/>三字，宜言樂亦不樂不苦也。便字從宜爲更
<lb n="0005a25" ed="T"/>也。</p></cb:div>
<lb n="0005a26" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0005a2601">亦不苦亦不樂，不更是痛，是時兩痛滅，痛亦苦。
<lb n="0005a27" ed="T"/>但爲是時不苦不樂，更是痛。不苦不樂，阿難！痛
<lb n="0005a28" ed="T"/>法非常，苦盡。不苦不樂，阿難！痛已盡，應無有身，
<lb n="0005a29" ed="T"/>自有是計。或，阿難！爲行道。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0005a2911">亦同上二義也。長
<pb n="0005b" ed="T" xml:id="T33.1693.0005b"/>
<lb n="0005b01" ed="T"/>下不字也。中云痛亦苦，宜云樂亦苦也。不大
<lb n="0005b02" ed="T"/>樂不大苦，中中人也。</p></cb:div>
<lb n="0005b03" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0005b0301">爲是非常法，痛爲計見身。或有，阿難！爲行道。</p></cb:div>
<lb n="0005b04" ed="T"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0005b0401">常觀三痛計身之見也。</p></cb:div>
<lb n="0005b05" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0005b0501">放散樂苦痛，爲自見計身。如是阿難。因緣不應
<lb n="0005b06" ed="T"/>可爲痛作身見身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0005b0608">得明慧觀則三痛放散，因
<lb n="0005b07" ed="T"/>緣長息，永無痛之作身想。</p></cb:div>
<lb n="0005b08" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0005b0801">彼，阿難！或不痛計見是身，但爲身法更痛。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0005b0817">但
<lb n="0005b09" ed="T"/>爲上稱痛而云無也。但云身更痛者，身歷三痛
<lb n="0005b10" ed="T"/>而作身也。漏分布曰三痛，身更知，卽此事也。</p></cb:div>
<lb n="0005b11" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0005b1101">便可報：若賢者無有痛更，亦不見所更，寧當應
<lb n="0005b12" ed="T"/>有是不？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0005b1204">上更痛計爲身，佛敎答曰：尙不痛
<lb n="0005b13" ed="T"/>計身，寧猶有身更可修身耶？上痛更稱反身
<lb n="0005b14" ed="T"/>更法。身更法，言所更，約耳。言二不見，似盡滅
<lb n="0005b15" ed="T"/>也。設問對，計非身，寧應是法更？</p></cb:div>
<lb n="0005b16" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0005b1601">是時，阿難！比丘不痛爲見計非是身，寧應是法
<lb n="0005b17" ed="T"/>更痛亦見是身不？阿難言：不。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0005b1712">旣敎答無痛，更
<lb n="0005b18" ed="T"/>無緣修身，又反以質阿難也。不痛爲見計非
<lb n="0005b19" ed="T"/>是者，言第二身更痛，無第一痛計身也。二與
<lb n="0005b20" ed="T"/>三都無，非常、盡、滅。直言寧應者，此二事皆仍
<lb n="0005b21" ed="T"/>上三痛，故云寧。寧者，旣兩痛滅，安得獨稱身
<lb n="0005b22" ed="T"/>耶？雅理並羅，義不隻立也。</p></cb:div>
<lb n="0005b23" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0005b2301">如是阿難！是因緣亦不應，亦不可令或一，無有
<lb n="0005b24" ed="T"/>痛計是身，但爲身更痛。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0005b2410">但爲已上亦稱也。
<lb n="0005b25" ed="T"/>反稱，結句也。</p></cb:div>
<lb n="0005b26" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0005b2601">彼，阿難！所不計痛爲身，亦不見是痛非身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0005b2617">將
<lb n="0005b27" ed="T"/>說第三，云無第一也。</p></cb:div>
<lb n="0005b28" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0005b2801">亦不身更痛，亦痛法不見不計是身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0005b2815">云無第
<lb n="0005b29" ed="T"/>二也。</p></cb:div>
<pb n="0005c" ed="T" xml:id="T33.1693.0005c"/>
<lb n="0005c01" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0005c0101">但爲計我，爲不覺是身是身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0005c0112">覺，見也。覺三
<lb n="0005c02" ed="T"/>痛計爲身也，云不覺覺也。</p></cb:div>
<lb n="0005c03" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0005c0301">便可報：一切賢者自計身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0005c0311">計獨覺也，覺是身
<lb n="0005c04" ed="T"/>也。</p></cb:div>
<lb n="0005c05" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0005c0501">不更痛。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0005c0504">句倒也，卽無第二也。</p></cb:div>
<lb n="0005c06" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0005c0601">寧應有身不？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0005c0606">此言自覺身爲身，不更痛法。又
<lb n="0005c07" ed="T"/>不痛計身，三名並寧，應獨覺身是身耶？獨上
<lb n="0005c08" ed="T"/>三痛，何痛應作身也？當一兩滅，何得並稱也？</p></cb:div>
<lb n="0005c09" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0005c0901">是時比丘不痛爲身，身亦不更痛，痛法亦不爲
<lb n="0005c10" ed="T"/>身有身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0005c1004">二無，第一第二也。</p></cb:div>
<lb n="0005c11" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0005c1101">但爲不覺身耳。如是觀身，寧應身不？阿難言：不。</p></cb:div>
<lb n="0005c12" ed="T"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0005c1201">云三事並列，何得獨有身也。上設問對，此
<lb n="0005c13" ed="T"/>問阿難。</p></cb:div>
<lb n="0005c14" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0005c1401">如是因緣，阿難！不應令無有痛爲身，亦不身爲
<lb n="0005c15" ed="T"/>更，亦不應法爲身，亦不應不覺身爲身。如是阿
<lb n="0005c16" ed="T"/>難！一切痛爲作身已，痛見見是身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0005c1614">事無適作
<lb n="0005c17" ed="T"/>身也。</p></cb:div>
<lb n="0005c18" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0005c1801">幾因緣，阿難！或爲行道，不爲痛作身，爲見不見
<lb n="0005c19" ed="T"/>身！阿難報：是法本從佛，敎令亦從佛，願佛爲說，
<lb n="0005c20" ed="T"/>佛說已弟子當受，令是說當爲解利。佛吿阿難：
<lb n="0005c21" ed="T"/>聽是、受是，諦受、重受，念是當爲說。如是賢者阿
<lb n="0005c22" ed="T"/>難從佛聞，佛便說是：有，阿難！比丘，不爲痛作身，
<lb n="0005c23" ed="T"/>亦不見痛爲身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0005c2307">行者得四非常，解盡諦慧者，
<lb n="0005c24" ed="T"/>不計三痛而有身也。旣不計三痛，則不快痛
<lb n="0005c25" ed="T"/>之見著身想也。</p></cb:div>
<lb n="0005c26" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0005c2601">亦不爲身更，亦不痛法計爲身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0005c2613">分痛法耳。宜
<lb n="0005c27" ed="T"/>合痛法。亦上三痛，但身更知、心更知，望得知
<lb n="0005c28" ed="T"/>爲異也。</p></cb:div>
<lb n="0005c29" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0005c2901">亦不見身見爲身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0005c2908">見，覺也。上身更、此身覺
<pb n="0006a" ed="T" xml:id="T33.1693.0006a"/>
<lb n="0006a01" ed="T"/>爲異耳。</p></cb:div>
<lb n="0006a02" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0006a0201">亦不從或有是身，亦不從是見見是身已，如是
<lb n="0006a03" ed="T"/>見不復致世間，令不復受世間。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0006a0313">有是身者故，
<lb n="0006a04" ed="T"/>上計痛有是身也。撮三事之二云旣無半，則
<lb n="0006a05" ed="T"/>不致受世間也。致，至也。</p></cb:div>
<lb n="0006a06" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0006a0601">已不復受致世間，便不復憂；已不復憂，便無爲
<lb n="0006a07" ed="T"/>度世，便自知爲己盡生義，病死憂已畢。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0006a0716">三痛
<lb n="0006a08" ed="T"/>身盡則不致不受十一苦也。</p></cb:div>
<lb n="0006a09" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0006a0901">行已足，所應作已作，不復還在世間。齊是，阿難！
<lb n="0006a10" ed="T"/>或爲行道不計痛爲身，自方便作，亦不見見爲
<lb n="0006a11" ed="T"/>身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0006a1102">齊，至也。至此身最後竟身也。身則畢於
<lb n="0006a12" ed="T"/>此，不受更身，故曰不還世間也。</p></cb:div>
<lb n="0006a13" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0006a1301">幾因緣，阿難！或爲行道爲色作身？阿難報：法本
<lb n="0006a14" ed="T"/>從佛，敎令亦從佛，願佛爲說。佛說已，弟子當受
<lb n="0006a15" ed="T"/>令是說，當爲解利。佛吿阿難：聽是、受是，諦受、重
<lb n="0006a16" ed="T"/>受，念是當爲說。如是賢者阿難從佛聞，佛便說
<lb n="0006a17" ed="T"/>是：有，阿難！或爲行道，爲少色行爲身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0006a1715">少貪身
<lb n="0006a18" ed="T"/>不乃慇勤。</p></cb:div>
<lb n="0006a19" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0006a1901">阿難！或爲行道，爲不少色行爲身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0006a1914">將及二，勝
<lb n="0006a20" ed="T"/>一無也。</p></cb:div>
<lb n="0006a21" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0006a2101">亦色無有量行爲身，但爲少不色行爲身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0006a2117">但
<lb n="0006a22" ed="T"/>爲二字宜上在色無量上也。不爲少不色，重
<lb n="0006a23" ed="T"/>騰焉也。無量者，慇勤貪內外色也。</p></cb:div>
<lb n="0006a24" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0006a2401">或有，阿難！爲行道，亦不爲少色，亦不爲無有量
<lb n="0006a25" ed="T"/>色。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0006a2502">騰無第一第二及三也。</p></cb:div>
<lb n="0006a26" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0006a2601">亦不色少行爲身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0006a2608">不色小及第一也。內不少
<lb n="0006a27" ed="T"/>貪、外微著也。</p></cb:div>
<lb n="0006a28" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0006a2801">或有，阿難！爲行道，亦不爲少色，亦不爲無有量
<lb n="0006a29" ed="T"/>色，亦不無有少色行爲身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0006a2911">騰無上三。</p></cb:div>
<pb n="0006b" ed="T" xml:id="T33.1693.0006b"/>
<lb n="0006b01" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0006b0101">但爲不色無有量行爲身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0006b0111">反第二也。內不
<lb n="0006b02" ed="T"/>色無有量，外慇勤也。</p></cb:div>
<lb n="0006b03" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0006b0301">彼，阿難！或爲行道，少色行爲身現在。阿難！或爲
<lb n="0006b04" ed="T"/>行道，少色行爲身，己身壞死，令復見身相像，如
<lb n="0006b05" ed="T"/>是不爲是對，行對如是，致亦如是。齊是。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0006b0516">現在
<lb n="0006b06" ed="T"/>猶是計貪。少計貪少色以起者，身時雖身死
<lb n="0006b07" ed="T"/>亡，續貪身思存想像，未知繫癡，行道不應與
<lb n="0006b08" ed="T"/>此爲匹。而愚與俱，以致此身，此而還也。對，匹
<lb n="0006b09" ed="T"/>也、俱也。齊，至也。死而不解無常也。</p></cb:div>
<lb n="0006b10" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0006b1001">阿難！或爲行道，色少行爲身，自方便計作。齊是，
<lb n="0006b11" ed="T"/>阿難！或爲行道，色少行爲身，自方計作。齊是，阿
<lb n="0006b12" ed="T"/>難！或爲行道，色少行爲身令結使。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0006b1214">自計方便，
<lb n="0006b13" ed="T"/>方便貪色，命終不絕也。不自坊閑，至此而止，
<lb n="0006b14" ed="T"/>故爲身結身使也。上自計方便如當過，下寧也
<lb n="0006b15" ed="T"/>可無一條耳，此說病耳，而云行道道當知也。</p></cb:div>
<lb n="0006b16" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0006b1601">彼，阿難！或爲行道，不少色爲作行身，但爲色無
<lb n="0006b17" ed="T"/>有量，計作爲是身現是。阿難！或爲行道，色無有
<lb n="0006b18" ed="T"/>量爲計作身，身已壞死，令復現身相像。如是不
<lb n="0006b19" ed="T"/>爲是對，行對如是，致亦如是。齊是，阿難！或爲行
<lb n="0006b20" ed="T"/>道，爲計身色無有量。齊是，阿難！或爲行道令色
<lb n="0006b21" ed="T"/>無有量爲身令使結。彼，阿難！或爲行道，不少色
<lb n="0006b22" ed="T"/>亦無有量色計，但爲念少色爲身現在。阿難！或
<lb n="0006b23" ed="T"/>爲行道，不色少爲計身，身壞死，令復見身相像。
<lb n="0006b24" ed="T"/>如是不爲是對，行對如是，致亦如是。齊是，阿難！
<lb n="0006b25" ed="T"/>或爲行道，不色少自計爲致身。齊是，阿難！或爲
<lb n="0006b26" ed="T"/>行道，不色少令身使結。彼，阿難！或爲行道，亦不
<lb n="0006b27" ed="T"/>色少、亦不色無有量，亦不無有色少、亦不無有
<lb n="0006b28" ed="T"/>色無有量，爲墮行身現在。阿難！或爲行道，亦不
<lb n="0006b29" ed="T"/>色少、亦不色無有量，亦不無有色少、亦不無有
<pb n="0006c" ed="T" xml:id="T33.1693.0006c"/>
<lb n="0006c01" ed="T"/>色無有量，爲計墮身，己身壞死，令復見身相像。
<lb n="0006c02" ed="T"/>如是不爲是對，行對如是，致亦如是。齊是，阿難！
<lb n="0006c03" ed="T"/>或爲行道，不色無有量，自計爲致身。齊是，阿難！
<lb n="0006c04" ed="T"/>或爲行道，令不色爲使結。齊是，阿難！或爲行道，
<lb n="0006c05" ed="T"/>自計爲致身。身幾因緣，阿難！爲行道，色不行作
<lb n="0006c06" ed="T"/>身？阿難報：是法本從佛，敎令亦從佛，願佛爲說。
<lb n="0006c07" ed="T"/>佛說已，弟子當受令是說，當爲解利。佛吿阿難：
<lb n="0006c08" ed="T"/>聽是、受是，諦受、重受，念是當爲說。如是賢者阿
<lb n="0006c09" ed="T"/>難從佛聞，佛便說是：或，阿難！爲行道，或不爲色
<lb n="0006c10" ed="T"/>作身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0006c1003">計四大有身相也都曰也。</p></cb:div>
<lb n="0006c11" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0006c1101">亦不爲色計爲身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0006c1108">少色也，脫少字。云解道
<lb n="0006c12" ed="T"/>行者不起小色而滯身也。</p></cb:div>
<lb n="0006c13" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0006c1301">亦不爲色無有量。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0006c1308">量多著四大，息此多色也。</p></cb:div>
<lb n="0006c14" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0006c1401">亦不爲色少。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0006c1406">爲下<anchor xml:id="nkr_note_add_0006c1401" n="0006c1401"/><anchor xml:id="beg0006c1401" n="0006c1401"/>少<anchor xml:id="end0006c1401"/>無字也。無色小，反第
<lb n="0006c15" ed="T"/>一也，亦息此結也。十報內無有小色，外見小
<lb n="0006c16" ed="T"/>端正也。</p></cb:div>
<lb n="0006c17" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0006c1701">亦不爲色無有量計爲身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0006c1711">爲下亦少不字也。
<lb n="0006c18" ed="T"/>此反第二也，行諦亦癈之也。十報內不念不
<lb n="0006c19" ed="T"/>趣端正，外見色不趣端正色也。</p></cb:div>
<lb n="0006c20" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0006c2001">彼，阿難！爲行道，不少色爲作身，亦不爲計是身。</p></cb:div>
<lb n="0006c21" ed="T"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0006c2101">如道行道，行諦也。得此慧者，忘少著四大
<lb n="0006c22" ed="T"/>色也。</p></cb:div>
<lb n="0006c23" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0006c2301">現是，阿難！爲行道，不爲少色作身，亦不爲墮是
<lb n="0006c24" ed="T"/>身，己身壞死，令不復見是身相像。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0006c2414">現是，猶是
<lb n="0006c25" ed="T"/>時也。是行時不貪小色，見身非常滅盡，永絕
<lb n="0006c26" ed="T"/>今身著色之想也。</p></cb:div>
<lb n="0006c27" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0006c2701">不爲是對，行對如是，是無有。齊是。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0006c2714">對今身後
<lb n="0006c28" ed="T"/>也。無有身猗之二至，此一也。</p></cb:div>
<lb n="0006c29" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0006c2901">阿難！爲行道，爲不少色爲身，亦不計爲是身。齊
<pb n="0007a" ed="T" xml:id="T33.1693.0007a"/>
<lb n="0007a01" ed="T"/>是，阿難！爲行道，爲不少色爲身，不使結。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0007a0116">云至
<lb n="0007a02" ed="T"/>此無身之相，則無貪身之七使九結也。</p></cb:div>
<lb n="0007a03" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0007a0301">彼，阿難！或爲行道，不爲色無有量爲身，亦不作
<lb n="0007a04" ed="T"/>色爲身現在。是，阿難！爲行道不色無有量爲身，
<lb n="0007a05" ed="T"/>亦不計是身，己身壞死，令不復見身相像。不爲
<lb n="0007a06" ed="T"/>是對，如是如是，是爲無有是。齊是，阿難！爲行道
<lb n="0007a07" ed="T"/>不色無有量爲身，亦不墮身計。如是，阿難！齊是，
<lb n="0007a08" ed="T"/>或爲行道，不色無有量爲身，不使結。彼，阿難！或
<lb n="0007a09" ed="T"/>爲行道，不爲不色少爲身，亦不墮身計。現是，阿
<lb n="0007a10" ed="T"/>難！爲行道，不色少爲身，亦不墮身計，己身壞死，
<lb n="0007a11" ed="T"/>令不復見身相像。不爲是對，如是如是，是爲無
<lb n="0007a12" ed="T"/>有是。齊是，阿難！爲行道，不爲不色少爲身，亦不
<lb n="0007a13" ed="T"/>墮身計。如是，阿難！齊是爲行道，不爲不色少，令
<lb n="0007a14" ed="T"/>不使結。彼，阿難！或爲行道，不行不色無有量爲
<lb n="0007a15" ed="T"/>身，亦不墮計是身。現是，阿難！爲行道，不爲不色，
<lb n="0007a16" ed="T"/>阿難！爲身，亦不墮計爲成身，己身壞死，如是身
<lb n="0007a17" ed="T"/>令不復見是計。不爲是對，如是如是，是爲無有
<lb n="0007a18" ed="T"/>是。齊是，阿難！爲行道，不行不色無有量爲身，亦
<lb n="0007a19" ed="T"/>不墮計是身。齊是，阿難！爲行道，不行不色無有
<lb n="0007a20" ed="T"/>量，亦令不使結。齊是，阿難！或爲行道，不行不色
<lb n="0007a21" ed="T"/>無有量爲身，亦不成身，亦不墮計是身。亦有是
<lb n="0007a22" ed="T"/>七處，阿難！令識得駐，亦有二受行從得解。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0007a2217">三
<lb n="0007a23" ed="T"/>道則張欲界爲五，幷三界天爲一，九神止處，
<lb n="0007a24" ed="T"/>則分色無色，合欲爲一也。論五道者，以流浪
<lb n="0007a25" ed="T"/>受苦爲失，故精說三惡道，總天爲一也。說九
<lb n="0007a26" ed="T"/>止者，論能弘敎受三觀者，故自人始，不及三苦
<lb n="0007a27" ed="T"/>也。分一受者精粗相，從觀法不異也。二受皆
<lb n="0007a28" ed="T"/>居滿畢之位，故有解名也。</p></cb:div>
<lb n="0007a29" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0007a2901">有色爲令從是有若干身、若干思想辟，或人或
<pb n="0007b" ed="T" xml:id="T33.1693.0007b"/>
<lb n="0007b01" ed="T"/>天，是爲第一識止處。有色爲令從是一身，若干
<lb n="0007b02" ed="T"/>思想辟天，名爲梵天長壽本在處，是爲第二識
<lb n="0007b03" ed="T"/>止處。有色爲令從是一身，若干思想辟天，名爲
<lb n="0007b04" ed="T"/>明聲，是爲第三識止處。有色爲令從是一身一
<lb n="0007b05" ed="T"/>像思，亦一辟天，名爲遍淨，是爲第四識止處。有
<lb n="0007b06" ed="T"/>不色爲令從是一切從色想度多想滅，爲無有
<lb n="0007b07" ed="T"/>量空，空慧受意止辟天，名爲空慧行，是名第五
<lb n="0007b08" ed="T"/>識止處。有不色爲令從是一切從空行竟，過無
<lb n="0007b09" ed="T"/>有量識，從慧受意止辟天，名爲識慧，是名爲第
<lb n="0007b10" ed="T"/>六識止處。有不色爲令從是一切從識慧過度
<lb n="0007b11" ed="T"/>無有量，不用從是慧意受止辟天，名爲不用從
<lb n="0007b12" ed="T"/>受慧，是爲第七識止處。何等爲，阿難！亦有二受
<lb n="0007b13" ed="T"/>行？從得解有，從色因緣行道，令不更思想辟天，
<lb n="0007b14" ed="T"/>名爲不思想，是爲一受行。從得解有，從不色因
<lb n="0007b15" ed="T"/>緣行道，一切從不用得度，爲受不思想亦有思
<lb n="0007b16" ed="T"/>想受行止辟天，名爲不思想亦有思想。是爲二
<lb n="0007b17" ed="T"/>受行。從得解彼，阿難！所第一識止處，爲從色行
<lb n="0007b18" ed="T"/>因緣行道，若干身、若干思想辟，名爲人，亦一處。</p></cb:div>
<lb n="0007b19" ed="T"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0007b1901">色，身也、有也，有欲之形，故曰色也。由欲界
<lb n="0007b20" ed="T"/>身行道諦，故曰行道也。六天已下其形非一，
<lb n="0007b21" ed="T"/>故曰若干也。心亦各異，故曰若干想也。辟，行
<lb n="0007b22" ed="T"/>字也。</p></cb:div>
<lb n="0007b23" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0007b2301">若阿難！行道，是識止處已知。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0007b2312">知欲天及人，陰
<lb n="0007b24" ed="T"/>持入身爲本也。</p></cb:div>
<lb n="0007b25" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0007b2501">亦知是識從是習。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0007b2508">習天及人，識不能捨也。
<lb n="0007b26" ed="T"/>知者，慧也。</p></cb:div>
<lb n="0007b27" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0007b2701">亦知從是沒。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0007b2706">沒，盡也。從天及人身天下滅
<lb n="0007b28" ed="T"/>者，諦知如篾曰盡也。</p></cb:div>
<pb n="0007c" ed="T" xml:id="T33.1693.0007c"/>
<lb n="0007c01" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0007c0101">亦知是所樂。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0007c0106">七處結曰昧也。貪樂天及人
<lb n="0007c02" ed="T"/>身，故曰樂也。知之爲盡。</p></cb:div>
<lb n="0007c03" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0007c0301">亦知是更苦。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0007c0306">天及人身由之受苦也。知一
<lb n="0007c04" ed="T"/>苦則慧也。</p></cb:div>
<lb n="0007c05" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0007c0501">亦知是從得出要，如有知。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0007c0511">出要法句，言得要，
<lb n="0007c06" ed="T"/>生盡也。故七處曰欲，能治、能棄、能度也。盡諦
<lb n="0007c07" ed="T"/>有四事，出要是其一也。凡六事皆曰知，行道
<lb n="0007c08" ed="T"/>諦之慧也。六事皆曰是，是六天已下下及人
<lb n="0007c09" ed="T"/>身，識所依也。《七處三觀經》一皆知五陰之一。
<lb n="0007c10" ed="T"/>而陰有六情也，一一皆知陰。陰有習三四，知
<lb n="0007c11" ed="T"/>陰盡行道。又曰：亦知色味、亦知色出要。此七
<lb n="0007c12" ed="T"/>處也。三觀者，觀身色、觀五陰、觀六情也。三觀
<lb n="0007c13" ed="T"/>卽七處之每第一陰入也。言以道諦、盡諦、苦
<lb n="0007c14" ed="T"/>出要諦，觀陰人及樂而陰之也。五陰<g ref="#CB01083">𣫘</g>蓋，經
<lb n="0007c15" ed="T"/>以五陰爲五習。盡爲七處昧，苦出要爲三觀。
<lb n="0007c16" ed="T"/>文小異大同。身三經，唯《七處三觀經》有道諦，二
<lb n="0007c17" ed="T"/>經皆七事而已。然俱曰行道亦道諦也，皆曰
<lb n="0007c18" ed="T"/>知亦諦也，如至識知。或曰如本知，知非諦。何
<lb n="0007c19" ed="T"/>也？知觀同義也。九九止卽天身爲觀地，習天
<lb n="0007c20" ed="T"/>之習，天之身會滅，行道味樂天樂。天樂，樂必有
<lb n="0007c21" ed="T"/>苦，能斷天貪，可名活道，故曰出要也。皆四諦
<lb n="0007c22" ed="T"/>觀觀九處也，所謂微而顯、約而具也。十報單
<lb n="0007c23" ed="T"/>用陰習盡而止也。</p></cb:div>
<lb n="0007c24" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0007c2401">是時阿難！爲行道所識止處，可應求、可應望、可
<lb n="0007c25" ed="T"/>應住處？阿難言：不。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0007c2508">若行道慧，以四諦觀觀
<lb n="0007c26" ed="T"/>人身，寧有貪求望想此住止處不？答曰無也。</p></cb:div>
<lb n="0007c27" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0007c2701">彼，阿難！第二識止處，爲從色行因緣行道，若干
<lb n="0007c28" ed="T"/>身一想辟天，名爲梵身長壽本第一在處。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0007c2817">始
<lb n="0007c29" ed="T"/>行一禪生四梵，名梵、小梵、無量大梵、梵輔。身
<pb n="0008a" ed="T" xml:id="T33.1693.0008a"/>
<lb n="0008a01" ed="T"/>不相類，故曰若干身，猶此人之優劣也。心未
<lb n="0008a02" ed="T"/>純一，故曰非一想也。</p></cb:div>
<lb n="0008a03" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0008a0301">若阿難！行道，是識止處以知，亦是識止處，從是
<lb n="0008a04" ed="T"/>習、亦知從是沒、亦知是所樂、亦知是更苦、亦知
<lb n="0008a05" ed="T"/>是從得出要如有知。是時，阿難！爲行道所識止
<lb n="0008a06" ed="T"/>處，可應求、可應望、可應住處？阿難對言：不。彼，阿
<lb n="0008a07" ed="T"/>難！第三識止處，爲從色行因緣行道，一身若干
<lb n="0008a08" ed="T"/>想辟天，名爲明。若阿難！爲行道是識止處已知，
<lb n="0008a09" ed="T"/>亦是識止處從是習、亦知從是沒、亦知是所樂、
<lb n="0008a10" ed="T"/>亦知是更苦、亦知是從要得出如有知。是時，阿
<lb n="0008a11" ed="T"/>難！爲行道所識止處，可應求、可應望、可應住處？
<lb n="0008a12" ed="T"/>阿難對言：不。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0008a1206">進行二禪。以知養恬陰乎念
<lb n="0008a13" ed="T"/>持，生此四明天，身表光相、混然大齊，心猶不
<lb n="0008a14" ed="T"/>一，故曰若干也。</p></cb:div>
<lb n="0008a15" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0008a1501">彼，阿難！第四識止處，爲從色行因緣行道，一像
<lb n="0008a16" ed="T"/>身一思想辟天，名爲遍淨。若阿難！爲行道是識
<lb n="0008a17" ed="T"/>止處己知，亦是識止處從是習、亦知從是沒、亦
<lb n="0008a18" ed="T"/>知是所樂、亦知是更苦、亦知從是要得出如有
<lb n="0008a19" ed="T"/>知。是時，阿難！爲行道所識止處，可應求、可應望、
<lb n="0008a20" ed="T"/>可應住處？阿難對言：不。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0008a2010">此是第三天也。宜
<lb n="0008a21" ed="T"/>言淨天天也，容表暉炎四天。若一其心，恬豫
<lb n="0008a22" ed="T"/>恒遊禪思，故曰一。</p></cb:div>
<lb n="0008a23" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0008a2301">彼，阿難！第五識止處，爲從不色行因緣行道，一
<lb n="0008a24" ed="T"/>切從色得度，地想已沒，無有量空空慧行受止
<lb n="0008a25" ed="T"/>辟天，名爲空慧。若阿難！爲行道是識止處已知，
<lb n="0008a26" ed="T"/>亦是識止處從是習、亦知從是沒、亦知是所樂、
<lb n="0008a27" ed="T"/>亦知是更苦、亦知從是要得出如有知。是時，阿
<lb n="0008a28" ed="T"/>難！爲行道所識止處，可應求、可應望、可應住處？
<lb n="0008a29" ed="T"/>阿難對言：不。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0008a2906">地者，恚滅，心如地也。想已沒，
<pb n="0008b" ed="T" xml:id="T33.1693.0008b"/>
<lb n="0008b01" ed="T"/>斷求也，無量空也。</p></cb:div>
<lb n="0008b02" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0008b0201">彼，阿難！第六識止處，爲從不色行因緣行道，一
<lb n="0008b03" ed="T"/>切從空慧度識無有量受慧行止辟天，名爲識
<lb n="0008b04" ed="T"/>慧。若阿難！爲行道，是識止處已知，亦是識止處
<lb n="0008b05" ed="T"/>從是習、亦知從是沒、亦知是所樂、亦知是更苦、
<lb n="0008b06" ed="T"/>亦知從是要得出如有知。是時，阿難！爲行道所
<lb n="0008b07" ed="T"/>識止處，可應求、可應望、可應住處？阿難對言：不。</p></cb:div>
<lb n="0008b08" ed="T"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0008b0801">空識定者，觀對識空，不本來也。</p></cb:div>
<lb n="0008b09" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0008b0901">彼，阿難！第七識止處，爲從不色行因緣行道，一
<lb n="0008b10" ed="T"/>切從識慧度，無有量不用，已捨受慧行辟天，名
<lb n="0008b11" ed="T"/>爲不用受慧行。若阿難！爲行道，是識止處已知，
<lb n="0008b12" ed="T"/>亦是識止處從是習、亦知從是沒、亦知是所樂、
<lb n="0008b13" ed="T"/>亦知是更苦、亦知從是要得出如有知。是時阿
<lb n="0008b14" ed="T"/>難！爲行道所識止處，可應求、可應望、可應住處？
<lb n="0008b15" ed="T"/>阿難對言：不。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0008b1506">色恚求生，生而卽遣，不俟終
<lb n="0008b16" ed="T"/>日觀而後知也，不用觀也。</p></cb:div>
<lb n="0008b17" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0008b1701">彼，阿難！第一受行從得解有，從色因緣行道無
<lb n="0008b18" ed="T"/>有想，亦不受辟天，名不思。若阿難！爲行道，己知
<lb n="0008b19" ed="T"/>是從受、亦知從受習、亦知從是沒、亦知是所樂、
<lb n="0008b20" ed="T"/>亦知是更苦亦知從是要得出如有知。是時阿
<lb n="0008b21" ed="T"/>難！爲行道，是受行從得解，可應求、可應望、可應
<lb n="0008b22" ed="T"/>住處？阿難對言：不。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0008b2208">不思無結愛天也，四阿
<lb n="0008b23" ed="T"/>那含之第四天也。四阿那含愛，身生第四禪。
<lb n="0008b24" ed="T"/>六增之第二已上四天，此無漏第四禪局也。
<lb n="0008b25" ed="T"/>四禪之第六天名愛勝，是無思天，共在一天
<lb n="0008b26" ed="T"/>上耳。</p></cb:div>
<lb n="0008b27" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0008b2701">彼，阿難！第二受行從得解，有從不色因緣行道，
<lb n="0008b28" ed="T"/>一切不用從慧得度，過無有思想亦未離思想
<lb n="0008b29" ed="T"/>爲受行止。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0008b2905">正受定也。</p></cb:div>
<pb n="0008c" ed="T" xml:id="T33.1693.0008c"/>
<lb n="0008c01" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0008c0101">辟天名爲無有思想解。若阿難！爲行道，是受行
<lb n="0008c02" ed="T"/>從得解，已知爲是解從是習、亦知從是沒、亦知
<lb n="0008c03" ed="T"/>是所樂、亦知是更苦、亦知從是要得出如有知。
<lb n="0008c04" ed="T"/>是時，阿難！爲行道，是受行從得解，可應求、可應
<lb n="0008c05" ed="T"/>望、可應住處？阿難對言：不。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0008c0511">無想者，知空而
<lb n="0008c06" ed="T"/>制想不令起也。此上八止皆如，應知此八處，
<lb n="0008c07" ed="T"/>亦知八處習、亦知八處盡、亦知八處樂、亦知
<lb n="0008c08" ed="T"/>八處苦、亦知八處要得出，義同故不二訓之
<lb n="0008c09" ed="T"/>也。</p></cb:div>
<lb n="0008c10" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0008c1001">若，阿難！爲行道，如是知、如是見，說爲不知不見。
<lb n="0008c11" ed="T"/>若有是結使，是時應說爲常，是時應說非常。</p></cb:div>
<lb n="0008c12" ed="T"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0008c1201">波羅門云斷滅見常也。</p></cb:div>
<lb n="0008c13" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0008c1301">是時應說世間有本，是時應說世間無有本。</p></cb:div>
<lb n="0008c14" ed="T"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0008c1401">本，要也。有要、無要耳。</p></cb:div>
<lb n="0008c15" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0008c1501">是時應說得道以死復生，是時應說得道不得
<lb n="0008c16" ed="T"/>死。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0008c1602">或見七反生死者，故曰死復生。或至尼
<lb n="0008c17" ed="T"/>惟先天者，故曰不死也。</p></cb:div>
<lb n="0008c18" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0008c1801">爲有無有。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0008c1805">或曰有度世，或曰無度世。</p></cb:div>
<lb n="0008c19" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0008c1901">度世死，從是結使。是時阿難！爲行道，是七識止
<lb n="0008c20" ed="T"/>處，二受行從得解。如是如有從諦慧見。從是意
<lb n="0008c21" ed="T"/>已解、已得解脫，是名爲，阿難！爲行道無所著、從
<lb n="0008c22" ed="T"/>慧得解脫。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0008c2205">反稱得道不得死。是五耶結使，
<lb n="0008c23" ed="T"/>經乎九止，行者以四諦觀之，長得息解，成阿
<lb n="0008c24" ed="T"/>羅漢也。</p></cb:div>
<lb n="0008c25" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0008c2501">亦有，阿難！八解脫處。何等爲八？色觀色，是爲第
<lb n="0008c26" ed="T"/>一解脫處。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0008c2605">內外身著觀兩事也。</p></cb:div>
<lb n="0008c27" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0008c2701">內觀色，不想外觀色，是爲第二解脫處。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0008c2716">徧著
<lb n="0008c28" ed="T"/>外身也。</p></cb:div>
<lb n="0008c29" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0008c2901">觀三十六物，淨身受觀行止，是爲第三解脫處。</p></cb:div>
<pb n="0009a" ed="T" xml:id="T33.1693.0009a"/>
<lb n="0009a01" ed="T"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0009a0101">遍著己身，則三十六物觀也。從第一禪至
<lb n="0009a02" ed="T"/>四禪，皆三觀也。人病不同，或貪己身、或貪
<lb n="0009a03" ed="T"/>外色、內外俱貪，故有三觀也。四意止觀亦復
<lb n="0009a04" ed="T"/>如是，單擧禪要則三觀也，耳其轉除，則四禪
<lb n="0009a05" ed="T"/>也。</p></cb:div>
<lb n="0009a06" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0009a0601">一切從色想已度。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0009a0608">已過四禪色天，次及空
<lb n="0009a07" ed="T"/>也。</p></cb:div>
<lb n="0009a08" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0009a0801">滅地想。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0009a0804">滅恚心如土塵，故曰如地也。</p></cb:div>
<lb n="0009a09" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0009a0901">若干想不念，無有量空慧已受竟辟天，名爲空
<lb n="0009a10" ed="T"/>慧，是名爲第四解脫處。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0009a1010">四空定文同，故不
<lb n="0009a11" ed="T"/>一一解也。</p></cb:div>
<lb n="0009a12" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0009a1201">一切從空慧，已度無有量識慧受竟辟天，名爲
<lb n="0009a13" ed="T"/>識慧，是名爲第五解脫處。一切從識慧得度，無
<lb n="0009a14" ed="T"/>所有，不用受慧竟行辟天，名爲不用無所用慧
<lb n="0009a15" ed="T"/>行，是爲第六解脫處。一切從不用慧得度，無有
<lb n="0009a16" ed="T"/>思想亦不無有思想竟受止辟天，名爲思想，是
<lb n="0009a17" ed="T"/>名爲第七解脫處。一切從無有思想竟得度。</p></cb:div>
<lb n="0009a18" ed="T"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0009a1801">將已竟四空，次及滅定也。</p></cb:div>
<lb n="0009a19" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0009a1901">滅思想亦覺盡身已更竟受止，是爲第八解脫
<lb n="0009a20" ed="T"/>處。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pT33p0009a2002">心之流放眴息生滅之間，<g ref="#CB04448">𭶭</g>撫宇宙之表
<lb n="0009a21" ed="T"/>矣。身之所復，無不待行。行慈定者，滅心想身
<lb n="0009a22" ed="T"/>知，屈如根株、冥如死灰，雷霆不能駭其念、山
<lb n="0009a23" ed="T"/>燋不能傷其慮，蕭然與大虛齊量、恬然與造
<lb n="0009a24" ed="T"/>化俱遊，曰滅定也。</p></cb:div>
<lb n="0009a25" ed="T"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pT33p0009a2501">若已，阿難！行道，七識止處、二受行從得解脫，亦
<lb n="0009a26" ed="T"/>是八解脫處是。如有是慧已，更見從是竟戢却
<lb n="0009a27" ed="T"/>不用，已得解脫，如是本福，己身更竟止，是名，阿
<lb n="0009a28" ed="T"/>難！行道無所著，從兩行得解脫。佛說如是，阿難
<lb n="0009a29" ed="T"/>受行。</p></cb:div>
<pb n="0009b" ed="T" xml:id="T33.1693.0009b"/>
<lb n="0009b01" ed="T"/><cb:juan n="001" fun="close"><cb:jhead>佛說人本欲生經</cb:jhead></cb:juan></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0001c1801" to="#end0001c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3" cb:provider="CBETA 新式標點專案 (2021-06-25)">惱<note type="cf1">F10n0409_p0028a17</note><note type="cf2">T09n0278_p0734c02</note></lem><rdg wit="#wit.orig">腦</rdg></app>
<app from="#beg0003a1701" to="#end0003a1701"><lem resp="#resp4 #resp5" wit="#wit.cbeta">令<note type="cf1">T01n0014_p0242c21</note></lem><rdg wit="#wit.orig">受</rdg></app>
<app from="#beg0004a0401" to="#end0004a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3" cb:provider="CBETA 新式標點專案 (2021-06-25)">此</lem><rdg wit="#wit.orig">比</rdg></app>
<app from="#beg0004a1701" to="#end0004a1701"><lem resp="#resp4 #resp5" wit="#wit.cbeta">令<note type="cf1">T01n0014_p0243b08-10</note></lem><rdg wit="#wit.orig">今</rdg></app>
<app from="#beg0006c1401" to="#end0006c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3" cb:provider="CBETA 新式標點專案 (2021-06-25)">少<note type="cf1">T33n1693_p0006c11</note><note type="cf2">T33n1693_p0006c17</note></lem><rdg wit="#wit.orig">小</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="taisho-notes">
<head>大正藏 校注</head>
<p>
<note n="0001001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0001001">【原】<name role="" type="person">增上寺</name>藏麗本</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0001c1801" resp="#resp1" type="add" cb:note_key="T33.0001c18.04" target="#nkr_note_add_0001c1801">惱【CB】，腦【大】</note>
<note n="0003a1701" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0003a1701">令【CB】，受【大】</note>
<note n="0004a0401" resp="#resp1" type="add" cb:note_key="T33.0004a04.03" target="#nkr_note_add_0004a0401">此【CB】，比【大】</note>
<note n="0004a1701" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0004a1701">令【CB】，今【大】</note>
<note n="0006c1401" resp="#resp1" type="add" cb:note_key="T33.0006c14.08" target="#nkr_note_add_0006c1401">少【CB】，小【大】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>