<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="T39n1789">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Taishō Tripiṭaka, Electronic version, No. 1789 楞伽阿跋多羅寶經註解</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">大正新脩大藏經數位版, No. 1789 楞伽阿跋多羅寶經註解</title>
			<author>明 宗泐･如<g ref="#CB00215">玘</g>同註</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Taisho</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.poyung</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.say</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>4卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">T</idno>.<idno type="vol">39</idno>.<idno type="no">1789</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-04-03 18:22:58 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Taishō Tripiṭaka</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">大正新脩大藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">楞伽阿跋多羅寶經註解</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Hsiao Chen-Kuo, Text as provided by Anonymous from USA, Punctuated text as provided by Mr. Z</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">蕭鎭國大德提供，北美某大德提供，Z 先生提供新式標點</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>新式標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【大】</witness>
						<witness xml:id="wit1">【甲】</witness>
						<witness xml:id="wit2">【北藏-CB】</witness>
						<witness xml:id="wit3">【嘉興-CB】</witness>
						<witness xml:id="wit4">【龍-CB】</witness>
						<witness xml:id="wit5">【卍正-CB】</witness>
						<witness xml:id="wit6">【嘉興乙-CB】</witness>
						<witness xml:id="wit7">【？】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00145">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00145</charName>
				<mapping cb:dec="983185" type="PUA">U+F0091</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3779</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[少/兔]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00215">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00215</charName>
				<mapping cb:dec="983255" type="PUA">U+F00D7</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7398</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[王*巳]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00931">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00931</charName>
				<mapping cb:dec="983971" type="PUA">U+F03A3</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+2A37F</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[麩-夫+廣]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB04669">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04669</charName>
				<mapping cb:dec="987709" type="PUA">U+F123D</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>[塵-土+旦]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2000-04-28T10:39:36">
			CW (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT (00/01/24)
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone n="1" unit="juan"/>
<pb n="0343a" ed="T" xml:id="T39.1789.0343a"/>
<lb n="0343a01" ed="T"/>
<lb n="0343a02" ed="T"/><cb:docNumber>No. 1789 [cf. No. 670]</cb:docNumber>
<lb n="0343a03" ed="T"/>
<lb n="0343a04" ed="T"/><cb:div type="xu"><cb:mulu level="1" type="序">欽錄</cb:mulu><anchor xml:id="nkr_note_orig_0343001" n="0343001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0343001" n="0343001"/><anchor xml:id="beg0343001" n="0343001"/><head>欽錄</head>
<lb n="0343a05" ed="T"/><p xml:id="pT39p0343a0501">洪武十一年七月初十日，天界善世禪寺
<lb n="0343a06" ed="T"/>住持<note place="inline">宗泐</note>、演福敎寺住持<note place="inline">如<anchor xml:id="nkr_note_add_0343a0601" n="0343a0601"/><anchor xml:id="beg0343a0601" n="0343a0601"/>玘<anchor xml:id="end0343a0601"/></note>，持奉新註
<lb n="0343a07" ed="T"/>《楞伽經》，同考功監令李永等官，於
<lb n="0343a08" ed="T" type="honorific"/>　西華樓進呈
<lb n="0343a09" ed="T" type="honorific"/>御覽。當日欽奉
<lb n="0343a10" ed="T" type="honorific"/>聖旨：這經好生註得停當，可卽刊板印行，敎
<lb n="0343a11" ed="T"/>天下衆僧每講習。欽此。</p><anchor xml:id="end0343001"/><anchor xml:id="nkr_note_rest_0343001" n="0343001"/>
<lb n="0343a12" ed="T"/><p xml:id="pT39p0343a1201">進新註楞伽經序</p>
<lb n="0343a13" ed="T"/><p xml:id="pT39p0343a1301"><note place="inline">臣</note>聞：法運之興，雖曰在人，亦必有其時
<lb n="0343a14" ed="T"/>焉。有其人而無其時、有其時而無其人，
<lb n="0343a15" ed="T"/>雖欲興之，其可得哉？是故必有
<lb n="0343a16" ed="T" type="honorific"/>聰明聖智之君、當天下又安之時，以興之也。
<lb n="0343a17" ed="T"/>至若《楞伽》一經，我
<lb n="0343a18" ed="T" type="honorific"/>大覺世尊說之於二千年之前，而
<lb n="0343a19" ed="T" type="honorific"/>今上皇帝行之於二千年之後，豈非有其人
<lb n="0343a20" ed="T"/>而有其時乎？不然，何此經東流中國千有餘
<lb n="0343a21" ed="T"/>載，前代帝王未曾有如我
<lb n="0343a22" ed="T" type="honorific"/>聖天子之留神注意，究其旨趣，
<lb n="0343a23" ed="T" type="honorific"/>　勅僧徒咸隷習之，有如此之盛也。然吾
<lb n="0343a24" ed="T" type="honorific"/>佛之所以說此經者，蓋欲除衆生之妄心，俾
<lb n="0343a25" ed="T"/>歸於眞正之道。而
<lb n="0343a26" ed="T" type="honorific"/>皇上之心，欲天下後世之人皆捨妄歸眞、去
<lb n="0343a27" ed="T"/>惡從善，以躋乎仁壽之域，其有契於
<lb n="0343a28" ed="T" type="honorific"/>佛之心乎！且此經之要，不出五法、三自性、八
<lb n="0343a29" ed="T"/>識、二無我，而該乎眞妄修性、聖凡因果，皆不
<pb n="0343b" ed="T" xml:id="T39.1789.0343b"/>
<lb n="0343b01" ed="T"/>外乎一心。能究此心者，則畏惡而遷善、捨妄
<lb n="0343b02" ed="T"/>而歸眞，得至自覺正智之地。不能究此心者，
<lb n="0343b03" ed="T"/>則縱情肆欲，流而忘返，至于失其忠孝，敗俗
<lb n="0343b04" ed="T"/>亂常，甘蹈刑辟，如履水火。此吾
<lb n="0343b05" ed="T" type="honorific"/>佛所以興大悲心而拔濟之，亦猶
<lb n="0343b06" ed="T" type="honorific"/>帝王之仁育黎庶若保赤子者也。</p><p xml:id="pT39p0343b0614" cb:place="inline"><note place="inline">臣</note>僧<note place="inline">宗泐、如<anchor xml:id="nkr_note_add_0343b0601" n="0343b0601"/><anchor xml:id="beg0343b0601" n="0343b0601"/>玘<anchor xml:id="end0343b0601"/></note>
<lb n="0343b07" ed="T"/>昨於
<lb n="0343b08" ed="T" type="honorific"/>　內廷欽承
<lb n="0343b09" ed="T" type="honorific"/>聖諭，以爲《心經》、《金剛》、《楞伽》三經，實治心法門，
<lb n="0343b10" ed="T"/>遣情離著，具在是矣，爾輩可不勉乎？<note place="inline">臣</note>等受
<lb n="0343b11" ed="T"/>命以來，夙夜兢惕，懼無以上副
<lb n="0343b12" ed="T" type="honorific"/>宸衷，於是竭誠殫慮，註釋《心經》、《金剛》二典，已
<lb n="0343b13" ed="T"/>於洪武十一年正月二十八日
<lb n="0343b14" ed="T" type="honorific"/>　奏準行世。而《楞伽》以今七月初<anchor xml:id="nkr_note_orig_0343002" n="0343002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0343002" n="0343002"/><anchor xml:id="beg0343002" n="0343002"/>十<anchor xml:id="end0343002"/>日始克
<lb n="0343b15" ed="T"/>註成，謹熏沐繕寫，拜手稽首，詣
<lb n="0343b16" ed="T" type="honorific"/>　闕進呈。重念<note place="inline">臣</note>等才識庸陋，學術空疎，固
<lb n="0343b17" ed="T"/>不敢叨於註釋之列。然承
<lb n="0343b18" ed="T" type="honorific"/>　雨露之餘澤，依
<lb n="0343b19" ed="T" type="honorific"/>日月之淸光，庶幾少裨流通之萬一云爾。</p>
<lb n="0343b20" ed="T"/><p xml:id="pT39p0343b2001">洪武十一年七月　日<anchor xml:id="nkr_note_orig_0343003" n="0343003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0343003" n="0343003"/><anchor xml:id="beg0343003" n="0343003"/>序<anchor xml:id="end0343003"/></p></cb:div>
<lb n="0343b21" ed="T"/>
<lb n="0343b22" ed="T"/>
<lb n="0343b23" ed="T"/><cb:juan n="001a" fun="open"><cb:mulu n="1a" type="卷">第一上</cb:mulu><cb:jhead>楞伽阿跋多羅寶經註解卷第一
<lb n="0343b24" ed="T"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0343004" n="0343004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0343004" n="0343004"/><anchor xml:id="beg0343004" n="0343004"/><note place="inline">上</note><anchor xml:id="end0343004"/></cb:jhead></cb:juan>
<lb n="0343b25" ed="T"/>
<lb n="0343b26" ed="T"/><byline cb:type="Translator"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0343005" n="0343005"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0343005" n="0343005"/><anchor xml:id="beg0343005" n="0343005"/>宋<anchor xml:id="end0343005"/>求那跋多羅<anchor xml:id="nkr_note_orig_0343006" n="0343006"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0343006" n="0343006"/><anchor xml:id="beg0343006" n="0343006"/>奉　詔<anchor xml:id="end0343006"/>譯</byline>
<lb n="0343b27" ed="T"/><byline cb:type="author">大明天界善世禪寺住持<note place="inline">臣</note>僧<note place="inline">宗泐</note>
<lb n="0343b28" ed="T"/>演福<anchor xml:id="nkr_note_orig_0343007" n="0343007"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0343007" n="0343007"/><anchor xml:id="beg0343007" n="0343007"/>講寺<anchor xml:id="end0343007"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0343008" n="0343008"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0343008" n="0343008"/><anchor xml:id="beg0343008" n="0343008"/>住<anchor xml:id="end0343008"/>持<note place="inline">臣</note>僧<note place="inline">如<anchor xml:id="nkr_note_add_0343b2801" n="0343b2801"/><anchor xml:id="beg0343b2801" n="0343b2801"/>玘<anchor xml:id="end0343b2801"/></note>奉　詔同註</byline>
<lb n="0343b29" ed="T"/><cb:div type="other"><p xml:id="pT39p0343b2901">此經凡四譯，今存者三：其一則鎦宋求那跋
<pb n="0343c" ed="T" xml:id="T39.1789.0343c"/>
<lb n="0343c01" ed="T"/>多羅譯成四卷，曰《楞伽阿跋多羅寶經》；其二
<lb n="0343c02" ed="T"/>則元魏<name role="" type="person">菩提流支</name>譯成十卷，曰《入楞伽經》；其
<lb n="0343c03" ed="T"/>三則唐實<anchor xml:id="nkr_note_orig_0343009" n="0343009"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0343009" n="0343009"/><anchor xml:id="beg0343009" n="0343009"/>叉<anchor xml:id="end0343009"/>難陀與復禮等譯成七卷，曰《大
<lb n="0343c04" ed="T"/>乘入楞伽經》。若論所譯文之難易，則唐之七
<lb n="0343c05" ed="T"/>卷文易義顯，始末具備。今釋從宋譯四卷者，
<lb n="0343c06" ed="T"/>以此本首行於世，習誦者衆，況達磨大師授
<lb n="0343c07" ed="T"/>二祖心法時，指《楞伽》四卷可以印心，而張方
<lb n="0343c08" ed="T"/>平嘗書此本，<name role="" type="person">蘇子瞻</name>爲序其事，是知歷代多
<lb n="0343c09" ed="T"/>從此本也。然文辭簡古，至於句讀有不可讀，
<lb n="0343c10" ed="T"/>乃取七卷中文義顯者釋之，仍採古註善者
<lb n="0343c11" ed="T"/>倂註之。</p><p xml:id="pT39p0343c1104" cb:place="inline">此經以法喩爲名，第一義心爲體，了
<lb n="0343c12" ed="T"/>妄顯性爲宗，斥小<anchor xml:id="nkr_note_orig_0343010" n="0343010"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0343010" n="0343010"/><anchor xml:id="beg0343010" n="0343010"/>辯<anchor xml:id="end0343010"/>邪爲用，方等大乘爲敎
<lb n="0343c13" ed="T"/>相。法喩爲名者，楞伽是城名，華言不可往，其
<lb n="0343c14" ed="T"/>城在南海摩羅山頂，無神通者不可往，佛於
<lb n="0343c15" ed="T"/>此處說法卽佛境界，以處表法也。阿跋多羅
<lb n="0343c16" ed="T"/>者，華言無上，亦云入。寶者，至貴之物，以喩此
<lb n="0343c17" ed="T"/>經尊貴，故云法喩爲名也。經者，貫也，謂貫通
<lb n="0343c18" ed="T"/>諸義也。第一義心爲體者，卽如來藏自性淸
<lb n="0343c19" ed="T"/>淨第一義心也。了妄顯性爲宗者，謂達妄顯
<lb n="0343c20" ed="T"/>眞，離性執也。斥小<anchor xml:id="beg_1" type="star"/>辯<anchor xml:id="end_1"/>邪爲用者，謂破小乘之
<lb n="0343c21" ed="T"/>偏執，摧外道之邪見也。方等大乘爲敎相者，
<lb n="0343c22" ed="T"/>謂經通三乘，義從圓頓也。此之五章皆經中
<lb n="0343c23" ed="T"/>所詮之旨，今預取而釋首題者，欲令學者知
<lb n="0343c24" ed="T"/>一經之大意也。</p></cb:div>
<lb n="0343c25" ed="T"/><cb:div type="pin"><cb:mulu level="1" type="品">一切佛語心品</cb:mulu><head>一切佛語心<anchor xml:id="nkr_note_orig_0343011" n="0343011"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0343011" n="0343011"/><anchor xml:id="beg0343011" n="0343011"/>品<anchor xml:id="end0343011"/></head><p xml:id="pT39p0343c2513" cb:place="inline">佛語心者，卽諸佛所說心
<lb n="0343c26" ed="T"/>法也。然經中所說法門，大約有四：謂五法、三
<lb n="0343c27" ed="T"/>自性、八識、二無我，而獨言心者，蓋此四種法
<lb n="0343c28" ed="T"/>門是一經之綱目、究心之精要。如《<anchor xml:id="nkr_note_orig_0343012" n="0343012"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0343012" n="0343012"/><anchor xml:id="beg0343012" n="0343012"/>入楞伽<anchor xml:id="end0343012"/>》
<lb n="0343c29" ed="T"/>云：「五法自性等衆妙法門，是一切諸佛菩薩
<pb n="0344a" ed="T" xml:id="T39.1789.0344a"/>
<lb n="0344a01" ed="T"/>入自心境，離所行相，稱眞實義，諸佛敎心也。」</p>
<lb n="0344a02" ed="T"/><p xml:id="pT39p0344a0201">如是我聞：一時，佛住南海濱<name role="" type="person">楞伽山</name>頂，種種
<lb n="0344a03" ed="T"/>寶華以爲莊嚴。與大比丘僧及大菩薩衆俱，
<lb n="0344a04" ed="T"/>從彼種種異佛刹來，是諸菩薩摩訶薩無量
<lb n="0344a05" ed="T"/>三昧自在之力神通遊戲。大慧菩薩摩訶薩
<lb n="0344a06" ed="T"/>而爲上首，一切諸佛手灌其頂，自心現境界
<lb n="0344a07" ed="T"/>善解其義，種種衆生、種種心色、無量度門隨
<lb n="0344a08" ed="T"/>類普現，於五法、自性、識、二種無我究竟通達。</p>
<lb n="0344a09" ed="T"/><p xml:id="pT39p0344a0901">此通序分也。如是者，指所聞之法，亦信順之
<lb n="0344a10" ed="T"/>辭。我聞者，阿難從佛聞持是法也。一時者，敎
<lb n="0344a11" ed="T"/>主徒衆嘉會之時也。佛者，覺也，謂覺道旣成，
<lb n="0344a12" ed="T"/>乘機說法，導利群生也。住南海濱<name role="" type="person">楞伽山</name>頂
<lb n="0344a13" ed="T"/>者，說法之處也。寶華莊嚴者，是其處勝也。大
<lb n="0344a14" ed="T"/>比丘菩薩衆者，列同聞之衆也。從彼異佛刹
<lb n="0344a15" ed="T"/>來者，擧遠知近以顯衆多也。無量三昧等者，
<lb n="0344a16" ed="T"/>讚菩薩之德也。自大慧下，別讚大慧之德。諸
<lb n="0344a17" ed="T"/>佛手灌其頂者，明其位居等覺，當授佛位，故
<lb n="0344a18" ed="T"/>爲灌頂。自心現境界者，一切善惡境界皆由
<lb n="0344a19" ed="T"/>自心發現，大慧善解，其智超勝也。種種衆生
<lb n="0344a20" ed="T"/>心色者，謂一切有情五蘊種種不同，大慧以
<lb n="0344a21" ed="T"/>無量度門而普應之，則法門深廣也。五法者，
<lb n="0344a22" ed="T"/>曰名、曰相、曰妄想、曰正智、曰如如也；三自性
<lb n="0344a23" ed="T"/>者，曰妄想、曰緣起、曰成也；識卽八識也；二無
<lb n="0344a24" ed="T"/>我者，卽人無我、法無我也。已上諸法大慧皆
<lb n="0344a25" ed="T"/>能究竟通達，爲衆作發起之人，此佛所以深
<lb n="0344a26" ed="T"/>讚之也。</p>
<lb n="0344a27" ed="T"/><p xml:id="pT39p0344a2701">爾時，大慧菩薩與摩帝菩薩俱遊一切諸佛
<lb n="0344a28" ed="T"/>刹土，承佛神力，從座而起，偏袒右肩，右膝著
<lb n="0344a29" ed="T"/>地，合掌恭敬以偈讚佛：</p><p xml:id="pT39p0344a2910" cb:place="inline">此下別序分也。摩
<pb n="0344b" ed="T" xml:id="T39.1789.0344b"/>
<lb n="0344b01" ed="T"/>帝，華言慧也。自偏袒至恭敬，天竺之敬儀
<lb n="0344b02" ed="T"/>也。</p>
<lb n="0344b03" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0344b0301" type="regular"><l>「世間離生滅，</l><l>猶如虛空華，</l>
<lb n="0344b04" ed="T"/><l>智不得有無，</l><l>而興大悲心。</l>
<lb n="0344b05" ed="T"/><l>一切法如幻，</l><l>遠離於心識，</l>
<lb n="0344b06" ed="T"/><l>智不得有無，</l><l>而興大悲心。</l>
<lb n="0344b07" ed="T"/><l>遠離於斷常，</l><l>世間恒如夢，</l>
<lb n="0344b08" ed="T"/><l>智不得有無，</l><l>而興大悲心。」</l></lg>
<lb n="0344b09" ed="T"/><p xml:id="pT39p0344b0901">一切世間衆生背覺合塵，流轉生死，而起妄
<lb n="0344b10" ed="T"/>想心識，復計斷、常二見，無由出離。如來以妙
<lb n="0344b11" ed="T"/>智觀察，了達生滅等一切諸法如空華、如幻、
<lb n="0344b12" ed="T"/>如夢，不有不無，故興大悲心而度脫之，使
<lb n="0344b13" ed="T"/>其皆得遠離也。</p>
<lb n="0344b14" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0344b1401" type="regular"><l>「知人法無我，</l><l>煩惱及爾焰，</l>
<lb n="0344b15" ed="T"/><l>常淸淨無相，</l><l>而興大悲心。」</l></lg>
<lb n="0344b16" ed="T"/><p xml:id="pT39p0344b1601">此離惑、智二障。煩惱，惑障也；爾焰乃梵語，智
<lb n="0344b17" ed="T"/>障也。智本破惑，惑卽人法二執。無我者，無此
<lb n="0344b18" ed="T"/>二執也。若於智生著，智亦成障。如來了知人
<lb n="0344b19" ed="T"/>法惑智本空，故云「常淸淨無相」。衆生在迷受
<lb n="0344b20" ed="T"/>苦，故起悲心而拔濟之。</p>
<lb n="0344b21" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0344b2101" type="regular"><l>「一切無涅槃，</l><l>無有涅槃佛，</l>
<lb n="0344b22" ed="T"/><l>無有佛涅槃。</l><l>遠離覺所覺，</l>
<lb n="0344b23" ed="T"/><l>若有若無有，</l><l>是二悉俱離。」</l></lg>
<lb n="0344b24" ed="T"/><p xml:id="pT39p0344b2401">一切者，一切衆生也。涅槃者，不生不滅之理
<lb n="0344b25" ed="T"/>也。佛與衆生同具此理，尙無生死可斷，焉有
<lb n="0344b26" ed="T"/>涅槃可證？故云「一切無涅槃」。然非證而證，證
<lb n="0344b27" ed="T"/>此涅槃，是則佛爲能證之人，涅槃是所證之
<lb n="0344b28" ed="T"/>法，離法無人，故云「無有涅槃佛」；離人無法，故
<lb n="0344b29" ed="T"/>云「無有佛涅槃」。《<anchor xml:id="nkr_note_orig_0344001" n="0344001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0344001" n="0344001"/><anchor xml:id="beg0344001" n="0344001"/>入楞伽<anchor xml:id="end0344001"/>》云：「佛不住涅槃，涅槃
<pb n="0344c" ed="T" xml:id="T39.1789.0344c"/>
<lb n="0344c01" ed="T"/>不住佛。」辭異而義同也。覺卽佛、所覺卽涅槃。
<lb n="0344c02" ed="T"/>人法俱泯，故云「遠離覺所覺」。然人法俱泯，
<lb n="0344c03" ed="T"/>是亡有而未亡無，故云「若有若無有，是二悉俱
<lb n="0344c04" ed="T"/>離」也。</p>
<lb n="0344c05" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0344c0501" type="regular"><l>「牟尼寂靜觀，</l><l>是則遠離生，</l>
<lb n="0344c06" ed="T"/><l>是名爲不取，</l><l>今世後世淨。」</l></lg>
<lb n="0344c07" ed="T"/><p xml:id="pT39p0344c0701">牟尼是梵語，華言寂默，佛之名也。此言人
<lb n="0344c08" ed="T"/>能如是觀佛寂靜之體從遠離而生，是則於
<lb n="0344c09" ed="T"/>佛不生取著，故今世後世皆得淸淨。《<anchor xml:id="beg_2" type="star"/>入楞
<lb n="0344c10" ed="T"/>伽<anchor xml:id="end_2"/>》云：「若見於牟尼，寂靜遠離生，是人今後世，
<lb n="0344c11" ed="T"/>離著無所取。」辭義尤顯。已上諸偈讚佛，皆言
<lb n="0344c12" ed="T"/>離著者，蓋讚佛生善。若不離著，生善不深故
<lb n="0344c13" ed="T"/>也。</p>
<lb n="0344c14" ed="T"/><p xml:id="pT39p0344c1401">爾時，大慧菩薩偈讚佛已，自說姓名：</p>
<lb n="0344c15" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0344c1501" type="regular"><l>「我名爲大慧，</l><l>通達於大乘，</l>
<lb n="0344c16" ed="T"/><l>今以百八義，</l><l>仰諮尊中上。」</l></lg>
<lb n="0344c17" ed="T"/><p xml:id="pT39p0344c1701">此下正宗分也。大慧自言是大乘機，爲衆
<lb n="0344c18" ed="T"/>發起。</p>
<lb n="0344c19" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0344c1901" type="regular"><l>世間解之士，</l><l>聞彼所說偈，</l>
<lb n="0344c20" ed="T"/><l>觀察一切衆，</l><l>吿諸佛子言：</l>
<lb n="0344c21" ed="T"/><l>「汝等諸佛子，</l><l>今皆恣所問，</l>
<lb n="0344c22" ed="T"/><l>我當爲汝說，</l><l>自覺之境界。」</l></lg>
<lb n="0344c23" ed="T"/><p xml:id="pT39p0344c2301">世間解者，如來十號之一也。大慧所問百
<lb n="0344c24" ed="T"/>八義，皆如來親證之法，故云「自覺之境界」。</p>
<lb n="0344c25" ed="T"/><p xml:id="pT39p0344c2501">爾時，大慧菩薩摩訶薩承佛所聽，頂禮佛足，
<lb n="0344c26" ed="T"/>合掌恭敬以偈問曰：</p><p xml:id="pT39p0344c2609" cb:place="inline">寶臣註《<anchor xml:id="beg_3" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_3"/>》云：「此
<lb n="0344c27" ed="T"/>後諸偈問百八句義，或一句爲一問、或二句
<lb n="0344c28" ed="T"/>爲一問、或三句爲一問，乃至十句爲一問，或
<lb n="0344c29" ed="T"/>一句爲兩問。然此百八句，正問五法、三自性、
<pb n="0345a" ed="T" xml:id="T39.1789.0345a"/>
<lb n="0345a01" ed="T"/>八識、二無我，度衆生對治法門。」是故大慧擧
<lb n="0345a02" ed="T"/>上與摩帝遊諸佛刹所見之事，故下問山海
<lb n="0345a03" ed="T"/>日月等，卽五法中名相妄想；下問諸禪解脫
<lb n="0345a04" ed="T"/>等，卽五法中正智如如也。</p>
<lb n="0345a05" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345a0501">「云何淨其念？」</p><p xml:id="pT39p0345a0506" cb:place="inline">問淨其妄念，而生正念。</p>
<lb n="0345a06" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345a0601">「云何念增長？」</p><p xml:id="pT39p0345a0606" cb:place="inline">問增淨念。</p>
<lb n="0345a07" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345a0701">「云何見癡惑？」</p><p xml:id="pT39p0345a0706" cb:place="inline">問起見惑。</p>
<lb n="0345a08" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345a0801">「云何惑增長？」</p><p xml:id="pT39p0345a0806" cb:place="inline">問增長見惑。</p>
<lb n="0345a09" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345a0901">「何故刹土化相及諸外道？」</p><p xml:id="pT39p0345a0911" cb:place="inline">問如來於刹土
<lb n="0345a10" ed="T"/>中示現身相，化衆生及諸外道。</p>
<lb n="0345a11" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345a1101">「云何無受次？」</p><p xml:id="pT39p0345a1106" cb:place="inline">《<anchor xml:id="beg_4" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_4"/>》云：「及無影次第」，謂問
<lb n="0345a12" ed="T"/>無相法中因何有次第。</p>
<lb n="0345a13" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345a1301">「何故名無受？」</p><p xml:id="pT39p0345a1306" cb:place="inline">承上<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345001" n="0345001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0345001" n="0345001"/><anchor xml:id="beg0345001" n="0345001"/>問<anchor xml:id="end0345001"/>，若有次第，何名無相
<lb n="0345a14" ed="T"/>法？無受，卽無相義。</p>
<lb n="0345a15" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345a1501">「何故名佛子？」</p><p xml:id="pT39p0345a1506" cb:place="inline">問菩薩何名佛子。</p>
<lb n="0345a16" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345a1601">「解脫至何所？」</p><p xml:id="pT39p0345a1606" cb:place="inline">問行人旣得解脫，復能<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345002" n="0345002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0345002" n="0345002"/><anchor xml:id="beg0345002" n="0345002"/>往<anchor xml:id="end0345002"/>至
<lb n="0345a17" ed="T"/>何所。</p>
<lb n="0345a18" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345a1801">「誰縛誰解脫？」</p><p xml:id="pT39p0345a1806" cb:place="inline">問迷時誰縛，悟時誰解。</p>
<lb n="0345a19" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345a1901">「何等禪境界？」</p><p xml:id="pT39p0345a1906" cb:place="inline">問諸禪定以何爲境界。</p>
<lb n="0345a20" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345a2001">「云何有三乘？惟願爲解說。」</p><p xml:id="pT39p0345a2011" cb:place="inline">問何故有聲聞、緣
<lb n="0345a21" ed="T"/>覺、菩薩三乘。</p>
<lb n="0345a22" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345a2201">「緣起何所生？云何作所作？」</p><p xml:id="pT39p0345a2211" cb:place="inline">問善惡緣起及所
<lb n="0345a23" ed="T"/>作業果。</p>
<lb n="0345a24" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345a2401">「云何俱異說？」</p><p xml:id="pT39p0345a2406" cb:place="inline">問外道邪見何有俱異之說。</p>
<lb n="0345a25" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345a2501">「云何爲增長？」</p><p xml:id="pT39p0345a2506" cb:place="inline">《<anchor xml:id="beg_5" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_5"/>》云：「云何諸有起」，謂起
<lb n="0345a26" ed="T"/>三有也。</p>
<lb n="0345a27" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345a2701">「云何無色定？」</p><p xml:id="pT39p0345a2706" cb:place="inline">問無色界四空定。</p>
<lb n="0345a28" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345a2801">「及與滅正受？」</p><p xml:id="pT39p0345a2806" cb:place="inline">問滅盡定之正受。</p>
<lb n="0345a29" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345a2901">「云何爲想滅？何因從定覺？」</p><p xml:id="pT39p0345a2911" cb:place="inline">問受想心滅爲定，
<pb n="0345b" ed="T" xml:id="T39.1789.0345b"/>
<lb n="0345b01" ed="T"/>何得從定起覺。</p>
<lb n="0345b02" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345b0201">「云何所作生？進去及持身？」</p><p xml:id="pT39p0345b0211" cb:place="inline">問從定起用，凡
<lb n="0345b03" ed="T"/>所作爲，是身去住得大自在。</p>
<lb n="0345b04" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345b0401">「云何現分別？」</p><p xml:id="pT39p0345b0406" cb:place="inline">問現身說法，分別諸法種相差
<lb n="0345b05" ed="T"/>別。</p>
<lb n="0345b06" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345b0601">「云何生諸地？」</p><p xml:id="pT39p0345b0606" cb:place="inline">問得悟入諸地位，《<anchor xml:id="beg_6" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_6"/>》云：
<lb n="0345b07" ed="T"/>「云何入諸地？」</p>
<lb n="0345b08" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345b0801">「破三有者誰？何處身云何？」</p><p xml:id="pT39p0345b0811" cb:place="inline">問能破諸有，出三
<lb n="0345b09" ed="T"/>界，是何佛子。《<anchor xml:id="beg_7" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_7"/>》云：「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345003" n="0345003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0345003" n="0345003"/><anchor xml:id="beg0345003" n="0345003"/>云<anchor xml:id="end0345003"/>何有佛子，而能
<lb n="0345b10" ed="T"/>破三有？」</p>
<lb n="0345b11" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345b1101">「往生何所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345004" n="0345004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0345004" n="0345004"/><anchor xml:id="beg0345004" n="0345004"/>至<anchor xml:id="end0345004"/>？」</p><p xml:id="pT39p0345b1106" cb:place="inline">問旣破三有，往生何處。</p>
<lb n="0345b12" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345b1201">「云何最勝子？」</p><p xml:id="pT39p0345b1206" cb:place="inline">問弟子之中誰爲第一。</p>
<lb n="0345b13" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345b1301">「何因得神通，及自在三昧？」</p><p xml:id="pT39p0345b1311" cb:place="inline">問神通三昧修何
<lb n="0345b14" ed="T"/>行而得。</p>
<lb n="0345b15" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345b1501">「云何三昧心？最勝爲我說。」</p><p xml:id="pT39p0345b1511" cb:place="inline">問三昧之心何者
<lb n="0345b16" ed="T"/>爲勝。</p>
<lb n="0345b17" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345b1701">「云何名爲藏？」</p><p xml:id="pT39p0345b1706" cb:place="inline">問第八藏識。</p>
<lb n="0345b18" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345b1801">「云何意及識？」</p><p xml:id="pT39p0345b1806" cb:place="inline">問意根及諸識。</p>
<lb n="0345b19" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345b1901">「云何生與滅？云何見已還？」</p><p xml:id="pT39p0345b1911" cb:place="inline">問意識起見生滅，
<lb n="0345b20" ed="T"/>已還亦滅也。《<anchor xml:id="beg_8" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_8"/>》云：「<anchor xml:id="beg_9" type="star"/>云<anchor xml:id="end_9"/>何起諸見？云何
<lb n="0345b21" ed="T"/>退諸見？」</p>
<lb n="0345b22" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345b2201">「云何爲種性、非種及心量？」</p><p xml:id="pT39p0345b2211" cb:place="inline">問三乘差別種性，
<lb n="0345b23" ed="T"/>外道非種及不定種心量。</p>
<lb n="0345b24" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345b2401">「云何建立相，及與非我義？」</p><p xml:id="pT39p0345b2411" cb:place="inline">問有相及無我相。</p>
<lb n="0345b25" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345b2501">「云何無衆生？云何世俗說？」</p><p xml:id="pT39p0345b2511" cb:place="inline">問眞無俗有。</p>
<lb n="0345b26" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345b2601">「云何爲斷見，及常見不生？」</p><p xml:id="pT39p0345b2611" cb:place="inline">問斷常二見。</p>
<lb n="0345b27" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345b2701">「云何佛、外道，其相不相違？」</p><p xml:id="pT39p0345b2711" cb:place="inline">問邪正無背。</p>
<lb n="0345b28" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345b2801">「云何當來世，種種諸異部？」</p><p xml:id="pT39p0345b2811" cb:place="inline">問佛滅後，弟子所
<lb n="0345b29" ed="T"/>宗經部各異。</p>
<pb n="0345c" ed="T" xml:id="T39.1789.0345c"/>
<lb n="0345c01" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345c0101">「云何空何因？云何刹那壞？」</p><p xml:id="pT39p0345c0111" cb:place="inline">問諸法性空，刹那
<lb n="0345c02" ed="T"/>念滅。刹那，極微細念也。</p>
<lb n="0345c03" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345c0301">「云何胎藏生？」</p><p xml:id="pT39p0345c0306" cb:place="inline">問托胎受生。</p>
<lb n="0345c04" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345c0401">「云何世不動？」</p><p xml:id="pT39p0345c0406" cb:place="inline">問世相遷流，性何不動。</p>
<lb n="0345c05" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345c0501">「何因如幻夢，及揵闥婆城，世間熱時焰，及與水
<lb n="0345c06" ed="T"/>月光？」</p><p xml:id="pT39p0345c0603" cb:place="inline">問此五喩，喩世間生滅相皆無實義。
<lb n="0345c07" ed="T"/>揵闥婆，梵語也，此云尋香城。</p>
<lb n="0345c08" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345c0801">「何因說覺支，及與菩提分？」</p><p xml:id="pT39p0345c0811" cb:place="inline">問七覺支及八正
<lb n="0345c09" ed="T"/>道。</p>
<lb n="0345c10" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345c1001">「云何國土亂？」</p><p xml:id="pT39p0345c1006" cb:place="inline">問所依國土何因亂壞。</p>
<lb n="0345c11" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345c1101">「云何作有見？」</p><p xml:id="pT39p0345c1106" cb:place="inline">問諸法無體，何作有見？有卽
<lb n="0345c12" ed="T"/>三有。《<anchor xml:id="beg_a" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_a"/>》<anchor xml:id="beg_b" type="star"/>云<anchor xml:id="end_b"/>：「何故見諸有？」</p>
<lb n="0345c13" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345c1301">「云何不生滅，世如虛空華？」</p><p xml:id="pT39p0345c1311" cb:place="inline">問世相如空華，
<lb n="0345c14" ed="T"/>何故言不生不滅。《<anchor xml:id="beg_c" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_c"/>》云：「<anchor xml:id="beg_d" type="star"/>云<anchor xml:id="end_d"/>何如空華？
<lb n="0345c15" ed="T"/>不生亦不滅？」</p>
<lb n="0345c16" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345c1601">「云何覺世間？云何說離字？」</p><p xml:id="pT39p0345c1611" cb:place="inline">問衆生云何覺知
<lb n="0345c17" ed="T"/>世法，云何離文字相。</p>
<lb n="0345c18" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345c1801">「離妄想者誰？云何虛空譬？」</p><p xml:id="pT39p0345c1811" cb:place="inline">問誰知諸法如虛
<lb n="0345c19" ed="T"/>空，離妄想分別。《<anchor xml:id="beg_e" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_e"/>》云：「<anchor xml:id="beg_f" type="star"/>云<anchor xml:id="end_f"/>何如虛空？云
<lb n="0345c20" ed="T"/>何離分別？」</p>
<lb n="0345c21" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345c2101">「如實有幾種？」</p><p xml:id="pT39p0345c2106" cb:place="inline">問眞如有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345005" n="0345005"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0345005" n="0345005"/><anchor xml:id="beg0345005" n="0345005"/>幾<anchor xml:id="end0345005"/>。</p>
<lb n="0345c22" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345c2201">「幾波羅蜜心？」</p><p xml:id="pT39p0345c2206" cb:place="inline">諸度心有幾。</p>
<lb n="0345c23" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345c2301">「何因度諸地？誰至無所受？」</p><p xml:id="pT39p0345c2311" cb:place="inline">問誰能超越十地，
<lb n="0345c24" ed="T"/>至於佛地。無所受，卽佛境界。</p>
<lb n="0345c25" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345c2501">「何等二無我？」</p><p xml:id="pT39p0345c2506" cb:place="inline">問誰能空人、法二執惑障。</p>
<lb n="0345c26" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345c2601">「云何爾焰淨？」</p><p xml:id="pT39p0345c2606" cb:place="inline">問誰能淨智障。</p>
<lb n="0345c27" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345c2701">「諸智有幾種？」</p><p xml:id="pT39p0345c2706" cb:place="inline">問諸正智。</p>
<lb n="0345c28" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345c2801">「幾戒衆生性？」</p><p xml:id="pT39p0345c2806" cb:place="inline">問衆生性殊，禁戒有幾。</p>
<lb n="0345c29" ed="T"/><p xml:id="pT39p0345c2901">「誰生諸寶性，摩尼眞珠等？」</p><p xml:id="pT39p0345c2911" cb:place="inline">問諸寶物何從而
<pb n="0346a" ed="T" xml:id="T39.1789.0346a"/>
<lb n="0346a01" ed="T"/>生。</p>
<lb n="0346a02" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346a0201">「誰生諸語言，衆生種種性？」</p><p xml:id="pT39p0346a0211" cb:place="inline">問衆生語言差別
<lb n="0346a03" ed="T"/>種性不同，何因而起。</p>
<lb n="0346a04" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346a0401">「明處及伎術，誰之所顯示？」</p><p xml:id="pT39p0346a0411" cb:place="inline">問五明法及伎
<lb n="0346a05" ed="T"/>術。五明者，一曰內論，謂一切佛法；<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346001" n="0346001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0346001" n="0346001"/><anchor xml:id="beg0346001" n="0346001"/>二<anchor xml:id="end0346001"/>曰外
<lb n="0346a06" ed="T"/>論，有四種，曰因、曰聲、曰醫方、曰工巧。此五各
<lb n="0346a07" ed="T"/>能生智，故云明處。</p>
<lb n="0346a08" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346a0801">「伽陀有幾種，長頌及短句？」</p><p xml:id="pT39p0346a0811" cb:place="inline">伽陀，梵語也，此
<lb n="0346a09" ed="T"/>云孤起，亦曰諷誦，與重頌不同。問孤起頌及
<lb n="0346a10" ed="T"/>長行重頌。</p>
<lb n="0346a11" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346a1101">「成爲有幾種？」</p><p xml:id="pT39p0346a1106" cb:place="inline">問經中理趣。《<anchor xml:id="beg_10" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_10"/>》<anchor xml:id="beg_11" type="star"/>云<anchor xml:id="end_11"/>：「道
<lb n="0346a12" ed="T"/>理幾不同？」</p>
<lb n="0346a13" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346a1301">「云何名爲論？」</p><p xml:id="pT39p0346a1306" cb:place="inline">問釋經之論。《<anchor xml:id="beg_12" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_12"/>》<anchor xml:id="beg_13" type="star"/>云<anchor xml:id="end_13"/>：「解
<lb n="0346a14" ed="T"/>釋幾差別？」</p>
<lb n="0346a15" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346a1501">「云何生飮食，及生諸愛欲？」</p><p xml:id="pT39p0346a1511" cb:place="inline">問飮食誰作，愛欲
<lb n="0346a16" ed="T"/>何起。</p>
<lb n="0346a17" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346a1701">「云何名爲王？轉輪及小王，云何守護國？」</p><p xml:id="pT39p0346a1716" cb:place="inline">問大
<lb n="0346a18" ed="T"/>小諸王及守國土之法。</p>
<lb n="0346a19" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346a1901">「諸天有幾種？云何名爲地、星宿及日月？」</p><p xml:id="pT39p0346a1916" cb:place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0346002" n="0346002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0346002" n="0346002"/><anchor xml:id="beg0346002" n="0346002"/>問<anchor xml:id="end0346002"/>
<lb n="0346a20" ed="T"/>欲界名相。</p>
<lb n="0346a21" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346a2101">「解脫修行者，是各有幾種？」</p><p xml:id="pT39p0346a2111" cb:place="inline">問學、無學人。解脫
<lb n="0346a22" ed="T"/>是無學，修行是學。</p>
<lb n="0346a23" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346a2301">「弟子有幾種？云何阿闍<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346003" n="0346003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0346003" n="0346003"/><anchor xml:id="beg0346003" n="0346003"/>黎<anchor xml:id="end0346003"/>？」</p><p xml:id="pT39p0346a2311" cb:place="inline">問師、弟子。阿闍
<lb n="0346a24" ed="T"/>黎，此云敎師。</p>
<lb n="0346a25" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346a2501">「佛復有幾種？復有幾種生？」</p><p xml:id="pT39p0346a2511" cb:place="inline">問佛三身及本
<lb n="0346a26" ed="T"/>生事。本生，謂宿世所行事。《<anchor xml:id="beg_14" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_14"/>》<anchor xml:id="beg_15" type="star"/>云<anchor xml:id="end_15"/>：「如來
<lb n="0346a27" ed="T"/>有幾種？本生事亦然。」</p>
<lb n="0346a28" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346a2801">「魔及諸異學，彼各有幾種？」</p><p xml:id="pT39p0346a2811" cb:place="inline">問衆魔及諸外
<lb n="0346a29" ed="T"/>道。魔，梵語魔羅，此云能害，謂能害善法。</p>
<pb n="0346b" ed="T" xml:id="T39.1789.0346b"/>
<lb n="0346b01" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346b0101">「自性及與心，彼復各幾種？」</p><p xml:id="pT39p0346b0111" cb:place="inline">問性與心幾種差
<lb n="0346b02" ed="T"/>別。</p>
<lb n="0346b03" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346b0301">「云何施設量？惟願最勝說。」</p><p xml:id="pT39p0346b0311" cb:place="inline">問心量妄想施設。
<lb n="0346b04" ed="T"/>最勝者，稱佛也。</p>
<lb n="0346b05" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346b0501">「云何空風雲？」</p><p xml:id="pT39p0346b0506" cb:place="inline">問欲界無情名相。</p>
<lb n="0346b06" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346b0601">「云何念聰明？」</p><p xml:id="pT39p0346b0606" cb:place="inline">問欲界有情心念云何能生智
<lb n="0346b07" ed="T"/>慧。</p>
<lb n="0346b08" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346b0801">「云何爲林樹？云何爲蔓草？<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346004" n="0346004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0346004" n="0346004"/><anchor xml:id="beg0346004" n="0346004"/>云何象馬鹿？云
<lb n="0346b09" ed="T"/>何而捕取<anchor xml:id="end0346004"/>？」</p><p xml:id="pT39p0346b0905" cb:place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0346005" n="0346005"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0346005" n="0346005"/><anchor xml:id="beg0346005" n="0346005"/>問草木之生誰使之然<anchor xml:id="end0346005"/>，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346006" n="0346006"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0346006" n="0346006"/><anchor xml:id="beg0346006" n="0346006"/>象<anchor xml:id="end0346006"/>鹿
<lb n="0346b10" ed="T"/>誰使之生，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346007" n="0346007"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0346007" n="0346007"/><anchor xml:id="beg0346007" n="0346007"/>又復誰能<anchor xml:id="end0346007"/>捕取。</p>
<lb n="0346b11" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346b1101">「<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346008" n="0346008"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0346008" n="0346008"/><anchor xml:id="beg0346008" n="0346008"/>何<anchor xml:id="end0346008"/>因而卑陋？」</p><p xml:id="pT39p0346b1106" cb:place="inline">問卑陋賤人何業所致。</p>
<lb n="0346b12" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346b1201">「云何六節攝？」</p><p xml:id="pT39p0346b1206" cb:place="inline">問一年云何分六節。西域以
<lb n="0346b13" ed="T"/>兩月爲一節，一年分爲六節。</p>
<lb n="0346b14" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346b1401">「云何一闡提？」</p><p xml:id="pT39p0346b1406" cb:place="inline">一闡提是梵語，此云極惡，又
<lb n="0346b15" ed="T"/>云信不具。</p>
<lb n="0346b16" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346b1601">「男、女及不男，斯皆云何生？」</p><p xml:id="pT39p0346b1611" cb:place="inline">問世間若男若女
<lb n="0346b17" ed="T"/>及五種不男之人，何因而生。</p>
<lb n="0346b18" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346b1801">「云何修行退？云何修行生？」</p><p xml:id="pT39p0346b1811" cb:place="inline">問修行之人因何
<lb n="0346b19" ed="T"/>退墮，因何精進<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346009" n="0346009"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0346009" n="0346009"/><anchor xml:id="beg0346009" n="0346009"/>而生<anchor xml:id="end0346009"/>。</p>
<lb n="0346b20" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346b2001">「禪師以何法？建立何等人？」</p><p xml:id="pT39p0346b2011" cb:place="inline">問修禪定者用
<lb n="0346b21" ed="T"/>何法示人入道。</p>
<lb n="0346b22" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346b2201">「衆生生諸趣，何相何像類？」</p><p xml:id="pT39p0346b2211" cb:place="inline">問六道生趣形像。</p>
<lb n="0346b23" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346b2301">「云何爲財富？何因致財富？」</p><p xml:id="pT39p0346b2311" cb:place="inline">問世間財富何因
<lb n="0346b24" ed="T"/>而致。</p>
<lb n="0346b25" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346b2501">「云何爲釋種？何因有釋種？云何甘蔗種？無上
<lb n="0346b26" ed="T"/>尊願說。」</p><p xml:id="pT39p0346b2604" cb:place="inline">問釋迦種族及甘蔗種。《本行<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346010" n="0346010"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0346010" n="0346010"/><anchor xml:id="beg0346010" n="0346010"/>經》云<anchor xml:id="end0346010"/>：
<lb n="0346b27" ed="T"/>「大茅草王得成王仙，被獵師所射，滴血於地，
<lb n="0346b28" ed="T"/>生二甘蔗，日炙而開，出一男一女，男名善生，
<lb n="0346b29" ed="T"/>卽甘蔗王，釋種乃其裔也。」</p>
<pb n="0346c" ed="T" xml:id="T39.1789.0346c"/>
<lb n="0346c01" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346c0101">「云何長苦仙？彼云何敎授？」</p><p xml:id="pT39p0346c0111" cb:place="inline">問苦行仙人意求
<lb n="0346c02" ed="T"/>長生，受敎於誰。</p>
<lb n="0346c03" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346c0301">「如來云何於，一切時刹現，種種名色類，最勝
<lb n="0346c04" ed="T"/>子圍<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346011" n="0346011"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0346011" n="0346011"/><anchor xml:id="beg0346011" n="0346011"/>繞<anchor xml:id="end0346011"/>？」</p><p xml:id="pT39p0346c0404" cb:place="inline">問佛現身塵刹，隨類不同，衆所圍
<lb n="0346c05" ed="T"/>繞，何因如是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346012" n="0346012"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0346012" n="0346012"/><anchor xml:id="beg0346012" n="0346012"/>耶<anchor xml:id="end0346012"/>？</p>
<lb n="0346c06" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346c0601">「云何不食肉？云何制斷肉？食肉諸種類？何因
<lb n="0346c07" ed="T"/>故食肉？」</p><p xml:id="pT39p0346c0704" cb:place="inline">問食肉及斷食肉因緣。</p>
<lb n="0346c08" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346c0801">「云何日月形？須彌及蓮華，師子勝相刹，側住覆
<lb n="0346c09" ed="T"/>世界，如因陀羅網。」</p><p xml:id="pT39p0346c0908" cb:place="inline">此問世界形相。須彌者，
<lb n="0346c10" ed="T"/><name role="" type="person">妙高山</name>也，統一四天下，一日月所<anchor xml:id="beg_16" type="star"/>繞<anchor xml:id="end_16"/>。蓮華者，
<lb n="0346c11" ed="T"/><name role="" type="person">華藏世界</name>也。師子世界於諸刹土最勝。世界
<lb n="0346c12" ed="T"/>如器，有側有覆、有仰有橫。因陀羅網卽帝網，
<lb n="0346c13" ed="T"/>網有千珠，珠光交映，喩世界重重無盡。</p>
<lb n="0346c14" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346c1401">「或悉諸珍寶，箜篌細腰鼓，狀種種諸華，或離
<lb n="0346c15" ed="T"/>日月光，如是等無量。」</p><p xml:id="pT39p0346c1509" cb:place="inline">此亦問世界形相不
<lb n="0346c16" ed="T"/>同，或諸寶所成，或狀如箜篌、如鼓、如華，或無
<lb n="0346c17" ed="T"/>日月所照，何因而致。</p>
<lb n="0346c18" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346c1801">「云何爲化佛？云何報生佛？云何如如佛？云何
<lb n="0346c19" ed="T"/>智慧佛？」</p><p xml:id="pT39p0346c1904" cb:place="inline">問佛身名不同者何。化佛，應身也，
<lb n="0346c20" ed="T"/>謂千百億化身。報生佛，他報身也，謂他機所
<lb n="0346c21" ed="T"/>見。如如佛，法身也，謂體性如如不異。智慧佛，
<lb n="0346c22" ed="T"/>自報身也，謂自己修因感<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346013" n="0346013"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0346013" n="0346013"/><anchor xml:id="beg0346013" n="0346013"/>果<anchor xml:id="end0346013"/>，以始覺之智
<lb n="0346c23" ed="T"/>合於本覺，故曰智慧。</p>
<lb n="0346c24" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346c2401">「云何於欲界，不成等正覺？何故色究竟，離欲
<lb n="0346c25" ed="T"/>得菩提？」</p><p xml:id="pT39p0346c2504" cb:place="inline">問盧舍那報身佛不於欲界得道，
<lb n="0346c26" ed="T"/>而於色究竟處得道者何耶。</p>
<lb n="0346c27" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346c2701">「善逝般涅槃，誰當持正法？」</p><p xml:id="pT39p0346c2711" cb:place="inline">問佛滅後傳持正
<lb n="0346c28" ed="T"/>法者誰。</p>
<lb n="0346c29" ed="T"/><p xml:id="pT39p0346c2901">「天師住久如，正法幾時住？」</p><p xml:id="pT39p0346c2911" cb:place="inline">問佛住世及滅後，
<pb n="0347a" ed="T" xml:id="T39.1789.0347a"/>
<lb n="0347a01" ed="T"/>正法所住時分長短。天師，卽天人師也。</p>
<lb n="0347a02" ed="T"/><p xml:id="pT39p0347a0201">「悉檀及與見，各復有幾種？」</p><p xml:id="pT39p0347a0211" cb:place="inline">問所化機緣及與
<lb n="0347a03" ed="T"/>見解。悉檀者，遍施也，有四種：一、世界悉檀，世
<lb n="0347a04" ed="T"/>界者，次第也，謂聞說法次第得歡喜益；二、對
<lb n="0347a05" ed="T"/>治悉檀，謂聞法修行，對破宿障，得滅惡益；三、
<lb n="0347a06" ed="T"/>爲人悉檀，謂因聞法故，得生善益；四、第一義
<lb n="0347a07" ed="T"/>悉檀，謂因聞法故，得悟理益。</p>
<lb n="0347a08" ed="T"/><p xml:id="pT39p0347a0801">「毘尼比丘分，云何何因緣？」</p><p xml:id="pT39p0347a0811" cb:place="inline">毘尼者，律也。問
<lb n="0347a09" ed="T"/>因事制律，及持律之僧。《<anchor xml:id="beg_17" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_17"/>》<anchor xml:id="beg_18" type="star"/>云<anchor xml:id="end_18"/>：「何故立
<lb n="0347a10" ed="T"/>毘尼，及以諸比丘？」</p>
<lb n="0347a11" ed="T"/><p xml:id="pT39p0347a1101">「彼諸最勝子，緣覺及聲聞，何因百變易？云何
<lb n="0347a12" ed="T"/>百無受？」</p><p xml:id="pT39p0347a1204" cb:place="inline">問二乘生處。變易者，謂變易生死，
<lb n="0347a13" ed="T"/>居方便土，因移果易也。無受者，謂入無餘涅
<lb n="0347a14" ed="T"/>槃，不受後有也。</p>
<lb n="0347a15" ed="T"/><p xml:id="pT39p0347a1501">「云何世俗通？云何出世間？云何爲七地？惟願
<lb n="0347a16" ed="T"/>爲演說。」</p><p xml:id="pT39p0347a1604" cb:place="inline">問世間五通，得出世六通，及住第七
<lb n="0347a17" ed="T"/>地中。第七名已辦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347001" n="0347001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0347001" n="0347001"/><anchor xml:id="beg0347001" n="0347001"/>也<anchor xml:id="end0347001"/>。</p>
<lb n="0347a18" ed="T"/><p xml:id="pT39p0347a1801">「僧伽有幾種？云何爲壞僧？」</p><p xml:id="pT39p0347a1811" cb:place="inline">問三乘僧及破戒
<lb n="0347a19" ed="T"/>僧。梵語僧伽，此云衆，亦名和合。</p>
<lb n="0347a20" ed="T"/><p xml:id="pT39p0347a2001">「云何醫方論？是復何因緣？」</p><p xml:id="pT39p0347a2011" cb:place="inline">問世間及出世間
<lb n="0347a21" ed="T"/>醫方諸論爲誰而說。《<anchor xml:id="beg_19" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_19"/>》云：「<anchor xml:id="beg_1a" type="star"/>云<anchor xml:id="end_1a"/>何爲衆
<lb n="0347a22" ed="T"/>生，廣說醫方論？」</p>
<lb n="0347a23" ed="T"/><p xml:id="pT39p0347a2301">「何故大牟尼，唱說如是言：『迦葉、拘留孫、拘那
<lb n="0347a24" ed="T"/>含是我？』」</p><p xml:id="pT39p0347a2404" cb:place="inline">問何故如來說過去佛卽是我耶。義
<lb n="0347a25" ed="T"/>見第三卷經文，四等中釋出。</p>
<lb n="0347a26" ed="T"/><p xml:id="pT39p0347a2601">「何故說斷常，及與我無我？何不一切時，演說
<lb n="0347a27" ed="T"/>眞實義？而復爲衆生，分別說心量？」</p><p xml:id="pT39p0347a2714" cb:place="inline">問如來
<lb n="0347a28" ed="T"/>何不但說大乘，而廣說諸法耶。</p>
<lb n="0347a29" ed="T"/><p xml:id="pT39p0347a2901">「何因男女林，訶梨、阿摩勒？」</p><p xml:id="pT39p0347a2911" cb:place="inline">問世間果木，男女
<pb n="0347b" ed="T" xml:id="T39.1789.0347b"/>
<lb n="0347b01" ed="T"/>林木也。訶梨、阿摩勒，二果名，皆西域所有。</p>
<lb n="0347b02" ed="T"/><p xml:id="pT39p0347b0201">「雞羅及鐵圍，金剛等諸山，無量寶莊嚴，仙闥婆
<lb n="0347b03" ed="T"/>充滿。」</p><p xml:id="pT39p0347b0303" cb:place="inline">問此諸山及衆寶莊嚴，仙人樂神充滿
<lb n="0347b04" ed="T"/>者何。乾闥婆，天帝之樂神也。此下是世尊領
<lb n="0347b05" ed="T"/>大慧所問亦釋也。</p>
<lb n="0347b06" ed="T"/><p xml:id="pT39p0347b0601">無上世間解，聞彼所說偈，大乘諸度門，諸佛
<lb n="0347b07" ed="T"/>心第一。「善哉善哉問，大慧善諦聽，我今當次
<lb n="0347b08" ed="T"/>第，如汝所問說。」</p><p xml:id="pT39p0347b0807" cb:place="inline">《<anchor xml:id="beg_1b" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_1b"/>》<anchor xml:id="beg_1c" type="star"/>云<anchor xml:id="end_1c"/>：「爾時，世尊聞
<lb n="0347b09" ed="T"/>其所謂大乘微妙諸佛之心最上法門，卽吿
<lb n="0347b10" ed="T"/>之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347002" n="0347002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0347002" n="0347002"/><anchor xml:id="beg0347002" n="0347002"/>曰<anchor xml:id="end0347002"/>：『善哉！大慧，諦聽諦聽，如汝所問，當次第
<lb n="0347b11" ed="T"/>說。卽說頌<anchor xml:id="beg_1d" type="star"/>曰<anchor xml:id="end_1d"/>：』」</p>
<lb n="0347b12" ed="T"/><p xml:id="pT39p0347b1201">「生及與不生，涅槃空刹那，趣至無自性。」</p><p xml:id="pT39p0347b1216" cb:place="inline">此釋
<lb n="0347b13" ed="T"/>大慧所問有爲生法、無爲不生法，涅槃、虛空、
<lb n="0347b14" ed="T"/>刹那流轉等法，皆妄想所現，初無自性。</p>
<lb n="0347b15" ed="T"/><p xml:id="pT39p0347b1501">「佛諸波羅蜜，佛子與聲聞、緣覺、諸外道，及與
<lb n="0347b16" ed="T"/>無色行，如是種種事。」</p><p xml:id="pT39p0347b1609" cb:place="inline">領上所問人及所行
<lb n="0347b17" ed="T"/>法。無色行，外道所行法也。</p>
<lb n="0347b18" ed="T"/><p xml:id="pT39p0347b1801">「須彌、巨海、山，洲渚、刹土地。」</p><p xml:id="pT39p0347b1811" cb:place="inline">領上國土中無情
<lb n="0347b19" ed="T"/>名相。</p>
<lb n="0347b20" ed="T"/><p xml:id="pT39p0347b2001">「星宿及日月，外道天修羅。解脫自在通，力禪
<lb n="0347b21" ed="T"/>三摩提，滅及如意足，覺支及道品。」</p><p xml:id="pT39p0347b2114" cb:place="inline">領上所
<lb n="0347b22" ed="T"/>問諸法名相也。三摩提，卽三昧。滅卽無受。如
<lb n="0347b23" ed="T"/>意足，卽欲、念、進、慧四如意足也。覺支，卽念、擇、進、
<lb n="0347b24" ed="T"/>喜、輕安、定、捨，七覺支也。道品，總言卽三十七
<lb n="0347b25" ed="T"/>道品也。</p>
<lb n="0347b26" ed="T"/><p xml:id="pT39p0347b2601">「諸禪定無量，諸陰身往來。正受滅盡定，三昧
<lb n="0347b27" ed="T"/>起心說，心意及與識，無我法有五，自性想所
<lb n="0347b28" ed="T"/>想，及與現二見。」</p><p xml:id="pT39p0347b2807" cb:place="inline">諸禪定，世出世間大小禪定
<lb n="0347b29" ed="T"/>也。諸陰身，六道生死身也。正受卽三昧。滅盡
<pb n="0347c" ed="T" xml:id="T39.1789.0347c"/>
<lb n="0347c01" ed="T"/>定者，受想心滅，身證此定。三昧起心說者，從
<lb n="0347c02" ed="T"/>定而起，運心說法也。自心意及二見<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347003" n="0347003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0347003" n="0347003"/><anchor xml:id="beg0347003" n="0347003"/>者<anchor xml:id="end0347003"/>，總領
<lb n="0347c03" ed="T"/>五法、三自性、八識、二無我也。</p>
<lb n="0347c04" ed="T"/><p xml:id="pT39p0347c0401">「乘及諸種性，金、銀、摩尼等，一闡提、大種，荒亂
<lb n="0347c05" ed="T"/>及一佛，智、爾焰得向，衆生有無有。」</p><p xml:id="pT39p0347c0514" cb:place="inline">乘卽三乘。
<lb n="0347c06" ed="T"/>一闡提，見前註。大種，卽四大種。荒亂，卽國土
<lb n="0347c07" ed="T"/>亂。一佛，卽前迦葉等是我。得向，猶魔得便義。
<lb n="0347c08" ed="T"/>有無有，卽空有。</p>
<lb n="0347c09" ed="T"/><p xml:id="pT39p0347c0901">「象馬諸禽獸，云何而捕取？譬因成悉檀，及與
<lb n="0347c10" ed="T"/>作所作。」</p><p xml:id="pT39p0347c1004" cb:place="inline">譬卽譬喩。因成卽相應。悉檀卽四
<lb n="0347c11" ed="T"/>悉檀，如上註。作所作，卽能作所作之業也。</p>
<lb n="0347c12" ed="T"/><p xml:id="pT39p0347c1201">「叢林迷惑通，心量不現有，諸地不相至，百變
<lb n="0347c13" ed="T"/>百無受。醫方工巧論，伎術諸明處。」</p><p xml:id="pT39p0347c1314" cb:place="inline">名相並
<lb n="0347c14" ed="T"/>如前註。此上皆領大慧所問。</p>
<lb n="0347c15" ed="T"/><p xml:id="pT39p0347c1501">「諸山須彌地，巨海日月量，下中上衆生，身各
<lb n="0347c16" ed="T"/>幾微塵？」</p><p xml:id="pT39p0347c1604" cb:place="inline">自此至毛孔眉毛幾，皆佛反詰大
<lb n="0347c17" ed="T"/>慧所問。不周量者，度數也。上中下衆生，總十
<lb n="0347c18" ed="T"/>界而言也。身幾塵，謂身量長短輕重也。</p>
<lb n="0347c19" ed="T"/><p xml:id="pT39p0347c1901">「一一刹幾塵？弓弓數有幾？肘步拘樓舍，半由
<lb n="0347c20" ed="T"/>延由延。」</p><p xml:id="pT39p0347c2004" cb:place="inline">刹卽刹土，謂大千世界爲一刹土。
<lb n="0347c21" ed="T"/>二尺爲一肘，四肘爲一弓，五百弓爲一拘樓
<lb n="0347c22" ed="T"/>舍，十拘樓舍爲一由延，由延卽由旬也。</p>
<lb n="0347c23" ed="T"/><p xml:id="pT39p0347c2301">「兔毫窓塵蟣，羊毛<g ref="#CB00931">𪍿</g>麥塵。」</p><p xml:id="pT39p0347c2310" cb:place="inline">古註云：「七微塵
<lb n="0347c24" ed="T"/>成一窓塵，七窓塵成一兔毛頭塵，七兔毛頭
<lb n="0347c25" ed="T"/>塵成一羊毛頭塵，七羊毛頭塵成一牛毛頭
<lb n="0347c26" ed="T"/>塵，七牛毛頭塵成一蟣，七蟣成一虱，七虱成
<lb n="0347c27" ed="T"/>一芥，七芥成一大麥。」<g ref="#CB00931">𪍿</g>卽大麥也。</p>
<lb n="0347c28" ed="T"/><p xml:id="pT39p0347c2801">「鉢他幾<g ref="#CB00931">𪍿</g>麥？」</p><p xml:id="pT39p0347c2805" cb:place="inline">鉢他是半斗。</p>
<lb n="0347c29" ed="T"/><p xml:id="pT39p0347c2901">「阿羅<g ref="#CB00931">𪍿</g>麥幾？」</p><p xml:id="pT39p0347c2905" cb:place="inline">阿羅是一斗。</p>
<pb n="0348a" ed="T" xml:id="T39.1789.0348a"/>
<lb n="0348a01" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348a0101">「獨籠、那佉梨，」</p><p xml:id="pT39p0348a0106" cb:place="inline">獨籠是一斛，那佉梨是十斛。</p>
<lb n="0348a02" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348a0201">「勒叉及擧利，」</p><p xml:id="pT39p0348a0206" cb:place="inline">十萬爲勒叉，一億爲擧利。</p>
<lb n="0348a03" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348a0301">「乃至頻婆羅，是各有幾數？」</p><p xml:id="pT39p0348a0311" cb:place="inline">頻婆羅，一兆也。</p>
<lb n="0348a04" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348a0401">「爲有幾阿<g ref="#CB00145">㝹</g>，」</p><p xml:id="pT39p0348a0406" cb:place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0348001" n="0348001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0348001" n="0348001"/><anchor xml:id="beg0348001" n="0348001"/>塵<anchor xml:id="end0348001"/>也。</p>
<lb n="0348a05" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348a0501">「名舍梨沙婆？」</p><p xml:id="pT39p0348a0506" cb:place="inline">芥子也。</p>
<lb n="0348a06" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348a0601">「幾舍梨沙婆，名爲一賴提？」</p><p xml:id="pT39p0348a0611" cb:place="inline">草子也。</p>
<lb n="0348a07" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348a0701">「幾賴提摩沙，」</p><p xml:id="pT39p0348a0706" cb:place="inline">豆也。</p>
<lb n="0348a08" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348a0801">「幾摩沙陀那，」</p><p xml:id="pT39p0348a0806" cb:place="inline">銖也。</p>
<lb n="0348a09" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348a0901">「復幾陀那羅，爲迦梨沙那？」</p><p xml:id="pT39p0348a0911" cb:place="inline">兩也。</p>
<lb n="0348a10" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348a1001">「幾迦梨沙那，爲成一波羅？」</p><p xml:id="pT39p0348a1011" cb:place="inline">斤也。</p>
<lb n="0348a11" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348a1101">「此等積聚相，幾波羅彌樓？」</p><p xml:id="pT39p0348a1111" cb:place="inline">彌樓，<name role="" type="person">須彌山</name>也，
<lb n="0348a12" ed="T"/>謂幾斤之塵，能成彌樓之山。《<anchor xml:id="beg_1e" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_1e"/>》云「幾斤
<lb n="0348a13" ed="T"/>成須彌」者是矣。</p>
<lb n="0348a14" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348a1401">「是等所應請，何須問餘事？聲聞、辟支佛，佛及最
<lb n="0348a15" ed="T"/>勝子，身各有幾數？何故不問此？」</p><p xml:id="pT39p0348a1513" cb:place="inline">謂何不問
<lb n="0348a16" ed="T"/>佛及三乘身各幾塵。</p>
<lb n="0348a17" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348a1701">「火焰幾阿<g ref="#CB00145">㝹</g>？風阿<g ref="#CB00145">㝹</g>復幾？」</p><p xml:id="pT39p0348a1711" cb:place="inline">言火、風二大各幾
<lb n="0348a18" ed="T"/>塵數。</p>
<lb n="0348a19" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348a1901">「根根幾阿<g ref="#CB00145">㝹</g>？毛孔眉毛幾？」</p><p xml:id="pT39p0348a1911" cb:place="inline">根根，言六根。此
<lb n="0348a20" ed="T"/>下復領大慧所問。</p>
<lb n="0348a21" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348a2101">「護財自在王，」</p><p xml:id="pT39p0348a2106" cb:place="inline">領何名爲王。</p>
<lb n="0348a22" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348a2201">「轉輪聖帝王，云何王守護？」</p><p xml:id="pT39p0348a2211" cb:place="inline">領云何護國。</p>
<lb n="0348a23" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348a2301">「云何爲解脫？」</p><p xml:id="pT39p0348a2306" cb:place="inline">領解脫修行者，此復有幾種。</p>
<lb n="0348a24" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348a2401">「廣說及句說，如汝之所問。」</p><p xml:id="pT39p0348a2411" cb:place="inline">領伽陀有幾稱長
<lb n="0348a25" ed="T"/>頌及短句。《<anchor xml:id="beg_1f" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_1f"/>》云：「云何長行句？」</p>
<lb n="0348a26" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348a2601">「衆生種種欲，」</p><p xml:id="pT39p0348a2606" cb:place="inline">五欲也。</p>
<lb n="0348a27" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348a2701">「種種諸飮食，」</p><p xml:id="pT39p0348a2706" cb:place="inline">領食肉不食肉。</p>
<lb n="0348a28" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348a2801">「云何男女林，金剛堅固山？云何如幻夢？野鹿
<lb n="0348a29" ed="T"/>渴愛譬。云何山天仙？<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348002" n="0348002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0348002" n="0348002"/><anchor xml:id="beg0348002" n="0348002"/>揵<anchor xml:id="end0348002"/>闥婆莊嚴。」</p><p xml:id="pT39p0348a2914" cb:place="inline">領無量
<pb n="0348b" ed="T" xml:id="T39.1789.0348b"/>
<lb n="0348b01" ed="T"/>寶莊嚴，仙闥婆充滿。</p>
<lb n="0348b02" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348b0201">「解脫至何所？誰縛誰解脫？」</p><p xml:id="pT39p0348b0211" cb:place="inline">此二句領問，語
<lb n="0348b03" ed="T"/>同。</p>
<lb n="0348b04" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348b0401">「云何禪境界？」</p><p xml:id="pT39p0348b0406" cb:place="inline">領何等禪境界。</p>
<lb n="0348b05" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348b0501">「變化及外道。」</p><p xml:id="pT39p0348b0506" cb:place="inline">領刹土化相及諸外道。</p>
<lb n="0348b06" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348b0601">「云何無因作？云何有因作？有因無因作，及非
<lb n="0348b07" ed="T"/>有無因。」</p><p xml:id="pT39p0348b0704" cb:place="inline">此四句領云何俱異說。</p>
<lb n="0348b08" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348b0801">「云何現已滅？」</p><p xml:id="pT39p0348b0806" cb:place="inline">領見已還。</p>
<lb n="0348b09" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348b0901">「云何淨諸覺？云何諸覺轉，及轉諸所作？」</p><p xml:id="pT39p0348b0916" cb:place="inline">領云
<lb n="0348b10" ed="T"/>何淨其念，云何念增長。</p>
<lb n="0348b11" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348b1101">「云何斷諸想？云何三昧起？破三有者誰？何處
<lb n="0348b12" ed="T"/>爲何身？」</p><p xml:id="pT39p0348b1204" cb:place="inline">領破三有及何處身。</p>
<lb n="0348b13" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348b1301">「云何無衆生，而說有吾我？云何世俗說？惟願
<lb n="0348b14" ed="T"/>廣分別。」</p><p xml:id="pT39p0348b1404" cb:place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0348003" n="0348003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0348003" n="0348003"/><anchor xml:id="beg0348003" n="0348003"/>此<anchor xml:id="end0348003"/>領無衆生及世俗說。</p>
<lb n="0348b15" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348b1501">「所問相云何，及所問非我？」</p><p xml:id="pT39p0348b1511" cb:place="inline">領建立相及非我
<lb n="0348b16" ed="T"/>義。</p>
<lb n="0348b17" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348b1701">「云何爲胎藏，及種種異身？」</p><p xml:id="pT39p0348b1711" cb:place="inline">領胎藏生及名色類。</p>
<lb n="0348b18" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348b1801">「云何斷常見？」</p><p xml:id="pT39p0348b1806" cb:place="inline">領何故說斷常。</p>
<lb n="0348b19" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348b1901">「云何心得定？」</p><p xml:id="pT39p0348b1906" cb:place="inline">領云何三昧。</p>
<lb n="0348b20" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348b2001">「言說及諸智，」</p><p xml:id="pT39p0348b2006" cb:place="inline">領諸語言及諸智。</p>
<lb n="0348b21" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348b2101">「戒種性佛子？」</p><p xml:id="pT39p0348b2106" cb:place="inline">領幾戒衆生性。</p>
<lb n="0348b22" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348b2201">「云何成及論？」</p><p xml:id="pT39p0348b2206" cb:place="inline">領成爲幾種，何名爲論。</p>
<lb n="0348b23" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348b2301">「云何師弟子？」</p><p xml:id="pT39p0348b2306" cb:place="inline">領弟子幾種，及阿闍梨。</p>
<lb n="0348b24" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348b2401">「種種諸衆生，斯等復云何？」</p><p xml:id="pT39p0348b2411" cb:place="inline">領男女及不男。</p>
<lb n="0348b25" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348b2501">「云何爲飮食？聰明魔施設。」</p><p xml:id="pT39p0348b2511" cb:place="inline">領念聰明魔及幾
<lb n="0348b26" ed="T"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0348004" n="0348004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0348004" n="0348004"/><anchor xml:id="beg0348004" n="0348004"/>種<anchor xml:id="end0348004"/>施設量。</p>
<lb n="0348b27" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348b2701">「云何樹葛藤？」</p><p xml:id="pT39p0348b2706" cb:place="inline">領林樹蔓草。</p>
<lb n="0348b28" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348b2801">「最勝子所問，云何種種刹？」</p><p xml:id="pT39p0348b2811" cb:place="inline">領云何日月形乃
<lb n="0348b29" ed="T"/>至如是等無量。</p>
<pb n="0348c" ed="T" xml:id="T39.1789.0348c"/>
<lb n="0348c01" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348c0101">「仙人長苦行，云何爲族姓？」</p><p xml:id="pT39p0348c0111" cb:place="inline">領釋種乃至甘蔗
<lb n="0348c02" ed="T"/>種。</p>
<lb n="0348c03" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348c0301">「從何師受學？」</p><p xml:id="pT39p0348c0306" cb:place="inline">領建立何等人。</p>
<lb n="0348c04" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348c0401">「云何爲醜陋？」</p><p xml:id="pT39p0348c0406" cb:place="inline">領云何卑陋。</p>
<lb n="0348c05" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348c0501">「云何人修行？」</p><p xml:id="pT39p0348c0506" cb:place="inline">領修行進退。</p>
<lb n="0348c06" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348c0601">「欲界何不覺？阿迦膩吒成。」</p><p xml:id="pT39p0348c0611" cb:place="inline">領欲界不成正覺，
<lb n="0348c07" ed="T"/>及色究竟天離欲得菩提。阿迦膩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348005" n="0348005"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0348005" n="0348005"/><anchor xml:id="beg0348005" n="0348005"/>吒<anchor xml:id="end0348005"/>，卽色究
<lb n="0348c08" ed="T"/>竟也。</p>
<lb n="0348c09" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348c0901">「云何俗神通？」</p><p xml:id="pT39p0348c0906" cb:place="inline">領世俗通。</p>
<lb n="0348c10" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348c1001">「云何爲比丘？」</p><p xml:id="pT39p0348c1006" cb:place="inline">領毘尼比丘分。</p>
<lb n="0348c11" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348c1101">「云何爲化佛？云何爲報佛？云何如如佛？平等
<lb n="0348c12" ed="T"/>智慧佛。」</p><p xml:id="pT39p0348c1204" cb:place="inline">領問佛身。</p>
<lb n="0348c13" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348c1301">「云何爲衆僧？佛子如是問。」</p><p xml:id="pT39p0348c1311" cb:place="inline">領三乘僧。</p>
<lb n="0348c14" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348c1401">「箜篌、腰鼓、華，刹土離光明。」</p><p xml:id="pT39p0348c1411" cb:place="inline">領問刹土形相。</p>
<lb n="0348c15" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348c1501">「心地者有七。」</p><p xml:id="pT39p0348c1506" cb:place="inline">領云何爲七地。七地乃已辦
<lb n="0348c16" ed="T"/>地，謂思惑已盡，慧心顯著，故曰心地。</p>
<lb n="0348c17" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348c1701">「所問皆如實，」</p><p xml:id="pT39p0348c1706" cb:place="inline">總結指大慧所問皆如實義。</p>
<lb n="0348c18" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348c1801">「此及餘衆多，佛子所應問。」</p><p xml:id="pT39p0348c1811" cb:place="inline">總結指大慧所失
<lb n="0348c19" ed="T"/>問。</p>
<lb n="0348c20" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348c2001">「一一相相應，遠離諸見過。悉檀離言說，我今
<lb n="0348c21" ed="T"/>當顯示，次第建立句。」</p><p xml:id="pT39p0348c2109" cb:place="inline">總結前生後，卽總上
<lb n="0348c22" ed="T"/>問領皆契理離過，以四悉檀當作百八句顯
<lb n="0348c23" ed="T"/>示建<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348006" n="0348006"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0348006" n="0348006"/><anchor xml:id="beg0348006" n="0348006"/>立<anchor xml:id="end0348006"/>。</p>
<lb n="0348c24" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348c2401">「佛子善諦聽。」</p><p xml:id="pT39p0348c2406" cb:place="inline">戒令聽受。</p>
<lb n="0348c25" ed="T"/><p xml:id="pT39p0348c2501">「此上百八句，如諸佛所說。」</p><p xml:id="pT39p0348c2511" cb:place="inline">此百八句法，該
<lb n="0348c26" ed="T"/>五法、三自性、八識、二無我，諸佛所說之法無
<lb n="0348c27" ed="T"/>出于此。自此以下，結指諸句，一一令人破情
<lb n="0348c28" ed="T"/>遣著，故皆言非句。《<anchor xml:id="beg_20" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_20"/>》云：「爾時，大慧菩薩
<lb n="0348c29" ed="T"/>摩訶薩白佛言：『世尊！何者是一百八句？』佛言：
<pb n="0349a" ed="T" xml:id="T39.1789.0349a"/>
<lb n="0349a01" ed="T"/>『大慧！所謂生句、非生句』云云。</p>
<lb n="0349a02" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349a0201">「不生句生句，常句無常句。」</p><p xml:id="pT39p0349a0211" cb:place="inline">合云生句非生
<lb n="0349a03" ed="T"/>句，此言不生句生句，語倒也。言衆生於眞如
<lb n="0349a04" ed="T"/>無生境上，妄起生法之見，本自非生，故云非
<lb n="0349a05" ed="T"/>生句。若計生法，此則有常，以無有生故，曰非
<lb n="0349a06" ed="T"/>常。</p>
<lb n="0349a07" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349a0701">「相句無相句，住異句非住異句。」</p><p xml:id="pT39p0349a0713" cb:place="inline">計常則有
<lb n="0349a08" ed="T"/>相，非常則無相。因生有住，因住有異。住謂住
<lb n="0349a09" ed="T"/>於世間；異謂從少至老，其相變異。住異二句
<lb n="0349a10" ed="T"/>前無問辭，蓋問雖略，答必詳悉<anchor xml:id="nkr_note_orig_0349001" n="0349001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0349001" n="0349001"/><anchor xml:id="beg0349001" n="0349001"/>也<anchor xml:id="end0349001"/>。</p>
<lb n="0349a11" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349a1101">「刹那句非刹那句，自性句離自性句。」</p><p xml:id="pT39p0349a1115" cb:place="inline">離卽
<lb n="0349a12" ed="T"/>非也。</p>
<lb n="0349a13" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349a1301">「空句不空句，斷句不斷句，邊句非邊句，中句
<lb n="0349a14" ed="T"/>非中句。」</p><p xml:id="pT39p0349a1404" cb:place="inline">此二句無問。</p>
<lb n="0349a15" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349a1501">「常句非常句，」</p><p xml:id="pT39p0349a1506" cb:place="inline">前云常句，言凡夫於住計常。
<lb n="0349a16" ed="T"/>此言常句，言外道計四大性常。</p>
<lb n="0349a17" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349a1701">「緣句非緣句，因句非因句，煩惱句非煩惱句，
<lb n="0349a18" ed="T"/>愛句非愛句，方便句非方便句。」</p><p xml:id="pT39p0349a1813" cb:place="inline">此句無問。</p>
<lb n="0349a19" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349a1901">「巧句非巧句，淨句非淨句，成句非成句，譬句
<lb n="0349a20" ed="T"/>非譬句，弟子句非弟子句，師句非師句，種
<lb n="0349a21" ed="T"/>性句非種性句，三乘句非三乘句，所有句非
<lb n="0349a22" ed="T"/>所有句，願句非願句。」</p><p xml:id="pT39p0349a2209" cb:place="inline">此句無問。</p>
<lb n="0349a23" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349a2301">「三輪句非三輪句。」</p><p xml:id="pT39p0349a2308" cb:place="inline">此句無問。三輪者，謂身
<lb n="0349a24" ed="T"/>輪現通、口輪說法、意輪鑒機。</p>
<lb n="0349a25" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349a2501">「相句非相句，有品句非有品句，俱句非俱句，
<lb n="0349a26" ed="T"/>緣自聖智現法樂句非現法樂句。」</p><p xml:id="pT39p0349a2614" cb:place="inline">《<anchor xml:id="beg_21" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_21"/>》
<lb n="0349a27" ed="T"/>云：「自證聖智句非自證聖智句，現法樂句非
<lb n="0349a28" ed="T"/>現法樂句。」</p>
<lb n="0349a29" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349a2901">「刹土句非刹土句，阿<g ref="#CB00145">㝹</g>句非阿<g ref="#CB00145">㝹</g>句，水句非
<pb n="0349b" ed="T" xml:id="T39.1789.0349b"/>
<lb n="0349b01" ed="T"/>水句，弓句非弓句，實句非實句，數句非數句。」</p>
<lb n="0349b02" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349b0201">數，微塵數也。</p>
<lb n="0349b03" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349b0301">「數句非數句，」</p><p xml:id="pT39p0349b0306" cb:place="inline">數，上聲。</p>
<lb n="0349b04" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349b0401">「明句非明句，虛空句非虛空句，雲句非雲句，
<lb n="0349b05" ed="T"/>工巧伎術明處句非工巧伎術明處句，風句
<lb n="0349b06" ed="T"/>非風句，地句非地句，心句非心句，施設句非
<lb n="0349b07" ed="T"/>施設句，自性句非自性句，陰句非陰句，衆生
<lb n="0349b08" ed="T"/>句非衆生句，慧句非慧句，涅槃句非涅槃句，
<lb n="0349b09" ed="T"/>爾焰句非爾焰句，外道句非外道句，荒亂句
<lb n="0349b10" ed="T"/>非荒亂句，幻句非幻句，夢句非夢句，焰句非
<lb n="0349b11" ed="T"/>焰句，像句非像句，輪句非輪句。」</p><p xml:id="pT39p0349b1113" cb:place="inline">《<anchor xml:id="beg_22" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_22"/>》
<lb n="0349b12" ed="T"/>云：「火輪句。」</p>
<lb n="0349b13" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349b1301">「<anchor xml:id="beg_23" type="star"/>揵<anchor xml:id="end_23"/>闥婆句非<anchor xml:id="beg_24" type="star"/>揵<anchor xml:id="end_24"/>闥婆句，天句非天句，飮食
<lb n="0349b14" ed="T"/>句非飮食句，婬欲句非婬欲句，見句非見句，
<lb n="0349b15" ed="T"/>波羅蜜句非波羅蜜句，戒句非戒句，日月星
<lb n="0349b16" ed="T"/>宿句非日月星宿句，諦句非諦句。」</p><p xml:id="pT39p0349b1614" cb:place="inline">牒上如
<lb n="0349b17" ed="T"/>實。</p>
<lb n="0349b18" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349b1801">「果句非果句。」</p><p xml:id="pT39p0349b1806" cb:place="inline">此句無問。</p>
<lb n="0349b19" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349b1901">「滅起句非滅起句。」</p><p xml:id="pT39p0349b1908" cb:place="inline">《<anchor xml:id="beg_25" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_25"/>》云：「滅句非滅句，
<lb n="0349b20" ed="T"/>起句非起句。」</p>
<lb n="0349b21" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349b2101">「治句非治句。」</p><p xml:id="pT39p0349b2106" cb:place="inline">《<anchor xml:id="beg_26" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_26"/>》云：「醫方句非醫方句。」</p>
<lb n="0349b22" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349b2201">「相句非相句。」</p><p xml:id="pT39p0349b2206" cb:place="inline">所答凡有三相：前則體相、次則
<lb n="0349b23" ed="T"/>標相、此則法相。</p>
<lb n="0349b24" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349b2401">「支句非支句。」</p><p xml:id="pT39p0349b2406" cb:place="inline">《<anchor xml:id="beg_27" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_27"/>》云「支分句。」謂支形分
<lb n="0349b25" ed="T"/>段。</p>
<lb n="0349b26" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349b2601">「巧明處句非巧明處句，禪句非禪句，迷句非
<lb n="0349b27" ed="T"/>迷句，現句非現句，護句非護句，族句非族
<lb n="0349b28" ed="T"/>句，仙句非仙句，王句非王句，攝受句非攝受
<lb n="0349b29" ed="T"/>句。」</p><p xml:id="pT39p0349b2902" cb:place="inline">此一句無問。</p>
<pb n="0349c" ed="T" xml:id="T39.1789.0349c"/>
<lb n="0349c01" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349c0101">「寶句非寶句，記句非記句。」</p><p xml:id="pT39p0349c0111" cb:place="inline">此一句無問。</p>
<lb n="0349c02" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349c0201">「一闡提句非一闡提句，女男不男句非女男
<lb n="0349c03" ed="T"/>不男句，味句非味句。」</p><p xml:id="pT39p0349c0309" cb:place="inline">此一句無問。</p>
<lb n="0349c04" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349c0401">「事句非事句。」</p><p xml:id="pT39p0349c0406" cb:place="inline">此一句無問。</p>
<lb n="0349c05" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349c0501">「身句非身句，覺句非覺句，動句非動句，根句
<lb n="0349c06" ed="T"/>非根句，有爲句非有爲句，無爲句非無爲句，
<lb n="0349c07" ed="T"/>因果句非因果句。」</p><p xml:id="pT39p0349c0708" cb:place="inline">此三句無問。</p>
<lb n="0349c08" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349c0801">「色究竟句非色究竟句，節句非節句，叢樹葛
<lb n="0349c09" ed="T"/>藤句非叢樹葛藤句，雜句非雜句。」</p><p xml:id="pT39p0349c0914" cb:place="inline">此一句
<lb n="0349c10" ed="T"/>無問。</p>
<lb n="0349c11" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349c1101">「說句非說句，毘尼句非毘尼句，比丘句非比
<lb n="0349c12" ed="T"/>丘句，處句非處句，字句非字句。大慧！是百八
<lb n="0349c13" ed="T"/>句，先佛所說，汝及諸菩薩摩訶薩應當修學。」</p>
<lb n="0349c14" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349c1401">按今宋本正文，止得百單四句，於中加唐
<lb n="0349c15" ed="T"/>本四句方足。如「有品句非有品句」下，唐本作
<lb n="0349c16" ed="T"/>「有句非有句，無句非無句。」又「緣自聖智現法
<lb n="0349c17" ed="T"/>樂句非現法樂句」，唐本開作兩句。又「起滅句
<lb n="0349c18" ed="T"/>非起滅句」亦分作兩句。又「說句非說句」下，唐
<lb n="0349c19" ed="T"/>本更有「決定句非決定句。」總加四句。此一百
<lb n="0349c20" ed="T"/>八義，文有三段：始則大慧請問；中則如來領
<lb n="0349c21" ed="T"/>釋，然所問所領皆無倫次，故不可以定數開
<lb n="0349c22" ed="T"/>合而論之；至後乃結指顯示一百八句，句句
<lb n="0349c23" ed="T"/>遣著。然而不多不少，數至此者，蓋表對百八
<lb n="0349c24" ed="T"/>煩惱，成百八法門也。其爲法也，有事有理、有
<lb n="0349c25" ed="T"/>性有修、有眞有妄、有迷有悟、有敎有行、有因有
<lb n="0349c26" ed="T"/>果、有體有用、有卽有離、有亡有照，一經大旨
<lb n="0349c27" ed="T"/>擧在是矣。此下別問別答。</p>
<lb n="0349c28" ed="T"/><p xml:id="pT39p0349c2801">爾時，大慧菩薩摩訶薩復白佛言：「世尊！諸識
<lb n="0349c29" ed="T"/>有幾種生住滅？」佛吿大慧：「諸識有二種生住
<pb n="0350a" ed="T" xml:id="T39.1789.0350a"/>
<lb n="0350a01" ed="T"/>滅，非思量所知。諸識有二種生，謂流注生及
<lb n="0350a02" ed="T"/>相生；有二種住，謂流注住及相住；有二種滅，
<lb n="0350a03" ed="T"/>謂流注滅及相滅。」</p><p xml:id="pT39p0350a0308" cb:place="inline">從此至盡文，別問答五法、
<lb n="0350a04" ed="T"/>三自性、八識、二無我也。首問諸識者，蓋識卽
<lb n="0350a05" ed="T"/>是心，心爲萬法之本故也。據常途所立諸識，
<lb n="0350a06" ed="T"/>謂第九菴摩羅識，卽眞常淨識，屬佛；第八阿黎
<lb n="0350a07" ed="T"/>耶識，卽含藏識，屬菩薩；第七阿陀那識，卽傳
<lb n="0350a08" ed="T"/>送識，屬二乘；第六分別事識，亦名波浪識，屬
<lb n="0350a09" ed="T"/>凡夫。或有譯師不立第九者，謂第九卽第八
<lb n="0350a10" ed="T"/>異名。今經所明諸識，不同常途，據後經文，謂
<lb n="0350a11" ed="T"/>如來藏名識藏，及意根、意識、眼等五識，共爲八
<lb n="0350a12" ed="T"/>識。以此諸識約生滅門說，故問有幾種生住
<lb n="0350a13" ed="T"/>滅。佛答有二種生住滅，非思量所知者，眞如
<lb n="0350a14" ed="T"/>妙性本無生滅，隨無明緣而起諸識，故有生
<lb n="0350a15" ed="T"/>住異滅。生謂因緣所生、住謂住止、異謂變異、
<lb n="0350a16" ed="T"/>滅謂滅盡，此不言異者，文略耳。然此諸識生
<lb n="0350a17" ed="T"/>滅之相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0350001" n="0350001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0350001" n="0350001"/><anchor xml:id="beg0350001" n="0350001"/>唯<anchor xml:id="end0350001"/>佛智能明，故云非思量所知。言
<lb n="0350a18" ed="T"/>流注生住滅者，謂識蘊於內念念相續，如水
<lb n="0350a19" ed="T"/>流注未始暫停也。言相生住滅者，謂相顯於
<lb n="0350a20" ed="T"/>外，根境相對，起生住滅也。</p>
<lb n="0350a21" ed="T"/><p xml:id="pT39p0350a2101">「大慧！諸識有三種相，謂轉相、業相、眞相。」</p><p xml:id="pT39p0350a2116" cb:place="inline">轉
<lb n="0350a22" ed="T"/>相者，無始熏變，覺成不覺也。業相者，以不覺
<lb n="0350a23" ed="T"/>故動，則成業也。眞相者，隨緣不變，體性眞淨
<lb n="0350a24" ed="T"/>也。依《起信論》云：「業相、轉相、現相，乃從眞起妄，
<lb n="0350a25" ed="T"/>妄動成業，因動故轉，見有境界，次第發現也。」
<lb n="0350a26" ed="T"/>此不言現而言眞者，蓋言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0350002" n="0350002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0350002" n="0350002"/><anchor xml:id="beg0350002" n="0350002"/>此識<anchor xml:id="end0350002"/>隨緣不變，故
<lb n="0350a27" ed="T"/>名眞耳。</p>
<lb n="0350a28" ed="T"/><p xml:id="pT39p0350a2801">「大慧！略說有三種識，廣說有八相。何等爲
<lb n="0350a29" ed="T"/>三？謂眞識、現識及分別事識。大慧！譬如明鏡
<pb n="0350b" ed="T" xml:id="T39.1789.0350b"/>
<lb n="0350b01" ed="T"/>持諸色像，現識處現亦復如是。」</p><p xml:id="pT39p0350b0113" cb:place="inline">諸識略說
<lb n="0350b02" ed="T"/>有三種者，眞識卽如來藏識；現識卽如來藏
<lb n="0350b03" ed="T"/>所轉，亦名識藏，名轉而體不轉；分別事識卽
<lb n="0350b04" ed="T"/>意根、意識及五識身。此開藏識爲二、合事識
<lb n="0350b05" ed="T"/>爲一也。廣說有八相者，據後經文，卽合上眞
<lb n="0350b06" ed="T"/>識、現識爲一藏識，開上分別事識爲七識，謂
<lb n="0350b07" ed="T"/>意根、意識、眼識、耳識、鼻識、舌識、身識也。然此
<lb n="0350b08" ed="T"/>諸識廣略開合不同者，良以如來藏是善不
<lb n="0350b09" ed="T"/>善因，隨染淨緣熏變不同。衆生無始惡習所
<lb n="0350b10" ed="T"/>熏，唯逐染緣，故如來藏轉名識藏，次第轉生
<lb n="0350b11" ed="T"/>諸識，此全眞成妄、全理成事也；若能隨於淨
<lb n="0350b12" ed="T"/>緣，了達諸識皆卽眞智，如來藏無復轉名，則
<lb n="0350b13" ed="T"/>卽事而理、反妄歸眞矣。鏡喩現識者，以現識
<lb n="0350b14" ed="T"/>是能生諸法之本，造因招果，如鏡之照物，妍
<lb n="0350b15" ed="T"/>醜不差也。</p>
<lb n="0350b16" ed="T"/><p xml:id="pT39p0350b1601">「大慧！現識及分別事識，此二壞不壞相展轉
<lb n="0350b17" ed="T"/>因。」</p><p xml:id="pT39p0350b1702" cb:place="inline">現識含藏善惡種子無失，故名不壞。事
<lb n="0350b18" ed="T"/>識以根對境，起憎愛心，念念生滅，故名爲壞。
<lb n="0350b19" ed="T"/>然此二識雖壞不壞有異，而展轉相因，非異
<lb n="0350b20" ed="T"/>非不異也。</p>
<lb n="0350b21" ed="T"/><p xml:id="pT39p0350b2101">「大慧！不思議熏及不思議變，是現識因。」</p><p xml:id="pT39p0350b2116" cb:place="inline">熏
<lb n="0350b22" ed="T"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0350003" n="0350003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0350003" n="0350003"/><anchor xml:id="beg0350003" n="0350003"/>者<anchor xml:id="end0350003"/>，熏炙<anchor xml:id="beg_28" type="star"/>也<anchor xml:id="end_28"/>。變<anchor xml:id="beg_29" type="star"/>者<anchor xml:id="end_29"/>，轉變<anchor xml:id="beg_2a" type="star"/>也<anchor xml:id="end_2a"/>。言不思議熏者，
<lb n="0350b23" ed="T"/>全眞成妄也。言不思議變者，全理成事也。眞
<lb n="0350b24" ed="T"/>妄不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0350004" n="0350004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0350004" n="0350004"/><anchor xml:id="beg0350004" n="0350004"/>一<anchor xml:id="end0350004"/>，事理體一，不熏而熏、不變而變，不可
<lb n="0350b25" ed="T"/>心思口議。如是熏變，成現識因。</p>
<lb n="0350b26" ed="T"/><p xml:id="pT39p0350b2601">「大慧！取種種塵及無始妄想熏，是分別事識
<lb n="0350b27" ed="T"/>因。」</p><p xml:id="pT39p0350b2702" cb:place="inline">種種塵者，六塵也。取者，六根取六塵而
<lb n="0350b28" ed="T"/>起愛見也。無始妄想熏者，無始以來起此愛
<lb n="0350b29" ed="T"/>見妄想，熏成事識，是爲因也。</p>
<pb n="0350c" ed="T" xml:id="T39.1789.0350c"/>
<lb n="0350c01" ed="T"/><p xml:id="pT39p0350c0101">「大慧！若覆彼眞識，種種不實諸虛妄滅，則一
<lb n="0350c02" ed="T"/>切根識滅，是名相滅。」</p><p xml:id="pT39p0350c0209" cb:place="inline">覆者，反復也，謂若能
<lb n="0350c03" ed="T"/>返照眞識，則一切愛見妄想自然消滅，能熏
<lb n="0350c04" ed="T"/>妄想旣滅，則所熏根識亦泯，是爲相滅。</p>
<lb n="0350c05" ed="T"/><p xml:id="pT39p0350c0501">「大慧！相續滅者，相續所因滅則相續滅，所從
<lb n="0350c06" ed="T"/>滅及所緣滅則相續滅。大慧！所以者何？是其
<lb n="0350c07" ed="T"/>所依故。依者，謂無始妄想熏；緣者，謂自心見
<lb n="0350c08" ed="T"/>等識境妄想。」</p><p xml:id="pT39p0350c0806" cb:place="inline">相續滅者，卽流注滅也。識之
<lb n="0350c09" ed="T"/>相續是有因緣，因緣若滅則相續滅。因謂無
<lb n="0350c10" ed="T"/>始妄想，緣謂自心所見分別境界，無始妄想
<lb n="0350c11" ed="T"/>卽根本無明也。</p>
<lb n="0350c12" ed="T"/><p xml:id="pT39p0350c1201">「大慧！譬如泥團、微塵，非異非不異，金、莊嚴具
<lb n="0350c13" ed="T"/>亦復如是。大慧！若泥團、微塵異者，非彼所成，
<lb n="0350c14" ed="T"/>而實彼成，是故不異；若不異者，則泥團、微塵
<lb n="0350c15" ed="T"/>應無分別。」</p><p xml:id="pT39p0350c1505" cb:place="inline">此喩明轉識與藏識非異非不
<lb n="0350c16" ed="T"/>異，正顯藏識眞相不滅，以爲一經之要，所謂
<lb n="0350c17" ed="T"/>佛語心者，其在是歟！泥團喩轉識，微塵喩藏
<lb n="0350c18" ed="T"/>識，藏識是眞，轉識是妄。泥團因微塵而成，其
<lb n="0350c19" ed="T"/>體是一，故不可言異；泥團、微塵若定是一，則
<lb n="0350c20" ed="T"/>無所分別，故不可言非異。乃喩從眞起妄，妄
<lb n="0350c21" ed="T"/>滅眞顯。金爲莊嚴具，其喩亦然。然後合法。</p>
<lb n="0350c22" ed="T"/><p xml:id="pT39p0350c2201">「如是大慧！轉識、藏識眞相若異者，藏識非因；
<lb n="0350c23" ed="T"/>若不異者，轉識滅藏識亦應滅，而自眞相實
<lb n="0350c24" ed="T"/>不滅。」</p><p xml:id="pT39p0350c2403" cb:place="inline">此明法非一異，謂諸轉識與藏識若
<lb n="0350c25" ed="T"/>異者，彼無明風熏動之時，藏識之體應不隨
<lb n="0350c26" ed="T"/>緣，則墮常見；然藏識是善不善因，非不隨緣
<lb n="0350c27" ed="T"/>也。若不異者，轉識滅時藏識亦應滅，則墮斷
<lb n="0350c28" ed="T"/>見；然藏識眞相終不可滅，蓋衆生自性淸淨
<lb n="0350c29" ed="T"/>心因無明風動，心與無明俱無形相，不相捨
<pb n="0351a" ed="T" xml:id="T39.1789.0351a"/>
<lb n="0351a01" ed="T"/>離。而心非動性，若無明滅，相續則滅，而智性
<lb n="0351a02" ed="T"/>不壞也。</p>
<lb n="0351a03" ed="T"/><p xml:id="pT39p0351a0301">「是故大慧！非自眞相識滅，但業相滅。若自眞
<lb n="0351a04" ed="T"/>相識滅者，藏識則滅。大慧！藏識滅者，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351001" n="0351001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0351001" n="0351001"/><anchor xml:id="beg0351001" n="0351001"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0351001"/>不
<lb n="0351a05" ed="T"/>異外道斷見論議。」</p><p xml:id="pT39p0351a0508" cb:place="inline">此明眞妄滅不滅所以
<lb n="0351a06" ed="T"/>也。上言轉識滅、藏識不滅，已顯其非異非不
<lb n="0351a07" ed="T"/>異，猶恐大慧未達深意，故復吿云「眞相不滅，
<lb n="0351a08" ed="T"/>但業相滅。」蓋眞是不變之性，本離生滅；業是
<lb n="0351a09" ed="T"/>無明虛妄之相，故有生滅。旣反妄歸眞，則妄
<lb n="0351a10" ed="T"/>滅而眞不滅也。眞若有滅，何異外道斷見論
<lb n="0351a11" ed="T"/>議？論議卽戲論，謂外道不實言敎也。</p>
<lb n="0351a12" ed="T"/><p xml:id="pT39p0351a1201">「大慧！彼諸外道作如是論，謂攝受境界滅，識
<lb n="0351a13" ed="T"/>流注亦滅。若識流注滅者，無始流注應斷。大
<lb n="0351a14" ed="T"/>慧！外道說流注生因，非眼、識、色、明集會而生，
<lb n="0351a15" ed="T"/>更有異因。大慧！彼因者，說言『若勝妙、若士夫、
<lb n="0351a16" ed="T"/>若自在、若時、若微塵。』」</p><p xml:id="pT39p0351a1609" cb:place="inline">外道之論不出斷常二
<lb n="0351a17" ed="T"/>見，所謂攝受境界滅，則識流注亦滅者，此計
<lb n="0351a18" ed="T"/>斷也。攝受境界者，謂心識所取之塵境也。內
<lb n="0351a19" ed="T"/>敎謂流注滅者，蓋言其相滅耳，而性未嘗滅
<lb n="0351a20" ed="T"/>也。外道言滅是爲斷滅，豈知流注識性出於
<lb n="0351a21" ed="T"/>無始藏識也哉！彼又言「流注生因非眼、識、色」，
<lb n="0351a22" ed="T"/>明四緣和合而生，以爲別有異因。異因者，若
<lb n="0351a23" ed="T"/>勝妙，卽勝性，是生梵天之天主也。若士夫，亦
<lb n="0351a24" ed="T"/>名丈夫，卽十六知見之一，神我之別名也。自
<lb n="0351a25" ed="T"/>在，謂大自在天也。及計時節、微塵等爲能生
<lb n="0351a26" ed="T"/>者，外道所計生因皆此類也。</p>
<lb n="0351a27" ed="T"/><p xml:id="pT39p0351a2701">「復次大慧！有七種性自性，所謂集性自性、性
<lb n="0351a28" ed="T"/>自性、相性自性、大種性自性、因性自性、緣性
<lb n="0351a29" ed="T"/>自性、成性自性。」</p><p xml:id="pT39p0351a2907" cb:place="inline">此七種自性名義，或約妄
<pb n="0351b" ed="T" xml:id="T39.1789.0351b"/>
<lb n="0351b01" ed="T"/>釋是凡非聖，恐非經意。如下文云：「此是三世
<lb n="0351b02" ed="T"/>如來性自性第一義心。」又曰：「凡夫無性自性，
<lb n="0351b03" ed="T"/>豈非性義是聖非凡耶？」故當約聖釋。於七中，
<lb n="0351b04" ed="T"/>前六不出因果，謂集性自性卽萬善聚集因
<lb n="0351b05" ed="T"/>也，由集因故，有性有相，性內而相外也。大種
<lb n="0351b06" ed="T"/>自性者，謂四大種果也，大種本通凡聖，今約
<lb n="0351b07" ed="T"/>聖報，所謂色常等。常謂眞常，卽法性五陰果，
<lb n="0351b08" ed="T"/>故有因有緣，因親而緣疎也。因果所成者，成
<lb n="0351b09" ed="T"/>成自性也，卽後文第一義心也。</p>
<lb n="0351b10" ed="T"/><p xml:id="pT39p0351b1001">「復次大慧！有七種第一義，所謂心境界、慧境
<lb n="0351b11" ed="T"/>界、智境界、見境界、超二見境界、超子地境
<lb n="0351b12" ed="T"/>界、如來自到境界。」</p><p xml:id="pT39p0351b1208" cb:place="inline">言境界者，《<anchor xml:id="beg_2b" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_2b"/>》云「所
<lb n="0351b13" ed="T"/>行」，卽所行境界，而有通別之異。前六種通於
<lb n="0351b14" ed="T"/>菩薩及佛自到境界，第七種唯屬於佛。心境
<lb n="0351b15" ed="T"/>界者，卽心所造詣第一義處也。心能發慧，慧
<lb n="0351b16" ed="T"/>力旣勝則成智用，智用旣成則正見現前，正
<lb n="0351b17" ed="T"/>見現前則超斷常二見，乃至超越菩薩境界，
<lb n="0351b18" ed="T"/>至如來自到境界也。</p>
<lb n="0351b19" ed="T"/><p xml:id="pT39p0351b1901">「大慧！此是過去、未來、現在諸如來、應供、等正
<lb n="0351b20" ed="T"/>覺，性自性第一義心。」</p><p xml:id="pT39p0351b2009" cb:place="inline">此總結自性第一義
<lb n="0351b21" ed="T"/>心是佛所證。</p>
<lb n="0351b22" ed="T"/><p xml:id="pT39p0351b2201">「以性自性第一義心，成就如來世間、出世間、
<lb n="0351b23" ed="T"/>出世間上上法。」</p><p xml:id="pT39p0351b2307" cb:place="inline">自此以下，明如來依自性第
<lb n="0351b24" ed="T"/>一義成就自行化他德用也。成就世間者，示
<lb n="0351b25" ed="T"/>同人法而化他也；出世間者，通三乘也；出世
<lb n="0351b26" ed="T"/>間上上法者，惟佛與佛能究竟也。</p>
<lb n="0351b27" ed="T"/><p xml:id="pT39p0351b2701">「聖慧眼入自共相建立，如所建立，不與外道
<lb n="0351b28" ed="T"/>論惡見共。」</p><p xml:id="pT39p0351b2805" cb:place="inline">聖慧眼者，佛知佛見也。自相者，
<lb n="0351b29" ed="T"/>自證之法也。共相者，化他之法也。由自悟入
<pb n="0351c" ed="T" xml:id="T39.1789.0351c"/>
<lb n="0351c01" ed="T"/>佛之知見，建立種種法門，令諸衆生依法修
<lb n="0351c02" ed="T"/>行，亦皆悟入佛之知見。然所建立法門皆是
<lb n="0351c03" ed="T"/>全體起用，故不同外道戲論邪見也。</p>
<lb n="0351c04" ed="T"/><p xml:id="pT39p0351c0401">「大慧！云何外道論惡見共？所謂自境界妄想
<lb n="0351c05" ed="T"/>見，不覺識自心所現，分齊不通。」</p><p xml:id="pT39p0351c0513" cb:place="inline">外道修行
<lb n="0351c06" ed="T"/>亦發邪慧，所見境界不知惟心發現，妄自分
<lb n="0351c07" ed="T"/>別有無，故言妄想見也。言分齊不通者，謂所
<lb n="0351c08" ed="T"/>現境界之相不能通達也。</p>
<lb n="0351c09" ed="T"/><p xml:id="pT39p0351c0901">「大慧！愚癡凡夫性，無性自性第一義，作二見
<lb n="0351c10" ed="T"/>論。」</p><p xml:id="pT39p0351c1002" cb:place="inline">凡夫無性自性第一義者，迷而不知，非
<lb n="0351c11" ed="T"/>實無也。以其迷故，於此性義非有非無中，起
<lb n="0351c12" ed="T"/>有無二見戲論也。</p>
<lb n="0351c13" ed="T"/><p xml:id="pT39p0351c1301">「復次大慧！妄想三有苦滅，無知、愛、業緣滅，自
<lb n="0351c14" ed="T"/>心所現幻境隨見，今當說。」</p><p xml:id="pT39p0351c1411" cb:place="inline">三有者，欲界、色
<lb n="0351c15" ed="T"/>界、無色界。言有者，生死不亡也。苦卽生死苦
<lb n="0351c16" ed="T"/>也。無知是無明，愛是思惑，業緣是善惡業緣，
<lb n="0351c17" ed="T"/>此生死煩惱業緣卽苦、惑、業三道，皆是自心
<lb n="0351c18" ed="T"/>所現虛幻之境。若能了達如幻，則諸境自滅。
<lb n="0351c19" ed="T"/>如《<anchor xml:id="beg_2c" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_2c"/>》云：「若了境如幻、自心所現，則滅妄
<lb n="0351c20" ed="T"/>相三有苦，及無知、愛、業緣。」</p>
<lb n="0351c21" ed="T"/><p xml:id="pT39p0351c2101">「大慧！若有沙門婆羅門欲令無種有種因果
<lb n="0351c22" ed="T"/>現及事時住，緣陰界入生住，或言生已滅。」</p>
<lb n="0351c23" ed="T"/><p xml:id="pT39p0351c2301">沙門，此云勤息，謂勤修衆善，止息諸惡。婆羅
<lb n="0351c24" ed="T"/>門，此云淨行。此段言二衆起有無見，過同外
<lb n="0351c25" ed="T"/>道。無種者，計自然性也。有種者，計此身從微
<lb n="0351c26" ed="T"/>塵生，從世性生也。以此爲因，欲令成果，故云
<lb n="0351c27" ed="T"/>因果現也。及計依事物時節而住，或緣五陰、
<lb n="0351c28" ed="T"/>十八界、十二入等所生而住，此常見也；或言
<lb n="0351c29" ed="T"/>生已卽滅，此斷見也。</p>
<pb n="0352a" ed="T" xml:id="T39.1789.0352a"/>
<lb n="0352a01" ed="T"/><p xml:id="pT39p0352a0101">「大慧！彼若相續、若事、若生、若有，若涅槃、若道、
<lb n="0352a02" ed="T"/>若業、若果、若諦，破壞斷滅論。所以者何？以此
<lb n="0352a03" ed="T"/>現前不可得，及見始非分故。」</p><p xml:id="pT39p0352a0312" cb:place="inline">若相續，謂因果
<lb n="0352a04" ed="T"/>相續。若事，謂事物。若生，謂陰界入等生。若有，
<lb n="0352a05" ed="T"/>謂如上諸法實是有者，則顯涅槃等四諦之
<lb n="0352a06" ed="T"/>法皆無也，乃成其破壞斷滅之論。且涅槃與
<lb n="0352a07" ed="T"/>道是出世間之法，若業緣、若苦果是世間之
<lb n="0352a08" ed="T"/>法，此云四諦，是佛所說眞俗法門，彼以爲無，
<lb n="0352a09" ed="T"/>成斷滅論，故復徵釋其義云：以此現前四諦
<lb n="0352a10" ed="T"/>之法，彼皆以爲實無，於我見最初起處計有
<lb n="0352a11" ed="T"/>計無，皆是邪見，非解脫正因之分故也。</p>
<lb n="0352a12" ed="T"/><p xml:id="pT39p0352a1201">「大慧！譬如破甁不作甁事，亦如焦種不作牙
<lb n="0352a13" ed="T"/>事。」</p><p xml:id="pT39p0352a1302" cb:place="inline">設此二喩以明外道斷見。初喩無果，無
<lb n="0352a14" ed="T"/>果則無因也。次喩無因，無因則無果也。</p>
<lb n="0352a15" ed="T"/><p xml:id="pT39p0352a1501">「如是大慧！若陰界入性已滅、今滅、當滅，自心
<lb n="0352a16" ed="T"/>妄想見無因故，彼無次第生。」</p><p xml:id="pT39p0352a1612" cb:place="inline">若謂五陰、十
<lb n="0352a17" ed="T"/>八界、十二入已滅則是無因，今滅則是無果，
<lb n="0352a18" ed="T"/>當滅則復無因。以是推之，皆是自心妄想所
<lb n="0352a19" ed="T"/>見，彼因旣無，則無次第相續生矣。</p>
<lb n="0352a20" ed="T"/><p xml:id="pT39p0352a2001">「大慧！若復說無種、有種、識三緣合生者，龜應
<lb n="0352a21" ed="T"/>生毛，沙應出油，汝宗則壞，違決定義。有種、無
<lb n="0352a22" ed="T"/>種說有如是過，所作事業悉空無義。」</p><p xml:id="pT39p0352a2215" cb:place="inline">此重
<lb n="0352a23" ed="T"/>複破外道轉計也。上惟計有計無爲生法之
<lb n="0352a24" ed="T"/>因，旣被斥矣，若復計有、無與識三緣和合而
<lb n="0352a25" ed="T"/>生者，亦無是理，故說喩以曉之。龜旣不能生
<lb n="0352a26" ed="T"/>毛，沙旣不能出油，則所計義墮，故云汝宗則
<lb n="0352a27" ed="T"/>壞，以其違背大乘決定之義故也。外計以有
<lb n="0352a28" ed="T"/>無二見爲本，故總斥云有如是過。旣無其本，
<lb n="0352a29" ed="T"/>則所作事業因果皆無實義也。</p>
<pb n="0352b" ed="T" xml:id="T39.1789.0352b"/>
<lb n="0352b01" ed="T"/><p xml:id="pT39p0352b0101">「大慧！彼諸外道說有三緣合生者，所作方便
<lb n="0352b02" ed="T"/>因果自相，過去未來現在有種、無種相，從本
<lb n="0352b03" ed="T"/>已來成事相承，覺想地轉，自見過習氣，作如
<lb n="0352b04" ed="T"/>是說。」</p><p xml:id="pT39p0352b0403" cb:place="inline">上止言彼說三緣爲能生之因，未言
<lb n="0352b05" ed="T"/>其所作之事。所作者何？若方便、若因果、若自
<lb n="0352b06" ed="T"/>相通乎三世。方便者，外道敎法也；因果者，依
<lb n="0352b07" ed="T"/>彼敎所修因果也；自相者，自心所現之相也。
<lb n="0352b08" ed="T"/>此三世之事自其近者言之，若探其本，而有
<lb n="0352b09" ed="T"/>無二種之相相承，覺想地轉，所謂八萬劫前，
<lb n="0352b10" ed="T"/>冥初生覺、覺生性、性生地，次第轉生二十五
<lb n="0352b11" ed="T"/>諦，皆由自己邪見過患熏習餘氣，作如是說
<lb n="0352b12" ed="T"/>也。</p>
<lb n="0352b13" ed="T"/><p xml:id="pT39p0352b1301">「如是大慧！愚癡凡夫惡見所害，邪曲迷醉，無
<lb n="0352b14" ed="T"/>智妄稱一切智說。」</p><p xml:id="pT39p0352b1408" cb:place="inline">愚癡凡夫亦是外道，由
<lb n="0352b15" ed="T"/>著惡見邪見，迷無所知，自以爲智，立敎誨人，
<lb n="0352b16" ed="T"/>故妄稱一切智說也。</p>
<lb n="0352b17" ed="T"/><p xml:id="pT39p0352b1701">「大慧！若復諸餘沙門婆羅門見離自性浮雲、
<lb n="0352b18" ed="T"/>火輪、<anchor xml:id="beg_2d" type="star"/>揵<anchor xml:id="end_2d"/>闥婆城，無生幻、焰、水月及夢，內外心
<lb n="0352b19" ed="T"/>現妄想，無始虛僞不離自心。妄想因緣滅盡，
<lb n="0352b20" ed="T"/>離妄想說所說、觀所觀，受用建立身之藏識，
<lb n="0352b21" ed="T"/>於識境界攝受及攝受者不相應無所有境
<lb n="0352b22" ed="T"/>界，離生、住、滅，自心起隨入分別。」</p><p xml:id="pT39p0352b2213" cb:place="inline">此明佛法正
<lb n="0352b23" ed="T"/>說，卽廣前說所現幻境也。見離自性者，謂見
<lb n="0352b24" ed="T"/>一切法悉離自生性執，亦離他生、共生、無因生
<lb n="0352b25" ed="T"/>性執，今總略云自性。以離性執，故無生也。譬
<lb n="0352b26" ed="T"/>之如空中雲、如旋火輪、如尋香城、如幻、如焰、
<lb n="0352b27" ed="T"/>如水中月，如夢所見與幻境一也。若達此幻
<lb n="0352b28" ed="T"/>境本無內外，見有內外，然從無始妄想虛僞
<lb n="0352b29" ed="T"/>所成，是不離自心。自心性離，則妄想因緣滅
<pb n="0352c" ed="T" xml:id="T39.1789.0352c"/>
<lb n="0352c01" ed="T"/>盡，此卽妄想三有苦果滅也，以及能說所說、
<lb n="0352c02" ed="T"/>能觀所觀，至於受用建立身之藏識，一切皆
<lb n="0352c03" ed="T"/>離。言於識境界攝受者，境界卽六塵，攝受卽
<lb n="0352c04" ed="T"/>六根。言及攝受者，卽六識也。言不相應者，由
<lb n="0352c05" ed="T"/>了識境空寂，則無待對，豈復有生住滅？然後
<lb n="0352c06" ed="T"/>藏識自心得起，隨入一切境界以正智分別，
<lb n="0352c07" ed="T"/>無不可也。</p>
<lb n="0352c08" ed="T"/><p xml:id="pT39p0352c0801">「大慧！彼菩薩不久當得生死涅槃平等，大悲巧
<lb n="0352c09" ed="T"/>方便，無開發方便。大慧！彼於一切衆生界皆
<lb n="0352c10" ed="T"/>悉如幻，不勤因緣，遠離內外境界，心外無所
<lb n="0352c11" ed="T"/>見，次第隨入無相處，次第隨入從地至地三
<lb n="0352c12" ed="T"/>昧境界。」</p><p xml:id="pT39p0352c1204" cb:place="inline">法界平等，本無生滅，迷之爲生死，
<lb n="0352c13" ed="T"/>悟之爲涅槃。迷悟雖殊，理常平等，菩薩修行
<lb n="0352c14" ed="T"/>自淺至深，故云不久當得生死涅槃平等，此
<lb n="0352c15" ed="T"/>自證也。自證旣理，起用化他，運大悲心施設
<lb n="0352c16" ed="T"/>善巧方便，誘接群生，使其修無作行，開發本
<lb n="0352c17" ed="T"/>性。言無開發方便者，卽無功用行也。理雖人
<lb n="0352c18" ed="T"/>人本具，非此無功用行，則自行化他皆不成
<lb n="0352c19" ed="T"/>就。彼菩薩旣詣此理，則了一切衆生皆如幻
<lb n="0352c20" ed="T"/>化，不勞作意，任運遠離內外境界諸相，唯一
<lb n="0352c21" ed="T"/>眞心，更無所見，是爲入無相處。無相處卽初
<lb n="0352c22" ed="T"/>住破無明、顯法性處，次第入行、向、地。從地至
<lb n="0352c23" ed="T"/>地者，從一地至十地也。</p>
<lb n="0352c24" ed="T"/><p xml:id="pT39p0352c2401">「解三界如幻，分別觀察，當得如幻三昧。度自
<lb n="0352c25" ed="T"/>心現無所有，得住般若波羅蜜，捨離彼生所
<lb n="0352c26" ed="T"/>作方便。金剛喩三摩提，隨入如來身，隨入如
<lb n="0352c27" ed="T"/>如化，神通自在，慈悲方便，具足莊嚴，等入一
<lb n="0352c28" ed="T"/>切佛刹、外道入處，離心、意、意識，是菩薩漸次
<lb n="0352c29" ed="T"/>轉身，得如來身。」</p><p xml:id="pT39p0352c2907" cb:place="inline">上了衆生界如幻，則知心
<pb n="0353a" ed="T" xml:id="T39.1789.0353a"/>
<lb n="0353a01" ed="T"/>外無法。至此又了三界如幻，得如幻三昧，度
<lb n="0353a02" ed="T"/>越自心所現境界，不復有種種相，乃得安住
<lb n="0353a03" ed="T"/>智慧彼岸。言捨離彼生所作方便者，離於有
<lb n="0353a04" ed="T"/>生所作，乃得無生無作之方便也。金剛喩者，
<lb n="0353a05" ed="T"/>言等覺菩薩用佛智斷最後微細無明，能斷難
<lb n="0353a06" ed="T"/>斷，故以金剛至堅至利之物喩之。三摩提者，
<lb n="0353a07" ed="T"/>此云等持，卽金剛後心所得之定，從此定轉
<lb n="0353a08" ed="T"/>入佛地。如如者，本覺之理也，恒住此理，起諸
<lb n="0353a09" ed="T"/>變化，故能神通自在，慈悲方便以爲莊嚴。言
<lb n="0353a10" ed="T"/>入一切佛刹者，是入佛界也。言外道入處者，
<lb n="0353a11" ed="T"/>是入魔界也。由能究竟離心意識，得無分別
<lb n="0353a12" ed="T"/>智，普現色身三昧故也。言轉身得如來者，此
<lb n="0353a13" ed="T"/>總結菩薩所證之果也。</p>
<lb n="0353a14" ed="T"/><p xml:id="pT39p0353a1401">「大慧！是故欲得如來隨入身者，當遠離陰、界、
<lb n="0353a15" ed="T"/>入心因緣所作方便，生住滅妄想虛僞，唯心
<lb n="0353a16" ed="T"/>直進觀察無始虛僞過、妄想習氣因、三有，思
<lb n="0353a17" ed="T"/>惟無所有，佛地無生到自覺聖趣，自心自在
<lb n="0353a18" ed="T"/>到無開發行。如隨衆色摩尼，隨入衆生微細
<lb n="0353a19" ed="T"/>之心，而以化身隨心量度，諸地漸次相續建
<lb n="0353a20" ed="T"/>立。是故大慧！自悉檀善應當修學。」</p><p xml:id="pT39p0353a2014" cb:place="inline">言欲得
<lb n="0353a21" ed="T"/>如來身者，必依己證之果而修因行，應遠離
<lb n="0353a22" ed="T"/>五陰、十八界、十二入種種妄心，及因緣和合所
<lb n="0353a23" ed="T"/>作生住滅法虛妄分別。言唯心直進觀察者，
<lb n="0353a24" ed="T"/>謂觀諸法唯心，不涉餘途，直觀一念三道本
<lb n="0353a25" ed="T"/>無所有。言虛僞過者，煩惱道也。言習氣因者，
<lb n="0353a26" ed="T"/>業道也。言三有者，苦道也。於此思惟，了無一
<lb n="0353a27" ed="T"/>法，則契佛地無生，到自覺聖趣境界。旣得自
<lb n="0353a28" ed="T"/>心無入而不自在，故曰到無開發行，卽無功
<lb n="0353a29" ed="T"/>用行也。菩薩至此位中，隨機應現，如摩尼珠
<pb n="0353b" ed="T" xml:id="T39.1789.0353b"/>
<lb n="0353b01" ed="T"/>隨色而轉。以微細智入衆生微細之心，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0353001" n="0353001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0353001" n="0353001"/><anchor xml:id="beg0353001" n="0353001"/>隨<anchor xml:id="end0353001"/>
<lb n="0353b02" ed="T"/>彼心量說無量度門，令彼所度衆生亦由諸
<lb n="0353b03" ed="T"/>地漸次相續建立法門。菩薩度生莫善於四
<lb n="0353b04" ed="T"/>種悉檀，故總結勸云「應當修學」，悉檀之義已
<lb n="0353b05" ed="T"/>見前註。</p>
<lb n="0353b06" ed="T"/><p xml:id="pT39p0353b0601">爾時，大慧菩薩復白佛言：「世尊！所說心、意、意
<lb n="0353b07" ed="T"/>識、五法、自性相，一切諸佛菩薩所行，自心見
<lb n="0353b08" ed="T"/>等所緣境界不和合，顯示一切說成眞實相，
<lb n="0353b09" ed="T"/>一切佛語心。爲楞伽國摩羅耶山海中住處
<lb n="0353b10" ed="T"/>諸大菩薩，說如來所歎海浪藏識境界法身。」</p>
<lb n="0353b11" ed="T"/><p xml:id="pT39p0353b1101">自所說心意識至一切佛語心，是大慧述
<lb n="0353b12" ed="T"/>所聞之法，乃佛菩薩之所行者，然不離衆生
<lb n="0353b13" ed="T"/>自心境界。言不和合者，不與根塵和合也，蓋
<lb n="0353b14" ed="T"/>五法、三自性諸法，迷悟共由、眞妄同出，而有
<lb n="0353b15" ed="T"/>和合不和合之異。和合者妄識也，不和合者
<lb n="0353b16" ed="T"/>眞智也。旣不和合，則顯一切所說皆眞實相，
<lb n="0353b17" ed="T"/>卽諸佛敎心之大要也。旣述已聞，復起後請，
<lb n="0353b18" ed="T"/>惟願爲諸菩薩演說如來前所稱歎之法。言
<lb n="0353b19" ed="T"/>海浪藏識者，卽第八識，此識含藏善惡諸法，
<lb n="0353b20" ed="T"/>隨染淨緣，如海起浪，如來究竟眞理法身境
<lb n="0353b21" ed="T"/>界也。</p>
<lb n="0353b22" ed="T"/><p xml:id="pT39p0353b2201">爾時，世尊吿大慧菩薩言：「四因緣故眼識轉。
<lb n="0353b23" ed="T"/>何等爲四？謂自心現攝受不覺，無始虛僞過
<lb n="0353b24" ed="T"/>色習氣計著，識性自性，欲見種種色相。大慧！
<lb n="0353b25" ed="T"/>是名四種因緣水流處，藏識轉識浪生。」</p><p xml:id="pT39p0353b2516" cb:place="inline">此
<lb n="0353b26" ed="T"/>答上問。首言眼等四緣，明轉識依藏識生。所
<lb n="0353b27" ed="T"/>謂四緣者，根緣、色緣、識緣、欲見緣也。根緣者，
<lb n="0353b28" ed="T"/>根卽眼根，眼所對境自心發現，由不覺故妄
<lb n="0353b29" ed="T"/>生執取；色緣者，色塵本空，無始時來執著
<pb n="0353c" ed="T" xml:id="T39.1789.0353c"/>
<lb n="0353c01" ed="T"/>爲色，妄想熏習使之然也；識緣者，識以分別
<lb n="0353c02" ed="T"/>爲性，根塵相對而起計著；欲見緣者，雖三緣
<lb n="0353c03" ed="T"/>和合，若不起心欲見，則諸色相猶不見也。由
<lb n="0353c04" ed="T"/>是四緣，眼識轉生，若推其本，起於藏識，故曰
<lb n="0353c05" ed="T"/>「水流處」。由藏識而生轉識，如水起浪也。</p>
<lb n="0353c06" ed="T"/><p xml:id="pT39p0353c0601">「大慧！如眼識，一切諸根、微塵、毛孔俱生，隨次
<lb n="0353c07" ed="T"/>境界生亦復如是。譬如明鏡現衆色像，猶如
<lb n="0353c08" ed="T"/>猛風吹大海水。」</p><p xml:id="pT39p0353c0807" cb:place="inline">心體如海，八識如水流注，
<lb n="0353c09" ed="T"/>七識如暴流，六識如波浪，今依八識流動，得
<lb n="0353c10" ed="T"/>有眼等轉識浪生。如眼識，餘五根，至於一微
<lb n="0353c11" ed="T"/>塵、一毛孔皆與識俱生，無不覺知。隨次境界
<lb n="0353c12" ed="T"/>生亦如是者，言外塵境界亦與識漸次而生，
<lb n="0353c13" ed="T"/>萬法唯識見於是矣。然識之所生有頓有漸，
<lb n="0353c14" ed="T"/>如明鏡現衆色像者，喩頓生也；如猛風吹大
<lb n="0353c15" ed="T"/>海水者，喩漸生也。鏡之現像無有前後，風吹
<lb n="0353c16" ed="T"/>海水則前波起而後波隨也。</p>
<lb n="0353c17" ed="T"/><p xml:id="pT39p0353c1701">「外境界風飄蕩心海，識浪不斷，因所作相異
<lb n="0353c18" ed="T"/>不異，合業生相，深入計著，不能了知色等自
<lb n="0353c19" ed="T"/>性故，五識身轉。大慧！卽彼五識身俱，因差
<lb n="0353c20" ed="T"/>別分段相知，當知是意識因。」</p><p xml:id="pT39p0353c2012" cb:place="inline">心爲外塵所
<lb n="0353c21" ed="T"/>動，如風吹海，諸識浪生，相續不斷。藏識爲因，
<lb n="0353c22" ed="T"/>轉生諸識，作諸業相有同不同，合所作業及
<lb n="0353c23" ed="T"/>所生因，所以深入妄計執著，不知色等自性
<lb n="0353c24" ed="T"/>體空故，眼等五識次第轉生。言身者，聚集<anchor xml:id="nkr_note_orig_0353002" n="0353002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0353002" n="0353002"/><anchor xml:id="beg0353002" n="0353002"/>爲<anchor xml:id="end0353002"/>
<lb n="0353c25" ed="T"/>義，謂聚諸見塵爲一眼識等。旣生五識，則有
<lb n="0353c26" ed="T"/>意識與之俱緣，故曰「卽彼五識身俱」，然彼五
<lb n="0353c27" ed="T"/>識因五塵差別分段之相而生知覺。意識因
<lb n="0353c28" ed="T"/>者，言五識是六識之因也。</p>
<lb n="0353c29" ed="T"/><p xml:id="pT39p0353c2901">「彼身轉，彼不作是念：我展轉相因，自心現妄
<pb n="0354a" ed="T" xml:id="T39.1789.0354a"/>
<lb n="0354a01" ed="T"/>想計著轉。而彼各各壞相俱轉，分別境界，分
<lb n="0354a02" ed="T"/>段差別，謂彼轉。」</p><p xml:id="pT39p0354a0207" cb:place="inline">彼身轉者，謂彼五識轉生
<lb n="0354a03" ed="T"/>六識，而識亦不自謂展轉相因而生，皆由自
<lb n="0354a04" ed="T"/>心所現妄計前境，境有生滅，轉亦隨之。或以
<lb n="0354a05" ed="T"/>彼境有變壞之相，識亦俱轉。又以彼識分別
<lb n="0354a06" ed="T"/>諸境而識轉，故曰「謂彼轉」也。</p>
<lb n="0354a07" ed="T"/><p xml:id="pT39p0354a0701">「如修行者入禪三昧，微細習氣轉而不覺知，
<lb n="0354a08" ed="T"/>而作是念：識滅，然後入禪正受。實不識滅而
<lb n="0354a09" ed="T"/>入正受，以習氣種子不滅故不滅，以境界轉，
<lb n="0354a10" ed="T"/>攝受不具故滅。」</p><p xml:id="pT39p0354a1007" cb:place="inline">此旣二乘入滅盡定，以例
<lb n="0354a11" ed="T"/>微細藏識不滅之義。蓋二乘之人入此定，不
<lb n="0354a12" ed="T"/>能知是識轉，自謂我因滅諸識而入正受，而
<lb n="0354a13" ed="T"/>實未嘗滅也。不滅者，以識之習氣種子依藏
<lb n="0354a14" ed="T"/>識故也。彼滅盡定但伏六識，不取塵境以爲
<lb n="0354a15" ed="T"/>滅耳。攝受不具者，卽不取塵境也。</p>
<lb n="0354a16" ed="T"/><p xml:id="pT39p0354a1601">「大慧！如是微細藏識究竟邊際，除諸如來及
<lb n="0354a17" ed="T"/>住地菩薩，諸聲聞、緣覺、外道修行所得三昧
<lb n="0354a18" ed="T"/>智慧之力，一切不能測量決了。」</p><p xml:id="pT39p0354a1813" cb:place="inline">此言藏識
<lb n="0354a19" ed="T"/>微細行相，<anchor xml:id="beg_2e" type="star"/>唯<anchor xml:id="end_2e"/>有諸佛及登地菩薩能知究竟
<lb n="0354a20" ed="T"/>邊際，一切二乘、外道所得三昧之力皆不能
<lb n="0354a21" ed="T"/>知。</p>
<lb n="0354a22" ed="T"/><p xml:id="pT39p0354a2201">「餘地相智慧巧便分別，決斷句義，最勝無邊
<lb n="0354a23" ed="T"/>善根成熟，離自心現妄想虛僞，宴坐山林，下
<lb n="0354a24" ed="T"/>中上修，能見自心妄想流注，無量刹土諸佛
<lb n="0354a25" ed="T"/>灌頂，得自在力神通三昧，諸善知識佛子眷
<lb n="0354a26" ed="T"/>屬，彼心意意識自心所現自性境界，虛妄之想，
<lb n="0354a27" ed="T"/>生死有海，業愛無知，如是等因悉已超度。是
<lb n="0354a28" ed="T"/>故大慧！諸修行者應當親近最勝知識。」</p><p xml:id="pT39p0354a2816" cb:place="inline">餘
<lb n="0354a29" ed="T"/>地相者，蓋言修習如實行者，以智慧力善巧
<pb n="0354b" ed="T" xml:id="T39.1789.0354b"/>
<lb n="0354b01" ed="T"/>方便分別諸地相也。決斷句義者，卽善達諸
<lb n="0354b02" ed="T"/>句義也。善根成熟者，謂於無邊佛所廣集善
<lb n="0354b03" ed="T"/>根而最勝也。離自心現妄想虛僞者，謂不妄
<lb n="0354b04" ed="T"/>分別自心所現，能知之耳。山林乃修行之處，
<lb n="0354b05" ed="T"/>下中上修根器不等，悉皆能見自心妄想流
<lb n="0354b06" ed="T"/>注，所以無量刹土諸佛爲之灌頂，乃得自在
<lb n="0354b07" ed="T"/>神通三昧。衆所知識，是諸菩薩眷屬。心意意
<lb n="0354b08" ed="T"/>識所行境界無不知之，則能超越業、愛、無明
<lb n="0354b09" ed="T"/>生死大海。故誡修者應當親近，如實修學。此
<lb n="0354b10" ed="T"/>段經文詞義隱晦，舊註多有不同，今依唐譯
<lb n="0354b11" ed="T"/>顯白處釋之。</p>
<lb n="0354b12" ed="T"/><p xml:id="pT39p0354b1201">爾時，世尊欲重宣此義而說偈言：</p>
<lb n="0354b13" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0354b1301" type="regular"><l>「譬如巨海浪，</l><l>斯由猛風起，</l>
<lb n="0354b14" ed="T"/><l>洪波鼓冥壑，</l><l>無有斷絕時。</l>
<lb n="0354b15" ed="T"/><l>藏識海常住，</l><l>境界風所動，</l>
<lb n="0354b16" ed="T"/><l>種種諸識浪，</l><l>騰躍而轉生，</l>
<lb n="0354b17" ed="T"/><l>靑赤種種色，</l><l>珂乳及石蜜，</l>
<lb n="0354b18" ed="T"/><l>淡味生華果。」</l></lg>
<lb n="0354b19" ed="T"/><p xml:id="pT39p0354b1901">初八句頌上猶如猛風吹大海水也。靑赤
<lb n="0354b20" ed="T"/>色等，此該六塵，追頌上外境界風飄蕩心海
<lb n="0354b21" ed="T"/>也。靑赤是色，能起眼識；珂珮是聲，能起耳
<lb n="0354b22" ed="T"/>識；檀乳是香，能起鼻識；木羅石蜜是觸，能起
<lb n="0354b23" ed="T"/>身識；甘淡是味，能起舌識；現在之華、未來之
<lb n="0354b24" ed="T"/>果，種種法塵能起意識。是爲境界風起心海
<lb n="0354b25" ed="T"/>識浪也。</p>
<lb n="0354b26" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0354b2601" type="regular"><l>「日月與光明，</l><l>非異非不異。</l>
<lb n="0354b27" ed="T"/><l>海水起海浪，</l><l>七識亦如是，</l>
<lb n="0354b28" ed="T"/><l>心俱和合生。」</l></lg>
<lb n="0354b29" ed="T"/><p xml:id="pT39p0354b2901">此二喩，政謂八識心與六識和合俱生，非
<pb n="0354c" ed="T" xml:id="T39.1789.0354c"/>
<lb n="0354c01" ed="T"/>異非不異。而云七識者，以意根、意識兼五識
<lb n="0354c02" ed="T"/>身而言，非謂第七識。日月海水喩本，光明波
<lb n="0354c03" ed="T"/>浪喩末也。</p>
<lb n="0354c04" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0354c0401" type="regular"><l>「譬如海水變，</l><l>種種波浪轉，</l>
<lb n="0354c05" ed="T"/><l>七識亦如是，</l><l>心俱和合生。</l>
<lb n="0354c06" ed="T"/><l>謂彼藏識處，</l><l>種種諸識轉，</l>
<lb n="0354c07" ed="T"/><l>謂以彼意識，</l><l>思惟諸相義。</l>
<lb n="0354c08" ed="T"/><l>不壞相有八，</l><l>無相亦無相，</l>
<lb n="0354c09" ed="T"/><l>譬如海波浪，</l><l>是則無差別。</l>
<lb n="0354c10" ed="T"/><l>諸識心如是，</l><l>異亦不可得。」</l></lg>
<lb n="0354c11" ed="T"/><p xml:id="pT39p0354c1101">此依上海浪之喩復開爲二義：初喩言異，
<lb n="0354c12" ed="T"/>據《<anchor xml:id="beg_2f" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_2f"/>》，多此「七識亦如是，心俱和合生」
<lb n="0354c13" ed="T"/>二句。蓋此本喩八識轉生諸識，如海水變起
<lb n="0354c14" ed="T"/>諸波浪。言以彼意識思惟諸相者，以意識
<lb n="0354c15" ed="T"/>思惟六塵等相，故曰異也。次喩言不異，偈云
<lb n="0354c16" ed="T"/>「不壞相有八」者，謂八識無壞相也。無相亦
<lb n="0354c17" ed="T"/>無相者，謂八識本無相可見，諸識同依藏
<lb n="0354c18" ed="T"/>識亦無相可見。如海浪雖異，同一濕性，則
<lb n="0354c19" ed="T"/>無差別，諸識唯<anchor xml:id="nkr_note_orig_0354001" n="0354001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0354001" n="0354001"/><anchor xml:id="beg0354001" n="0354001"/>心<anchor xml:id="end0354001"/>亦不可得，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0354002" n="0354002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0354002" n="0354002"/><anchor xml:id="beg0354002" n="0354002"/>故曰異亦等<anchor xml:id="end0354002"/>
<lb n="0354c20" ed="T"/>也。</p>
<lb n="0354c21" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0354c2101" type="regular"><l>「心名採集業，</l><l>意名廣採集，</l>
<lb n="0354c22" ed="T"/><l>諸識識所識，</l><l>現等境說五。」</l></lg>
<lb n="0354c23" ed="T"/><p xml:id="pT39p0354c2301">《釋論》云：「心、意、識三，一法異名，對數名心、能
<lb n="0354c24" ed="T"/>生爲意、分別爲識。」又云：「前起爲心、次起爲
<lb n="0354c25" ed="T"/>意、後了別爲識。」言心名採集業者，根塵相
<lb n="0354c26" ed="T"/>對，一念心起而生取著，成善惡業。意名廣
<lb n="0354c27" ed="T"/>採集者，由前心轉入意根，起貪瞋癡，廣造
<lb n="0354c28" ed="T"/>諸業。諸識識所識者，謂第六識分別前之
<lb n="0354c29" ed="T"/>五識所受五塵，故云「現等境說五」，五卽五
<pb n="0355a" ed="T" xml:id="T39.1789.0355a"/>
<lb n="0355a01" ed="T"/>識也。</p>
<lb n="0355a02" ed="T"/><p xml:id="pT39p0355a0201">爾時，大慧菩薩以偈問曰：</p>
<lb n="0355a03" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0355a0301" type="regular"><l>「靑赤諸色像，</l><l>衆生發諸識，</l>
<lb n="0355a04" ed="T"/><l>如浪種種法，</l><l>云何惟願說。」</l></lg>
<lb n="0355a05" ed="T"/><p xml:id="pT39p0355a0501">上云靑赤等塵發生五識，如海、波浪皆非
<lb n="0355a06" ed="T"/>一異，又云「心能積集業」等，故致斯問。</p>
<lb n="0355a07" ed="T"/><p xml:id="pT39p0355a0701">爾時，世尊以偈答曰：</p>
<lb n="0355a08" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0355a0801" type="regular"><l>「靑赤諸雜色，</l><l>波浪悉無有，</l>
<lb n="0355a09" ed="T"/><l>採集業說心，</l><l>開悟諸凡夫。」</l></lg>
<lb n="0355a10" ed="T"/><p xml:id="pT39p0355a1001">上二句頌法喩皆空，下頌心意採集成業，
<lb n="0355a11" ed="T"/>要令凡夫知造業之由而悟本性也。</p>
<lb n="0355a12" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0355a1201" type="regular"><l>「彼業悉無有，</l><l>自心所攝離，</l>
<lb n="0355a13" ed="T"/><l>所攝無所攝，</l><l>與彼波浪同。」</l></lg>
<lb n="0355a14" ed="T"/><p xml:id="pT39p0355a1401">此頌明所造之業及能造之心悉皆空寂，亦
<lb n="0355a15" ed="T"/>同波浪。攝卽取也。</p>
<lb n="0355a16" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0355a1601" type="regular"><l>「受用建立身，</l><l>是衆生現識，</l>
<lb n="0355a17" ed="T"/><l>於彼現諸業，</l><l>譬如水波浪。」</l></lg>
<lb n="0355a18" ed="T"/><p xml:id="pT39p0355a1801">此頌明衆生依、正二報及所作業皆自心
<lb n="0355a19" ed="T"/>妄現，如水起波。然達妄卽眞，如波卽是水，同
<lb n="0355a20" ed="T"/>一濕性，焉有差別之相？</p>
<lb n="0355a21" ed="T"/><p xml:id="pT39p0355a2101">爾時，大慧菩薩復說偈言：</p>
<lb n="0355a22" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0355a2201" type="regular"><l>「大海波浪性，</l><l>鼓躍可分別，</l>
<lb n="0355a23" ed="T"/><l>藏與業如是，</l><l>何故不覺知？」</l></lg>
<lb n="0355a24" ed="T"/><p xml:id="pT39p0355a2401">此問言法喩是同，何故衆生有知不知。</p>
<lb n="0355a25" ed="T"/><p xml:id="pT39p0355a2501">爾時，世尊以偈答曰：</p>
<lb n="0355a26" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0355a2601" type="regular"><l>「凡夫無智慧，</l><l>藏識知巨海，</l>
<lb n="0355a27" ed="T"/><l>業相猶波浪，</l><l>位彼譬類通。」</l></lg>
<lb n="0355a28" ed="T"/><p xml:id="pT39p0355a2801">凡夫無智，不能覺知藏識如海而常住，業
<lb n="0355a29" ed="T"/>相似浪而轉生，擧喩引類，令彼通解。</p>
<pb n="0355b" ed="T" xml:id="T39.1789.0355b"/>
<lb n="0355b01" ed="T"/><p xml:id="pT39p0355b0101">爾時，大慧菩薩復說偈言：</p>
<lb n="0355b02" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0355b0201" type="regular"><l>「日出光等照，</l><l>下中上衆生，</l>
<lb n="0355b03" ed="T"/><l>如來照世間，</l><l>爲愚說眞實。</l>
<lb n="0355b04" ed="T"/><l>已分部諸法，</l><l>何故不說實？」</l></lg>
<lb n="0355b05" ed="T"/><p xml:id="pT39p0355b0501">此之問意，正由請說法身境界，當爲說實，
<lb n="0355b06" ed="T"/>而如來但說藏識如海等諸部法相，是故設
<lb n="0355b07" ed="T"/>喩以問。旣分諸部，何不說實也。</p>
<lb n="0355b08" ed="T"/><p xml:id="pT39p0355b0801">爾時，世尊以偈答曰：</p>
<lb n="0355b09" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0355b0901" type="regular"><l>「若說眞實者，</l><l>彼心無眞實，</l>
<lb n="0355b10" ed="T"/><l>譬如海波浪，</l><l>鏡中像及夢，</l>
<lb n="0355b11" ed="T"/><l>一切俱時現，</l><l>心境界亦然。」</l></lg>
<lb n="0355b12" ed="T"/><p xml:id="pT39p0355b1201">如來之意正欲說實，而未說者，機未熟耳，
<lb n="0355b13" ed="T"/>故云「彼心無眞實」。由無眞實故，如來說藏識
<lb n="0355b14" ed="T"/>轉生諸識，如海起浪，及鏡中之像、夢中之事
<lb n="0355b15" ed="T"/>雖一時俱現，皆非眞實，故曰「心境界亦然」也。</p>
<lb n="0355b16" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0355b1601" type="regular"><l>「境界不具故，</l><l>次第業轉生，</l>
<lb n="0355b17" ed="T"/><l>識者識所識，</l><l>意者意謂然，</l>
<lb n="0355b18" ed="T"/><l>五則以顯現，</l><l>無有定次第。」</l></lg>
<lb n="0355b19" ed="T"/><p xml:id="pT39p0355b1901">此明外塵境界非心本具，但隨業轉生。六
<lb n="0355b20" ed="T"/>識分別五識所取外塵，故云「識所識」也。意根
<lb n="0355b21" ed="T"/>對法塵而起意識，亦復然矣。五識隨五塵而
<lb n="0355b22" ed="T"/>顯現，豈定有次第而生耶？</p>
<lb n="0355b23" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0355b2301" type="regular"><l>「譬如工畫師，</l><l>及與畫弟子，</l>
<lb n="0355b24" ed="T"/><l>布彩圖衆形，</l><l>我說亦如是。</l>
<lb n="0355b25" ed="T"/><l>彩色本無文，</l><l>非筆亦非素，</l>
<lb n="0355b26" ed="T"/><l>爲悅衆生故，</l><l>綺錯繪衆像。」</l></lg>
<lb n="0355b27" ed="T"/><p xml:id="pT39p0355b2701">此喩正顯言說文字無實之義。如來隨機
<lb n="0355b28" ed="T"/>說法，如畫師之隨形圖像，然圖像雖由彩色
<lb n="0355b29" ed="T"/>筆素而成，其實則非彩色筆素，但爲取悅衆
<pb n="0355c" ed="T" xml:id="T39.1789.0355c"/>
<lb n="0355c01" ed="T"/>情，假之以繪諸像也。</p>
<lb n="0355c02" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0355c0201" type="regular"><l>「言說別施行，</l><l>眞實離名字，</l>
<lb n="0355c03" ed="T"/><l>分別應初業，</l><l>修行示眞實。</l>
<lb n="0355c04" ed="T"/><l>眞實自悟處，</l><l>覺想所覺離，</l>
<lb n="0355c05" ed="T"/><l>此爲佛子說。」</l></lg>
<lb n="0355c06" ed="T"/><p xml:id="pT39p0355c0601">言說別施行等者，謂對機施設言敎，非實
<lb n="0355c07" ed="T"/>在於言敎，以其眞實本離名字，所以分別者
<lb n="0355c08" ed="T"/>爲應初業，初業謂初發心人也。若有眞實心
<lb n="0355c09" ed="T"/>者，則示眞實之法，令其修行及其悟眞實之
<lb n="0355c10" ed="T"/>處，則能覺所覺俱遣，況言說乎？</p>
<lb n="0355c11" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0355c1101" type="regular"><l>「愚者廣分別，</l><l>種種皆如幻，</l>
<lb n="0355c12" ed="T"/><l>雖現無眞實，</l><l>如是種種說，</l>
<lb n="0355c13" ed="T"/><l>隨事別施設，</l><l>所說非所應，</l>
<lb n="0355c14" ed="T"/><l>於彼爲非說。」</l></lg>
<lb n="0355c15" ed="T"/><p xml:id="pT39p0355c1501">此再釋應初業句。雖爲愚者廣以言敎種
<lb n="0355c16" ed="T"/>種分別，其實非眞，亦猶幻師現出諸相皆非
<lb n="0355c17" ed="T"/>眞實，故種種言說隨機方便施設耳。言所說
<lb n="0355c18" ed="T"/>非所應者，謂小乘之人爲說眞實之法，則非
<lb n="0355c19" ed="T"/>所宜，彼翻以爲非說，所謂說法不投機，翻成
<lb n="0355c20" ed="T"/>大妄語是也。</p>
<lb n="0355c21" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0355c2101" type="regular"><l>「彼彼諸病人，</l><l>良醫隨處方。</l>
<lb n="0355c22" ed="T"/><l>如來爲衆生，</l><l>隨心應量說，</l>
<lb n="0355c23" ed="T"/><l>妄想非境界，</l><l>聲聞亦非分，</l>
<lb n="0355c24" ed="T"/><l>哀憫者所說，</l><l>自覺之境界。」</l></lg>
<lb n="0355c25" ed="T"/><p xml:id="pT39p0355c2501">良醫隨病授藥不同，以況如來應量說法
<lb n="0355c26" ed="T"/>有異。然如來所說自覺眞實境界，非外道小
<lb n="0355c27" ed="T"/>乘境界也。妄想卽外道，《<anchor xml:id="beg_30" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_30"/>》云：「外道非
<lb n="0355c28" ed="T"/>境界，聲聞亦復然。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0355001" n="0355001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0355001" n="0355001"/><anchor type="circle"/></p>
<lb n="0355c29" ed="T"/><cb:juan n="001a" fun="close"><cb:jhead>楞伽阿跋多羅寶經註解卷第一<note place="inline">上</note></cb:jhead></cb:juan>
<pb n="0356a" ed="T" xml:id="T39.1789.0356a"/>
<lb n="0356a01" ed="T"/>
<lb n="0356a02" ed="T"/>
<lb n="0356a03" ed="T"/>
<lb n="0356a04" ed="T"/><cb:juan n="001b" fun="open"><cb:mulu n="1b" type="卷">第一下</cb:mulu><cb:jhead>楞伽阿跋多羅寶經註解卷第一<note place="inline">下</note></cb:jhead></cb:juan>
<lb n="0356a05" ed="T"/>
<lb n="0356a06" ed="T"/><byline cb:type="Translator">宋求那跋多羅奉　詔譯</byline>
<lb n="0356a07" ed="T"/><byline cb:type="author">大明天界善世禪寺住持<note place="inline">臣</note>僧<note place="inline">宗泐</note>
<lb n="0356a08" ed="T"/>演福講寺住持<note place="inline">臣</note>僧<note place="inline">如<anchor xml:id="nkr_note_add_0356a0801" n="0356a0801"/><anchor xml:id="beg0356a0801" n="0356a0801"/>玘<anchor xml:id="end0356a0801"/></note>奉　詔同註</byline>
<lb n="0356a09" ed="T"/><p xml:id="pT39p0356a0901">「<anchor type="circle"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0356001" n="0356001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0356001" n="0356001"/>復次大慧！若菩薩摩訶薩欲知自心現量，
<lb n="0356a10" ed="T"/>攝受及攝受者妄想境界，當離群聚、習俗、睡
<lb n="0356a11" ed="T"/>眠，初中後夜常自覺悟修行方便，當離惡見
<lb n="0356a12" ed="T"/>經論言說及諸聲聞、緣覺乘相，當通達自心
<lb n="0356a13" ed="T"/>現妄想之相。」</p><p xml:id="pT39p0356a1306" cb:place="inline">前明眞實，固非外道小乘境界，
<lb n="0356a14" ed="T"/>然而心之本具法門若能修習，何憂不就？故
<lb n="0356a15" ed="T"/>茲結勸。現量塵境無不出於自心，迷而不覺，
<lb n="0356a16" ed="T"/>妄想取著。言攝受者，能取也；及攝受者，所取
<lb n="0356a17" ed="T"/>也。欲了虛妄而顯眞實，當獨處遠俗，離諸昏
<lb n="0356a18" ed="T"/>散，於初中後夜覺悟，所謂修行方便法門。然
<lb n="0356a19" ed="T"/>惡見經論是外道之本，小乘空相是聲聞緣
<lb n="0356a20" ed="T"/>覺之病，若解遠離，則能<anchor xml:id="nkr_note_orig_0356002" n="0356002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0356002" n="0356002"/><anchor xml:id="beg0356002" n="0356002"/>通<anchor xml:id="end0356002"/>達自心所現妄想
<lb n="0356a21" ed="T"/>之相，而造夫眞實之境矣。</p>
<lb n="0356a22" ed="T"/><p xml:id="pT39p0356a2201">「復次大慧！菩薩摩訶薩建立智慧相住已，於
<lb n="0356a23" ed="T"/>上聖智三相當勤修學。何等爲聖智三相當
<lb n="0356a24" ed="T"/>勤修學？所謂無所有相、一切諸佛自願處相、
<lb n="0356a25" ed="T"/>自覺聖智究竟之相。修行得此已，能捨跛驢
<lb n="0356a26" ed="T"/>心智慧相，得最勝子第八之地，則於彼上三
<lb n="0356a27" ed="T"/>相修生。大慧！無所有相者，謂聲聞、緣覺及外
<lb n="0356a28" ed="T"/>道相，彼修習生。大慧！自願處相者，謂諸先
<lb n="0356a29" ed="T"/>佛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0356003" n="0356003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0356003" n="0356003"/><anchor xml:id="beg0356003" n="0356003"/>自<anchor xml:id="end0356003"/>願處修生。大慧！自覺聖智究竟相者，一
<pb n="0356b" ed="T" xml:id="T39.1789.0356b"/>
<lb n="0356b01" ed="T"/>切法相無所計著，得如幻三昧身，諸佛地處
<lb n="0356b02" ed="T"/>進趣行生。大慧！是名聖智三相。若成就此聖
<lb n="0356b03" ed="T"/>智三相者，能到自覺聖智究竟境界，是故大
<lb n="0356b04" ed="T"/>慧！聖智三相當勤修學。」</p><p xml:id="pT39p0356b0410" cb:place="inline">上言法身境界是
<lb n="0356b05" ed="T"/>如來究竟之地，修行之人欲到此地，非智莫
<lb n="0356b06" ed="T"/>進，是故建立智慧之相，爲修學者之所依
<lb n="0356b07" ed="T"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0356004" n="0356004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0356004" n="0356004"/><anchor xml:id="beg0356004" n="0356004"/>住<anchor xml:id="end0356004"/>。若不進功，何由成就？故誡勸云：「於上聖
<lb n="0356b08" ed="T"/>智三相當勤修學。」又恐大慧未達三相，復徵
<lb n="0356b09" ed="T"/>而釋之。然此三相，二乘所不能行，故喩如跛
<lb n="0356b10" ed="T"/>驢。最勝子者，卽第八地菩薩。不共二乘，故云
<lb n="0356b11" ed="T"/>能捨。良以此經雖是大乘，亦兼通敎也。言修
<lb n="0356b12" ed="T"/>生者，謂修行而生聖智也。無所有相者，無二
<lb n="0356b13" ed="T"/>乘外道之相也。自願處相者，諸佛從本立願
<lb n="0356b14" ed="T"/>修行也。聖智究竟相者，自證中道智相也。中
<lb n="0356b15" ed="T"/>道離空有二邊之相，故云無所計著也。三昧
<lb n="0356b16" ed="T"/>身卽報身也。諸地處等者，謂化身遍諸佛
<lb n="0356b17" ed="T"/>刹，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0356005" n="0356005"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0356005" n="0356005"/><anchor xml:id="beg0356005" n="0356005"/>示<anchor xml:id="end0356005"/>進修趣果，故云行生。結勸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0356006" n="0356006"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0356006" n="0356006"/><anchor xml:id="beg0356006" n="0356006"/>同行者<anchor xml:id="end0356006"/>，可
<lb n="0356b18" ed="T"/>知。</p>
<lb n="0356b19" ed="T"/><p xml:id="pT39p0356b1901">爾時，大慧菩薩摩訶薩知大菩薩衆心之所
<lb n="0356b20" ed="T"/>念，名聖智事分別自性經，承一切佛威神之
<lb n="0356b21" ed="T"/>力而白佛言：「世尊！惟願爲說聖智事分別自
<lb n="0356b22" ed="T"/>性經百八句分別所依。」</p><p xml:id="pT39p0356b2210" cb:place="inline">五法、三自性、八識、二
<lb n="0356b23" ed="T"/>無我，皆是此經所說聖智之事。諸菩薩已聞
<lb n="0356b24" ed="T"/>說八識竟，念欲聞三自性法，是故大慧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0356007" n="0356007"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0356007" n="0356007"/><anchor xml:id="beg0356007" n="0356007"/>爲<anchor xml:id="end0356007"/>再
<lb n="0356b25" ed="T"/>請。但言自性經者，擧總而攝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0356008" n="0356008"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0356008" n="0356008"/><anchor xml:id="beg0356008" n="0356008"/>別<anchor xml:id="end0356008"/>。言百八句
<lb n="0356b26" ed="T"/>分別所依者，謂百八句以分別自性爲所依
<lb n="0356b27" ed="T"/>也。</p>
<lb n="0356b28" ed="T"/><p xml:id="pT39p0356b2801">「如來、應供、等正覺依此分別，說菩薩摩訶薩
<lb n="0356b29" ed="T"/>入自相共相妄想自性，以分別說妄想自性
<pb n="0356c" ed="T" xml:id="T39.1789.0356c"/>
<lb n="0356c01" ed="T"/>故，則能善知周遍觀察人法無我，淨除妄想，
<lb n="0356c02" ed="T"/>照明諸地，超越一切聲聞、緣覺及諸外道諸
<lb n="0356c03" ed="T"/>禪定樂，觀察如來不可思議所行境界，畢定
<lb n="0356c04" ed="T"/>捨離五法、自性。諸佛如來法身智慧善自莊
<lb n="0356c05" ed="T"/>嚴，起幻境界，昇一切佛刹、<name role="" type="person">兜率天</name>宮，乃至色
<lb n="0356c06" ed="T"/>究竟天宮，逮得如來常住法身。」</p><p xml:id="pT39p0356c0613" cb:place="inline">如來閔諸
<lb n="0356c07" ed="T"/>菩薩，於生法自共相執，爲說妄計自性差別
<lb n="0356c08" ed="T"/>義門。知是義已，周遍觀察，則離人法二我之
<lb n="0356c09" ed="T"/>執。執旣離已，乃入諸地，所以度越凡小禪定，
<lb n="0356c10" ed="T"/>優入如來不思議境。其五法、三自性之妄執，
<lb n="0356c11" ed="T"/>不離而離也。法身智慧莊嚴者，自行之果圓
<lb n="0356c12" ed="T"/>也。起幻境界者，現土化他也。至於一切佛刹、
<lb n="0356c13" ed="T"/>天宮，凡有衆生可受化者，無不於中示現受
<lb n="0356c14" ed="T"/>生，成等正覺。兜率陀者，此云知足，謂於五欲
<lb n="0356c15" ed="T"/>知止足也。</p>
<lb n="0356c16" ed="T"/><p xml:id="pT39p0356c1601">佛吿大慧：「有一種外道作無所有妄想計著，
<lb n="0356c17" ed="T"/>覺知因盡，兔無角想。如兔無角，一切法亦復
<lb n="0356c18" ed="T"/>如是。大慧！復有餘外道，見種、求那、極微、陀羅
<lb n="0356c19" ed="T"/>驃、形處橫法各各差別，見已計著無兔角，橫
<lb n="0356c20" ed="T"/>法作牛有角想。」</p><p xml:id="pT39p0356c2007" cb:place="inline">外道之見無出二種：一者
<lb n="0356c21" ed="T"/>計無，見一切法隨因而盡，更無有因，如兔無
<lb n="0356c22" ed="T"/>角，諸法亦爾，此斷見也。二者計有，見大種依
<lb n="0356c23" ed="T"/>微塵而生。大種者，四大種也。求那，翻依。陀羅
<lb n="0356c24" ed="T"/>驃，翻塵。於塵等諸物形量處橫計差別，作牛
<lb n="0356c25" ed="T"/>有角想，此常見也。</p>
<lb n="0356c26" ed="T"/><p xml:id="pT39p0356c2601">「大慧！彼墮二見，不解心量，自心境界妄想增
<lb n="0356c27" ed="T"/>長，身受用見立妄想根量。大慧！一切法性亦
<lb n="0356c28" ed="T"/>復如是，離有無，不應作想。大慧！若復離有
<lb n="0356c29" ed="T"/>無而作兔無角想，是名邪想。彼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0356009" n="0356009"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0356009" n="0356009"/><anchor xml:id="beg0356009" n="0356009"/>應<anchor xml:id="end0356009"/>待觀故
<pb n="0357a" ed="T" xml:id="T39.1789.0357a"/>
<lb n="0357a01" ed="T"/>兔無角，不應作想，乃至微塵，分別自性悉不
<lb n="0357a02" ed="T"/>可得。大慧！聖境界離，不應作牛有角想。」</p><p xml:id="pT39p0357a0216" cb:place="inline">彼
<lb n="0357a03" ed="T"/>外道之起有無二見，因不了諸法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0357001" n="0357001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0357001" n="0357001"/><anchor xml:id="beg0357001" n="0357001"/>唯<anchor xml:id="end0357001"/>心，但於
<lb n="0357a04" ed="T"/>自心境界增長妄想分別。至於世間資身之
<lb n="0357a05" ed="T"/>具，無非妄想心量。根，猶心也。若能達此心量，
<lb n="0357a06" ed="T"/>所現境界皆是虛妄，其有無二見則可泯矣。
<lb n="0357a07" ed="T"/>復吿大慧，非但心法本空，一切諸法之性亦
<lb n="0357a08" ed="T"/>本離有無之相，不應妄計。又復若謂有無俱
<lb n="0357a09" ed="T"/>離，作兔無角想，亦是邪計。言待觀者，待謂待
<lb n="0357a10" ed="T"/>對，謂牛角之有觀兔角之無，亦非眞空，故云
<lb n="0357a11" ed="T"/>「不應作想」。至於微塵自性，求其體相皆不可
<lb n="0357a12" ed="T"/>得。良以聖智境界本離彼見，是故於此不應
<lb n="0357a13" ed="T"/>分別也。</p>
<lb n="0357a14" ed="T"/><p xml:id="pT39p0357a1401">爾時，大慧菩薩摩訶薩白佛言：「世尊！得無妄
<lb n="0357a15" ed="T"/>想者，見不生相已，隨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0357002" n="0357002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0357002" n="0357002"/><anchor xml:id="beg0357002" n="0357002"/>彼<anchor xml:id="end0357002"/>思量觀察不生妄想
<lb n="0357a16" ed="T"/>言無耶？」</p><p xml:id="pT39p0357a1604" cb:place="inline">旣斥外道有無皆非正因，故又問
<lb n="0357a17" ed="T"/>云：「今正敎得無妄想者，唯見不生相而已，與
<lb n="0357a18" ed="T"/>彼外道觀察不生妄想言無者何異耶？」</p>
<lb n="0357a19" ed="T"/><p xml:id="pT39p0357a1901">佛吿大慧：「非觀察不生妄想言無。所以者何？
<lb n="0357a20" ed="T"/>妄想者，因彼生故，依彼角生妄想。以依角生
<lb n="0357a21" ed="T"/>妄想，是故言依因故，離異不異故，非觀察
<lb n="0357a22" ed="T"/>不生妄想言無角。」</p><p xml:id="pT39p0357a2208" cb:place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0357003" n="0357003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0357003" n="0357003"/><anchor xml:id="beg0357003" n="0357003"/>答<anchor xml:id="end0357003"/>先正揀非，言非觀察
<lb n="0357a23" ed="T"/>等者，蓋了妄想無自性爲無，不同彼分別對
<lb n="0357a24" ed="T"/>有言無。蓋彼以分別妄想爲生法之因，如因
<lb n="0357a25" ed="T"/>角有無而起分別，故云「以依角生妄想」。言離
<lb n="0357a26" ed="T"/>異不異者，異謂依角而起有無分別，不異謂
<lb n="0357a27" ed="T"/>角無分別。離此見故，故云「非觀察不生妄想
<lb n="0357a28" ed="T"/>言無角也」。</p>
<lb n="0357a29" ed="T"/><p xml:id="pT39p0357a2901">「大慧！若復妄想異角者，則不應角生。若不異
<pb n="0357b" ed="T" xml:id="T39.1789.0357b"/>
<lb n="0357b01" ed="T"/>者，則因彼故，乃至微塵分析推求悉不可得，
<lb n="0357b02" ed="T"/>不異角故，彼亦非性。二俱無性者，何法何故
<lb n="0357b03" ed="T"/>而言無耶？大慧！若無故無角，觀有故言兔無
<lb n="0357b04" ed="T"/>角者，不應作想。大慧！不正因故，而說有無
<lb n="0357b05" ed="T"/>二俱不成。」</p><p xml:id="pT39p0357b0505" cb:place="inline">此復妄想異角等者，再釋上義。
<lb n="0357b06" ed="T"/>若謂分別與角異者，則角非所依之因。若
<lb n="0357b07" ed="T"/>不異者，因彼而起分別，若分析至於微塵
<lb n="0357b08" ed="T"/>悉不可得者，則有角無角二見俱泯，故曰
<lb n="0357b09" ed="T"/>「不異角故彼亦非性」。非性者，非實性也。若
<lb n="0357b10" ed="T"/>有無二法俱無性者，指何法而言無耶？言無
<lb n="0357b11" ed="T"/>故無角者，謂異於有角而言無角者，決無是
<lb n="0357b12" ed="T"/>理，故云不應作想。言不正因者，謂不得正因
<lb n="0357b13" ed="T"/>論有無者皆無實義，故云「二俱不成也」。</p>
<lb n="0357b14" ed="T"/><p xml:id="pT39p0357b1401">「大慧！復有餘外道見，計著色空事形處橫法，
<lb n="0357b15" ed="T"/>不能善知虛空分齊，言色離虛空，起分齊見
<lb n="0357b16" ed="T"/>妄想。」</p><p xml:id="pT39p0357b1603" cb:place="inline">重擧外計色空之義以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0357004" n="0357004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0357004" n="0357004"/><anchor xml:id="beg0357004" n="0357004"/>辯<anchor xml:id="end0357004"/>其非因，如
<lb n="0357b17" ed="T"/>《<anchor xml:id="nkr_note_orig_0357005" n="0357005"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0357005" n="0357005"/><anchor xml:id="beg0357005" n="0357005"/>入楞伽<anchor xml:id="end0357005"/>》云：「復有外道見色形狀虛空分齊而
<lb n="0357b18" ed="T"/>生執著，言色異虛空，起於分別。」</p>
<lb n="0357b19" ed="T"/><p xml:id="pT39p0357b1901">「大慧！虛空是色隨入色種。大慧！色是虛空持
<lb n="0357b20" ed="T"/>所持處所建立，性色空事分別當知。大慧！四
<lb n="0357b21" ed="T"/>大種生時自相各別，亦不住虛空，非彼無虛
<lb n="0357b22" ed="T"/>空。」</p><p xml:id="pT39p0357b2202" cb:place="inline">上言不善分別色空，此言空卽是色、色
<lb n="0357b23" ed="T"/>卽是空。持所持處者，謂色爲虛空所持，於所
<lb n="0357b24" ed="T"/>持處建立諸色，則空外無色，互爲能所。云何
<lb n="0357b25" ed="T"/>而言離虛空起分齊見也。言性色空事者，謂
<lb n="0357b26" ed="T"/>性色性空之事，當如是分別也。《<anchor xml:id="beg_31" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_31"/>》云：
<lb n="0357b27" ed="T"/>「色空分齊應如是知。」四大種者，地水火風也。
<lb n="0357b28" ed="T"/>此四大生時，堅濕煖動自相各別，雖不住於
<lb n="0357b29" ed="T"/>虛空，未嘗離於虛空，故云「非彼無虛空也」。</p>
<pb n="0357c" ed="T" xml:id="T39.1789.0357c"/>
<lb n="0357c01" ed="T"/><p xml:id="pT39p0357c0101">「如是大慧！觀牛有角故，兔無角。大慧！又牛
<lb n="0357c02" ed="T"/>角者析爲微塵，又分別微塵刹那不住，彼何
<lb n="0357c03" ed="T"/>所觀故而言無耶？若言觀餘物者，彼法亦然。」</p>
<lb n="0357c04" ed="T"/><p xml:id="pT39p0357c0401">觀牛有角等者，是對牛角之有，言兔角之
<lb n="0357c05" ed="T"/>無也。此牛角析爲微塵，又分分析之至於隣
<lb n="0357c06" ed="T"/>虛，如是則覺無覺相，求刹那住相亦不可得。
<lb n="0357c07" ed="T"/>刹那者，微細念也。彼外道計無者，對牛角之
<lb n="0357c08" ed="T"/>有而言。牛角求之旣無微塵可得，不知對何
<lb n="0357c09" ed="T"/>物而言無耶？《<anchor xml:id="beg_32" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_32"/>》云：「若待餘物，彼亦如是。」
<lb n="0357c10" ed="T"/>待卽對也。</p>
<lb n="0357c11" ed="T"/><p xml:id="pT39p0357c1101">爾時，世尊吿大慧菩薩摩訶薩言：「當離兔角、
<lb n="0357c12" ed="T"/>牛角、虛空、形色異見妄想，汝等諸菩薩摩訶
<lb n="0357c13" ed="T"/>薩當思惟自心現妄想，隨入爲一切刹土最勝
<lb n="0357c14" ed="T"/>子，以自心現方便而敎授之。」</p><p xml:id="pT39p0357c1412" cb:place="inline">此結勸離二種
<lb n="0357c15" ed="T"/>見。又曰「當思惟自心現妄想」，欲知妄想有
<lb n="0357c16" ed="T"/>無之實，但當返觀自心是果有耶、果無耶？亦
<lb n="0357c17" ed="T"/>有亦無、非有非無？思之自得。亦當以此敎導
<lb n="0357c18" ed="T"/>於他，故曰「隨入一切刹土」。最勝子，猶佛子
<lb n="0357c19" ed="T"/>也。</p>
<lb n="0357c20" ed="T"/><p xml:id="pT39p0357c2001">爾時，世尊欲重宣此義而說偈言：</p>
<lb n="0357c21" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0357c2101" type="regular"><l>「色等及心無，</l><l>色等長養心，</l>
<lb n="0357c22" ed="T"/><l>身、受用安立，</l><l>識藏現衆生。</l>
<lb n="0357c23" ed="T"/><l>心、意及與識，</l><l>自性法有五，</l>
<lb n="0357c24" ed="T"/><l>無我二種淨，</l><l>廣說者所說。</l>
<lb n="0357c25" ed="T"/><l>長短有無等，</l><l>展轉互相生，</l>
<lb n="0357c26" ed="T"/><l>以無故成有，</l><l>以有故成無。</l>
<lb n="0357c27" ed="T"/><l>微塵分別事，</l><l>不起色妄想，</l>
<lb n="0357c28" ed="T"/><l>心量安立處，</l><l>惡見所不樂。</l>
<lb n="0357c29" ed="T"/><l>覺想非境界，</l><l>聲聞亦復然，</l>
<pb n="0358a" ed="T" xml:id="T39.1789.0358a"/>
<lb n="0358a01" ed="T"/><l>救世之所說，</l><l>自覺之境界。」</l></lg>
<lb n="0358a02" ed="T"/><p xml:id="pT39p0358a0201">色等及心無者，頌上妄想自性不出色等外
<lb n="0358a03" ed="T"/>塵及內識心。以理言之，本無所有。此一無字，
<lb n="0358a04" ed="T"/>斷妄利刀莫過乎此，承當得去，何想不除？但
<lb n="0358a05" ed="T"/>凡夫不了而起妄想，反取以長養自心，故身、
<lb n="0358a06" ed="T"/>受用等物由之建立。自本而言，藏識所現，故
<lb n="0358a07" ed="T"/>心、意、識次第而生。自性法有五者，約三自性
<lb n="0358a08" ed="T"/>立名相等五法及二無我也。廣說等者，頌上
<lb n="0358a09" ed="T"/>有無妄想及觀待等皆非正因也。微塵分別
<lb n="0358a10" ed="T"/>事不起色<anchor xml:id="nkr_note_orig_0358001" n="0358001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0358001" n="0358001"/><anchor xml:id="beg0358001" n="0358001"/>等<anchor xml:id="end0358001"/>，頌上析角無角，邪計妄想也。心
<lb n="0358a11" ed="T"/>量安立處者，頌上思惟自心離有無計，卽第
<lb n="0358a12" ed="T"/>一義安立之處，非外道、小乘惡見覺想所樂
<lb n="0358a13" ed="T"/>境界，乃佛所說自覺境界也。</p>
<lb n="0358a14" ed="T"/><p xml:id="pT39p0358a1401">爾時，大慧菩薩爲淨除自心現流故，復請如
<lb n="0358a15" ed="T"/>來，白佛言：「世尊！云何淨除一切衆生自心現
<lb n="0358a16" ed="T"/>流，爲頓、爲漸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0358002" n="0358002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0358002" n="0358002"/><anchor xml:id="beg0358002" n="0358002"/>耶<anchor xml:id="end0358002"/>？」</p><p xml:id="pT39p0358a1607" cb:place="inline">自心現流者，謂八識自心
<lb n="0358a17" ed="T"/>現行流注煩惱，亦謂之自心現過患習氣。大
<lb n="0358a18" ed="T"/>慧爲此請淨除之法，爲頓<anchor xml:id="beg_33" type="star"/>耶<anchor xml:id="end_33"/>、爲漸<anchor xml:id="beg_34" type="star"/>耶<anchor xml:id="end_34"/>？</p>
<lb n="0358a19" ed="T"/><p xml:id="pT39p0358a1901">佛吿大慧：「漸淨非頓。如庵羅果漸熟非頓，
<lb n="0358a20" ed="T"/>如來淨除一切衆生自心現流亦復如是，
<lb n="0358a21" ed="T"/>漸淨非頓。譬如陶家造作諸器，漸成非頓，如
<lb n="0358a22" ed="T"/>來淨除一切衆生自心現流亦復如是，漸
<lb n="0358a23" ed="T"/>淨非頓。譬如大地漸生萬物，非頓生也，如
<lb n="0358a24" ed="T"/>來淨除一切衆生自心現流亦復如是，漸
<lb n="0358a25" ed="T"/>淨非頓。譬如人學音樂書畫種種伎術，漸成
<lb n="0358a26" ed="T"/>非頓，如來淨除一切衆生自心現流亦復
<lb n="0358a27" ed="T"/>如是，漸成非頓。譬如明鏡頓現一切無相
<lb n="0358a28" ed="T"/>色像，如來淨除一切衆生自心現流亦復
<lb n="0358a29" ed="T"/>如是，頓現無相，無有所有淸淨境界。如日
<pb n="0358b" ed="T" xml:id="T39.1789.0358b"/>
<lb n="0358b01" ed="T"/>月輪頓照顯示一切色像，如來爲離自心現
<lb n="0358b02" ed="T"/>習氣過患衆生亦復如是，頓爲顯示不思議
<lb n="0358b03" ed="T"/>智最勝境界。譬如藏識頓分別知自心現，及
<lb n="0358b04" ed="T"/>身安立受用境界，彼諸依佛亦復如是，頓熟
<lb n="0358b05" ed="T"/>衆生所處境界，以修行者安處於彼色究竟
<lb n="0358b06" ed="T"/>天。譬如法佛所作依佛光明照耀，自覺聖趣
<lb n="0358b07" ed="T"/>亦復如是，彼於法相有性、無性惡見妄想照
<lb n="0358b08" ed="T"/>令除滅。」</p><p xml:id="pT39p0358b0804" cb:place="inline">此段示漸頓淨相。佛吿大慧下，示
<lb n="0358b09" ed="T"/>漸淨相，文凡四喩，有法、有喩、有合，文皆可
<lb n="0358b10" ed="T"/>見。譬如明鏡下，示頓淨相，亦有四喩。初無相
<lb n="0358b11" ed="T"/>色像者，爲卽明之像，像體本空，以喩法中無
<lb n="0358b12" ed="T"/>相境界本無所有，故云「無有所有」。藏識喩云
<lb n="0358b13" ed="T"/>「頓分別知」者，非藏識分別，乃分別藏識所現
<lb n="0358b14" ed="T"/>境界。如鏡現像，此喩依佛頓熟大根衆生所
<lb n="0358b15" ed="T"/>居之境。言依佛者，報身佛也，以報身依法身
<lb n="0358b16" ed="T"/>故。言譬如法佛所作依佛者，《<anchor xml:id="beg_35" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_35"/>》云「譬
<lb n="0358b17" ed="T"/>如法佛頓現報佛，及以化佛」是也。自覺聖趣
<lb n="0358b18" ed="T"/>者，卽自證聖境。彼外道有無性執惡見，照了
<lb n="0358b19" ed="T"/>令滅也。</p>
<lb n="0358b20" ed="T"/><p xml:id="pT39p0358b2001">「大慧！法依佛說一切法入自相、共相，自心現
<lb n="0358b21" ed="T"/>習氣因，相續妄想自性計著因，種種不實如
<lb n="0358b22" ed="T"/>幻，種種計著不可得。」</p><p xml:id="pT39p0358b2209" cb:place="inline">法依佛者，法卽法身
<lb n="0358b23" ed="T"/>體也，依佛卽報佛用也，謂全體起用，說一切
<lb n="0358b24" ed="T"/>法，法卽大乘法也。入自相共相等者，言衆生
<lb n="0358b25" ed="T"/>迷於本性，入於自相共相之執，是自心所現
<lb n="0358b26" ed="T"/>煩惱，名習氣因。由煩惱相續，妄計造諸結業，
<lb n="0358b27" ed="T"/>名計著因。由煩惱結業，受諸虛妄生死，故云
<lb n="0358b28" ed="T"/>「不實如幻」。此之三道該乎九界，故云「種種計
<lb n="0358b29" ed="T"/>著」。然此三道本是三德，衆生迷之流轉三道，
<pb n="0358c" ed="T" xml:id="T39.1789.0358c"/>
<lb n="0358c01" ed="T"/>佛說此法令其了達自性本空，卽妄成眞，眞
<lb n="0358c02" ed="T"/>妄俱泯，故曰不可得也。</p>
<lb n="0358c03" ed="T"/><p xml:id="pT39p0358c0301">「復次大慧！計著緣起自性，生妄想自性相。大
<lb n="0358c04" ed="T"/>慧！如工幻師依草木瓦石作種種幻，起一切
<lb n="0358c05" ed="T"/>衆生若干形色，起種種妄想，彼諸妄想亦無
<lb n="0358c06" ed="T"/>眞實。」</p><p xml:id="pT39p0358c0603" cb:place="inline">此言自共相等諸法不出二種自性，
<lb n="0358c07" ed="T"/>由緣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0358003" n="0358003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0358003" n="0358003"/><anchor xml:id="beg0358003" n="0358003"/>起<anchor xml:id="end0358003"/>自性而生妄想自性之相，故復以喩
<lb n="0358c08" ed="T"/>顯之。依草木等作種種幻，此喩緣<anchor xml:id="beg_36" type="star"/>起<anchor xml:id="end_36"/>自性
<lb n="0358c09" ed="T"/>也。若<anchor xml:id="nkr_note_add_0358c0901" n="0358c0901"/><anchor xml:id="beg0358c0901" n="0358c0901"/>干<anchor xml:id="end0358c0901"/>形<anchor xml:id="nkr_note_orig_0358004" n="0358004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0358004" n="0358004"/><anchor xml:id="beg0358004" n="0358004"/>色<anchor xml:id="end0358004"/>等者，謂妄想自性也。彼諸妄
<lb n="0358c10" ed="T"/>想如幻師作諸幻相，故云「亦無眞實」也。</p>
<lb n="0358c11" ed="T"/><p xml:id="pT39p0358c1101">「如是大慧！依緣起自性起妄想自性，種種妄
<lb n="0358c12" ed="T"/>想心、種種相行事妄想相，計著習氣妄想，是
<lb n="0358c13" ed="T"/>爲妄想自性相生。大慧！是名依佛說法。」</p><p xml:id="pT39p0358c1316" cb:place="inline">上
<lb n="0358c14" ed="T"/>以幻法喩諸妄想，此合前喩。言種種妄想心
<lb n="0358c15" ed="T"/>等者，因有心則有想，有想則有行，有行則有
<lb n="0358c16" ed="T"/>事，無非妄想。卽前三道之相，但開合異耳。
<lb n="0358c17" ed="T"/>《<anchor xml:id="beg_37" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_37"/>》云：「由取著境界習氣力故，於緣起
<lb n="0358c18" ed="T"/>性中有妄計性種種相現，是名妄計性生。」文
<lb n="0358c19" ed="T"/>顯故引註于此，是名依佛說法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0358005" n="0358005"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0358005" n="0358005"/><anchor xml:id="beg0358005" n="0358005"/>結<anchor xml:id="end0358005"/>也。</p>
<lb n="0358c20" ed="T"/><p xml:id="pT39p0358c2001">「大慧！法佛者，離心自性相，自覺聖所緣境界
<lb n="0358c21" ed="T"/>建立施作。」</p><p xml:id="pT39p0358c2105" cb:place="inline">法佛，修德法身也。言離心自性
<lb n="0358c22" ed="T"/>相者，離妄念也。且法身究竟，何所不離？而特
<lb n="0358c23" ed="T"/>言心者，以心爲萬法之本，心若不亡，則一切
<lb n="0358c24" ed="T"/>法生。今言離相，則諸法寂滅。寂滅相者，法身
<lb n="0358c25" ed="T"/>之謂也。旣言離相，則法身名相何自而立？故
<lb n="0358c26" ed="T"/>曰「自覺聖所緣境界建立施作」。所謂強指法
<lb n="0358c27" ed="T"/>性爲法身，斯乃無名之名，非相之相也。</p>
<lb n="0358c28" ed="T"/><p xml:id="pT39p0358c2801">「大慧！化佛者，說施<anchor xml:id="nkr_note_orig_0358006" n="0358006"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0358006" n="0358006"/><anchor xml:id="beg0358006" n="0358006"/>戒<anchor xml:id="end0358006"/>忍精進禪定及心智
<lb n="0358c29" ed="T"/>慧，離陰界入、解脫、識相分別、觀察建立，超外道
<pb n="0359a" ed="T" xml:id="T39.1789.0359a"/>
<lb n="0359a01" ed="T"/>見、無色見。」</p><p xml:id="pT39p0359a0105" cb:place="inline">化佛者，卽應身佛也，說三乘法
<lb n="0359a02" ed="T"/>度諸衆生。所說六度者，菩薩法也，離五陰、十
<lb n="0359a03" ed="T"/>八界、十二入及解脫。識相分別者，二乘法也。
<lb n="0359a04" ed="T"/>觀察建立，卽後文二種覺義，乃菩薩自行化
<lb n="0359a05" ed="T"/>他法也。超外道見者，離斷常二見也。無色見
<lb n="0359a06" ed="T"/>者，計無色定爲涅槃定，卽受想心滅也。</p>
<lb n="0359a07" ed="T"/><p xml:id="pT39p0359a0701">「大慧！又法佛者，離攀緣。攀緣離，一切所作根
<lb n="0359a08" ed="T"/>量相滅，非諸凡夫、聲聞、緣覺、外道計著我相
<lb n="0359a09" ed="T"/>所著境界，自覺聖究竟差別相建立。是故大
<lb n="0359a10" ed="T"/>慧！自覺聖究竟差別相當勤修學，自心現見
<lb n="0359a11" ed="T"/>應當除滅。」</p><p xml:id="pT39p0359a1105" cb:place="inline">又法佛者，重示所離。前言離心，
<lb n="0359a12" ed="T"/>自體離也。今復示離，所離之境離也。離攀緣
<lb n="0359a13" ed="T"/>則異於凡夫，離攀緣離則異於二乘。蓋二乘
<lb n="0359a14" ed="T"/>雖離前塵，又著於空，佛則不然也。一切所作
<lb n="0359a15" ed="T"/>根量相滅者，異於外道也，故曰「非諸凡夫乃
<lb n="0359a16" ed="T"/>至所著境界」。所離旣極，則惟自覺聖境界而
<lb n="0359a17" ed="T"/>已。而言究竟差別相者，究竟乃極於果位，差
<lb n="0359a18" ed="T"/>別乃以無爲法而有差別，無差之差也。結勸
<lb n="0359a19" ed="T"/>有二：勸修學，結當文；次除滅，結上自心現
<lb n="0359a20" ed="T"/>流也。</p>
<lb n="0359a21" ed="T"/><p xml:id="pT39p0359a2101">「復次大慧！有二種聲聞乘通分別相，謂得自
<lb n="0359a22" ed="T"/>覺聖差別相，及性妄想自性計著相。云何得
<lb n="0359a23" ed="T"/>自覺聖差別相聲聞？謂無常、苦、空、無我境界，
<lb n="0359a24" ed="T"/>眞諦離欲寂滅，息陰界入自共相，外不壞相
<lb n="0359a25" ed="T"/>如實知，心得寂止。心寂止已，禪定、解脫、三昧、
<lb n="0359a26" ed="T"/>道果正受解脫，不離習氣、不思議變易死，得
<lb n="0359a27" ed="T"/>自覺聖樂住聲聞，是名得自覺聖差別相聲
<lb n="0359a28" ed="T"/>聞。」</p><p xml:id="pT39p0359a2802" cb:place="inline">上勉菩薩修自覺聖，智旣有大小不同，
<lb n="0359a29" ed="T"/>故出聲聞所證之相，有二種異：自覺聖差別
<pb n="0359b" ed="T" xml:id="T39.1789.0359b"/>
<lb n="0359b01" ed="T"/>相者，所證之理也；性妄想自性計著相者，執
<lb n="0359b02" ed="T"/>敎起見也。雖同是聲聞，得失永異。無常、苦、空、
<lb n="0359b03" ed="T"/>無我者，聲聞所修析空之觀也。境界者，所空
<lb n="0359b04" ed="T"/>之境也。眞諦者，眞理也。離欲寂滅者，離三界
<lb n="0359b05" ed="T"/>愛欲，入無餘涅槃也。息滅五陰，十八界，十二
<lb n="0359b06" ed="T"/>入自相、共相、自共相，卽總別相也。外不壞相
<lb n="0359b07" ed="T"/>如實知者，謂聲聞不能如實了知生死相卽
<lb n="0359b08" ed="T"/>涅槃相，故以爲外也，以必得寂滅而後心止，
<lb n="0359b09" ed="T"/>心旣止寂，故得禪定乃至正受解脫。不離習
<lb n="0359b10" ed="T"/>氣等者，所破煩惱有正有習，但能斷正，離分
<lb n="0359b11" ed="T"/>段生死；未能斷習，猶有變易生死。分段者，三
<lb n="0359b12" ed="T"/>界內支形分段生死也。變易者，方便土因移
<lb n="0359b13" ed="T"/>果易生死也。言不思議者，此變易生死非凡
<lb n="0359b14" ed="T"/>夫所能思議也。樂住者，謂聲聞樂住於眞空
<lb n="0359b15" ed="T"/>涅槃也。</p>
<lb n="0359b16" ed="T"/><p xml:id="pT39p0359b1601">「大慧！得自覺聖差別樂住菩薩摩訶薩，非滅
<lb n="0359b17" ed="T"/>門樂、正受樂，顧憫衆生及本願不作證。大慧！
<lb n="0359b18" ed="T"/>是名聲聞得自覺聖差別相樂。菩薩摩訶薩
<lb n="0359b19" ed="T"/>於彼得自覺聖差別相樂不應修學。」</p><p xml:id="pT39p0359b1915" cb:place="inline">此言
<lb n="0359b20" ed="T"/>菩薩亦證眞諦而不住著。言非滅門者，不同
<lb n="0359b21" ed="T"/>小乘住寂滅門，趣正受樂。言顧憫衆生等者，
<lb n="0359b22" ed="T"/>謂菩薩以悲願度生，不取著涅槃也。此重結
<lb n="0359b23" ed="T"/>指是聲聞所得三昧之樂，然菩薩於此三昧
<lb n="0359b24" ed="T"/>不應修學。</p>
<lb n="0359b25" ed="T"/><p xml:id="pT39p0359b2501">「大慧！云何<anchor xml:id="nkr_note_orig_0359001" n="0359001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0359001" n="0359001"/><anchor xml:id="beg0359001" n="0359001"/>性<anchor xml:id="end0359001"/>妄想自性計著相聲聞？所謂大
<lb n="0359b26" ed="T"/>種靑黃赤白、堅濕煖動非作生，自相共相先
<lb n="0359b27" ed="T"/>勝善說，見已，於彼起自性妄想。菩薩摩訶薩
<lb n="0359b28" ed="T"/>於彼應知應捨，隨入法無我相，滅人無我相
<lb n="0359b29" ed="T"/>見，漸次諸地相續建立，是名諸聲聞性妄想
<pb n="0359c" ed="T" xml:id="T39.1789.0359c"/>
<lb n="0359c01" ed="T"/>自性計著相。」</p><p xml:id="pT39p0359c0106" cb:place="inline">此段徵釋著相聲聞。初釋性
<lb n="0359c02" ed="T"/>妄想，謂四大種色各有自然之性，如地以堅
<lb n="0359c03" ed="T"/>爲性、水以濕爲性、火以煖爲性、風以動爲性。
<lb n="0359c04" ed="T"/>言非作生者，非造作而生也，仍於陰界入自
<lb n="0359c05" ed="T"/>共相而生執著。先勝是佛，謂佛善巧宣說，言
<lb n="0359c06" ed="T"/>執敎聲聞不能了達自性本空，見彼境界諸相，
<lb n="0359c07" ed="T"/>起自性妄想。爲菩薩者當知是過而捨離之，
<lb n="0359c08" ed="T"/>隨入法無我相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0359002" n="0359002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0359002" n="0359002"/><anchor xml:id="beg0359002" n="0359002"/>等<anchor xml:id="end0359002"/>。《<anchor xml:id="beg_38" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_38"/>》云：「離人無我見，
<lb n="0359c09" ed="T"/>入法無我相，漸入諸地。」是名下，結。</p>
<lb n="0359c10" ed="T"/><p xml:id="pT39p0359c1001">爾時，大慧菩薩摩訶薩白佛言：「世尊！世尊所
<lb n="0359c11" ed="T"/>說常不思議自覺聖趣境界，及第一義境界，
<lb n="0359c12" ed="T"/>世尊！非諸外道所說常不思議因緣耶？」</p><p xml:id="pT39p0359c1216" cb:place="inline">如來
<lb n="0359c13" ed="T"/>所談常不思議與外道所說名同，恐學者濫
<lb n="0359c14" ed="T"/>眞墮妄，故擧以爲問。名同義異，具見下文。所
<lb n="0359c15" ed="T"/>言常與不思議，無出二種境界：常卽自覺聖
<lb n="0359c16" ed="T"/>趣，不思議卽第一義。自覺，常智也；聖趣，常境
<lb n="0359c17" ed="T"/>也。由常智而契常境，故名爲常。第一義體絕
<lb n="0359c18" ed="T"/>言思，故云不思議也。豈外道邪見所可同
<lb n="0359c19" ed="T"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0359003" n="0359003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0359003" n="0359003"/><anchor xml:id="beg0359003" n="0359003"/>也<anchor xml:id="end0359003"/>？</p>
<lb n="0359c20" ed="T"/><p xml:id="pT39p0359c2001">佛吿大慧：「非諸外道因緣得常不思議。所以
<lb n="0359c21" ed="T"/>者何？諸外道常不思議，不因自相成。若常不
<lb n="0359c22" ed="T"/>思議不因自相成者，何因顯現常不思議？復
<lb n="0359c23" ed="T"/>次大慧！不思議若因自相成者，彼則應常。由
<lb n="0359c24" ed="T"/>作者因相故，常不思議不成。」</p><p xml:id="pT39p0359c2412" cb:place="inline">答言非諸外道
<lb n="0359c25" ed="T"/>因緣等者，蓋外道修證非正因緣，因非正因、
<lb n="0359c26" ed="T"/>果非正果，故徵釋而斥之。不因自相成者，謂
<lb n="0359c27" ed="T"/>非自覺相所成，則常不思議境界之果亦不
<lb n="0359c28" ed="T"/>成也。彼因若從自覺相成，則因常而果亦常
<lb n="0359c29" ed="T"/>也。言由作因相等者，由所作之因是邪計故，
<pb n="0360a" ed="T" xml:id="T39.1789.0360a"/>
<lb n="0360a01" ed="T"/>所以常不思議不成果也。</p>
<lb n="0360a02" ed="T"/><p xml:id="pT39p0360a0201">「大慧！我第一義常不思議第一義因相成，離
<lb n="0360a03" ed="T"/>性非性，得自覺相故有相，第一義智因故有
<lb n="0360a04" ed="T"/>因，離性非性故。譬如無作虛空，涅槃滅盡故
<lb n="0360a05" ed="T"/>常。如是大慧！不同外道常不思議論。如是大
<lb n="0360a06" ed="T"/>慧！此常不思議，諸如來自覺聖智所得如是，
<lb n="0360a07" ed="T"/>故常不思議自覺聖智所得應當修學。」</p><p xml:id="pT39p0360a0716" cb:place="inline">此
<lb n="0360a08" ed="T"/>對外道之非，而顯正敎之是。言第一義因相
<lb n="0360a09" ed="T"/>成等者，此第一義卽是中道實相，以是爲因
<lb n="0360a10" ed="T"/>卽是常因，以是爲相卽是常相，遠離有無之
<lb n="0360a11" ed="T"/>過，言離性則非有，離非性則非無，非有非無
<lb n="0360a12" ed="T"/>正顯中道，中道絕待故常，常故妙，妙故不可
<lb n="0360a13" ed="T"/>思議，此所以爲如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0360001" n="0360001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0360001" n="0360001"/><anchor xml:id="beg0360001" n="0360001"/>是<anchor xml:id="end0360001"/>究竟常不思議，異彼外
<lb n="0360a14" ed="T"/>道無自相因，故復言有因有相。言譬如無作
<lb n="0360a15" ed="T"/>虛空等者，虛空以無爲故常，涅槃以滅盡故
<lb n="0360a16" ed="T"/>常，此常不思議則與外道諍論自不侔矣。言
<lb n="0360a17" ed="T"/>諸如來等者，佛言「非但我法如是，諸佛所證
<lb n="0360a18" ed="T"/>常不思議無不然也。」故誡菩薩應當修學。</p>
<lb n="0360a19" ed="T"/><p xml:id="pT39p0360a1901">「復次大慧！外道常不思議無常性，異相因故，
<lb n="0360a20" ed="T"/>非自作因相力故常。復次大慧！諸外道常不
<lb n="0360a21" ed="T"/>思議，於所作性非性無常見已，思量計常。」</p>
<lb n="0360a22" ed="T"/><p xml:id="pT39p0360a2201">此斥外道無常性所以，難其無果，以其因非
<lb n="0360a23" ed="T"/>正因故，復對因反復斥之。言異相因者，非我
<lb n="0360a24" ed="T"/>自因之相也。彼言常者，非自作正因實相之
<lb n="0360a25" ed="T"/>力所成之常，乃非常計常之常，豈顯常性之
<lb n="0360a26" ed="T"/>果哉？又復外道所計常不思議，乃言「世間所
<lb n="0360a27" ed="T"/>作之法有已還無，悉是無常，性非性卽有無
<lb n="0360a28" ed="T"/>也。」作是見已，妄計神我以爲常不思議，故云
<lb n="0360a29" ed="T"/>「思量計常」。</p>
<pb n="0360b" ed="T" xml:id="T39.1789.0360b"/>
<lb n="0360b01" ed="T"/><p xml:id="pT39p0360b0101">「大慧！我亦以如是因緣，所作者性非性無常
<lb n="0360b02" ed="T"/>見已，自覺聖境界說彼常無因。大慧！若復諸
<lb n="0360b03" ed="T"/>外道因相成常不思議，因自相性非性同於
<lb n="0360b04" ed="T"/>兔角，此常不思議但言說妄想。諸外道輩有
<lb n="0360b05" ed="T"/>如是過。所以者何？謂但言說妄想同於兔角，
<lb n="0360b06" ed="T"/>自因相非分。」</p><p xml:id="pT39p0360b0606" cb:place="inline">又曰我亦如是因緣者，謂如來
<lb n="0360b07" ed="T"/>亦見彼性無常而修於常，顯自覺聖境界，而
<lb n="0360b08" ed="T"/>後乃知彼無常性，故說彼常無因。又若以外
<lb n="0360b09" ed="T"/>道邪因邪相成常不思議者，然彼因自相性，
<lb n="0360b10" ed="T"/>但有言說而無實義，故云「同於兔角」。諸外道
<lb n="0360b11" ed="T"/>輩下，結過，其略有四：言說妄想一也、自因相
<lb n="0360b12" ed="T"/>非分二也、非自覺得相三也、思量計常四也，
<lb n="0360b13" ed="T"/>故云「有如是過也」。</p>
<lb n="0360b14" ed="T"/><p xml:id="pT39p0360b1401">「大慧！我常不思議因自覺得相故，離所作性，
<lb n="0360b15" ed="T"/>非性故常，非外性非性無常，思量計常。大慧！
<lb n="0360b16" ed="T"/>若復外性非性無常，思量計常、不思議常，而
<lb n="0360b17" ed="T"/>彼不知常不思議自因之相，去得自覺聖智
<lb n="0360b18" ed="T"/>境界相遠，彼不應說。」</p><p xml:id="pT39p0360b1809" cb:place="inline">我常不思議等者，佛
<lb n="0360b19" ed="T"/>謂我之所得不思議以自證爲因相，不同外
<lb n="0360b20" ed="T"/>道有已還無爲無常、以神我思量計常。若復
<lb n="0360b21" ed="T"/>外性等者，復斥外計亦有四義：初斥思量計
<lb n="0360b22" ed="T"/>常、二<anchor xml:id="nkr_note_orig_0360002" n="0360002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0360002" n="0360002"/><anchor xml:id="beg0360002" n="0360002"/>名<anchor xml:id="end0360002"/>不知常不思議自因之相、三斥去
<lb n="0360b23" ed="T"/>佛所得相遠、四彼不應說者斥其但有言說
<lb n="0360b24" ed="T"/>也。</p>
<lb n="0360b25" ed="T"/><p xml:id="pT39p0360b2501">「復次大慧！諸聲聞畏生死妄想苦而求涅槃，
<lb n="0360b26" ed="T"/>不知生死、涅槃差別一切性妄想非性。未來
<lb n="0360b27" ed="T"/>諸根境界休息作涅槃想，非自覺聖智趣藏
<lb n="0360b28" ed="T"/>識轉，是故凡愚說有三乘，說心量趣無所有。
<lb n="0360b29" ed="T"/>是故大慧！彼不知過去、未來、現在諸如來自
<pb n="0360c" ed="T" xml:id="T39.1789.0360c"/>
<lb n="0360c01" ed="T"/>心現境界，計著外心現境界，生死輪常轉。」</p>
<lb n="0360c02" ed="T"/><p xml:id="pT39p0360c0201">小乘畏懼生死，忻求涅槃，不知生死、涅槃差
<lb n="0360c03" ed="T"/>別之相皆是妄想，無有實性。此小乘智眼見
<lb n="0360c04" ed="T"/>未來根塵息滅，認爲涅槃，豈眞所謂自覺聖
<lb n="0360c05" ed="T"/>智所趣之境？亦非藏識所轉之涅槃也。言凡
<lb n="0360c06" ed="T"/>愚說有三乘者，謂生死卽涅槃大乘之法非
<lb n="0360c07" ed="T"/>彼所知，爲說小乘眞空涅槃。心量無所有，卽
<lb n="0360c08" ed="T"/>眞空也。而又不知三世諸佛涅槃妙心，自心
<lb n="0360c09" ed="T"/>發現非別有也，妄計心外有法，起惑造業，輪
<lb n="0360c10" ed="T"/>轉生死也。</p>
<lb n="0360c11" ed="T"/><p xml:id="pT39p0360c1101">「復次大慧！一切法不生，是過去、未來、現在諸
<lb n="0360c12" ed="T"/>如來所說。所以者何？謂自心現性非性，離有
<lb n="0360c13" ed="T"/>非有生故。大慧！一切性不生，一切法如兔馬
<lb n="0360c14" ed="T"/>等角，是愚癡凡夫不覺妄想自性妄想故。大
<lb n="0360c15" ed="T"/>慧！一切法不生，自覺聖智趣境界者，一切性
<lb n="0360c16" ed="T"/>自性相不生，非彼愚夫妄想二境界，自性身
<lb n="0360c17" ed="T"/>財建立趣自性相。大慧！藏識攝、所攝相轉，愚
<lb n="0360c18" ed="T"/>夫墮生住滅二見，希望一切性生，有非有妄
<lb n="0360c19" ed="T"/>想生，非聖賢也。大慧！於彼應當修學。」</p><p xml:id="pT39p0360c1915" cb:place="inline">諸佛
<lb n="0360c20" ed="T"/>分上覓無生尙<anchor xml:id="nkr_note_orig_0360003" n="0360003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0360003" n="0360003"/><anchor xml:id="beg0360003" n="0360003"/>叵<anchor xml:id="end0360003"/>得，況一切法乎？良由衆生
<lb n="0360c21" ed="T"/>無始著於諸法，是故諸佛破其昔計，故言不
<lb n="0360c22" ed="T"/>生。以一切法<anchor xml:id="beg_39" type="star"/>唯<anchor xml:id="end_39"/>自心現，性無實性，豈但離乎
<lb n="0360c23" ed="T"/>有生？亦離無生。《涅槃經》所謂「不生不生」是也。
<lb n="0360c24" ed="T"/>一切性不生等者，復約迷悟以示得失，謂不
<lb n="0360c25" ed="T"/>能了生卽無生，但言一切性不生，計著一切
<lb n="0360c26" ed="T"/>法如兔馬之無角，此愚夫不覺妄想，是自性
<lb n="0360c27" ed="T"/>之妄想故也，非今所謂不生。若言一切法不
<lb n="0360c28" ed="T"/>生，是佛自覺聖智趣境界者，則一切法性相
<lb n="0360c29" ed="T"/>俱不生，此眞無生，非彼愚夫妄想分別有無
<pb n="0361a" ed="T" xml:id="T39.1789.0361a"/>
<lb n="0361a01" ed="T"/>二境也。言自性身財等者，如《<anchor xml:id="beg_3a" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_3a"/>》云：「身
<lb n="0361a02" ed="T"/>及資生器世間等，一切皆是藏識影像，所取
<lb n="0361a03" ed="T"/>能取二種相現。愚夫不了，墮生住滅有無二
<lb n="0361a04" ed="T"/>見，取著一切性生，不出有無妄想，實非聖賢
<lb n="0361a05" ed="T"/>所得無生。」言於彼者，於諸佛所說無生，應當
<lb n="0361a06" ed="T"/>修學也。</p>
<lb n="0361a07" ed="T"/><p xml:id="pT39p0361a0701">「復次大慧！有五無間種性。云何爲五？謂聲聞
<lb n="0361a08" ed="T"/>乘無間種性、緣覺乘無間種性、如來乘無間
<lb n="0361a09" ed="T"/>種性、不定種性、各別種性。」</p><p xml:id="pT39p0361a0911" cb:place="inline">論其種性本無
<lb n="0361a10" ed="T"/>差別，無始熏習，或內或外、或大或小、或定或
<lb n="0361a11" ed="T"/>不定。此經所以明夫種性有五言無間者，謂
<lb n="0361a12" ed="T"/>其種性純一無間雜也。</p>
<lb n="0361a13" ed="T"/><p xml:id="pT39p0361a1301">「云何知聲聞乘無間種性？若聞說得陰界入
<lb n="0361a14" ed="T"/>自共相斷知時，擧身毛孔熙怡欣悅，及樂修
<lb n="0361a15" ed="T"/>相智，不修緣起發悟之相，是名聲聞乘無間
<lb n="0361a16" ed="T"/>種性。聲聞無間見第八地，起煩惱斷、習煩惱
<lb n="0361a17" ed="T"/>不斷，不度不思議變易死，度分段死，正師子
<lb n="0361a18" ed="T"/>吼：『我生已盡，梵行已立，不受後有。』如實知修
<lb n="0361a19" ed="T"/>習人無我，乃至得般涅槃覺。」</p><p xml:id="pT39p0361a1912" cb:place="inline">聲聞厭苦心
<lb n="0361a20" ed="T"/>切，急於取證，故聞說四諦知苦、斷集、慕滅、修
<lb n="0361a21" ed="T"/>道之時，則身心悅豫。陰界入自共相雖開合
<lb n="0361a22" ed="T"/>不同，卽是苦諦。相智者，四諦之總相智也。聲
<lb n="0361a23" ed="T"/>聞根鈍，樂修此智，不修緣起發悟之相者。緣
<lb n="0361a24" ed="T"/>卽十二因緣，乃緣覺所修而發悟者，而聲聞
<lb n="0361a25" ed="T"/>不樂修也。聲聞以無間三昧見第八辟支佛
<lb n="0361a26" ed="T"/>地，斷現行見思煩惱，未斷無明別惑。言習煩
<lb n="0361a27" ed="T"/>惱者，卽無明也。以故未能超越變易生死，但
<lb n="0361a28" ed="T"/>能超越分段生死苦海耳。師子吼，卽無畏說
<lb n="0361a29" ed="T"/>也，謂至八地說言「我生已盡斷苦集也，梵行
<pb n="0361b" ed="T" xml:id="T39.1789.0361b"/>
<lb n="0361b01" ed="T"/>已立，不受後有，修道證滅也。」皆實不虛，故云
<lb n="0361b02" ed="T"/>如實知也。修習人無我乃至得涅槃覺，謂空
<lb n="0361b03" ed="T"/>人執而得涅槃，證眞空也。</p>
<lb n="0361b04" ed="T"/><p xml:id="pT39p0361b0401">「大慧！各別無間者，我、人、衆生、壽命，長養，士夫，
<lb n="0361b05" ed="T"/>彼諸衆生作如是覺，求般涅槃。復<anchor xml:id="nkr_note_orig_0361001" n="0361001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0361001" n="0361001"/><anchor xml:id="beg0361001" n="0361001"/>由<anchor xml:id="end0361001"/>異外道
<lb n="0361b06" ed="T"/>說，悉由作者見一切性已，言此是般涅槃。作
<lb n="0361b07" ed="T"/>如是覺，法無我見非分，彼無解脫。大慧！此諸
<lb n="0361b08" ed="T"/>聲聞乘無間外道種性，不出出覺，爲轉彼惡
<lb n="0361b09" ed="T"/>見故，應當修學。」</p><p xml:id="pT39p0361b0907" cb:place="inline">各別無間者，此言著相聲
<lb n="0361b10" ed="T"/>聞，不異外道而言無間，於我、人知見等各各
<lb n="0361b11" ed="T"/>差別之法計爲涅槃，而不知此是生死根本，
<lb n="0361b12" ed="T"/>反以爲覺而取證也。復有一種計一切法悉
<lb n="0361b13" ed="T"/>由造作而有，非因計因，見一切性是爲涅槃。
<lb n="0361b14" ed="T"/>如聲聞之樂滅修道，然於法無我解脫，實非
<lb n="0361b15" ed="T"/>其分，名爲佛子，實是外道，故云無間外道。雖
<lb n="0361b16" ed="T"/>欲出離三界而不能出，故云不出出覺。亦勸
<lb n="0361b17" ed="T"/>令學者，當轉彼惡見，而趣如來種性也。</p>
<lb n="0361b18" ed="T"/><p xml:id="pT39p0361b1801">「大慧！緣覺乘無間種性者，若聞說各別緣無
<lb n="0361b19" ed="T"/>間，擧身毛竪，悲泣流淚，不相近緣所有不著，
<lb n="0361b20" ed="T"/>種種自身、種種神通，若離若合種種變化，聞
<lb n="0361b21" ed="T"/>說是時其心隨入。若知彼緣覺乘無間種性
<lb n="0361b22" ed="T"/>已，隨順爲說緣覺之乘，是名緣覺乘無間種
<lb n="0361b23" ed="T"/>性相。」</p><p xml:id="pT39p0361b2303" cb:place="inline">緣覺者，從佛稟敎，觀十二因緣，覺眞諦
<lb n="0361b24" ed="T"/>理，名爲緣覺。亦名獨覺者，出無佛世，覩緣自
<lb n="0361b25" ed="T"/>悟也。各別緣無間者，聞說十二因緣因果循
<lb n="0361b26" ed="T"/>環而悟無生，適其所願，悲感交集至於流淚。
<lb n="0361b27" ed="T"/>言不相近等者，謂樂獨善寂，修遠離行，凡所
<lb n="0361b28" ed="T"/>有相皆不能著，或時爲說身通變化、或離一
<lb n="0361b29" ed="T"/>身爲多、或合多身爲一，聞如是說心有所入。
<pb n="0361c" ed="T" xml:id="T39.1789.0361c"/>
<lb n="0361c01" ed="T"/>菩薩知彼緣覺種性，當爲說此緣覺乘法也。</p>
<lb n="0361c02" ed="T"/><p xml:id="pT39p0361c0201">「大慧！彼如來乘無間種性有四種，謂自性法
<lb n="0361c03" ed="T"/>無間種性、離自性法無間種性、得自覺聖無
<lb n="0361c04" ed="T"/>間種性、外刹殊勝無間種性。大慧！若聞此四
<lb n="0361c05" ed="T"/>事一一說時，及說自心現身財建立不思議
<lb n="0361c06" ed="T"/>境界時，心不驚怖者，是名如來乘無間種性
<lb n="0361c07" ed="T"/>相。」</p><p xml:id="pT39p0361c0702" cb:place="inline">如來種性無間者，謂其性圓融無礙也。
<lb n="0361c08" ed="T"/>言四種者，一、自性法卽如來藏自性淸淨心
<lb n="0361c09" ed="T"/>也。二、離自性法，謂此性離性執也。三、得自覺
<lb n="0361c10" ed="T"/>聖，卽如來究竟覺智也。四、外刹殊勝，謂如來
<lb n="0361c11" ed="T"/>悲願，嚴土攝生種種殊勝也。《<anchor xml:id="beg_3b" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_3b"/>》云：「所
<lb n="0361c12" ed="T"/>證法有三種者，合自性法、離自性法爲一，此
<lb n="0361c13" ed="T"/>三種卽法、報、應三身也。」及說自心現身財等
<lb n="0361c14" ed="T"/>者，《<anchor xml:id="beg_3c" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_3c"/>》云：「聞自心所現身財建立阿賴耶
<lb n="0361c15" ed="T"/>識不思議境，不驚不怖不畏，當知此是如來
<lb n="0361c16" ed="T"/>乘性。」</p>
<lb n="0361c17" ed="T"/><p xml:id="pT39p0361c1701">「大慧！不定種性者，謂說彼三種時，隨說而入，
<lb n="0361c18" ed="T"/>隨彼而成。大慧！此是初治地者，謂種性建立，
<lb n="0361c19" ed="T"/>爲超入無所有地故作是建立。彼自覺藏者，
<lb n="0361c20" ed="T"/>自煩惱習淨，見法無我，得三昧樂住聲聞，當
<lb n="0361c21" ed="T"/>得如來最勝之身。」</p><p xml:id="pT39p0361c2108" cb:place="inline">不定種性者，聞說聲聞、
<lb n="0361c22" ed="T"/>緣覺、如來三種法時，隨生信解而順修學，從
<lb n="0361c23" ed="T"/>小入大，其性可移，故言不定。初治地者，卽乾
<lb n="0361c24" ed="T"/>慧地人，爲其說不定種<anchor xml:id="nkr_note_orig_0361002" n="0361002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0361002" n="0361002"/><anchor xml:id="beg0361002" n="0361002"/>性<anchor xml:id="end0361002"/>，令彼超入無所有
<lb n="0361c25" ed="T"/>地，此地卽第七已辦地。作是建立者，作是說
<lb n="0361c26" ed="T"/>也。彼自覺藏等者，《<anchor xml:id="beg_3d" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_3d"/>》云：「彼住三昧樂
<lb n="0361c27" ed="T"/>聲聞，若能證知自所依識，見法無我，淨煩惱
<lb n="0361c28" ed="T"/>習，畢竟當得如來之身。」自所依識卽自覺藏，
<lb n="0361c29" ed="T"/>第八識也。煩惱習卽無明也。</p>
<pb n="0362a" ed="T" xml:id="T39.1789.0362a"/>
<lb n="0362a01" ed="T"/><p xml:id="pT39p0362a0101">爾時，世尊欲重宣此義而說偈言：</p>
<lb n="0362a02" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0362a0201" type="regular"><l>「須陀槃那果，</l><l>往來及不還，</l>
<lb n="0362a03" ed="T"/><l>逮得阿羅漢，</l><l>是等心惑亂。」</l></lg>
<lb n="0362a04" ed="T"/><p xml:id="pT39p0362a0401">須陀槃那者，卽須陀洹，此云預流，能斷三
<lb n="0362a05" ed="T"/>界見惑，預入聖人之流，此初果也。往來者，
<lb n="0362a06" ed="T"/>梵語斯陀含，能斷欲界前六品思惑，後三品
<lb n="0362a07" ed="T"/>未斷，於人天中更一往來，此二果也。不還者，
<lb n="0362a08" ed="T"/>梵語阿那含，斷欲界思盡，更不來欲界受
<lb n="0362a09" ed="T"/>生，此三果也。阿羅漢，四果也。是四果人雖
<lb n="0362a10" ed="T"/>斷見思，取證小果，而未能斷塵沙，無明二惑，
<lb n="0362a11" ed="T"/>是爲惑亂也。</p>
<lb n="0362a12" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0362a1201" type="regular"><l>「三乘與一乘，</l><l>非乘我所說，</l>
<lb n="0362a13" ed="T"/><l>愚夫少智慧，</l><l>諸聖遠離寂。」</l></lg>
<lb n="0362a14" ed="T"/><p xml:id="pT39p0362a1401">三乘者，聲聞、緣覺、不定三種性也。一乘，如
<lb n="0362a15" ed="T"/>來種性也。非乘，各別種性也。如來之意但說
<lb n="0362a16" ed="T"/>一乘，爲機器不齊故，說三乘非乘，引權歸實。
<lb n="0362a17" ed="T"/>諸聖遠離寂，卽樂入寂滅，四果聖人也。</p>
<lb n="0362a18" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0362a1801" type="regular"><l>「第一義法門，</l><l>遠離於二敎，</l>
<lb n="0362a19" ed="T"/><l>住於無所有，</l><l>何建立三乘。」</l></lg>
<lb n="0362a20" ed="T"/><p xml:id="pT39p0362a2001">第一義門是爲寂理，豈有權實之殊？如來
<lb n="0362a21" ed="T"/>住此寂理，一法不立，況三乘乎？</p>
<lb n="0362a22" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0362a2201" type="regular"><l>「諸禪無量等，</l><l>無色三摩提，</l>
<lb n="0362a23" ed="T"/><l>受想悉寂滅，</l><l>亦無有心量。」</l></lg>
<lb n="0362a24" ed="T"/><p xml:id="pT39p0362a2401">諸禪者，四禪也。無量者，四無量心也。無色
<lb n="0362a25" ed="T"/>者，四無色定也。三摩提者，謂等持，卽三昧
<lb n="0362a26" ed="T"/>也。受想寂滅者，小乘滅盡定也。此等諸法
<lb n="0362a27" ed="T"/>心量都盡也。</p>
<lb n="0362a28" ed="T"/><p xml:id="pT39p0362a2801">「大慧！彼一闡提非一闡提，世間解脫誰轉？大
<lb n="0362a29" ed="T"/>慧！一闡提有二種：一者捨一切善根，及於無
<pb n="0362b" ed="T" xml:id="T39.1789.0362b"/>
<lb n="0362b01" ed="T"/>始衆生發願。云何捨一切善根？謂謗菩薩藏
<lb n="0362b02" ed="T"/>及作惡言『此非隨順修多羅、毘尼解脫之說。』
<lb n="0362b03" ed="T"/>捨一切善根，故不般涅槃。」</p><p xml:id="pT39p0362b0311" cb:place="inline">一闡提是梵語，此
<lb n="0362b04" ed="T"/>翻信不具，亦云極惡。非一闡提者，非定是極
<lb n="0362b05" ed="T"/>惡，若定是極惡，則永無轉惡爲善得解脫時
<lb n="0362b06" ed="T"/>也。然闡提現行雖惡，性不斷善，若能照性亦
<lb n="0362b07" ed="T"/>得成佛，故又吿云「闡提有二種」。捨一切善根
<lb n="0362b08" ed="T"/>者，此眞極惡人也。及於無始衆生發願者，此
<lb n="0362b09" ed="T"/>菩薩闡提也。云何捨一切等者，徵釋極惡之
<lb n="0362b10" ed="T"/>義也。謗菩薩藏及作惡言，此乃人法俱謗，安
<lb n="0362b11" ed="T"/>肯隨順經律解脫之法而入涅槃？所謂闡提，
<lb n="0362b12" ed="T"/>斷修善盡者是也。</p>
<lb n="0362b13" ed="T"/><p xml:id="pT39p0362b1301">「二者，菩薩本自願方便故，非不般涅槃，一切
<lb n="0362b14" ed="T"/>衆生而般涅槃。大慧！彼般涅槃是名不般涅
<lb n="0362b15" ed="T"/>槃法相，此亦到一闡提趣。」</p><p xml:id="pT39p0362b1511" cb:place="inline">此言大乘菩薩
<lb n="0362b16" ed="T"/>以本願方便，欲令一切衆生悉入涅槃而後涅
<lb n="0362b17" ed="T"/>槃。言不般涅槃法相者，菩薩了生死卽是涅
<lb n="0362b18" ed="T"/>槃，涅槃本具，非別有涅槃可入，所謂淸淨行
<lb n="0362b19" ed="T"/>者，不入涅槃者是也。言亦到一闡提趣者，蓋
<lb n="0362b20" ed="T"/>菩薩了惡卽善，無善可修，趣同闡提，捨一切
<lb n="0362b21" ed="T"/>善及不入涅槃故也。</p>
<lb n="0362b22" ed="T"/><p xml:id="pT39p0362b2201">大慧白佛言：「世尊！此中云何畢竟不般涅槃？」
<lb n="0362b23" ed="T"/>佛吿大慧：「菩薩一闡提者，知一切<anchor xml:id="nkr_note_orig_0362001" n="0362001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0362001" n="0362001"/><anchor xml:id="beg0362001" n="0362001"/>善<anchor xml:id="end0362001"/>法本來
<lb n="0362b24" ed="T"/>般涅槃已，畢竟不般涅槃，而非捨一切善根
<lb n="0362b25" ed="T"/>一闡提也。大慧！捨一切善根一闡提者，復以
<lb n="0362b26" ed="T"/>如來神力故，或時善根生。所以者何？謂如來
<lb n="0362b27" ed="T"/>不捨一切衆生故。以是故，菩薩一闡提不般
<lb n="0362b28" ed="T"/>涅槃。」</p><p xml:id="pT39p0362b2803" cb:place="inline">此徵釋菩薩闡提不般涅槃之所以。
<lb n="0362b29" ed="T"/>言本來般涅槃等者，經云：「一切衆生卽涅槃
<pb n="0362c" ed="T" xml:id="T39.1789.0362c"/>
<lb n="0362c01" ed="T"/>相，不可復滅。」然菩薩非終不般涅槃，蓋了
<lb n="0362c02" ed="T"/>修卽性，離涅槃相也。或時善根生等，文顯可
<lb n="0362c03" ed="T"/>見。</p>
<lb n="0362c04" ed="T"/><p xml:id="pT39p0362c0401">「復次大慧！菩薩摩訶薩當善三自性。云何三
<lb n="0362c05" ed="T"/>自性？謂妄想自性、緣起自性、成自性。」</p><p xml:id="pT39p0362c0515" cb:place="inline">分別
<lb n="0362c06" ed="T"/>自性乃此經之要領，前已略明，今復詳說。</p>
<lb n="0362c07" ed="T"/><p xml:id="pT39p0362c0701">「大慧！妄想自性從相生。」大慧白佛言：「世尊！云
<lb n="0362c08" ed="T"/>何妄想自性從相生？」佛吿大慧：「緣起自性事
<lb n="0362c09" ed="T"/>相相行，顯現事相相，計著有二種妄想自性，
<lb n="0362c10" ed="T"/>如來、應供、等正覺之所建立，謂名相計著相
<lb n="0362c11" ed="T"/>及事相計著相。名相計著相者，謂內外法計
<lb n="0362c12" ed="T"/>著；事相計著相者，謂卽彼如是內外自共相
<lb n="0362c13" ed="T"/>計著。是名二種妄想自性相。若依若緣生，是
<lb n="0362c14" ed="T"/>名緣起。」</p><p xml:id="pT39p0362c1404" cb:place="inline">言妄想自性從相生者，正從緣起
<lb n="0362c15" ed="T"/>相生也。緣起者，謂從因緣起乎事相，事相顯
<lb n="0362c16" ed="T"/>現而生二種計著。言相相者，事相非一也。如
<lb n="0362c17" ed="T"/>來建立者，卽如來爲衆生演說妄想自性，以
<lb n="0362c18" ed="T"/>令了妄無妄也。名相計著相者，謂於根塵內
<lb n="0362c19" ed="T"/>外法中計著名相。事相計著相者，謂卽於彼
<lb n="0362c20" ed="T"/>根塵法上不了性空，計著自相共相。若依若
<lb n="0362c21" ed="T"/>緣生，正明緣起自性。依卽因也，謂諸法從因
<lb n="0362c22" ed="T"/>緣而生。因緣有根塵因緣、有業惑因緣，而業
<lb n="0362c23" ed="T"/>惑又從根塵而起，凡世出世間一切諸法無
<lb n="0362c24" ed="T"/>有不從因緣而生，龍樹所謂「因緣所生法」是
<lb n="0362c25" ed="T"/>也。</p>
<lb n="0362c26" ed="T"/><p xml:id="pT39p0362c2601">「云何成自性？謂離名相事相妄想，聖智所得
<lb n="0362c27" ed="T"/>及自覺聖智趣所行境界，是名成自性如來
<lb n="0362c28" ed="T"/>藏心。」</p><p xml:id="pT39p0362c2803" cb:place="inline">成卽成就。言離名相事相妄想者，謂
<lb n="0362c29" ed="T"/>諸佛聖人觀因緣所生之法卽空、卽假、卽中，
<pb n="0363a" ed="T" xml:id="T39.1789.0363a"/>
<lb n="0363a01" ed="T"/>離諸妄想，成就正智如如也。聖智所得卽正
<lb n="0363a02" ed="T"/>智也，自覺聖智卽如如也，合此二法成一自
<lb n="0363a03" ed="T"/>性，是爲如來藏心。</p>
<lb n="0363a04" ed="T"/><p xml:id="pT39p0363a0401">爾時，世尊欲重宣此義而說偈言：</p>
<lb n="0363a05" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0363a0501" type="regular"><l>「名相覺想，</l><l>自性二相，</l><l>正智如如，</l>
<lb n="0363a06" ed="T"/><l>是則成相。」</l></lg>
<lb n="0363a07" ed="T"/><p xml:id="pT39p0363a0701">名相卽緣起自性，覺想卽妄想自性，正智
<lb n="0363a08" ed="T"/>如如卽成自性，此攝五法爲三自性，故知五
<lb n="0363a09" ed="T"/>法、三自性特開<anchor xml:id="nkr_note_orig_0363001" n="0363001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0363001" n="0363001"/><anchor xml:id="beg0363001" n="0363001"/>合<anchor xml:id="end0363001"/>異耳。</p>
<lb n="0363a10" ed="T"/><p xml:id="pT39p0363a1001">「大慧！是名觀察五法自性相經，自覺聖智趣
<lb n="0363a11" ed="T"/>所行境界，汝等諸菩薩摩訶薩應當修學。」</p>
<lb n="0363a12" ed="T"/><p xml:id="pT39p0363a1201">一經所說雖通五法、三自性，勸修從要，乃爲
<lb n="0363a13" ed="T"/>自覺聖智故，茲結勸也。</p>
<lb n="0363a14" ed="T"/><p xml:id="pT39p0363a1401">「復次大慧！菩薩摩訶薩善觀二種無我相。云
<lb n="0363a15" ed="T"/>何二種無我相？謂人無我及法無我。云何人
<lb n="0363a16" ed="T"/>無我？謂離我、我所陰界入聚，無知業愛生，眼
<lb n="0363a17" ed="T"/>色等攝受計著生識，一切諸根自心現器身
<lb n="0363a18" ed="T"/>藏，自妄想相施設顯示。」</p><p xml:id="pT39p0363a1810" cb:place="inline">言善觀人法無我相
<lb n="0363a19" ed="T"/>者，謂用二空妙觀破生法二執也。在他經則
<lb n="0363a20" ed="T"/>曰生法二空，此云人無我、法無我，無卽空也。
<lb n="0363a21" ed="T"/>人乃衆生假名，法乃五陰實法，凡夫於此假
<lb n="0363a22" ed="T"/>實我見偏重，故以無我破之。若達無我，則一
<lb n="0363a23" ed="T"/>切離著，顯出本性妙人妙法矣。人無我中，言
<lb n="0363a24" ed="T"/>離我我所者，我卽假名，我所卽實法也。蓋假
<lb n="0363a25" ed="T"/>不自假，依實法而有假名，若推假必兼其
<lb n="0363a26" ed="T"/>實，故曰陰界入聚。無知卽煩惱，謂實法從
<lb n="0363a27" ed="T"/>煩惱業愛所生。眼色等者，謂眼等諸識取
<lb n="0363a28" ed="T"/>於色等諸塵。器身藏者，器卽依報，謂世間如
<lb n="0363a29" ed="T"/>器；身卽正報，藏卽藏識。《<anchor xml:id="beg_3e" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_3e"/>》云：「又自心
<pb n="0363b" ed="T" xml:id="T39.1789.0363b"/>
<lb n="0363b01" ed="T"/>所見身器世間，皆是藏心之所顯現，此等諸
<lb n="0363b02" ed="T"/>法求其妄執皆不可得，是爲人無我也。」</p>
<lb n="0363b03" ed="T"/><p xml:id="pT39p0363b0301">「如河流、如種子、如燈、如風、如雲，刹那展轉壞。
<lb n="0363b04" ed="T"/>躁動如猿猴，樂不淨處如飛蠅，無厭足如風
<lb n="0363b05" ed="T"/>火，無始虛僞習氣因如汲水輪，生死趣有輪。
<lb n="0363b06" ed="T"/>種種身色如幻術神呪機發像起。善彼相知，
<lb n="0363b07" ed="T"/>是名人無我智。」</p><p xml:id="pT39p0363b0707" cb:place="inline">河流等五喩刹那壞相，躁
<lb n="0363b08" ed="T"/>動等三乃虛妄識相，故以猿、蠅、風火喩之。然
<lb n="0363b09" ed="T"/>皆無始虛妄習因，墮於生死三有輪轉，故以
<lb n="0363b10" ed="T"/>汲井輪喩之。種種身色等者，此喩幻身。如幻
<lb n="0363b11" ed="T"/>術能使機發，神呪能使像起。《<anchor xml:id="beg_3f" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_3f"/>》云：「譬
<lb n="0363b12" ed="T"/>如死屍，呪力故行，亦如木人，因機運動。」善彼
<lb n="0363b13" ed="T"/>相知，卽善知如上喩相，是觀人無我妙智也。</p>
<lb n="0363b14" ed="T"/><p xml:id="pT39p0363b1401">「云何法無我智？謂覺陰界入妄想相自性，如
<lb n="0363b15" ed="T"/>陰界入離我我所，陰界入積聚，因業愛繩縛，
<lb n="0363b16" ed="T"/>展轉相緣生，無動搖。諸法亦爾，離自共相，不
<lb n="0363b17" ed="T"/>實妄想相妄想力，是凡夫生，非聖賢也，心意
<lb n="0363b18" ed="T"/>識、五法、自性離故。」</p><p xml:id="pT39p0363b1808" cb:place="inline">法無我智從實法直示，
<lb n="0363b19" ed="T"/>謂覺知陰界入相是妄計性。如陰界入等者，
<lb n="0363b20" ed="T"/>例前人無我觀，離我我所，但由陰等積聚、業
<lb n="0363b21" ed="T"/>愛纏縛互爲緣起，推其自性了不可得，故曰
<lb n="0363b22" ed="T"/>「無動搖」。動搖，卽造作也。《<anchor xml:id="beg_40" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_40"/>》云：「無能作
<lb n="0363b23" ed="T"/>者，旣無能作，安有所作諸法？故云離自共相。」
<lb n="0363b24" ed="T"/>然此虛妄之相是凡夫妄想分別，非諸聖賢。
<lb n="0363b25" ed="T"/>旣了法法本空，尙何妄想之有哉？故曰「自性
<lb n="0363b26" ed="T"/>離」也。離非遠離，卽達其性亡耳。</p>
<lb n="0363b27" ed="T"/><p xml:id="pT39p0363b2701">「大慧！菩薩摩訶薩當善分別一切法無我，善
<lb n="0363b28" ed="T"/>法無我菩薩摩訶薩，不久當得初地菩薩無
<lb n="0363b29" ed="T"/>所有觀地相，觀察開覺歡喜，次第漸進，超九
<pb n="0363c" ed="T" xml:id="T39.1789.0363c"/>
<lb n="0363c01" ed="T"/>地相，得法雲地，於彼建立無量寶莊嚴大寶
<lb n="0363c02" ed="T"/>蓮華王像、大寶宮殿，幻自性境界修習生，於
<lb n="0363c03" ed="T"/>彼而坐，同一像類諸最勝子眷屬圍繞，從一
<lb n="0363c04" ed="T"/>切佛刹來佛手灌頂，如轉輪聖王太子灌頂，
<lb n="0363c05" ed="T"/>超佛子地，到自覺聖智法趣，當得如來自在
<lb n="0363c06" ed="T"/>法身，見法無我故，是名法無我相。汝等諸菩
<lb n="0363c07" ed="T"/>薩摩訶薩應當修學。」</p><p xml:id="pT39p0363c0709" cb:place="inline">此結勸利益。文中言
<lb n="0363c08" ed="T"/>當得初地者，歡喜地也。無所有等者，謂菩薩
<lb n="0363c09" ed="T"/>用中道妙觀，了諸地相無有障礙，如是觀察
<lb n="0363c10" ed="T"/>故，開覺而生歡喜，或超、或漸至法雲地。住此
<lb n="0363c11" ed="T"/>地已，有無量寶莊嚴境界而現其前。幻自性
<lb n="0363c12" ed="T"/>者，由修習幻性法門，感如是報。同一像類等
<lb n="0363c13" ed="T"/>者，謂法身菩薩之類皆來圍繞。諸佛亦來手
<lb n="0363c14" ed="T"/>摩其頂灌頂以下，如文可見。</p>
<lb n="0363c15" ed="T"/><p xml:id="pT39p0363c1501">爾時，大慧菩薩摩訶薩復白佛言：「世尊！建立、
<lb n="0363c16" ed="T"/>誹謗相，惟願說之，令我及諸菩薩摩訶薩離
<lb n="0363c17" ed="T"/>建立、誹謗二邊惡見，疾得阿耨多羅三藐三
<lb n="0363c18" ed="T"/>菩提，覺已，離常建立、斷誹謗見，不謗正法。」</p>
<lb n="0363c19" ed="T"/><p xml:id="pT39p0363c1901">眞如界中尙不當無，安得言有？非有說有，名
<lb n="0363c20" ed="T"/>建立常見也；非無說無，名誹謗斷見也。大慧
<lb n="0363c21" ed="T"/>設此以問：云何離此二見，當得菩提，不謗正
<lb n="0363c22" ed="T"/>法耶？</p>
<lb n="0363c23" ed="T"/><p xml:id="pT39p0363c2301">爾時，世尊受大慧菩薩請已而說偈言：</p>
<lb n="0363c24" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0363c2401" type="regular"><l>「建立及誹謗，</l><l>無有彼心量。</l>
<lb n="0363c25" ed="T"/><l>身、受用建立，</l><l>及心不能知，</l>
<lb n="0363c26" ed="T"/><l>愚癡無智慧，</l><l>建立及誹謗。」</l></lg>
<lb n="0363c27" ed="T"/><p xml:id="pT39p0363c2701"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0363002" n="0363002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0363002" n="0363002"/><anchor xml:id="beg0363002" n="0363002"/>言此<anchor xml:id="end0363002"/>建、謗皆由心量，然心量之實求不可
<lb n="0363c28" ed="T"/>得。如來如此直示，令彼凡迷了本無有，離諸
<lb n="0363c29" ed="T"/>邪見。言身受用建立者，身卽色身正報也，受
<pb n="0364a" ed="T" xml:id="T39.1789.0364a"/>
<lb n="0364a01" ed="T"/>用卽資財依報也。由愚癡無智，不知是自心
<lb n="0364a02" ed="T"/>妄現，墮於二見。</p>
<lb n="0364a03" ed="T"/><p xml:id="pT39p0364a0301">爾時，世尊於此偈義，復重顯示吿大慧言：「有
<lb n="0364a04" ed="T"/>四種非有有建立。云何爲四？謂非有相建立、
<lb n="0364a05" ed="T"/>非有見建立、非有因建立、非有性建立，是名
<lb n="0364a06" ed="T"/>四種建立。又誹謗者，謂於彼所立無所得，觀
<lb n="0364a07" ed="T"/>察非分而起誹謗，是名建立誹謗相。」</p><p xml:id="pT39p0364a0715" cb:place="inline">上言
<lb n="0364a08" ed="T"/>建立、誹謗是斷、常邪見，而未詳說名義，故列
<lb n="0364a09" ed="T"/>其名而後釋義。名相固多，其略有四：曰相、曰
<lb n="0364a10" ed="T"/>見、曰因、曰性。皆言非有建立者，謂其本無，強
<lb n="0364a11" ed="T"/>作有見。誹謗相不從他起，至於建立法中求
<lb n="0364a12" ed="T"/>不可得，以作空想，故云「於彼所立無所得」。言
<lb n="0364a13" ed="T"/>觀察非分者，《<anchor xml:id="beg_41" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_41"/>》云：「不善觀察，蓋不能了
<lb n="0364a14" ed="T"/>眞空不空，而起誹謗之見也。」</p>
<lb n="0364a15" ed="T"/><p xml:id="pT39p0364a1501">「復次大慧！云何非有相建立相？謂陰界入非
<lb n="0364a16" ed="T"/>有自共相而起計著，此如是、此不異，是名非
<lb n="0364a17" ed="T"/>有相建立相。此非有相建立妄想，無始虛僞
<lb n="0364a18" ed="T"/>過，種種習氣計著生。」</p><p xml:id="pT39p0364a1809" cb:place="inline">此釋建立初相中，言
<lb n="0364a19" ed="T"/>非有相建立者，謂於陰界入自相共相本無
<lb n="0364a20" ed="T"/>所有而生計著，云此如是、此不異。如是者，自
<lb n="0364a21" ed="T"/>相也；不異者，共相也。然此非有相建立相非
<lb n="0364a22" ed="T"/>始今世，故云無始虛僞習氣計著生也。</p>
<lb n="0364a23" ed="T"/><p xml:id="pT39p0364a2301">「大慧！非有見建立相者，若彼如是陰界入我、
<lb n="0364a24" ed="T"/>人、衆生、壽命、長養、士夫見建立，是名非有見
<lb n="0364a25" ed="T"/>建立相。」</p><p xml:id="pT39p0364a2504" cb:place="inline">非有見等者，此見亦從我所上起，
<lb n="0364a26" ed="T"/>謂於陰界入中，妄起我、人、衆生等見，故云非
<lb n="0364a27" ed="T"/>有見建立也。</p>
<lb n="0364a28" ed="T"/><p xml:id="pT39p0364a2801">「大慧！非有因建立相者，謂初識無因生，後不
<lb n="0364a29" ed="T"/>實如幻，本不生。眼、色、明、界念前生，生已實已
<pb n="0364b" ed="T" xml:id="T39.1789.0364b"/>
<lb n="0364b01" ed="T"/>還壞，是名非有因建立相。」</p><p xml:id="pT39p0364b0111" cb:place="inline">此因建立。言初
<lb n="0364b02" ed="T"/>識無因生者，謂最初識念無因而生，生後不
<lb n="0364b03" ed="T"/>實如幻。旣然如幻，豈有生乎？眼、色、明、界等者，
<lb n="0364b04" ed="T"/>言初識本無，後因眼等四緣一念前生，生已
<lb n="0364b05" ed="T"/>實有，實已還壞，是爲生滅，故皆非也。</p>
<lb n="0364b06" ed="T"/><p xml:id="pT39p0364b0601">「大慧！非有性建立相者，謂虛空、滅、般涅槃非
<lb n="0364b07" ed="T"/>作，計著性建立，此離性非性，一切法如兔馬
<lb n="0364b08" ed="T"/>等角，如垂髮現，離有非有，是名非有性建立
<lb n="0364b09" ed="T"/>相。」</p><p xml:id="pT39p0364b0902" cb:place="inline">性建立中，言虛空、滅、般涅槃者，卽三無
<lb n="0364b10" ed="T"/>爲也。虛空謂虛空，無爲滅謂非擇滅，無爲般
<lb n="0364b11" ed="T"/>涅槃謂擇滅無爲，此三無爲皆無作性，但邪
<lb n="0364b12" ed="T"/>計執著建立爲有。言離性非性者，謂一切諸
<lb n="0364b13" ed="T"/>法本來非有非無，如兔馬等角是喩非有，如
<lb n="0364b14" ed="T"/>垂髮由翳目而生是喩非無。</p>
<lb n="0364b15" ed="T"/><p xml:id="pT39p0364b1501">「建立及誹謗，愚夫妄想，不善觀察自心現量，
<lb n="0364b16" ed="T"/>非聖賢也。是故離建立、誹謗惡見應當修學。」</p>
<lb n="0364b17" ed="T"/><p xml:id="pT39p0364b1701">此總結斥。由愚夫不善觀自心現量非有
<lb n="0364b18" ed="T"/>非無，而妄計有無，實非<anchor xml:id="nkr_note_orig_0364001" n="0364001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0364001" n="0364001"/><anchor xml:id="beg0364001" n="0364001"/>聖賢<anchor xml:id="end0364001"/>，故勸菩薩離
<lb n="0364b19" ed="T"/>此二見當修學也。</p>
<lb n="0364b20" ed="T"/><p xml:id="pT39p0364b2001">「復次大慧！菩薩摩訶薩善知心、意、意識、五法、
<lb n="0364b21" ed="T"/>自性、二無我相，趣究竟。爲安衆生故，作種種
<lb n="0364b22" ed="T"/>類像，如妄想自性處，依於緣起。譬如衆色如
<lb n="0364b23" ed="T"/>意寶珠，普現一切諸佛刹土一切如來大衆
<lb n="0364b24" ed="T"/>集會，悉於其中聽受佛法。所謂一切法如幻、
<lb n="0364b25" ed="T"/>如夢、光影、水月，於一切法離生滅、斷常，及離
<lb n="0364b26" ed="T"/>聲聞、緣覺之法。」</p><p xml:id="pT39p0364b2607" cb:place="inline">此言菩薩善知心、意、意識、五
<lb n="0364b27" ed="T"/>法、<anchor xml:id="nkr_note_orig_0364002" n="0364002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0364002" n="0364002"/><anchor xml:id="beg0364002" n="0364002"/>自<anchor xml:id="end0364002"/>性、二無我相，可趣究竟之地。自行旣
<lb n="0364b28" ed="T"/>成，當化衆生，隨類現形，故云作種種類像。言
<lb n="0364b29" ed="T"/>如妄想等者，況菩薩隨機設化，亦猶凡夫妄
<pb n="0364c" ed="T" xml:id="T39.1789.0364c"/>
<lb n="0364c01" ed="T"/>想從緣而起。又曰譬如衆色等者，喩菩薩以
<lb n="0364c02" ed="T"/>一身一切身普現一切諸佛刹土，與諸大衆聽
<lb n="0364c03" ed="T"/>受如來說法，其所說者如幻、如夢、如鏡中像、
<lb n="0364c04" ed="T"/>如水中月，遠離生滅及以斷常，不住二乘之
<lb n="0364c05" ed="T"/>地也。</p>
<lb n="0364c06" ed="T"/><p xml:id="pT39p0364c0601">「得百千三昧乃至百千億那由他三昧。得三
<lb n="0364c07" ed="T"/>昧已，遊諸佛刹，供養諸佛，生諸天宮，宣揚三
<lb n="0364c08" ed="T"/>寶，示現佛身，聲聞、菩薩大衆圍繞，以自心現
<lb n="0364c09" ed="T"/>量度脫衆生，分別演說外性無性，悉令遠離
<lb n="0364c10" ed="T"/>有無等見。」</p><p xml:id="pT39p0364c1005" cb:place="inline">旣離二乘之地，卽得諸佛無量
<lb n="0364c11" ed="T"/>三昧，乃至示現佛身。言自心現等，《<anchor xml:id="beg_42" type="star"/>入楞伽<anchor xml:id="end_42"/>》
<lb n="0364c12" ed="T"/>云：「爲諸大衆說外境界皆唯是心，悉令遠離
<lb n="0364c13" ed="T"/>有無等執。」</p>
<lb n="0364c14" ed="T"/><p xml:id="pT39p0364c1401">爾時，世尊欲重宣此義而說偈言：</p>
<lb n="0364c15" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0364c1501" type="regular"><l>「心量世間，</l><l>佛子觀察</l><l>種類之身，</l>
<lb n="0364c16" ed="T"/><l>離所作行，</l><l>得力、神通，</l><l>自在成就。」</l></lg>
<lb n="0364c17" ed="T"/><p xml:id="pT39p0364c1701">言心量世間者，謂菩薩以自心現量觀諸
<lb n="0364c18" ed="T"/>世間，隨機普應。然皆出於無緣慈力，故離所作
<lb n="0364c19" ed="T"/>行，亦由得如幻三昧力等而成就也。</p>
<lb n="0364c20" ed="T"/><p xml:id="pT39p0364c2001">爾時，大慧菩薩摩訶薩復請佛言：「惟願世尊
<lb n="0364c21" ed="T"/>爲我等說一切法空、無生、無二、離自性相。我等
<lb n="0364c22" ed="T"/>及餘諸菩薩衆覺悟是空、無生、無二、離自性
<lb n="0364c23" ed="T"/>相已，離有無妄想，疾得阿耨多羅三藐三菩
<lb n="0364c24" ed="T"/>提。」爾時，世尊吿大慧菩薩摩訶薩言：「諦聽諦
<lb n="0364c25" ed="T"/>聽！善思念之，今當爲汝廣分別說。」大慧白佛
<lb n="0364c26" ed="T"/>言：「善哉世尊！唯然受敎。」</p><p xml:id="pT39p0364c2610" cb:place="inline">大慧聞上諸法遠
<lb n="0364c27" ed="T"/>離斷、常二見，則已了達眞空諸法無生無異、
<lb n="0364c28" ed="T"/>離性離相，而到於聖趣。爲未了者復有此請，
<lb n="0364c29" ed="T"/>故如來條列而答之。</p>
<pb n="0365a" ed="T" xml:id="T39.1789.0365a"/>
<lb n="0365a01" ed="T"/><p xml:id="pT39p0365a0101">佛吿大慧：「空空者，卽是妄想自性處。大慧！妄
<lb n="0365a02" ed="T"/>想自性計著者，說空、無生、無二、離自性相。大
<lb n="0365a03" ed="T"/>慧！彼略說七種空：謂相空、性自性空、行空、
<lb n="0365a04" ed="T"/>無行空、一切法離言說空、第一義聖智大空、
<lb n="0365a05" ed="T"/>彼彼空。」</p><p xml:id="pT39p0365a0504" cb:place="inline">空空者，空之又空之謂也。空之又
<lb n="0365a06" ed="T"/>空，能空之觀也；妄想自性處，所空之境也。由
<lb n="0365a07" ed="T"/>凡夫於此執著妄想自性，故如來說空、無生、
<lb n="0365a08" ed="T"/>無二、離性離相之法也。空有廣略故，諸經敎
<lb n="0365a09" ed="T"/>所說空義非一，此經但說七種，乃赴一時之
<lb n="0365a10" ed="T"/>機，如應病與藥也。具見下文。</p>
<lb n="0365a11" ed="T"/><p xml:id="pT39p0365a1101">「云何相空？謂一切性自共相空，觀展轉積聚
<lb n="0365a12" ed="T"/>故，分別無性，自共相不生，自他俱性無性，故
<lb n="0365a13" ed="T"/>相不住，是故說一切性相空，是名相空。」</p><p xml:id="pT39p0365a1316" cb:place="inline">此徵
<lb n="0365a14" ed="T"/>釋相空。而言一切性自共相空者，蓋一切法
<lb n="0365a15" ed="T"/>本無自、他、共、離四性，衆生妄執從四性生。四
<lb n="0365a16" ed="T"/>性卽四句，四句求其生相了不可得，故云相
<lb n="0365a17" ed="T"/>空。展轉積聚者，卽陰界入互相待對也。分別
<lb n="0365a18" ed="T"/>無性者，卽分析推求皆無自性。無性亦無，故
<lb n="0365a19" ed="T"/>云相不生也。自他俱性無性者，此覆疎上
<lb n="0365a20" ed="T"/>義，自謂自生、他謂他生、俱謂共生、無謂無因
<lb n="0365a21" ed="T"/>生，無因生卽離生也。相不住，卽不住於相也。</p>
<lb n="0365a22" ed="T"/><p xml:id="pT39p0365a2201">「云何性自性空？謂自己性自性不生，是名一
<lb n="0365a23" ed="T"/>切法性自性空，是故說性自性空。」</p><p xml:id="pT39p0365a2314" cb:place="inline">自性空
<lb n="0365a24" ed="T"/>者，謂於當念觀一切所生之法無自生性，名
<lb n="0365a25" ed="T"/>自性空。前已空性，此復言性空者，前乃推檢
<lb n="0365a26" ed="T"/>入空，故性相俱相，約修說也。此則本自二空，
<lb n="0365a27" ed="T"/>故性相俱性，約性說也。</p>
<lb n="0365a28" ed="T"/><p xml:id="pT39p0365a2801">「云何行空？謂陰離我我所，因所成、所作業方
<lb n="0365a29" ed="T"/>便生，是名行空。」</p><p xml:id="pT39p0365a2907" cb:place="inline">行空言陰離我我所者，陰
<pb n="0365b" ed="T" xml:id="T39.1789.0365b"/>
<lb n="0365b01" ed="T"/>是我所，性本離執。從陰成我，從我起行。因所
<lb n="0365b02" ed="T"/>者，因我所也，謂因我所起業，方便和合而生
<lb n="0365b03" ed="T"/>妄執，順性推求皆不可得，名行空也。</p>
<lb n="0365b04" ed="T"/><p xml:id="pT39p0365b0401">「大慧！卽此如是行空展轉緣起，自性無性，是
<lb n="0365b05" ed="T"/>名無行空。」</p><p xml:id="pT39p0365b0505" cb:place="inline">無行空者，不離前所作行，乃了
<lb n="0365b06" ed="T"/>達諸陰展轉緣起，無有自性，乃行無行矣，是
<lb n="0365b07" ed="T"/>爲無行空。</p>
<lb n="0365b08" ed="T"/><p xml:id="pT39p0365b0801">「云何一切法離言說空？謂妄想自性無言說，
<lb n="0365b09" ed="T"/>故一切法離言說，是名一切法離言說空。」</p>
<lb n="0365b10" ed="T"/><p xml:id="pT39p0365b1001">一切法離言說空者，謂一切法妄計自性，自
<lb n="0365b11" ed="T"/>性叵得，豈容言說？是爲離言說空<anchor xml:id="nkr_note_orig_0365001" n="0365001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0365001" n="0365001"/><anchor xml:id="beg0365001" n="0365001"/>也<anchor xml:id="end0365001"/>。</p>
<lb n="0365b12" ed="T"/><p xml:id="pT39p0365b1201">「云何一切法第一義聖智大空？謂得自覺聖
<lb n="0365b13" ed="T"/>智，一切見過習氣空，是名一切法第一義聖
<lb n="0365b14" ed="T"/>智大空。」</p><p xml:id="pT39p0365b1404" cb:place="inline">自覺聖智本不當空，而能空彼見
<lb n="0365b15" ed="T"/>過習氣，所旣空<anchor xml:id="nkr_note_orig_0365002" n="0365002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0365002" n="0365002"/><anchor xml:id="beg0365002" n="0365002"/>已<anchor xml:id="end0365002"/>，能空亦空，卽畢竟空也。</p>
<lb n="0365b16" ed="T"/><p xml:id="pT39p0365b1601">「云何彼彼空？謂於彼無彼空，是名彼彼空。大
<lb n="0365b17" ed="T"/>慧！譬如鹿子母舍，無象馬牛羊等，非無比丘
<lb n="0365b18" ed="T"/>衆，而說彼空，非舍舍性空，亦非比丘比丘性
<lb n="0365b19" ed="T"/>空，非餘處無象馬，是名一切法自相，彼於彼
<lb n="0365b20" ed="T"/>無彼，是名彼彼空。是名七種空。彼彼空者，是
<lb n="0365b21" ed="T"/>空最<anchor xml:id="nkr_note_orig_0365003" n="0365003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0365003" n="0365003"/><anchor xml:id="beg0365003" n="0365003"/>麆<anchor xml:id="end0365003"/>，汝當遠離。」</p><p xml:id="pT39p0365b2108" cb:place="inline">彼彼空者，正謂外道所
<lb n="0365b22" ed="T"/>計之空，對此言之，但空於彼而不空此，故云
<lb n="0365b23" ed="T"/>於彼無彼空。譬如鹿子等者，鹿子，人名也，其
<lb n="0365b24" ed="T"/>母毘舍佉優婆夷深重三寶，造立精舍，安止
<lb n="0365b25" ed="T"/>比丘，於中不畜象馬等。言彼舍空者，但無象
<lb n="0365b26" ed="T"/>馬爲空，非謂比丘衆亦空。非舍以下，總斥外
<lb n="0365b27" ed="T"/>道邪計之空，謂其縱能空舍比丘，而不能空
<lb n="0365b28" ed="T"/>其二者之性，縱以是處無象馬爲空，而餘處
<lb n="0365b29" ed="T"/>非無，是則能所、彼此宛然，何空之有？是名一
<pb n="0365c" ed="T" xml:id="T39.1789.0365c"/>
<lb n="0365c01" ed="T"/>切法下，結斥之詞，初彼字指外道，但於彼無
<lb n="0365c02" ed="T"/>彼而不能無此。又言七種空內而彼彼空最
<lb n="0365c03" ed="T"/><anchor xml:id="beg_43" type="star"/>麆<anchor xml:id="end_43"/>者，是外道之邪計，故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0365004" n="0365004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0365004" n="0365004"/><anchor xml:id="beg0365004" n="0365004"/>誡<anchor xml:id="end0365004"/>學者深當遠離
<lb n="0365c04" ed="T"/>也。</p>
<lb n="0365c05" ed="T"/><p xml:id="pT39p0365c0501">「大慧！不自生，非不生，除住三昧，是名無生。」</p>
<lb n="0365c06" ed="T"/><p xml:id="pT39p0365c0601">此詶無生之問。不自生者，具言當如《大論》偈
<lb n="0365c07" ed="T"/>云：「諸法不自生，亦不從他生，不共不無因，是
<lb n="0365c08" ed="T"/>故說無生。」非不生者，謂非一向不生，以理言
<lb n="0365c09" ed="T"/>之，無生無所不生。永嘉亦云：「若實無生無不
<lb n="0365c10" ed="T"/>生。」除住三昧者，除登初地、初住，破無明、顯法
<lb n="0365c11" ed="T"/>性，是眞無生也。</p>
<lb n="0365c12" ed="T"/><p xml:id="pT39p0365c1201">「離自性卽是無生。離自性、刹那相續流注及
<lb n="0365c13" ed="T"/>異性現，一切性離自性，是故一切性離自性。」</p>
<lb n="0365c14" ed="T"/><p xml:id="pT39p0365c1401">此詶離自性相之問。還約無生言之，故曰
<lb n="0365c15" ed="T"/>「離自性卽是無生」。言刹那相續流注者，心也；
<lb n="0365c16" ed="T"/>及異性現等者，法也。謂心若變動，則有異性
<lb n="0365c17" ed="T"/>所現一切諸法。若了心空，則諸法自泯，故云
<lb n="0365c18" ed="T"/>離自性也。</p>
<lb n="0365c19" ed="T"/><p xml:id="pT39p0365c1901">「云何無二？謂一切法如陰熱、如長短、如黑白。
<lb n="0365c20" ed="T"/>大慧！一切法無二，非於涅槃彼生死，非於生
<lb n="0365c21" ed="T"/>死彼涅槃，異相因有性故，是名無二。如涅槃、
<lb n="0365c22" ed="T"/>生死，一切法亦如是。是故空、無生、無二、離自
<lb n="0365c23" ed="T"/>性相應當修學。」</p><p xml:id="pT39p0365c2307" cb:place="inline">此詶無二之問。先約事示
<lb n="0365c24" ed="T"/>其二相，陰熱、長短、黑白之相待對宛然，不得
<lb n="0365c25" ed="T"/>不二。又曰一切法無二者，約理言也，以其理
<lb n="0365c26" ed="T"/>一，融彼事異，則一切法無二也。言非於涅槃
<lb n="0365c27" ed="T"/>等者，生死、涅槃本來平等，非涅槃外別有生
<lb n="0365c28" ed="T"/>死，非生死外別有涅槃，彼卽外也。然此二者
<lb n="0365c29" ed="T"/>不二而二、二而不二。若不了此而謂有異相
<pb n="0366a" ed="T" xml:id="T39.1789.0366a"/>
<lb n="0366a01" ed="T"/>因，則各有自性，故說無二以一之。旣了此二
<lb n="0366a02" ed="T"/>無二，則一切法無不然也。是故下，總結勸。</p>
<lb n="0366a03" ed="T"/><p xml:id="pT39p0366a0301">爾時，世尊欲重此義而說偈言：</p>
<lb n="0366a04" ed="T"/><lg xml:id="lgT39p0366a0401" type="regular"><l>「我常說空法，</l><l>遠離於斷常。</l>
<lb n="0366a05" ed="T"/><l>生死如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0366001" n="0366001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0366001" n="0366001"/><anchor xml:id="beg0366001" n="0366001"/>幻夢<anchor xml:id="end0366001"/>，</l><l>而彼業不壞。</l>
<lb n="0366a06" ed="T"/><l>虛空及涅槃，</l><l>滅二亦如是，</l>
<lb n="0366a07" ed="T"/><l>愚夫作妄想，</l><l>諸聖離有無。」</l></lg>
<lb n="0366a08" ed="T"/><p xml:id="pT39p0366a0801">佛謂我說中道妙空，則有無俱遣，故云「遠
<lb n="0366a09" ed="T"/>離於斷常」，此總明也。生死<anchor xml:id="nkr_note_orig_0366002" n="0366002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0366002" n="0366002"/><anchor xml:id="beg0366002" n="0366002"/>如幻夢下，次明生
<lb n="0366a10" ed="T"/>死、涅槃<anchor xml:id="end0366002"/>各離斷常，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0366003" n="0366003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0366003" n="0366003"/><anchor xml:id="beg0366003" n="0366003"/>則<anchor xml:id="end0366003"/>了生死如幻夢，故不常；
<lb n="0366a11" ed="T"/>彼業不壞，故不斷。虛空及涅槃，卽三無爲法，
<lb n="0366a12" ed="T"/>總是涅槃。此涅槃亦如幻故不常，非同小乘
<lb n="0366a13" ed="T"/>滅無故不斷，滅二無二也。謂生死涅槃無二，
<lb n="0366a14" ed="T"/>離乎斷常亦如是也。愚夫妄想故墮斷常，聖
<lb n="0366a15" ed="T"/>人已離有無，則無二法之異耳。</p>
<lb n="0366a16" ed="T"/><p xml:id="pT39p0366a1601">爾時，世尊復吿大慧菩薩摩訶薩言：「大慧！空、
<lb n="0366a17" ed="T"/>無生、無二、離自性相，普入諸佛一切修多羅，
<lb n="0366a18" ed="T"/>凡所有經悉說此義。諸修多羅悉隨衆生希
<lb n="0366a19" ed="T"/>望心，故爲分別說顯示其義，而非眞實在於
<lb n="0366a20" ed="T"/>言說。如鹿渴想狂惑群鹿，鹿於彼相計著水
<lb n="0366a21" ed="T"/>性而彼無水。如是一切修多羅所說諸法，爲
<lb n="0366a22" ed="T"/>令愚夫發歡喜故，非實聖智在於言說。是故
<lb n="0366a23" ed="T"/>當依於義，莫著言說。」</p><p xml:id="pT39p0366a2309" cb:place="inline">此總結空、無生等諸
<lb n="0366a24" ed="T"/>法，非但此經所說，乃一切大敎所詮之旨。聖
<lb n="0366a25" ed="T"/>智境界本無言說，然如來善巧分別者，爲令
<lb n="0366a26" ed="T"/>衆生離著顯性。苟或執之，則失於理，故<anchor xml:id="beg_44" type="star"/>誡<anchor xml:id="end_44"/>云
<lb n="0366a27" ed="T"/>「莫著言說」。妙在得意忘言，如月指之喩，斯得
<lb n="0366a28" ed="T"/>之矣。</p></cb:div>
<lb n="0366a29" ed="T"/><cb:juan n="001b" fun="close"><cb:jhead>楞伽阿跋多羅寶經註解卷第一<anchor xml:id="nkr_note_orig_0366004" n="0366004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0366004" n="0366004"/><anchor xml:id="beg0366004" n="0366004"/><note place="inline">下</note><anchor xml:id="end0366004"/></cb:jhead></cb:juan>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0343a0601" to="#end0343a0601"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">玘</lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB00215">玘</g></rdg></app>
<app cb:word-count="84" from="#beg0343001" to="#end0343001"><lem wit="#wit.orig"><head>欽錄</head>
<lb n="0343a05" ed="T"/><p>洪武十一年七月初十日，天界善世禪寺<lb n="0343a06" ed="T"/>住持<note place="inline">宗泐</note>、演福敎寺住持<note place="inline">如<note n="0343a0601" resp="#resp1" type="add">玘【CB】，<g ref="#CB00215">玘</g>【大】</note><choice n="0343a0601"><corr>玘</corr><sic><g ref="#CB00215">玘</g></sic></choice></note>，持奉新註<lb n="0343a07" ed="T"/>《楞伽經》，同考功監令李永等官，於<lb n="0343a08" ed="T" type="honorific"/>　西華樓進呈<lb n="0343a09" ed="T" type="honorific"/>御覽。當日欽奉<lb n="0343a10" ed="T" type="honorific"/>聖旨：這經好生註得停當，可卽刊板印行，敎<lb n="0343a11" ed="T"/>天下衆僧每講習。欽此。</p></lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0343b0601" to="#end0343b0601"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">玘</lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB00215">玘</g></rdg></app>
<app from="#beg0343002" to="#end0343002"><lem wit="#wit.orig">十</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">二</rdg></app>
<app from="#beg0343003" to="#end0343003"><lem wit="#wit.orig">序</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">天界善世禪寺住持臣僧宗泐謹序演福天台敎寺前住持臣僧如<g ref="#CB00215">玘</g></rdg></app>
<app from="#beg0343004" to="#end0343004"><lem wit="#wit.orig"><note place="inline">上</note></lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0343005" to="#end0343005"><lem wit="#wit.orig">宋</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">宋三藏法師天竺沙門</rdg></app>
<app from="#beg0343006" to="#end0343006"><lem wit="#wit.orig">奉　詔</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0343007" to="#end0343007"><lem wit="#wit.orig">講寺</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">天台敎寺</rdg></app>
<app from="#beg0343008" to="#end0343008"><lem wit="#wit.orig">住</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">前住</rdg></app>
<app from="#beg0343b2801" to="#end0343b2801"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">玘</lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB00215">玘</g></rdg></app>
<app from="#beg0343009" to="#end0343009"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4" cb:provider="CBETA 新式標點專案 (2021-12-01)">叉<note type="cf1">X01n0008_p0235a07</note></lem><rdg wit="#wit.orig">又</rdg><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">叉</rdg></app>
<app from="#beg0343010" to="#end0343010"><lem wit="#wit.orig">辯</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">辨</rdg></app>
<app from="#beg_1" to="#end_1" corresp="#0343010"><lem wit="#wit.orig">辯</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">辨</rdg></app>
<app from="#beg0343011" to="#end0343011"><lem wit="#wit.orig">品</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">品第一</rdg></app>
<app from="#beg0343012" to="#end0343012"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg0344001" to="#end0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_2" to="#end_2" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞<lb n="0344c10" ed="T"/>伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_3" to="#end_3" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_4" to="#end_4" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg0345001" to="#end0345001"><lem wit="#wit.orig">問</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">問謂</rdg></app>
<app from="#beg0345002" to="#end0345002"><lem wit="#wit.orig">往</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg_5" to="#end_5" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_6" to="#end_6" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_7" to="#end_7" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg0345003" to="#end0345003"><lem wit="#wit.orig">云</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0345004" to="#end0345004"><lem wit="#wit.orig">至</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">之</rdg></app>
<app from="#beg_8" to="#end_8" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_9" to="#end_9" corresp="#0345003"><lem wit="#wit.orig">云</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg_a" to="#end_a" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_b" to="#end_b" corresp="#0345003"><lem wit="#wit.orig">云</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg_c" to="#end_c" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_d" to="#end_d" corresp="#0345003"><lem wit="#wit.orig">云</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg_e" to="#end_e" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_f" to="#end_f" corresp="#0345003"><lem wit="#wit.orig">云</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0345005" to="#end0345005"><lem wit="#wit.orig">幾</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">幾種</rdg></app>
<app from="#beg0346001" to="#end0346001"><lem wit="#wit.orig">二</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">一</rdg></app>
<app from="#beg_10" to="#end_10" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_11" to="#end_11" corresp="#0345003"><lem wit="#wit.orig">云</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg_12" to="#end_12" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_13" to="#end_13" corresp="#0345003"><lem wit="#wit.orig">云</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0346002" to="#end0346002"><lem wit="#wit.orig">問</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">此問</rdg></app>
<app from="#beg0346003" to="#end0346003"><lem wit="#wit.orig">黎</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">梨</rdg></app>
<app from="#beg_14" to="#end_14" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_15" to="#end_15" corresp="#0345003"><lem wit="#wit.orig">云</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0346004" to="#end0346004"><lem wit="#wit.orig">云何象馬鹿？云<lb n="0346b09" ed="T"/>何而捕取</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">問草木之生誰使之然</rdg></app>
<app from="#beg0346005" to="#end0346005"><lem wit="#wit.orig">問草木之生誰使之然</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">云何象馬鹿云何而捕取</rdg></app>
<app from="#beg0346006" to="#end0346006"><lem wit="#wit.orig">象</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">問象</rdg></app>
<app from="#beg0346007" to="#end0346007"><lem wit="#wit.orig">又復誰能</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">誰復</rdg></app>
<app from="#beg0346008" to="#end0346008"><lem wit="#wit.orig">何</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">云何爲卑陋何</rdg></app>
<app from="#beg0346009" to="#end0346009"><lem wit="#wit.orig">而生</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0346010" to="#end0346010"><lem wit="#wit.orig">經》云</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0346011" to="#end0346011"><lem wit="#wit.orig">繞</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">遶</rdg></app>
<app from="#beg0346012" to="#end0346012"><lem wit="#wit.orig">耶</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg_16" to="#end_16" corresp="#0346011"><lem wit="#wit.orig">繞</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">遶</rdg></app>
<app from="#beg0346013" to="#end0346013"><lem wit="#wit.orig">果</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">報</rdg></app>
<app from="#beg_17" to="#end_17" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_18" to="#end_18" corresp="#0345003"><lem wit="#wit.orig">云</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0347001" to="#end0347001"><lem wit="#wit.orig">也</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">謂功行已辨也</rdg></app>
<app from="#beg_19" to="#end_19" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_1a" to="#end_1a" corresp="#0345003"><lem wit="#wit.orig">云</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg_1b" to="#end_1b" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_1c" to="#end_1c" corresp="#0345003"><lem wit="#wit.orig">云</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0347002" to="#end0347002"><lem wit="#wit.orig">曰</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">言</rdg></app>
<app from="#beg_1d" to="#end_1d" corresp="#0347002"><lem wit="#wit.orig">曰</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">言</rdg></app>
<app from="#beg0347003" to="#end0347003"><lem wit="#wit.orig">者</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0348001" to="#end0348001"><lem wit="#wit.orig">塵</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">亦塵</rdg></app>
<app from="#beg_1e" to="#end_1e" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_1f" to="#end_1f" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg0348002" to="#end0348002"><lem wit="#wit.orig">揵</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">犍</rdg></app>
<app from="#beg0348003" to="#end0348003"><lem wit="#wit.orig">此</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0348004" to="#end0348004"><lem wit="#wit.orig">種</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">種及</rdg></app>
<app from="#beg0348005" to="#end0348005"><lem wit="#wit.orig">吒</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">吒者</rdg></app>
<app from="#beg0348006" to="#end0348006"><lem wit="#wit.orig">立</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">立也</rdg></app>
<app from="#beg_20" to="#end_20" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg0349001" to="#end0349001"><lem wit="#wit.orig">也</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg_21" to="#end_21" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_22" to="#end_22" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_23" to="#end_23" corresp="#0348002"><lem wit="#wit.orig">揵</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">犍</rdg></app>
<app from="#beg_24" to="#end_24" corresp="#0348002"><lem wit="#wit.orig">揵</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">犍</rdg></app>
<app from="#beg_25" to="#end_25" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_26" to="#end_26" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_27" to="#end_27" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg0350001" to="#end0350001"><lem wit="#wit.orig">唯</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">惟</rdg></app>
<app from="#beg0350002" to="#end0350002"><lem wit="#wit.orig">此識</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">體性</rdg></app>
<app from="#beg0350003" to="#end0350003"><lem wit="#wit.orig">者</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">謂</rdg></app>
<app from="#beg_28" to="#end_28" corresp="#0349001"><lem wit="#wit.orig">也</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg_29" to="#end_29" corresp="#0350003"><lem wit="#wit.orig">者</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">謂</rdg></app>
<app from="#beg_2a" to="#end_2a" corresp="#0349001"><lem wit="#wit.orig">也</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0350004" to="#end0350004"><lem wit="#wit.orig">一</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">二</rdg></app>
<app from="#beg0351001" to="#end0351001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4" cb:provider="CBETA 新式標點專案 (2021-12-01)"><space quantity="0"/><note type="cf1">T16n0670_p0483b05</note></lem><rdg wit="#wit.orig">若</rdg><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg_2b" to="#end_2b" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_2c" to="#end_2c" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_2d" to="#end_2d" corresp="#0348002"><lem wit="#wit.orig">揵</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">犍</rdg></app>
<app from="#beg0353001" to="#end0353001"><lem wit="#wit.orig">隨</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">逐</rdg></app>
<app from="#beg0353002" to="#end0353002"><lem wit="#wit.orig">爲</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">之</rdg></app>
<app from="#beg_2e" to="#end_2e" corresp="#0350001"><lem wit="#wit.orig">唯</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">惟</rdg></app>
<app from="#beg_2f" to="#end_2f" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg0354001" to="#end0354001"><lem wit="#wit.orig">心</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">心藏識可得故曰異</rdg></app>
<app from="#beg0354002" to="#end0354002"><lem wit="#wit.orig">故曰異亦等</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg_30" to="#end_30" corresp="#0344001"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg0356a0801" to="#end0356a0801"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">玘</lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB00215">玘</g></rdg></app>
<app from="#beg0356002" to="#end0356002"><lem wit="#wit.orig">通</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">了</rdg></app>
<app from="#beg0356003" to="#end0356003"><lem wit="#wit.orig">自</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0356004" to="#end0356004"><lem wit="#wit.orig">住</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">住雖住此相</rdg></app>
<app from="#beg0356005" to="#end0356005"><lem wit="#wit.orig">示</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">示同行者</rdg></app>
<app from="#beg0356006" to="#end0356006"><lem wit="#wit.orig">同行者</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0356007" to="#end0356007"><lem wit="#wit.orig">爲</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">爲衆</rdg></app>
<app from="#beg0356008" to="#end0356008"><lem wit="#wit.orig">別</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">別也</rdg></app>
<app from="#beg0356009" to="#end0356009"><lem wit="#wit.orig">應</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">因</rdg></app>
<app from="#beg0357001" to="#end0357001"><lem wit="#wit.orig">唯</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">惟</rdg></app>
<app from="#beg0357002" to="#end0357002"><lem wit="#wit.orig">彼</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">比</rdg></app>
<app from="#beg0357003" to="#end0357003"><lem wit="#wit.orig">答</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">答中</rdg></app>
<app from="#beg0357004" to="#end0357004"><lem wit="#wit.orig">辯</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">辨</rdg></app>
<app from="#beg0357005" to="#end0357005"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_31" to="#end_31" corresp="#0357005"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_32" to="#end_32" corresp="#0357005"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg0358001" to="#end0358001"><lem wit="#wit.orig">等</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">妄想</rdg></app>
<app from="#beg0358002" to="#end0358002"><lem wit="#wit.orig">耶</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">邪</rdg></app>
<app from="#beg_33" to="#end_33" corresp="#0358002"><lem wit="#wit.orig">耶</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">邪</rdg></app>
<app from="#beg_34" to="#end_34" corresp="#0358002"><lem wit="#wit.orig">耶</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">邪</rdg></app>
<app from="#beg_35" to="#end_35" corresp="#0357005"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg0358003" to="#end0358003"><lem wit="#wit.orig">起</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg_36" to="#end_36" corresp="#0358003"><lem wit="#wit.orig">起</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0358c0901" to="#end0358c0901"><lem wit="#wit.cbeta #wit2 #wit3" resp="#resp4" cb:provider="CBETA 新式標點專案 (2021-12-01)">干<note type="cf1">P177n1701_p0789a05</note><note type="cf2">J05n0112_p0669c22</note></lem><rdg wit="#wit.orig">于</rdg></app>
<app from="#beg0358004" to="#end0358004"><lem wit="#wit.orig">色</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg_37" to="#end_37" corresp="#0357005"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg0358005" to="#end0358005"><lem wit="#wit.orig">結</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">相</rdg></app>
<app from="#beg0358006" to="#end0358006"><lem wit="#wit.cbeta #wit2 #wit4" resp="#resp4" cb:provider="CBETA 新式標點專案 (2021-12-01)">戒<note type="cf1">P177n1701_p0789b10</note><note type="cf2">L150n1617_p0324b15</note></lem><rdg wit="#wit.orig">界</rdg><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">戒</rdg></app>
<app from="#beg0359001" to="#end0359001"><lem wit="#wit.cbeta #wit2 #wit4" resp="#resp4" cb:provider="CBETA 新式標點專案 (2021-12-01)">性<note type="cf1">P177n1701_p0791b07</note><note type="cf2">L150n1617_p0326a07</note></lem><rdg wit="#wit.orig">心</rdg><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0359002" to="#end0359002"><lem wit="#wit.orig">等</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">等者</rdg></app>
<app from="#beg_38" to="#end_38" corresp="#0357005"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg0359003" to="#end0359003"><lem wit="#wit.orig">也</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">邪</rdg></app>
<app from="#beg0360001" to="#end0360001"><lem wit="#wit.orig">是</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">來</rdg></app>
<app from="#beg0360002" to="#end0360002"><lem wit="#wit.orig">名</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">斥</rdg></app>
<app from="#beg0360003" to="#end0360003"><lem wit="#wit.orig">叵</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">不可</rdg></app>
<app from="#beg_39" to="#end_39" corresp="#0357001"><lem wit="#wit.orig">唯</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">惟</rdg></app>
<app from="#beg_3a" to="#end_3a" corresp="#0357005"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg0361001" to="#end0361001"><lem wit="#wit.orig">由</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">有</rdg></app>
<app from="#beg_3b" to="#end_3b" corresp="#0357005"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_3c" to="#end_3c" corresp="#0357005"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg0361002" to="#end0361002"><lem wit="#wit.cbeta #wit4" resp="#resp4" cb:provider="CBETA 新式標點專案 (2021-12-01)">性<note type="cf1">L150n1617_p0330b14</note></lem><rdg wit="#wit.orig">生</rdg><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">性</rdg></app>
<app from="#beg_3d" to="#end_3d" corresp="#0357005"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg0362001" to="#end0362001"><lem wit="#wit.orig">善</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0363001" to="#end0363001"><lem wit="#wit.orig">合</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">合之</rdg></app>
<app from="#beg_3e" to="#end_3e" corresp="#0357005"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_3f" to="#end_3f" corresp="#0357005"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg_40" to="#end_40" corresp="#0357005"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg0363002" to="#end0363002"><lem wit="#wit.orig">言此</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">此言</rdg></app>
<app from="#beg_41" to="#end_41" corresp="#0357005"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg0364001" to="#end0364001"><lem wit="#wit.orig">聖賢</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">賢聖</rdg></app>
<app from="#beg0364002" to="#end0364002"><lem wit="#wit.cbeta #wit2 #wit4" resp="#resp4" cb:provider="CBETA 新式標點專案 (2021-12-01)">自<note type="cf1">P177n1701_p0807a01</note><note type="cf2">L150n1617_p0326a07</note></lem><rdg wit="#wit.orig">二</rdg><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">自</rdg></app>
<app from="#beg_42" to="#end_42" corresp="#0357005"><lem wit="#wit.orig">入楞伽</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">唐譯</rdg></app>
<app from="#beg0365001" to="#end0365001"><lem wit="#wit.orig">也</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0365002" to="#end0365002"><lem wit="#wit.orig">已</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">矣</rdg></app>
<app from="#beg0365003" to="#end0365003"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">麆</lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB04669">󱈽</g></rdg><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">觕</rdg></app>
<app from="#beg_43" to="#end_43" corresp="#0365003"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">麆</lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB04669">󱈽</g></rdg><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">觕</rdg></app>
<app from="#beg0365004" to="#end0365004"><lem wit="#wit.orig">誡</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">戒</rdg></app>
<app from="#beg0366001" to="#end0366001"><lem wit="#wit.orig">幻夢</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">夢幻</rdg></app>
<app cb:word-count="10" from="#beg0366002" to="#end0366002"><lem wit="#wit.orig">如幻夢下，次明生<lb n="0366a10" ed="T"/>死、涅槃</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">下明</rdg></app>
<app from="#beg0366003" to="#end0366003"><lem wit="#wit.orig">則</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg_44" to="#end_44" corresp="#0365004"><lem wit="#wit.orig">誡</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1">戒</rdg></app>
<app from="#beg0366004" to="#end0366004"><lem wit="#wit.orig"><note place="inline">下</note></lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1"><space quantity="0"/></rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
<note n="0343001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0343001">（欽錄…此）八十四字【大】，〔－〕【甲】，【原】明崇禎五年刊<name role="" type="person">增上寺</name>報恩藏本，【甲】正保五年刊宗敎大學藏本</note>
<note n="0343002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0343002">十【大】，二【甲】</note>
<note n="0343003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0343003">序【大】，天界善世禪寺住持臣僧宗泐謹序演福天台敎寺前住持臣僧如<g ref="#CB00215">玘</g>【甲】</note>
<note n="0343004" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0343004">上【大】，〔－〕【甲】</note>
<note n="0343005" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0343005">宋【大】，宋三藏法師天竺沙門【甲】</note>
<note n="0343006" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0343006">奉詔【大】，〔－〕【甲】</note>
<note n="0343007" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0343007">講寺【大】，天台敎寺【甲】</note>
<note n="0343008" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0343008">住【大】，前住【甲】</note>
<note n="0343009" resp="#resp1" type="mod" cb:note_key="T39.0343c03.05" target="#nkr_note_mod_0343009">叉【CB】【甲】，又【大】</note>
<note n="0343010" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0343010">辯【大】＊，辨【甲】＊</note>
<note n="0343011" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0343011">品【大】，品第一【甲】</note>
<note n="0343012" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0343012">入楞伽【大】，唐譯【甲】</note>
<note n="0344001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0344001">入楞伽【大】＊，唐譯【甲】＊</note>
<note n="0345001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0345001">問【大】，問謂【甲】</note>
<note n="0345002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0345002">往【大】，〔－〕【甲】</note>
<note n="0345003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0345003">云【大】＊，〔－〕【甲】＊</note>
<note n="0345004" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0345004">至【大】，之【甲】</note>
<note n="0345005" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0345005">幾【大】，幾種【甲】</note>
<note n="0346001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0346001">二【大】，一【甲】</note>
<note n="0346002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0346002">問【大】，此問【甲】</note>
<note n="0346003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0346003">黎【大】下同，梨【甲】下同</note>
<note n="0346004" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0346004">云何象馬鹿云何而捕取【大】∞問草木之生誰使之然【甲】</note>
<note n="0346005" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0346005">問草木之生誰使之然【大】∞云何象馬鹿云何而捕取【甲】</note>
<note n="0346006" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0346006">象【大】，問象【甲】</note>
<note n="0346007" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0346007">又復誰能【大】，誰復【甲】</note>
<note n="0346008" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0346008">何【大】，云何爲卑陋何【甲】</note>
<note n="0346009" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0346009">而生【大】，〔－〕【甲】</note>
<note n="0346010" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0346010">經云【大】，〔－〕【甲】</note>
<note n="0346011" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0346011">繞【大】＊，遶【甲】＊</note>
<note n="0346012" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0346012">耶【大】，〔－〕【甲】</note>
<note n="0346013" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0346013">果【大】，報【甲】</note>
<note n="0347001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0347001">也【大】，謂功行已辨也【甲】</note>
<note n="0347002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0347002">曰【大】＊，言【甲】＊</note>
<note n="0347003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0347003">者【大】，〔－〕【甲】</note>
<note n="0348001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0348001">塵【大】，亦塵【甲】</note>
<note n="0348002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0348002">揵【大】＊，犍【甲】＊</note>
<note n="0348003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0348003">此【大】，〔－〕【甲】</note>
<note n="0348004" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0348004">種【大】，種及【甲】</note>
<note n="0348005" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0348005">吒【大】，吒者【甲】</note>
<note n="0348006" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0348006">立【大】，立也【甲】</note>
<note n="0349001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0349001">也【大】＊，〔－〕【甲】＊</note>
<note n="0350001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0350001">唯【大】＊，惟【甲】＊</note>
<note n="0350002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0350002">此識【大】，體性【甲】</note>
<note n="0350003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0350003">者【大】＊，謂【甲】＊</note>
<note n="0350004" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0350004">一【大】，二【甲】</note>
<note n="0351001" resp="#resp1" type="mod" cb:note_key="T39.0351a04.15" target="#nkr_note_mod_0351001">〔－〕【CB】【甲】，若【大】</note>
<note n="0353001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0353001">隨【大】，逐【甲】</note>
<note n="0353002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0353002">爲【大】，之【甲】</note>
<note n="0354001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0354001">心【大】，心藏識可得故曰異【甲】</note>
<note n="0354002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0354002">故曰異亦等【大】，〔－〕【甲】</note>
<note n="0355001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0355001"><!--CBETA todo type: a-->次頁[01]不分卷【甲】</note>
<note n="0356001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0356001"><!--CBETA todo type: a-->前頁[01]不分卷【甲】</note>
<note n="0356002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0356002">通【大】，了【甲】</note>
<note n="0356003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0356003">自【大】，〔－〕【甲】</note>
<note n="0356004" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0356004">住【大】，住雖住此相【甲】</note>
<note n="0356005" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0356005">示【大】，示同行者【甲】</note>
<note n="0356006" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0356006">同行者【大】，〔－〕【甲】</note>
<note n="0356007" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0356007">爲【大】，爲衆【甲】</note>
<note n="0356008" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0356008">別【大】，別也【甲】</note>
<note n="0356009" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0356009">應【大】，因【甲】</note>
<note n="0357001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0357001">唯【大】＊，惟【甲】＊</note>
<note n="0357002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0357002">彼【大】，比【甲】</note>
<note n="0357003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0357003">答【大】，答中【甲】</note>
<note n="0357004" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0357004">辯【大】，辨【甲】</note>
<note n="0357005" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0357005">入楞伽【大】＊，唐譯【甲】＊</note>
<note n="0358001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0358001">等【大】，妄想【甲】</note>
<note n="0358002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0358002">耶【大】＊，邪【甲】＊</note>
<note n="0358003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0358003">起【大】＊，〔－〕【甲】＊</note>
<note n="0358004" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0358004"><!--CBETA todo type: ＊-->色【大】＊，〔－〕【甲】＊</note>
<note n="0358005" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0358005">結【大】，相【甲】</note>
<note n="0358006" resp="#resp1" type="mod" cb:note_key="T39.0358c28.08" target="#nkr_note_mod_0358006">戒【CB】【北藏-CB】【龍-CB】【甲】，界【大】</note>
<note n="0359001" resp="#resp1" type="mod" cb:note_key="T39.0359b25.05" target="#nkr_note_mod_0359001">性【CB】【北藏-CB】【龍-CB】，心【大】，〔－〕【甲】</note>
<note n="0359002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0359002">等【大】，等者【甲】</note>
<note n="0359003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0359003">也【大】，邪【甲】</note>
<note n="0360001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0360001">是【大】，來【甲】</note>
<note n="0360002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0360002">名【大】，斥【甲】</note>
<note n="0360003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0360003">叵【大】，不可【甲】</note>
<note n="0361001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0361001">由【大】，有【甲】</note>
<note n="0361002" resp="#resp1" type="mod" cb:note_key="T39.0361c24.10" target="#nkr_note_mod_0361002">性【CB】【龍-CB】【甲】，生【大】</note>
<note n="0362001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0362001">善【大】，〔－〕【甲】</note>
<note n="0363001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0363001">合【大】，合之【甲】</note>
<note n="0363002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0363002">言此【大】，此言【甲】</note>
<note n="0364001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0364001">聖賢【大】，賢聖【甲】</note>
<note n="0364002" resp="#resp1" type="mod" cb:note_key="T39.0364b27.02" target="#nkr_note_mod_0364002">自【CB】【北藏-CB】【龍-CB】【甲】，二【大】</note>
<note n="0365001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0365001">也【大】，〔－〕【甲】</note>
<note n="0365002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0365002">已【大】，矣【甲】</note>
<note n="0365003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0365003">麆【CB】＊，<g ref="#CB04669">󱈽</g>【大】＊，觕【甲】＊</note>
<note n="0365004" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0365004">誡【大】＊，戒【甲】＊</note>
<note n="0366001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0366001">幻夢【大】，夢幻【甲】</note>
<note n="0366002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0366002">（如幻…槃）十字【大】，下明【甲】</note>
<note n="0366003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0366003">則【大】，〔－〕【甲】</note>
<note n="0366004" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0366004">下【大】，〔－〕【甲】</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="taisho-notes">
<head>大正藏 校注</head>
<p>
<note n="0343001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0343001">【原】明崇禎五年刊<name role="" type="person">增上寺</name>報恩藏本，【甲】正保五年刊宗敎大學藏本，〔欽錄…此〕八十四字－【甲】</note>
<note n="0343002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0343002">十＝二【甲】</note>
<note n="0343003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0343003">（（序））一字＝（（天界善世禪寺住持臣僧宗泐謹序演福天台敎寺前住持臣僧如<g ref="#CB00215">玘</g>））二十七字【甲】</note>
<note n="0343004" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0343004">〔上〕－【甲】</note>
<note n="0343005" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0343005">宋＋（三藏法師天竺沙門）【甲】</note>
<note n="0343006" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0343006">〔奉詔〕－【甲】</note>
<note n="0343007" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0343007">講寺＝天台敎寺【甲】</note>
<note n="0343008" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0343008">（前）＋住【甲】</note>
<note n="0343009" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0343009">又＝叉【甲】</note>
<note n="0343010" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0343010">辯＝辨【甲】＊</note>
<note n="0343011" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0343011">品＋（第一）【甲】</note>
<note n="0343012" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0343012">入楞伽＝唐譯【甲】</note>
<note n="0344001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0344001">入楞伽＝唐譯【甲】＊</note>
<note n="0345001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0345001">問＋（謂）【甲】</note>
<note n="0345002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0345002">〔往〕－【甲】</note>
<note n="0345003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0345003">〔云〕－【甲】＊</note>
<note n="0345004" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0345004">至＝之【甲】</note>
<note n="0345005" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0345005">幾＋（種）【甲】</note>
<note n="0346001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0346001">二＝一【甲】</note>
<note n="0346002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0346002">（此）＋問【甲】</note>
<note n="0346003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0346003">黎＝梨【甲】下同</note>
<note n="0346004" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0346004">云何象馬鹿云何而捕取∞問草木之生誰使之然【甲】</note>
<note n="0346005" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0346005">云何象馬鹿云何而捕取∞問草木之生誰使之然【甲】</note>
<note n="0346006" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0346006">（問）＋象【甲】</note>
<note n="0346007" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0346007">又復誰能＝誰復【甲】</note>
<note n="0346008" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0346008">（云何爲卑陋）＋何【甲】</note>
<note n="0346009" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0346009">〔而生〕－【甲】</note>
<note n="0346010" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0346010">〔經云〕－【甲】</note>
<note n="0346011" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0346011">繞＝遶【甲】＊</note>
<note n="0346012" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0346012">〔耶〕－【甲】</note>
<note n="0346013" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0346013">果＝報【甲】</note>
<note n="0347001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0347001">（謂功行已辨）＋也【甲】</note>
<note n="0347002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0347002">曰＝言【甲】＊</note>
<note n="0347003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0347003">〔者〕－【甲】</note>
<note n="0348001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0348001">（亦）＋塵【甲】</note>
<note n="0348002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0348002">揵＝犍【甲】＊</note>
<note n="0348003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0348003">〔此〕－【甲】</note>
<note n="0348004" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0348004">種＋（及）【甲】</note>
<note n="0348005" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0348005">吒＋（者）【甲】</note>
<note n="0348006" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0348006">立＋（也）【甲】</note>
<note n="0349001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0349001">〔也〕－【甲】＊</note>
<note n="0350001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0350001">唯＝惟【甲】＊</note>
<note n="0350002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0350002">此識＝體性【甲】</note>
<note n="0350003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0350003">者＝謂【甲】＊</note>
<note n="0350004" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0350004">一＝二【甲】</note>
<note n="0351001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0351001">〔若〕－【甲】</note>
<note n="0353001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0353001">隨＝逐【甲】</note>
<note n="0353002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0353002">爲＝之【甲】</note>
<note n="0354001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0354001">心＋（藏識可得故曰異）【甲】</note>
<note n="0354002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0354002">〔故曰異亦等〕－【甲】</note>
<note n="0355001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0355001">次頁[01]不分卷【甲】</note>
<note n="0356001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0356001">前頁[01]不分卷【甲】</note>
<note n="0356002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0356002">通＝了【甲】</note>
<note n="0356003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0356003">〔自〕－【甲】</note>
<note n="0356004" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0356004">住＋（雖住此相）【甲】</note>
<note n="0356005" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0356005">示＋（同行者）【甲】</note>
<note n="0356006" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0356006">〔同行者〕－【甲】</note>
<note n="0356007" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0356007">爲＋（衆）【甲】</note>
<note n="0356008" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0356008">別＋（也）【甲】</note>
<note n="0356009" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0356009">應＝因【甲】</note>
<note n="0357001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0357001">唯＝惟【甲】＊</note>
<note n="0357002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0357002">彼＝比【甲】</note>
<note n="0357003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0357003">答＋（中）【甲】</note>
<note n="0357004" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0357004">辯＝辨【甲】</note>
<note n="0357005" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0357005">入楞伽＝唐譯【甲】＊</note>
<note n="0358001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0358001">等＝妄想【甲】</note>
<note n="0358002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0358002">耶＝邪【甲】＊</note>
<note n="0358003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0358003">〔起〕－【甲】＊</note>
<note n="0358004" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0358004">〔色〕－【甲】＊</note>
<note n="0358005" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0358005">結＝相【甲】</note>
<note n="0358006" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0358006">界＝戒【甲】</note>
<note n="0359001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0359001">〔心〕－【甲】</note>
<note n="0359002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0359002">等＋（者）【甲】</note>
<note n="0359003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0359003">也＝邪【甲】</note>
<note n="0360001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0360001">是＝來【甲】</note>
<note n="0360002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0360002">名＝斥【甲】</note>
<note n="0360003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0360003">叵＝不可【甲】</note>
<note n="0361001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0361001">由＝有【甲】</note>
<note n="0361002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0361002">生＝性【甲】</note>
<note n="0362001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0362001">〔善〕－【甲】</note>
<note n="0363001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0363001">合＋（之）【甲】</note>
<note n="0363002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0363002">言此＝此言【甲】</note>
<note n="0364001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0364001">聖賢＝賢聖【甲】</note>
<note n="0364002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0364002">二＝自【甲】</note>
<note n="0365001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0365001">〔也〕－【甲】</note>
<note n="0365002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0365002">已＝矣【甲】</note>
<note n="0365003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0365003"><g ref="#CB04669">󱈽</g>＝觕【甲】＊</note>
<note n="0365004" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0365004">誡＝戒【甲】＊</note>
<note n="0366001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0366001">幻夢＝夢幻【甲】</note>
<note n="0366002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0366002">（（如幻…槃））十字＝（（下明））二字【甲】</note>
<note n="0366003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0366003">〔則〕－【甲】</note>
<note n="0366004" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0366004">〔下〕－【甲】</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0343a0601" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0343a0601">玘【CB】，<g ref="#CB00215">玘</g>【大】</note>
<note n="0343b0601" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0343b0601">玘【CB】，<g ref="#CB00215">玘</g>【大】</note>
<note n="0343b2801" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0343b2801">玘【CB】，<g ref="#CB00215">玘</g>【大】</note>
<note n="0356a0801" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0356a0801">玘【CB】，<g ref="#CB00215">玘</g>【大】</note>
<note n="0358c0901" resp="#resp1" type="add" cb:note_key="T39.0358c09.03" target="#nkr_note_add_0358c0901">干【CB】【北藏-CB】【嘉興-CB】，于【大】</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="rest-notes">
<head>其他校注</head>
<p>
<note n="0343001" type="rest" place="foot" target="#nkr_note_rest_0343001">【原】明崇禎五年刊<name role="" type="person">增上寺</name>報恩藏本，【甲】正保五年刊宗敎大學藏本</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>