<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="T37n1753">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Taishō Tripiṭaka, Electronic version, No. 1753 觀無量壽佛經疏</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">大正新脩大藏經數位版, No. 1753 觀無量壽佛經疏</title>
			<author>唐 善導集記</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Taisho</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>4卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">T</idno>.<idno type="vol">37</idno>.<idno type="no">1753</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Taishō Tripiṭaka</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">大正新脩大藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">觀無量壽佛經疏</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Hsiao Chen-Kuo, Text as provided by Anonymous from USA, Punctuated text as provided by The Seeland Monastery</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">蕭鎭國大德提供，北美某大德提供，<name role="" type="person">西蓮淨苑</name>提供新式標點</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>新式標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【大】</witness>
						<witness xml:id="wit1">【丙】</witness>
						<witness xml:id="wit2">【甲】</witness>
						<witness xml:id="wit3">【乙】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
			</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2000-06-01T09:37:45">
			CW (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT (00/01/24)
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone n="1" unit="juan"/>
<lb n="0245c05" ed="T"/>
<lb n="0245c06" ed="T"/>
<lb n="0245c07" ed="T"/><cb:docNumber>No. 1753 [cf. No. 365]</cb:docNumber>
<lb n="0245c08" ed="T"/><cb:juan n="001" fun="open"><cb:mulu n="1" type="卷"/><cb:jhead><anchor xml:id="nkr_note_orig_0245001" n="0245001"/>觀經玄義分卷第一</cb:jhead></cb:juan>
<lb n="0245c09" ed="T"/>
<lb n="0245c10" ed="T"/><byline cb:type="author">沙門善導集記</byline>
<lb n="0245c11" ed="T"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="1" type="其他">1 觀經玄義分</cb:mulu><p xml:id="pT37p0245c1101">先勸大衆發願歸三寶</p>
<lb n="0245c12" ed="T"/><lg type="regular" xml:id="lgT37p0245c1201"><l>道俗時衆等，</l><l>各發無上心，</l>
<lb n="0245c13" ed="T"/><l>生死甚難厭，</l><l>佛法復難欣，</l>
<lb n="0245c14" ed="T"/><l>共發金剛志，</l><l>橫超斷四流，</l>
<lb n="0245c15" ed="T"/><l>願入彌陀界，</l><l>歸依合掌禮。</l>
<lb n="0245c16" ed="T"/><l>世尊我一心，</l><l>歸命盡十方，</l>
<lb n="0245c17" ed="T"/><l>法性眞如海，</l><l>報化等諸佛。</l>
<lb n="0245c18" ed="T"/><l>一一菩薩身，</l><l>眷屬等無量，</l>
<lb n="0245c19" ed="T"/><l>莊嚴及變化，</l><l>十地三賢海。</l>
<lb n="0245c20" ed="T"/><l>時劫滿未滿，</l><l>智行圓未圓，</l>
<lb n="0245c21" ed="T"/><l>正使盡未盡，</l><l>習氣亡未亡，</l>
<lb n="0245c22" ed="T"/><l>功用無功用，</l><l>證智未證智，</l>
<lb n="0245c23" ed="T"/><l>妙覺及等覺，</l><l>正受金剛心，</l>
<lb n="0245c24" ed="T"/><l>相應一念後，</l><l>果德涅槃者，</l>
<lb n="0245c25" ed="T"/><l>我等咸歸命，</l><l>三佛菩提尊。</l>
<lb n="0245c26" ed="T"/><l>無礙神通力，</l><l>冥加願攝受，</l>
<lb n="0245c27" ed="T"/><l>我等咸歸命，</l><l>三乘等賢聖。</l>
<lb n="0245c28" ed="T"/><l>學佛大悲心，</l><l>長時無退者，</l>
<lb n="0245c29" ed="T"/><l>請願遙加備，</l><l>念念見諸佛。</l>
<pb n="0246a" ed="T" xml:id="T37.1753.0246a"/>
<lb n="0246a01" ed="T"/><l>我等愚癡身，</l><l>曠劫來流轉，</l>
<lb n="0246a02" ed="T"/><l>今逢釋迦佛，</l><l>末法之遺跡，</l>
<lb n="0246a03" ed="T"/><l>彌陀本誓願，</l><l>極樂之要門，</l>
<lb n="0246a04" ed="T"/><l>定散等迴向，</l><l>速證無生身。</l>
<lb n="0246a05" ed="T"/><l>我依菩薩藏，</l><l>頓敎一乘海，</l>
<lb n="0246a06" ed="T"/><l>說偈歸三寶，</l><l>與佛心相應。</l>
<lb n="0246a07" ed="T"/><l>十方恒沙佛，</l><l>六通照知我，</l>
<lb n="0246a08" ed="T"/><l>今乘二尊敎，</l><l>廣開淨土門。</l>
<lb n="0246a09" ed="T"/><l>願以此功德，</l><l>平等施一切，</l>
<lb n="0246a10" ed="T"/><l>同發菩提心，</l><l>往生安樂國。</l></lg>
<lb n="0246a11" ed="T"/><p xml:id="pT37p0246a1101">此觀經一部之內，先作七門料簡，然後依
<lb n="0246a12" ed="T"/>文釋義。第一、先標序題，第二、次釋其名，第
<lb n="0246a13" ed="T"/>三、依文釋義並辨宗旨不同敎之大小，第四、
<lb n="0246a14" ed="T"/>正顯說人差別，第五、料簡定散二善通別有
<lb n="0246a15" ed="T"/>異，第六、和會經論相違，廣施問答釋去疑
<lb n="0246a16" ed="T"/>情，第七、料簡韋提聞佛正說得益分齊。</p>
<lb n="0246a17" ed="T"/><p xml:id="pT37p0246a1701">第一、先標序題者。竊以眞如廣大，五乘不
<lb n="0246a18" ed="T"/>測其邊，法性深高，十聖莫窮其際。眞如之
<lb n="0246a19" ed="T"/>體量量性不出蠢蠢之心，法性無邊邊體則
<lb n="0246a20" ed="T"/>元來不動。無塵法界凡聖齊圓，兩垢如如則
<lb n="0246a21" ed="T"/>普該於含識。恒沙功德寂用湛然，但以垢障
<lb n="0246a22" ed="T"/>覆深，淨體無由顯照，故使大悲隱於西化，
<lb n="0246a23" ed="T"/>驚入火宅之門，灑甘露潤於群萌，輝智炬
<lb n="0246a24" ed="T"/>則朗重昏於永夜。三檀等備，四攝齊收，開
<lb n="0246a25" ed="T"/>示長劫之苦因，悟入永生之樂果。不謂群
<lb n="0246a26" ed="T"/>迷性隔樂欲不同，雖無一實之機，等有五
<lb n="0246a27" ed="T"/>乘之用，致使布慈雲於三界，注法雨於大
<lb n="0246a28" ed="T"/>悲。莫不等洽塵勞，普沾未聞之益，菩提種
<lb n="0246a29" ed="T"/>子藉此以抽心，正覺之芽念念因茲增長。
<pb n="0246b" ed="T" xml:id="T37.1753.0246b"/>
<lb n="0246b01" ed="T"/>依心起於勝行，門餘八萬四千，漸頓則各
<lb n="0246b02" ed="T"/>稱所宜，隨緣者則皆蒙解脫。然衆生障重，
<lb n="0246b03" ed="T"/>取悟之者難明，雖可敎益多門，凡惑無由
<lb n="0246b04" ed="T"/>遍攬，遇因韋提致請，我今樂欲往生安樂，
<lb n="0246b05" ed="T"/>唯願如來敎我思惟、敎我正受。然娑婆化主
<lb n="0246b06" ed="T"/>因其請故，卽廣開淨土之要門，安樂能人
<lb n="0246b07" ed="T"/>顯彰別意之弘願。其要門者，卽此《觀經》定散
<lb n="0246b08" ed="T"/>二門是也。定卽息慮以凝心，散卽廢惡以
<lb n="0246b09" ed="T"/>修善，迴斯二行求願往生也。言弘願者，
<lb n="0246b10" ed="T"/>如《大經》說，一切善惡凡夫得生者，莫不皆
<lb n="0246b11" ed="T"/>乘阿彌陀佛大願業力爲增上緣也。又佛
<lb n="0246b12" ed="T"/>密意弘深，敎門難曉，三賢十聖，弗測所闚，
<lb n="0246b13" ed="T"/>況我信外輕毛敢知旨趣。仰惟釋迦此方發
<lb n="0246b14" ed="T"/>遣，彌陀卽彼國來迎，彼喚此遣，豈容不去
<lb n="0246b15" ed="T"/>也。唯可<anchor xml:id="nkr_note_orig_0246001" n="0246001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0246001" n="0246001"/><anchor xml:id="beg0246001" n="0246001"/>勤心<anchor xml:id="end0246001"/>奉法，畢命爲期，捨此穢身，
<lb n="0246b16" ed="T"/>卽證彼法性之常樂。此卽略標序題竟。</p>
<lb n="0246b17" ed="T"/><p xml:id="pT37p0246b1701">第二、次釋名者。經言《佛說無量壽觀經》一卷。
<lb n="0246b18" ed="T"/>言佛者，乃是西國正音。此土名覺，自覺覺
<lb n="0246b19" ed="T"/>他覺行窮滿，名之爲佛。言自覺者，簡異
<lb n="0246b20" ed="T"/>凡夫，此由聲聞狹劣唯能自利、闕無利他大
<lb n="0246b21" ed="T"/>悲故。言覺他者，簡異二乘，此由菩薩有智
<lb n="0246b22" ed="T"/>故能自利，有悲故能利他，常能悲智雙行、
<lb n="0246b23" ed="T"/>不著有無也。言覺行窮滿者，簡異菩薩，
<lb n="0246b24" ed="T"/>此由如來智行已窮、時劫已滿，出過三位，故
<lb n="0246b25" ed="T"/>名爲佛。言說者，口音陳唱故名爲說。又
<lb n="0246b26" ed="T"/>如來對機說法多種不同，漸頓隨宜，隱彰
<lb n="0246b27" ed="T"/>有異，或六根通說，相好亦然，應念隨緣，皆
<lb n="0246b28" ed="T"/>蒙證益也。言無量壽者，乃是此地漢音。言
<lb n="0246b29" ed="T"/>南無阿彌陀佛者，又是西國正音。又南者是
<pb n="0246c" ed="T" xml:id="T37.1753.0246c"/>
<lb n="0246c01" ed="T"/>歸，無者是命，阿者是無，彌者是量，陀者是
<lb n="0246c02" ed="T"/>壽，佛者是覺，故言歸命無量壽覺。此乃梵
<lb n="0246c03" ed="T"/>漢相對，其義如此。今言無量壽者是法，覺
<lb n="0246c04" ed="T"/>者是人，人法並彰，故名阿彌陀佛。</p><p xml:id="pT37p0246c0414" cb:place="inline">又言人
<lb n="0246c05" ed="T"/>法者是所觀之境。卽有其二：一者依報，二
<lb n="0246c06" ed="T"/>者正報。就依報中卽有其三：一者地下莊
<lb n="0246c07" ed="T"/>嚴，卽一切寶幢光明互相映發等是。二者地
<lb n="0246c08" ed="T"/>上莊嚴，卽一切寶地池林寶樓宮閣等是。三
<lb n="0246c09" ed="T"/>者虛空莊嚴，卽一切變化寶宮華網寶雲、化
<lb n="0246c10" ed="T"/>鳥風光動發聲樂等是。如前雖有三種差
<lb n="0246c11" ed="T"/>別，皆是彌陀淨國無漏眞實之勝相。此卽總
<lb n="0246c12" ed="T"/>結成依報莊嚴也。又言依報者，從日觀
<lb n="0246c13" ed="T"/>下至華座觀已來總明依報。就此依報中
<lb n="0246c14" ed="T"/>卽有通有別。言別者，華座一觀是其別依，
<lb n="0246c15" ed="T"/>唯屬彌陀佛也。餘上六觀是其通依，卽屬
<lb n="0246c16" ed="T"/>法界之凡聖，但使得生者共同受用故言
<lb n="0246c17" ed="T"/>通也。又就此六中卽有眞有假。言假者，卽
<lb n="0246c18" ed="T"/>日想、水想、氷想等是其假依，由是此界中相
<lb n="0246c19" ed="T"/>似可見境相故。言眞依者，卽從瑠璃地下
<lb n="0246c20" ed="T"/>至寶樓觀已來是其眞依。由是彼國眞實無
<lb n="0246c21" ed="T"/>漏可見境相故。</p><p xml:id="pT37p0246c2107" cb:place="inline">二就正報中亦有其二：一
<lb n="0246c22" ed="T"/>者主莊嚴，卽阿彌陀佛是。二者聖衆莊嚴，卽
<lb n="0246c23" ed="T"/>現在彼衆及十方法界同生者是。又就此正
<lb n="0246c24" ed="T"/>報中亦有通有別。言別者，卽阿彌陀佛是
<lb n="0246c25" ed="T"/>也，卽此別中亦有眞有假。言假正報者，卽
<lb n="0246c26" ed="T"/>第八像觀是也。觀音勢至等亦如是，此由衆
<lb n="0246c27" ed="T"/>生障重染惑處深，佛恐乍想眞容無由顯
<lb n="0246c28" ed="T"/>現，故使假立眞像以住心想，同彼佛以
<lb n="0246c29" ed="T"/>證境故言假正報也。言眞正報者，卽第九
<pb n="0247a" ed="T" xml:id="T37.1753.0247a"/>
<lb n="0247a01" ed="T"/>眞身觀是也。此由前假正，漸以息於亂想、
<lb n="0247a02" ed="T"/>心眼得開，粗見彼方淸淨二報種種莊嚴以
<lb n="0247a03" ed="T"/>除昏惑，由除障故得見彼眞實之境相也。
<lb n="0247a04" ed="T"/>言通正報者，卽觀音聖衆等已下是也。向來
<lb n="0247a05" ed="T"/>所言通別眞假者，正明依正二報也。</p><p xml:id="pT37p0247a0515" cb:place="inline">言觀
<lb n="0247a06" ed="T"/>者照也，常以淨信心手以持智慧之輝，照
<lb n="0247a07" ed="T"/>彼彌陀正依等事。言經者經也，經能持緯，
<lb n="0247a08" ed="T"/>得成匹丈有其丈用，經能持法理事相應，
<lb n="0247a09" ed="T"/>定散隨機義不零落，能令修趣之者必藉
<lb n="0247a10" ed="T"/>敎行之緣因，乘願往生證彼無爲之法樂。旣
<lb n="0247a11" ed="T"/>生彼國更無所畏，長時起行果極菩提，法
<lb n="0247a12" ed="T"/>身常住比若虛空，能招此益故曰爲經。言
<lb n="0247a13" ed="T"/>一卷者，此《觀經》一部雖言兩會正說，總成
<lb n="0247a14" ed="T"/>斯一，故名一卷。故言《佛說無量壽觀經》一
<lb n="0247a15" ed="T"/>卷。此卽釋其名義竟。</p>
<lb n="0247a16" ed="T"/><p xml:id="pT37p0247a1601">三、辯釋宗旨不同敎之大小者。如《維摩經》
<lb n="0247a17" ed="T"/>以不思議解脫爲宗。如《大品經》以空慧爲
<lb n="0247a18" ed="T"/>宗。此例非一，今此《觀經》卽以觀佛三昧爲
<lb n="0247a19" ed="T"/>宗，亦以念佛三昧爲宗。一心迴願往生淨
<lb n="0247a20" ed="T"/>土爲體。言敎之大小者，問曰：「此經二藏之
<lb n="0247a21" ed="T"/>中何藏攝？二敎之中何敎收？」答曰：「今此《觀經》
<lb n="0247a22" ed="T"/>菩薩藏收，頓敎攝。」</p>
<lb n="0247a23" ed="T"/><p xml:id="pT37p0247a2301">四、辯說人差別者。凡諸經起說，不過五種：
<lb n="0247a24" ed="T"/>一者佛說，二者聖弟子說，三者天仙說，四者
<lb n="0247a25" ed="T"/>鬼神說，五者變化說。今此《觀經》是佛自說。問
<lb n="0247a26" ed="T"/>曰：「佛在何處說？爲何人說？」答曰：「佛在王
<lb n="0247a27" ed="T"/>宮爲韋提等說。」</p>
<lb n="0247a28" ed="T"/><p xml:id="pT37p0247a2801">五、料簡定散兩門，卽有其六：一明能<anchor xml:id="nkr_note_add_0247a2801" n="0247a2801"/><anchor xml:id="beg0247a2801" n="0247a2801"/>請者<anchor xml:id="end0247a2801"/>
<lb n="0247a29" ed="T"/>卽是韋提。二明所請者卽是世尊。三明能
<pb n="0247b" ed="T" xml:id="T37.1753.0247b"/>
<lb n="0247b01" ed="T"/>說者卽是如來。四明所說卽是定散二善十
<lb n="0247b02" ed="T"/>六觀門。五明能爲卽是如來。六明所爲卽
<lb n="0247b03" ed="T"/>韋提等是也。</p><p xml:id="pT37p0247b0306" cb:place="inline">問曰：「定散二善，因誰致請？」</p><p xml:id="pT37p0247b0316" cb:place="inline">答
<lb n="0247b04" ed="T"/>曰：「定善一門韋提致請，散善一門是佛自說。」</p>
<lb n="0247b05" ed="T"/><p xml:id="pT37p0247b0501">問曰：「未審定散二善出在何文？今旣敎備不
<lb n="0247b06" ed="T"/>虛，何機得受？」</p><p xml:id="pT37p0247b0606" cb:place="inline">答曰：「解有二義。一者謗法與
<lb n="0247b07" ed="T"/>無信，八難及非人，此等不受也。斯乃朽林<anchor xml:id="nkr_note_add_0247b0701" n="0247b0701"/><anchor xml:id="beg0247b0701" n="0247b0701"/>頑<anchor xml:id="end0247b0701"/>
<lb n="0247b08" ed="T"/>石，不可有生潤之期。此等衆生，必無受化
<lb n="0247b09" ed="T"/>之義。除斯已外，一心信樂求願往生，上盡
<lb n="0247b10" ed="T"/>一形，下收十念，乘佛願力，莫不皆往。此卽
<lb n="0247b11" ed="T"/>答上何機得受義竟。二出在何文者，卽有
<lb n="0247b12" ed="T"/>通有別。言通者卽有三義不同。何者？一、從
<lb n="0247b13" ed="T"/>『韋提白佛唯願爲我廣說無憂惱處』者，卽是
<lb n="0247b14" ed="T"/>韋提標心自爲通請所求。二、從『唯願佛日敎
<lb n="0247b15" ed="T"/>我觀於淸淨業處』者，卽是韋提自爲通請去
<lb n="0247b16" ed="T"/>行。三、從『世尊光臺現國』，卽是酬前通請爲我
<lb n="0247b17" ed="T"/>廣說之言。雖有三義不同，答前通竟。言別
<lb n="0247b18" ed="T"/>者則有二義：一、從『韋提白佛我今樂生極樂
<lb n="0247b19" ed="T"/>世界彌陀佛所』者，卽是韋提自爲別選所求。
<lb n="0247b20" ed="T"/>二從『唯願敎我思惟敎我正受』者，卽是韋提
<lb n="0247b21" ed="T"/>自爲請修別行。雖有二義不同，答上別
<lb n="0247b22" ed="T"/>竟。」</p><p xml:id="pT37p0247b2202" cb:place="inline">從此已下次答定散兩門之義。</p><p xml:id="pT37p0247b2214" cb:place="inline">問曰：「云
<lb n="0247b23" ed="T"/>何名定善？云何名散善？」</p><p xml:id="pT37p0247b2310" cb:place="inline">答曰：「從日觀下至
<lb n="0247b24" ed="T"/>十三觀已來名爲定善。三福九品名爲散
<lb n="0247b25" ed="T"/>善。」</p><p xml:id="pT37p0247b2502" cb:place="inline">問曰：「定善之中有何差別？出在何文？」</p><p xml:id="pT37p0247b2516" cb:place="inline">答
<lb n="0247b26" ed="T"/>曰：「出何文者，經言『敎我思惟敎我正受』，卽
<lb n="0247b27" ed="T"/>是其文。言差別者，卽有二義：一謂思惟，二
<lb n="0247b28" ed="T"/>謂正受。言思惟者，卽是觀前方便，思想彼
<lb n="0247b29" ed="T"/>國依正二報總別相也。卽地觀文中說言『如
<pb n="0247c" ed="T" xml:id="T37.1753.0247c"/>
<lb n="0247c01" ed="T"/>此想者名爲粗見<name role="" type="person">極樂國</name>土』，卽合上『敎我思
<lb n="0247c02" ed="T"/>惟』一句。言正受者，想心都息緣慮並亡，三
<lb n="0247c03" ed="T"/>昧相應名爲正受。卽地觀文中說言『若得三
<lb n="0247c04" ed="T"/>昧見彼國地了了分明』，卽合上『敎我正受』一
<lb n="0247c05" ed="T"/>句。定散雖有二義不同，總答上問竟。</p><p xml:id="pT37p0247c0515" cb:place="inline">「又向
<lb n="0247c06" ed="T"/>來解者與諸師不同。諸師將思惟一句用
<lb n="0247c07" ed="T"/>合三福九品以爲散善；正受一句用通合
<lb n="0247c08" ed="T"/>十六觀以爲定善。如斯解者將謂不然。何
<lb n="0247c09" ed="T"/>者？如《華嚴經》說：『思惟正受者但是三昧之異
<lb n="0247c10" ed="T"/>名』，與此地觀文同。以斯文證，豈得通於
<lb n="0247c11" ed="T"/>散善。又向來韋提上請但言『敎我觀於淸淨
<lb n="0247c12" ed="T"/>業處』，次下又請言『敎我思惟正受』，雖有二
<lb n="0247c13" ed="T"/>請，唯是定善。又散善之文都無請處，但是佛
<lb n="0247c14" ed="T"/>自開。次下散善緣中說云『亦令未來世一切
<lb n="0247c15" ed="T"/>凡夫』已下，卽是其文。」</p>
<lb n="0247c16" ed="T"/><p xml:id="pT37p0247c1601">六、和會經論相違，廣施問答，釋去疑情者。
<lb n="0247c17" ed="T"/>就此門中，卽有其六：一、先就諸法師解九
<lb n="0247c18" ed="T"/>品之義，二、卽以道理來破之，三、重擧九品
<lb n="0247c19" ed="T"/>返對破之，四、出文來證定爲凡夫不爲聖
<lb n="0247c20" ed="T"/>人，五、會通別時之意，六、會通二乘種不生之
<lb n="0247c21" ed="T"/>義。</p>
<lb n="0247c22" ed="T"/><p xml:id="pT37p0247c2201"><anchor xml:id="nkr_note_add_0247c2201" n="0247c2201"/><anchor xml:id="beg0247c2201" n="0247c2201"/>初言<anchor xml:id="end0247c2201"/>諸師解者。先擧上輩三人。「言上上者，
<lb n="0247c23" ed="T"/>是四地至七地已來菩薩。何故得知？由到
<lb n="0247c24" ed="T"/>彼卽得無生忍故。上中者，是初地至四地
<lb n="0247c25" ed="T"/>已來菩薩。何故得知？由到彼經一小劫得
<lb n="0247c26" ed="T"/>無生忍故。上下者，是種性以上至初地已來
<lb n="0247c27" ed="T"/>菩薩。何故得知？由到彼經三小劫始入初
<lb n="0247c28" ed="T"/>地故。此三品人皆是大乘聖人生位。」次擧中
<lb n="0247c29" ed="T"/>輩三人者。諸師云：「中上是三果人。何以得
<pb n="0248a" ed="T" xml:id="T37.1753.0248a"/>
<lb n="0248a01" ed="T"/>知？由到彼卽得羅漢故。中中者是內凡。何
<lb n="0248a02" ed="T"/>以得知？由到彼得須陀洹故。中下者是世
<lb n="0248a03" ed="T"/>善凡夫，厭苦求生。何以得知？由到彼經
<lb n="0248a04" ed="T"/>一小劫得羅漢果故。此之三品唯是小乘聖
<lb n="0248a05" ed="T"/>人等也。下輩三人者，是大乘始學凡夫，隨過
<lb n="0248a06" ed="T"/>輕重分爲三品，共同一位。求願往生者未
<lb n="0248a07" ed="T"/>必然也，可知。」</p>
<lb n="0248a08" ed="T"/><p xml:id="pT37p0248a0801">第二、卽以道理來破者。上言初地至七地
<lb n="0248a09" ed="T"/>已來菩薩者。如《華嚴經》說：「初地已上七地已
<lb n="0248a10" ed="T"/>來，卽是法性生身、變易生身。」斯等曾無分段
<lb n="0248a11" ed="T"/>之苦。論其功用，已經二大阿僧祇劫，雙修
<lb n="0248a12" ed="T"/>福智人法兩空。並是不可思議，神通自在轉
<lb n="0248a13" ed="T"/>變無方。身居報土，常聞報佛說法。悲化十
<lb n="0248a14" ed="T"/>方，須臾遍滿，更憂何事，乃藉韋提爲其請
<lb n="0248a15" ed="T"/>佛，求生安樂國也？以斯文證，諸師所說，豈
<lb n="0248a16" ed="T"/>非錯也。答上二竟。上下者。上言從種性至
<lb n="0248a17" ed="T"/>初地已來者，未必然也。如經說：「此等菩薩
<lb n="0248a18" ed="T"/>名爲不退。身居生死，不爲生死所染。如
<lb n="0248a19" ed="T"/>鵝鴨在水，水不能濕。」如《大品經》說：「此位中
<lb n="0248a20" ed="T"/>菩薩，由得二種眞善知識守護故不退。何
<lb n="0248a21" ed="T"/>者？一是十方諸佛。二是十方諸大菩薩。常以
<lb n="0248a22" ed="T"/>三業外加於諸善法無有退失，故名不退
<lb n="0248a23" ed="T"/>位也。」此等菩薩，亦能八相成道，敎化衆生。論
<lb n="0248a24" ed="T"/>其功行，已經一大阿僧祇劫，雙修福智等。
<lb n="0248a25" ed="T"/>旣有斯勝德，更憂何事，乃藉韋提請求生
<lb n="0248a26" ed="T"/>也？以斯文證。故知諸師所判，還成錯也。此
<lb n="0248a27" ed="T"/>責上輩竟。</p><p xml:id="pT37p0248a2705" cb:place="inline">次責中輩三人者。諸師云：中上
<lb n="0248a28" ed="T"/>是三果者。然此等之人，三塗永絕，四趣不生。
<lb n="0248a29" ed="T"/>現在雖造罪業，必定不招來報。如佛說言：
<pb n="0248b" ed="T" xml:id="T37.1753.0248b"/>
<lb n="0248b01" ed="T"/>「此四果人，與我同坐解脫床。」旣有斯功力，
<lb n="0248b02" ed="T"/>更復何憂，乃藉韋提請求生路？然諸佛大悲
<lb n="0248b03" ed="T"/>於苦者，心偏愍念常沒衆生，是以勸歸淨
<lb n="0248b04" ed="T"/>土。亦如溺水之人，急須偏救。岸上之者，何
<lb n="0248b05" ed="T"/>用濟爲？以斯文證，故知諸師所判，義同前
<lb n="0248b06" ed="T"/>錯也。以下可知。</p>
<lb n="0248b07" ed="T"/><p xml:id="pT37p0248b0701">第三、重擧九品返對破者。諸師云：上品上生
<lb n="0248b08" ed="T"/>人是四地至七地已來菩薩者。何故《觀經》云：
<lb n="0248b09" ed="T"/>「三種衆生當得往生。何者爲三：一者但能
<lb n="0248b10" ed="T"/>持戒修慈。二者不能持戒修慈，但能讀誦
<lb n="0248b11" ed="T"/>大乘。三者不能持戒讀經，唯能念佛法僧
<lb n="0248b12" ed="T"/>等。此之三人，各以己業專精勵意。一日一
<lb n="0248b13" ed="T"/>夜，乃至七日七夜相續不斷。各迴所作之業，
<lb n="0248b14" ed="T"/>求願往生。命欲終時，阿彌陀佛及與化佛
<lb n="0248b15" ed="T"/>菩薩大衆放光授手，如彈指頃，卽生彼國。」
<lb n="0248b16" ed="T"/>以此文證，正是佛去世後，大乘極善上品凡
<lb n="0248b17" ed="T"/>夫，日數雖少，作業時猛，何得判同上聖也。
<lb n="0248b18" ed="T"/>然四地七地已來菩薩，論其功用，不可思議。
<lb n="0248b19" ed="T"/>豈藉一日七日之善，華臺授手，迎接往生也？
<lb n="0248b20" ed="T"/>此卽返對上上竟。</p><p xml:id="pT37p0248b2008" cb:place="inline">次對上中者。諸師云：是
<lb n="0248b21" ed="T"/>初地四地已來菩薩者。何故《觀經》云：「不必受
<lb n="0248b22" ed="T"/>持大乘。」云何名不必？或讀不讀，故名不必。
<lb n="0248b23" ed="T"/>但言善解，未論其行。又言「深信因果，不謗
<lb n="0248b24" ed="T"/>大乘。以此善根迴願往生。命欲終時，阿彌
<lb n="0248b25" ed="T"/>陀佛及與化佛菩薩大衆一時授手，卽生彼
<lb n="0248b26" ed="T"/>國。」以此文證，亦是佛去世後，大乘凡夫，行
<lb n="0248b27" ed="T"/>業稍弱，致使終時迎候有異。然初地四地已
<lb n="0248b28" ed="T"/>來菩薩，論其功用，如《華嚴經》說，乃是不可思
<lb n="0248b29" ed="T"/>議。豈藉韋提致請，方得往生也？返對上中
<pb n="0248c" ed="T" xml:id="T37.1753.0248c"/>
<lb n="0248c01" ed="T"/>竟。</p><p xml:id="pT37p0248c0102" cb:place="inline">次對上下者。諸師云：是種性以上至初
<lb n="0248c02" ed="T"/>地已來菩薩者。何故《觀經》云：「亦信因果。」云
<lb n="0248c03" ed="T"/>何亦信？或信不信，故名爲亦。又言「不謗大
<lb n="0248c04" ed="T"/>乘，但發無上道心。唯此一句以爲正業，更
<lb n="0248c05" ed="T"/>無餘善。迴斯一行，求願往生。命欲終時，阿
<lb n="0248c06" ed="T"/>彌陀佛及與化佛菩薩大衆一時授手，卽得
<lb n="0248c07" ed="T"/>往生。」以斯文證，唯是佛去世後，一切發大
<lb n="0248c08" ed="T"/>乘心衆生，行業不強，致使去時迎候有異。
<lb n="0248c09" ed="T"/>若論此位中菩薩力勢，十方淨土隨意往生。
<lb n="0248c10" ed="T"/>豈藉韋提爲其請佛，勸生西方<name role="" type="person">極樂國</name>也？
<lb n="0248c11" ed="T"/>返對上下竟。</p><p xml:id="pT37p0248c1106" cb:place="inline">卽此三品去時有異。云何異？
<lb n="0248c12" ed="T"/>上上去時，佛與無數化佛一時授手。上中
<lb n="0248c13" ed="T"/>去時，佛與千化佛一時授手。上下去時，佛
<lb n="0248c14" ed="T"/>與五百化佛一時授手。直是業有強弱，致
<lb n="0248c15" ed="T"/>使有斯差別耳！</p><p xml:id="pT37p0248c1507" cb:place="inline">次對中輩三人者。諸師云：
<lb n="0248c16" ed="T"/>中上是小乘三果者。何故《觀經》云：「若有衆生
<lb n="0248c17" ed="T"/>受持五戒八戒，修行諸戒不造五逆，無衆
<lb n="0248c18" ed="T"/>過患。命欲終時，阿彌陀佛與比丘聖衆放
<lb n="0248c19" ed="T"/>光說法，來現其前，此人見已卽得往生。」以
<lb n="0248c20" ed="T"/>此文證，亦是佛去世後，持小乘戒凡夫，何
<lb n="0248c21" ed="T"/>小聖也？</p><p xml:id="pT37p0248c2104" cb:place="inline">中中者，諸師云：見道已前內凡者。何
<lb n="0248c22" ed="T"/>故《觀經》云：「受持一日一夜戒，迴願往生。命
<lb n="0248c23" ed="T"/>欲終時，見佛卽得往生。」以此文證，豈得
<lb n="0248c24" ed="T"/>言是內凡人也？但是佛去世後，無善凡夫，
<lb n="0248c25" ed="T"/>命延日夜，逢遇小緣，授其小戒，迴願往生。
<lb n="0248c26" ed="T"/>以佛願力，卽得生也。若論小聖，去亦無妨。
<lb n="0248c27" ed="T"/>但此《觀經》，佛爲凡說，不<anchor xml:id="nkr_note_add_0248c2701" n="0248c2701"/><anchor xml:id="beg0248c2701" n="0248c2701"/>干<anchor xml:id="end0248c2701"/>聖也。</p><p xml:id="pT37p0248c2713" cb:place="inline">中下者，諸
<lb n="0248c28" ed="T"/>師云：小乘內凡已前，世俗凡夫唯修世福求
<lb n="0248c29" ed="T"/>出離者。何故《觀經》云：「若有衆生，孝養父母，
<pb n="0249a" ed="T" xml:id="T37.1753.0249a"/>
<lb n="0249a01" ed="T"/>行世仁慈。命欲終時，遇善知識，爲說彼佛
<lb n="0249a02" ed="T"/>國土樂事，四十八願等。此人聞已，卽生彼國。」
<lb n="0249a03" ed="T"/>以此文證，但是不遇佛法之人，雖行孝
<lb n="0249a04" ed="T"/>養，亦未有心希求出離。直是臨終遇善，勸
<lb n="0249a05" ed="T"/>令往生。此人因勸迴心，卽得往生。又此人
<lb n="0249a06" ed="T"/>在世自然行孝，亦不爲出離故行孝道
<lb n="0249a07" ed="T"/>也。</p><p xml:id="pT37p0249a0702" cb:place="inline">次對下輩三人者。諸師云：此等之人乃是
<lb n="0249a08" ed="T"/>大乘始學凡夫，隨過輕重分爲三品，未有
<lb n="0249a09" ed="T"/>道位，難辨階降者。將謂不然。何者？此三品
<lb n="0249a10" ed="T"/>人，無有佛法世俗二種善根，唯知作惡。何
<lb n="0249a11" ed="T"/>以得知？如下上文說，但不作五逆謗法，自
<lb n="0249a12" ed="T"/>餘諸惡悉皆具造，無有慚愧。乃至一念命欲
<lb n="0249a13" ed="T"/>終時，遇善知識，爲說大乘，敎令稱佛一聲。
<lb n="0249a14" ed="T"/>爾時阿彌陀佛，卽遣化佛菩薩來迎此人，卽
<lb n="0249a15" ed="T"/>得往生。但如此惡人，觸目皆是。若遇善緣，
<lb n="0249a16" ed="T"/>卽得往生。若不遇善，定入三塗，未可出
<lb n="0249a17" ed="T"/>也。</p><p xml:id="pT37p0249a1702" cb:place="inline">下中者，此人先受佛戒，受已不持卽便
<lb n="0249a18" ed="T"/>毀破。又偷常住僧物、現前僧物，不淨說法，乃
<lb n="0249a19" ed="T"/>至無有一念慚愧之心。命欲終時，地獄猛
<lb n="0249a20" ed="T"/>火一時俱至，現在其前。當見火時，卽遇善
<lb n="0249a21" ed="T"/>知識，爲說彼佛國土功德，勸令往生。此人聞
<lb n="0249a22" ed="T"/>已，卽便見佛，隨化往生。初不遇善，獄火來
<lb n="0249a23" ed="T"/>迎。後逢善故，化佛來迎。斯乃皆是彌陀願力
<lb n="0249a24" ed="T"/>故也。</p><p xml:id="pT37p0249a2403" cb:place="inline">下下者，此等衆生，作不善業，五逆十惡，
<lb n="0249a25" ed="T"/>具諸不善。此人以惡業故，定墮地獄，多劫
<lb n="0249a26" ed="T"/>無窮。命欲終時，遇善知識，敎稱阿彌陀佛
<lb n="0249a27" ed="T"/>勸令往生。此人依敎稱佛，乘念卽生。此人
<lb n="0249a28" ed="T"/>若不遇善，必定下沈。由終遇善，七寶來迎。</p>
<lb n="0249a29" ed="T"/><p xml:id="pT37p0249a2901">又看此《觀經》定善，及三輩上下文意，總是佛
<pb n="0249b" ed="T" xml:id="T37.1753.0249b"/>
<lb n="0249b01" ed="T"/>去世後，五濁凡夫，但以遇緣有異，致令九
<lb n="0249b02" ed="T"/>品差別。何者？上品三人，是遇大凡夫。中品三
<lb n="0249b03" ed="T"/>人，是遇小凡夫。下品三人，是遇惡凡夫。以
<lb n="0249b04" ed="T"/>惡業故，臨終藉善，乘佛願力，乃得往生。到
<lb n="0249b05" ed="T"/>彼華開，方始發心。何得言是始學大乘人
<lb n="0249b06" ed="T"/>也。若作此見，自失誤他，爲害茲甚。今以一
<lb n="0249b07" ed="T"/>一出文顯證。欲使今時善惡凡夫同沾九
<lb n="0249b08" ed="T"/>品，生信無疑，乘佛願力，悉得生也。</p>
<lb n="0249b09" ed="T"/><p xml:id="pT37p0249b0901">第四、出文顯證者。</p><p xml:id="pT37p0249b0908" cb:place="inline">問曰：「上來返對之義，云何
<lb n="0249b10" ed="T"/>得知世尊定爲凡夫，不爲聖人者？未審直
<lb n="0249b11" ed="T"/>以人情準義爲當，亦有聖敎來證？」</p><p xml:id="pT37p0249b1114" cb:place="inline">答曰：「衆
<lb n="0249b12" ed="T"/>生垢重，智慧淺近。聖意弘深，豈寧自輒！今者
<lb n="0249b13" ed="T"/>一一悉取佛說以爲明證。就此證中卽有
<lb n="0249b14" ed="T"/>其<anchor xml:id="nkr_note_orig_0249001" n="0249001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0249001" n="0249001"/><anchor xml:id="beg0249001" n="0249001"/>十<anchor xml:id="end0249001"/>句。何者？第一、如《觀經》云：『佛吿韋提：「我
<lb n="0249b15" ed="T"/>今爲汝廣說衆譬，亦令未來世一切凡夫欲
<lb n="0249b16" ed="T"/>修淨業者，得生西方<name role="" type="person">極樂國</name>土」』者，是其一
<lb n="0249b17" ed="T"/>證也。二、言：『如來今者爲未來世一切衆生爲
<lb n="0249b18" ed="T"/>煩惱賊之所害者說淸淨業』者，是其二證
<lb n="0249b19" ed="T"/>也。三、言：『如來今者敎韋提希及未來世一切
<lb n="0249b20" ed="T"/>衆生觀於<name role="" type="person">西方極樂世界</name>』者，是其三證也。四、
<lb n="0249b21" ed="T"/>言：『韋提白佛：「我今因佛力故見彼國土。若
<lb n="0249b22" ed="T"/>佛滅後，諸衆生等濁惡不善五苦所逼，云何
<lb n="0249b23" ed="T"/>當見彼佛國土」』者，是其四證也。五、如日觀
<lb n="0249b24" ed="T"/>初云：『佛吿韋提：「汝及衆生專念」已下乃至「一
<lb n="0249b25" ed="T"/>切衆生自非生盲，有目之徒見日」』已來者，
<lb n="0249b26" ed="T"/>是其五證也。六、如地觀中說言：『佛吿阿難：
<lb n="0249b27" ed="T"/>「汝持佛語，爲未來世一切衆生欲脫苦者，
<lb n="0249b28" ed="T"/>說是觀地法」』者，是其六證也。七、如華座觀
<lb n="0249b29" ed="T"/>中說言：『韋提白佛：「我因佛力得見阿彌陀
<pb n="0249c" ed="T" xml:id="T37.1753.0249c"/>
<lb n="0249c01" ed="T"/>佛及二菩薩，未來衆生云何得見」』者，是其七
<lb n="0249c02" ed="T"/>證也。八、次下答請中說言：『佛吿韋提：「汝及
<lb n="0249c03" ed="T"/>衆生欲觀彼佛者當起想念」』者，是其八證
<lb n="0249c04" ed="T"/>也。九、如像觀中說言：『佛吿韋提：「諸佛如來
<lb n="0249c05" ed="T"/>入一切衆生心想中，是故汝等心想佛時」』者，
<lb n="0249c06" ed="T"/>是其九證也。十、如九品之中一一說言：『爲諸
<lb n="0249c07" ed="T"/>衆生』者，是其十證也。上來雖有十句不同，
<lb n="0249c08" ed="T"/>證明如來說此十六觀法但爲常沒衆生，
<lb n="0249c09" ed="T"/>不<anchor xml:id="nkr_note_add_0249c0901" n="0249c0901"/><anchor xml:id="beg0249c0901" n="0249c0901"/>干<anchor xml:id="end0249c0901"/>大小聖也。以斯文證，豈是謬哉！」</p>
<lb n="0249c10" ed="T"/><p xml:id="pT37p0249c1001">第五、會通別時意者。卽有其二：一、論云：「如
<lb n="0249c11" ed="T"/>人念多寶佛，卽於無上菩提得不退墮」者，
<lb n="0249c12" ed="T"/>凡言菩提乃是佛果之名，亦是正報道理成
<lb n="0249c13" ed="T"/>佛之法。要須萬行圓備，方乃剋成。豈將念佛
<lb n="0249c14" ed="T"/>一行卽望成者，無有是處。雖言未證，萬
<lb n="0249c15" ed="T"/>行之中是其一行。何以得知？如《華嚴經》說：
<lb n="0249c16" ed="T"/>「功德雲比丘語善財言：『我於佛法三昧海中
<lb n="0249c17" ed="T"/>唯知一行，所謂念佛三昧。』」以此文證，豈非
<lb n="0249c18" ed="T"/>一行也。雖是一行，於生死中乃至成佛永
<lb n="0249c19" ed="T"/>不退沒，故名不墮。</p><p xml:id="pT37p0249c1908" cb:place="inline">問曰：「若爾者，《法華經》云：
<lb n="0249c20" ed="T"/>『一稱南無佛，皆已成佛道。』亦應成佛竟也。
<lb n="0249c21" ed="T"/>此之二文，有何差別？」</p><p xml:id="pT37p0249c2109" cb:place="inline">答曰：「論中稱佛，唯欲
<lb n="0249c22" ed="T"/>自成佛果。經中稱佛，爲簡異九十五種外
<lb n="0249c23" ed="T"/>道。然外道之中，都無稱佛之人。但使稱佛
<lb n="0249c24" ed="T"/>一口，卽在佛道中攝，故言已竟。」</p><p xml:id="pT37p0249c2413" cb:place="inline">二、論中說
<lb n="0249c25" ed="T"/>云：「如人唯由發願生安樂土」者，久來通論
<lb n="0249c26" ed="T"/>之家不會論意，錯引下品下生，十聲稱佛，
<lb n="0249c27" ed="T"/>與此相似，未卽得生。如一金錢得成千
<lb n="0249c28" ed="T"/>者，多日乃得，非一日卽得成千。十聲稱佛
<lb n="0249c29" ed="T"/>亦復如是，但與遠生作因，是故未卽得
<pb n="0250a" ed="T" xml:id="T37.1753.0250a"/>
<lb n="0250a01" ed="T"/>生。噵佛直爲當來凡夫，欲令捨惡稱佛，
<lb n="0250a02" ed="T"/>誑言噵生，實未得生，名作別時意者。何故
<lb n="0250a03" ed="T"/>《阿彌陀經》云：「佛吿舍利弗：『若有善男子、善女
<lb n="0250a04" ed="T"/>人，聞說阿彌陀佛，卽應執持名號，一日乃
<lb n="0250a05" ed="T"/>至七日，一心願生。命欲終時，阿彌陀佛與
<lb n="0250a06" ed="T"/>諸聖衆迎接往生。』次下十方各如恒河沙等
<lb n="0250a07" ed="T"/>諸佛各出廣長舌相，遍覆三千大千世界說
<lb n="0250a08" ed="T"/>誠實言：『汝等衆生，皆應信是一切諸佛所護
<lb n="0250a09" ed="T"/>念經。』」言護念者，卽是上文一日乃至七日稱
<lb n="0250a10" ed="T"/>佛之名也。今旣有斯聖敎以爲明證，未審
<lb n="0250a11" ed="T"/>今時一切行者，不知何意，凡小之論乃加信受，
<lb n="0250a12" ed="T"/>諸佛誠言返將妄語。苦哉奈劇，能出如此不
<lb n="0250a13" ed="T"/>忍之言。雖然，仰願一切欲往生知識等，善自
<lb n="0250a14" ed="T"/>思量。寧傷今世錯信佛語，不可執菩薩
<lb n="0250a15" ed="T"/>論以爲指南。若依此執者，卽是自失誤他
<lb n="0250a16" ed="T"/>也。</p><p xml:id="pT37p0250a1602" cb:place="inline">問曰：「云何起行，而言不得往生？」</p><p xml:id="pT37p0250a1614" cb:place="inline">答曰：「若
<lb n="0250a17" ed="T"/>欲往生者，要須行願具足方可得生。今此
<lb n="0250a18" ed="T"/>論中但言發願不論有行。」</p><p xml:id="pT37p0250a1811" cb:place="inline">問曰：「何故不論？」
<lb n="0250a19" ed="T"/>答曰：「乃至一念曾未措心，是故不論。」</p><p xml:id="pT37p0250a1915" cb:place="inline">問曰：
<lb n="0250a20" ed="T"/>「願行之義有何差別？」</p><p xml:id="pT37p0250a2009" cb:place="inline">答曰：「如經中說：『但有
<lb n="0250a21" ed="T"/>其行，行卽孤亦無所至，但有其願，願卽虛
<lb n="0250a22" ed="T"/>亦無所至，要須願行相扶所爲皆剋。』是故
<lb n="0250a23" ed="T"/>今此論中直言發願不論有行，是故未卽
<lb n="0250a24" ed="T"/>得生與遠生作因者，其義實也。」</p><p xml:id="pT37p0250a2413" cb:place="inline">問曰：「願意
<lb n="0250a25" ed="T"/>云何乃言不生？」</p><p xml:id="pT37p0250a2507" cb:place="inline">答曰：「聞他說言西方快樂
<lb n="0250a26" ed="T"/>不可思議，卽作願言：『我亦願生。』噵此語已
<lb n="0250a27" ed="T"/>更不相續，故名願也。今此《觀經》中十聲稱佛，
<lb n="0250a28" ed="T"/>卽有十願，十行具足。云何具足？言南無者
<lb n="0250a29" ed="T"/>卽是歸命，亦是發願迴向之義。言阿彌陀佛
<pb n="0250b" ed="T" xml:id="T37.1753.0250b"/>
<lb n="0250b01" ed="T"/>者卽是其行。以斯義故必得往生。又來論
<lb n="0250b02" ed="T"/>中稱多寶佛爲求佛果卽是正報，下唯發
<lb n="0250b03" ed="T"/>願求生淨土卽是依報。一正一依，豈得相
<lb n="0250b04" ed="T"/>似。然正報難期，一行雖精未剋。依報易求，
<lb n="0250b05" ed="T"/>所以一願之心未入。雖然，譬如邊方投化
<lb n="0250b06" ed="T"/>卽易，爲主卽難。今時願往生者，並是一切投
<lb n="0250b07" ed="T"/>化衆生，豈非易也。但能上盡一形，下至十
<lb n="0250b08" ed="T"/>念，以佛願力莫不皆往，故名易也。斯乃不
<lb n="0250b09" ed="T"/>可以言定義，取信之者懷疑，要引聖敎
<lb n="0250b10" ed="T"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0250001" n="0250001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0250001" n="0250001"/><anchor xml:id="beg0250001" n="0250001"/>來<anchor xml:id="end0250001"/>明，欲使聞之者方能遣惑。」</p>
<lb n="0250b11" ed="T"/><p xml:id="pT37p0250b1101">第六、會通二乘種不生義者。</p><p xml:id="pT37p0250b1112" cb:place="inline">問曰：「彌陀淨國
<lb n="0250b12" ed="T"/>爲當是報、是化也？」</p><p xml:id="pT37p0250b1208" cb:place="inline">答曰：「是報非化。云何得
<lb n="0250b13" ed="T"/>知？如《大乘同性經》說：『西方安樂阿彌陀佛是
<lb n="0250b14" ed="T"/>報佛報土。』又《無量壽經》云：『法藏比丘在世饒
<lb n="0250b15" ed="T"/>王佛所行菩薩道時，發四十八願。』一一願
<lb n="0250b16" ed="T"/>言：『若我得佛，十方衆生稱我名號，願生我
<lb n="0250b17" ed="T"/>國，下至十念，若不生者不取正覺。』今旣成
<lb n="0250b18" ed="T"/>佛，卽是酬因之身也。又《觀經》中，上輩三人臨
<lb n="0250b19" ed="T"/>命終時，皆言阿彌陀佛及與化佛來迎此
<lb n="0250b20" ed="T"/>人。然報身兼化共來授手，故名爲與。以此
<lb n="0250b21" ed="T"/>文證故知是報。然報、應二身者眼目之異名，
<lb n="0250b22" ed="T"/>前翻報作應，後翻應作報。凡言報者，因行
<lb n="0250b23" ed="T"/>不虛定招來果，以果應因故名爲報。又三
<lb n="0250b24" ed="T"/>大僧祇所修萬行必定應得菩提，今旣道成，
<lb n="0250b25" ed="T"/>卽是應身。斯乃過現諸佛辨立三身，除斯已
<lb n="0250b26" ed="T"/>外更無別體。縱使無窮八相名號塵沙，剋體
<lb n="0250b27" ed="T"/>而論，衆歸化攝。今彼彌陀現是報也。」</p><p xml:id="pT37p0250b2715" cb:place="inline">問曰：
<lb n="0250b28" ed="T"/>「旣言報者，報身常住永無生滅。何故《觀音授
<lb n="0250b29" ed="T"/>記經》說阿彌陀佛亦有入涅槃時？此之一義
<pb n="0250c" ed="T" xml:id="T37.1753.0250c"/>
<lb n="0250c01" ed="T"/>若爲通釋？」</p><p xml:id="pT37p0250c0105" cb:place="inline">答曰：「入不入義者，唯是諸佛境界。
<lb n="0250c02" ed="T"/>尙非三乘淺智所闚，豈況小凡輒能知也。雖
<lb n="0250c03" ed="T"/>然，必欲知者，敢引佛經以爲明證。何者？
<lb n="0250c04" ed="T"/>如《大品經･涅槃非化品》中說云：『佛吿須菩提：
<lb n="0250c05" ed="T"/>「於汝意云何，若有化人作化人，是化頗有
<lb n="0250c06" ed="T"/>實事不空者不？」須菩提言：「不也，世尊！」佛吿
<lb n="0250c07" ed="T"/>須菩提：「色卽是化，受想行識卽是化，乃至一
<lb n="0250c08" ed="T"/>切種智卽是化。」須菩提白佛言：「世尊！若世間
<lb n="0250c09" ed="T"/>法是化，出世間法亦是化。所謂四念處、四
<lb n="0250c10" ed="T"/>正勤、四如意足、五根、五力、七覺分、八聖道
<lb n="0250c11" ed="T"/>分、三解脫門，佛十力、四無所畏、四無礙智、
<lb n="0250c12" ed="T"/>十八不共法，幷諸法果，及賢聖人，所謂須陀
<lb n="0250c13" ed="T"/>洹、斯陀含、阿那含、阿羅漢、辟支佛、菩薩摩
<lb n="0250c14" ed="T"/>訶薩、諸佛世尊，是法亦是化不？」佛吿須菩
<lb n="0250c15" ed="T"/>提：「一切法皆是化。於是法中有聲聞法變
<lb n="0250c16" ed="T"/>化，有辟支佛法變化，有菩薩法變化，有諸
<lb n="0250c17" ed="T"/>佛法變化，有煩惱法變化，有業因緣法變
<lb n="0250c18" ed="T"/>化。以是因緣故，須菩提！一切法皆是化。」須菩
<lb n="0250c19" ed="T"/>提白佛言：「世尊！是諸煩惱斷，所謂須陀洹
<lb n="0250c20" ed="T"/>果、斯陀含果、阿那含果、阿羅漢果、辟支佛道，
<lb n="0250c21" ed="T"/>斷諸煩惱習，皆是變化不？」佛吿須菩提：「若
<lb n="0250c22" ed="T"/>有法生滅相者皆是變化。」須菩提言：「世尊！
<lb n="0250c23" ed="T"/>何等法非變化？」佛言：「若法無生無滅是非變
<lb n="0250c24" ed="T"/>化。」須菩提言：「何等是不生不滅非變化？」佛
<lb n="0250c25" ed="T"/>言：「無誑相涅槃，是法非變化。世尊！如佛自
<lb n="0250c26" ed="T"/>說，諸法平等，非聲聞作，非辟支佛作，非諸
<lb n="0250c27" ed="T"/>菩薩摩訶薩作，非諸佛作，有佛無佛諸法性
<lb n="0250c28" ed="T"/>常空，性空卽是涅槃。云何涅槃一法非如化？」
<lb n="0250c29" ed="T"/>佛吿須菩提：「如是，如是！諸法平等，非聲聞
<pb n="0251a" ed="T" xml:id="T37.1753.0251a"/>
<lb n="0251a01" ed="T"/>所作乃至性空卽是涅槃。若新發意菩薩聞
<lb n="0251a02" ed="T"/>是一切法皆畢竟性空乃至涅槃亦皆如化
<lb n="0251a03" ed="T"/>者，心則驚怖。爲是新發意菩薩故，分別生
<lb n="0251a04" ed="T"/>滅者如化、不生不滅者不如化耶。」』今旣以
<lb n="0251a05" ed="T"/>斯聖敎驗知彌陀定是報也。縱使後入涅槃，
<lb n="0251a06" ed="T"/>其義無妨，諸有智者應知。」</p><p xml:id="pT37p0251a0611" cb:place="inline">問曰：「彼佛及土旣
<lb n="0251a07" ed="T"/>言報者。報法高妙，小聖難階。垢障凡夫云
<lb n="0251a08" ed="T"/>何得入？」</p><p xml:id="pT37p0251a0804" cb:place="inline">答曰：「若論衆生垢障，實難欣趣，正
<lb n="0251a09" ed="T"/>由託佛願以作強緣，致使五乘齊入。」</p><p xml:id="pT37p0251a0915" cb:place="inline">問
<lb n="0251a10" ed="T"/>曰：「若言凡夫小聖得生者，何故天親《淨土
<lb n="0251a11" ed="T"/>論》云：『女人及根缺、二乘種不生』？今彼國中現
<lb n="0251a12" ed="T"/>有二乘，如斯論敎若爲消釋？」</p><p xml:id="pT37p0251a1212" cb:place="inline">答曰：「子但誦
<lb n="0251a13" ed="T"/>其文不闚理，況加以封拙懷迷，無由啓悟。
<lb n="0251a14" ed="T"/>今引佛敎以爲明證，却汝疑情。何者？卽《觀
<lb n="0251a15" ed="T"/>經》下輩三人是也。何以得知？如下品上生云：
<lb n="0251a16" ed="T"/>或有衆生，多造惡法，無有慚愧。如此愚人
<lb n="0251a17" ed="T"/>命欲終時，遇善知識爲說大乘，敎令稱阿
<lb n="0251a18" ed="T"/>彌陀佛。當稱佛時，化佛菩薩現在其前，金
<lb n="0251a19" ed="T"/>光華蓋迎還彼土，華開已後觀音爲說大乘。
<lb n="0251a20" ed="T"/>此人聞已卽發無上道心。」</p><p xml:id="pT37p0251a2011" cb:place="inline">問曰：「種之與心
<lb n="0251a21" ed="T"/>有何差別？」</p><p xml:id="pT37p0251a2105" cb:place="inline">答曰：「但以取便而言，義無差別。
<lb n="0251a22" ed="T"/>當華開之時，此人身器淸淨正堪聞法，亦
<lb n="0251a23" ed="T"/>不簡大小。但使得聞卽便生信，是以觀音
<lb n="0251a24" ed="T"/>不爲說小，先爲說大。聞大歡喜卽發無上
<lb n="0251a25" ed="T"/>道心，卽名大乘種生，亦名大乘心生。又當
<lb n="0251a26" ed="T"/>華開時，觀音先爲說小乘者，聞小生信，卽
<lb n="0251a27" ed="T"/>名二乘種生，亦名二乘心生。此品旣爾，下
<lb n="0251a28" ed="T"/>二亦然。此三品人俱在彼發心，正由聞大
<lb n="0251a29" ed="T"/>卽大乘種生。由不聞小故，所以二乘種不
<pb n="0251b" ed="T" xml:id="T37.1753.0251b"/>
<lb n="0251b01" ed="T"/>生。凡言種者卽是其心也。上來解二乘種
<lb n="0251b02" ed="T"/>不生義竟。女人及根缺義者，彼無故，可知。又
<lb n="0251b03" ed="T"/>十方衆生，修小乘戒行，願往生者，一無妨
<lb n="0251b04" ed="T"/>礙，悉得往生。但到彼先證小果，證已卽轉
<lb n="0251b05" ed="T"/>向大。一轉向大以去，更不退生二乘之心，
<lb n="0251b06" ed="T"/>故名二乘種不生。前解就不定之始，後解
<lb n="0251b07" ed="T"/>就小果之終也。應知。」</p>
<lb n="0251b08" ed="T"/><p xml:id="pT37p0251b0801">第七、料簡韋提聞佛正說得益分齊者。</p><p xml:id="pT37p0251b0816" cb:place="inline">問
<lb n="0251b09" ed="T"/>曰：「韋提旣言得忍。未審何時得忍？出在何
<lb n="0251b10" ed="T"/>文？」</p><p xml:id="pT37p0251b1002" cb:place="inline">答曰：「韋提得忍，出在第七觀初。經云：『佛
<lb n="0251b11" ed="T"/>吿韋提：「佛當爲汝分別解說除苦惱法。」
<lb n="0251b12" ed="T"/>說是語時，無量壽佛住立空中，觀音勢至
<lb n="0251b13" ed="T"/>侍立左右。時韋提應時得見，接足作禮，歡
<lb n="0251b14" ed="T"/>喜讚歎，卽得無生法忍。』何以得知？如下利益
<lb n="0251b15" ed="T"/>分中說言：『得見佛身及二菩薩，心生歡喜，
<lb n="0251b16" ed="T"/>歎未曾有。廓然大悟得無生忍。』非是光臺
<lb n="0251b17" ed="T"/>中見國時得也。」</p><p xml:id="pT37p0251b1707" cb:place="inline">問曰：「上文中說言：見彼國
<lb n="0251b18" ed="T"/>土極妙樂事，心歡喜故，應時卽得無生法忍。
<lb n="0251b19" ed="T"/>此之一義云何通釋？」</p><p xml:id="pT37p0251b1909" cb:place="inline">答曰：「如此義者，但是世
<lb n="0251b20" ed="T"/>尊酬前別請擧勸利益方便之由序。何
<lb n="0251b21" ed="T"/>以得知？次下文中說言：『諸佛如來有異方
<lb n="0251b22" ed="T"/>便令汝得見』，次下日想、水想、氷想乃至十三
<lb n="0251b23" ed="T"/>觀已來，盡名異方便也。欲使衆生於此觀
<lb n="0251b24" ed="T"/>門一一得成，見彼妙事心歡喜故卽得無
<lb n="0251b25" ed="T"/>生。斯乃直是如來慈哀末代，擧勸勵修，欲
<lb n="0251b26" ed="T"/>令積學之者無遺聖力冥加現益故也。」</p>
<lb n="0251b27" ed="T"/><p xml:id="pT37p0251b2701">證曰：「掌握機糸，十有三結。條條順理，以應
<lb n="0251b28" ed="T"/>玄門訖。此義周三，呈前證者矣。上來雖有
<lb n="0251b29" ed="T"/>七段不同，總是文前玄義。料簡經論相違妨
<pb n="0251c" ed="T" xml:id="T37.1753.0251c"/>
<lb n="0251c01" ed="T"/>難，一一引敎證明。欲使信者無疑，求者無
<lb n="0251c02" ed="T"/>滯。應知。」</p>
<lb n="0251c03" ed="T"/><cb:juan n="001" fun="close"><cb:jhead>觀經玄義分卷第一</cb:jhead></cb:juan></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0246001" to="#end0246001"><lem wit="#wit.orig">勤心</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="variantRemark">懃</rdg></app>
<app from="#beg0247a2801" to="#end0247a2801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">請者<note type="cf1">X22n0404_p0204b20</note></lem><rdg wit="#wit.orig">初言</rdg></app>
<app from="#beg0247b0701" to="#end0247b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">頑</lem><rdg wit="#wit.orig">碩</rdg></app>
<app from="#beg0247c2201" to="#end0247c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">初言<note type="cf1">X22n0404_p0205a17</note></lem><rdg wit="#wit.orig">請者</rdg></app>
<app from="#beg0248c2701" to="#end0248c2701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">干<note type="cf1">X22n0404_p0206a24</note></lem><rdg wit="#wit.orig">于</rdg></app>
<app from="#beg0249001" to="#end0249001"><lem wit="#wit.orig">十</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="variantRemark">十八</rdg></app>
<app from="#beg0249c0901" to="#end0249c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">干<note type="cf1">X22n0404_p0207a11</note></lem><rdg wit="#wit.orig">于</rdg></app>
<app from="#beg0250001" to="#end0250001"><lem wit="#wit.orig">來</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">求</rdg><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="variantRemark">來</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
<note n="0246001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0246001">勤心【大】，懃【校異-丙】</note>
<note n="0249001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0249001">十【大】，十八【校異-丙】</note>
<note n="0250001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0250001">來【大】，求【丙】，來【校異-丙】</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="taisho-notes">
<head>大正藏 校注</head>
<p>
<note n="0245001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0245001">【原】元祿七年義山刻<name role="" type="person">大谷大學</name>藏本，【甲】德川時代刊龍谷大學藏本，【乙】德川時代刊宗敎大學藏本，【丙】正安四年知眞刊宗敎大學藏本</note>
<note n="0246001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0246001">勤心＝懃ィ【丙】</note>
<note n="0249001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0249001">十＋（八）ィ【丙】</note>
<note n="0250001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0250001">來＝求【丙】，來ィ【丙】</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0247a2801" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0247a2801">請者【CB】，初言【大】</note>
<note n="0247b0701" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0247b0701">頑【CB】，碩【大】</note>
<note n="0247c2201" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0247c2201">初言【CB】，請者【大】</note>
<note n="0248c2701" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0248c2701">干【CB】，于【大】</note>
<note n="0249c0901" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0249c0901">干【CB】，于【大】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>