<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="T35n1733">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Taishō Tripiṭaka, Electronic version, No. 1733 華嚴經探玄記</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">大正新脩大藏經數位版, No. 1733 華嚴經探玄記</title>
			<author>唐 法藏述</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Taisho</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.shin</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.say</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.poyung</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>20卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">T</idno>.<idno type="vol">35</idno>.<idno type="no">1733</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2023-09-07 17:44:18 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Taishō Tripiṭaka</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">大正新脩大藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">華嚴經探玄記</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Hsiao Chen-Kuo, Text as provided by Anonymous from USA, Punctuated text as provided by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">蕭鎭國大德提供，北美某大德提供，CBETA 提供新式標點</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>新式標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【大】</witness>
						<witness xml:id="wit1">【甲】</witness>
						<witness xml:id="wit2">【卍續-CB】</witness>
						<witness xml:id="wit3">【乙】</witness>
						<witness xml:id="wit4">【麗-CB】</witness>
						<witness xml:id="wit5">【聖】</witness>
						<witness xml:id="wit6">【聖乙】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00562">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00562</charName>
				<mapping cb:dec="983602" type="PUA">U+F0232</mapping>
			<mapping type="unicode">U+47FD</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>疏</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(梳-木)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00592">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00592</charName>
				<mapping cb:dec="983632" type="PUA">U+F0250</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3C89</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[穀-禾+卵]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB02048">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02048</charName>
				<mapping cb:dec="985088" type="PUA">U+F0800</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7987</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>褚</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[示*者]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB04631">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04631</charName>
				<mapping cb:dec="987671" type="PUA">U+F1217</mapping>
			<mapping type="unicode">U+23BDB</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>氂</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[氂-未+牙]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2000-03-29T09:41:33">
			CW (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT (00/01/24)
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone n="1" unit="juan"/>
<pb n="0107a" ed="T" xml:id="T35.1733.0107a"/>
<lb n="0107a01" ed="T"/>
<lb n="0107a02" ed="T"/><cb:docNumber>No. 1733 [cf. No. 278]</cb:docNumber>
<lb n="0107a03" ed="T"/><cb:juan n="001" fun="open"><cb:mulu n="1" type="卷"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0107001" n="0107001"/><cb:jhead>華嚴經探玄記卷第一</cb:jhead></cb:juan>
<lb n="0107a04" ed="T"/>
<lb n="0107a05" ed="T"/><byline cb:type="author">魏國西寺沙門法藏述</byline>
<lb n="0107a06" ed="T"/><cb:div type="pin"><lg xml:id="lgT35p0107a0601" type="regular"><l>歸依大智海，</l><l>十身盧舍那，</l>
<lb n="0107a07" ed="T"/><l>充滿諸法界，</l><l>無上大慈尊；</l>
<lb n="0107a08" ed="T"/><l>方廣離垢法，</l><l>圓滿解脫輪，</l>
<lb n="0107a09" ed="T"/><l>普賢文殊等，</l><l>海會大菩薩。</l>
<lb n="0107a10" ed="T"/><l>我在具縛地，</l><l><anchor xml:id="nkr_note_orig_0107002" n="0107002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0107002" n="0107002"/><anchor xml:id="beg0107002" n="0107002"/>悕<anchor xml:id="end0107002"/>心大法門，</l>
<lb n="0107a11" ed="T"/><l>唯願見加哀，</l><l>令增念智力，</l>
<lb n="0107a12" ed="T"/><l>開此祕奧藏，</l><l>廣益於自他，</l>
<lb n="0107a13" ed="T"/><l>願令法久住，</l><l>傳燈報佛恩。</l></lg>
<lb n="0107a14" ed="T"/><p xml:id="pT35p0107a1401">夫以法性虛空廓無涯而超視聽，智慧大海
<lb n="0107a15" ed="T"/>深無極而抗思議<anchor xml:id="nkr_note_orig_0107003" n="0107003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0107003" n="0107003"/><anchor xml:id="beg0107003" n="0107003"/>眇眇<anchor xml:id="end0107003"/>玄猷，名言罕尋，其
<lb n="0107a16" ed="T"/>際茫茫；素範相見，靡究其源。但以機感萬
<lb n="0107a17" ed="T"/>差，奮形言而充法界；心境一味，泯能所而
<lb n="0107a18" ed="T"/>歸寂寥。體用無方、圓融叵測，於是無像現
<lb n="0107a19" ed="T"/>像，猶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0107004" n="0107004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0107004" n="0107004"/><anchor xml:id="beg0107004" n="0107004"/>陽<anchor xml:id="end0107004"/>谷之昇太陽；無言示言，若滄波
<lb n="0107a20" ed="T"/>之傾巨壑。是故創於蓮華藏界，演無盡之
<lb n="0107a21" ed="T"/>玄綱，牢籠上達之流，控引令階佛境，然後化
<lb n="0107a22" ed="T"/>霑忍土、漸布慈雲，灑微澤以潤三根、滋
<lb n="0107a23" ed="T"/>道<anchor xml:id="nkr_note_orig_0107005" n="0107005"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0107005" n="0107005"/><anchor xml:id="beg0107005" n="0107005"/>牙<anchor xml:id="end0107005"/>而歸一揆。是知機緣感異，聖應所以
<lb n="0107a24" ed="T"/>殊分；聖應雖殊，不思議一也。華嚴經者，斯乃
<lb n="0107a25" ed="T"/>集海會之盛談、照山王之極說，理智宏遠，
<lb n="0107a26" ed="T"/>盡法界而亘眞源；浩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0107006" n="0107006"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0107006" n="0107006"/><anchor xml:id="beg0107006" n="0107006"/>汗<anchor xml:id="end0107006"/>微言，等虛空而
<lb n="0107a27" ed="T"/>被塵國。於是無虧大小，潛巨刹以入毫
<lb n="0107a28" ed="T"/>端；未易鴻纖，融極微以周法界。故以因
<lb n="0107a29" ed="T"/>陀羅網參互影而重重，錠光<anchor xml:id="nkr_note_orig_0107007" n="0107007"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0107007" n="0107007"/><anchor xml:id="beg0107007" n="0107007"/>玻<anchor xml:id="end0107007"/>黎照塵方
<pb n="0107b" ed="T" xml:id="T35.1733.0107b"/>
<lb n="0107b01" ed="T"/>而隱隱，一卽多而無礙、多卽一而圓通，攝
<lb n="0107b02" ed="T"/>九世以入刹那、舒一念而該永劫，三生究
<lb n="0107b03" ed="T"/>竟堅固種而爲因、十信道圓<name role="" type="person">普德</name>顯而成
<lb n="0107b04" ed="T"/>果，果無異因之果，派五位以分鑣；因無
<lb n="0107b05" ed="T"/>異果之因，總十身以齊致。是故覺母就機
<lb n="0107b06" ed="T"/>於東城，六千<g ref="#CB00562">䟽</g>其十眼；童子詢友於南國，
<lb n="0107b07" ed="T"/>百十圓<anchor xml:id="nkr_note_orig_0107008" n="0107008"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0107008" n="0107008"/><anchor xml:id="beg0107008" n="0107008"/>成<anchor xml:id="end0107008"/>以一生。遂使不越樹王，六天斯
<lb n="0107b08" ed="T"/>屆；詎移華藏，十刹虛融。示寶偈於塵中，齊
<lb n="0107b09" ed="T"/>輝八會；啓王珠於性德，七處圓彰。浩浩鏗
<lb n="0107b10" ed="T"/>鋐，隔思議而逈出；巍巍煥爛，超視聽於聾
<lb n="0107b11" ed="T"/>盲。是故舍那創陶甄於海印，二七日旦爰興；
<lb n="0107b12" ed="T"/>龍樹終俯察於虬宮，六百年後方顯。然卽大
<lb n="0107b13" ed="T"/>以包含爲義，方以軌範爲功，廣卽體極用
<lb n="0107b14" ed="T"/>周，佛乃果圓覺滿，華譬開敷萬行，嚴喩飾
<lb n="0107b15" ed="T"/>茲本體，經卽貫穿縫綴，能詮之敎著焉。從法
<lb n="0107b16" ed="T"/>就人寄喩爲目，故云大方廣佛華嚴經。世
<lb n="0107b17" ed="T"/>間淨眼品者，器等三種顯<anchor xml:id="nkr_note_orig_0107009" n="0107009"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0107009" n="0107009"/><anchor xml:id="beg0107009" n="0107009"/>曜<anchor xml:id="end0107009"/>於時、光潔照
<lb n="0107b18" ed="T"/>明況於淨眼，法喩合擧，故云世間淨眼。語言
<lb n="0107b19" ed="T"/>理一，格類相從，故稱爲品。此經有三十四
<lb n="0107b20" ed="T"/>品，此品建初故稱第一，故言大方廣佛華
<lb n="0107b21" ed="T"/>嚴經世間淨眼品第一。餘義如下說。</p>
<lb n="0107b22" ed="T"/><p xml:id="pT35p0107b2201">將釋此經略開十門：一明敎起所由、
<lb n="0107b23" ed="T"/>二約藏部明所攝、三顯立敎差別、四
<lb n="0107b24" ed="T"/>簡敎所被機、五辨能詮敎體、六明所
<lb n="0107b25" ed="T"/>詮宗趣、七具釋經題目、八明部類傳譯、
<lb n="0107b26" ed="T"/>九辨文義分齊、十隨文解釋。</p>
<lb n="0107b27" ed="T"/><p xml:id="pT35p0107b2701">初敎起所由者，先總辨、後別顯。</p><p xml:id="pT35p0107b2713" cb:place="inline">總者，夫大
<lb n="0107b28" ed="T"/>敎之興因緣無量，故《智論》之初廣辨般若敎
<lb n="0107b29" ed="T"/>起因緣。如<name role="" type="person">須彌山</name>不以無事及小因緣而
<pb n="0107c" ed="T" xml:id="T35.1733.0107c"/>
<lb n="0107c01" ed="T"/>能令動，佛亦如是，大因緣故而有所說，所
<lb n="0107c02" ed="T"/>謂般若波羅蜜流行世間廣益群品故也。
<lb n="0107c03" ed="T"/>《法華》亦云「如來爲一大事因緣故出現于世，
<lb n="0107c04" ed="T"/>所謂開示悟入佛知見等。」此經下云「如來
<lb n="0107c05" ed="T"/>應供等正覺性起正法不可思議。所以者何？
<lb n="0107c06" ed="T"/>非少因緣成等正覺出興于世。以十種無
<lb n="0107c07" ed="T"/>量無數百千阿僧祇因緣，成等正覺出興于
<lb n="0107c08" ed="T"/>世。何等爲十？一者發無量菩提之心不捨
<lb n="0107c09" ed="T"/>一切衆生。」如是等乃至廣說應知。</p><p xml:id="pT35p0107c0914" cb:place="inline">次別顯
<lb n="0107c10" ed="T"/>者，略提十義以明無盡。何者爲十？謂由法
<lb n="0107c11" ed="T"/>爾故、願力故、機感故、爲本故、顯德
<lb n="0107c12" ed="T"/>故、顯位故、開發故、見聞故、成行故、
<lb n="0107c13" ed="T"/>得果故。</p><p xml:id="pT35p0107c1304" cb:place="inline">初法爾故者，一切諸佛法爾皆
<lb n="0107c14" ed="T"/>於無盡世界常轉如此無盡法輪，如大王
<lb n="0107c15" ed="T"/>路法爾常規，無停無息盡窮未來際。是故
<lb n="0107c16" ed="T"/>下文〈不思議品〉云「一切法界虛空等世界，悉
<lb n="0107c17" ed="T"/>以毛端周遍度量。一一毛端處於念念中，
<lb n="0107c18" ed="T"/>化不可說不可說佛刹微塵等身，乃至盡
<lb n="0107c19" ed="T"/>未來際劫。一一化佛身有不可說不可說佛
<lb n="0107c20" ed="T"/>刹微塵等頭，一一頭有不可說不可說佛刹
<lb n="0107c21" ed="T"/>微塵等舌，一一舌出不可說不可說佛刹微
<lb n="0107c22" ed="T"/>塵等音聲，一一音聲說不可說不可說佛刹
<lb n="0107c23" ed="T"/>微塵等修多羅，一一修多羅說不可說不可
<lb n="0107c24" ed="T"/>說佛刹微塵等法，一一法中說不可說不可
<lb n="0107c25" ed="T"/>說佛刹微塵等句身味身。復不可說不可說
<lb n="0107c26" ed="T"/>佛刹微塵等劫說異句身味身，音聲充滿法
<lb n="0107c27" ed="T"/>界一切衆生無不聞者。盡一切未來際劫
<lb n="0107c28" ed="T"/>常轉法輪，如來音聲無異無斷不可窮盡。」
<lb n="0107c29" ed="T"/>解云：准此經文，於一毛端處、於一念中
<pb n="0108a" ed="T" xml:id="T35.1733.0108a"/>
<lb n="0108a01" ed="T"/>出於如上業用，餘念念中皆亦如是。如一毛
<lb n="0108a02" ed="T"/>端處如是念念業用無盡，餘一一毛端次第
<lb n="0108a03" ed="T"/>周遍虛空法界等一切世界各皆如是無盡
<lb n="0108a04" ed="T"/>無盡。此卽處以毛端該於法界，時以刹那
<lb n="0108a05" ed="T"/>盡於劫海，謂於此處明頓起業用，謂於此
<lb n="0108a06" ed="T"/>時明常起業用，此亦不待因緣，諸佛法爾。
<lb n="0108a07" ed="T"/>此經下文所說皆爾。問：若爾，何故處唯八會、
<lb n="0108a08" ed="T"/>時局二七耶？答：<anchor xml:id="nkr_note_orig_0108001" n="0108001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0108001" n="0108001"/><anchor xml:id="beg0108001" n="0108001"/>遮<anchor xml:id="end0108001"/>那品云「一一微塵中，佛
<lb n="0108a09" ed="T"/>國海安住，佛雲遍護念，彌綸覆一切。」又云「一
<lb n="0108a10" ed="T"/>毛孔中，無量佛刹，莊嚴淸淨，曠然安住。彼一
<lb n="0108a11" ed="T"/>切處，盧遮那佛，於衆海中，演說正法。」解云：
<lb n="0108a12" ed="T"/>況八會處而不該攝十方法界？又〈發心品〉云
<lb n="0108a13" ed="T"/>「知無量劫卽一念，一念卽是無量劫。」解云：況
<lb n="0108a14" ed="T"/>二七日時不攝無量劫海？〈不思議品〉云「一切
<lb n="0108a15" ed="T"/>諸佛於一微塵中普現三世一切佛刹，於
<lb n="0108a16" ed="T"/>一微塵中普現三世諸佛自在神力，於一微
<lb n="0108a17" ed="T"/>塵中普現三世一切衆生，於一微塵中普
<lb n="0108a18" ed="T"/>現三世一切諸佛佛事。」解云：此中塵內三
<lb n="0108a19" ed="T"/>世，通括一切前後際劫，是謂諸佛法爾常說
<lb n="0108a20" ed="T"/>故也。</p><p xml:id="pT35p0108a2003" cb:place="inline">二願力故者，謂是如來本願力故，令
<lb n="0108a21" ed="T"/>此敎法稱機顯現。是故〈盧遮那品〉云「十方國
<lb n="0108a22" ed="T"/>土中，一切世界海，佛願力自在，普現轉法輪。」
<lb n="0108a23" ed="T"/>又云「盧遮那佛神力故，一切刹中轉法輪，普
<lb n="0108a24" ed="T"/>賢菩薩願音聲，遍滿一切世界海。」解云：卽是
<lb n="0108a25" ed="T"/>此經該於十方虛空法界、等一切世界及諸
<lb n="0108a26" ed="T"/>塵內諸刹土中同時說此經者，皆是本師願
<lb n="0108a27" ed="T"/>力所致。是故下諸會初皆云「盧遮那佛本願
<lb n="0108a28" ed="T"/>力故」。又〈雲集品〉頌云「無量無數劫，此法甚難
<lb n="0108a29" ed="T"/>値，若有得聞者，當知本願力。」解云：此卽由
<pb n="0108b" ed="T" xml:id="T35.1733.0108b"/>
<lb n="0108b01" ed="T"/>佛願力令衆得聞。又云「如來不出世，亦無
<lb n="0108b02" ed="T"/>有涅槃，以本大願力，顯現自在法。」</p><p xml:id="pT35p0108b0214" cb:place="inline">三機
<lb n="0108b03" ed="T"/>感故者，如來平等，無有改易，隨應衆生現
<lb n="0108b04" ed="T"/>身說法。此有三義：一以佛果色聲淸淨功
<lb n="0108b05" ed="T"/>德爲增上緣，應彼機感以成攝化。〈雲集〉偈
<lb n="0108b06" ed="T"/>云「有眼有日光，能見微細色，最勝神力故，
<lb n="0108b07" ed="T"/>淨心見諸佛<note place="inline">此現身也</note>。」又〈法界品〉云「佛於過去
<lb n="0108b08" ed="T"/>行，得一微妙音，無心於彼此，而能應一切
<lb n="0108b09" ed="T"/><note place="inline">此說法也</note>。」二佛果無有色聲麁相，但以平等理智
<lb n="0108b10" ed="T"/>增上願力，機感相應有形言現。〈雲集〉偈云
<lb n="0108b11" ed="T"/>「三世一切佛，法身悉淸淨，隨其所應化，普現
<lb n="0108b12" ed="T"/>妙色身。」又云「一切諸如來，無有說佛法，隨
<lb n="0108b13" ed="T"/>其所應化，而爲演說法。」三通上二義有無
<lb n="0108b14" ed="T"/>無礙，以稱法界無障礙故。〈舍那品〉云「佛身
<lb n="0108b15" ed="T"/>充滿諸法界，普現一切衆生前，應受化器
<lb n="0108b16" ed="T"/>悉充滿，佛故處此菩提樹。一切佛刹微塵等，
<lb n="0108b17" ed="T"/>爾所佛坐一毛孔，皆有無量菩薩衆，各爲
<lb n="0108b18" ed="T"/>具說普賢行。」解云：正是此經所說分齊。</p><p xml:id="pT35p0108b1816" cb:place="inline">四
<lb n="0108b19" ed="T"/>爲本故者，謂將欲逐機漸施末敎故，宜最
<lb n="0108b20" ed="T"/>初先示本法。明後依此方起末故，是故最
<lb n="0108b21" ed="T"/>初說此經法，然後方於鹿園等處漸說枝
<lb n="0108b22" ed="T"/>末小乘等法。又下〈性起品〉云「猶如日出，先
<lb n="0108b23" ed="T"/>照高山」等，如下立敎中引說。</p><p xml:id="pT35p0108b2312" cb:place="inline">五顯德故
<lb n="0108b24" ed="T"/>者，謂顯佛果殊勝之德，令諸菩薩信向證
<lb n="0108b25" ed="T"/>得。此有二種：一依果，謂蓮華藏莊嚴世界海；
<lb n="0108b26" ed="T"/>二正果，謂如來十身通三世間等。竝如下文
<lb n="0108b27" ed="T"/>說。此二無礙有四句：一依內現依，如塵內
<lb n="0108b28" ed="T"/>現刹海；二正內現正，如毛孔現佛等；三正
<lb n="0108b29" ed="T"/>內現依，如毛孔現刹等；四依內現正，如塵
<pb n="0108c" ed="T" xml:id="T35.1733.0108c"/>
<lb n="0108c01" ed="T"/>內現佛等。是故隨擧一門，卽攝一切無不
<lb n="0108c02" ed="T"/>皆盡，竝如下說。爲顯此果德，故說是經。</p>
<lb n="0108c03" ed="T"/><p xml:id="pT35p0108c0301">六顯位故者，爲顯菩薩修行佛因，一道
<lb n="0108c04" ed="T"/>至果具五位故。此亦二種：一次第行布門，
<lb n="0108c05" ed="T"/>謂十信、十解、十行、十迴向、十地滿後，方至佛
<lb n="0108c06" ed="T"/>地，從微至著階位漸次。二圓融相攝門，謂
<lb n="0108c07" ed="T"/>一位中卽攝一切前後諸位，是故一一位滿
<lb n="0108c08" ed="T"/>皆至佛地。此二無礙，廣如下文諸會所說。</p>
<lb n="0108c09" ed="T"/><p xml:id="pT35p0108c0901">七開發故者，爲欲開發衆生心中如來之藏
<lb n="0108c10" ed="T"/>性起功德，令諸菩薩依此修學，破無明<anchor xml:id="nkr_note_orig_0108002" n="0108002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0108002" n="0108002"/><anchor xml:id="beg0108002" n="0108002"/><g ref="#CB00592">㲉</g><anchor xml:id="end0108002"/>
<lb n="0108c11" ed="T"/>顯性德故。此亦有二種：一以言說顯示，
<lb n="0108c12" ed="T"/>令知有故；二敎其修行，得顯現故。如下文
<lb n="0108c13" ed="T"/>「破微塵出經卷」等，具如彼說。</p><p xml:id="pT35p0108c1312" cb:place="inline">八見聞故
<lb n="0108c14" ed="T"/>者，示此無盡自在法門，唯是極位大菩薩境，
<lb n="0108c15" ed="T"/>而令下位諸衆生等於此見聞，而得成彼
<lb n="0108c16" ed="T"/>金剛種子不毀不盡，要當令其至究竟位
<lb n="0108c17" ed="T"/>故也。亦如〈性起品〉說。</p><p xml:id="pT35p0108c1709" cb:place="inline">九成行故者，謂爲
<lb n="0108c18" ed="T"/>示此普法，令諸菩薩成普賢行。一行卽一
<lb n="0108c19" ed="T"/>切行，初發心時便成正覺，具足慧身不由
<lb n="0108c20" ed="T"/>他悟。又云「菩薩受持此法，少作方便，疾得
<lb n="0108c21" ed="T"/>阿耨多羅三藐三菩提」等。此亦二種：一頓
<lb n="0108c22" ed="T"/>成多行、二遍成普行，竝如下說。</p><p xml:id="pT35p0108c2213" cb:place="inline">十得果
<lb n="0108c23" ed="T"/>故者，令得佛地智斷果故。亦有二種：一斷
<lb n="0108c24" ed="T"/>果，謂除障故，卽〈普賢品〉明一障一切障，〈小相
<lb n="0108c25" ed="T"/>品〉明一斷一切斷，廣如下說。二智果，謂成德
<lb n="0108c26" ed="T"/>故，具足十身，盡三世間逆順自在、依正無
<lb n="0108c27" ed="T"/>礙，如〈不思議品〉等說。此上略由顯示如是
<lb n="0108c28" ed="T"/>十義，令此經敎興起故也。</p>
<lb n="0108c29" ed="T"/><p xml:id="pT35p0108c2901">第二藏部明攝者，略顯十義以明收攝：
<pb n="0109a" ed="T" xml:id="T35.1733.0109a"/>
<lb n="0109a01" ed="T"/>一明三藏、二顯所攝、三辨二藏、四
<lb n="0109a02" ed="T"/>釋相違、五開種類、六定所攝、七一
<lb n="0109a03" ed="T"/>部收、八三部攝、九或九部、十具十二。</p>
<lb n="0109a04" ed="T"/><p xml:id="pT35p0109a0401">初明三藏者，一名修多羅，或云修妬路，或
<lb n="0109a05" ed="T"/>云素呾囕，此云契經。契有二義，謂契理故、
<lb n="0109a06" ed="T"/>合機故。經亦二義，謂貫穿法相故、攝持所
<lb n="0109a07" ed="T"/>化故。貫穿者，<name role="" type="person">世親</name>釋云：謂能貫穿依故、相故、
<lb n="0109a08" ed="T"/>法故、義故，名素呾囕。謂於是處，由此爲此
<lb n="0109a09" ed="T"/>而有所說，名之爲依。眞俗諦相，名之爲相。
<lb n="0109a10" ed="T"/>十善巧法等，名之爲法。隨密意等以說諸
<lb n="0109a11" ed="T"/>法，名之爲義。又無性釋爲貫穿縫綴。解云：
<lb n="0109a12" ed="T"/>貫穿是契入義，縫綴是契合義。謂以聖言貫
<lb n="0109a13" ed="T"/>穿義理，令不散失、令不隱沒，縫綴連合，令
<lb n="0109a14" ed="T"/>成詮表、令得久住。《佛地論》云「能貫能攝故
<lb n="0109a15" ed="T"/>名爲經。以佛聖敎，貫穿攝持所應說義及所
<lb n="0109a16" ed="T"/>化生，名爲契經。契理之經，依主釋也。契經卽
<lb n="0109a17" ed="T"/>藏，持業釋也。」又《雜心》五義：一涌泉、二出主、三
<lb n="0109a18" ed="T"/>顯示、四繩墨、五結鬘。正翻名線，何故稱經？
<lb n="0109a19" ed="T"/>謂線能貫華、經能持緯，義用相似。但以此
<lb n="0109a20" ed="T"/>方重於經名不貴線稱，是故翻譯逐其所
<lb n="0109a21" ed="T"/>重，廢線存經，從譬立名。</p><p xml:id="pT35p0109a2110" cb:place="inline">二毘柰耶，此云
<lb n="0109a22" ed="T"/>調伏。調者和御，伏者制滅，調和控御身語
<lb n="0109a23" ed="T"/>等業，制伏除滅諸惡行故。此是所詮行，謂
<lb n="0109a24" ed="T"/>調伏之藏也。或翻名滅，滅有三義：一滅業
<lb n="0109a25" ed="T"/>非、二滅煩惱、三得滅果。或云尸羅，此名淸
<lb n="0109a26" ed="T"/>涼，三業過非猶如火<anchor xml:id="nkr_note_orig_0109001" n="0109001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0109001" n="0109001"/><anchor xml:id="beg0109001" n="0109001"/>燃<anchor xml:id="end0109001"/>，戒能息滅，故云淸
<lb n="0109a27" ed="T"/>涼。《十誦律》中名爲性善，或云守信，如昔所
<lb n="0109a28" ed="T"/>受實能持故。或云波羅提木叉，此云隨順解
<lb n="0109a29" ed="T"/>脫，由持戒故順至解脫，亦名別解脫。</p>
<pb n="0109b" ed="T" xml:id="T35.1733.0109b"/>
<lb n="0109b01" ed="T"/><p xml:id="pT35p0109b0101">三名阿毘達摩藏，達摩名法，阿毘有七義：
<lb n="0109b02" ed="T"/>一名對法，此有二義：一對向，謂因智趣向
<lb n="0109b03" ed="T"/>涅槃果故；二對觀，謂果智觀證涅槃滅故。
<lb n="0109b04" ed="T"/>雖因智亦有對觀，然以仰進修故，但名對
<lb n="0109b05" ed="T"/>向。<name role="" type="person">世親</name>《攝論》云「此法對向無住涅槃，能說
<lb n="0109b06" ed="T"/>諸諦菩提分等諸妙門故。」此約因智說，此
<lb n="0109b07" ed="T"/>唯所詮。二名數法，梁《攝論》釋云「諸法中隨一
<lb n="0109b08" ed="T"/>法，或以名相、或以別相、或以通相等數數
<lb n="0109b09" ed="T"/>顯此一法，故名數法。」三名伏法者，彼論云
<lb n="0109b10" ed="T"/>「此法能伏諸說，立破二能，由正說依止等
<lb n="0109b11" ed="T"/>方便故，故名伏。」四名通法，此能通釋契經
<lb n="0109b12" ed="T"/>義故。契經稱法，此法能通彼，卽法之通，梁
<lb n="0109b13" ed="T"/>《攝論》名解法，由阿毘達摩，修多羅義易解
<lb n="0109b14" ed="T"/>故也。五名無比法、六名大法、七名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0109002" n="0109002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0109002" n="0109002"/><anchor xml:id="beg0109002" n="0109002"/>擇<anchor xml:id="end0109002"/>法，
<lb n="0109b15" ed="T"/>此三唯約所詮。又《順正理》云「或契經名爲達
<lb n="0109b16" ed="T"/>摩，論能決了名爲對法。」此卽以敎對敎，同
<lb n="0109b17" ed="T"/>上通法。或云摩得勒伽，此云本母，以敎與
<lb n="0109b18" ed="T"/>義爲本爲母。亦名分別解脫。或云優波提
<lb n="0109b19" ed="T"/>舍，此云論義，《雜集》中名解釋也。此契經等
<lb n="0109b20" ed="T"/>上三種，皆含攝所詮出生義理，俱名爲藏。
<lb n="0109b21" ed="T"/>《莊嚴論》第四云「彼三及此二云何名藏？答：由
<lb n="0109b22" ed="T"/>攝故，謂攝一切所應知義也。初藏通持業、
<lb n="0109b23" ed="T"/>依主；後二藏唯依主，以從所詮爲名故。」餘
<lb n="0109b24" ed="T"/>出體性及諸門分別，廣如別說。</p><p xml:id="pT35p0109b2413" cb:place="inline">第二顯
<lb n="0109b25" ed="T"/>所攝者，此經何藏攝者？或唯契經攝，以非
<lb n="0109b26" ed="T"/>餘二故；或二攝，以有決擇義理對法收故；
<lb n="0109b27" ed="T"/>或三攝，下文亦顯諸戒行故。此約同敎辨。
<lb n="0109b28" ed="T"/>或是下文十藏所攝，以主伴具足顯無盡
<lb n="0109b29" ed="T"/>故。此約別敎。問：三藏據敎、十藏約義，如何
<pb n="0109c" ed="T" xml:id="T35.1733.0109c"/>
<lb n="0109c01" ed="T"/>以義而云攝敎？答：若小乘，敎義俱不融；三乘，
<lb n="0109c02" ed="T"/>義融敎不融；一乘，敎義俱融，是故得攝。如
<lb n="0109c03" ed="T"/>意言無分別觀入敎攝等，三乘中已有，況一乘
<lb n="0109c04" ed="T"/>耶。但標召表示卽屬敎攝，思之可見。</p><p xml:id="pT35p0109c0415" cb:place="inline">第三
<lb n="0109c05" ed="T"/>約辯二藏者，謂聲聞藏、菩薩藏。初者約聲
<lb n="0109c06" ed="T"/>聞小根立三藏敎，詮示聲聞理行果等，爲
<lb n="0109c07" ed="T"/>聲聞藏。二約菩薩大根立三藏敎，詮示菩
<lb n="0109c08" ed="T"/>薩所行等法，爲菩薩藏。《莊嚴論》第四云「此三
<lb n="0109c09" ed="T"/>藏，由上下乘差別故，復說爲聲聞藏及菩薩
<lb n="0109c10" ed="T"/>藏。」</p><p xml:id="pT35p0109c1002" cb:place="inline">第四釋相違者，問：經中亦云「爲求緣
<lb n="0109c11" ed="T"/>覺者說十二因緣」，何故不名緣覺藏耶？
<lb n="0109c12" ed="T"/>答：以諸緣覺亦唯斷我執、唯證生空，果成
<lb n="0109c13" ed="T"/>羅漢、入滅不殊，望於菩薩俱是下乘，故不
<lb n="0109c14" ed="T"/>別說。問：等俱是下，何故獨名聲聞藏？答：以
<lb n="0109c15" ed="T"/>緣覺亦有出無佛世，無敎者故；聲聞不爾，
<lb n="0109c16" ed="T"/>故偏得名。問：小乘敎中亦有詮示菩薩乘法，
<lb n="0109c17" ed="T"/>何不亦名菩薩藏耶？答：以彼宗菩薩所斷
<lb n="0109c18" ed="T"/>所證所入涅槃亦與二乘無差別故。又以
<lb n="0109c19" ed="T"/>菩薩唯一不多，故亦不說。問：若爾，何故《普超
<lb n="0109c20" ed="T"/>三昧經･三藏品》及《入大乘論》，說彼三乘卽爲
<lb n="0109c21" ed="T"/>三藏：一聲聞藏、二緣覺藏、三菩薩藏。答：彼經
<lb n="0109c22" ed="T"/>論中皆云大乘之中有此三藏故，非謂小
<lb n="0109c23" ed="T"/>也。問，卽據此文，緣覺有藏，與《莊嚴論》如何
<lb n="0109c24" ed="T"/>會釋？答：前據理果不異故合也，此約敎行小
<lb n="0109c25" ed="T"/>別故分也，是故二說不相違也。</p><p xml:id="pT35p0109c2513" cb:place="inline">第五開
<lb n="0109c26" ed="T"/>種類者，就聲聞藏中，准諸經論曲開三
<lb n="0109c27" ed="T"/>種：一諍論聲聞藏，謂契經四阿含、調伏五部、
<lb n="0109c28" ed="T"/>對法二十，互相違諍，所說不同，不妨聖果，
<lb n="0109c29" ed="T"/>是故總名爲諍論藏。二稱實聲聞藏，謂如《瑜
<pb n="0110a" ed="T" xml:id="T35.1733.0110a"/>
<lb n="0110a01" ed="T"/>伽》聲聞地及聲聞決擇，詮示聲聞行位果等，
<lb n="0110a02" ed="T"/>皆悉稱實與理相應，不同《婆<anchor xml:id="nkr_note_orig_0110001" n="0110001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0110001" n="0110001"/><anchor xml:id="beg0110001" n="0110001"/>娑<anchor xml:id="end0110001"/>》及諸異論，
<lb n="0110a03" ed="T"/>以補處所說非諸異論所能諍故，是故總
<lb n="0110a04" ed="T"/>名稱實聲聞藏。問：此中所說旣與小乘諸部
<lb n="0110a05" ed="T"/>不同，豈聲聞人有兩種耶？答：此約敎中說
<lb n="0110a06" ed="T"/>聲聞法盡、理不盡故開爲二，非謂聲聞亦
<lb n="0110a07" ed="T"/>有差別。三假立聲聞藏，如大乘經中，爲引
<lb n="0110a08" ed="T"/>聲聞令迴心故，所立法門亦同聲聞名數
<lb n="0110a09" ed="T"/>而說，如無作四諦及道品等。如諸大乘經中
<lb n="0110a10" ed="T"/>說，不能繁引。旣非菩薩所學，是故名爲假
<lb n="0110a11" ed="T"/>立聲聞藏。問：此中名雖同小乘，義實是大，
<lb n="0110a12" ed="T"/>何得總說爲聲聞藏？答：只爲此義，名爲假
<lb n="0110a13" ed="T"/>立。問：諸聲聞人根熟迴心所學，卽是菩薩藏
<lb n="0110a14" ed="T"/>收，此假立藏於彼何用？答：但聲聞迴心有二
<lb n="0110a15" ed="T"/>種，一勝、二劣。勝者一往入大，不藉此藏；劣
<lb n="0110a16" ed="T"/>猶怖大，是故方便同彼名數令易信受，故
<lb n="0110a17" ed="T"/>立此門。</p><p xml:id="pT35p0110a1704" cb:place="inline">第二菩薩藏中，准諸聖敎亦有
<lb n="0110a18" ed="T"/>三類：一小乘中菩薩藏，謂詮示菩薩依三十
<lb n="0110a19" ed="T"/>四心等次第成佛，亦不論於十地行位，仍
<lb n="0110a20" ed="T"/>復不同聲聞等者是也。如《婆<anchor xml:id="beg_1" type="star"/>娑<anchor xml:id="end_1"/>》、《俱舍》說。二
<lb n="0110a21" ed="T"/>大乘共敎中菩薩藏，謂詮示菩薩次第行位，
<lb n="0110a22" ed="T"/>雖說有迴心、直進不同，俱依十地行布漸
<lb n="0110a23" ed="T"/>次修至佛果，如《瑜伽》菩薩地及諸大乘經論
<lb n="0110a24" ed="T"/>中說。三不共敎中菩薩藏，詮示菩薩依普賢
<lb n="0110a25" ed="T"/>行位五位圓融，謂一位卽一切位、一行卽一
<lb n="0110a26" ed="T"/>切行，圓極法界無礙自在始終皆齊，一一位
<lb n="0110a27" ed="T"/>滿卽成十佛主伴具足等。故《智論》云「般若波
<lb n="0110a28" ed="T"/>羅蜜有二：一者共，謂此《大品經》及餘方等經
<lb n="0110a29" ed="T"/>與諸聲聞共說故。二者不共，謂不思議經，不
<pb n="0110b" ed="T" xml:id="T35.1733.0110b"/>
<lb n="0110b01" ed="T"/>與聲聞共說故。」解云：此中共大之小非愚
<lb n="0110b02" ed="T"/>法、共小之大非別敎，是故有三菩薩藏也。
<lb n="0110b03" ed="T"/>問：菩薩、聲聞二藏別故，卽彼二人各別得果。
<lb n="0110b04" ed="T"/>菩薩藏中旣分三位，應三種菩薩各別成佛。
<lb n="0110b05" ed="T"/>答：成佛唯一，但機有淺深，敎說三類，匪謂
<lb n="0110b06" ed="T"/>成佛體實有三。今就敎開，不約佛體。問：若
<lb n="0110b07" ed="T"/>三說俱稱理，佛體亦成三；若成佛理是一，
<lb n="0110b08" ed="T"/>二說卽爲虛。答：於一成佛，通有三義：一以
<lb n="0110b09" ed="T"/>本從末門，如小乘說，以同聲聞故。二開本
<lb n="0110b10" ed="T"/>異末門，如共敎說，以與聲聞相對辨異故。
<lb n="0110b11" ed="T"/>三末盡唯本門，如不共敎說，二乘聾盲無對
<lb n="0110b12" ed="T"/>異故。佛體圓融具斯三義，是故三說各異、佛
<lb n="0110b13" ed="T"/>無若干，是故今菩薩藏中有此三類。</p><p xml:id="pT35p0110b1315" cb:place="inline">第六
<lb n="0110b14" ed="T"/>定所攝者，此經何藏攝者，俱非前三聲聞藏
<lb n="0110b15" ed="T"/>攝，於後三種菩薩藏中正唯後攝，以《智論》
<lb n="0110b16" ed="T"/>中別指此經爲不共故。或三類中唯除初
<lb n="0110b17" ed="T"/>一，後二俱攝，以此經中具普別故。或亦通
<lb n="0110b18" ed="T"/>彼假立聲聞藏收，以經中亦辨四諦等故。
<lb n="0110b19" ed="T"/>或亦總通二藏所收，以聲聞藏法竝依一乘
<lb n="0110b20" ed="T"/>法界所流，味無別故。</p><p xml:id="pT35p0110b2009" cb:place="inline">第七一部攝者，於十
<lb n="0110b21" ed="T"/>二部中，或唯約方廣一部所攝，對法論說一
<lb n="0110b22" ed="T"/>切有情利益安樂所依處故，宣說廣大甚深
<lb n="0110b23" ed="T"/>法故，名爲方廣。又《瑜伽》說聲聞藏中無方
<lb n="0110b24" ed="T"/>廣故，或此經題目已顯現故。</p><p xml:id="pT35p0110b2412" cb:place="inline">第八三部攝
<lb n="0110b25" ed="T"/>者，謂記別、自說、方廣。以《法華》中說餘九部
<lb n="0110b26" ed="T"/>爲小乘故，此經非彼，故唯三攝。</p><p xml:id="pT35p0110b2613" cb:place="inline">第九或九
<lb n="0110b27" ed="T"/>部攝者，謂除因緣、譬喩、論義，以涅槃第三
<lb n="0110b28" ed="T"/>說護大乘者受持九部，除前三故。</p><p xml:id="pT35p0110b2814" cb:place="inline">第十
<lb n="0110b29" ed="T"/>具十二者，一是契經攝，以《涅槃經》說始從
<pb n="0110c" ed="T" xml:id="T35.1733.0110c"/>
<lb n="0110c01" ed="T"/>如是終至奉行是契經故。二應頌，如下文
<lb n="0110c02" ed="T"/>具有重頌故。三記別，如下文具有記成佛
<lb n="0110c03" ed="T"/>等<anchor xml:id="nkr_note_orig_0110002" n="0110002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0110002" n="0110002"/><anchor xml:id="beg0110002" n="0110002"/>故<anchor xml:id="end0110002"/>。四諷頌，如下文有直說頌等故。五
<lb n="0110c04" ed="T"/>自說，如下文從定起卽說本分等。六緣起，
<lb n="0110c05" ed="T"/>如下文因請說故。七譬喩，如下文廣說喩
<lb n="0110c06" ed="T"/>故。八本事，如下說盧舍那等及普賢本所經
<lb n="0110c07" ed="T"/>本事故。九本生，如下說舍那等本生相故。
<lb n="0110c08" ed="T"/>十方廣，一門可知。十一希法，如下文毛孔
<lb n="0110c09" ed="T"/>說法及座出衆寶柱現佛等。十二論義，如
<lb n="0110c10" ed="T"/>《瑜伽》八十一說，謂諸經典循環研覈摩怛理
<lb n="0110c11" ed="T"/>迦。一切了義經皆名摩怛理迦，謂於是處
<lb n="0110c12" ed="T"/>世尊自廣分別法相等，如下文〈明難品〉等
<lb n="0110c13" ed="T"/>說。是故此經具有十二部攝也。餘義如下
<lb n="0110c14" ed="T"/>十二部經處說。藏部攝竟。</p>
<lb n="0110c15" ed="T"/><p xml:id="pT35p0110c1501">第三明立敎差別者，略提十類：一叙古
<lb n="0110c16" ed="T"/>說、二辯是非、三述西域、四會相違、
<lb n="0110c17" ed="T"/>五明現傳、六定權實、七顯開合、
<lb n="0110c18" ed="T"/>八敎前後、九就義分敎、十以理開宗。</p>
<lb n="0110c19" ed="T"/><p xml:id="pT35p0110c1901">初中，古來諸德立敎多端，難以具顯，略叙
<lb n="0110c20" ed="T"/>十家以成龜鏡。</p><p xml:id="pT35p0110c2007" cb:place="inline">一後魏<name role="" type="person">菩提留支</name>立一音
<lb n="0110c21" ed="T"/>敎，謂一切聖敎唯是如來一圓音敎，但隨根
<lb n="0110c22" ed="T"/>異故分種種，如經「一雨所潤」等。又經云「佛
<lb n="0110c23" ed="T"/>以一音演說法，衆生隨類各得解」等。</p><p xml:id="pT35p0110c2315" cb:place="inline">二
<lb n="0110c24" ed="T"/>陳朝眞諦三藏等立漸頓二敎，謂約漸悟機，
<lb n="0110c25" ed="T"/>大由小起，所設具有三乘之敎，故名爲漸，
<lb n="0110c26" ed="T"/>卽《涅槃》等經。若約直往頓機，大不由小，所
<lb n="0110c27" ed="T"/>設唯是菩薩乘敎，故名爲頓，卽《華嚴等》經。後
<lb n="0110c28" ed="T"/>大遠法師等亦同此說。</p><p xml:id="pT35p0110c2810" cb:place="inline">三後魏光統律師
<lb n="0110c29" ed="T"/>承習佛陀三藏立三種敎，謂漸、頓、圓。光師
<pb n="0111a" ed="T" xml:id="T35.1733.0111a"/>
<lb n="0111a01" ed="T"/>釋意：一爲根未熟，先說無常、後乃說常，先
<lb n="0111a02" ed="T"/>空、後不空等，如是漸次名爲漸敎。二爲根
<lb n="0111a03" ed="T"/>熟之輩，於一法門具足演說一切佛法，謂
<lb n="0111a04" ed="T"/>常與無常、空不空等一切具說，更無由漸，
<lb n="0111a05" ed="T"/>故名爲頓。三爲於上達分階佛境之者，說
<lb n="0111a06" ed="T"/>於如來無礙解脫究竟果德圓極祕密自在法
<lb n="0111a07" ed="T"/>門，故名爲圓。卽以此經是圓頓所攝。後光
<lb n="0111a08" ed="T"/>統門下遵統師等亦皆宗承，同於此說。</p><p xml:id="pT35p0111a0816" cb:place="inline">四
<lb n="0111a09" ed="T"/>齊朝大衍法師等立四宗敎：一因緣宗，謂卽
<lb n="0111a10" ed="T"/>小乘薩婆多等部。二假名宗，謂《成實論》及經
<lb n="0111a11" ed="T"/>部等說。三不眞宗，謂諸部《般若》，說卽空理，
<lb n="0111a12" ed="T"/>明一切法不眞實等。四眞宗，謂《華嚴》、《涅槃》，
<lb n="0111a13" ed="T"/>明法界眞理佛性等故。</p><p xml:id="pT35p0111a1310" cb:place="inline">五護身法師等立
<lb n="0111a14" ed="T"/>五宗敎，謂此於前第四宗內，開眞佛性以
<lb n="0111a15" ed="T"/>爲眞宗，卽《涅槃》等經；第五名法界宗，卽《華
<lb n="0111a16" ed="T"/>嚴》，明法界自在無礙法門。</p><p xml:id="pT35p0111a1611" cb:place="inline">六陳朝南嶽思
<lb n="0111a17" ed="T"/>禪師、智者禪師等立四敎：一三藏敎，亦名小
<lb n="0111a18" ed="T"/>乘敎，如《法華》云「不得親近小乘三藏學者。」《智
<lb n="0111a19" ed="T"/>論》中說小乘爲三藏，大乘名摩訶衍藏。二
<lb n="0111a20" ed="T"/>名通敎，亦名漸敎，謂大乘經中通說三乘
<lb n="0111a21" ed="T"/>通被三根等。又如《大品》中乾惠等十地通
<lb n="0111a22" ed="T"/>三乘者是也。三名別敎，亦名頓敎，謂諸大
<lb n="0111a23" ed="T"/>乘經中所說法門道理，不通小乘等者是也。
<lb n="0111a24" ed="T"/>四名圓敎，亦名祕密敎，謂法界自在具足圓
<lb n="0111a25" ed="T"/>滿，一卽一切、一切卽一無礙法門，亦《華嚴》等
<lb n="0111a26" ed="T"/>是也。</p><p xml:id="pT35p0111a2603" cb:place="inline">七唐朝海東新羅國元曉法師造此經
<lb n="0111a27" ed="T"/>疏，亦立四敎：一三乘別敎，謂如四諦敎《緣
<lb n="0111a28" ed="T"/>起經》等。二三乘通敎，謂如《般若經》、《深密經》
<lb n="0111a29" ed="T"/>等。三一乘分敎，如《瓔珞經》及《梵網》等。四一
<lb n="0111a30" ed="T"/>乘滿敎，謂《華嚴經》普賢敎。釋此四別，如彼
<pb n="0111b" ed="T" xml:id="T35.1733.0111b"/>
<lb n="0111b01" ed="T"/>疏中。</p><p xml:id="pT35p0111b0103" cb:place="inline">八唐吉藏法師立三種敎，爲三法輪：
<lb n="0111b02" ed="T"/>一根本法輪，卽《華嚴經》，最初所說。二枝末
<lb n="0111b03" ed="T"/>法輪，卽小乘等，於後所說。三攝末歸本法
<lb n="0111b04" ed="T"/>輪，卽《法華經》，四十年後說迴三入一之敎。具
<lb n="0111b05" ed="T"/>釋如彼。</p><p xml:id="pT35p0111b0504" cb:place="inline">九梁朝<name role="" type="person">光宅寺</name>雲法師立四乘敎，
<lb n="0111b06" ed="T"/>謂如《法華》中，臨門三車卽爲三乘，四衢道中
<lb n="0111b07" ed="T"/>所授大白牛車卽爲第四乘，以臨門牛車亦
<lb n="0111b08" ed="T"/>同羊鹿俱不得故。若不爾者，長者宅內引
<lb n="0111b09" ed="T"/>諸子時云此三車<anchor xml:id="nkr_note_orig_0111001" n="0111001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0111001" n="0111001"/><anchor xml:id="beg0111001" n="0111001"/>只<anchor xml:id="end0111001"/>在門外，諸子出宅卽
<lb n="0111b10" ed="T"/>應得車。如何出已，至本所指車所住處而
<lb n="0111b11" ed="T"/>不得故，後更索耶？故知是權同羊鹿也。以
<lb n="0111b12" ed="T"/>是大乘中權敎方便說故。具釋如彼《法華疏》
<lb n="0111b13" ed="T"/>中。</p><p xml:id="pT35p0111b1302" cb:place="inline">十唐江南印法師、敏法師等立二敎：一釋
<lb n="0111b14" ed="T"/>迦經，名屈曲敎，以逐機性隨計破著故，
<lb n="0111b15" ed="T"/>如《涅槃》等。二盧舍那經，名平道敎，以逐法
<lb n="0111b16" ed="T"/>性自在說故，如《華嚴》等。彼師釋此二敎略
<lb n="0111b17" ed="T"/>有四別：一主異，謂彼釋迦化身所說，此是舍
<lb n="0111b18" ed="T"/>那十身所說。二處異，謂彼說在<name role="" type="person">娑婆世界</name>木
<lb n="0111b19" ed="T"/>樹草座，此說在於<name role="" type="person">蓮華藏世界</name>寶樹金座。三
<lb n="0111b20" ed="T"/>衆異，彼與聲聞及菩薩說，此唯菩薩極位同
<lb n="0111b21" ed="T"/>說。四說異，謂彼但是一方所說，此要該於十
<lb n="0111b22" ed="T"/>方同說。廣釋如彼《華嚴疏》中。</p><p xml:id="pT35p0111b2212" cb:place="inline">第二辨是非
<lb n="0111b23" ed="T"/>者，此上十家立敎諸德，並是當時法將，英悟
<lb n="0111b24" ed="T"/>絕倫，如思禪師、智者禪師等，神異感通迹
<lb n="0111b25" ed="T"/>參登位，靈山聽法憶在於今。雲法師依此
<lb n="0111b26" ed="T"/>開宗講《法華》，感天雨華等，並如僧傳等所
<lb n="0111b27" ed="T"/>顯。又此諸德豈夫好異故分聖敎，但以解
<lb n="0111b28" ed="T"/>該群典異軫呈根，言不得已開宗別釋，
<lb n="0111b29" ed="T"/>務令聖說各契其宜。問：此上十說誰是誰非？
<pb n="0111c" ed="T" xml:id="T35.1733.0111c"/>
<lb n="0111c01" ed="T"/>答：依《成實論》，佛說內外中間之言，遂卽入
<lb n="0111c02" ed="T"/>定，時有五百羅漢各釋此言。佛出定後，同
<lb n="0111c03" ed="T"/>問世尊：「誰當佛意？」佛言：「並非我意。」諸人問
<lb n="0111c04" ed="T"/>佛：「旣不當佛意，將無得罪？」佛言：「雖非我
<lb n="0111c05" ed="T"/>意，各順正理，堪爲聖敎，有福無罪。」況此
<lb n="0111c06" ed="T"/>諸說各有少多聖敎爲證，是故不可全非
<lb n="0111c07" ed="T"/>棄耳。</p><p xml:id="pT35p0111c0703" cb:place="inline">第三述西域說者，眞諦三輪、笈多
<lb n="0111c08" ed="T"/>四敎、波頗五說，竝如別說。又法藏於文明
<lb n="0111c09" ed="T"/>元年中，幸遇中天竺三藏法師地婆訶羅，唐
<lb n="0111c10" ed="T"/>言日照，於京西太原寺翻譯經論。余親<anchor xml:id="nkr_note_orig_0111002" n="0111002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0111002" n="0111002"/><anchor xml:id="beg0111002" n="0111002"/>于<anchor xml:id="end0111002"/>
<lb n="0111c11" ed="T"/>時乃問：「西域諸德於一代聖敎<anchor xml:id="nkr_note_orig_0111003" n="0111003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0111003" n="0111003"/><anchor xml:id="beg0111003" n="0111003"/>頗<anchor xml:id="end0111003"/>有分判
<lb n="0111c12" ed="T"/>權實以不？」三藏說云：「近代天竺<name role="" type="person">那爛陀寺</name>同
<lb n="0111c13" ed="T"/>時有二大德論師：一名戒賢、二稱智光，並
<lb n="0111c14" ed="T"/>神解超倫、聲高五印，群邪稽顙、異部歸誠，
<lb n="0111c15" ed="T"/>大乘學人仰之如日月，獨步天竺各一人
<lb n="0111c16" ed="T"/>而已。以所承宗別，立敎不同，謂戒賢卽遠
<lb n="0111c17" ed="T"/>承彌勒、無著，近踵護法、難陀，依《深密》等經、
<lb n="0111c18" ed="T"/>《瑜伽》等論立三種敎，謂佛初鹿園說小乘
<lb n="0111c19" ed="T"/>法，雖說生空，然猶未說法空眞理，故非了
<lb n="0111c20" ed="T"/>義，卽四《阿含》等經。第二時中雖依遍計所執
<lb n="0111c21" ed="T"/>自性說諸法空，然猶未說依他圓成唯識
<lb n="0111c22" ed="T"/>道理，故亦非了義，卽諸部《般若》等敎。第三時
<lb n="0111c23" ed="T"/>中方就大乘正理具說三性、三無性等唯識
<lb n="0111c24" ed="T"/>二諦，方爲了義，卽《解深密》等經。又此三位各
<lb n="0111c25" ed="T"/>以三義釋：一攝機、二說敎、三顯理。且初
<lb n="0111c26" ed="T"/>唯攝聲聞，唯說小乘，唯顯生空。二唯攝菩
<lb n="0111c27" ed="T"/>薩，唯說大乘，唯顯二空。三普攝諸機，通說
<lb n="0111c28" ed="T"/>諸乘，具顯空有。是故前二攝機敎理各互有
<lb n="0111c29" ed="T"/>闕，故非了義；後一機無不攝、敎無不具、理
<pb n="0112a" ed="T" xml:id="T35.1733.0112a"/>
<lb n="0112a01" ed="T"/>無不圓，故爲了義。</p>
<lb n="0112a02" ed="T"/><p xml:id="pT35p0112a0201">「第二智光論師，遠承文殊、龍樹，近稟提婆、淸
<lb n="0112a03" ed="T"/>辯，依《般若》等經、《中觀》等論亦立三敎，謂佛
<lb n="0112a04" ed="T"/>初鹿園爲諸小根說小乘法，明心境俱有。
<lb n="0112a05" ed="T"/>第二時中爲彼中根說法相大乘，明境空
<lb n="0112a06" ed="T"/>心有唯識道理，以根猶劣，未能令入平等
<lb n="0112a07" ed="T"/>眞空，故作是說。於第三時爲上根說無相
<lb n="0112a08" ed="T"/>大乘，辯心境俱空平等一味，爲眞了義。又此
<lb n="0112a09" ed="T"/>三位亦三義釋：先攝機者，初時唯攝二乘人
<lb n="0112a10" ed="T"/>機。第二通攝大小二機，以此宗計一分二
<lb n="0112a11" ed="T"/>乘不向佛果。三唯攝菩薩，通於漸頓，以諸
<lb n="0112a12" ed="T"/>二乘悉向佛果，無異路故。二約敎者，初唯
<lb n="0112a13" ed="T"/>說小乘，次通三乘，後唯一乘。三約顯理者，
<lb n="0112a14" ed="T"/>初破外道自性等故，說緣生法定是實有。
<lb n="0112a15" ed="T"/>次卽漸破二乘緣生實有之執，說此緣生以
<lb n="0112a16" ed="T"/>爲似有，以彼怖畏此眞空故，猶存假有而
<lb n="0112a17" ed="T"/>接引之。後時方就究竟大乘說此緣生卽
<lb n="0112a18" ed="T"/>是性空平等一味不礙二諦，是故法相大乘
<lb n="0112a19" ed="T"/>有所得等屬第二敎，非眞了義。此三敎次第，
<lb n="0112a20" ed="T"/>如智光論師《般若燈論》釋中，具引《蘇若那摩
<lb n="0112a21" ed="T"/>訶衍經》說，此云《大乘妙智經》，此昔所未聞
<lb n="0112a22" ed="T"/>也。」</p><p xml:id="pT35p0112a2202" cb:place="inline">第四會相違者，問：此二說旣各聖敎互
<lb n="0112a23" ed="T"/>爲矛楯，未知爲可和會、爲不可會耶？答：
<lb n="0112a24" ed="T"/>無會無不會。初無會者，旣並聖敎，隨緣益
<lb n="0112a25" ed="T"/>物，何俟須會。卽是《智論》四種悉檀中各各爲
<lb n="0112a26" ed="T"/>人悉檀，亦是《攝論》四意趣中衆生樂欲意趣，
<lb n="0112a27" ed="T"/>於一法中或讚或毀，是故二說不須強會。
<lb n="0112a28" ed="T"/>二無不會者，有二門：一約敎應機、二約
<lb n="0112a29" ed="T"/>機領敎。前中但佛敎門了與不了，有其四
<pb n="0112b" ed="T" xml:id="T35.1733.0112b"/>
<lb n="0112b01" ed="T"/>位：一約攝機寬狹、二約言敎具闕、三約益
<lb n="0112b02" ed="T"/>物大小、四約顯理淺深。初者，若唯攝二乘
<lb n="0112b03" ed="T"/>不兼菩薩，或唯菩薩不兼二乘，各攝機狹
<lb n="0112b04" ed="T"/>故非了義，若寬攝三機周盡方了義。二者
<lb n="0112b05" ed="T"/>若唯說小不兼說大，或唯說大乘不兼小
<lb n="0112b06" ed="T"/>乘敎，言各有闕故非了義，若言包大小具
<lb n="0112b07" ed="T"/>足三乘方爲了義。《深密經》等據上二門，戒
<lb n="0112b08" ed="T"/>賢所判亦有道理。三約益物大小者，若令
<lb n="0112b09" ed="T"/>一切衆生得小乘益，或令一切有情得大乘
<lb n="0112b10" ed="T"/>益，有得小益不能全令得究竟益，俱非
<lb n="0112b11" ed="T"/>了義；若能令彼一切衆生及入寂二乘悉皆
<lb n="0112b12" ed="T"/>當得大菩提益，方爲了義。四顯理淺深者，
<lb n="0112b13" ed="T"/>若於緣起隨說實有，或雖破實猶存假有，
<lb n="0112b14" ed="T"/>旣會相未盡、顯理未極，故非了義；若說緣
<lb n="0112b15" ed="T"/>生卽是性空不礙緣起，融通無二，會緣旣
<lb n="0112b16" ed="T"/>盡、理性圓現，方爲了義。彼《妙智經》據上二
<lb n="0112b17" ed="T"/>門，智光所判甚有道理。是故二說各據別
<lb n="0112b18" ed="T"/>門互不相至，豈有相違？二約機領敎者，問：
<lb n="0112b19" ed="T"/>二說三敎各初說小，《華嚴》初說如何會釋？答：
<lb n="0112b20" ed="T"/>諸德三釋。一云：此三法輪約漸悟機說，《華嚴》
<lb n="0112b21" ed="T"/>最初約頓悟機說。若爾，《密迹力士經》初時具
<lb n="0112b22" ed="T"/>說三乘法，此爲屬漸、爲屬頓耶？若是漸敎
<lb n="0112b23" ed="T"/>應唯說小，若是頓敎應唯說大，彼旣具三
<lb n="0112b24" ed="T"/>極成違害，是故此釋亦難用也。一云：若依
<lb n="0112b25" ed="T"/>顯了門，則有如前三法次第；若約祕密門，
<lb n="0112b26" ed="T"/>卽諸說同時。若爾者，卽初時小顯而大密，何
<lb n="0112b27" ed="T"/>不以大顯而小密耶？又判此顯密出何聖
<lb n="0112b28" ed="T"/>敎？理旣不齊、復無聖敎，故難依用。此上二
<lb n="0112b29" ed="T"/>釋，此三法輪攝法不盡，初卽漸而非頓，後
<pb n="0112c" ed="T" xml:id="T35.1733.0112c"/>
<lb n="0112c01" ed="T"/>卽顯而非密。一云：但是如來圓音一演，異類
<lb n="0112c02" ed="T"/>等解，就小結集唯說小乘，就大結集唯說
<lb n="0112c03" ed="T"/>大乘，就通結集具說三乘。若爾，隨一結集俱
<lb n="0112c04" ed="T"/>無前後，何有如此三敎次第？今解此難，便
<lb n="0112c05" ed="T"/>會二說。汎論如來圓音說法，大例有二：一
<lb n="0112c06" ed="T"/>爲此世根定者說、二爲此世根不定說。初
<lb n="0112c07" ed="T"/>中三節：一或有衆生此世小乘根性定者，
<lb n="0112c08" ed="T"/>見佛始終唯說小乘，如小乘諸部，結集三
<lb n="0112c09" ed="T"/>藏總無大乘。二或有衆生此世三乘根性
<lb n="0112c10" ed="T"/>熟者，見佛始終但說三乘，如《密迹力士經》。
<lb n="0112c11" ed="T"/>佛初鹿園說法之時，無量衆生得阿羅漢果，
<lb n="0112c12" ed="T"/>無量衆生成辟支佛道，無量衆生發菩提心
<lb n="0112c13" ed="T"/>住初地等，乃至廣說，《大品》、《大般若》亦同此
<lb n="0112c14" ed="T"/>說。以此義準，後時所說皆通具此三乘，如
<lb n="0112c15" ed="T"/>諸大乘經中所說。三或有衆生此世一乘根
<lb n="0112c16" ed="T"/>性熟者，卽初見佛於樹王下華藏界中依
<lb n="0112c17" ed="T"/>海印定，唯爲菩薩演說無盡圓滿自在無礙
<lb n="0112c18" ed="T"/>法門具足主伴，乃至終極亦同此說，以此
<lb n="0112c19" ed="T"/>法中通括九世攝前後故也。二爲不定根
<lb n="0112c20" ed="T"/>者，有二位：一此世小乘根不定故堪可進
<lb n="0112c21" ed="T"/>入三乘位者，卽初聞唯小以爲不了，次聞
<lb n="0112c22" ed="T"/>唯大亦非是了，後聞具三方爲了義。《解深
<lb n="0112c23" ed="T"/>密經》就此根辯。二此世小乘根不定故堪可
<lb n="0112c24" ed="T"/>進入一乘位者，卽初唯說小爲不了敎，次
<lb n="0112c25" ed="T"/>通大小亦非了敎，後會三歸一唯說一乘
<lb n="0112c26" ed="T"/>方爲了敎。《妙智經》當此意也。由根不定有
<lb n="0112c27" ed="T"/>此二門，是故二師各述一門，故不相違。由
<lb n="0112c28" ed="T"/>有如是此世根定及不定故，是故令彼敎
<lb n="0112c29" ed="T"/>門或有前後、或無前後，準釋可知。</p><p xml:id="pT35p0112c2914" cb:place="inline">第五
<pb n="0113a" ed="T" xml:id="T35.1733.0113a"/>
<lb n="0113a01" ed="T"/>明現傳者，當今諸德於大乘中自有二說：
<lb n="0113a02" ed="T"/>一立三乘大乘，以此宗許入寂二乘定不
<lb n="0113a03" ed="T"/>成佛，是故約彼五性差別具說三乘。二立
<lb n="0113a04" ed="T"/>一乘大乘，以此宗許入寂二乘亦並成佛，是
<lb n="0113a05" ed="T"/>故約此佛性遍有唯說一乘。前師引敎成
<lb n="0113a06" ed="T"/>立云：如《大般若經》第五百九十云「若有情類
<lb n="0113a07" ed="T"/>於聲聞乘性決定者，聞此法已，速能證得
<lb n="0113a08" ed="T"/>自無漏地。於獨覺乘性決定者，聞此法已，
<lb n="0113a09" ed="T"/>速依自乘而得出離。於無上乘性決定者，
<lb n="0113a10" ed="T"/>聞此法已，速證無上正等菩提。若有情類
<lb n="0113a11" ed="T"/>雖未證入正性離生，而於三乘性不定者，
<lb n="0113a12" ed="T"/>聞此法已，皆發無上正等覺心。」又《解深密經》
<lb n="0113a13" ed="T"/>第二云「乃至更說法要，謂相無自性性、勝
<lb n="0113a14" ed="T"/>義無自性性，乃至諸聲聞乘種性有情亦由
<lb n="0113a15" ed="T"/>此道此行迹故正得無上安穩涅槃。一切聲
<lb n="0113a16" ed="T"/>聞獨覺菩薩皆共此一妙淸淨道、皆同此一
<lb n="0113a17" ed="T"/>究竟淸淨，更無第二。我依此故，密意說言唯
<lb n="0113a18" ed="T"/>有一乘，非於一切有情界中無有種種有
<lb n="0113a19" ed="T"/>情種性，或鈍根性、或中根性、或利根性有情
<lb n="0113a20" ed="T"/>差別。」解云：此約三乘同一所觀無性道故，
<lb n="0113a21" ed="T"/>密意說此名爲一乘，理實三乘各證涅槃
<lb n="0113a22" ed="T"/>非是一也。又《瑜伽論》第三十七云「補特伽羅
<lb n="0113a23" ed="T"/>成就者，略說四種：有聲聞種性，以聲聞乘
<lb n="0113a24" ed="T"/>而成就之；有獨覺種性，以獨覺乘而成就
<lb n="0113a25" ed="T"/>之；有佛種性，以無上乘而成就之；無種性
<lb n="0113a26" ed="T"/>者，卽以善趣而成就之。」《善戒》、《地持》皆同此
<lb n="0113a27" ed="T"/>說。又《解深密經》云「一向趣寂聲聞種性補特
<lb n="0113a28" ed="T"/>伽羅，雖蒙諸佛施設種種勇猛加行方便化
<lb n="0113a29" ed="T"/>導，終不能令當坐道場證阿耨多羅三藐
<pb n="0113b" ed="T" xml:id="T35.1733.0113b"/>
<lb n="0113b01" ed="T"/>三菩提。」《深密解脫》亦同此說。《十輪經》第九卷
<lb n="0113b02" ed="T"/>亦說三乘各定差別。如是等文並非小乘，
<lb n="0113b03" ed="T"/>是大乘中許三差別，是故各爲三乘大乘敎
<lb n="0113b04" ed="T"/>也。二後師引彼一乘大乘敎者，《涅槃經》三十
<lb n="0113b05" ed="T"/>三云「一切衆生同有佛性，皆同一乘、同一解
<lb n="0113b06" ed="T"/>脫，一因一果同一甘露，一切當得常樂我
<lb n="0113b07" ed="T"/>淨，是名一味。」又《法華》第一云「十方佛土中，唯
<lb n="0113b08" ed="T"/>有一乘法，無二亦無三，除佛方便說。」又云
<lb n="0113b09" ed="T"/>「初以三乘引導衆生，然後但以大乘而度
<lb n="0113b10" ed="T"/>脫之。」又第三云「我滅度後，復有弟子不聞
<lb n="0113b11" ed="T"/>是經，不知不覺菩薩所行，自於所得功德
<lb n="0113b12" ed="T"/>生滅度想入於涅槃。我於餘國作佛，更有
<lb n="0113b13" ed="T"/>異名，是人雖生滅度之想入於涅槃，而於
<lb n="0113b14" ed="T"/>彼土求佛智慧。」《大智度論》第九十五亦同此
<lb n="0113b15" ed="T"/>說。又《法華論》中四聲聞內退菩提心及應化，
<lb n="0113b16" ed="T"/>此二聲聞佛與授記，決定及增上慢此二根
<lb n="0113b17" ed="T"/>未熟故，菩薩與授記，方便令發心。解云：旣
<lb n="0113b18" ed="T"/>但云未熟，不言無根，故知定當得佛菩提。
<lb n="0113b19" ed="T"/>又復云方便令發心，卽是發菩提心也。又
<lb n="0113b20" ed="T"/>《入楞伽》第二第四第七皆同說二乘無實涅
<lb n="0113b21" ed="T"/>槃，但是三昧力住，後必當得無上菩提。《法
<lb n="0113b22" ed="T"/>華論》云「第四人者方便令入涅槃城故。涅
<lb n="0113b23" ed="T"/>槃城者，諸禪三昧城。過彼城已，令入大般
<lb n="0113b24" ed="T"/>涅槃城。」此同《楞伽》住三昧樂，離分段故假
<lb n="0113b25" ed="T"/>說涅槃。而實有彼變易身，故於淨土中行
<lb n="0113b26" ed="T"/>菩薩道。《勝鬘經》云「言諸二乘得涅槃者，是
<lb n="0113b27" ed="T"/>佛方便，唯有如來得般涅槃。」又此經及《無
<lb n="0113b28" ed="T"/>上依經》、《寶性論》、《佛性論》皆說入滅二乘於三
<lb n="0113b29" ed="T"/>界外受變易身。又《密嚴經》中，二乘必無灰斷
<pb n="0113c" ed="T" xml:id="T35.1733.0113c"/>
<lb n="0113c01" ed="T"/>永滅。如是等文亦是大乘，不許三乘決定
<lb n="0113c02" ed="T"/>差別，是故名爲一乘敎。</p><p xml:id="pT35p0113c0210" cb:place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0113001" n="0113001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0113001" n="0113001"/><anchor xml:id="beg0113001" n="0113001"/>第<anchor xml:id="end0113001"/>六定權實者，
<lb n="0113c03" ed="T"/>或有說者：一乘是權、三乘是實，以《深密經》第
<lb n="0113c04" ed="T"/>一時敎唯爲發趣聲聞乘者說，卽總無成
<lb n="0113c05" ed="T"/>佛。第二時敎唯爲發趣修大乘者說，卽總
<lb n="0113c06" ed="T"/>無不成佛。此二若過若不及，故俱非了義。
<lb n="0113c07" ed="T"/>莫若第三時敎，有種性者成、無種性者不
<lb n="0113c08" ed="T"/>成，方爲了義。法華旣當第二時敎，卽是密
<lb n="0113c09" ed="T"/>意權說，是故《勝鬘經》以一乘爲方便說，是
<lb n="0113c10" ed="T"/>故理實但約不定種性說爲一乘。《攝論》、《莊嚴
<lb n="0113c11" ed="T"/>論》、《顯揚論》等皆同此釋。又《法華》第三生滅度
<lb n="0113c12" ed="T"/>想入涅槃等，依《瑜伽》八十一並是變化聲
<lb n="0113c13" ed="T"/>聞示現入滅。《楞伽》、《密嚴》皆同此會釋。《無上依
<lb n="0113c14" ed="T"/>經》、《寶性》等論並是不定二乘向菩提者增壽
<lb n="0113c15" ed="T"/>變易，非謂入滅更起受身。《瑜伽》說本轉二
<lb n="0113c16" ed="T"/>識成就不成就四句中第四俱不成就者，爲
<lb n="0113c17" ed="T"/>聲聞獨覺入無餘依涅槃界時。又八十云「無
<lb n="0113c18" ed="T"/>餘依涅槃界中唯有淸淨眞如法界。」依此等
<lb n="0113c19" ed="T"/>文，入涅槃已，身智俱滅、根識永無，豈有變
<lb n="0113c20" ed="T"/>易修行成佛？是故唯有一乘，非極了義。《深
<lb n="0113c21" ed="T"/>密經》中第三時普爲發趣一切乘者說，名
<lb n="0113c22" ed="T"/>爲了義，故知三乘是盡理實敎。又《深密》第二
<lb n="0113c23" ed="T"/>第四皆云一乘是密意說，故知是權也。或有
<lb n="0113c24" ed="T"/>說者：一乘是實、三乘是權，謂《法華經》唯一佛
<lb n="0113c25" ed="T"/>乘是《深密經》三乘後說定性二乘滅亦不存，
<lb n="0113c26" ed="T"/>故方便說三，實唯一故。若言《法華》是第二
<lb n="0113c27" ed="T"/>時敎，爲引不定二乘故說一切悉皆成佛，
<lb n="0113c28" ed="T"/>而猶未說定性不成故非了者，若爾，法華
<lb n="0113c29" ed="T"/>之時猶未說有定性二乘，何因彼論立四
<pb n="0114a" ed="T" xml:id="T35.1733.0114a"/>
<lb n="0114a01" ed="T"/>聲聞？彼定性言從何處得？若有定性，豈得
<lb n="0114a02" ed="T"/>總成？若許總成，何名定性？故知定性之言
<lb n="0114a03" ed="T"/>牒前《深密》所說，後至《法華》明悉全成佛，是
<lb n="0114a04" ed="T"/>故彼論順此經文，會前權說歸後實敎，故
<lb n="0114a05" ed="T"/>知《法華》定在《深密》後說。《妙智》三敎一乘在三
<lb n="0114a06" ed="T"/>乘後，梁論成立正法三中亦一乘在後，並
<lb n="0114a07" ed="T"/>同此說。《法華》中生滅度想入涅槃等，釋爲
<lb n="0114a08" ed="T"/>變化示現滅者，極違敎理。違敎者，若是變
<lb n="0114a09" ed="T"/>化聲聞，卽實是諸佛菩薩，豈可迷自所示涅
<lb n="0114a10" ed="T"/>槃乃生滅度之想？若作此釋，元未讀經。違
<lb n="0114a11" ed="T"/>理者，若入涅槃是永斷滅，諸佛菩薩於所
<lb n="0114a12" ed="T"/>化前示現涅槃，若彼所化不定種性是勇猛
<lb n="0114a13" ed="T"/>者，不怖生死能修勝行。若有一類性怯弱
<lb n="0114a14" ed="T"/>者，怖畏生死學佛菩薩，先入涅槃擬欲
<lb n="0114a15" ed="T"/>於後行菩薩道。汝宗入滅旣無有起，豈不
<lb n="0114a16" ed="T"/>誤彼一類衆生？此乃誤衆生，何成引導？況
<lb n="0114a17" ed="T"/>復此文無不相干，又亦未見《勝鬘經》意，乃
<lb n="0114a18" ed="T"/>輒斷一乘以爲方便。彼經云「若如來隨彼
<lb n="0114a19" ed="T"/>所欲而方便說<note place="inline">謂二乘</note>，卽是一乘無有二乘。」
<lb n="0114a20" ed="T"/>二乘入於一乘，一乘者卽第一義乘。又彼經
<lb n="0114a21" ed="T"/>中廣破二乘云無涅槃，又云「此經斷一切
<lb n="0114a22" ed="T"/>疑，決定了義入一乘道。」豈說一乘以爲方
<lb n="0114a23" ed="T"/>便？《解深密經》一乘是密意者，是未說《法華》
<lb n="0114a24" ed="T"/>之前故作是說，及後說《法華》時，會前三乘
<lb n="0114a25" ed="T"/>皆是方便。《瑜伽》轉本俱滅、《顯揚》六義說一乘、
<lb n="0114a26" ed="T"/>《攝論》十義說一乘，皆同《深密》會釋，以此等
<lb n="0114a27" ed="T"/>論隨彼經造故。《法華論》說決定二乘亦受
<lb n="0114a28" ed="T"/>記等，是隨此本經造故。若不信一乘，守
<lb n="0114a29" ed="T"/>權乖實甚爲可愍，故《百喩經》第二卷云「昔
<pb n="0114b" ed="T" xml:id="T35.1733.0114b"/>
<lb n="0114b01" ed="T"/>有一聚落，去王城五由旬，村中有好美水。
<lb n="0114b02" ed="T"/>王勅村人常使日日送其美水，村人疲苦，
<lb n="0114b03" ed="T"/>悉欲移遠此村去。時彼村主語諸人言：『汝
<lb n="0114b04" ed="T"/>等莫去。我當爲汝白王，改五由旬作三由
<lb n="0114b05" ed="T"/>旬，使汝得近，去來不疲。』則往白王，王爲改
<lb n="0114b06" ed="T"/>之作三由旬，衆人聞已便大歡喜。有人語
<lb n="0114b07" ed="T"/>言：『此故是本五由旬，更無有異。』雖聞此言，
<lb n="0114b08" ed="T"/>信王語故終不肯捨。世間之人亦復如是，
<lb n="0114b09" ed="T"/>修行正法度於五道向涅槃城，心生疲倦
<lb n="0114b10" ed="T"/>便欲捨離，頓駕生死不能復進。如來法王
<lb n="0114b11" ed="T"/>有大方便，於一乘法分別說三，小乘之人
<lb n="0114b12" ed="T"/>聞之歡喜以爲易行，修善進德求度生死。
<lb n="0114b13" ed="T"/>後聞人說無三乘、故是一乘，以信佛語終
<lb n="0114b14" ed="T"/>不肯捨，如彼村人亦復如是。」解云：此經卽
<lb n="0114b15" ed="T"/>是金口良斷，權實顯然，可息諸說耳。</p><p xml:id="pT35p0114b1515" cb:place="inline">第七
<lb n="0114b16" ed="T"/>顯開合者，然此三乘一乘各有二種。三乘
<lb n="0114b17" ed="T"/>二者：一異時三乘，如《深密經》初時唯小乘，第
<lb n="0114b18" ed="T"/>二唯大乘。二同時三乘，如第三時普爲發
<lb n="0114b19" ed="T"/>趣一切乘等。於此敎中，一乘相隱、三乘相
<lb n="0114b20" ed="T"/>顯，是故就顯總名三乘。一乘二者：一破異
<lb n="0114b21" ed="T"/>明一，如《法華經》破二實滅，及《涅槃經》破無
<lb n="0114b22" ed="T"/>佛性，俱是對權會破方說一乘。二直體顯
<lb n="0114b23" ed="T"/>一，如《華嚴經》不對二乘，無所破故；爲大
<lb n="0114b24" ed="T"/>菩薩直示法界，成佛儀故。是故初說《華嚴》
<lb n="0114b25" ed="T"/>無權可會，終說《涅槃》會前諸權，是卽非盡
<lb n="0114b26" ed="T"/>權無以顯實，是俱名一乘。又復更開，各有
<lb n="0114b27" ed="T"/>三種。初三乘三者：一始別終同三，謂始約因
<lb n="0114b28" ed="T"/>修四諦、緣生、六度等別，終就得果三乘之人
<lb n="0114b29" ed="T"/>身智同滅，如《俱舍》等說，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0114001" n="0114001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0114001" n="0114001"/><anchor xml:id="beg0114001" n="0114001"/>比<anchor xml:id="end0114001"/>約初時小乘敎
<pb n="0114c" ed="T" xml:id="T35.1733.0114c"/>
<lb n="0114c01" ed="T"/>說。二始同終別三，謂同聞般若、同觀無性，
<lb n="0114c02" ed="T"/>三乘之人各得自果，如前所引說。若據聖
<lb n="0114c03" ed="T"/>諦、緣生、六度行異，亦得名爲始終各別，此是
<lb n="0114c04" ed="T"/>第二第三時敎說也。三近異遠同三，謂《法華》
<lb n="0114c05" ed="T"/>等初以三乘方便誘引，後同以大乘令得
<lb n="0114c06" ed="T"/>度等。一乘三者：一存三之一，如《深密》等說；
<lb n="0114c07" ed="T"/>二遮三之一，如《法華》等；三表體之一，如《華
<lb n="0114c08" ed="T"/>嚴》等。是故通說有其四句：一或唯三無一，
<lb n="0114c09" ed="T"/>如《俱舍》等。二或唯一無三，如《華嚴》等。三或
<lb n="0114c10" ed="T"/>亦一亦三，此有二位：初三實一權，如《深密》
<lb n="0114c11" ed="T"/>等；後一實三權，如《法華》等。四或非一非三，
<lb n="0114c12" ed="T"/>約理絕言故。《大般若》中舍利子問善現云：
<lb n="0114c13" ed="T"/>「如來授諸天子記，於三乘中何乘得記？」善
<lb n="0114c14" ed="T"/>現答言：「於法相中無一無三，云何問言
<lb n="0114c15" ed="T"/>於何乘得記？」是故一乘三乘有存有泯，諸
<lb n="0114c16" ed="T"/>說不同。或聞唯破二乘，卽謂唯約不定種
<lb n="0114c17" ed="T"/>性；或聞無二亦無三，卽謂大乘實敎亦破；
<lb n="0114c18" ed="T"/>或聞不破大乘，卽謂大乘權敎亦存。今釋
<lb n="0114c19" ed="T"/>有二位：一約事，破二乘實滅；二約敎，亦會
<lb n="0114c20" ed="T"/>大乘權敎。大乘權敎許入寂，二乘不成佛故。
<lb n="0114c21" ed="T"/>但深破二乘卽是破三，是故破二破三皆
<lb n="0114c22" ed="T"/>不相違。</p><p xml:id="pT35p0114c2204" cb:place="inline">第八敎前後者，今辯如來一代所
<lb n="0114c23" ed="T"/>說，約時顯敎，大例有四：一本末差別門、二
<lb n="0114c24" ed="T"/>依本起末門、三攝末歸本門、四本末無礙門。
<lb n="0114c25" ed="T"/>初中本末同時、始終一類各無異說，然有三
<lb n="0114c26" ed="T"/>位：一若小乘中，卽最初度彼<name role="" type="person">憍陳那</name>等，最後
<lb n="0114c27" ed="T"/>度於<name role="" type="person">須跋陀</name>羅，中間亦復唯說小乘、唯益
<lb n="0114c28" ed="T"/>小機，如四《阿含經》及五部律《遺敎》等說。二若
<lb n="0114c29" ed="T"/>約三乘，卽從始至終皆說三乘、通益三機，
<pb n="0115a" ed="T" xml:id="T35.1733.0115a"/>
<lb n="0115a01" ed="T"/>如前所引《力士經》、《大般若》等諸大乘經，於中
<lb n="0115a02" ed="T"/>雖有權實不同，皆具三乘。三若約一乘，卽
<lb n="0115a03" ed="T"/>從初至極爲大菩薩唯說一乘，如最初時
<lb n="0115a04" ed="T"/>說《華嚴》等，其中不通二乘，復攝九世該於
<lb n="0115a05" ed="T"/>前後，是故至極更無異說。然此三類旣依
<lb n="0115a06" ed="T"/>此世根定者說，此卽諸敎相望各通始終，竟
<lb n="0115a07" ed="T"/>無前後。二依本起末門者，有四類：一謂初
<lb n="0115a08" ed="T"/>時爲大菩薩說大乘，次說中乘，次說小乘，
<lb n="0115a09" ed="T"/>後說人天。如此經下〈性起品〉云「譬如日出，
<lb n="0115a10" ed="T"/>先照一切諸大山王，次照一切大山，次照
<lb n="0115a11" ed="T"/>金剛寶山，然後普照一切大地。如來應供等
<lb n="0115a12" ed="T"/>正覺亦復如是，成就無量無邊法界智慧日
<lb n="0115a13" ed="T"/>輪，常放無量無礙智慧光明，先照菩薩摩訶
<lb n="0115a14" ed="T"/>薩等諸大山王，次照緣覺，次照聲聞，次照
<lb n="0115a15" ed="T"/>決定善根衆生，隨應受化，然後悉照一切衆
<lb n="0115a16" ed="T"/>生乃至邪定，爲作未來饒益因緣。」又此品中，
<lb n="0115a17" ed="T"/>「如三千界初始成時，先成色界諸天宮殿，次
<lb n="0115a18" ed="T"/>成欲界諸天宮殿，次成人處及餘衆生諸所
<lb n="0115a19" ed="T"/>住處。如來應供等正覺亦復如是，先起菩薩
<lb n="0115a20" ed="T"/>諸行智慧，次起緣覺聲聞及餘衆生一切善
<lb n="0115a21" ed="T"/>根。」依此等文，明佛初時說大、後漸說小，約
<lb n="0115a22" ed="T"/>法以明依本起末，非約根器，以無先學
<lb n="0115a23" ed="T"/>大後學小故。問：法豈不別耶？答：小乘之法
<lb n="0115a24" ed="T"/>定從大乘所流出故。《文殊問經》云「十八及
<lb n="0115a25" ed="T"/>本二，皆從大乘出。」《普超三昧》及《入大乘論》意
<lb n="0115a26" ed="T"/>並同此。三攝末歸本門者，依《無量義經》，初
<lb n="0115a27" ed="T"/>時說小乘，次說中乘，後時說大乘。依《解深
<lb n="0115a28" ed="T"/>密經》，初時唯小乘，第二時唯大乘，第三時具
<lb n="0115a29" ed="T"/>三乘。依《妙智經》，初時唯小乘，次具三乘，後
<pb n="0115b" ed="T" xml:id="T35.1733.0115b"/>
<lb n="0115b01" ed="T"/>唯一乘。此卽《無量義經》合大開小，《深密》等合
<lb n="0115b02" ed="T"/>小開大，謂於大乘開於權實。然《深密》、《妙智》
<lb n="0115b03" ed="T"/>旣各聖敎，不可取一捨一，是故合此二經
<lb n="0115b04" ed="T"/>總有四門：一初時小乘，二經同說；第二時唯
<lb n="0115b05" ed="T"/>大乘，唯《深密》說；第三時具三乘，此是《深密》第
<lb n="0115b06" ed="T"/>三《妙智》第二；第四時唯一乘，唯《妙智》第三時
<lb n="0115b07" ed="T"/>說。是故當知《妙智經》在《深密》後說。若謂《妙
<lb n="0115b08" ed="T"/>智經》此土未翻而不信者，彼《深密經》旣當第
<lb n="0115b09" ed="T"/>三時敎，然許定性二乘及無性有情並不成
<lb n="0115b10" ed="T"/>佛，具足三乘名一切乘者，是卽《法華》、《涅槃》
<lb n="0115b11" ed="T"/>旣在《深密》後說。然定性二乘及無性闡提悉
<lb n="0115b12" ed="T"/>皆成佛，當知卽是第四時名一乘敎，是故
<lb n="0115b13" ed="T"/>與《妙智經》懸會無疑。又初小乘敎，依《法華》
<lb n="0115b14" ed="T"/>等，佛成道後三七日等說。依《眞諦三藏記》
<lb n="0115b15" ed="T"/>云「佛成道七年後說諸部《般若》，是第二時敎。」
<lb n="0115b16" ed="T"/>又云「三十八年後說《解節經》，當第三時敎。」
<lb n="0115b17" ed="T"/>今依《法華經》及《無量義經》，並云四十年後說
<lb n="0115b18" ed="T"/>《法華》等，故知是《深密》後說。眞諦此說必有聖
<lb n="0115b19" ed="T"/>敎，若無聖敎豈可自作年數？若不信此
<lb n="0115b20" ed="T"/>者，卽《涅槃經》最居末後是卽無疑。然此四
<lb n="0115b21" ed="T"/>時皆前權後實、以後會前，《法華》、《涅槃》會《深密》
<lb n="0115b22" ed="T"/>之三乘，歸究竟一乘，其義決定。是故此四從
<lb n="0115b23" ed="T"/>淺至深，明攝末歸本之漸次也。四本末無
<lb n="0115b24" ed="T"/>礙門者，謂初擧照山王之本敎，明非本無
<lb n="0115b25" ed="T"/>以起末；後顯歸大海之異流，明非盡末
<lb n="0115b26" ed="T"/>無以歸本。是卽本末交映、與奪相資，方爲
<lb n="0115b27" ed="T"/>攝生之善巧也。是故通論總有五位：一根本
<lb n="0115b28" ed="T"/>一乘敎，此如《華嚴》說；二密意小乘敎、三密意
<lb n="0115b29" ed="T"/>大乘敎、四顯了三乘敎，上三如《深密經》說；五
<pb n="0115c" ed="T" xml:id="T35.1733.0115c"/>
<lb n="0115c01" ed="T"/>破異一乘敎，如《法華》、《涅槃》等說。此上四門旣
<lb n="0115c02" ed="T"/>圓通無礙，是卽前後卽無前後、無前後卽前
<lb n="0115c03" ed="T"/>後，皆無障礙，思准之耳。</p>
<lb n="0115c04" ed="T"/><p xml:id="pT35p0115c0401">第九以義分敎。敎類有五，此就義分，非
<lb n="0115c05" ed="T"/>約時事。一小乘敎、二大乘始敎、三終敎、四
<lb n="0115c06" ed="T"/>頓敎、五圓敎。初小乘可知。二始敎者，以《深
<lb n="0115c07" ed="T"/>密經》中第二第三時敎同許定性二乘俱不
<lb n="0115c08" ed="T"/>成佛，故今合之總爲一敎。此旣未盡大乘
<lb n="0115c09" ed="T"/>法理，是故立爲大乘始敎。三終敎者，定性二
<lb n="0115c10" ed="T"/>乘無性闡提悉當成佛，方盡大乘至極之
<lb n="0115c11" ed="T"/>說，立爲終敎。然上二敎，並依地位漸次修
<lb n="0115c12" ed="T"/>成，俱名漸敎。四頓敎者，但一念不生卽名爲
<lb n="0115c13" ed="T"/>佛，不依位地漸次而說，故立爲頓。如《思
<lb n="0115c14" ed="T"/>益》云「得諸法正性者，不從一地至於一地。」
<lb n="0115c15" ed="T"/>《楞伽》云「初地卽八地，乃至無所有何次等。」又
<lb n="0115c16" ed="T"/>下〈地品〉中，十地猶如空中鳥跡，豈有差別可
<lb n="0115c17" ed="T"/>得？具如《諸法無行經》等說。五圓敎者，明一
<lb n="0115c18" ed="T"/>位卽一切位、一切位卽一位，是故十信滿心
<lb n="0115c19" ed="T"/>卽攝五位成正覺等，依普賢法界帝網重
<lb n="0115c20" ed="T"/>重主伴具足，故名圓敎，如此經等說。若約
<lb n="0115c21" ed="T"/>所說法相等者，初小乘法相有七十五法、識
<lb n="0115c22" ed="T"/>唯有六，所說不盡法原，多起異諍，如小乘
<lb n="0115c23" ed="T"/>諸部經論說。二始敎中廣說法相、<anchor xml:id="nkr_note_orig_0115001" n="0115001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0115001" n="0115001"/><anchor xml:id="beg0115001" n="0115001"/>小<anchor xml:id="end0115001"/>說眞
<lb n="0115c24" ed="T"/>性，所立百法決擇分明故無違諍，所說八識
<lb n="0115c25" ed="T"/>唯是生滅法相，名數多同小乘，固非究竟玄
<lb n="0115c26" ed="T"/>妙之說，如《瑜伽》、《雜集》等說。三終敎中，少說法
<lb n="0115c27" ed="T"/>相、廣說眞性，以會事從理故。所立八識通
<lb n="0115c28" ed="T"/>如來藏隨緣成立，具生滅不生滅，亦不論
<lb n="0115c29" ed="T"/>百法名數不廣，又不同小亦無多門，如《楞
<pb n="0116a" ed="T" xml:id="T35.1733.0116a"/>
<lb n="0116a01" ed="T"/>伽》等經《寶性》等論說。四頓敎中，總不說法相
<lb n="0116a02" ed="T"/>唯辯眞性，亦無八識差別之相，一切所有唯
<lb n="0116a03" ed="T"/>是妄想，一切法實唯是絕言，呵敎勸離毀
<lb n="0116a04" ed="T"/>相泯心，生心卽妄、不生卽佛，亦無佛無不
<lb n="0116a05" ed="T"/>佛、無生無不生，如淨名默住顯不二等是
<lb n="0116a06" ed="T"/>其意也。五圓敎中，所說唯是無盡法界，性海
<lb n="0116a07" ed="T"/>圓融緣起無礙，相卽相入，如因陀羅網重重
<lb n="0116a08" ed="T"/>無際微細相容主伴無盡，十十法門各稱法
<lb n="0116a09" ed="T"/>界，具如下說。然此五敎有開有合，亦有五
<lb n="0116a10" ed="T"/>重：一或總爲一，謂唯是如來一大善巧攝生
<lb n="0116a11" ed="T"/>方便也。二或開爲二，謂一乘、三乘敎。前諸敎
<lb n="0116a12" ed="T"/>中雖有存三泯二不同，然皆通三乘趣入，
<lb n="0116a13" ed="T"/>故名三乘敎；後一直顯本法不通二乘，故
<lb n="0116a14" ed="T"/>唯是一，卽《智論》中名共敎不共敎。此亦同上
<lb n="0116a15" ed="T"/>印師等所立二敎也。三或分爲三，謂小乘、三
<lb n="0116a16" ed="T"/>乘、一乘敎。《智論》旣將此經爲不與二乘共，
<lb n="0116a17" ed="T"/>故名爲不共，卽是一乘。《大品》等爲通三乘
<lb n="0116a18" ed="T"/>同觀得益，故名爲共，卽是三乘。義准四《阿
<lb n="0116a19" ed="T"/>含經》旣不共菩薩亦名不共，卽是小乘。依
<lb n="0116a20" ed="T"/>此三位，梁攝論第八云「如來成立正法有
<lb n="0116a21" ed="T"/>三種：一立小乘、二立大乘<note place="inline">有本作三乘字</note>、三立一
<lb n="0116a22" ed="T"/>乘。第三最勝故，名善成立。」此亦同上《妙智經》
<lb n="0116a23" ed="T"/>說。又眞諦三藏《部異執疏》第二卷中亦同此
<lb n="0116a24" ed="T"/>說。四或分爲四，此有二義：一於上共敎中
<lb n="0116a25" ed="T"/>約存三泯二開兩敎故爲四，一別敎小乘；
<lb n="0116a26" ed="T"/>二同敎三乘，如《深密》等；三同敎一乘，如《法
<lb n="0116a27" ed="T"/>華》等；四別敎一乘，如《華嚴》等。二約歷位無
<lb n="0116a28" ed="T"/>位開漸、頓二敎故爲四：一小乘敎、二漸敎、
<lb n="0116a29" ed="T"/>三頓敎、四圓敎。五或散分爲五，於上漸敎
<pb n="0116b" ed="T" xml:id="T35.1733.0116b"/>
<lb n="0116b01" ed="T"/>復分始、終二敎。此上五敎非局判經，但多分
<lb n="0116b02" ed="T"/>而論。如上所指通諸經論，並可知。</p><p xml:id="pT35p0116b0214" cb:place="inline">第十以
<lb n="0116b03" ed="T"/>理開宗，宗乃有十：一法我俱有宗，謂人天
<lb n="0116b04" ed="T"/>位及小乘中犢子部等。彼立三聚法：一有爲
<lb n="0116b05" ed="T"/>法、二無爲法、三非二聚。卽初二是法，後一是
<lb n="0116b06" ed="T"/>我。又立五法藏：一過去；二未來；三現在；四
<lb n="0116b07" ed="T"/>無爲；五不可說，此卽是我，以不可說是有
<lb n="0116b08" ed="T"/>爲無爲故。二法有我無宗，謂薩婆多等。彼說
<lb n="0116b09" ed="T"/>諸法二種所攝：一名、二色。或四所攝，謂三世
<lb n="0116b10" ed="T"/>及無爲。或立五法：一心、二心所、三色、四不
<lb n="0116b11" ed="T"/>相應、五無爲。此卽但有此法，無別有我。三
<lb n="0116b12" ed="T"/>法無去來宗，謂大衆部等說。有現在及無爲，
<lb n="0116b13" ed="T"/>以過未法體用俱無故也。四現通假實宗，謂
<lb n="0116b14" ed="T"/>說假部等。彼說無有去來二世，於現在法
<lb n="0116b15" ed="T"/>中在蘊可實、在界處爲假，隨應諸法假實
<lb n="0116b16" ed="T"/>不定，《成實論》及經部別師亦同此類。五俗妄
<lb n="0116b17" ed="T"/>眞實宗，謂說出世部等。彼說世俗法假，以虛
<lb n="0116b18" ed="T"/>妄故；出世法實，以非虛妄故。六諸法但名
<lb n="0116b19" ed="T"/>宗，謂一說部等。一切我法唯有假名，都無
<lb n="0116b20" ed="T"/>實體。此又通於初敎之始。七一切皆空宗，謂
<lb n="0116b21" ed="T"/>大乘初敎。說一切法悉皆性空，超於情表，
<lb n="0116b22" ed="T"/>無分別故，如《般若》等皆辯。八眞德不空宗，
<lb n="0116b23" ed="T"/>謂終敎諸經所說。一切法唯是眞如，如來藏
<lb n="0116b24" ed="T"/>中實德攝故；眞體不空，具性德故。九相想
<lb n="0116b25" ed="T"/>俱絕宗，謂頓敎中絕言所顯離言之理，理事
<lb n="0116b26" ed="T"/>俱泯平等離念。十圓明具德宗，謂如別敎一
<lb n="0116b27" ed="T"/>乘，主伴具足無盡自在所顯法門。上來分敎
<lb n="0116b28" ed="T"/>開宗，粗陳<anchor xml:id="nkr_note_orig_0116001" n="0116001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0116001" n="0116001"/><anchor xml:id="beg0116001" n="0116001"/>挭<anchor xml:id="end0116001"/>槪廣引敎理，具明義相如
<lb n="0116b29" ed="T"/>別記說。</p>
<pb n="0116c" ed="T" xml:id="T35.1733.0116c"/>
<lb n="0116c01" ed="T"/><p xml:id="pT35p0116c0101">第四敎所被機者，通有十位，於中前五簡
<lb n="0116c02" ed="T"/>其非器、後五正顯所爲。前中五者，一違眞
<lb n="0116c03" ed="T"/>非器。謂不發菩提心、不求出離，依傍此
<lb n="0116c04" ed="T"/>經求名求利莊飾我人，經非彼緣，故非其
<lb n="0116c05" ed="T"/>器。下云「爲名利說法，是爲魔業。」又如不淨
<lb n="0116c06" ed="T"/>說法，墮惡道等。二背正非器。謂詐現大心、
<lb n="0116c07" ed="T"/>僞修邪善，近感人天終<anchor xml:id="nkr_note_orig_0116002" n="0116002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0116002" n="0116002"/><anchor xml:id="beg0116002" n="0116002"/>不成<anchor xml:id="end0116002"/>佛，恐墮阿鼻地
<lb n="0116c08" ed="T"/>獄多劫受苦。如提婆達多爲闡提頂，又如
<lb n="0116c09" ed="T"/>八大善人當成不善。前據初時卽可知，此
<lb n="0116c10" ed="T"/>就終時方顯。下云「忘失菩提心修諸善根，
<lb n="0116c11" ed="T"/>是爲魔業。」經非此緣，故亦非器。三乖實非
<lb n="0116c12" ed="T"/>器。謂雖不巧僞，然隨自執見以取經文，遂
<lb n="0116c13" ed="T"/>令超情至敎迴不入心，故成非器。《地論》云
<lb n="0116c14" ed="T"/>「聞作聞解，不得不聞。」又如隨聲取義五種
<lb n="0116c15" ed="T"/>過失等。此上三位俱是凡愚衆生境界。下云
<lb n="0116c16" ed="T"/>「此經不入一切衆生之手，唯除菩薩。」良以
<lb n="0116c17" ed="T"/>此經非是衆生流轉之緣，故不入手。四狹
<lb n="0116c18" ed="T"/>劣非器。謂一切二乘無廣大心，亦非此器。下
<lb n="0116c19" ed="T"/>文云「一切聲聞緣覺不聞此經，何況受持。」
<lb n="0116c20" ed="T"/>又舍利弗等五百聲聞，皆如聾盲，不聞不
<lb n="0116c21" ed="T"/>見。五守權非器。謂三乘共敎諸菩薩等，隨
<lb n="0116c22" ed="T"/>自宗中修行未滿初阿僧祇，亦非此器故。
<lb n="0116c23" ed="T"/>下文云「菩薩摩訶薩雖無量億那由他劫行
<lb n="0116c24" ed="T"/>六波羅蜜修習道品善根，未聞此經，雖聞
<lb n="0116c25" ed="T"/>不信受持隨順，是等猶爲假名菩薩。」問：《瓔珞
<lb n="0116c26" ed="T"/>經》等十千劫修十信行滿，何故此中無量億
<lb n="0116c27" ed="T"/>等不信此經？答：以彼但於行布位中修行
<lb n="0116c28" ed="T"/>信等，於此圓融普賢十信一攝一切猶未
<lb n="0116c29" ed="T"/>聞信，由此故知二宗差別。若不爾者，修行旣
<pb n="0117a" ed="T" xml:id="T35.1733.0117a"/>
<lb n="0117a01" ed="T"/>經爾許時劫，不信此經，何名菩薩摩訶薩
<lb n="0117a02" ed="T"/>也。簡非器竟。第二顯所爲中五者：一正爲
<lb n="0117a03" ed="T"/>者，謂是一乘不共敎中普機菩薩，正是此經
<lb n="0117a04" ed="T"/>所爲之器。下文云「如是經典，但爲乘不思
<lb n="0117a05" ed="T"/>議乘菩薩摩訶薩說，不爲餘人。」解云：乘者
<lb n="0117a06" ed="T"/>運轉爲義。若依別門，初運至十信，次轉至
<lb n="0117a07" ed="T"/>十住乃至佛果，次第相乘以階彼岸，名可思
<lb n="0117a08" ed="T"/>議。若依普門，一位卽一切位故，亦一運卽一
<lb n="0117a09" ed="T"/>切運，名不思議乘。乘此乘者，十信滿心卽
<lb n="0117a10" ed="T"/>得六位，如〈賢首品〉等說。又十住等位皆亦如
<lb n="0117a11" ed="T"/>是，如下文諸會處說。又如善財一生具五
<lb n="0117a12" ed="T"/>位等，皆是普法相收故也。又〈舍那品〉云「非
<lb n="0117a13" ed="T"/>餘境界之所知，普賢方便皆得入。」又普賢誡
<lb n="0117a14" ed="T"/>衆云：「普眼境界淸淨身，我今演說仁諦聽。」如
<lb n="0117a15" ed="T"/>是可知。問：何故此法非餘境界？答：以盧舍
<lb n="0117a16" ed="T"/>那周遍塵方普應法界一切群機。若彼別機
<lb n="0117a17" ed="T"/>稱自根器，但各見己所見、聞自所聞，皆不
<lb n="0117a18" ed="T"/>見他所見、不聞他所聞。此普賢機，乃見一
<lb n="0117a19" ed="T"/>切所見、聞一切所聞，皆盡盧舍那能化分
<lb n="0117a20" ed="T"/>齊，故云普眼境也。是故當知，普別二機感
<lb n="0117a21" ed="T"/>普別二法各不同也。二兼爲者，謂遺法中見
<lb n="0117a22" ed="T"/>聞信向此無盡法，成金剛種，當必得此圓
<lb n="0117a23" ed="T"/>融普法。如下文吞服金剛喩，又小火廣燒喩
<lb n="0117a24" ed="T"/>等，又如<name role="" type="person">兜率天</name>子從地獄出，得十地無生
<lb n="0117a25" ed="T"/>忍，展轉利益不窮盡等，皆由宿聞此法爲
<lb n="0117a26" ed="T"/>本因故。又下文云「雖在於大海，及劫盡火
<lb n="0117a27" ed="T"/>中，決定信無疑，必得聞此經。」三引爲者，謂
<lb n="0117a28" ed="T"/>彼如前共敎菩薩，於彼敎中多時長養深
<lb n="0117a29" ed="T"/>解窮徹行布敎源，卽當得此普賢法界。旣
<pb n="0117b" ed="T" xml:id="T35.1733.0117b"/>
<lb n="0117b01" ed="T"/>云無量億那由他劫不信此經，卽知過此
<lb n="0117b02" ed="T"/>劫數必當信受，以離此普法更無餘路得
<lb n="0117b03" ed="T"/>成佛故、經不說彼過此劫數猶不信故。問：
<lb n="0117b04" ed="T"/>若彼地前過彼劫數必信受者，卽知地上二
<lb n="0117b05" ed="T"/>宗不別，豈彼所信無十地耶？答：於彼敎中
<lb n="0117b06" ed="T"/>具有行布十地漸次乃至佛果，長養彼根
<lb n="0117b07" ed="T"/>器務令成熟，極遲之者至此劫數定當
<lb n="0117b08" ed="T"/>信入；如其疾者，是卽不定，可准知耳。四轉
<lb n="0117b09" ed="T"/>爲者，謂諸二乘以根鈍故，要先迴入共敎
<lb n="0117b10" ed="T"/>大乘，捨二乘名得菩薩稱，然後方入此普
<lb n="0117b11" ed="T"/>賢法，故說此經唯爲菩薩、不攝二乘。若
<lb n="0117b12" ed="T"/>不爾者，餘大乘經有聲聞衆爲所被機，亦引
<lb n="0117b13" ed="T"/>二乘令其入大。唯獨此經，衆無聲聞之機、
<lb n="0117b14" ed="T"/>文無迴小之說，何成了義深廣之典？設第八
<lb n="0117b15" ed="T"/>會有聲聞者，爲寄對顯法，表如聾盲，非
<lb n="0117b16" ed="T"/>是所被，其六千比丘非是羅漢，故不相違。
<lb n="0117b17" ed="T"/>是故當知，一切二乘總無頓入普賢法界。
<lb n="0117b18" ed="T"/>依究竟說，無有二乘而不迴入共敎菩薩，
<lb n="0117b19" ed="T"/>無彼菩薩而不入此普賢之法，是故展轉無
<lb n="0117b20" ed="T"/>不皆是此法之器。五遠爲者，謂諸凡愚外道
<lb n="0117b21" ed="T"/>闡提悉有佛性，以障重故，久遠亦當得入
<lb n="0117b22" ed="T"/>此法。如《佛性論》及《寶性論》皆說，以一闡提
<lb n="0117b23" ed="T"/>謗大乘因，依無量時說無佛性，非謂究
<lb n="0117b24" ed="T"/>竟無淸淨性。又如此經性起大樹，於二乘闡
<lb n="0117b25" ed="T"/>提二處不生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0117001" n="0117001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0117001" n="0117001"/><anchor xml:id="beg0117001" n="0117001"/>牙<anchor xml:id="end0117001"/>亦不捨生性等，又如日
<lb n="0117b26" ed="T"/>照生盲喩等。是故當知，一切衆生究竟無
<lb n="0117b27" ed="T"/>不皆入此法，以此普法衆生具有故。下文
<lb n="0117b28" ed="T"/>云「菩薩知一切衆生身中有如來菩提」等。
<lb n="0117b29" ed="T"/>問：若爾，何故《瑜伽》等論，定性二乘及無性有
<pb n="0117c" ed="T" xml:id="T35.1733.0117c"/>
<lb n="0117c01" ed="T"/>情定不成佛？答：此由敎門有了不了，故有
<lb n="0117c02" ed="T"/>諸說。若依小乘，一切衆生總皆無有大菩
<lb n="0117c03" ed="T"/>提性，如小論說。若大乘初敎，卽五性差別，一
<lb n="0117c04" ed="T"/>分有性、一分無性，如《瑜伽》等。若依終敎，一
<lb n="0117c05" ed="T"/>切衆生悉有佛性，如《涅槃》等經《佛性》等論。
<lb n="0117c06" ed="T"/>若依頓敎，衆生佛性一味一相，不可言有、
<lb n="0117c07" ed="T"/>不可說無，離言絕慮，如《諸法無行經》等說。
<lb n="0117c08" ed="T"/>若依圓敎，衆生佛性具因具果、有性有
<lb n="0117c09" ed="T"/>相，圓明備德，如〈性起品〉如來菩提處說。</p>
<lb n="0117c10" ed="T"/><p xml:id="pT35p0117c1001">第五能詮敎體者，通論敎體，從淺至深，略
<lb n="0117c11" ed="T"/>有十門：一言詮辯體門、二通攝所詮門、三遍
<lb n="0117c12" ed="T"/>該諸法門、四緣起唯心門、五會緣入實門、六
<lb n="0117c13" ed="T"/>理事無礙門、七事融相攝門、八帝網重重門、
<lb n="0117c14" ed="T"/>九海印炳現門、十主伴圓備門。</p><p xml:id="pT35p0117c1413" cb:place="inline">初中有二：
<lb n="0117c15" ed="T"/>先辨小乘、後顯大乘。前中依薩婆多宗諸
<lb n="0117c16" ed="T"/>德三說。一云：但名句文身以爲敎體。故《發智
<lb n="0117c17" ed="T"/>論》云「十二部經以何爲性？答：名身句身文身
<lb n="0117c18" ed="T"/>次第住等。」一云：以聲善故是佛敎體，名等無
<lb n="0117c19" ed="T"/>記是敎作用。《婆<anchor xml:id="nkr_note_orig_0117002" n="0117002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0117002" n="0117002"/><anchor xml:id="beg0117002" n="0117002"/>娑<anchor xml:id="end0117002"/>論》第一百二十六云「佛敎
<lb n="0117c20" ed="T"/>云何？答：謂佛語言、詞唱評論、語音語路語表
<lb n="0117c21" ed="T"/>是佛敎，乃至說者語業爲體。佛語何法？答：謂
<lb n="0117c22" ed="T"/>名身句身文身，次第行列、次第安布、次第連
<lb n="0117c23" ed="T"/>合，此卽總顯佛敎作用。」解云：評家正義，音聲
<lb n="0117c24" ed="T"/>爲體。經部宗亦以音聲爲性，故《順正理論》
<lb n="0117c25" ed="T"/>第十四破經部云「汝不應立名句文身卽
<lb n="0117c26" ed="T"/>聲爲體。」又無性《攝論》破彼云「諸契經句語
<lb n="0117c27" ed="T"/>爲自性，不應理故，初是法處，後是聲處。」亦
<lb n="0117c28" ed="T"/>又因前二說，諸德合取以爲敎體，餘如彼
<lb n="0117c29" ed="T"/>說。就大乘宗有四句：初攝假從實，唯聲爲
<pb n="0118a" ed="T" xml:id="T35.1733.0118a"/>
<lb n="0118a01" ed="T"/>體，以名等依聲屈曲假立無別體故。無性
<lb n="0118a02" ed="T"/>《攝論》云「依弘誓願立菩薩聲。」《雜集論》云「成
<lb n="0118a03" ed="T"/>所引聲，謂諸聖說。」二分假異實，以名等爲
<lb n="0118a04" ed="T"/>性故。《唯識論》第二云「若名句等不異聲者，
<lb n="0118a05" ed="T"/>法詞無礙境應無別。」三假實合辯，亦聲亦名
<lb n="0118a06" ed="T"/>等。《維摩經》云「有以音聲語言文字而作佛
<lb n="0118a07" ed="T"/>事。」《十地論》中說者以二事說，聽者以二事
<lb n="0118a08" ed="T"/>聞，謂音聲、名字。問：依此宗聲表善惡，聲是
<lb n="0118a09" ed="T"/>無記；又名句文是自性無記，何得無記爲聖
<lb n="0118a10" ed="T"/>敎體？答：若有漏心變，可是無記；若佛菩薩後
<lb n="0118a11" ed="T"/>得智說，俱是善攝。《十地論》云「依止何事者，謂
<lb n="0118a12" ed="T"/>音聲及善字。」四假實雙泯，非聲非名，以卽
<lb n="0118a13" ed="T"/>空故、言卽無言故。《維摩》云「文字性離是卽解
<lb n="0118a14" ed="T"/>脫。」《十地論》中，風喩音聲、畫喩名字，若動樹
<lb n="0118a15" ed="T"/>葉風及壁上畫是卽可取，若空中風及空中
<lb n="0118a16" ed="T"/>畫皆不可取。大乘聲名當知亦爾，皆不可
<lb n="0118a17" ed="T"/>取以相盡故。此上四句爲一敎體，是故空
<lb n="0118a18" ed="T"/>有無礙名大乘法。謂空不異有，有是幻有，
<lb n="0118a19" ed="T"/>幻有宛然，擧體是空；有不異空，空是眞空，眞
<lb n="0118a20" ed="T"/>空湛然，擧體是有。是故空有無毫分別。故《佛
<lb n="0118a21" ed="T"/>藏經》云「諸法如毫<anchor xml:id="nkr_note_orig_0118001" n="0118001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0118001" n="0118001"/><anchor xml:id="beg0118001" n="0118001"/><g ref="#CB04631">𣯛</g><anchor xml:id="end0118001"/>許不空者，卽諸佛不
<lb n="0118a22" ed="T"/>出世。」又下云「諸法畢竟空，無有毫末相。」如
<lb n="0118a23" ed="T"/>是非一也。</p><p xml:id="pT35p0118a2305" cb:place="inline">第二通攝所詮門者，非但如
<lb n="0118a24" ed="T"/>前取能詮敎，亦漸通取所詮之義，以並是
<lb n="0118a25" ed="T"/>所知所解法故。《瑜伽》八十一云「諸契經體略
<lb n="0118a26" ed="T"/>有二種：一文、二義。文是所依、義是能依。如
<lb n="0118a27" ed="T"/>是二種，總名一切所知境界。」解云：以義依
<lb n="0118a28" ed="T"/>文而得顯故。</p><p xml:id="pT35p0118a2806" cb:place="inline">第三遍該諸法門者，謂一
<lb n="0118a29" ed="T"/>切諸法悉爲敎體。此亦二種：一有爲法、二無
<pb n="0118b" ed="T" xml:id="T35.1733.0118b"/>
<lb n="0118b01" ed="T"/>爲法，以無不能令生開覺故。如下文華
<lb n="0118b02" ed="T"/>鬘寶地香樹雲閣法界法門無非佛事，如勝
<lb n="0118b03" ed="T"/>音菩薩及所坐蓮華卽通人法敎義行位因
<lb n="0118b04" ed="T"/>果理事，總能發生勝解行，故並爲敎體。准
<lb n="0118b05" ed="T"/>思可知。</p><p xml:id="pT35p0118b0504" cb:place="inline">第四緣起唯心門者，此上一切差別
<lb n="0118b06" ed="T"/>敎法，無不皆是唯心所現，是故俱以唯識
<lb n="0118b07" ed="T"/>爲體。然有二義：一本影相對、二說聽全攝。
<lb n="0118b08" ed="T"/>初中通辨諸敎，總有四句：一唯本無影，如
<lb n="0118b09" ed="T"/>小乘敎，以無唯識變現等故，達摩多羅等諸
<lb n="0118b10" ed="T"/>論師多立此義。二亦本亦影，如大乘始敎，
<lb n="0118b11" ed="T"/>衆生心外佛有微妙色聲等法，由聞者善根
<lb n="0118b12" ed="T"/>增上緣力擊佛利他等子爲因，於佛智上
<lb n="0118b13" ed="T"/>文義相生爲本性相敎。由佛此敎增上緣力
<lb n="0118b14" ed="T"/>擊聞法者有漏無漏善根種子，聞者識上文義
<lb n="0118b15" ed="T"/>相生爲影像相敎<anchor xml:id="nkr_note_orig_0118002" n="0118002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0118002" n="0118002"/><anchor xml:id="beg0118002" n="0118002"/>也<anchor xml:id="end0118002"/>。《二十唯識論》云「展轉
<lb n="0118b16" ed="T"/>增上力，二識成決定。」護法論師等悉立此義。
<lb n="0118b17" ed="T"/>三唯影無本，如大乘終敎，離衆生心，佛果
<lb n="0118b18" ed="T"/>無有色身言聲事相功德，唯有如如及如如
<lb n="0118b19" ed="T"/>智，大悲大願爲增上緣，令彼所化根熟衆生
<lb n="0118b20" ed="T"/>心中現佛色聲說法，是故聖敎唯是衆生心
<lb n="0118b21" ed="T"/>影像。故下文云「一切諸如來，無有說佛法，
<lb n="0118b22" ed="T"/>隨其所應化，而爲演說法。」又云「如來法身
<lb n="0118b23" ed="T"/>不思議，無色無相無倫匹，示現色像爲衆
<lb n="0118b24" ed="T"/>生，十方受化靡不見。」如是非一。龍軍、堅
<lb n="0118b25" ed="T"/>慧諸論師等並立此義。四非本非影，如頓敎
<lb n="0118b26" ed="T"/>中，非直心外無佛色等，衆生心內所現之佛
<lb n="0118b27" ed="T"/>亦當相空，以唯是識無別影故、色等性離
<lb n="0118b28" ed="T"/>無所有故、一切無言無言亦無故，是故聖
<lb n="0118b29" ed="T"/>敎卽是無敎之敎。如經云「如來不出世，亦
<pb n="0118c" ed="T" xml:id="T35.1733.0118c"/>
<lb n="0118c01" ed="T"/>無有涅槃。」又《密嚴經》明佛常在法界，無不
<lb n="0118c02" ed="T"/>出世等。龍樹等宗多立此義。此前四說總
<lb n="0118c03" ed="T"/>爲一敎，圓融無礙皆不相妨，以各聖敎從
<lb n="0118c04" ed="T"/>淺至深攝衆生故。思之可見。第二說聽全
<lb n="0118c05" ed="T"/>收者，亦四句：一離佛心外無所化衆生，況
<lb n="0118c06" ed="T"/>所說敎，是故唯是佛心所現。此義云何？謂諸
<lb n="0118c07" ed="T"/>衆生無別自體，攬如來藏以成衆生。然此
<lb n="0118c08" ed="T"/>如來藏卽是佛智證爲自體，是故衆生擧體
<lb n="0118c09" ed="T"/>總在佛智心中。下文云「諸佛悉了知，一切從
<lb n="0118c10" ed="T"/>心轉。」又云「如來菩提身中，悉見一切衆生
<lb n="0118c11" ed="T"/>發菩提心修菩薩行成等正覺，乃至見一
<lb n="0118c12" ed="T"/>切衆生寂滅涅槃亦復如是。皆悉一性，以無
<lb n="0118c13" ed="T"/>性故。」又云「三世一切劫，佛刹及諸法，諸根
<lb n="0118c14" ed="T"/>心心法，一切虛妄法，於一佛身中，此法皆悉
<lb n="0118c15" ed="T"/>現。」又《佛性論》第二〈如來藏品〉云「一切衆生悉
<lb n="0118c16" ed="T"/>在如來智內，故名爲藏。以如如智稱如如
<lb n="0118c17" ed="T"/>境故。一切衆生決定無有出如如境者，並
<lb n="0118c18" ed="T"/>爲如來之所攝持故，名所藏衆生爲如來
<lb n="0118c19" ed="T"/>藏。是故離佛心智無一法可得。」二總在衆
<lb n="0118c20" ed="T"/>生心中，以離衆生心無別佛德故。此義云
<lb n="0118c21" ed="T"/>何？佛證衆生心中眞如成佛，亦以始覺同
<lb n="0118c22" ed="T"/>本覺故，是故總在衆生心中從體起用，應
<lb n="0118c23" ed="T"/>化身時卽是衆生心中眞如用大，更無別佛。
<lb n="0118c24" ed="T"/>《起信論》中盛明此義。又下文云「若人欲求
<lb n="0118c25" ed="T"/>知，三世一切佛，應當如是觀，心造諸如來。」
<lb n="0118c26" ed="T"/>三隨一聖敎全唯二心，以前二說不相離
<lb n="0118c27" ed="T"/>故。謂衆生心內佛爲佛心中衆生說法，佛心
<lb n="0118c28" ed="T"/>中衆生聽衆生心佛說法，如是全收說聽無
<lb n="0118c29" ed="T"/>礙，是謂甚深唯識道理。四或彼聖敎俱非二
<pb n="0119a" ed="T" xml:id="T35.1733.0119a"/>
<lb n="0119a01" ed="T"/>心，以兩俱形奪不竝現故、雙融二位無不
<lb n="0119a02" ed="T"/>泯故。謂佛心衆生無聽者故、衆生心佛無
<lb n="0119a03" ed="T"/>說者故，兩俱雙<anchor xml:id="nkr_note_orig_0119001" n="0119001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0119001" n="0119001"/><anchor xml:id="beg0119001" n="0119001"/>泯<anchor xml:id="end0119001"/>，二相盡故。經云「夫說法
<lb n="0119a04" ed="T"/>者無說無示，亦其聽法者無聞無得。」又此
<lb n="0119a05" ed="T"/>下文云「衆生所生非是生，亦無流轉生死
<lb n="0119a06" ed="T"/>中。」又經云「如來不說法，亦不度衆生。」如是
<lb n="0119a07" ed="T"/>等。是故此四，於一聖敎圓融無礙，方爲究
<lb n="0119a08" ed="T"/>竟。</p><p xml:id="pT35p0119a0802" cb:place="inline">第五會緣入實門者，亦有二義：一以
<lb n="0119a09" ed="T"/>本收末、二會相顯性。初中以諸聖敎皆從
<lb n="0119a10" ed="T"/>眞流，是故與眞性常不異，如海起潮不
<lb n="0119a11" ed="T"/>失鹹味。論中名爲眞如所流十二分敎，又
<lb n="0119a12" ed="T"/>云從最淸淨法界等流敎法等，是故以本
<lb n="0119a13" ed="T"/>收末唯是眞如也。二會相顯性者，謂彼一
<lb n="0119a14" ed="T"/>切差別敎法皆悉從緣起，從緣起故必無自
<lb n="0119a15" ed="T"/>性，無自性故卽是眞如，是故空相本盡、眞性
<lb n="0119a16" ed="T"/>本現，唯是眞如，故經云「一切法卽如」也。又下
<lb n="0119a17" ed="T"/>文云「彼生滅法如如相也。」</p><p xml:id="pT35p0119a1711" cb:place="inline">第六理事無礙
<lb n="0119a18" ed="T"/>門者，亦有二義：一謂一切敎法擧體眞如，不
<lb n="0119a19" ed="T"/>礙事相歷然差別；二眞如擧體爲一切法，
<lb n="0119a20" ed="T"/>不礙一味湛然平等。前卽如波卽水，不礙
<lb n="0119a21" ed="T"/>動相，後卽如水卽波，不失濕體。當知此
<lb n="0119a22" ed="T"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0119002" n="0119002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0119002" n="0119002"/><anchor xml:id="beg0119002" n="0119002"/>中<anchor xml:id="end0119002"/>道理亦爾，是故理事混融無礙，唯一無住
<lb n="0119a23" ed="T"/>不二法門，《維摩經》中盛顯斯義。又此經云
<lb n="0119a24" ed="T"/>「知非有是有、有是非有，非相是相、相是非
<lb n="0119a25" ed="T"/>相。」良由本以非有爲有，是故此有卽是非
<lb n="0119a26" ed="T"/>有。聖敎<anchor xml:id="fxT35p0119a01"/>准此理事無礙，思之可見。</p><p xml:id="pT35p0119a2614" cb:place="inline">第七
<lb n="0119a27" ed="T"/>事融相攝門者，亦有二義，一相在、二相是。
<lb n="0119a28" ed="T"/>初中先一在一切中，謂如一敎法不礙<anchor xml:id="nkr_note_orig_0119003" n="0119003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0119003" n="0119003"/><anchor xml:id="beg0119003" n="0119003"/>在<anchor xml:id="end0119003"/>
<lb n="0119a29" ed="T"/>事全是眞理，眞理遍餘一切事中同理。敎
<pb n="0119b" ed="T" xml:id="T35.1733.0119b"/>
<lb n="0119b01" ed="T"/>事亦如理遍，是故一切法中常有此一。依
<lb n="0119b02" ed="T"/>是義故，無一微細塵毛等處無佛說敎。故此
<lb n="0119b03" ed="T"/>經云「一切佛刹微塵中，盧舍那現自在力，弘
<lb n="0119b04" ed="T"/>誓願海振音聲，調伏一切衆生類。」二一切
<lb n="0119b05" ed="T"/>在一中，謂無分齊理旣不改性而全是事，
<lb n="0119b06" ed="T"/>是故一事攝理無不皆盡。餘事如理在一
<lb n="0119b07" ed="T"/>事中，以理無際限不可分故，隨一事處
<lb n="0119b08" ed="T"/>皆全攝也，是故一中常有一切。依是義，故
<lb n="0119b09" ed="T"/>此經云「於此蓮華藏莊嚴世界海之內，一一
<lb n="0119b10" ed="T"/>微塵中見一切法界。」又云「於一法中解衆多
<lb n="0119b11" ed="T"/>法，衆多法中解了一法。」若具通說，有其四
<lb n="0119b12" ed="T"/>句：初一在一中，謂別說一切差別事中，一
<lb n="0119b13" ed="T"/>一各有彼一法故。二一在一切中，謂通說
<lb n="0119b14" ed="T"/>一切悉有一故。三一切在一中，謂別說一
<lb n="0119b15" ed="T"/>中攝一切故。四一切在一切中，謂通說一
<lb n="0119b16" ed="T"/>切悉有一切故。又此常含一切之一，卽復
<lb n="0119b17" ed="T"/>恒在彼一切中，同時自在無障無礙，不動
<lb n="0119b18" ed="T"/>一方遍十方等，皆是此義，思之可見。旣一
<lb n="0119b19" ed="T"/>切法悉爲敎體，皆互相收圓融無礙，方是此
<lb n="0119b20" ed="T"/>經敎之體性。二相是者，先一卽是一切，謂如
<lb n="0119b21" ed="T"/>一敎事旣全是眞理，眞理卽爲一切事故，是
<lb n="0119b22" ed="T"/>故此一卽是一切；一切卽一，反上應知。此
<lb n="0119b23" ed="T"/>經云「若一卽多多卽一，義味寂滅悉平等。」通
<lb n="0119b24" ed="T"/>亦四句，準前思之。良以全理之事與全事
<lb n="0119b25" ed="T"/>之理非一非異，由非一門故得相在也，由
<lb n="0119b26" ed="T"/>非異門故得相是也，深思可見。依是義
<lb n="0119b27" ed="T"/>故，一句卽是一切句而無窮盡，一切亦爾。下
<lb n="0119b28" ed="T"/>文云「欲具演說一句法，阿僧祇劫無窮盡。」
<lb n="0119b29" ed="T"/>如是自在，是此敎體。</p><p xml:id="pT35p0119b2909" cb:place="inline">第八帝網重重門者，亦
<pb n="0119c" ed="T" xml:id="T35.1733.0119c"/>
<lb n="0119c01" ed="T"/>二義：先<anchor xml:id="nkr_note_orig_0119004" n="0119004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0119004" n="0119004"/><anchor xml:id="beg0119004" n="0119004"/>辨<anchor xml:id="end0119004"/>一門，後類顯一切。前中如一句
<lb n="0119c02" ed="T"/>內卽具一切，此一中一切復一卽一切，如是
<lb n="0119c03" ed="T"/>重<anchor xml:id="nkr_note_orig_0119005" n="0119005"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0119005" n="0119005"/><anchor xml:id="beg0119005" n="0119005"/>重<anchor xml:id="end0119005"/>具卽不可窮盡，總是一句。</p><p xml:id="pT35p0119c0313" cb:place="inline">二類顯
<lb n="0119c04" ed="T"/>者，如此一句，餘一切句一一皆爾，是卽無盡。
<lb n="0119c05" ed="T"/>無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0119006" n="0119006"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0119006" n="0119006"/><anchor xml:id="beg0119006" n="0119006"/>盡<anchor xml:id="end0119006"/>具唯普眼所知，非是心識思量境界。下
<lb n="0119c06" ed="T"/>文云「於彼一一修多羅，分別諸法不可說。
<lb n="0119c07" ed="T"/>於彼一一諸法中，又說諸法不可說。」又云
<lb n="0119c08" ed="T"/>「若於一小微塵中，有諸佛刹不可說，於彼
<lb n="0119c09" ed="T"/>一一佛刹中，復有佛刹不可說。」解云：如是
<lb n="0119c10" ed="T"/>重重如因陀羅網，是謂此經圓宗敎體。</p>
<lb n="0119c11" ed="T"/><p xml:id="pT35p0119c1101">第九海印炳現門者，亦有二義：一約果位。
<lb n="0119c12" ed="T"/>如前差別無盡敎法，皆是如來海印定中同
<lb n="0119c13" ed="T"/>時炳然圓明顯現，設所化機亦同緣起在此
<lb n="0119c14" ed="T"/>中現，是故唯以此三昧海爲斯敎體。如下
<lb n="0119c15" ed="T"/>文云「一切示現無有餘，海印三昧勢力故。」二
<lb n="0119c16" ed="T"/>約因位。要普賢等諸大菩薩方得此定，同
<lb n="0119c17" ed="T"/>前業用亦無差別，是故十信滿處普賢位中
<lb n="0119c18" ed="T"/>亦得此定，如〈賢首品〉說。</p><p xml:id="pT35p0119c1810" cb:place="inline">第十主伴圓備門
<lb n="0119c19" ed="T"/>者，謂此普法敎不孤起，必主伴隨生。如下文
<lb n="0119c20" ed="T"/>「普莊嚴童子聞佛說一切法界無垢莊嚴經，
<lb n="0119c21" ed="T"/>有世界微塵數修多羅以爲眷屬。」如是等文
<lb n="0119c22" ed="T"/>處處皆有。此眷屬經，有其二義：一同類、二異
<lb n="0119c23" ed="T"/>類。初同類者，如說十住，十方各有十刹塵
<lb n="0119c24" ed="T"/>數菩薩來證，同名法慧。我等佛所亦說十
<lb n="0119c25" ed="T"/>住，大衆眷屬名味句身等無有異。是故當知
<lb n="0119c26" ed="T"/>一十住經，十方各有十刹塵數修多羅等以
<lb n="0119c27" ed="T"/>爲眷屬。如一十住，餘一切處所說十住皆攝
<lb n="0119c28" ed="T"/>爾許塵數眷屬。十住旣爾，餘十行等一一品
<lb n="0119c29" ed="T"/>會皆有證法，數量<anchor xml:id="fxT35p0119c01"/>准釋可知。二異類者，
<pb n="0120a" ed="T" xml:id="T35.1733.0120a"/>
<lb n="0120a01" ed="T"/>謂隨一方一界爲一類機說一會法，旣無
<lb n="0120a02" ed="T"/>結通十方等說，故非主經，然亦與主爲勝
<lb n="0120a03" ed="T"/>方便，故爲眷屬。是故主經必十方塵道同時
<lb n="0120a04" ed="T"/>同說，伴經不爾，隨方各別。是故一一主經各
<lb n="0120a05" ed="T"/>有塵數眷屬，是謂本末相資主伴圓備。敎體
<lb n="0120a06" ed="T"/>門竟。</p><p xml:id="pT35p0120a0603" cb:place="inline">第六宗趣者，語之所表曰宗，宗之
<lb n="0120a07" ed="T"/>所歸曰趣。然此大經宗趣難辨，略叙十說
<lb n="0120a08" ed="T"/>以顯一宗。</p><p xml:id="pT35p0120a0805" cb:place="inline">一江南印師、敏師等，多以因果
<lb n="0120a09" ed="T"/>爲宗。謂此經中廣明菩薩行位之因及顯
<lb n="0120a10" ed="T"/>所成佛果勝德，下文所說不離此二，故以
<lb n="0120a11" ed="T"/>爲宗。</p><p xml:id="pT35p0120a1103" cb:place="inline">二大遠法師，以華嚴三昧爲宗。謂
<lb n="0120a12" ed="T"/>因行之華能嚴佛果。此上二說，但得所成行
<lb n="0120a13" ed="T"/>德，遺其所依法界。</p><p xml:id="pT35p0120a1308" cb:place="inline">三依衍法師，以無礙
<lb n="0120a14" ed="T"/>法界爲宗。</p><p xml:id="pT35p0120a1405" cb:place="inline">四依裕法師，以甚深法界心
<lb n="0120a15" ed="T"/>境爲宗。謂法界門中義分爲境，諸佛證之
<lb n="0120a16" ed="T"/>以成淨土。法界卽是一心，諸佛證之以成
<lb n="0120a17" ed="T"/>法身。是故初品之內，初天王偈讚無盡平等
<lb n="0120a18" ed="T"/>妙法界，悉皆充滿如來身，末後復明〈入法界
<lb n="0120a19" ed="T"/>品〉，故知唯以法界爲宗。此上二說但得所
<lb n="0120a20" ed="T"/>依法界，遺所成行德。</p><p xml:id="pT35p0120a2009" cb:place="inline">五依光統師，以因
<lb n="0120a21" ed="T"/>果理實爲宗。卽因果是所成行德，理實是所
<lb n="0120a22" ed="T"/>依法界。此雖義具，然猶未顯。</p><p xml:id="pT35p0120a2212" cb:place="inline">六今總尋名
<lb n="0120a23" ed="T"/>案義，以因果緣起理實法界以爲其宗。卽
<lb n="0120a24" ed="T"/>大方廣爲理實法界，佛華嚴爲因果緣起。因
<lb n="0120a25" ed="T"/>果緣起必無自性，無自性故卽理實法界。法
<lb n="0120a26" ed="T"/>界理實必無定性，無定性故卽成因果緣
<lb n="0120a27" ed="T"/>起。是故此二無二，唯一無礙自在法門，故以
<lb n="0120a28" ed="T"/>爲宗。</p><p xml:id="pT35p0120a2803" cb:place="inline">七別開攝法界以成因果。謂普賢法
<lb n="0120a29" ed="T"/>界爲因，舍那法界爲果，是故唯以法界因
<pb n="0120b" ed="T" xml:id="T35.1733.0120b"/>
<lb n="0120b01" ed="T"/>果而爲宗趣。於中分別，有十事五對：一所
<lb n="0120b02" ed="T"/>信因果，如初會中〈舍那品〉內先明蓮華藏世
<lb n="0120b03" ed="T"/>界果，後顯普莊嚴因。二差別因果，如第二
<lb n="0120b04" ed="T"/>會至〈小相品〉說，於中初二十五品說五位
<lb n="0120b05" ed="T"/>差別因，後三品說三德差別果。三平等因果，
<lb n="0120b06" ed="T"/>如〈普賢品〉說平等圓因，〈性起品〉說平等滿
<lb n="0120b07" ed="T"/>果。上二門是生解因果。四成行因果，如〈離世
<lb n="0120b08" ed="T"/>間品〉中二千行法內先明因行，後顯果行。五
<lb n="0120b09" ed="T"/>證入因果，如〈入法界品〉先祇洹林中現自在
<lb n="0120b10" ed="T"/>果，後善財童子辨證入因。因果五周一部斯
<lb n="0120b11" ed="T"/>畢，是故唯辨因果不失所依，但以因果爲
<lb n="0120b12" ed="T"/>宗，理亦無咎。</p><p xml:id="pT35p0120b1206" cb:place="inline">八會因果以同法界。法界
<lb n="0120b13" ed="T"/>法門略顯十事五對：一敎義相對，擧此所說
<lb n="0120b14" ed="T"/>敎法爲宗，意顯所詮義理爲趣。或反此，
<lb n="0120b15" ed="T"/>以辨義深敎勝故。二理事相對，擧事法
<lb n="0120b16" ed="T"/>爲宗，意取理性爲趣。或反此，以依理性
<lb n="0120b17" ed="T"/>方成事故。三境智相對，擧所觀境，意欲令
<lb n="0120b18" ed="T"/>成觀智行故。或反此，以令修起智證同
<lb n="0120b19" ed="T"/>眞境故。四行位相對，擧所依之五位，意令
<lb n="0120b20" ed="T"/>依之修成勝行。或反此，以積行成位故。五
<lb n="0120b21" ed="T"/>因果相對，勸彼修因，意在證果。或反此，以
<lb n="0120b22" ed="T"/>擧果勸樂令修因故。此上五對，通於一部
<lb n="0120b23" ed="T"/>處處皆有，故不別屬。是故唯辨法界不失
<lb n="0120b24" ed="T"/>所成，但以法界爲宗，理亦無違。</p><p xml:id="pT35p0120b2413" cb:place="inline">九法界因
<lb n="0120b25" ed="T"/>果分相顯示中，亦有十義五門：一無等境卽
<lb n="0120b26" ed="T"/>理實法界，此有二位：一是出纏最淨法界、二
<lb n="0120b27" ed="T"/>是在纏性淨法界，此二爲所信所證故。二無
<lb n="0120b28" ed="T"/>等心，此亦二義：一大菩提心爲普賢行所依
<lb n="0120b29" ed="T"/>本故、二信悲智等隨行起故。三無等行，此亦
<pb n="0120c" ed="T" xml:id="T35.1733.0120c"/>
<lb n="0120c01" ed="T"/>二義：一差別行各別修故、二普賢行一卽一切
<lb n="0120c02" ed="T"/>故。四無等位，此亦二義：一行布差別位，比證
<lb n="0120c03" ed="T"/>不同故；二圓融相攝位，一位卽具一切位故。
<lb n="0120c04" ed="T"/>五無等果，此亦二義：一修生果、二修顯果。此
<lb n="0120c05" ed="T"/>五門十義，通收此經一部略盡，是故具以爲
<lb n="0120c06" ed="T"/>宗，義亦備矣。</p><p xml:id="pT35p0120c0606" cb:place="inline">十法界因果雙融俱離，謂性
<lb n="0120c07" ed="T"/>相混融無礙自在，亦有十義：一由離相故，
<lb n="0120c08" ed="T"/>因果不異法界，卽因果非因果也。二由
<lb n="0120c09" ed="T"/>離性故，法界不異因果，卽法界非法界
<lb n="0120c10" ed="T"/>也。三由離性不泯性故，法界卽因果，以非
<lb n="0120c11" ed="T"/>法界爲法界也。四由離相不壞相故，因果
<lb n="0120c12" ed="T"/>卽法界，以非因果爲因果也。五由離相
<lb n="0120c13" ed="T"/>不異離性故，因果法界雙泯俱融，迴超言
<lb n="0120c14" ed="T"/>慮也。六由不壞不異不泯故，因果法界俱
<lb n="0120c15" ed="T"/>存現前，爛然可見也。七由上存泯復不異
<lb n="0120c16" ed="T"/>故，超視聽之法恒通見聞，絕思議之義不
<lb n="0120c17" ed="T"/>礙言念也。八由法界性融不可分故，卽
<lb n="0120c18" ed="T"/>法界之果統攝法界無不皆盡，因隨所依
<lb n="0120c19" ed="T"/>亦在果中，是故佛中有菩薩也。九卽法界
<lb n="0120c20" ed="T"/>之因攝義亦爾，故普賢中有佛也。十因果二
<lb n="0120c21" ed="T"/>位各隨差別，一一法、一一行、一一德、一一位
<lb n="0120c22" ed="T"/>皆各總攝無盡無盡諸法門海者，良由無
<lb n="0120c23" ed="T"/>不該攝法界圓融故也。是謂華嚴無盡宗
<lb n="0120c24" ed="T"/>趣，餘義如指歸等說。</p>
<lb n="0120c25" ed="T"/><p xml:id="pT35p0120c2501">第七釋經題目者，略釋十名：一數名、二法
<lb n="0120c26" ed="T"/>名、三喩名、四義名、五德名、六事名、七開名、
<lb n="0120c27" ed="T"/>八具名、九合名、十品名。</p><p xml:id="pT35p0120c2710" cb:place="inline">初數名者，依梁《攝
<lb n="0120c28" ed="T"/>論》第十勝相云百千經者，是華嚴經有十萬
<lb n="0120c29" ed="T"/>頌，名百千經，此卽從本數以立其名。</p><p xml:id="pT35p0120c2915" cb:place="inline">二
<pb n="0121a" ed="T" xml:id="T35.1733.0121a"/>
<lb n="0121a01" ed="T"/>法名者，依《智度論》，〈屬累品〉云名不思議解脫
<lb n="0121a02" ed="T"/>經有十萬偈，又彼中自指是《華嚴》故，良爲
<lb n="0121a03" ed="T"/>此經所說之法皆一攝一切，無不悉是不思
<lb n="0121a04" ed="T"/>議解脫，故以爲名。</p><p xml:id="pT35p0121a0408" cb:place="inline">三喩名者，依《涅槃經》及
<lb n="0121a05" ed="T"/>《觀佛三昧經》名，此經爲《雜華經》，以萬行交
<lb n="0121a06" ed="T"/>飾緣起集成，從喩標名，猶雜華耳。</p><p xml:id="pT35p0121a0614" cb:place="inline">四義
<lb n="0121a07" ed="T"/>名者，如下〈離世間品〉出生菩薩深妙義華等
<lb n="0121a08" ed="T"/>十義立名，至彼當辯。</p><p xml:id="pT35p0121a0809" cb:place="inline">五德名者，如〈性起品〉
<lb n="0121a09" ed="T"/>末就十勝德以立其名，亦至彼當釋。</p><p xml:id="pT35p0121a0915" cb:place="inline">六
<lb n="0121a10" ed="T"/>事名者，華嚴之稱，梵語名爲健拏驃訶。健拏
<lb n="0121a11" ed="T"/>名雜華，驃訶名嚴飾。日照三藏說云：「西國
<lb n="0121a12" ed="T"/>別有一供養具，名爲驃訶。其狀六重，下闊上
<lb n="0121a13" ed="T"/>狹，飾以華寶，一一重內皆安佛像。」良以此
<lb n="0121a14" ed="T"/>經六位重疊位位成佛，正類彼事，故立此
<lb n="0121a15" ed="T"/>名。人天八會亦似彼應知。</p><p xml:id="pT35p0121a1511" cb:place="inline">七開名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0121001" n="0121001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0121001" n="0121001"/><anchor xml:id="beg0121001" n="0121001"/>者<anchor xml:id="end0121001"/>，此一
<lb n="0121a16" ed="T"/>名開爲十事五對：一通別一對，謂大方廣等
<lb n="0121a17" ed="T"/>一部通名，世間淨眼是當品別目。二就通中
<lb n="0121a18" ed="T"/>敎義一對，謂大等是所詮義，經之一字是能
<lb n="0121a19" ed="T"/>詮之敎。三就義中法喩一對，謂大等是法，
<lb n="0121a20" ed="T"/>華嚴爲喩。四就法中境智一對，謂大等是
<lb n="0121a21" ed="T"/>所證所覺，佛是能證能覺，亦是人法一對。
<lb n="0121a22" ed="T"/>五就境中簡持一對，謂大字是能簡，方廣
<lb n="0121a23" ed="T"/>爲所簡，卽簡大異小、簡實異權簡、果異因
<lb n="0121a24" ed="T"/>故也。</p><p xml:id="pT35p0121a2403" cb:place="inline">八具名者，大有十義：一境大，謂十蓮
<lb n="0121a25" ed="T"/>華藏及十佛三業無邊依正爲所信境，如初
<lb n="0121a26" ed="T"/>會等說。二心大，謂依前大境起大心故，如
<lb n="0121a27" ed="T"/>〈賢首品〉及〈發心品〉說。三行大，謂依大心起
<lb n="0121a28" ed="T"/>大行故，如〈離世間品〉等說。四位大，謂積大
<lb n="0121a29" ed="T"/>行成大位故，卽五位圓通等，如第二會至
<pb n="0121b" ed="T" xml:id="T35.1733.0121b"/>
<lb n="0121b01" ed="T"/>第六會來說。五因大，謂行位普圓生了究竟，
<lb n="0121b02" ed="T"/>如〈普賢品〉等說。六果大，謂隨緣自體果德圓
<lb n="0121b03" ed="T"/>明，如〈不思議品〉等說。七體大，謂大用平等皆
<lb n="0121b04" ed="T"/>同眞性，如〈性起品〉等說。八用大，謂念念益
<lb n="0121b05" ed="T"/>生頓成行位，如〈小相品〉等說。九敎大，謂一
<lb n="0121b06" ed="T"/>一名句皆遍一切，如下結通等說。十義大，
<lb n="0121b07" ed="T"/>謂所詮皆盡無邊法界，如一塵含十方、一
<lb n="0121b08" ed="T"/>念包九世，八會等說。此上十義，一一統收一
<lb n="0121b09" ed="T"/>切法盡，莫不稱大。又有七義，如《瑜伽》等七
<lb n="0121b10" ed="T"/>種大性相應等，以釋大義。又依《涅槃經》，更
<lb n="0121b11" ed="T"/>有三義釋大，經云「所言大者，名之爲常。」
<lb n="0121b12" ed="T"/>又言「大者，其性廣博。」又云「能建大義，名大
<lb n="0121b13" ed="T"/>涅槃。」又《起信論》亦以三義釋大，謂體、相、用
<lb n="0121b14" ed="T"/>等。次釋方廣，亦有十義：一周遍義，謂言敎
<lb n="0121b15" ed="T"/>廣遍諸塵方故。二普說義，謂普宣說一切法
<lb n="0121b16" ed="T"/>故。三深說義，謂說甚深法界海故。四備攝
<lb n="0121b17" ed="T"/>義，謂普攝無盡衆生界故。五廣益義，謂要
<lb n="0121b18" ed="T"/>令衆生得佛菩提大利樂故。六蕩除義，謂
<lb n="0121b19" ed="T"/>遍除二障及習氣故。七具德義，謂具攝無
<lb n="0121b20" ed="T"/>邊諸勝德故。八超勝義，謂獨絕超餘無比
<lb n="0121b21" ed="T"/>類故。九含攝義，謂通攝衆多異類法故。十
<lb n="0121b22" ed="T"/>廣出義，謂能出生佛大果故。然此十義，如
<lb n="0121b23" ed="T"/>二論說。《入大乘論》：一爲衆生說對治法故；
<lb n="0121b24" ed="T"/>二有衆多乘故；三多莊嚴具故；四能出生
<lb n="0121b25" ed="T"/>無量大果故；五除斷一切諸邪見故，名毘
<lb n="0121b26" ed="T"/>佛略。又《雜集論》釋方廣者，謂菩薩藏相應言
<lb n="0121b27" ed="T"/>說名爲方廣，一切有情利益安樂所依處故、
<lb n="0121b28" ed="T"/>宣說廣大甚深法故。亦名廣破，以能廣破
<lb n="0121b29" ed="T"/>一切障故。亦名無比法，無有諸法能比類
<pb n="0121c" ed="T" xml:id="T35.1733.0121c"/>
<lb n="0121c01" ed="T"/>故。次釋佛義，亦有十種，如無著佛等，尋文
<lb n="0121c02" ed="T"/>具辯。次<name role="" type="person">釋華嚴</name>。問：華有幾義？復何所表以
<lb n="0121c03" ed="T"/>華爲嚴？答：華有十義，所表亦爾。一微妙義
<lb n="0121c04" ed="T"/>是華義，表佛行德離於麁相，故說華爲嚴。
<lb n="0121c05" ed="T"/>下竝准此。二開敷義，表行敷榮，性開覺故。
<lb n="0121c06" ed="T"/>三端正義，表行圓滿，德相具故。四芬馥義，表
<lb n="0121c07" ed="T"/>德香普熏，益自他故。五適悅義，表勝德樂，
<lb n="0121c08" ed="T"/>歡喜無厭故。六巧成義，表所修德相善巧
<lb n="0121c09" ed="T"/>成故。七光淨義，表斷障永盡，極淸淨故。八
<lb n="0121c10" ed="T"/>莊飾義，表爲了因，嚴本性故。九引果義，
<lb n="0121c11" ed="T"/>表爲生因，起佛果故。十不染義，表處世
<lb n="0121c12" ed="T"/>不染，如蓮華故。次釋經字，亦有十義，如
<lb n="0121c13" ed="T"/>《寶雲經》說。餘義同上。</p><p xml:id="pT35p0121c1309" cb:place="inline">九合名者，大卽當體
<lb n="0121c14" ed="T"/>爲目，包含爲義。方卽就用爲名，軌範爲義，
<lb n="0121c15" ed="T"/>是方法故；性離邪僻，是方正故；能治重障，
<lb n="0121c16" ed="T"/>是醫方故；遍虛空界，盡方隅故。廣卽體用
<lb n="0121c17" ed="T"/>合明，周遍爲義，謂一切處、一切時、一切法、一
<lb n="0121c18" ed="T"/>切人無不周遍，皆重重如帝網。此中且就
<lb n="0121c19" ed="T"/>一攝一切名大，一遍一切稱廣。前廣後大，
<lb n="0121c20" ed="T"/>理亦不違。方卽是廣，大卽方廣，皆持業釋。此
<lb n="0121c21" ed="T"/>是所得之法，佛是能得之人，覺照爲名，果滿
<lb n="0121c22" ed="T"/>爲義。此中人法境智有相依、相卽。相依者，
<lb n="0121c23" ed="T"/>智依境故，方廣之佛簡下乘佛；境依智故，佛
<lb n="0121c24" ed="T"/>之方廣簡因位法。此二相依，各有有力無力
<lb n="0121c25" ed="T"/>緣起四句，思之可見，皆依主釋。相卽者，謂
<lb n="0121c26" ed="T"/>佛卽方廣，方廣卽佛，人法無礙全體相卽。空
<lb n="0121c27" ed="T"/>有四句，亦准思之，此唯持業釋。旣佛非下
<lb n="0121c28" ed="T"/>乘，法超因位、果德難彰，寄喩方顯，謂萬德
<lb n="0121c29" ed="T"/>究竟瓌麗猶華，互相交飭顯性稱嚴。此有
<pb n="0122a" ed="T" xml:id="T35.1733.0122a"/>
<lb n="0122a01" ed="T"/>二門：一諸德互嚴，亦有相依相卽，各有四
<lb n="0122a02" ed="T"/>句存亡俱泯，皆持業釋，思之可見。二理行
<lb n="0122a03" ed="T"/>互嚴，亦有相依相卽。初相依四句者，一理由
<lb n="0122a04" ed="T"/>修顯故，卽行華嚴性也。二行從理起故，卽理
<lb n="0122a05" ed="T"/>華嚴行也。梁《攝論》云「無不從此法身流，無
<lb n="0122a06" ed="T"/>不還證此法身。」三理行俱融不二而二，非
<lb n="0122a07" ed="T"/>眞流之行無以契眞，非飭眞之行不從
<lb n="0122a08" ed="T"/>眞起。良以體融行而因圓、行該眞而果滿，
<lb n="0122a09" ed="T"/>是故標爲佛華嚴也。四理行俱泯二而不二，
<lb n="0122a10" ed="T"/>以理之行故非行、行之理故非理，是卽能
<lb n="0122a11" ed="T"/>所兩亡、超情離相，非嚴非不嚴是謂華
<lb n="0122a12" ed="T"/>嚴。相卽四句，理行全收，准思可見。是知法
<lb n="0122a13" ed="T"/>喩交映昭然有在。餘如前釋。</p><p xml:id="pT35p0122a1312" cb:place="inline">十品名者，
<lb n="0122a14" ed="T"/>世間是法，淨眼爲喩。世者是時、間者是中，
<lb n="0122a15" ed="T"/>時中顯現，故云世間。世間不同，有其三種：一
<lb n="0122a16" ed="T"/>器世間，爲所依處；二智正覺世間，爲能化
<lb n="0122a17" ed="T"/>主；三衆生世間，爲所化機。此品之內不越
<lb n="0122a18" ed="T"/>此三，故立斯名。器有二種：一場地別處、二
<lb n="0122a19" ed="T"/>華藏通處。智正覺亦二，謂三身十身。衆生亦
<lb n="0122a20" ed="T"/>二，謂同生、異生。淨眼三義：一洞徹義，況器
<lb n="0122a21" ed="T"/>世間，內徹理故。下文云「法界不可壞，蓮華世
<lb n="0122a22" ed="T"/>界海。」二現像義，況智正覺。下文云「淸淨法
<lb n="0122a23" ed="T"/>身，無像而不現。」三照矚義，況衆生世間。下
<lb n="0122a24" ed="T"/>文云「猶如淨眼觀明珠。」又若通論，此三世間
<lb n="0122a25" ed="T"/>各有淨眼三義，思准可知。又釋佛未出，世
<lb n="0122a26" ed="T"/>無善導故如盲。如來創出，世間淨眼現，名
<lb n="0122a27" ed="T"/>世間淨眼。是故佛涅槃時，言世間眼滅。品者，
<lb n="0122a28" ed="T"/>類也別也。餘義可知。</p>
<lb n="0122a29" ed="T"/><p xml:id="pT35p0122a2901">第八部類傳譯者，亦有十義：一恒本、二大
<pb n="0122b" ed="T" xml:id="T35.1733.0122b"/>
<lb n="0122b01" ed="T"/>本、三上本、四中本、五下本、六略本、七論釋、
<lb n="0122b02" ed="T"/>八翻譯、九支流、十感應。</p><p xml:id="pT35p0122b0210" cb:place="inline">初恒本者，下〈不思
<lb n="0122b03" ed="T"/>議品〉云「一切法界虛空界等世界，悉以一毛
<lb n="0122b04" ed="T"/>周遍度量。一一毛端處，於念念中不可說微
<lb n="0122b05" ed="T"/>塵等身，盡未來際劫常轉法輪。」解云：此通
<lb n="0122b06" ed="T"/>樹形等異類世界，各毛端處念念常說，無有
<lb n="0122b07" ed="T"/>休息。此非可結集，不可限其品頌多少，亦
<lb n="0122b08" ed="T"/>非下位所能受持。</p><p xml:id="pT35p0122b0808" cb:place="inline">二大本者，如下海雲
<lb n="0122b09" ed="T"/>比丘所受持普眼經，以<name role="" type="person">須彌山</name>聚筆、四大海
<lb n="0122b10" ed="T"/>水墨書一品修多羅，不可窮盡。如是等品
<lb n="0122b11" ed="T"/>復過塵數，此是諸大菩薩陀羅尼力之所受
<lb n="0122b12" ed="T"/>持，亦非貝葉所能書記。</p><p xml:id="pT35p0122b1210" cb:place="inline">三上本者，此是
<lb n="0122b13" ed="T"/>結集文中之上本也。故西域相傳，龍樹菩薩
<lb n="0122b14" ed="T"/>往龍宮，見《大不思議解脫經》有三本，上本
<lb n="0122b15" ed="T"/>有十三千大千世界微塵數頌，四天下微塵
<lb n="0122b16" ed="T"/>數品。</p><p xml:id="pT35p0122b1603" cb:place="inline">四中本者，有四十九萬八千八百偈，
<lb n="0122b17" ed="T"/>一千二百品。此上二本竝祕在龍宮，非閻浮
<lb n="0122b18" ed="T"/>提人力所受持，故此不傳。</p><p xml:id="pT35p0122b1811" cb:place="inline">五下本者，有十
<lb n="0122b19" ed="T"/>萬頌，三十八品，龍樹將此本出，現傳天竺。
<lb n="0122b20" ed="T"/>卽《攝論》百千爲十萬也。《西域記》說：在于闐國
<lb n="0122b21" ed="T"/>南遮俱槃國山中，具有此本。</p><p xml:id="pT35p0122b2112" cb:place="inline">六略本者，卽
<lb n="0122b22" ed="T"/>此土所傳六十卷本，是彼十萬頌中前分三
<lb n="0122b23" ed="T"/>萬六千頌要略所出也。近於<name role="" type="person">大慈恩寺</name>塔上
<lb n="0122b24" ed="T"/>見梵本華嚴有三部，略勘竝與此漢本大
<lb n="0122b25" ed="T"/>同，頌數亦相似。</p><p xml:id="pT35p0122b2507" cb:place="inline">七論釋者，龍樹旣將下本
<lb n="0122b26" ed="T"/>出，因造《大不思議論》，亦十萬頌，以釋此經。今
<lb n="0122b27" ed="T"/>時《十住毘婆沙論》是彼一分，秦朝耶舍三藏
<lb n="0122b28" ed="T"/>頌出譯之，十六卷文纔至第二地，餘皆不
<lb n="0122b29" ed="T"/>足。又<name role="" type="person">世親</name>菩薩造《十地論》，偏釋十地一品，
<pb n="0122c" ed="T" xml:id="T35.1733.0122c"/>
<lb n="0122c01" ed="T"/>魏朝勒那三藏及<name role="" type="person">菩提留支</name>於洛陽各翻一
<lb n="0122c02" ed="T"/>本。光統律師自解梵文，令二三藏對御和
<lb n="0122c03" ed="T"/>會合成一本，見傳者是。金剛軍菩薩及堅慧
<lb n="0122c04" ed="T"/>菩薩各造《十地釋》，竝未傳此土。又魏朝此
<lb n="0122c05" ed="T"/>土高僧靈辯法師，於<name role="" type="person">五臺山</name>頂戴《華嚴》，膝
<lb n="0122c06" ed="T"/>步慇懃足破血流，遂經三載，冥加解悟，於
<lb n="0122c07" ed="T"/>懸瓮山中造此經論一百餘卷，現傳於世。
<lb n="0122c08" ed="T"/>後勅請法師入內，於式乾殿講此大經。</p>
<lb n="0122c09" ed="T"/><p xml:id="pT35p0122c0901">八翻譯者，有東晉沙門<name role="" type="person">支法領</name>，從于闐國
<lb n="0122c10" ed="T"/>得此三萬六千偈經，幷請得<name role="" type="person">北天竺</name>大乘三
<lb n="0122c11" ed="T"/>果菩薩禪師名佛馱<name role="" type="person">跋陀羅</name>，此云覺賢，俗姓
<lb n="0122c12" ed="T"/>釋迦氏，卽<name role="" type="person">甘露飯王</name>之苗裔，曾往<name role="" type="person">兜率天</name>就
<lb n="0122c13" ed="T"/>彌勒問疑。以晉義熙十四年歲次鶉火三
<lb n="0122c14" ed="T"/>月十日，於揚州謝司空寺別造護淨法堂
<lb n="0122c15" ed="T"/>於中譯出此經。時堂前有一蓮華池，每日
<lb n="0122c16" ed="T"/>有二靑衣童子自池之出堂灑掃供養，暮
<lb n="0122c17" ed="T"/>還歸池。相傳釋云：以此經久在龍宮，龍王
<lb n="0122c18" ed="T"/>慶此傳通，躬自給侍。後因改此寺名爲興
<lb n="0122c19" ed="T"/>嚴寺。沙門法業及慧嚴、慧觀等親從筆受，時
<lb n="0122c20" ed="T"/>有吳郡內史孟顗、右衛將軍<g ref="#CB02048">禇</g>叔度等爲檀
<lb n="0122c21" ed="T"/>越主，至元熙二年六月十日出訖。至大宋永
<lb n="0122c22" ed="T"/>初二年十二月二十日，與梵本再校勘畢。於
<lb n="0122c23" ed="T"/>〈法界品〉內，從<name role="" type="person">摩耶夫人</name>後至彌勒菩薩前
<lb n="0122c24" ed="T"/>所闕八九紙經文。今大唐永隆元年三月內，
<lb n="0122c25" ed="T"/>有天竺三藏地婆訶羅，唐言日照，有此一
<lb n="0122c26" ed="T"/>品梵本，法藏親共校勘至此闕文，奉勅與沙
<lb n="0122c27" ed="T"/>門道成、復禮等譯出補之。</p><p xml:id="pT35p0122c2711" cb:place="inline">九支流者，謂此
<lb n="0122c28" ed="T"/>大經隨力受持，分成多部。《兜沙經》一卷，是第
<lb n="0122c29" ed="T"/>二會初。《菩薩本業經》一卷，是〈淨行〉一品。《小十
<pb n="0123a" ed="T" xml:id="T35.1733.0123a"/>
<lb n="0123a01" ed="T"/>住經》一卷，是〈十住品〉。《大十住經》四卷、《漸備一
<lb n="0123a02" ed="T"/>切智德經》四卷，竝是〈十地品〉。《如來性起微密
<lb n="0123a03" ed="T"/>藏經》兩卷，是〈性起品〉。《顯無邊佛土經》一卷，是
<lb n="0123a04" ed="T"/>〈壽命品〉。《度世經》六卷，是〈離世間品〉。《羅摩伽經》
<lb n="0123a05" ed="T"/>三卷，是〈入法界品〉。近於神都共于闐三藏
<lb n="0123a06" ed="T"/>翻《華嚴･修慈分》一卷、〈不思議境界分〉一卷、〈金
<lb n="0123a07" ed="T"/>剛鬘分〉十卷，此分翻未成，三藏亡歿。今現於
<lb n="0123a08" ed="T"/>神都更得于闐國所進《華嚴》五萬頌本，幷三
<lb n="0123a09" ed="T"/>藏至神都現翻譯，其<name role="" type="person">慈恩寺</name>梵本與舊漢
<lb n="0123a10" ed="T"/>本竝同無異，新來梵本品會及文句有少不
<lb n="0123a11" ed="T"/>同，明此大經數本故也。此竝大經支流，隨器
<lb n="0123a12" ed="T"/>分流。</p>
<lb n="0123a13" ed="T"/><p xml:id="pT35p0123a1301">第十感應者，宋主請西來三藏令講此經，
<lb n="0123a14" ed="T"/>其人恨以方音未通，恐說不盡旨，乃入道
<lb n="0123a15" ed="T"/>場祈請。纔盈七日，遂夢以漢首易己梵頭，
<lb n="0123a16" ed="T"/>因卽洞解宋言，講授無滯。又九隴山尼敬
<lb n="0123a17" ed="T"/>重此經，專精轉讀二十餘載，遂感目覩毛端
<lb n="0123a18" ed="T"/>刹海。又<name role="" type="person">五臺山</name>尼常誦此經，從曛至曉一
<lb n="0123a19" ed="T"/>部斯畢，口中光煇遍燿山谷。又北齊炬法師
<lb n="0123a20" ed="T"/>崇重此經，闕於師受，專讀祈解十五餘年，
<lb n="0123a21" ed="T"/>遂夢善財授聰明藥，因卽開悟造疏十卷，講
<lb n="0123a22" ed="T"/>五十餘遍。又定州中山修德禪師，翹誠護淨
<lb n="0123a23" ed="T"/>鈔寫此經，後開函放光照一百二十里。又
<lb n="0123a24" ed="T"/>閹人劉謙之，因於<name role="" type="person">五臺山</name>專讀此經，遂復
<lb n="0123a25" ed="T"/>丈夫形。諸如此例事極繁廣，具如五卷《華嚴
<lb n="0123a26" ed="T"/>傳》中說。</p>
<lb n="0123a27" ed="T"/><p xml:id="pT35p0123a2701">第九顯義理分齊者，然義海宏深、微言浩
<lb n="0123a28" ed="T"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0123001" n="0123001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0123001" n="0123001"/><anchor xml:id="beg0123001" n="0123001"/>汗<anchor xml:id="end0123001"/>，略擧十門撮其綱要：一同時具足相應
<lb n="0123a29" ed="T"/>門、二廣狹自在無礙門、三一多相容不同門、
<pb n="0123b" ed="T" xml:id="T35.1733.0123b"/>
<lb n="0123b01" ed="T"/>四諸法相卽自在門、五隱密顯了俱成門、六
<lb n="0123b02" ed="T"/>微細相容安立門、七因陀羅網法界門、八託
<lb n="0123b03" ed="T"/>事顯法生解門、九十世隔法異成門、十主伴
<lb n="0123b04" ed="T"/>圓明具德門。然此十門同一緣起無礙圓融，
<lb n="0123b05" ed="T"/>隨有一門卽具一切，應可思之。</p><p xml:id="pT35p0123b0513" cb:place="inline">就初門
<lb n="0123b06" ed="T"/>中有十義具足：一敎義具足；二理事；三境
<lb n="0123b07" ed="T"/>智；四行位；五因果；六依正；七體用；八人法；
<lb n="0123b08" ed="T"/>九逆順；十應感具足，謂衆生機感，如來應赴。
<lb n="0123b09" ed="T"/>下云「一切衆生所樂示現雲。」然此十對同時
<lb n="0123b10" ed="T"/>相應爲一緣起，隨一各具餘一切義。如初
<lb n="0123b11" ed="T"/>門旣爾，餘廣狹等九門皆各具前十對，但隨
<lb n="0123b12" ed="T"/>門異耳。是故一一門中各有十百千等，思
<lb n="0123b13" ed="T"/>之可見。今且於一事法之上辨此十對，餘
<lb n="0123b14" ed="T"/>可准知。如下文中「一蓮華葉，表令生
<lb n="0123b15" ed="T"/>解爲敎。」卽是所詮爲義，如下勝音菩薩蓮
<lb n="0123b16" ed="T"/>華處說。二華相爲事，華體是理。下云「法界
<lb n="0123b17" ed="T"/>不可壞蓮華世界海。」三華是所觀亦卽能觀，
<lb n="0123b18" ed="T"/>以此經中可以內行爲外事故。四行事之
<lb n="0123b19" ed="T"/>華結成位故。五因事之華攬成果故。六華
<lb n="0123b20" ed="T"/>臺所依亦入正故，如國土身等。七華體同
<lb n="0123b21" ed="T"/>眞，用應機故。八全攬爲人，恒是法故。九逆
<lb n="0123b22" ed="T"/>同五熱，順十度故。十應赴群機，亦能感故。
<lb n="0123b23" ed="T"/>如一華事旣爾，餘一切事皆准知之。事法
<lb n="0123b24" ed="T"/>旣爾，餘敎義等一切皆然，准思可見。如具
<lb n="0123b25" ed="T"/>自十對旣爾，彼一華葉具前十門亦然。何
<lb n="0123b26" ed="T"/>者？此蓮華葉具前十義，同時相應具足圓滿
<lb n="0123b27" ed="T"/>故。是初門也。</p><p xml:id="pT35p0123b2706" cb:place="inline">二卽彼華葉普周法界而不
<lb n="0123b28" ed="T"/>壞本位，以分卽無分、無分卽分，廣狹自在
<lb n="0123b29" ed="T"/>無障無礙。下云「此大蓮華，其葉遍覆一切法
<pb n="0123c" ed="T" xml:id="T35.1733.0123c"/>
<lb n="0123c01" ed="T"/>界。」是故或唯廣無際、或分限歷然、或卽廣卽
<lb n="0123c02" ed="T"/>狹、或廣狹俱泯。或具前四，以是解境故；
<lb n="0123c03" ed="T"/>或絕前五，以是行境故。下皆准此。</p><p xml:id="pT35p0123c0314" cb:place="inline">三卽
<lb n="0123c04" ed="T"/>此華葉舒己遍入一切法界中，卽攝一切
<lb n="0123c05" ed="T"/>令入己內，舒攝同時旣無障礙，是故鎔融。
<lb n="0123c06" ed="T"/>或有四句六句，准前思之。下云「以一佛
<lb n="0123c07" ed="T"/>土滿十方，十方入一亦無餘。」</p><p xml:id="pT35p0123c0712" cb:place="inline">四此一華葉
<lb n="0123c08" ed="T"/>廢己同他，擧體全是彼一切法，而恒攝他
<lb n="0123c09" ed="T"/>同己，全彼一切卽是己體，一多相卽混無
<lb n="0123c10" ed="T"/>障礙。解行境別，六句同前。下云「知一卽多、
<lb n="0123c11" ed="T"/>多卽一」等。</p><p xml:id="pT35p0123c1105" cb:place="inline">五華能攝彼，卽一顯多隱；一切
<lb n="0123c12" ed="T"/>攝華，卽一隱多顯。顯顯不俱、隱隱不竝，隱
<lb n="0123c13" ed="T"/>顯顯隱同時無礙，全攝俱泯存亡俱成。句數
<lb n="0123c14" ed="T"/>同前。下云「東方見入正受，西方見三昧起」
<lb n="0123c15" ed="T"/>等。</p><p xml:id="pT35p0123c1502" cb:place="inline">六此華葉中微細刹等一切諸法炳然齊
<lb n="0123c16" ed="T"/>現。下云「於一塵中微細國土曠然安住。」</p><p xml:id="pT35p0123c1616" cb:place="inline">七
<lb n="0123c17" ed="T"/>華葉一一微塵之中，各皆竝現無邊刹海，刹
<lb n="0123c18" ed="T"/>海之中復有微塵，彼諸塵內復有刹海。如
<lb n="0123c19" ed="T"/>是重重不可窮盡，非是心識思量所及，如
<lb n="0123c20" ed="T"/>帝釋網天珠明徹互相影現，影復現影而無
<lb n="0123c21" ed="T"/>窮盡。下文「如因陀羅網世界」等。</p><p xml:id="pT35p0123c2113" cb:place="inline">八見此華
<lb n="0123c22" ed="T"/>葉卽是見於無盡法界，非是託此別有所
<lb n="0123c23" ed="T"/>表。下云「此華蓋等從無生法忍所起」等。</p>
<lb n="0123c24" ed="T"/><p xml:id="pT35p0123c2401">九卽此一華旣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0123002" n="0123002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0123002" n="0123002"/><anchor xml:id="beg0123002" n="0123002"/>具<anchor xml:id="end0123002"/>遍一切處，亦復該一切
<lb n="0123c25" ed="T"/>時。謂三世各三，攝爲一念，故爲十世也。以
<lb n="0123c26" ed="T"/>時無別體，依華以立，華旣無礙，時亦如之。
<lb n="0123c27" ed="T"/>是故下云「過去一切劫，安置未來今。未來一
<lb n="0123c28" ed="T"/>切劫，迴置過去世。」又云「無量劫卽一念，一念
<lb n="0123c29" ed="T"/>卽無量劫」等。</p><p xml:id="pT35p0123c2906" cb:place="inline">十此圓敎法理無孤起，必眷
<pb n="0124a" ed="T" xml:id="T35.1733.0124a"/>
<lb n="0124a01" ed="T"/>屬隨生。下云「此華有世界海塵數蓮華以
<lb n="0124a02" ed="T"/>爲眷屬。」又如一方爲主十方爲伴，餘方亦
<lb n="0124a03" ed="T"/>爾。是故主主伴伴各不相見，主伴伴主圓明
<lb n="0124a04" ed="T"/>具德。如一事華帶自十義，具此十門卽爲
<lb n="0124a05" ed="T"/>一百門，餘敎義等亦各准之，故成千門。如
<lb n="0124a06" ed="T"/>敎義等，望自類十義及同時等十門有此千
<lb n="0124a07" ed="T"/>門，彼同時等亦望自類十門及敎義等亦成
<lb n="0124a08" ed="T"/>千門，準思可見。</p><p xml:id="pT35p0124a0807" cb:place="inline">問：有何因緣令此諸法得
<lb n="0124a09" ed="T"/>有如是混融無礙？答：因緣無量，難可具陳，
<lb n="0124a10" ed="T"/>略提十類釋此無礙：一緣起相由故、二法
<lb n="0124a11" ed="T"/>性融通故、三各唯心現故、四如幻不實故、五
<lb n="0124a12" ed="T"/>大小無定故、六無限因生故、七果德圓極
<lb n="0124a13" ed="T"/>故、八勝通自在故、九三昧大用故、十難思解
<lb n="0124a14" ed="T"/>脫故。</p><p xml:id="pT35p0124a1403" cb:place="inline">初緣起相由故者，謂大法界中緣起
<lb n="0124a15" ed="T"/>法海義門無量，約就圓宗略擧十門以釋
<lb n="0124a16" ed="T"/>前義，謂諸緣起法要具此十義方緣起故，闕
<lb n="0124a17" ed="T"/>卽不成。一諸緣各異義，謂大緣起中諸緣相
<lb n="0124a18" ed="T"/>望，要須體用各別不相和雜，方成緣起。若
<lb n="0124a19" ed="T"/>不爾者，諸緣雜亂失本緣法，緣起不成。此
<lb n="0124a20" ed="T"/>卽諸緣各各守自一也。</p><p xml:id="pT35p0124a2010" cb:place="inline">二互遍相資義，謂
<lb n="0124a21" ed="T"/>此諸緣要互相遍應，方成緣起。且如一緣遍
<lb n="0124a22" ed="T"/>應多緣，各與彼多全爲一故，此一卽具多
<lb n="0124a23" ed="T"/>箇一也。若此一緣不具多一，卽資應不遍，
<lb n="0124a24" ed="T"/>不成緣起。此卽一一各具一切一也。</p><p xml:id="pT35p0124a2415" cb:place="inline">三
<lb n="0124a25" ed="T"/>俱存無礙義，謂凡是一緣，要具前二方成緣
<lb n="0124a26" ed="T"/>起，以要住自一方能遍應，遍應多緣方是
<lb n="0124a27" ed="T"/>一故。是故唯一多一自在無礙。由此鎔融
<lb n="0124a28" ed="T"/>有六句：或擧體全住是唯一也、或擧體遍應
<lb n="0124a29" ed="T"/>是多一、或俱存、或雙泯、或總合、或全離，皆
<pb n="0124b" ed="T" xml:id="T35.1733.0124b"/>
<lb n="0124b01" ed="T"/>思之可見。此上三門總明緣起本法竟。</p>
<lb n="0124b02" ed="T"/><p xml:id="pT35p0124b0201">四異門相入義，謂諸緣力用互相依持互形
<lb n="0124b03" ed="T"/>奪故，各有全力<anchor xml:id="nkr_note_orig_0124001" n="0124001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0124001" n="0124001"/><anchor xml:id="beg0124001" n="0124001"/>無全<anchor xml:id="end0124001"/>力義，緣起方成。如論
<lb n="0124b04" ed="T"/>云「因不生，緣生故。緣不生，自因生故。」若各
<lb n="0124b05" ed="T"/>唯有力無無力，卽有多果過，一一各生故。
<lb n="0124b06" ed="T"/>若各唯無力，無有力，卽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0124002" n="0124002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0124002" n="0124002"/><anchor xml:id="beg0124002" n="0124002"/>有<anchor xml:id="end0124002"/>無果過，以同非
<lb n="0124b07" ed="T"/>緣俱不生故。是故緣起要互相依，具力無
<lb n="0124b08" ed="T"/>力。如闕一緣，一切不成，餘亦如是。是故一
<lb n="0124b09" ed="T"/>能持多，一是有力能攝多；多依於一，多是無
<lb n="0124b10" ed="T"/>力潛入一。由一有力，必不得與多有力俱，
<lb n="0124b11" ed="T"/>是故無有一而不攝多也；由多無力，必不
<lb n="0124b12" ed="T"/>得與一無力俱，是故無有多而不入一
<lb n="0124b13" ed="T"/>也。如一持多依旣爾，多持一依亦然，反上
<lb n="0124b14" ed="T"/>思之。是卽亦無多不攝一、一無不入多者
<lb n="0124b15" ed="T"/>也。如一望多有依有持，全力無力常全多
<lb n="0124b16" ed="T"/>在己中、潛<anchor xml:id="nkr_note_add_0124b1601" n="0124b1601"/><anchor xml:id="beg0124b1601" n="0124b1601"/>己<anchor xml:id="end0124b1601"/>在多中，同時無礙。多望
<lb n="0124b17" ed="T"/>於一，當知亦爾。俱存雙泯二句無礙，思准
<lb n="0124b18" ed="T"/>之。</p><p xml:id="pT35p0124b1802" cb:place="inline">五異體相卽義，謂諸緣相望，全體形
<lb n="0124b19" ed="T"/>奪有有體無體義，緣起方成。以若闕一緣
<lb n="0124b20" ed="T"/>餘不成起，起不成故，緣義卽壞。得此一緣
<lb n="0124b21" ed="T"/>令一切成起，所起成故，緣義方立。是故一緣
<lb n="0124b22" ed="T"/>是能起，多緣及果俱是所起。是卽多爲一成，
<lb n="0124b23" ed="T"/>多是無體；一能作多，一是有體。由一有體，
<lb n="0124b24" ed="T"/>必不得與多有體俱；多無體，必不得與一
<lb n="0124b25" ed="T"/>無體俱，是故無有不多之一、無有不一
<lb n="0124b26" ed="T"/>之多。一多旣爾，多一亦然，反上思之。如一
<lb n="0124b27" ed="T"/>望多有有體無體，故能攝他同己、廢己
<lb n="0124b28" ed="T"/>同他同時無礙。多望於一，當知亦爾，准前
<lb n="0124b29" ed="T"/>思之。俱存雙泯二句無礙，亦思之可見。</p><p xml:id="pT35p0124b2916" cb:place="inline">六
<pb n="0124c" ed="T" xml:id="T35.1733.0124c"/>
<lb n="0124c01" ed="T"/>體用雙融義，謂諸緣起法要力用交涉全體
<lb n="0124c02" ed="T"/>融合，方成緣起。是故圓通亦有六句：一以體
<lb n="0124c03" ed="T"/>無不用故，擧體全用，卽唯有相入無相卽
<lb n="0124c04" ed="T"/>義。二以用無不體故卽，唯有相卽無相入
<lb n="0124c05" ed="T"/>也。三歸體之用不礙用，全用之體不失體，
<lb n="0124c06" ed="T"/>是卽無礙雙存，亦入亦卽自在俱現。四全用
<lb n="0124c07" ed="T"/>之體體泯，全體之用用亡，非卽非入圓融
<lb n="0124c08" ed="T"/>一味。五合前四句，同一緣起無礙俱存。六
<lb n="0124c09" ed="T"/>泯前五句，絕待離言冥同性海。此上三門，
<lb n="0124c10" ed="T"/>於初異體門顯義理竟。</p><p xml:id="pT35p0124c1010" cb:place="inline">七同體相入義，
<lb n="0124c11" ed="T"/>謂前一緣所具多一，與彼一緣體無別故，名
<lb n="0124c12" ed="T"/>爲同體。又由此一緣應多緣故，有此多一。
<lb n="0124c13" ed="T"/>所應多緣旣相卽相入，令此多一亦有卽入
<lb n="0124c14" ed="T"/>也。先明相入，謂一緣有力能持多一，多一
<lb n="0124c15" ed="T"/>無力依彼一緣，是故一能攝多，多便入一。
<lb n="0124c16" ed="T"/>一入多攝，反上應知。餘義餘句，准前思之。</p>
<lb n="0124c17" ed="T"/><p xml:id="pT35p0124c1701">八同體相卽義，謂前一緣所具多一，亦
<lb n="0124c18" ed="T"/>有有體無體義，故亦相卽。以多一無體，由
<lb n="0124c19" ed="T"/>本一成，多卽一也。由本一有體能作多，令
<lb n="0124c20" ed="T"/>一攝多。如一有多空旣爾，多有一空亦然。
<lb n="0124c21" ed="T"/>餘義餘句，竝准前思之。</p><p xml:id="pT35p0124c2110" cb:place="inline">九俱融無礙義，
<lb n="0124c22" ed="T"/>謂亦同前體用雙融卽入自在，亦有六句，
<lb n="0124c23" ed="T"/>准前應知。此上三門，於前第二同體門
<lb n="0124c24" ed="T"/>中辨義理竟。</p><p xml:id="pT35p0124c2406" cb:place="inline">十同異圓備義，謂以前九
<lb n="0124c25" ed="T"/>門總合爲一大緣起故，致令多種義門同
<lb n="0124c26" ed="T"/>時具足也。由住一遍應，故有廣狹自在也。
<lb n="0124c27" ed="T"/>由就體就用，故有相卽相入也。由一攝多
<lb n="0124c28" ed="T"/>時爲顯，令一入多爲隱，多攝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0124003" n="0124003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0124003" n="0124003"/><anchor xml:id="beg0124003" n="0124003"/>一入<anchor xml:id="end0124003"/>亦爾。
<lb n="0124c29" ed="T"/>又就用相入爲顯，令就體相卽爲隱，顯入
<pb n="0125a" ed="T" xml:id="T35.1733.0125a"/>
<lb n="0125a01" ed="T"/>隱亦然。又異門卽入爲顯，令同體爲隱，同
<lb n="0125a02" ed="T"/>顯異隱亦爾。又由以異門攝同體中相入
<lb n="0125a03" ed="T"/>義，故現微細門也。由異體相入帶同體相
<lb n="0125a04" ed="T"/>入，故有重重無盡帝網門也。由此大緣起法
<lb n="0125a05" ed="T"/>卽無礙法界法門，故有託事顯法門也。由
<lb n="0125a06" ed="T"/>此融通自在，今依此法上所辨時法，亦隨
<lb n="0125a07" ed="T"/>此無礙自在，故有十世門也。由此法門同
<lb n="0125a08" ed="T"/>一緣起相帶起故，隨一門必具一切，故有
<lb n="0125a09" ed="T"/>主伴門也。此之一門，於前第三門中以辨
<lb n="0125a10" ed="T"/>義理。上來十義，總是緣起相由門竟。餘門如
<lb n="0125a11" ed="T"/>指歸中說。</p></cb:div>
<lb n="0125a12" ed="T"/><cb:juan n="001" fun="close"><cb:jhead>華嚴經探玄記卷第一</cb:jhead></cb:juan>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0107002" to="#end0107002"><lem wit="#wit.orig">悕</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">希</rdg></app>
<app from="#beg0107003" to="#end0107003"><lem wit="#wit.orig">眇眇</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">渺渺</rdg></app>
<app from="#beg0107004" to="#end0107004"><lem wit="#wit.orig">陽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">啺</rdg></app>
<app from="#beg0107005" to="#end0107005"><lem wit="#wit.orig">牙</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">芽</rdg></app>
<app from="#beg0107006" to="#end0107006"><lem wit="#wit.orig">汗</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">澣</rdg></app>
<app from="#beg0107007" to="#end0107007"><lem wit="#wit.orig">玻</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">頗</rdg></app>
<app from="#beg0107008" to="#end0107008"><lem wit="#wit.orig">成</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0107009" to="#end0107009"><lem wit="#wit.orig">曜</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">燿</rdg></app>
<app from="#beg0108001" to="#end0108001"><lem wit="#wit.orig">遮</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">舍</rdg></app>
<app from="#beg0108002" to="#end0108002"><lem wit="#wit.orig"><g ref="#CB00592">㲉</g></lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">卵</rdg></app>
<app from="#beg0109001" to="#end0109001"><lem wit="#wit.orig">燃</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">然</rdg></app>
<app from="#beg0109002" to="#end0109002"><lem wit="#wit.orig">擇</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">釋</rdg></app>
<app from="#beg0110001" to="#end0110001"><lem wit="#wit.orig">娑</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">沙</rdg></app>
<app from="#beg_1" to="#end_1" corresp="#0110001"><lem wit="#wit.orig">娑</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">沙</rdg></app>
<app from="#beg0110002" to="#end0110002"><lem wit="#wit.orig">故</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0111001" to="#end0111001"><lem wit="#wit.orig">只</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">秪</rdg></app>
<app from="#beg0111002" to="#end0111002"><lem wit="#wit.orig">于</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">丰</rdg></app>
<app from="#beg0111003" to="#end0111003"><lem wit="#wit.orig">頗</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">叵</rdg></app>
<app from="#beg0113001" to="#end0113001"><lem wit="#wit.orig">第</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0114001" to="#end0114001"><lem wit="#wit.orig">比</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">此</rdg></app>
<app from="#beg0115001" to="#end0115001"><lem wit="#wit.orig">小</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">少</rdg></app>
<app from="#beg0116001" to="#end0116001"><lem wit="#wit.orig">挭</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">梗</rdg></app>
<app from="#beg0116002" to="#end0116002"><lem wit="#wit.cbeta #wit2" resp="#resp3" cb:provider="CBETA 新式標點專案 (2021-09-15)">不成<note type="cf1">X03n0213_p0143b14</note></lem><rdg wit="#wit.orig">成</rdg><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit3">不成</rdg></app>
<app from="#beg0117001" to="#end0117001"><lem wit="#wit.orig">牙</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit3">芽</rdg></app>
<app from="#beg0117002" to="#end0117002"><lem wit="#wit.orig">娑</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit3">沙</rdg></app>
<app from="#beg0118001" to="#end0118001"><lem wit="#wit.orig"><g ref="#CB04631">𣯛</g></lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit3">釐</rdg></app>
<app from="#beg0118002" to="#end0118002"><lem wit="#wit.orig">也</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit3"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0119001" to="#end0119001"><lem wit="#wit.orig">泯</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit3">辯</rdg></app>
<app from="#beg0119002" to="#end0119002"><lem wit="#wit.orig">中</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit3"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0119003" to="#end0119003"><lem wit="#wit.orig">在</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit3">存</rdg></app>
<app from="#beg0119004" to="#end0119004"><lem wit="#wit.orig">辨</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit3">辯</rdg></app>
<app from="#beg0119005" to="#end0119005"><lem wit="#wit.orig">重</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit3">重十</rdg></app>
<app from="#beg0119006" to="#end0119006"><lem wit="#wit.orig">盡</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit3">盡十</rdg></app>
<app from="#beg0121001" to="#end0121001"><lem wit="#wit.orig">者</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit3">者於</rdg></app>
<app from="#beg0123001" to="#end0123001"><lem wit="#wit.orig">汗</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit3">瀚</rdg></app>
<app from="#beg0123002" to="#end0123002"><lem wit="#wit.orig">具</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit3">其</rdg></app>
<app from="#beg0124001" to="#end0124001"><lem wit="#wit.orig">無全</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">全無</rdg></app>
<app from="#beg0124002" to="#end0124002"><lem wit="#wit.orig">有</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0124b1601" to="#end0124b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3" cb:provider="CBETA 新式標點專案 (2021-09-15)">己<note type="cf1">T35n1735_p0516b24</note></lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0124003" to="#end0124003"><lem wit="#wit.orig">一入</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit3"><space quantity="0"/></rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
<note n="0107002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0107002">悕【大】，希【甲】</note>
<note n="0107003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0107003">眇眇【大】，渺渺【甲】</note>
<note n="0107004" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0107004">陽【大】，啺【甲】</note>
<note n="0107005" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0107005">牙【大】，芽【甲】</note>
<note n="0107006" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0107006">汗【大】，澣【甲】</note>
<note n="0107007" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0107007">玻【大】，頗【甲】</note>
<note n="0107008" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0107008">成【大】，〔－〕【甲】</note>
<note n="0107009" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0107009">曜【大】，燿【甲】</note>
<note n="0108001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0108001">遮【大】，舍【甲】</note>
<note n="0108002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0108002"><g ref="#CB00592">㲉</g>【大】，卵【甲】</note>
<note n="0109001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0109001">燃【大】，然【甲】</note>
<note n="0109002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0109002">擇【大】，釋【甲】</note>
<note n="0110001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0110001">娑【大】＊，沙【甲】＊</note>
<note n="0110002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0110002">故【大】，〔－〕【甲】</note>
<note n="0111001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0111001">只【大】，秪【甲】</note>
<note n="0111002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0111002">于【大】，丰【甲】</note>
<note n="0111003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0111003">頗【大】，叵【甲】</note>
<note n="0113001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0113001">第【大】，〔－〕【甲】</note>
<note n="0114001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0114001">比【大】，此【甲】</note>
<note n="0115001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0115001">小【大】，少【甲】</note>
<note n="0116001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0116001">挭【大】，梗【甲】</note>
<note n="0116002" resp="#resp1" type="mod" cb:note_key="T35.0116c07.10" target="#nkr_note_mod_0116002">不成【CB】【卍續-CB】【甲】【乙】，成【大】</note>
<note n="0117001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0117001">牙【大】，芽【甲】【乙】</note>
<note n="0117002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0117002">娑【大】，沙【甲】【乙】</note>
<note n="0118001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0118001"><g ref="#CB04631">𣯛</g>【大】，釐【甲】【乙】</note>
<note n="0118002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0118002">也【大】，〔－〕【甲】【乙】</note>
<note n="0119001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0119001">泯【大】，辯【甲】【乙】</note>
<note n="0119002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0119002">中【大】，〔－〕【甲】【乙】</note>
<note n="0119003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0119003">在【大】，存【甲】【乙】</note>
<note n="0119004" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0119004">辨【大】，辯【乙】</note>
<note n="0119005" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0119005">重【大】，重十【甲】【乙】</note>
<note n="0119006" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0119006">盡【大】，盡十【甲】【乙】</note>
<note n="0121001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0121001">者【大】，者於【甲】【乙】</note>
<note n="0123001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0123001">汗【大】，瀚【甲】【乙】</note>
<note n="0123002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0123002">具【大】，其【甲】【乙】</note>
<note n="0124001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0124001">無全【大】，全無【甲】</note>
<note n="0124002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0124002">有【大】，〔－〕【甲】</note>
<note n="0124003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0124003">一入【大】，〔－〕【甲】【乙】</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="taisho-notes">
<head>大正藏 校注</head>
<p>
<note n="0107001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0107001">【原】高麗高宗三十二年刊本會藏本，【甲】嘉曆三年元德三年間理覺刊<name role="" type="person">大谷大學</name>藏本，【乙】古版康曆二年性素讀正智院藏本，【聖】，【聖乙】平安時代寫聖語藏本</note>
<note n="0107002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0107002">悕＝希【甲】</note>
<note n="0107003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0107003">眇眇＝渺渺【甲】</note>
<note n="0107004" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0107004">陽＝啺【甲】</note>
<note n="0107005" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0107005">牙＝芽【甲】</note>
<note n="0107006" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0107006">汗＝澣【甲】</note>
<note n="0107007" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0107007">玻＝頗【甲】</note>
<note n="0107008" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0107008">〔成〕－【甲】</note>
<note n="0107009" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0107009">曜＝燿【甲】</note>
<note n="0108001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0108001">遮＝舍【甲】</note>
<note n="0108002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0108002"><g ref="#CB00592">㲉</g>＝卵【甲】</note>
<note n="0109001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0109001">燃＝然【甲】</note>
<note n="0109002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0109002">擇＝釋【甲】</note>
<note n="0110001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0110001">娑＝沙【甲】＊</note>
<note n="0110002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0110002">〔故〕－【甲】</note>
<note n="0111001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0111001">只＝秪【甲】</note>
<note n="0111002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0111002">于＝丰【甲】</note>
<note n="0111003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0111003">頗＝叵【甲】</note>
<note n="0113001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0113001">〔第〕－【甲】</note>
<note n="0114001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0114001">比＝此【甲】</note>
<note n="0115001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0115001">小＝少【甲】</note>
<note n="0116001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0116001">挭＝梗【甲】</note>
<note n="0116002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0116002">（不）＋成【甲】【乙】</note>
<note n="0117001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0117001">牙＝芽【甲】【乙】</note>
<note n="0117002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0117002">娑＝沙【甲】【乙】</note>
<note n="0118001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0118001"><g ref="#CB04631">𣯛</g>＝釐【甲】【乙】</note>
<note n="0118002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0118002">〔也〕－【甲】【乙】</note>
<note n="0119001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0119001">泯＝辯【甲】【乙】</note>
<note n="0119002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0119002">〔中〕－【甲】【乙】</note>
<note n="0119003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0119003">在＝存【甲】【乙】</note>
<note n="0119004" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0119004">辨＝辯【乙】</note>
<note n="0119005" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0119005">重＋（十）【甲】【乙】</note>
<note n="0119006" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0119006">盡＋（十）【甲】【乙】</note>
<note n="0121001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0121001">者＋（於）【甲】【乙】</note>
<note n="0123001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0123001">汗＝瀚【甲】【乙】</note>
<note n="0123002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0123002">具＝其【甲】【乙】</note>
<note n="0124001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0124001">無全＝全無【甲】</note>
<note n="0124002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0124002">〔有〕－【甲】</note>
<note n="0124003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0124003">〔一入〕－【甲】【乙】</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0124b1601" resp="#resp1" type="add" cb:note_key="T35.0124b16.05" target="#nkr_note_add_0124b1601">己【CB】，已【大】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>