<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X05n0229">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 229 華嚴經行願品疏鈔</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 229 華嚴經行願品疏鈔</title>
			<author>唐 澄觀別行疏　宗密隨疏鈔</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.liyi</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>6卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">5</idno>.<idno type="no">229</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">華嚴經行願品疏鈔</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識，古籍酷 AI 自動標點引擎提供新式標點初稿</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>AI 標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00368">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00368</charName>
				<mapping cb:dec="983408" type="PUA">U+F0170</mapping>
			<mapping type="unicode">U+28924</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[里*也]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00501">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00501</charName>
				<mapping cb:dec="983541" type="PUA">U+F01F5</mapping>
			<mapping type="unicode">U+4B7E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>馱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[馬*犬]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00904">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00904</charName>
				<mapping cb:dec="983944" type="PUA">U+F0388</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3A8D</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>勃</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[改-己+孛]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB02494">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName>
				<mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping>
			<mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB08504">
				<charName>CBETA CHARACTER CB08504</charName>
				<mapping cb:dec="991544" type="PUA">U+F2138</mapping>
			<mapping type="unicode">U+269A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>燄</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舀*炎]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15131">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15131</charName>
				<mapping cb:dec="998171" type="PUA">U+F3B1B</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>邦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[邱-丘+(看-目)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15156">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15156</charName>
				<mapping cb:dec="998196" type="PUA">U+F3B34</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7891</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>碑</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[石*((白-日+田)/廾)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17483">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17483</charName>
				<mapping cb:dec="1000523" type="PUA">U+F444B</mapping>
			<mapping type="unicode">U+35EE</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[名*庚]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17488">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17488</charName>
				<mapping cb:dec="1000528" type="PUA">U+F4450</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+25EB4</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[米*(合-口+(一/心))]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2005-10-27T10:33:22">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0220b" n="0220b"/>
<lb ed="X" n="0220b01"/>
<cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 229-A 大方廣佛華嚴經普賢行願品別行疏鈔重刊序</cb:mulu><head>No. 229-A
<lb ed="X" n="0220b02"/><lb ed="R007" n="0773a01"/> 大方廣佛華嚴經普賢行願品別行
<lb ed="X" n="0220b03"/><lb ed="R007" n="0773a01"/>疏鈔重刊序</head>
<lb ed="X" n="0220b04"/>
<lb ed="X" n="0220b05"/><lb ed="R007" n="0773a02"/><byline cb:type="author">新安道奎稽首和南述</byline>
<lb ed="X" n="0220b06"/><lb ed="R007" n="0773a03"/><p xml:id="pX05p0220b0601">雜華，爲十方三世大覺根本法輪，蓋指人人本具大
<lb ed="X" n="0220b07"/><lb ed="R007" n="0773a04"/>事因緣也。祇因衆生昧之，以故諸佛出興，發明建立。
<lb ed="X" n="0220b08"/><lb ed="R007" n="0773a05"/>就中雖隨時、隨方、隨言論、隨知解、隨意想分別，稱彼
<lb ed="X" n="0220b09"/><lb ed="R007" n="0773a06"/>根欲廣演無邊差別妙法，究竟於當人分上增減，絲
<lb ed="X" n="0220b10"/><lb ed="R007" n="0773a07"/>毫不得。悟至此者，方知佛祖無法與人，亦無一時一
<lb ed="X" n="0220b11"/><lb ed="R007" n="0773a08"/>處塵毛刹海。非是弘宣此者，縱欲以大海量墨，須彌
<lb ed="X" n="0220b12"/><lb ed="R007" n="0773a09"/>作筆，亦不能吐露少分，何況<anchor xml:id="nkr_note_orig_0220001" n="0220001"/>今經。所以龍猛入婆伽
<lb ed="X" n="0220b13"/><lb ed="R007" n="0773a10"/>宮，見文字所載，<anchor xml:id="nkr_note_add_0220b1301" n="0220b1301"/><anchor xml:id="beg0220b1301" n="0220b1301"/>已<anchor xml:id="end0220b1301"/>有其三。而閻浮心力有限，乃誦出
<lb ed="X" n="0220b14"/><lb ed="R007" n="0773a11"/>十萬頌四十八品者，弘揚五天，東傳震。且則自晉譯
<lb ed="X" n="0220b15"/><lb ed="R007" n="0773a12"/>三萬六千頌成六十卷，唐譯四萬五千頌成八十卷，
<lb ed="X" n="0220b16"/><lb ed="R007" n="0773a13"/>續得烏茶國所貢後分般若三藏，同淸涼國師再譯
<lb ed="X" n="0220b17"/><lb ed="R007" n="0773a14"/>成四十卷。其臨末一卷，卽今十大願王是也，乃晉唐
<lb ed="X" n="0220b18"/><lb ed="R007" n="0773a15"/>二大部中所缺。然具攝全經綱領，故淸涼於大疏鈔
<lb ed="X" n="0220b19"/><lb ed="R007" n="0773a16"/>外，<anchor xml:id="nkr_note_add_0220b1901" n="0220b1901"/><anchor xml:id="beg0220b1901" n="0220b1901"/>已<anchor xml:id="end0220b1901"/>爲十卷疏疏。此後譯而復更作別行疏疏。此一
<lb ed="X" n="0220b20"/><lb ed="R007" n="0773a17"/>卷，圭峰作鈔釋之，最爲詳盡。竭藏海之洪瀾，收歸一
<lb ed="X" n="0220b21"/><lb ed="R007" n="0773a18"/>滴。指中邊之蜜味，頓令親甞。欲求開示悟入，舍此更
<lb ed="X" n="0220b22"/><lb ed="R007" n="0773b01"/>無門矣。予恒傷淸涼著述六百卷之繁，今多散落。卽
<lb ed="X" n="0220b23"/><lb ed="R007" n="0773b02"/>續疏十卷，亦不復存。幸此一卷疏鈔，昭慶藏板，具爲
<lb ed="X" n="0220b24"/><lb ed="R007" n="0773b03"/>不知。何緣南北兩藏，俱未收入。嘉興書本亦然。誠恐
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0220c" n="0220c"/>
<lb ed="X" n="0220c01"/><lb ed="R007" n="0773b04"/>日久歲深，又歸變滅。適羌世隆欲流通大法，予指令
<lb ed="X" n="0220c02"/><lb ed="R007" n="0773b05"/>刻此，廣布種無上福慧勝因。至於不可思議殊勝功
<lb ed="X" n="0220c03"/><lb ed="R007" n="0773b06"/>德，如盥掌之水，尙拯生靈升天。一偈之功，<anchor xml:id="nkr_note_add_0220c0301" n="0220c0301"/><anchor xml:id="beg0220c0301" n="0220c0301"/>已<anchor xml:id="end0220c0301"/>至獄門
<lb ed="X" n="0220c04"/><lb ed="R007" n="0773b07"/>而返。具如傳譯，感通備述。所謂一文之妙，攝義無遺。
<lb ed="X" n="0220c05"/><lb ed="R007" n="0773b08"/>讀誦思修，功齊種智。古德<anchor xml:id="nkr_note_add_0220c0501" n="0220c0501"/><anchor xml:id="beg0220c0501" n="0220c0501"/>已<anchor xml:id="end0220c0501"/>言之審矣。是在當人深
<lb ed="X" n="0220c06"/><lb ed="R007" n="0773b09"/>信力行，終獲全身證入。然後知佛祖眞不我欺，皆緣
<lb ed="X" n="0220c07"/><lb ed="R007" n="0773b10"/>自欺辜。宏慈深悲，傷<anchor xml:id="nkr_note_add_0220c0701" n="0220c0701"/><anchor xml:id="beg0220c0701" n="0220c0701"/>己<anchor xml:id="end0220c0701"/>之迷。轉導一切，窮塵刹量。盡
<lb ed="X" n="0220c08"/><lb ed="R007" n="0773b11"/>未來劫，步普賢菩薩之芳躅。如經所云，乃人人應爲
<lb ed="X" n="0220c09"/><lb ed="R007" n="0773b12"/>可爲，不敢不爲者耳。</p>
<lb ed="X" n="0220c10"/>
<lb ed="X" n="0220c11"/>
<lb ed="X" n="0220c12"/>
<lb ed="X" n="0220c13"/>
<lb ed="X" n="0220c14"/>
<lb ed="X" n="0220c15"/>
<lb ed="X" n="0220c16"/>
<lb ed="X" n="0220c17"/>
<lb ed="X" n="0220c18"/>
<lb ed="X" n="0220c19"/>
<lb ed="X" n="0220c20"/>
<lb ed="X" n="0220c21"/>
<lb ed="X" n="0220c22"/>
<lb ed="X" n="0220c23"/>
<lb ed="X" n="0220c24"/>
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0221a" n="0221a"/>
<lb ed="X" n="0221a01"/>
<lb ed="X" n="0221a02"/>
<lb ed="X" n="0221a03"/>
<lb ed="X" n="0221a04"/>
<lb ed="X" n="0221a05"/><cb:docNumber>No. 229</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0221a06"/><lb ed="R007" n="0795a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>大方廣佛華嚴經普賢行願品別行
<lb ed="X" n="0221a07"/><lb ed="R007" n="0795a02"/>疏鈔卷第一幷序</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0221a08"/>
<lb ed="X" n="0221a09"/><lb ed="R007" n="0795a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0221a0901">將釋疏文，大分爲二：第一、解疏題目，第二、正解疏
<lb ed="X" n="0221a10"/><lb ed="R007" n="0795a04"/>文。初中分二：初明所述疏目，後辨能述人名。初中
<lb ed="X" n="0221a11"/><lb ed="R007" n="0795a05"/>有二：先明所釋經題，後明能釋疏目。初中分二：初
<lb ed="X" n="0221a12"/><lb ed="R007" n="0795a06"/>釋總題，卽大部之通名；後明品目，卽品章之別目。
<lb ed="X" n="0221a13"/><lb ed="R007" n="0795a07"/>今且初文。問：總名七字，爲是唐言？爲是梵語？答：於
<lb ed="X" n="0221a14"/><lb ed="R007" n="0795a08"/>中，佛之一字卽是梵語，餘之六字總是唐言。問：若
<lb ed="X" n="0221a15"/><lb ed="R007" n="0795a09"/>總就梵文，呼之如何？答：若舊梵云摩訶毗佛略<g ref="#CB00904">㪍</g>
<lb ed="X" n="0221a16"/><lb ed="R007" n="0795a10"/>陀徤拏驃呵欲底修多羅，此訛略也。若就正者，應
<lb ed="X" n="0221a17"/><lb ed="R007" n="0795a11"/>云摩訶尾沒<g ref="#CB00368">𨤤</g><note place="inline">里也反</note>沒<g ref="#CB00501">䭾</g>巘拏<g ref="#CB17483">㗮</g><note place="inline">名庚反</note>賀素怛囕
<lb ed="X" n="0221a18"/><lb ed="R007" n="0795a12"/><note place="inline">二合</note>。摩訶云大尾，沒<g ref="#CB00368">𨤤</g>云方廣，沒<g ref="#CB00501">䭾</g>云覺者，巘拏
<lb ed="X" n="0221a19"/><lb ed="R007" n="0795a13"/>云雜華，<g ref="#CB17483">㗮</g>賀云嚴飾，素怛囕云契經。若總就唐言，
<lb ed="X" n="0221a20"/><lb ed="R007" n="0795a14"/>應云大方廣、覺者、雜華、嚴飾、契經共十一字。今以
<lb ed="X" n="0221a21"/><lb ed="R007" n="0795a15"/>順古，又生善故，乃去覺者二字，存佛之一字；又去
<lb ed="X" n="0221a22"/><lb ed="R007" n="0795a16"/>雜飾、契三字，存華嚴經三字。卽於十一字中略却
<lb ed="X" n="0221a23"/><lb ed="R007" n="0795a17"/>四字，存其七字，以總名七字也。於中，上六字所詮
<lb ed="X" n="0221a24"/><lb ed="R007" n="0795a18"/>之義，下一字能詮之敎。就所詮中，大方廣卽所證
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0221b" n="0221b"/>
<lb ed="X" n="0221b01"/><lb ed="R007" n="0795b01"/>法，卽淸淨法界，具體、相、用三佛；華嚴卽能證人。於
<lb ed="X" n="0221b02"/><lb ed="R007" n="0795b02"/>中，嚴爲總相，餘分因果。經之一字卽能詮敎，如下
<lb ed="X" n="0221b03"/><lb ed="R007" n="0795b03"/>疏文。第二、明品目者，卽普賢行願品，梵云阿進底
<lb ed="X" n="0221b04"/><lb ed="R007" n="0795b04"/>也<note place="inline">二合</note>。咄<g ref="#CB00368">𨤤</g>：一、尾目乞叉<note place="inline">二合二</note>，尾灑也<note place="inline">三</note>，三、滿
<lb ed="X" n="0221b05"/><lb ed="R007" n="0795b05"/>多<g ref="#CB02494">䟦</g>捺囉<note place="inline">二合四</note>，左哩<note place="inline">五</note>，鉢囉<note place="inline">二合</note>抳<g ref="#CB00501">䭾</g>曩<note place="inline">六</note>，鉢
<lb ed="X" n="0221b06"/><lb ed="R007" n="0795b06"/>囉<note place="inline">二合</note>吠捨<note place="inline">七</note>，<g ref="#CB02494">䟦</g>哩嚩<note place="inline">無鉢反</note>多<note place="inline">八</note>。言阿，進底也。咄
<lb ed="X" n="0221b07"/><lb ed="R007" n="0795b07"/><g ref="#CB00368">𨤤</g>，此云不思議。尾目乞叉，此云解脫。尾灑也，此云
<lb ed="X" n="0221b08"/><lb ed="R007" n="0795b08"/>境界。三滿多跋捺囉，此云普賢。左哩，此云行。鉢囉
<lb ed="X" n="0221b09"/><lb ed="R007" n="0795b09"/>抳<g ref="#CB00501">䭾</g>曩，此云願。鉢囉吠捨，此云入。<g ref="#CB02494">䟦</g>哩嚩多，此云
<lb ed="X" n="0221b10"/><lb ed="R007" n="0795b10"/>品。卽不思議解脫境界普賢行願入品。今順此方，
<lb ed="X" n="0221b11"/><lb ed="R007" n="0795b11"/>故入字居初。疏中文略具足，應云入不思議解脫
<lb ed="X" n="0221b12"/><lb ed="R007" n="0795b12"/>境界普賢行願品。不思議等卽是所入，普賢行願
<lb ed="X" n="0221b13"/><lb ed="R007" n="0795b13"/>爲能入，入通能所。問：疏主何以不具標耶？答：良以
<lb ed="X" n="0221b14"/><lb ed="R007" n="0795b14"/>入經解文乃具標也，故疏題遂略，但標能入，故但
<lb ed="X" n="0221b15"/><lb ed="R007" n="0795b15"/>云普賢行願品也。下文廣辨。自下明能釋疏目者，
<lb ed="X" n="0221b16"/><lb ed="R007" n="0795b16"/>卽疏一卷幷序五字是也。言疏者<note place="inline">去聲</note>，疏<note place="inline">平聲</note>決
<lb ed="X" n="0221b17"/><lb ed="R007" n="0795b17"/>也，卽是疏決開通之義。良以經中義理幽深，若不
<lb ed="X" n="0221b18"/><lb ed="R007" n="0795b18"/>疏決開通，無由啓悟故。又說文云：書義爲疏。今卽
<lb ed="X" n="0221b19"/><lb ed="R007" n="0796a01"/>纂集經論深義，書寫一處，用解經文，故名爲疏也。
<lb ed="X" n="0221b20"/><lb ed="R007" n="0796a02"/>言一者，數也。卷卽卷舒。唯此獨行，故云一卷。幷序
<lb ed="X" n="0221b21"/><lb ed="R007" n="0796a03"/>者，幷謂兼幷，序者庠序。爾雅云：入門見屛謂之序。
<lb ed="X" n="0221b22"/><lb ed="R007" n="0796a04"/>卽東西墻。見墻所以別宅舍之淺深，觀序所以知
<lb ed="X" n="0221b23"/><lb ed="R007" n="0796a05"/>作者之意旨。又序者，叙也，卽叙述也。謂叙述經之
<lb ed="X" n="0221b24"/><lb ed="R007" n="0796a06"/>大意，纂於文前，令習學者頓觀其大旨，故云序也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0221c" n="0221c"/>
<lb ed="X" n="0221c01"/><lb ed="R007" n="0796a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0221c0101">△敕太原府大<name role="" type="person">崇福寺</name>。△沙門　澄觀別行疏</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0221c02"/><lb ed="R007" n="0796a08"/><byline cb:type="author">圭峯<name role="" type="person">草堂寺</name>沙門　宗密隨疏鈔</byline>
<lb ed="X" n="0221c03"/><lb ed="R007" n="0796a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0221c0301">自下明能述人名者，卽敕太原府等。言太原府者，
<lb ed="X" n="0221c04"/><lb ed="R007" n="0796a10"/>卽總指其處，卽三京之北京也。地列河東，衛之分
<lb ed="X" n="0221c05"/><lb ed="R007" n="0796a11"/>野，卽古之幷州。大<name role="" type="person">崇福寺</name>者，曲指別處，簡非開元、
<lb ed="X" n="0221c06"/><lb ed="R007" n="0796a12"/>龍興、石室等也。梵云毗呵囉，正云尾賀囉，此云行
<lb ed="X" n="0221c07"/><lb ed="R007" n="0796a13"/>處。出家道人所行止處，故以爲名。此名爲寺者，起
<lb ed="X" n="0221c08"/><lb ed="R007" n="0796a14"/>自摩騰，初來漢國，同諸賓客，權止鴻臚。後建伽藍，
<lb ed="X" n="0221c09"/><lb ed="R007" n="0796a15"/>標名白馬，得寺名也。言沙門等者，正擧能述人。沙
<lb ed="X" n="0221c10"/><lb ed="R007" n="0796a16"/>門，梵語具云室囉末拏，上單下複，此云勤息。故經
<lb ed="X" n="0221c11"/><lb ed="R007" n="0796a17"/>云：息心達本源，故號爲沙門。然有勝義、世俗、示道、
<lb ed="X" n="0221c12"/><lb ed="R007" n="0796a18"/>汚道之異，如十輪經。次之二字，卽疏主名也。歷九
<lb ed="X" n="0221c13"/><lb ed="R007" n="0796b01"/>宗聖世，爲七帝門師，賜號淸涼，如<g ref="#CB15156">碑</g>廣述。言述者，
<lb ed="X" n="0221c14"/><lb ed="R007" n="0796b02"/>疏主自謙，不言作也。意云：但是傳於舊章，而不新
<lb ed="X" n="0221c15"/><lb ed="R007" n="0796b03"/>製。述者，傳於舊文；製者，製禮作樂。故論語云：子曰：
<lb ed="X" n="0221c16"/><lb ed="R007" n="0796b04"/>述而不作，信而好古，竊比於我老彭。夫子云：我但
<lb ed="X" n="0221c17"/><lb ed="R007" n="0796b05"/>傳述舊章，而不新製。所以然者，製禮作樂，必使天
<lb ed="X" n="0221c18"/><lb ed="R007" n="0796b06"/>下人行之，有德無位，故述而不作也。云竊比於我
<lb ed="X" n="0221c19"/><lb ed="R007" n="0796b07"/>老彭者，竊者，私竊；老彭者，彭祖也。以其壽八百歲，
<lb ed="X" n="0221c20"/><lb ed="R007" n="0796b08"/>故曰老彭。又<name role="" type="person">王弼</name>云：老是老聃，彭卽彭祖。老彭好
<lb ed="X" n="0221c21"/><lb ed="R007" n="0796b09"/>述古事，夫子云：我私竊間，比於老彭。亦是述而不
<lb ed="X" n="0221c22"/><lb ed="R007" n="0796b10"/>作，信而好古。今疏主意亦同此，故但云述也。言敕
<lb ed="X" n="0221c23"/><lb ed="R007" n="0796b11"/>者，臣下曰令，君令爲敕。卽疏主當時奉詔，譯經製
<lb ed="X" n="0221c24"/><lb ed="R007" n="0796b12"/>疏，流行於世，故云敕太原等也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0222a" n="0222a"/>
<lb ed="X" n="0222a01"/><lb ed="R007" n="0796b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0222a0101">△大哉眞界</p><p xml:id="pX05p0222a0106" cb:place="inline">△萬法資始。</p><p xml:id="pX05p0222a0111" cb:place="inline">△包空有而絕相。</p><p xml:id="pX05p0222a0118" cb:place="inline">△入言
<lb ed="X" n="0222a02"/><lb ed="R007" n="0796b14"/>象而無迹</p><p xml:id="pX05p0222a0205" cb:place="inline">△妙有得之而不有，眞空得之而不空，生
<lb ed="X" n="0222a03"/><lb ed="R007" n="0796b15"/>滅得之而眞常，緣起得之而交映。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0222a04"/><lb ed="R007" n="0796b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0222a0401">自下第二、釋疏文大，分四段：第一、總標大部名意，
<lb ed="X" n="0222a05"/><lb ed="R007" n="0796b17"/>第二、歸敬請加，第三、開章釋文，第四、慶讚迴向。初
<lb ed="X" n="0222a06"/><lb ed="R007" n="0796b18"/>中又四：第一、通叙法界爲佛法大宗；第二、大方廣
<lb ed="X" n="0222a07"/><lb ed="R007" n="0797a01"/>佛華嚴經者下，別歎此經以申旨趣；第三、然玄藉
<lb ed="X" n="0222a08"/><lb ed="R007" n="0797a02"/>百千下，敎起由致，慶遇希奇；第四、大方廣者下，略
<lb ed="X" n="0222a09"/><lb ed="R007" n="0797a03"/>釋總題，令知綱要。今初，應假問云：諸家造疏，多先
<lb ed="X" n="0222a10"/><lb ed="R007" n="0797a04"/>叙佛爲物示生，無像現像，隨宜說法，先小後大等。
<lb ed="X" n="0222a11"/><lb ed="R007" n="0797a05"/>今何最初便叙法界？應答云：以是此經之所宗故，
<lb ed="X" n="0222a12"/><lb ed="R007" n="0797a06"/>又是諸經之通體故，又是諸法之通依故，一切衆
<lb ed="X" n="0222a13"/><lb ed="R007" n="0797a07"/>生迷、悟本故，一切諸佛所證窮故，諸菩薩行自此
<lb ed="X" n="0222a14"/><lb ed="R007" n="0797a08"/>生故。故初頓說，不同諸家有漸次也。謂權、實不同，
<lb ed="X" n="0222a15"/><lb ed="R007" n="0797a09"/>隨宗異故。文中有三：一、約法以明；二、我佛下，約人
<lb ed="X" n="0222a16"/><lb ed="R007" n="0797a10"/>以顯；三、是知下，法、喩、結、歎。初中又二：初、一句總標
<lb ed="X" n="0222a17"/><lb ed="R007" n="0797a11"/>體、性，二、別明體、相。今初，大哉眞界者，兼下句借周
<lb ed="X" n="0222a18"/><lb ed="R007" n="0797a12"/>易乾卦文勢用之。彼彖辭云：大哉乾元！萬物資始，
<lb ed="X" n="0222a19"/><lb ed="R007" n="0797a13"/>乃統天。謂乾卦有四德，卽元、享、利、貞。以乾是卦名，
<lb ed="X" n="0222a20"/><lb ed="R007" n="0797a14"/>元是卦德，以是其首德，故連乾稱之。云大哉乾元
<lb ed="X" n="0222a21"/><lb ed="R007" n="0797a15"/>者，陽氣昊大，乾體廣遠，又以元大始生萬物，故云
<lb ed="X" n="0222a22"/><lb ed="R007" n="0797a16"/>大哉萬物資始。乾元稱廣大之義者，以萬象之物
<lb ed="X" n="0222a23"/><lb ed="R007" n="0797a17"/>皆資乾元而得生始。所以得稱廣大乃統天者，以
<lb ed="X" n="0222a24"/><lb ed="R007" n="0797a18"/>其至徤而爲物始，以此能統領於天也。天是有形
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0222b" n="0222b"/>
<lb ed="X" n="0222b01"/><lb ed="R007" n="0797b01"/>之物，以其至徤能總統有形，是乾元之德也。今此
<lb ed="X" n="0222b02"/><lb ed="R007" n="0797b02"/>則借初二句文勢，而所宗不同：彼指乾元，此明眞
<lb ed="X" n="0222b03"/><lb ed="R007" n="0797b03"/>界；彼指萬物，不過天地之內；此言萬法，總該世、出
<lb ed="X" n="0222b04"/><lb ed="R007" n="0797b04"/>世間。故不同也。言大哉者，是發語之端，仰歎之詞
<lb ed="X" n="0222b05"/><lb ed="R007" n="0797b05"/>也。眞界者，卽眞如法界。法界類雖多種，統而示之，
<lb ed="X" n="0222b06"/><lb ed="R007" n="0797b06"/>但唯一眞法界，卽諸佛、衆生本源淸淨心也。故下
<lb ed="X" n="0222b07"/><lb ed="R007" n="0797b07"/>立宗云：統唯一眞法界，卽是一心。又起信云：所言
<lb ed="X" n="0222b08"/><lb ed="R007" n="0797b08"/>法者，謂衆生心，是心卽攝一切世、出世間法。又詳
<lb ed="X" n="0222b09"/><lb ed="R007" n="0797b09"/>玄錄云：此經諸會所證不同：開則萬差，合則一性，
<lb ed="X" n="0222b10"/><lb ed="R007" n="0797b10"/>舒則彌綸法界，卷則攝在一心。今則不離一心，全
<lb ed="X" n="0222b11"/><lb ed="R007" n="0797b11"/>明法界緣起。言一心者，卽是衆生本心，與萬法爲
<lb ed="X" n="0222b12"/><lb ed="R007" n="0797b12"/>根本。乃至云：而此法界，體是一心，應知自心，則成
<lb ed="X" n="0222b13"/><lb ed="R007" n="0797b13"/>佛本等。准上諸文，斯義明矣。明知權敎以八識爲
<lb ed="X" n="0222b14"/><lb ed="R007" n="0797b14"/>心，一向有爲生、滅，不得爲體。今明一法界心，准起
<lb ed="X" n="0222b15"/><lb ed="R007" n="0797b15"/>信論，於此一心方開眞如生、滅二門。此明心卽一
<lb ed="X" n="0222b16"/><lb ed="R007" n="0797b16"/>眞法界。故此總標爲體、性也。兩宗心義，下當廣明。
<lb ed="X" n="0222b17"/><lb ed="R007" n="0797b17"/>此總標體、性竟。疏萬法資始下，二、別明體、相也。於
<lb ed="X" n="0222b18"/><lb ed="R007" n="0797b18"/>中三：一、明爲諸法本，二、明包遍離情，三、明妙用自
<lb ed="X" n="0222b19"/><lb ed="R007" n="0798a01"/>在。今初，資者，假藉之義。無有一法不是本心所現，
<lb ed="X" n="0222b20"/><lb ed="R007" n="0798a02"/>無有一法不是眞界緣起，無有一法先於法界。由
<lb ed="X" n="0222b21"/><lb ed="R007" n="0798a03"/>是萬法資假眞界，而得初始生起也。然一法界心
<lb ed="X" n="0222b22"/><lb ed="R007" n="0798a04"/>成諸法者，總有二門：一、性起門，二、緣起門。關鍵中
<lb ed="X" n="0222b23"/><lb ed="R007" n="0798a05"/>約親、疎也。性起者，性卽上句眞界，起卽下句萬法。
<lb ed="X" n="0222b24"/><lb ed="R007" n="0798a06"/>謂法界性全體起，爲一切諸法也。法相宗說：眞如
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0222c" n="0222c"/>
<lb ed="X" n="0222c01"/><lb ed="R007" n="0798a07"/>一向凝然不變，故無性起義。此宗所說眞性湛然
<lb ed="X" n="0222c02"/><lb ed="R007" n="0798a08"/>靈明，全體卽用，故法爾常爲萬法，法爾常自寂然。
<lb ed="X" n="0222c03"/><lb ed="R007" n="0798a09"/>寂然是全萬法之寂然，故不同虗空斷空頑<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222001" n="0222001"/>癡而
<lb ed="X" n="0222c04"/><lb ed="R007" n="0798a10"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0222c0401" n="0222c0401"/><anchor xml:id="beg0222c0401" n="0222c0401"/>已<anchor xml:id="end0222c0401"/>。萬法是全寂然之萬法，故不同遍計倒見定相
<lb ed="X" n="0222c05"/><lb ed="R007" n="0798a11"/>之物擁隔質礙。旣世出世間一切諸法全是性起，
<lb ed="X" n="0222c06"/><lb ed="R007" n="0798a12"/>則性外更無別法。所以諸佛與衆生交徹，淨土與
<lb ed="X" n="0222c07"/><lb ed="R007" n="0798a13"/>穢土融通，法法皆彼此互收，塵塵悉包含世界，相
<lb ed="X" n="0222c08"/><lb ed="R007" n="0798a14"/>卽相入，無礙鎔融，具十玄門，重重無盡，良由全是
<lb ed="X" n="0222c09"/><lb ed="R007" n="0798a15"/>性起也。故還源觀五止門中第三性起繁興法爾
<lb ed="X" n="0222c10"/><lb ed="R007" n="0798a16"/>止文云：依體起用，名爲性起。起應萬差，故曰繁興。
<lb ed="X" n="0222c11"/><lb ed="R007" n="0798a17"/>今古常然，名爲法爾。旣云今古常然，卽知不待別
<lb ed="X" n="0222c12"/><lb ed="R007" n="0798a18"/>遇外緣牽之，本來法爾常起也。縱諸緣互相資發，
<lb ed="X" n="0222c13"/><lb ed="R007" n="0798b01"/>就此門中緣起亦成性起。約此義故，諸佛常普遍
<lb ed="X" n="0222c14"/><lb ed="R007" n="0798b02"/>一一塵中說華嚴法界，永無休息，故晉經有性起
<lb ed="X" n="0222c15"/><lb ed="R007" n="0798b03"/>品也。二、緣起門有二：一、染緣起，二、淨緣起。染者，謂
<lb ed="X" n="0222c16"/><lb ed="R007" n="0798b04"/>諸衆生雖中全有如上眞性及性所起過塵沙之
<lb ed="X" n="0222c17"/><lb ed="R007" n="0798b05"/>善法，良由迷之不自證得，便顚倒遍計別執過塵
<lb ed="X" n="0222c18"/><lb ed="R007" n="0798b06"/>沙之惡法，故云染緣也。釋此便爲二門：一、無始根
<lb ed="X" n="0222c19"/><lb ed="R007" n="0798b07"/>本，二、展轉枝末。根本者，謂獨頭無明也。言獨頭者，
<lb ed="X" n="0222c20"/><lb ed="R007" n="0798b08"/>迷本無因，橫從空起，不同餘法展轉相因。此復有
<lb ed="X" n="0222c21"/><lb ed="R007" n="0798b09"/>二：一、迷眞，二、執妄。迷眞者，不識自體法身眞智，故
<lb ed="X" n="0222c22"/><lb ed="R007" n="0798b10"/>十地品云：於第一義諦不了，故曰無明。執妄者，卽
<lb ed="X" n="0222c23"/><lb ed="R007" n="0798b11"/>不識本自身心，卽法爾自然別執妄心，及一切質
<lb ed="X" n="0222c24"/><lb ed="R007" n="0798b12"/>礙諸法也。故圓覺經云：妄認四大爲自身相，六塵
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0223a" n="0223a"/>
<lb ed="X" n="0223a01"/><lb ed="R007" n="0798b13"/>緣影爲自心相，故名無明也。二、展轉枝末者，有三
<lb ed="X" n="0223a02"/><lb ed="R007" n="0798b14"/>種：一、由前獨頭無明故，起種種煩惱；二、由煩惱故，
<lb ed="X" n="0223a03"/><lb ed="R007" n="0798b15"/>造種種業；三、由業成故，受六道種種生死諸苦果。
<lb ed="X" n="0223a04"/><lb ed="R007" n="0798b16"/>故佛名經云：獨頭無明爲煩惱種。又云：此三障者，
<lb ed="X" n="0223a05"/><lb ed="R007" n="0798b17"/>更相由藉，因煩惱故，以起惡業，惡業因緣，故得苦
<lb ed="X" n="0223a06"/><lb ed="R007" n="0798b18"/>果。一、從無明起煩惱者，唯說煩惱麤相，卽貪嗔癡。
<lb ed="X" n="0223a07"/><lb ed="R007" n="0799a01"/>謂旣妄認四大五蘊爲自身心，卽自然貪一切榮
<lb ed="X" n="0223a08"/><lb ed="R007" n="0799a02"/>樂之事，欲以潤之；嗔一切違情之境，恐損害之。愚
<lb ed="X" n="0223a09"/><lb ed="R007" n="0799a03"/>癡之情，種種計校，如上煩惱，皆由執妄而起也。二、
<lb ed="X" n="0223a10"/><lb ed="R007" n="0799a04"/>從煩惱造業者，旣貪嗔猛盛，卽造十惡等業，或貪
<lb ed="X" n="0223a11"/><lb ed="R007" n="0799a05"/>來生富樂之報，造諸善業；或厭下苦麤障，欣上淨
<lb ed="X" n="0223a12"/><lb ed="R007" n="0799a06"/>妙離，修四禪八定不動業。由迷第一義故，善惡不
<lb ed="X" n="0223a13"/><lb ed="R007" n="0799a07"/>動，俱是有漏染業也。三、從業受報者，然聲響形影
<lb ed="X" n="0223a14"/><lb ed="R007" n="0799a08"/>之報，纖毫不差。由前惡業成，則有地獄、餓鬼、畜生
<lb ed="X" n="0223a15"/><lb ed="R007" n="0799a09"/>種種苦報；由前善業成，則有四洲及六欲天等種
<lb ed="X" n="0223a16"/><lb ed="R007" n="0799a10"/>種樂報；由前不動業成，則有色界、四禪、無色、四空
<lb ed="X" n="0223a17"/><lb ed="R007" n="0799a11"/>等種種差別之報。所受苦樂之身，是別業正報；所
<lb ed="X" n="0223a18"/><lb ed="R007" n="0799a12"/>居勝劣器界，是共業依報。旣未返本還源，並非究
<lb ed="X" n="0223a19"/><lb ed="R007" n="0799a13"/>竟，由是三界五道，妙高鐵圍，四海七金，日月水陸，
<lb ed="X" n="0223a20"/><lb ed="R007" n="0799a14"/>山河大地，萬象森羅，丘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223001" n="0223001"/>陸坑坎雜穢，充滿十方，各
<lb ed="X" n="0223a21"/><lb ed="R007" n="0799a15"/>各差別，乃至三千大千世界，如是無量無邊品類，
<lb ed="X" n="0223a22"/><lb ed="R007" n="0799a16"/>有情卽生老病死，器界卽成住壞空，劫劫生生，遷
<lb ed="X" n="0223a23"/><lb ed="R007" n="0799a17"/>流不絕，皆是染緣起也。故大經云：心如工畫師，能
<lb ed="X" n="0223a24"/><lb ed="R007" n="0799a18"/>畫諸世間，五蘊悉從生，無法而不造。又不增不減
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0223b" n="0223b"/>
<lb ed="X" n="0223b01"/><lb ed="R007" n="0799b01"/>經云：法身流轉五道，名曰衆生。勝鬘經云：不染而
<lb ed="X" n="0223b02"/><lb ed="R007" n="0799b02"/>染。起信論云：無明熏眞如，成諸染法等。二淨緣起
<lb ed="X" n="0223b03"/><lb ed="R007" n="0799b03"/>者，亦有二義：一分淨，二圓淨。分淨有三：一聲聞，二
<lb ed="X" n="0223b04"/><lb ed="R007" n="0799b04"/>緣覺，三權敎，六度菩薩。且聲聞者，謂有衆生，聞小
<lb ed="X" n="0223b05"/><lb ed="R007" n="0799b05"/>乘敎，知前三界不安，皆如火宅，厭患心生，欲求出
<lb ed="X" n="0223b06"/><lb ed="R007" n="0799b06"/>離，修五停心，觀七方便等，斷四諦下分別煩惱，得
<lb ed="X" n="0223b07"/><lb ed="R007" n="0799b07"/>初果，進修漸斷俱生煩惱，乃至證阿羅漢果，卽四
<lb ed="X" n="0223b08"/><lb ed="R007" n="0799b08"/>果四向是也。緣覺者，亦由知前三界過患，根性猛
<lb ed="X" n="0223b09"/><lb ed="R007" n="0799b09"/>利，遇緣見性，成辟支佛，於中有麟角部行之異。然
<lb ed="X" n="0223b10"/><lb ed="R007" n="0799b10"/>上二乘，唯除我執，未除法執，唯斷煩惱障，未斷所
<lb ed="X" n="0223b11"/><lb ed="R007" n="0799b11"/>知障，唯證生空，未證法空，故云分淨。權敎菩薩等
<lb ed="X" n="0223b12"/><lb ed="R007" n="0799b12"/>者，聞定五種性，定三乘敎，信唯識理，不執我法，發
<lb ed="X" n="0223b13"/><lb ed="R007" n="0799b13"/>三心四願，修六度萬行，斷二障，證二空，卽三賢十
<lb ed="X" n="0223b14"/><lb ed="R007" n="0799b14"/>聖，若身若智，及諸功德，幷所居國土也。言分淨者，
<lb ed="X" n="0223b15"/><lb ed="R007" n="0799b15"/>以未聞圓頓實敎，但守所習權宗，權宗畢竟無有
<lb ed="X" n="0223b16"/><lb ed="R007" n="0799b16"/>實果。故出現品云：假使有諸菩薩，於百千億那由
<lb ed="X" n="0223b17"/><lb ed="R007" n="0799b17"/>他劫，具修六波羅蜜，及三十七菩提分法，若未聞
<lb ed="X" n="0223b18"/><lb ed="R007" n="0799b18"/>此不思議大威德法門，或時聞<anchor xml:id="nkr_note_add_0223b1801" n="0223b1801"/><anchor xml:id="beg0223b1801" n="0223b1801"/>已<anchor xml:id="end0223b1801"/>，不信不順，不悟
<lb ed="X" n="0223b19"/><lb ed="R007" n="0800a01"/>不入，不得名爲眞實菩薩。卽知若守權宗，定無稱
<lb ed="X" n="0223b20"/><lb ed="R007" n="0800a02"/>性究竟之果也。良由但云聖淨凡不淨，斷障後方
<lb ed="X" n="0223b21"/><lb ed="R007" n="0800a03"/>淨，未斷時不淨，穢土不淨，別有淨土等，故云分淨。
<lb ed="X" n="0223b22"/><lb ed="R007" n="0800a04"/>權實兩宗不同，如大疏玄談中廣辨也。二圓淨者，
<lb ed="X" n="0223b23"/><lb ed="R007" n="0800a05"/>亦有二門：一頓悟，二漸修。頓悟者，翻前根本無明
<lb ed="X" n="0223b24"/><lb ed="R007" n="0800a06"/>也。謂有圓機，聞此圓敎，知一切衆生，皆如來藏，無
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0223c" n="0223c"/>
<lb ed="X" n="0223c01"/><lb ed="R007" n="0800a07"/>別八識生滅之種。煩惱生死，卽是菩提涅槃。一切
<lb ed="X" n="0223c02"/><lb ed="R007" n="0800a08"/>國土，染相本空，無非淨土。初發心時，便成阿耨菩
<lb ed="X" n="0223c03"/><lb ed="R007" n="0800a09"/>提。見一切衆生，皆亦如是。故出現品云：菩薩應知，
<lb ed="X" n="0223c04"/><lb ed="R007" n="0800a10"/>自心念念常有佛成正覺。如自心，一切衆生心，亦
<lb ed="X" n="0223c05"/><lb ed="R007" n="0800a11"/>復如是。准此義故，卽頓悟時，徹於法界。若自若他，
<lb ed="X" n="0223c06"/><lb ed="R007" n="0800a12"/>唯見淸淨，不見更有染法也。旣不迷眞執妄，故云
<lb ed="X" n="0223c07"/><lb ed="R007" n="0800a13"/>翻前無明。漸修者，謂雖圓頓悟解，而多劫<anchor xml:id="nkr_note_add_0223c0701" n="0223c0701"/><anchor xml:id="beg0223c0701" n="0223c0701"/>已<anchor xml:id="end0223c0701"/>成顚
<lb ed="X" n="0223c08"/><lb ed="R007" n="0800a14"/>倒妄執。習<anchor xml:id="nkr_note_add_0223c0801" n="0223c0801"/><anchor xml:id="beg0223c0801" n="0223c0801"/>已<anchor xml:id="end0223c0801"/>性成，難爲頓盡。故須背習修行，契合
<lb ed="X" n="0223c09"/><lb ed="R007" n="0800a15"/>本性。此復有二：一離過，二成德。離過者，翻前展轉
<lb ed="X" n="0223c10"/><lb ed="R007" n="0800a16"/>枝末三障也。旣自識眞淨法身，靈鑒眞心，卽不妄
<lb ed="X" n="0223c11"/><lb ed="R007" n="0800a17"/>認四大緣慮之軀，本因煩惱，而爲此身。旣不認此
<lb ed="X" n="0223c12"/><lb ed="R007" n="0800a18"/>身，卽貪嗔自息。貪嗔旣息，卽不造業。旣無有業，卽
<lb ed="X" n="0223c13"/><lb ed="R007" n="0800b01"/>無三界六道苦樂之報。故云離過也。言成德者，旣
<lb ed="X" n="0223c14"/><lb ed="R007" n="0800b02"/>無障惱，則一向稱性修行，顯發性上塵沙功德妙
<lb ed="X" n="0223c15"/><lb ed="R007" n="0800b03"/>用。然非謂先離過盡，然後成德。卽心境離過之時，
<lb ed="X" n="0223c16"/><lb ed="R007" n="0800b04"/>卽稱性。念念圓修萬行，念念圓成萬德。故雖初發
<lb ed="X" n="0223c17"/><lb ed="R007" n="0800b05"/>心，便同正覺，而不礙行布，行位歷然。然且行行交
<lb ed="X" n="0223c18"/><lb ed="R007" n="0800b06"/>參，位位融攝，因該果海，果徹因源。斷障卽與一切
<lb ed="X" n="0223c19"/><lb ed="R007" n="0800b07"/>衆生同體普斷，成佛卽與一切衆生同體普成。故
<lb ed="X" n="0223c20"/><lb ed="R007" n="0800b08"/>出現品云：如來成正覺時，普見一切衆生成正覺，
<lb ed="X" n="0223c21"/><lb ed="R007" n="0800b09"/>普見一切衆生般涅槃。卽此圓敎中四十二位，若
<lb ed="X" n="0223c22"/><lb ed="R007" n="0800b10"/>賢，若聖，若心，若境，若依，若正，若人，若法，並是圓淨
<lb ed="X" n="0223c23"/><lb ed="R007" n="0800b11"/>緣起之法也。言緣起者，由本因中聞圓敎，信圓法，
<lb ed="X" n="0223c24"/><lb ed="R007" n="0800b12"/>發圓解，起圓行，圓除諸障，圓證法界。旣藉此諸緣
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0224a" n="0224a"/>
<lb ed="X" n="0224a01"/><lb ed="R007" n="0800b13"/>修證，故言緣起。證時卽見，凡、聖皆然，故言圓淨。故
<lb ed="X" n="0224a02"/><lb ed="R007" n="0800b14"/>大經云：若人欲了知三世一切佛應觀法界性一
<lb ed="X" n="0224a03"/><lb ed="R007" n="0800b15"/>切唯心造。法華經云：佛種從緣起。起信論云：眞如
<lb ed="X" n="0224a04"/><lb ed="R007" n="0800b16"/>熏無明，成諸淨法。統而言之，則淨緣起門翻前染
<lb ed="X" n="0224a05"/><lb ed="R007" n="0800b17"/>緣起門，以合前性起門也。然此華嚴圓宗具別敎
<lb ed="X" n="0224a06"/><lb ed="R007" n="0800b18"/>一乘、同敎一乘二義。上性起門卽別敎義，逈異諸
<lb ed="X" n="0224a07"/><lb ed="R007" n="0801a01"/>敎故；上緣起門卽同敎義，普攝諸敎故。大疏玄談，
<lb ed="X" n="0224a08"/><lb ed="R007" n="0801a02"/>全揀全収。全揀諸宗，卽別敎性起義；全収諸宗，卽
<lb ed="X" n="0224a09"/><lb ed="R007" n="0801a03"/>同敎緣起義。然約機約法，故開二門。旣入法融通，
<lb ed="X" n="0224a10"/><lb ed="R007" n="0801a04"/>二亦交徹。二門不二，統爲華嚴圓宗所顯眞界生
<lb ed="X" n="0224a11"/><lb ed="R007" n="0801a05"/>起萬法之義門也。二、明包遍離情者，疏：包空、有而
<lb ed="X" n="0224a12"/><lb ed="R007" n="0801a06"/>絕相，入言象而無迹。上句包含所詮法，下句遍能
<lb ed="X" n="0224a13"/><lb ed="R007" n="0801a07"/>詮敎。又含者亦含能詮，遍者亦遍所詮，文影略也。
<lb ed="X" n="0224a14"/><lb ed="R007" n="0801a08"/>言包空、有者，有二意：一、包虗空及萬法有。謂性雖
<lb ed="X" n="0224a15"/><lb ed="R007" n="0801a09"/>包空，而性非空，空融同性，是絕空相；性雖包有，而
<lb ed="X" n="0224a16"/><lb ed="R007" n="0801a10"/>性非有，有融同性，是絕有相。性若是空是有，則不
<lb ed="X" n="0224a17"/><lb ed="R007" n="0801a11"/>能包空包有。良由性非空有，故能包空有也。非有
<lb ed="X" n="0224a18"/><lb ed="R007" n="0801a12"/>包有，如老子云：當其無，有器之用。故知有若實有，
<lb ed="X" n="0224a19"/><lb ed="R007" n="0801a13"/>卽礙於空；空若斷空，則礙於有。良由眞界包之，有
<lb ed="X" n="0224a20"/><lb ed="R007" n="0801a14"/>成幻有，必不礙空；空卽眞空，必不礙有。旣空有存
<lb ed="X" n="0224a21"/><lb ed="R007" n="0801a15"/>泯無礙，故眞界雙包而絕相也。二、卽一體而說空
<lb ed="X" n="0224a22"/><lb ed="R007" n="0801a16"/>有。謂性無一物，卽名包空；而靈心不昧，卽絕空相。
<lb ed="X" n="0224a23"/><lb ed="R007" n="0801a17"/>性具萬德，卽名包有；德皆是性，卽絕有相。如瑩淨
<lb ed="X" n="0224a24"/><lb ed="R007" n="0801a18"/>明鏡，空無一物，是名含空；而明鑒朗徹，故絕空相。
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0224b" n="0224b"/>
<lb ed="X" n="0224b01"/><lb ed="R007" n="0801b01"/>明鏡本具能現衆像之德，是名包有；能現卽是明
<lb ed="X" n="0224b02"/><lb ed="R007" n="0801b02"/>鏡，故絕有相。以喩對法，義自分明。問：文云絕相者，
<lb ed="X" n="0224b03"/><lb ed="R007" n="0801b03"/>爲絕空有之相，爲絕眞界之相？答：相之極也，極於
<lb ed="X" n="0224b04"/><lb ed="R007" n="0801b04"/>空有。但於眞界而絕空有之相，卽眞界當體便是
<lb ed="X" n="0224b05"/><lb ed="R007" n="0801b05"/>絕相也。言入言象而無跡者，言象之義，下文廣辨。
<lb ed="X" n="0224b06"/><lb ed="R007" n="0801b06"/>此明眞性不離言敎之中，然且絕蹤跡也。如水遍
<lb ed="X" n="0224b07"/><lb ed="R007" n="0801b07"/>入諸波，無別水相；不同人入屋中，別有人相。故曉
<lb ed="X" n="0224b08"/><lb ed="R007" n="0801b08"/>公起信疏序云：玄之又玄，豈出萬象之表？寂之又
<lb ed="X" n="0224b09"/><lb ed="R007" n="0801b09"/>寂，猶在百家之談。此證入言象也，非象表也。五、目
<lb ed="X" n="0224b10"/><lb ed="R007" n="0801b10"/>不能覩其容，在言裏也。四、辯莫能談其狀，此證而
<lb ed="X" n="0224b11"/><lb ed="R007" n="0801b11"/>無跡也。大經云：法性遍在一切處一切衆生及國
<lb ed="X" n="0224b12"/><lb ed="R007" n="0801b12"/>土三世悉在無有餘<note place="inline">遍入也</note>，亦無形相而可得<note place="inline">無跡也</note>。
<lb ed="X" n="0224b13"/><lb ed="R007" n="0801b13"/>三、妙用自在者，疏妙有至交映，是妙有得之而不
<lb ed="X" n="0224b14"/><lb ed="R007" n="0801b14"/>有，眞空得之而不空者，不見眞界之人，聞說三乘
<lb ed="X" n="0224b15"/><lb ed="R007" n="0801b15"/>因果，則起心取相而求；聞說諸法皆空，則不喜化
<lb ed="X" n="0224b16"/><lb ed="R007" n="0801b16"/>生嚴土。若得眞界，卽知一切皆同眞界，不空不有
<lb ed="X" n="0224b17"/><lb ed="R007" n="0801b17"/>也。於有處見之<note place="inline">之字指於眞界</note>，有則與之不異，故有卽不
<lb ed="X" n="0224b18"/><lb ed="R007" n="0801b18"/>有；於空處見之，空則與之不異，故空卽不空。不空，
<lb ed="X" n="0224b19"/><lb ed="R007" n="0802a01"/>故自然不失修行；不有，故自然不取於相也。生滅
<lb ed="X" n="0224b20"/><lb ed="R007" n="0802a02"/>得之而眞常者，生滅之法，不出遍計所執及依他
<lb ed="X" n="0224b21"/><lb ed="R007" n="0802a03"/>緣起。若得眞界，卽知遍計如繩上蛇，本無所有，全
<lb ed="X" n="0224b22"/><lb ed="R007" n="0802a04"/>是麻繩。旣無法可生可滅，但是圓成眞常也。依他
<lb ed="X" n="0224b23"/><lb ed="R007" n="0802a05"/>無性，攬緣而起，故卽生無生，卽滅無滅。如繩無自
<lb ed="X" n="0224b24"/><lb ed="R007" n="0802a06"/>性，全是於麻，故依他卽圓成眞常也。況三性皆無
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0224c" n="0224c"/>
<lb ed="X" n="0224c01"/><lb ed="R007" n="0802a07"/>性，但是法界眞常，居然可見。然此宗云依他，不唯
<lb ed="X" n="0224c02"/><lb ed="R007" n="0802a08"/>依衆緣之他，全依眞界而起爲依他也。設假因緣，
<lb ed="X" n="0224c03"/><lb ed="R007" n="0802a09"/>因緣亦依眞界。故關鍵中說法界起諸法時，有性
<lb ed="X" n="0224c04"/><lb ed="R007" n="0802a10"/>起門及緣起門。言緣起得之而交暎者，先約義緣
<lb ed="X" n="0224c05"/><lb ed="R007" n="0802a11"/>起相由，後約法也。塵沙法數，無非法界緣起。故緣
<lb ed="X" n="0224c06"/><lb ed="R007" n="0802a12"/>起之法，皆含寂照，如覩一塵。旣全是法界，卽寂照
<lb ed="X" n="0224c07"/><lb ed="R007" n="0802a13"/>具足，如鏡明而復淨，故能現多鏡。入<anchor xml:id="nkr_note_add_0224c0701" n="0224c0701"/><anchor xml:id="beg0224c0701" n="0224c0701"/>已<anchor xml:id="end0224c0701"/>一中，此一
<lb ed="X" n="0224c08"/><lb ed="R007" n="0802a14"/>鏡又入多鏡之內，交相映入。一鏡旣爾，餘鏡皆然。
<lb ed="X" n="0224c09"/><lb ed="R007" n="0802a15"/>一塵旣同法界，寂而又照，故能含一切法。入<anchor xml:id="nkr_note_add_0224c0901" n="0224c0901"/><anchor xml:id="beg0224c0901" n="0224c0901"/>已<anchor xml:id="end0224c0901"/>一
<lb ed="X" n="0224c10"/><lb ed="R007" n="0802a16"/>中，此一塵又入一切法中，交相映入。一塵旣爾，一
<lb ed="X" n="0224c11"/><lb ed="R007" n="0802a17"/>切皆然。重重交映，而無盡也。皆由眞界故爾。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0224c12"/><lb ed="R007" n="0802a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0224c1201">△我佛得之妙踐眞覺。</p><p xml:id="pX05p0224c1210" cb:place="inline">△廓淨塵習。</p><p xml:id="pX05p0224c1215" cb:place="inline">△寂寥於萬化之
<lb ed="X" n="0224c13"/><lb ed="R007" n="0802b01"/>域，動用於一虗之中。</p><p xml:id="pX05p0224c1309" cb:place="inline">△融身刹以相含，流聲光以遐燭。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0224c14"/><lb ed="R007" n="0802b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0224c1401">第二、我佛得之，妙踐眞覺下，約人以顯。文中二：初、
<lb ed="X" n="0224c15"/><lb ed="R007" n="0802b03"/>約佛顯，後、約王顯。初中三：一、智德，二、斷德，三、恩德。
<lb ed="X" n="0224c16"/><lb ed="R007" n="0802b04"/>今初，妙踐眞覺者，踐謂履踐，眞覺卽淸淨本覺。故
<lb ed="X" n="0224c17"/><lb ed="R007" n="0802b05"/>妙嚴品云：<anchor xml:id="nkr_note_add_0224c1701" n="0224c1701"/><anchor xml:id="beg0224c1701" n="0224c1701"/>已<anchor xml:id="end0224c1701"/>踐如來普光明地。彼歎菩薩履踐佛
<lb ed="X" n="0224c18"/><lb ed="R007" n="0802b06"/>境。今明如來履踐淨覺，深淺不同，但引之以證踐
<lb ed="X" n="0224c19"/><lb ed="R007" n="0802b07"/>字。依起信論，覺有三種：一者、本覺，二者、始覺，三者、
<lb ed="X" n="0224c20"/><lb ed="R007" n="0802b08"/>究竟覺。言本覺者，論云：謂心體離念。離念相者，等
<lb ed="X" n="0224c21"/><lb ed="R007" n="0802b09"/>虗空界，無所不遍。法界一相，卽是如來平等法身。
<lb ed="X" n="0224c22"/><lb ed="R007" n="0802b10"/>依此法身，說名本覺。旣是法身之覺，理非新成，故
<lb ed="X" n="0224c23"/><lb ed="R007" n="0802b11"/>名本覺。二、始覺者，依本覺立，以有不覺故。謂此心
<lb ed="X" n="0224c24"/><lb ed="R007" n="0802b12"/>體，隨無明緣，動作妄念。故論云：依於本覺，而有不
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0225a" n="0225a"/>
<lb ed="X" n="0225a01"/><lb ed="R007" n="0802b13"/>覺；依不覺故，說有始覺。由本覺內熏力故，漸有微
<lb ed="X" n="0225a02"/><lb ed="R007" n="0802b14"/>覺厭求，乃至究竟，還同本覺。故論云：不覺隨染，生
<lb ed="X" n="0225a03"/><lb ed="R007" n="0802b15"/>智淨相。卽此始覺也。三、究竟覺者，此明始覺心源
<lb ed="X" n="0225a04"/><lb ed="R007" n="0802b16"/>時，染緣都盡，始本不殊，平等離言。離言絕慮，蕭焉
<lb ed="X" n="0225a05"/><lb ed="R007" n="0802b17"/>無寄。以始本無二，名究竟覺。是則覺心源故，名究
<lb ed="X" n="0225a06"/><lb ed="R007" n="0802b18"/>竟覺。不覺心源，非究竟覺，不名眞覺；是究竟覺，故
<lb ed="X" n="0225a07"/><lb ed="R007" n="0803a01"/>名眞覺。見始本異，不名妙踐；達無二故，方名妙踐。
<lb ed="X" n="0225a08"/><lb ed="R007" n="0803a02"/>衆生不悟眞界，履踐六塵、五欲。如來契合本源，故
<lb ed="X" n="0225a09"/><lb ed="R007" n="0803a03"/>踐眞覺，成聖德也。佛是覺者，卽指於人；眞覺是所
<lb ed="X" n="0225a10"/><lb ed="R007" n="0803a04"/>踐之覺，卽指於法。若以人契法，能、所不忘，雖踐，不
<lb ed="X" n="0225a11"/><lb ed="R007" n="0803a05"/>名爲妙。今得眞界融之，能、所契合，故名妙踐。二、斷
<lb ed="X" n="0225a12"/><lb ed="R007" n="0803a06"/>德者，疏廓淨塵習，卽障無不寂也。廓謂空廓，淨謂
<lb ed="X" n="0225a13"/><lb ed="R007" n="0803a07"/>淸淨，塵謂障垢，卽煩惱、所知二障也。然二障從麤
<lb ed="X" n="0225a14"/><lb ed="R007" n="0803a08"/>至細，有三：一、現行，二、種子，三、習氣。習氣微細難除，
<lb ed="X" n="0225a15"/><lb ed="R007" n="0803a09"/>尙皆廓淨，況種現耶？大疏云：蕩無纖塵。斷障之義，
<lb ed="X" n="0225a16"/><lb ed="R007" n="0803a10"/>下文有釋。三、恩德，疏寂寥至遐燭。寂寥於萬化之
<lb ed="X" n="0225a17"/><lb ed="R007" n="0803a11"/>域，動用於一虗之中者，上句用而常寂，下句寂而
<lb ed="X" n="0225a18"/><lb ed="R007" n="0803a12"/>常用。寂者，無聲；寥者，無色。萬化者，卽一切法從緣
<lb ed="X" n="0225a19"/><lb ed="R007" n="0803a13"/>假有，如幻化也。域者，彊域。一虗者，卽一眞虗寂也。
<lb ed="X" n="0225a20"/><lb ed="R007" n="0803a14"/>融身、刹以相含者，依、正無礙也。然依、正交徹，義有
<lb ed="X" n="0225a21"/><lb ed="R007" n="0803a15"/>六句：一、依內現，依謂塵含世界。現相品云：佛刹微
<lb ed="X" n="0225a22"/><lb ed="R007" n="0803a16"/>塵數如是諸刹土能於一念中一一塵中現也。二、
<lb ed="X" n="0225a23"/><lb ed="R007" n="0803a17"/>正內現，正謂毛孔中現。佛經云：如來於一毛孔中
<lb ed="X" n="0225a24"/><lb ed="R007" n="0803a18"/>一切刹塵諸佛坐菩薩衆會共圍繞演說普賢之
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0225b" n="0225b"/>
<lb ed="X" n="0225b01"/><lb ed="R007" n="0803b01"/>勝行也。三、正內現依，謂毛孔中現刹。僧祇品云：於
<lb ed="X" n="0225b02"/><lb ed="R007" n="0803b02"/>一微細毛孔中不可說刹次第入毛孔能受彼諸
<lb ed="X" n="0225b03"/><lb ed="R007" n="0803b03"/>刹諸刹不能遍毛孔。四、依內現正，謂塵中現佛。下
<lb ed="X" n="0225b04"/><lb ed="R007" n="0803b04"/>文云：於一塵中塵數佛各處菩薩衆會中無盡法
<lb ed="X" n="0225b05"/><lb ed="R007" n="0803b05"/>界塵亦然深信諸佛皆充滿。五、依內現依、正，謂塵
<lb ed="X" n="0225b06"/><lb ed="R007" n="0803b06"/>中現佛身及刹。經云：一一塵中無盡身復現種種
<lb ed="X" n="0225b07"/><lb ed="R007" n="0803b07"/>莊嚴刹。六、正內現依、正，謂毛孔中現全佛身及刹。
<lb ed="X" n="0225b08"/><lb ed="R007" n="0803b08"/>經云：一毛孔內難思刹等微塵數種種住一一皆
<lb ed="X" n="0225b09"/><lb ed="R007" n="0803b09"/>有遍照尊在衆會中而說法。五、六二句具彰相卽、
<lb ed="X" n="0225b10"/><lb ed="R007" n="0803b10"/>相入，方成融身、刹也。言相含者，以稱性故。隨擧其
<lb ed="X" n="0225b11"/><lb ed="R007" n="0803b11"/>一，必全收一切也。疏流聲光以遐燭者，卽流布聲
<lb ed="X" n="0225b12"/><lb ed="R007" n="0803b12"/>敎之光也。故十地論有敎光、智光也。亦可聲是聲
<lb ed="X" n="0225b13"/><lb ed="R007" n="0803b13"/>敎，光是光明。故大經云：佛放光明遍世間照耀十
<lb ed="X" n="0225b14"/><lb ed="R007" n="0803b14"/>方諸國土演不思議廣大法永破衆生癡惑闇。遐
<lb ed="X" n="0225b15"/><lb ed="R007" n="0803b15"/>者，遠也；燭者，照也。十方刹土機感卽聞，不局三千
<lb ed="X" n="0225b16"/><lb ed="R007" n="0803b16"/>界內，故云遐燭也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0225b17"/><lb ed="R007" n="0803b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0225b1701">△我皇得之，靈鑒虗極，保合大和。聖文掩於百王，淳
<lb ed="X" n="0225b18"/><lb ed="R007" n="0803b18"/>風吹於萬國。敷玄化以覺夢，垂天眞以性情。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0225b19"/><lb ed="R007" n="0804a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0225b1901">我皇得之至性情者，第二、約王顯也。當時卽德宗
<lb ed="X" n="0225b20"/><lb ed="R007" n="0804a02"/>皇帝。靈鑒虗極者，謂英靈鑒達虗無太極之道也。
<lb ed="X" n="0225b21"/><lb ed="R007" n="0804a03"/>靈鑒，智也。虗極，理也。知一切法，保合大和者，周易
<lb ed="X" n="0225b22"/><lb ed="R007" n="0804a04"/>乾卦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0225001" n="0225001"/>彖辭云：乾道變化，各正性命，保合大和，乃利
<lb ed="X" n="0225b23"/><lb ed="R007" n="0804a05"/>貞。謂無爲而化，上順於天，下合於人。故聖人無心，
<lb ed="X" n="0225b24"/><lb ed="R007" n="0804a06"/>以百姓心爲心。旣德合天地，中應人倫，反朴還淳，
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0225c" n="0225c"/>
<lb ed="X" n="0225c01"/><lb ed="R007" n="0804a07"/>三才一貫，爲大和也。和爲大樂，故禮記云：大樂與
<lb ed="X" n="0225c02"/><lb ed="R007" n="0804a08"/>天地同和，大禮與天地同節。論語云：用和爲貴，以
<lb ed="X" n="0225c03"/><lb ed="R007" n="0804a09"/>禮節之。意取禮樂備也。聖文掩於百王者，約時竪
<lb ed="X" n="0225c04"/><lb ed="R007" n="0804a10"/>論，德超三古也。上古三皇，中古五帝，下古三王。文
<lb ed="X" n="0225c05"/><lb ed="R007" n="0804a11"/>謂經綸天地，故周易云：觀乎天文，以察時變；觀乎
<lb ed="X" n="0225c06"/><lb ed="R007" n="0804a12"/>人文，以化成天下。君臣、父子、尊卑、上下，謂之人文。
<lb ed="X" n="0225c07"/><lb ed="R007" n="0804a13"/>此則德宗聖文明著也。淳風吹於萬國者，約處橫
<lb ed="X" n="0225c08"/><lb ed="R007" n="0804a14"/>說，道貫萬<g ref="#CB15131">邦</g>也。謂淳朴之風，萬國遍布，如春風一
<lb ed="X" n="0225c09"/><lb ed="R007" n="0804a15"/>擧，百卉芳菲。故有詩云：唯有春風無厚薄，貧家桃
<lb ed="X" n="0225c10"/><lb ed="R007" n="0804a16"/>李也成陰。言敷玄化以覺夢者，謂敷暢玄妙佛法
<lb ed="X" n="0225c11"/><lb ed="R007" n="0804a17"/>風化，敎令警覺衆生無明大夢。故大經云：譬如闇
<lb ed="X" n="0225c12"/><lb ed="R007" n="0804a18"/>中寶，無燈不可見；佛法無人說，雖慧莫能了。卽令
<lb ed="X" n="0225c13"/><lb ed="R007" n="0804b01"/>悟眞性，永斷無明也。言垂天眞以性情者，禮記云：
<lb ed="X" n="0225c14"/><lb ed="R007" n="0804b02"/>人生而靜，天之性也；感物而動，性之欲也。欲卽情
<lb ed="X" n="0225c15"/><lb ed="R007" n="0804b03"/>欲。若以情情於性，性則妄動爲情；若以性性於情，
<lb ed="X" n="0225c16"/><lb ed="R007" n="0804b04"/>情則眞靜爲性。今垂無爲之化，令息妄動之欲，情
<lb ed="X" n="0225c17"/><lb ed="R007" n="0804b05"/>合於天眞之靜性也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0225c18"/><lb ed="R007" n="0804b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0225c1801">△是知不有太虗，曷展無涯之照？不有眞界，豈淨等
<lb ed="X" n="0225c19"/><lb ed="R007" n="0804b07"/>空之心？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0225c20"/><lb ed="R007" n="0804b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0225c2001">三、法、喩、結、歎者。疏：是知不有太虗至等空之心。是
<lb ed="X" n="0225c21"/><lb ed="R007" n="0804b09"/>喩中空無日而不顯<note place="inline">如黑月夜行，不敢動步。及乎日出，方知本空</note>，日無
<lb ed="X" n="0225c22"/><lb ed="R007" n="0804b10"/>空而不舒<note place="inline">若遇日有物遮障，日卽不舒。要得空無雲翳，日始還照</note>。故空、日互
<lb ed="X" n="0225c23"/><lb ed="R007" n="0804b11"/>相假也。理實日照亦有分量，但取人間目覩不及，
<lb ed="X" n="0225c24"/><lb ed="R007" n="0804b12"/>故曰無涯。大經云：譬如孟夏月，空淨無雲翳，赫日
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0226a" n="0226a"/>
<lb ed="X" n="0226a01"/><lb ed="R007" n="0804b13"/>揚光輝，十方靡不照。法中眞界與等空之心亦然。
<lb ed="X" n="0226a02"/><lb ed="R007" n="0804b14"/>若無眞界，何以展心智？若無心智，何以緣眞界？三
<lb ed="X" n="0226a03"/><lb ed="R007" n="0804b15"/>昧經云：等空不動智也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0226a04"/><lb ed="R007" n="0804b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0226a0401">△大方廣佛華嚴經者，卽窮斯旨趣，盡其源流。</p><p xml:id="pX05p0226a0419" cb:place="inline">△故
<lb ed="X" n="0226a05"/><lb ed="R007" n="0804b17"/>恢廓宏遠，包納冲邃，不可得而思議矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0226a06"/><lb ed="R007" n="0804b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0226a0601">大方廣下，第二，別歎此經以申旨趣。文中三：一、標
<lb ed="X" n="0226a07"/><lb ed="R007" n="0805a01"/>歎；二、釋歎；三、結歎。今初。斯者，指如上融攝旨趣也。
<lb ed="X" n="0226a08"/><lb ed="R007" n="0805a02"/>良由窮此融攝旨趣，故得恢廓宏遠等。恢謂曠蕩，
<lb ed="X" n="0226a09"/><lb ed="R007" n="0805a03"/>廓空也，宏大也。今云宏遠則周遍義，包納則含容
<lb ed="X" n="0226a10"/><lb ed="R007" n="0805a04"/>義，卽當法界觀中第三周遍含容觀也。冲謂冲深，
<lb ed="X" n="0226a11"/><lb ed="R007" n="0805a05"/>邃謂幽邃，卽遍容二門皆稱理深邃難見也。不可
<lb ed="X" n="0226a12"/><lb ed="R007" n="0805a06"/>得而思議者，謂理深事廣俱不思議，況一多卽入，
<lb ed="X" n="0226a13"/><lb ed="R007" n="0805a07"/>故宜詞喪慮絕。故龍樹菩薩判維摩經爲小不思
<lb ed="X" n="0226a14"/><lb ed="R007" n="0805a08"/>議經<note place="inline">芥納須彌毛吞巨海</note>，指華嚴經爲大不思議經<note place="inline">塵含法界念攝
<lb ed="X" n="0226a15"/><lb ed="R007" n="0805a09"/>僧祇</note>。此有四義，下解品題中當廣明之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0226a16"/><lb ed="R007" n="0805a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0226a1601">△指其源也</p><p xml:id="pX05p0226a1606" cb:place="inline">△情塵有經，智海無外。</p><p xml:id="pX05p0226a1615" cb:place="inline">△妄惑非取重
<lb ed="X" n="0226a17"/><lb ed="R007" n="0805a11"/>玄不空</p><p xml:id="pX05p0226a1704" cb:place="inline">△四句之火莫焚，萬法之門皆入。</p><p xml:id="pX05p0226a1717" cb:place="inline">△冥二際
<lb ed="X" n="0226a18"/><lb ed="R007" n="0805a12"/>而不一，動千變而非多。</p><p xml:id="pX05p0226a1810" cb:place="inline">△事理交徹而雙亡。</p><p xml:id="pX05p0226a1818" cb:place="inline">△以性
<lb ed="X" n="0226a19"/><lb ed="R007" n="0805a13"/>融相而無盡。</p><p xml:id="pX05p0226a1906" cb:place="inline">△若秦鏡之互照，猶帝珠之相含。重重
<lb ed="X" n="0226a20"/><lb ed="R007" n="0805a14"/>交光，歷歷齊現。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0226a21"/><lb ed="R007" n="0805a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0226a2101">指其源也下，第二、釋歎。文中有六：一、本源深妙，二、
<lb ed="X" n="0226a22"/><lb ed="R007" n="0805a16"/>成益頓超，三、詮旨圓融，四、說儀深奧，五、約器明非
<lb ed="X" n="0226a23"/><lb ed="R007" n="0805a17"/>器不測，六、指例顯當機益深。初中有三：一、標指其
<lb ed="X" n="0226a24"/><lb ed="R007" n="0805a18"/>源，二、正明深妙，三、喩結難思。今初，謂欲明功用，故
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0226b" n="0226b"/>
<lb ed="X" n="0226b01"/><lb ed="R007" n="0805b01"/>先標源也。二、正明深妙。文中有六：一、融情智，二、融
<lb ed="X" n="0226b02"/><lb ed="R007" n="0805b02"/>眞妄，三、顯四句百非，四、泯眞俗一多，五、融拂事理，
<lb ed="X" n="0226b03"/><lb ed="R007" n="0805b03"/>六、融攝事相。今初，情塵有經，智海無外。經有二義：
<lb ed="X" n="0226b04"/><lb ed="R007" n="0805b04"/>一、約喩，二、約法。喩卽塵含大千經卷，如情念含圓
<lb ed="X" n="0226b05"/><lb ed="R007" n="0805b05"/>明大智。文在出現品，如下具引。還源觀中釋云：塵
<lb ed="X" n="0226b06"/><lb ed="R007" n="0805b06"/>卽衆生妄念，經卽大智圓明。智體旣其無邊，故曰
<lb ed="X" n="0226b07"/><lb ed="R007" n="0805b07"/>量同千界。二、約法者，卽經是常義。故孝經云：天地
<lb ed="X" n="0226b08"/><lb ed="R007" n="0805b08"/>之經，而人則之。御注云：經者，常也。今意云：明情塵
<lb ed="X" n="0226b09"/><lb ed="R007" n="0805b09"/>生滅之念智，推體卽眞常。故次句云：智海無外。若
<lb ed="X" n="0226b10"/><lb ed="R007" n="0805b10"/>情塵非常者，卽智海有外也，以外有情塵故。旣外
<lb ed="X" n="0226b11"/><lb ed="R007" n="0805b11"/>無情塵，故知情卽常也。然迷悟更依眞妄相待，若
<lb ed="X" n="0226b12"/><lb ed="R007" n="0805b12"/>求眞去妄，如棄影勞形；若體妄卽眞，似處陰而影
<lb ed="X" n="0226b13"/><lb ed="R007" n="0805b13"/>滅也。二、融眞妄。疏：妄惑非取，重玄不空。然惑與取，
<lb ed="X" n="0226b14"/><lb ed="R007" n="0805b14"/>蓋一義耳。肇論云：惑取之知。夫妄惑者，合是取執
<lb ed="X" n="0226b15"/><lb ed="R007" n="0805b15"/>之義。今以稱性融通，惑乃非取，故科云融眞妄也。
<lb ed="X" n="0226b16"/><lb ed="R007" n="0805b16"/>重玄不空者，文勢用老經。經云：玄之又玄，故云重
<lb ed="X" n="0226b17"/><lb ed="R007" n="0805b17"/>玄。彼意以虗無自然爲玄妙，恐滯情於此，遂拂跡
<lb ed="X" n="0226b18"/><lb ed="R007" n="0805b18"/>云又玄。若佛法中意，以空空爲重玄，卽空病亦空
<lb ed="X" n="0226b19"/><lb ed="R007" n="0806a01"/>也。今意云：卽於空空，便具恒沙德用，故云不空。大
<lb ed="X" n="0226b20"/><lb ed="R007" n="0806a02"/>疏云：萬德有非有一源空不空如海對虗明天地
<lb ed="X" n="0226b21"/><lb ed="R007" n="0806a03"/>同一色。此則空有交暎也。三、顯四句百非。疏：四句
<lb ed="X" n="0226b22"/><lb ed="R007" n="0806a04"/>之火莫焚，萬法之門皆入。四句者，謂有、無、亦有亦
<lb ed="X" n="0226b23"/><lb ed="R007" n="0806a05"/>無、非有非無。諸宗墮此，便成四謗。故大般若云：般
<lb ed="X" n="0226b24"/><lb ed="R007" n="0806a06"/>若波羅蜜猶如大火聚四面不可取取卽被燒。墮
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0226c" n="0226c"/>
<lb ed="X" n="0226c01"/><lb ed="R007" n="0806a07"/>卽成謗，故須離之。法中離四句。今明圓敎所宗諸
<lb ed="X" n="0226c02"/><lb ed="R007" n="0806a08"/>法，本來離過、觸、向、成德，四皆法門，故云四句之火
<lb ed="X" n="0226c03"/><lb ed="R007" n="0806a09"/>莫焚也。然成謗、成門，四句不別，如何異耶？謂於四
<lb ed="X" n="0226c04"/><lb ed="R007" n="0806a10"/>句中執一斥餘，則句句皆病<note place="inline">如四人各執一句，或一人先後歷四句義
<lb ed="X" n="0226c05"/><lb ed="R007" n="0806a11"/>是也</note>；若四句存泯無礙，則句句皆門<note place="inline">一人一時而見四句也</note>。問：
<lb ed="X" n="0226c06"/><lb ed="R007" n="0806a12"/>依於何法而說四句？答：然所依法，謂眞俗相對成
<lb ed="X" n="0226c07"/><lb ed="R007" n="0806a13"/>四，卽法法皆具四也。依眞俗二諦明四句者：一、眞
<lb ed="X" n="0226c08"/><lb ed="R007" n="0806a14"/>隨緣，故有；二、緣無性，故無；三、上二句俱存，故亦有
<lb ed="X" n="0226c09"/><lb ed="R007" n="0806a15"/>亦無；四、互奪俱泯，故非有非無。又不是有無，是眞
<lb ed="X" n="0226c10"/><lb ed="R007" n="0806a16"/>性故。又約敎者，謂詮生死，則俗有眞無；涅槃，則俗
<lb ed="X" n="0226c11"/><lb ed="R007" n="0806a17"/>無眞有。涅槃經云：空者，所謂生死；不空者，謂大涅
<lb ed="X" n="0226c12"/><lb ed="R007" n="0806a18"/>槃。此上猶約諸法以說。若剋就眞性，亦有四句：一、
<lb ed="X" n="0226c13"/><lb ed="R007" n="0806b01"/>性是有，知覺不昧故；二、性是無，無相無名故；三、際
<lb ed="X" n="0226c14"/><lb ed="R007" n="0806b02"/><note place="inline">去、來、今也</note>三、處<note place="inline">內、外、中間</note>，求不得故；三、性亦有亦無，上二句
<lb ed="X" n="0226c15"/><lb ed="R007" n="0806b03"/>同時故；四、性非有非無，此有二意：一、卽由上二同
<lb ed="X" n="0226c16"/><lb ed="R007" n="0806b04"/>時互相奪，故一時俱泯；二、直指眞性不是有、無，但
<lb ed="X" n="0226c17"/><lb ed="R007" n="0806b05"/>是眞性也。言萬法之門皆入者，顯萬法也。萬者，指
<lb ed="X" n="0226c18"/><lb ed="R007" n="0806b06"/>於總數，其實該於一切。然一切法不出四句，諸宗
<lb ed="X" n="0226c19"/><lb ed="R007" n="0806b07"/>以四句爲謗，故一切皆非。所以每論妙理，皆云：離
<lb ed="X" n="0226c20"/><lb ed="R007" n="0806b08"/>四句，絕百非，離於謗也。今旣四句成德，故萬法悉
<lb ed="X" n="0226c21"/><lb ed="R007" n="0806b09"/>是妙門。曉公云：失意，則所說皆非；得意，則所說皆
<lb ed="X" n="0226c22"/><lb ed="R007" n="0806b10"/>是。如見一塵，稱理推之，卽悟性空全體，便見法界。
<lb ed="X" n="0226c23"/><lb ed="R007" n="0806b11"/>故此一塵卽是入法界之門，一切皆爾也。四、泯眞、
<lb ed="X" n="0226c24"/><lb ed="R007" n="0806b12"/>俗、一、多。疏：冥二際而不一，動千變而非多。言二際
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0227a" n="0227a"/>
<lb ed="X" n="0227a01"/><lb ed="R007" n="0806b13"/>者，謂眞、俗二諦及生死、涅槃，乃至諸佛、衆生相待
<lb ed="X" n="0227a02"/><lb ed="R007" n="0806b14"/>之法，皆是二際也。今且約二諦明之。眞隨緣卽俗，
<lb ed="X" n="0227a03"/><lb ed="R007" n="0806b15"/>俗無性卽眞，故云冥也。二旣冥合，卽應是一。以互
<lb ed="X" n="0227a04"/><lb ed="R007" n="0806b16"/>奪故，離名數故，故亦非一。大經云：無中無有二無
<lb ed="X" n="0227a05"/><lb ed="R007" n="0806b17"/>二亦復無三世一切空是則諸佛法。仁王經云：於
<lb ed="X" n="0227a06"/><lb ed="R007" n="0806b18"/>解常自一<note place="inline">是遣二也</note>於諦常自二<note place="inline">是遣一也</note>。又二諦並非雙
<lb ed="X" n="0227a07"/><lb ed="R007" n="0807a01"/>恒乖未曾各。一雙孤雁，博地高飛；兩隻鴛鴦，池邊
<lb ed="X" n="0227a08"/><lb ed="R007" n="0807a02"/>獨立。動千變而非多者，泯一、多也。謂變動差別之
<lb ed="X" n="0227a09"/><lb ed="R007" n="0807a03"/>法全同眞性，性無分限，故不是多。然亦非一，<anchor xml:id="nkr_note_add_0227a0901" n="0227a0901"/><anchor xml:id="beg0227a0901" n="0227a0901"/>已<anchor xml:id="end0227a0901"/>在
<lb ed="X" n="0227a10"/><lb ed="R007" n="0807a04"/>上句。故但擧非多，而實一、多皆泯也。又可兩句共
<lb ed="X" n="0227a11"/><lb ed="R007" n="0807a05"/>成眞、俗一、多，謂冥二際是眞，不一是泯眞也；動千
<lb ed="X" n="0227a12"/><lb ed="R007" n="0807a06"/>變是俗，非多是泯俗也。又冥二際是一，言不一卽
<lb ed="X" n="0227a13"/><lb ed="R007" n="0807a07"/>泯一也；動千變是多，言非多卽泯多也。據此後義，
<lb ed="X" n="0227a14"/><lb ed="R007" n="0807a08"/>以眞爲一，以俗爲多，不同十玄門中一、多<anchor xml:id="nkr_note_orig_0227001" n="0227001"/>俱取事、
<lb ed="X" n="0227a15"/><lb ed="R007" n="0807a09"/>法故。五、融拂事、理，疏事、理交徹而兩亡者，交徹卽
<lb ed="X" n="0227a16"/><lb ed="R007" n="0807a10"/>融，兩亡卽拂。此經所詮之事，必全理之事；所詮之
<lb ed="X" n="0227a17"/><lb ed="R007" n="0807a11"/>理，必全事之理。故言交徹。然由交、徹同時，故互相
<lb ed="X" n="0227a18"/><lb ed="R007" n="0807a12"/>奪，二俱亡也。理卽事，故理<anchor xml:id="nkr_note_add_0227a1801" n="0227a1801"/><anchor xml:id="beg0227a1801" n="0227a1801"/>已<anchor xml:id="end0227a1801"/>泯也；事卽理，故事復
<lb ed="X" n="0227a19"/><lb ed="R007" n="0807a13"/>亡也。六、融攝事、相，疏以性融相而無盡者，謂一一
<lb ed="X" n="0227a20"/><lb ed="R007" n="0807a14"/>事、相皆攝理、性。由性融之，故能包一切，能遍一切，
<lb ed="X" n="0227a21"/><lb ed="R007" n="0807a15"/>重重無盡也。以性融相者，明重重之所以也。此則
<lb ed="X" n="0227a22"/><lb ed="R007" n="0807a16"/>十玄門德用所因中第四、法性融通門意也。謂若
<lb ed="X" n="0227a23"/><lb ed="R007" n="0807a17"/>唯約理，則俱一味，無別相入；若唯約事，則互相礙，
<lb ed="X" n="0227a24"/><lb ed="R007" n="0807a18"/>不能相入。今約事、理融通，故得有斯無礙也。謂不
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0227b" n="0227b"/>
<lb ed="X" n="0227b01"/><lb ed="R007" n="0807b01"/>異理之一事全攝理性時，令彼不異理之多事隨
<lb ed="X" n="0227b02"/><lb ed="R007" n="0807b02"/>所依理，皆於一中現也。若一事攝理不盡，則理有
<lb ed="X" n="0227b03"/><lb ed="R007" n="0807b03"/>分限失；若一事攝理盡，而多事不隨理現，則事在
<lb ed="X" n="0227b04"/><lb ed="R007" n="0807b04"/>理外失。今旣一事全攝理性，多事豈不於一中現？
<lb ed="X" n="0227b05"/><lb ed="R007" n="0807b05"/>故經云：<name role="" type="person">華藏世界</name>所有塵一一塵中見法界<note place="inline">見四法界</note>
<lb ed="X" n="0227b06"/><lb ed="R007" n="0807b06"/>寶光現佛如雲集此是如來刹自在。言無盡者，正
<lb ed="X" n="0227b07"/><lb ed="R007" n="0807b07"/>辨事事無礙，重重無盡，通十玄門。故此一句中，四
<lb ed="X" n="0227b08"/><lb ed="R007" n="0807b08"/>字明所以，三字正辨重重也。大疏序云：理隨事變，
<lb ed="X" n="0227b09"/><lb ed="R007" n="0807b09"/>則一、多緣起之無邊；事得理融，則千差涉入而無
<lb ed="X" n="0227b10"/><lb ed="R007" n="0807b10"/>礙。兩對，皆上句明所以，下句正明事事無盡。此上
<lb ed="X" n="0227b11"/><lb ed="R007" n="0807b11"/>但以非一非異解之，義卽窮矣。又周遍含融觀中
<lb ed="X" n="0227b12"/><lb ed="R007" n="0807b12"/>四句：一、一中一，二、一中一切，三、一切中一，四、一切
<lb ed="X" n="0227b13"/><lb ed="R007" n="0807b13"/>中一切。三、喩結難思。疏若秦鏡至齊現者，鏡喩，則
<lb ed="X" n="0227b14"/><lb ed="R007" n="0807b14"/>兼前諸門交徹之意。以兩鏡相對，如事、理二門。若
<lb ed="X" n="0227b15"/><lb ed="R007" n="0807b15"/>取相入，展轉成多，則亦喩事事無礙也。珠喩，則唯
<lb ed="X" n="0227b16"/><lb ed="R007" n="0807b16"/>喩融攝無盡。言秦鏡者，秦朝有鏡，能照人心。故朱
<lb ed="X" n="0227b17"/><lb ed="R007" n="0807b17"/>鍠詩云：西國有秦鏡其光世所希照人見肝膽鑒
<lb ed="X" n="0227b18"/><lb ed="R007" n="0807b18"/>物窮幽微。今意取文涉稽古，又取至極之明，故云
<lb ed="X" n="0227b19"/><lb ed="R007" n="0808a01"/>秦鏡。謂兩鏡互照，中置一燈，互相影入，交參無礙
<lb ed="X" n="0227b20"/><lb ed="R007" n="0808a02"/>也。帝珠者，帝釋殿網之珠明淨，一入多中，多入一
<lb ed="X" n="0227b21"/><lb ed="R007" n="0808a03"/>中，重重無盡也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0227b22"/><lb ed="R007" n="0808a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0227b2201">△故得圓至功於頃剋，見佛境於塵毛。</p><p xml:id="pX05p0227b2216" cb:place="inline">△諸佛心內
<lb ed="X" n="0227b23"/><lb ed="R007" n="0808a05"/>衆生，新新作佛。衆生心中諸佛，念念證眞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0227b24"/><lb ed="R007" n="0808a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0227b2401">故得下，第二、成益頓超。於中二：初時、處超，後因、果
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0227c" n="0227c"/>
<lb ed="X" n="0227c01"/><lb ed="R007" n="0808a07"/>超。今初，言故得至塵毛者，上句時，下句處。時中言
<lb ed="X" n="0227c02"/><lb ed="R007" n="0808a08"/>故得圓至功於頃剋者，由如上境界融攝微妙，故
<lb ed="X" n="0227c03"/><lb ed="R007" n="0808a09"/>得信解、悟入，有斯頓證。梵行品云：若諸菩薩能與
<lb ed="X" n="0227c04"/><lb ed="R007" n="0808a10"/>如是觀行相應，於諸法中不生二解，一切佛法疾
<lb ed="X" n="0227c05"/><lb ed="R007" n="0808a11"/>得現前。初發心時，卽得阿耨多羅三藐三菩提，知
<lb ed="X" n="0227c06"/><lb ed="R007" n="0808a12"/>一切法卽心自性，成就慧身，不由他悟。言頃剋者，
<lb ed="X" n="0227c07"/><lb ed="R007" n="0808a13"/>對諸敎時、劫反顯，可知。見佛境於塵毛者，處超也。
<lb ed="X" n="0227c08"/><lb ed="R007" n="0808a14"/>准時中例，亦可云：若與如是觀行相應，不待上尋
<lb ed="X" n="0227c09"/><lb ed="R007" n="0808a15"/>彌勒，西訪彌陀，卽一塵一毛，便見佛境。如斯文句，
<lb ed="X" n="0227c10"/><lb ed="R007" n="0808a16"/>遍大部中。若要見者，卽前融身刹六句中所引文
<lb ed="X" n="0227c11"/><lb ed="R007" n="0808a17"/>是也。二、因、果超者，疏諸佛心內至證眞者，然因、果
<lb ed="X" n="0227c12"/><lb ed="R007" n="0808a18"/>交徹，義有四句：一、衆生全在佛心中故，卽果門攝
<lb ed="X" n="0227c13"/><lb ed="R007" n="0808b01"/>法無遺。故出現品云：如來成正覺時，於其身中普
<lb ed="X" n="0227c14"/><lb ed="R007" n="0808b02"/>見一切衆生成正覺，乃至普見一切衆生般涅槃。
<lb ed="X" n="0227c15"/><lb ed="R007" n="0808b03"/>又佛性論第二如來藏品云：一切衆生悉在如來
<lb ed="X" n="0227c16"/><lb ed="R007" n="0808b04"/>智內，故名爲藏也。故云諸佛心內衆生作佛也。二、
<lb ed="X" n="0227c17"/><lb ed="R007" n="0808b05"/>佛全在衆生心中故，卽因門攝法無遺。故出現品
<lb ed="X" n="0227c18"/><lb ed="R007" n="0808b06"/>云：菩薩應知自心念念常有佛成正覺。何以故？諸
<lb ed="X" n="0227c19"/><lb ed="R007" n="0808b07"/>佛如來不離此心成正覺故。如自心，一切衆生心
<lb ed="X" n="0227c20"/><lb ed="R007" n="0808b08"/>亦復如是，悉有如來成等正覺也。三、由前生、佛互
<lb ed="X" n="0227c21"/><lb ed="R007" n="0808b09"/>相在時，各實非虗，則因果交徹，隨一成佛，全在二
<lb ed="X" n="0227c22"/><lb ed="R007" n="0808b10"/>心。四、由生全在佛，則同佛非生；佛全在生，則同生
<lb ed="X" n="0227c23"/><lb ed="R007" n="0808b11"/>非佛。兩相形奪，二位齊融，則無成佛及不成佛。故
<lb ed="X" n="0227c24"/><lb ed="R007" n="0808b12"/>出現品云：譬如虗空，一切世界若成若壞，常無增
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0228a" n="0228a"/>
<lb ed="X" n="0228a01"/><lb ed="R007" n="0808b13"/>減。何以故？以虗空無生滅故。諸佛菩薩亦復如是，
<lb ed="X" n="0228a02"/><lb ed="R007" n="0808b14"/>若成正覺、不成正覺，亦無增減。何以故？菩提無相、
<lb ed="X" n="0228a03"/><lb ed="R007" n="0808b15"/>無非相故。佛子！假使有人能化作恒河沙等心，一
<lb ed="X" n="0228a04"/><lb ed="R007" n="0808b16"/>一心復化作恒河沙等佛，皆無形無相，如是盡恒
<lb ed="X" n="0228a05"/><lb ed="R007" n="0808b17"/>河沙等劫無有休息。佛子！於汝意云何？彼人化心
<lb ed="X" n="0228a06"/><lb ed="R007" n="0808b18"/>化作如來，凡有幾何？如來性起妙德菩薩言：如我
<lb ed="X" n="0228a07"/><lb ed="R007" n="0809a01"/>解於仁所說義，化與不化等無有異，云何問言凡
<lb ed="X" n="0228a08"/><lb ed="R007" n="0809a02"/>有幾何？普賢菩薩言：善哉，善哉！佛子！如汝所說，設
<lb ed="X" n="0228a09"/><lb ed="R007" n="0809a03"/>一切衆生於一念中悉成正覺，與不成正覺等無
<lb ed="X" n="0228a10"/><lb ed="R007" n="0809a04"/>有異。何以故？菩提無相故。若無有相，則無增減。佛
<lb ed="X" n="0228a11"/><lb ed="R007" n="0809a05"/>子！菩薩摩訶薩應如是知，成等正覺同於菩提一
<lb ed="X" n="0228a12"/><lb ed="R007" n="0809a06"/>相無相。釋曰：上來但以反覆相對，故有四句，而大
<lb ed="X" n="0228a13"/><lb ed="R007" n="0809a07"/>旨不過因果交徹，亦可如文而見也。但衆生成佛
<lb ed="X" n="0228a14"/><lb ed="R007" n="0809a08"/>之義，難以忍可於心，略爲問答。問：此中成佛，爲約
<lb ed="X" n="0228a15"/><lb ed="R007" n="0809a09"/>事成？爲約理成？若約事成，云何同性故？若約理成，
<lb ed="X" n="0228a16"/><lb ed="R007" n="0809a10"/>云何成正覺、入涅槃耶？答：此是華嚴大節，若不對
<lb ed="X" n="0228a17"/><lb ed="R007" n="0809a11"/>諸宗，難以取解。今約五乘及五敎而辨淺深。然諸
<lb ed="X" n="0228a18"/><lb ed="R007" n="0809a12"/>衆生，若於人、天敎中觀之，具足人、法二我；若於小
<lb ed="X" n="0228a19"/><lb ed="R007" n="0809a13"/>乘敎中觀之，但是五蘊實法，本來無我。若大乘始
<lb ed="X" n="0228a20"/><lb ed="R007" n="0809a14"/>敎，法相宗則說唯識所現；若無相宗，則說幻有卽
<lb ed="X" n="0228a21"/><lb ed="R007" n="0809a15"/>空，人、法俱遣。若大乘終敎，唯如來藏具恒沙性德，
<lb ed="X" n="0228a22"/><lb ed="R007" n="0809a16"/>故衆生卽在纏法身。法身、衆生，義一名異，猶據理
<lb ed="X" n="0228a23"/><lb ed="R007" n="0809a17"/>說。若大乘頓敎，則相本自盡，性本自現，不可說言
<lb ed="X" n="0228a24"/><lb ed="R007" n="0809a18"/>成佛、不成佛等。若依此宗，華嚴舊來成正覺亦涅
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0228b" n="0228b"/>
<lb ed="X" n="0228b01"/><lb ed="R007" n="0809b01"/>槃竟，非約同體，此成卽是彼成也。難曰：若爾，何故
<lb ed="X" n="0228b02"/><lb ed="R007" n="0809b02"/>現有衆生，非卽佛耶？答：若就衆生位看者，尙不見
<lb ed="X" n="0228b03"/><lb ed="R007" n="0809b03"/>唯心卽空，安見圓敎中事？如人迷東爲西，正執西
<lb ed="X" n="0228b04"/><lb ed="R007" n="0809b04"/>故。若諸情頓破，則法界圓現，無不<anchor xml:id="nkr_note_add_0228b0401" n="0228b0401"/><anchor xml:id="beg0228b0401" n="0228b0401"/>已<anchor xml:id="end0228b0401"/>成，猶彼悟人，
<lb ed="X" n="0228b05"/><lb ed="R007" n="0809b05"/>西處全東。又難：若爾，諸佛何以更化？答：衆生不如
<lb ed="X" n="0228b06"/><lb ed="R007" n="0809b06"/>是知，所以須化。如是化者，爲究竟化；如是化者，無
<lb ed="X" n="0228b07"/><lb ed="R007" n="0809b07"/>不化時。故下結云：大悲相續，救度衆生。五敎不同，
<lb ed="X" n="0228b08"/><lb ed="R007" n="0809b08"/>皆聖言量，不可將敎就情識說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0228b09"/><lb ed="R007" n="0809b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0228b0901">△一字法門，海墨書而不盡；一毫之善，空界盡而無窮。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0228b10"/><lb ed="R007" n="0809b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0228b1001">三、詮旨圓融。疏：一字法門至無窮者，上句詮，下句
<lb ed="X" n="0228b11"/><lb ed="R007" n="0809b11"/>旨。詮者，卽善財所遇第三善友海雲比丘云：我從
<lb ed="X" n="0228b12"/><lb ed="R007" n="0809b12"/>彼佛得此普眼法門，受持，讀誦，憶念，思惟。假使有
<lb ed="X" n="0228b13"/><lb ed="R007" n="0809b13"/>人以大海量墨，須彌聚筆，書此無盡廣大海藏普
<lb ed="X" n="0228b14"/><lb ed="R007" n="0809b14"/>眼法門，一品中一門，一門中一法，一法中一義，一
<lb ed="X" n="0228b15"/><lb ed="R007" n="0809b15"/>義中一句，乃至少分，尙不可得，何況盡能具足書
<lb ed="X" n="0228b16"/><lb ed="R007" n="0809b16"/>寫？釋曰：乃至少分者，卽一字也。以能詮一字，全卽
<lb ed="X" n="0228b17"/><lb ed="R007" n="0809b17"/>所詮法界，故卽無盡。不同諸宗，能詮定非所詮也。
<lb ed="X" n="0228b18"/><lb ed="R007" n="0809b18"/>一毫之善，空界盡而無窮者，卽十種行願，皆結云：
<lb ed="X" n="0228b19"/><lb ed="R007" n="0810a01"/>如虗空界無有盡等。如初禮佛行願，結云：以虗空
<lb ed="X" n="0228b20"/><lb ed="R007" n="0810a02"/>界不可盡故，我此禮敬無有窮盡。餘九例然也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0228b21"/><lb ed="R007" n="0810a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0228b2101">△語其定也。冥一如於無心，卽萬動而恒寂。</p><p xml:id="pX05p0228b2118" cb:place="inline">△海湛
<lb ed="X" n="0228b22"/><lb ed="R007" n="0810a04"/>眞智光含性空</p><p xml:id="pX05p0228b2207" cb:place="inline">△星羅法身影落心水。</p><p xml:id="pX05p0228b2216" cb:place="inline">△圓音非扣
<lb ed="X" n="0228b23"/><lb ed="R007" n="0810a05"/>而長演，果海離念而心傳。</p><p xml:id="pX05p0228b2311" cb:place="inline">△萬行亡照而齊修漸頓
<lb ed="X" n="0228b24"/><lb ed="R007" n="0810a06"/>無礙而雙入。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0228c" n="0228c"/>
<lb ed="X" n="0228c01"/><lb ed="R007" n="0810a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0228c0101">四、說儀深奧者，文中有五：一、明至定，二、明妙智，三、
<lb ed="X" n="0228c02"/><lb ed="R007" n="0810a08"/>明眞身，四、明說本，五、明修證。今初，疏語其定也至
<lb ed="X" n="0228c03"/><lb ed="R007" n="0810a09"/>恒寂，科云：至定者，卽慧之定也。夫定有多種，或邪，
<lb ed="X" n="0228c04"/><lb ed="R007" n="0810a10"/>或正，大乘、小乘，有漏、無漏，有慧、無慧。今且隨要而
<lb ed="X" n="0228c05"/><lb ed="R007" n="0810a11"/>說，總有二種：一、事，二、理。如遺敎經云：制之一處，無
<lb ed="X" n="0228c06"/><lb ed="R007" n="0810a12"/>事不辦。卽事定也。起信論云：皆觀心性，契理不動。
<lb ed="X" n="0228c07"/><lb ed="R007" n="0810a13"/>卽理定也。故諸經論中，或單說事定，或偏說理定。
<lb ed="X" n="0228c08"/><lb ed="R007" n="0810a14"/>學者隨執一文，引據互斥。若此宗，必須二俱無礙。
<lb ed="X" n="0228c09"/><lb ed="R007" n="0810a15"/>又必卽定卽慧，謂禪非智，無以窮其寂；智非禪，無
<lb ed="X" n="0228c10"/><lb ed="R007" n="0810a16"/>以深其照。禪宗七祖云：卽體之用自知，卽知之體
<lb ed="X" n="0228c11"/><lb ed="R007" n="0810a17"/>自寂。故次明眞智。今云冥一如者，能冥是慧，無心
<lb ed="X" n="0228c12"/><lb ed="R007" n="0810a18"/>是定，卽契合本源，而無能契。於事於理，無分別心，
<lb ed="X" n="0228c13"/><lb ed="R007" n="0810b01"/>亦非無記。但不計有與不有，空與不空，一切皆不
<lb ed="X" n="0228c14"/><lb ed="R007" n="0810b02"/>可，不可亦不可。此語亦不受泯絕，無寄於萬種紛
<lb ed="X" n="0228c15"/><lb ed="R007" n="0810b03"/>動之法，本來自寂。何者？以心生故，一切法生；心若
<lb ed="X" n="0228c16"/><lb ed="R007" n="0810b04"/>不生，法卽本寂。法華經云：諸法從本來常自寂滅
<lb ed="X" n="0228c17"/><lb ed="R007" n="0810b05"/>相如在夢中妄見百千萬衆及乎覺悟本來空寂。
<lb ed="X" n="0228c18"/><lb ed="R007" n="0810b06"/>是知法生滅者，由心生滅。起信論云：心生，則種種
<lb ed="X" n="0228c19"/><lb ed="R007" n="0810b07"/>法生；心滅，則種種法滅。今意明心但不生，體亦非
<lb ed="X" n="0228c20"/><lb ed="R007" n="0810b08"/>滅，故諸萬動本來自寂，無生滅也。二、明妙智者，疏
<lb ed="X" n="0228c21"/><lb ed="R007" n="0810b09"/>海湛眞智，光含性空，卽定之智，故云妙也。大疏云：
<lb ed="X" n="0228c22"/><lb ed="R007" n="0810b10"/>湛智海之澄波，虗含萬像。與此大同，而有兩異：一
<lb ed="X" n="0228c23"/><lb ed="R007" n="0810b11"/>則彼約定門，此約智門；二則彼含萬像，此含性空。
<lb ed="X" n="0228c24"/><lb ed="R007" n="0810b12"/>以定是海印三昧，故含萬像。萬像卽海中所現之
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0229a" n="0229a"/>
<lb ed="X" n="0229a01"/><lb ed="R007" n="0810b13"/>印文。法、合，可知。智門無分別智，契合眞性，故含性
<lb ed="X" n="0229a02"/><lb ed="R007" n="0810b14"/>空。性空卽所證之理，理卽境也。攝境歸智，故云含
<lb ed="X" n="0229a03"/><lb ed="R007" n="0810b15"/>也。文中兩句，皆有法、喩。如海波浪澄渟，湛然不動；
<lb ed="X" n="0229a04"/><lb ed="R007" n="0810b16"/>空無雲翳，廓爾淸虗。大海傍無邊涯，連天一色；空
<lb ed="X" n="0229a05"/><lb ed="R007" n="0810b17"/>徹海底，海含空天。由海虗明，故含空；由空明朗，故
<lb ed="X" n="0229a06"/><lb ed="R007" n="0810b18"/>入海。以況眞智識念不生，寂然不動；性無塵境，廓
<lb ed="X" n="0229a07"/><lb ed="R007" n="0811a01"/>爾空寂。大智橫無邊涯，含性一味；性徹智體，智含
<lb ed="X" n="0229a08"/><lb ed="R007" n="0811a02"/>空性。由智淨明，故含性；由性空寂，故入智。法、喩一
<lb ed="X" n="0229a09"/><lb ed="R007" n="0811a03"/>一相對，昭然可見。如肇論說：古師云：無心於萬物
<lb ed="X" n="0229a10"/><lb ed="R007" n="0811a04"/>萬物未甞無。此則心淨物存，物不能入心；如天有
<lb ed="X" n="0229a11"/><lb ed="R007" n="0811a05"/>雲霧，天不能入海。故肇公判云：失在於物虗。三、明
<lb ed="X" n="0229a12"/><lb ed="R007" n="0811a06"/>眞身。疏星羅法身，影落心、水者。由前理、智冥合，故
<lb ed="X" n="0229a13"/><lb ed="R007" n="0811a07"/>得一切諸法無非法身。十方世界衆生有發菩提
<lb ed="X" n="0229a14"/><lb ed="R007" n="0811a08"/>心，心識淨者，無不應現，而爲說法。如秋天空朗，羅
<lb ed="X" n="0229a15"/><lb ed="R007" n="0811a09"/>列星辰；萬器百川，不分而遍。晴空列宿，以喩法身；
<lb ed="X" n="0229a16"/><lb ed="R007" n="0811a10"/>淨水澄川，以喩機感。法、喩對合，理亦昭然。故大經
<lb ed="X" n="0229a17"/><lb ed="R007" n="0811a11"/>云：菩薩淸凉月遊於畢竟空衆生心水淨菩提影
<lb ed="X" n="0229a18"/><lb ed="R007" n="0811a12"/>現中。但彼以月喩菩薩，此將星喩法身。餘義同也。
<lb ed="X" n="0229a19"/><lb ed="R007" n="0811a13"/>然應、感相對，亦有四句：一、一星入一器中水，如一
<lb ed="X" n="0229a20"/><lb ed="R007" n="0811a14"/>佛應一衆生；二、一星入一切器中水，如一佛應一
<lb ed="X" n="0229a21"/><lb ed="R007" n="0811a15"/>切衆生；三、一切星入一器中水；四、一切星入一切
<lb ed="X" n="0229a22"/><lb ed="R007" n="0811a16"/>器中水。二、三句生、佛相對。一、多之數，可知。下文云：
<lb ed="X" n="0229a23"/><lb ed="R007" n="0811a17"/>於一佛前見不可說塵數身，一一身禮不可說塵
<lb ed="X" n="0229a24"/><lb ed="R007" n="0811a18"/>數佛。卽是此第二、第三句。大疏云：皎性空之滿月，
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0229b" n="0229b"/>
<lb ed="X" n="0229b01"/><lb ed="R007" n="0811b01"/>頓落百川。但得一、二兩句，闕於三、四，以月唯一也。
<lb ed="X" n="0229b02"/><lb ed="R007" n="0811b02"/>此取星喩，義則備矣。四、明說本者，疏圓音非扣至
<lb ed="X" n="0229b03"/><lb ed="R007" n="0811b03"/>心傳者，圓音者，一音中具一切音，一切音卽一音，
<lb ed="X" n="0229b04"/><lb ed="R007" n="0811b04"/>或一音應一切音，皆圓音出現。品有十喩，喩如來
<lb ed="X" n="0229b05"/><lb ed="R007" n="0811b05"/>圓音。言十喩者，一、劫盡唱聲喩，喩聲無主。如彼經
<lb ed="X" n="0229b06"/><lb ed="R007" n="0811b06"/>說：譬如世界壞時，無主，無作，法爾而出四種音聲。
<lb ed="X" n="0229b07"/><lb ed="R007" n="0811b07"/>如於欲界出如是聲：汝等當知：初禪安樂，離諸欲
<lb ed="X" n="0229b08"/><lb ed="R007" n="0811b08"/>惡，超過欲界。衆生聞<anchor xml:id="nkr_note_add_0229b0801" n="0229b0801"/><anchor xml:id="beg0229b0801" n="0229b0801"/>已<anchor xml:id="end0229b0801"/>，自然而得成就初禪，捨欲
<lb ed="X" n="0229b09"/><lb ed="R007" n="0811b09"/>界身，生於梵天。乃至第四於第三禪出如是聲：四
<lb ed="X" n="0229b10"/><lb ed="R007" n="0811b10"/>禪寂靜，超遍淨天。聞<anchor xml:id="nkr_note_add_0229b1001" n="0229b1001"/><anchor xml:id="beg0229b1001" n="0229b1001"/>已<anchor xml:id="end0229b1001"/>，自然成就生彼。如是皆從
<lb ed="X" n="0229b11"/><lb ed="R007" n="0811b11"/>衆生善根所生。佛音亦爾，無主，無作，從佛功德出
<lb ed="X" n="0229b12"/><lb ed="R007" n="0811b12"/>四種聲，謂示衆生，若令修人、天行。乃至第四超過
<lb ed="X" n="0229b13"/><lb ed="R007" n="0811b13"/>二乘，說無上道。然無有主、宰，故曰圓音。二、響聲隨
<lb ed="X" n="0229b14"/><lb ed="R007" n="0811b14"/>緣喩，喩聲無主。經說：譬如呼響，因於谷出，及音聲
<lb ed="X" n="0229b15"/><lb ed="R007" n="0811b15"/>起，無有形狀，不可覩見，但隨緣應。佛音亦爾，但隨
<lb ed="X" n="0229b16"/><lb ed="R007" n="0811b16"/>衆生欲解緣出，其性究竟，無言，無示，不可宣說。三、
<lb ed="X" n="0229b17"/><lb ed="R007" n="0811b17"/>天鼓開覺喩，喩無主，無作，無斷，遍入一切。經說：譬
<lb ed="X" n="0229b18"/><lb ed="R007" n="0811b18"/>如諸天有大法鼓，名爲覺悟，無主、無作、無起、無滅。
<lb ed="X" n="0229b19"/><lb ed="R007" n="0812a01"/>若天放逸，空中發聲吿言：汝知一切無常、虗妄、變
<lb ed="X" n="0229b20"/><lb ed="R007" n="0812a02"/>壞，勿生戀著。若放逸者，後悔無及。諸天聞<anchor xml:id="nkr_note_add_0229b2001" n="0229b2001"/><anchor xml:id="beg0229b2001" n="0229b2001"/>已<anchor xml:id="end0229b2001"/>，皆悉
<lb ed="X" n="0229b21"/><lb ed="R007" n="0812a03"/>憂懼，請法行道，皆得安樂。佛音亦爾，不住方所，無
<lb ed="X" n="0229b22"/><lb ed="R007" n="0812a04"/>有言說，而能演出無功用聲，遍於法界，警悟群有。
<lb ed="X" n="0229b23"/><lb ed="R007" n="0812a05"/>四、天女妙聲喩，喩隨聲信解。經說：譬如善口天女
<lb ed="X" n="0229b24"/><lb ed="R007" n="0812a06"/>出一妙音，則與百千種樂相應，一一復有百千音
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0229c" n="0229c"/>
<lb ed="X" n="0229c01"/><lb ed="R007" n="0812a07"/>聲。佛音亦爾，於一音中出無量聲，隨衆生心欲，各
<lb ed="X" n="0229c02"/><lb ed="R007" n="0812a08"/>生意解。五、梵聲及衆喩，喩化不失時。經說：譬如大
<lb ed="X" n="0229c03"/><lb ed="R007" n="0812a09"/>梵住於梵宮，出梵音聲，梵衆皆聞，而謂一一皆同
<lb ed="X" n="0229c04"/><lb ed="R007" n="0812a10"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0229c0401" n="0229c0401"/><anchor xml:id="beg0229c0401" n="0229c0401"/>己<anchor xml:id="end0229c0401"/>語，然不出衆外。佛音亦爾，衆會皆聞，皆謂同其
<lb ed="X" n="0229c05"/><lb ed="R007" n="0812a11"/>語，而根未熟之所不聞。六、衆水一味喩，喩無曲。經
<lb ed="X" n="0229c06"/><lb ed="R007" n="0812a12"/>說：譬如衆水皆同一味，隨器異故，水有差別。水無
<lb ed="X" n="0229c07"/><lb ed="R007" n="0812a13"/>念慮，亦無分別。佛音亦爾，一解脫味，隨根差別。七、
<lb ed="X" n="0229c08"/><lb ed="R007" n="0812a14"/>降雨滋榮喩，喩稱根。經說：譬如<name role="" type="person">阿那婆達多龍王</name>
<lb ed="X" n="0229c09"/><lb ed="R007" n="0812a15"/>興大密雲，遍<name role="" type="person">閻浮提</name>，普注甘雨，百穀苗稼皆得生
<lb ed="X" n="0229c10"/><lb ed="R007" n="0812a16"/>長，江河泉池一切盈滿。其水不從龍身心出，而能
<lb ed="X" n="0229c11"/><lb ed="R007" n="0812a17"/>種種饒益衆生。佛音亦爾，興慈普遍，雨甘露法，令
<lb ed="X" n="0229c12"/><lb ed="R007" n="0812a18"/>衆歡喜，增長善法，滿足諸乘，不來不出，饒益一切。
<lb ed="X" n="0229c13"/><lb ed="R007" n="0812b01"/>八、漸降成熟喩，喩無遲速。經說：譬如<name role="" type="person">摩那斯龍王</name>
<lb ed="X" n="0229c14"/><lb ed="R007" n="0812b02"/>將欲降雨，未便卽降，先起大雲，彌覆虗空，凝停七
<lb ed="X" n="0229c15"/><lb ed="R007" n="0812b03"/>日，待諸衆生作務究竟，過<anchor xml:id="nkr_note_add_0229c1501" n="0229c1501"/><anchor xml:id="beg0229c1501" n="0229c1501"/>已<anchor xml:id="end0229c1501"/>漸降，普潤大地。佛音
<lb ed="X" n="0229c16"/><lb ed="R007" n="0812b04"/>亦爾，先興法雲，成熟衆生，待根熟<anchor xml:id="nkr_note_add_0229c1601" n="0229c1601"/><anchor xml:id="beg0229c1601" n="0229c1601"/>已<anchor xml:id="end0229c1601"/>，然後普降，令
<lb ed="X" n="0229c17"/><lb ed="R007" n="0812b05"/>其滿足無上法味。九、降霔難思喩。喩雖差別，同一
<lb ed="X" n="0229c18"/><lb ed="R007" n="0812b06"/>性故。經說：譬如海中大莊嚴龍王，於大海中，降百
<lb ed="X" n="0229c19"/><lb ed="R007" n="0812b07"/>千種莊嚴雨，而水無差別，龍難思力，令其莊嚴。佛
<lb ed="X" n="0229c20"/><lb ed="R007" n="0812b08"/>音亦爾，無所分別，或以十音、百音、千音、八萬四千
<lb ed="X" n="0229c21"/><lb ed="R007" n="0812b09"/>音、無量音等，各別說法，隨衆生根，皆令歡喜。十、遍
<lb ed="X" n="0229c22"/><lb ed="R007" n="0812b10"/>降種種喩。喩其普遍。經說：譬如<name role="" type="person">娑竭羅龍</name>王，欲現
<lb ed="X" n="0229c23"/><lb ed="R007" n="0812b11"/>自在力，饒益衆生，咸令歡喜，興雲彌覆，色相多般，
<lb ed="X" n="0229c24"/><lb ed="R007" n="0812b12"/>或白或紅，若干差別，出衆電光，四天下中，雨種種
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0230a" n="0230a"/>
<lb ed="X" n="0230a01"/><lb ed="R007" n="0812b13"/>雨，龍心平等，無有彼此，但隨善根異，而有差別。佛
<lb ed="X" n="0230a02"/><lb ed="R007" n="0812b14"/>音亦爾，欲以法化，先布身雲，彌滿法界，隨其樂欲，
<lb ed="X" n="0230a03"/><lb ed="R007" n="0812b15"/>爲現不同，振大法雷，雨衆法雨。具斯十義，故曰圓
<lb ed="X" n="0230a04"/><lb ed="R007" n="0812b16"/>音也。言非扣而長演者，則常說、遍說，不待機請也。
<lb ed="X" n="0230a05"/><lb ed="R007" n="0812b17"/>如下敎起十因中，第一、法爾中辨。言果海離念而
<lb ed="X" n="0230a06"/><lb ed="R007" n="0812b18"/>心傳者，果海離念，則非情識所解，旣絕所解，則言
<lb ed="X" n="0230a07"/><lb ed="R007" n="0813a01"/>之不及，須亡言得意，得意卽是心傳。故別行十地
<lb ed="X" n="0230a08"/><lb ed="R007" n="0813a02"/>經云：我今說一分。論釋云：十地有二分：一、因分，二、
<lb ed="X" n="0230a09"/><lb ed="R007" n="0813a03"/>果分。以果分不可說，但寄因分以明，故云一分。今
<lb ed="X" n="0230a10"/><lb ed="R007" n="0813a04"/>言心傳，卽傳說不及者，果分也。亦卽楞伽宗、說二
<lb ed="X" n="0230a11"/><lb ed="R007" n="0813a05"/>通中宗、通也。二通之義下，立宗中辨。亦卽達磨無
<lb ed="X" n="0230a12"/><lb ed="R007" n="0813a06"/>念爲宗，以心傳心，不立文字之義也。故禪經序云：
<lb ed="X" n="0230a13"/><lb ed="R007" n="0813a07"/>禪定之門，此是阿難曲承旨詔。若遇非其人，則幽
<lb ed="X" n="0230a14"/><lb ed="R007" n="0813a08"/>關莫闢，罕窺其<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230001" n="0230001"/>庭；若得意忘言，則途中授與等。斯
<lb ed="X" n="0230a15"/><lb ed="R007" n="0813a09"/>則句句言說而無說，念念智契而無契。無說無契
<lb ed="X" n="0230a16"/><lb ed="R007" n="0813a10"/>者，常說常契也。五、明修證者。疏：萬行亡照至雙入。
<lb ed="X" n="0230a17"/><lb ed="R007" n="0813a11"/>上句修，下句證。言亡照者，有二意：一、亡，則都息萬
<lb ed="X" n="0230a18"/><lb ed="R007" n="0813a12"/>緣爲定也；照，則照眞覺妄爲慧也。此同古德說無
<lb ed="X" n="0230a19"/><lb ed="R007" n="0813a13"/>作戒、定、慧。彼云：無妄心是定，知無妄心是慧，妄心
<lb ed="X" n="0230a20"/><lb ed="R007" n="0813a14"/>不起是戒。亦同蜀中金禪師無憶是戒，無念是定，
<lb ed="X" n="0230a21"/><lb ed="R007" n="0813a15"/>莫忘是慧。今云亡者，卽彼無憶無念之戒、定也；今
<lb ed="X" n="0230a22"/><lb ed="R007" n="0813a16"/>云照者，卽彼莫忘之慧。然皆是對治方便，未爲稱
<lb ed="X" n="0230a23"/><lb ed="R007" n="0813a17"/>性之修也。二者、照亦都不當情，爲亡照也。照尙須
<lb ed="X" n="0230a24"/><lb ed="R007" n="0813a18"/>亡，況於識念？然其本性靈知不昧，故非斷滅。卽荷
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0230b" n="0230b"/>
<lb ed="X" n="0230b01"/><lb ed="R007" n="0813b01"/>澤大師說空寂照爲自性戒、定、慧之意也。故疏主
<lb ed="X" n="0230b02"/><lb ed="R007" n="0813b02"/>答順宗皇帝心要云：無心於亡照，則萬慮都捐；任
<lb ed="X" n="0230b03"/><lb ed="R007" n="0813b03"/>運以寂知，則衆行爰起。放曠任其去住，靜鑒見其
<lb ed="X" n="0230b04"/><lb ed="R007" n="0813b04"/>源流，語默不失玄微，動靜畢稱法界。皆萬行亡照
<lb ed="X" n="0230b05"/><lb ed="R007" n="0813b05"/>而齊修之意也。亦同起信，性無慳吝，順本性故，修
<lb ed="X" n="0230b06"/><lb ed="R007" n="0813b06"/>行檀波羅蜜；乃至性離愚癡，隨順修行般若等也。
<lb ed="X" n="0230b07"/><lb ed="R007" n="0813b07"/>言漸、頓無礙而雙入者，先通釋漸、頓、偏、圓，後正銷
<lb ed="X" n="0230b08"/><lb ed="R007" n="0813b08"/>疏意。初中法相宗云：從小入大爲漸，直從大乘發
<lb ed="X" n="0230b09"/><lb ed="R007" n="0813b09"/>心爲頓。今則不然，卽以法相宗行位，地前伏惑，登
<lb ed="X" n="0230b10"/><lb ed="R007" n="0813b10"/>地斷惑，分證眞如，乃至等覺後心，金剛喩定，解脫
<lb ed="X" n="0230b11"/><lb ed="R007" n="0813b11"/>道中方始妙覺圓明爲漸也。無相宗一向不說地
<lb ed="X" n="0230b12"/><lb ed="R007" n="0813b12"/>位，如四卷楞伽第四卷中文云：十地則初地，初則
<lb ed="X" n="0230b13"/><lb ed="R007" n="0813b13"/>爲八地，第九則爲七，七亦復爲八，第二爲第三，第
<lb ed="X" n="0230b14"/><lb ed="R007" n="0813b14"/>四爲第五，第三爲第六，無所有何次也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0230b1401" n="0230b1401"/><anchor xml:id="beg0230b1401" n="0230b1401"/>已<anchor xml:id="end0230b1401"/>上並是
<lb ed="X" n="0230b15"/><lb ed="R007" n="0813b15"/>彼經文如此超間，意顯圓融之行，不依行布位次。
<lb ed="X" n="0230b16"/><lb ed="R007" n="0813b16"/>又禪宗看淨拂塵，及諸家調伏心法，皆爲漸也。或
<lb ed="X" n="0230b17"/><lb ed="R007" n="0813b17"/>說貪嗔卽是道，擧動無非佛，無證無修，皆爲頓也。
<lb ed="X" n="0230b18"/><lb ed="R007" n="0813b18"/>然如上等文，各是一門之意，並非稱性圓證圓修
<lb ed="X" n="0230b19"/><lb ed="R007" n="0814a01"/>也。今旣圓宗直談眞界，則非漸非頓；隨緣修證，則
<lb ed="X" n="0230b20"/><lb ed="R007" n="0814a02"/>具漸具頓。如經云：初發心時，卽得阿耨菩提。然始
<lb ed="X" n="0230b21"/><lb ed="R007" n="0814a03"/>從十住十行，乃至等覺妙覺，不壞行位，故具漸頓
<lb ed="X" n="0230b22"/><lb ed="R007" n="0814a04"/>也。禪門悟卽刹那而登妙覺，一悟之後，念念相應，
<lb ed="X" n="0230b23"/><lb ed="R007" n="0814a05"/>習氣唯微，本智唯瑩，具漸頓也。故荷澤大師開示
<lb ed="X" n="0230b24"/><lb ed="R007" n="0814a06"/>頓悟漸修，爲圓妙也。後銷疏意者，然隨緣說有凡
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0230c" n="0230c"/>
<lb ed="X" n="0230c01"/><lb ed="R007" n="0814a07"/>聖迷悟，故言漸頓。緣起無性，擧體但是眞源，故云
<lb ed="X" n="0230c02"/><lb ed="R007" n="0814a08"/>漸頓。無礙卽由無礙，而漸頓冥契妙極，故云雙入。
<lb ed="X" n="0230c03"/><lb ed="R007" n="0814a09"/>問：據上所說，卽先頓後漸。一念頓悟，而長時漸修，
<lb ed="X" n="0230c04"/><lb ed="R007" n="0814a10"/>如何得成雙入？答：一念悟時，卽離染著，便是修行。
<lb ed="X" n="0230c05"/><lb ed="R007" n="0814a11"/>一悟永悟，盡未來際，而無間斷。修亦念念相應，而
<lb ed="X" n="0230c06"/><lb ed="R007" n="0814a12"/>無休息。故始終相収，皆名雙入。又問：此句是證，何
<lb ed="X" n="0230c07"/><lb ed="R007" n="0814a13"/>故兼修說耶？答：上句是證之修，故云亡照。此句是
<lb ed="X" n="0230c08"/><lb ed="R007" n="0814a14"/>修之證，故云漸頓。又無礙無相，修證皆妙，故云雙
<lb ed="X" n="0230c09"/><lb ed="R007" n="0814a15"/>入也。所以四十二位，位位成佛也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0230c10"/><lb ed="R007" n="0814a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0230c1001">△雖四心被廣，八難頓超。</p><p xml:id="pX05p0230c1011" cb:place="inline">△而一極唱高，二乘絕聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0230c11"/><lb ed="R007" n="0814a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0230c1101">第五、約器明非器不測者，疏雖四心被廣至絕聽
<lb ed="X" n="0230c12"/><lb ed="R007" n="0814a18"/>者，初二句約器也。上句應，下句感。言四心被廣者，
<lb ed="X" n="0230c13"/><lb ed="R007" n="0814b01"/>四心卽是四無量心，亦名四平等心，謂慈、悲、喜、捨。
<lb ed="X" n="0230c14"/><lb ed="R007" n="0814b02"/>緣境寬多，名爲無量。俱舍二十九云：無量有情爲
<lb ed="X" n="0230c15"/><lb ed="R007" n="0814b03"/>所緣故。又有二義：一、引無量福故，二、感無量果故。
<lb ed="X" n="0230c16"/><lb ed="R007" n="0814b04"/>名爲無量也。依雜心中有其二種：一、大，二、小。大無
<lb ed="X" n="0230c17"/><lb ed="R007" n="0814b05"/>量者，唯佛所得體，卽後得智，是平等智，故一向無
<lb ed="X" n="0230c18"/><lb ed="R007" n="0814b06"/>漏。二、小無量者，慈、悲卽無嗔，喜卽喜受，捨無貪性，
<lb ed="X" n="0230c19"/><lb ed="R007" n="0814b07"/>與俱舍同。故彼頌云：慈悲無嗔性喜捨無貪欲。若
<lb ed="X" n="0230c20"/><lb ed="R007" n="0814b08"/>依成實論，大、小皆以智慧爲性。故彼論云：以智慧
<lb ed="X" n="0230c21"/><lb ed="R007" n="0814b09"/>心、利益心、淸淨不濁心，名慈、悲、喜、捨。又以四心等
<lb ed="X" n="0230c22"/><lb ed="R007" n="0814b10"/>行無偏，故名四平等。又此四心皆具三緣，謂衆生
<lb ed="X" n="0230c23"/><lb ed="R007" n="0814b11"/>緣、法緣、無緣。今略明慈心三，餘可准知。此有三義
<lb ed="X" n="0230c24"/><lb ed="R007" n="0814b12"/>解：第一、直就化益解。如涅槃云：緣諸衆生欲與其
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0231a" n="0231a"/>
<lb ed="X" n="0231a01"/><lb ed="R007" n="0814b13"/>樂，名衆生緣；緣諸衆生所須之物而施與之，是名
<lb ed="X" n="0231a02"/><lb ed="R007" n="0814b14"/>法緣；緣如來者，名曰無緣。第二、化益觀入分別解：
<lb ed="X" n="0231a03"/><lb ed="R007" n="0814b15"/>緣諸衆生欲與其樂，名衆生緣；緣其一切化衆生
<lb ed="X" n="0231a04"/><lb ed="R007" n="0814b16"/>法，名爲法緣<note place="inline">此二化益</note>；緣法空寂，名爲無緣<note place="inline">此一觀入</note>。第三、
<lb ed="X" n="0231a05"/><lb ed="R007" n="0814b17"/>還就化益觀入分別解：緣生與樂，名衆生緣<note place="inline">此一化益</note>；
<lb ed="X" n="0231a06"/><lb ed="R007" n="0814b18"/>緣衆生無我，但是因緣五陰法數，名曰法緣；觀彼
<lb ed="X" n="0231a07"/><lb ed="R007" n="0815a01"/>陰空，名曰無緣<note place="inline">此二觀入</note>。又有一解：一、生緣，緣於衆生，
<lb ed="X" n="0231a08"/><lb ed="R007" n="0815a02"/>猶如父母、妻子、<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231001" n="0231001"/>親屬。二、法緣，緣於衆生，但是緣生。
<lb ed="X" n="0231a09"/><lb ed="R007" n="0815a03"/>三、無緣，不住法相及衆生相。四心皆有此三，廣如
<lb ed="X" n="0231a10"/><lb ed="R007" n="0815a04"/>涅槃梵行品中說也。言八難頓超者，宿聞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231002" n="0231002"/>圓成金
<lb ed="X" n="0231a11"/><lb ed="R007" n="0815a05"/>剛種，今生再聞，不簡凡聖，必亦能入。以對下二乘
<lb ed="X" n="0231a12"/><lb ed="R007" n="0815a06"/>多劫不聞此法、未發此心故，雖修行證果，亦不能
<lb ed="X" n="0231a13"/><lb ed="R007" n="0815a07"/>入也。若准諸說，八難障於聖道。今明以圓敎力故，
<lb ed="X" n="0231a14"/><lb ed="R007" n="0815a08"/>障難之凡尙入，況無難之凡耶？況賢聖耶？卽以此
<lb ed="X" n="0231a15"/><lb ed="R007" n="0815a09"/>經功力，超於諸敎，昭然可見。言八難者：一、地獄，二、
<lb ed="X" n="0231a16"/><lb ed="R007" n="0815a10"/>餓鬼，三、畜生，四、北洲，五、盲聾喑<anchor xml:id="nkr_note_add_0231a1601" n="0231a1601"/><anchor xml:id="beg0231a1601" n="0231a1601"/>啞，<anchor xml:id="end0231a1601"/>六、佛前佛後。此
<lb ed="X" n="0231a17"/><lb ed="R007" n="0815a11"/>是古說，若唐三藏新譯云：法前法後，後解勝也。七、
<lb ed="X" n="0231a18"/><lb ed="R007" n="0815a12"/>世智辯聰，八、長壽天。故論云：三塗北長壽，前後辯
<lb ed="X" n="0231a19"/><lb ed="R007" n="0815a13"/>聰根。此八名難者，以不堪受敎，難入佛法中，故名
<lb ed="X" n="0231a20"/><lb ed="R007" n="0815a14"/>之爲難。又准敎中，有摧八難法，令發正願，不墮彼
<lb ed="X" n="0231a21"/><lb ed="R007" n="0815a15"/>中。說有四輪，能摧八難：第一、願生中國輪，能摧五
<lb ed="X" n="0231a22"/><lb ed="R007" n="0815a16"/>難。但如法持戒，用心求生中國。若得生<anchor xml:id="nkr_note_add_0231a2201" n="0231a2201"/><anchor xml:id="beg0231a2201" n="0231a2201"/>已<anchor xml:id="end0231a2201"/>，卽便超
<lb ed="X" n="0231a23"/><lb ed="R007" n="0815a17"/>却地獄、餓鬼、畜生、北洲及無想天也。第二、願値善
<lb ed="X" n="0231a24"/><lb ed="R007" n="0815a18"/>友輪。若得逢善知識，及蒙敎導，聽聞正法，卽是摧
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0231b" n="0231b"/>
<lb ed="X" n="0231b01"/><lb ed="R007" n="0815b01"/>却法前法後難也。上至諸佛，下及凡夫，解佛法者，
<lb ed="X" n="0231b02"/><lb ed="R007" n="0815b02"/>於我有益，總名善友也。第三、能發正願輪，摧却世
<lb ed="X" n="0231b03"/><lb ed="R007" n="0815b03"/>智辯聰難。謂若於三寶中，起深信樂，常發正願，世
<lb ed="X" n="0231b04"/><lb ed="R007" n="0815b04"/>世相續，卽能摧却世智辯聰難也。第四種諸善根
<lb ed="X" n="0231b05"/><lb ed="R007" n="0815b05"/>輪，能摧生盲生聾等諸根不具難。若能依佛正法
<lb ed="X" n="0231b06"/><lb ed="R007" n="0815b06"/>修行用心，當來感得身相諸根具足，便是摧却諸
<lb ed="X" n="0231b07"/><lb ed="R007" n="0815b07"/>根不具難也。所以頌云：善處摧前五，値願植餘三。
<lb ed="X" n="0231b08"/><lb ed="R007" n="0815b08"/>卽是四輪能摧八難也。此八難，有情不能入佛法
<lb ed="X" n="0231b09"/><lb ed="R007" n="0815b09"/>中來，諸經論中無不此說也。若約華嚴圓敎之力，
<lb ed="X" n="0231b10"/><lb ed="R007" n="0815b10"/>亦得入佛法中進修證果。故隨好品說：地獄天子
<lb ed="X" n="0231b11"/><lb ed="R007" n="0815b11"/>得生兜率，頓證十地。卽知地獄有情非障。故經云：
<lb ed="X" n="0231b12"/><lb ed="R007" n="0815b12"/>佛子！我爲菩薩時，於<name role="" type="person">兜率天</name>宮放大光明，名光幢
<lb ed="X" n="0231b13"/><lb ed="R007" n="0815b13"/>王，照十佛刹微塵數世界。彼世界中地獄衆生遇
<lb ed="X" n="0231b14"/><lb ed="R007" n="0815b14"/>斯光者，衆苦休息，得十種淸淨眼，耳、鼻、舌、身、意亦
<lb ed="X" n="0231b15"/><lb ed="R007" n="0815b15"/>復如是，咸生歡喜，踊躍稱慶。從彼命終，生<name role="" type="person">兜率天</name>。
<lb ed="X" n="0231b16"/><lb ed="R007" n="0815b16"/>天中有皷，名甚可愛樂。彼天生<anchor xml:id="nkr_note_add_0231b1601" n="0231b1601"/><anchor xml:id="beg0231b1601" n="0231b1601"/>已<anchor xml:id="end0231b1601"/>，此皷發音而爲
<lb ed="X" n="0231b17"/><lb ed="R007" n="0815b17"/>說法云云。爾時諸天子聞說普賢廣大迴向，卽得
<lb ed="X" n="0231b18"/><lb ed="R007" n="0815b18"/>十地等。由此卽知地獄非障也。又十地品云：雖住
<lb ed="X" n="0231b19"/><lb ed="R007" n="0816a01"/>海水劫火中，堪受此法必得聞。言住海水者，龍等
<lb ed="X" n="0231b20"/><lb ed="R007" n="0816a02"/>所居，卽畜趣非難。言劫火中者，若約通途說，劫火
<lb ed="X" n="0231b21"/><lb ed="R007" n="0816a03"/>中無其有情；若約佛境界，佛力所持，變化施爲，及
<lb ed="X" n="0231b22"/><lb ed="R007" n="0816a04"/>法威德力所加卽得。如法華經云：衆生見劫盡，大
<lb ed="X" n="0231b23"/><lb ed="R007" n="0816a05"/>火所燒時，我此土安穩，天人常充滿，乃至常在靈
<lb ed="X" n="0231b24"/><lb ed="R007" n="0816a06"/><name role="" type="person">鷲山</name>，及餘諸住處等。此多是法前法後難。謂劫火
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0231c" n="0231c"/>
<lb ed="X" n="0231c01"/><lb ed="R007" n="0816a07"/>中不合有有情，逢佛豈得有聞法？今旣得其見、聞
<lb ed="X" n="0231c02"/><lb ed="R007" n="0816a08"/>者，卽難中非難也。今此華嚴說地獄、畜趣尙自得
<lb ed="X" n="0231c03"/><lb ed="R007" n="0816a09"/>聞法，得證聖果，豈況餘類凡、聖者也！故云四心被
<lb ed="X" n="0231c04"/><lb ed="R007" n="0816a10"/>廣，八難頓超也。又大疏云：見、聞爲種八難，超十地
<lb ed="X" n="0231c05"/><lb ed="R007" n="0816a11"/>之階。刊定記云：若乃具金剛種，雖八難而聞。經皆
<lb ed="X" n="0231c06"/><lb ed="R007" n="0816a12"/>同此也。如出現品云：譬如丈夫食少金剛，終竟不
<lb ed="X" n="0231c07"/><lb ed="R007" n="0816a13"/>消，要穿其身，出在於外。何以故？金剛不與肉身雜
<lb ed="X" n="0231c08"/><lb ed="R007" n="0816a14"/>穢而同止故。若於如來所種少善根，亦復如是，要
<lb ed="X" n="0231c09"/><lb ed="R007" n="0816a15"/>穿一切有爲諸行煩惱身過，到於無爲究竟智處。
<lb ed="X" n="0231c10"/><lb ed="R007" n="0816a16"/>何以故？此少善根不與有爲諸行煩惱而共住故，
<lb ed="X" n="0231c11"/><lb ed="R007" n="0816a17"/>此少善根性究竟故。此說稱性而修少善法也。疏
<lb ed="X" n="0231c12"/><lb ed="R007" n="0816a18"/>而一極唱高，二乘絕聽者，卽非器不測也。一極者，
<lb ed="X" n="0231c13"/><lb ed="R007" n="0816b01"/>卽一乘至極之敎也。如世歌詞，唱高則和寡。且巴
<lb ed="X" n="0231c14"/><lb ed="R007" n="0816b02"/>歌一曲，和者百千；陽春白雪，和者一、二。言二乘絕
<lb ed="X" n="0231c15"/><lb ed="R007" n="0816b03"/>聽者，卽此品初世尊入師子頻申三昧，會中菩薩
<lb ed="X" n="0231c16"/><lb ed="R007" n="0816b04"/>大衆皆見逝多林及宮殿、虗空三處有種種莊嚴
<lb ed="X" n="0231c17"/><lb ed="R007" n="0816b05"/>佛境界等事。又聞不思議等法，諸大聲聞不見不
<lb ed="X" n="0231c18"/><lb ed="R007" n="0816b06"/>聞。故經云：爾時上首諸大聲聞，大智舍利弗、神通
<lb ed="X" n="0231c19"/><lb ed="R007" n="0816b07"/>目犍連、<name role="" type="person">摩訶迦葉</name><note place="inline">具列十大弟子</note>在逝多林，皆悉不見如
<lb ed="X" n="0231c20"/><lb ed="R007" n="0816b08"/>來神力、如來嚴好、如來境界、如來遊戲、如來神變，
<lb ed="X" n="0231c21"/><lb ed="R007" n="0816b09"/>乃至亦復不見不可思議菩薩境等事。何以故？善
<lb ed="X" n="0231c22"/><lb ed="R007" n="0816b10"/>根不同故。彼於過去本不修習見一切佛種種神
<lb ed="X" n="0231c23"/><lb ed="R007" n="0816b11"/>通妙善根故，乃至云本不曾於生死之中發阿耨
<lb ed="X" n="0231c24"/><lb ed="R007" n="0816b12"/>多羅三藐三菩提心故。如是種種皆是普賢智眼
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0232a" n="0232a"/>
<lb ed="X" n="0232a01"/><lb ed="R007" n="0816b13"/>境界，不與一切二乘所共。以是因緣，彼諸上首大
<lb ed="X" n="0232a02"/><lb ed="R007" n="0816b14"/>德聲聞不能聞、不能見、不能信、不能知。又云：佛子！
<lb ed="X" n="0232a03"/><lb ed="R007" n="0816b15"/>如恒河岸有百千億無量餓鬼，裸形、飢餓、渴乏，擧
<lb ed="X" n="0232a04"/><lb ed="R007" n="0816b16"/>體燋然。烏、鷲、犲、狼競來搏撮，爲渴所逼，欲求水飮。
<lb ed="X" n="0232a05"/><lb ed="R007" n="0816b17"/>雖住河邊而不見河，設有見者，見其枯竭。何以故？
<lb ed="X" n="0232a06"/><lb ed="R007" n="0816b18"/>深厚業障之所覆故。彼大聲聞亦復如是，雖復住
<lb ed="X" n="0232a07"/><lb ed="R007" n="0817a01"/>在逝多林中，不見如來廣大神力，捨一切智，無明
<lb ed="X" n="0232a08"/><lb ed="R007" n="0817a02"/>翳瞙覆其眼故，不曾種植薩婆若地諸善根故。所
<lb ed="X" n="0232a09"/><lb ed="R007" n="0817a03"/>以疏云二乘絕聽也。又大疏云：若夫高不可仰，則
<lb ed="X" n="0232a10"/><lb ed="R007" n="0817a04"/>積行菩薩曝鰓鱗於龍門；深不可窺，則上德聲聞
<lb ed="X" n="0232a11"/><lb ed="R007" n="0817a05"/>杜視聽於嘉會。此則兼權敎六度菩薩亦絕聽也。
<lb ed="X" n="0232a12"/><lb ed="R007" n="0817a06"/>故古讚云：最初佛入正受，定名師子頻申，大衆渴
<lb ed="X" n="0232a13"/><lb ed="R007" n="0817a07"/>仰生疑，念諸法王開演。如來示相而答，意顯德用
<lb ed="X" n="0232a14"/><lb ed="R007" n="0817a08"/>無涯，人法渾而何分，因果齊歸法界。會中聲聞小
<lb ed="X" n="0232a15"/><lb ed="R007" n="0817a09"/>果，權擧五百比丘，同處逝多園林，不覩如來嘉會。
<lb ed="X" n="0232a16"/><lb ed="R007" n="0817a10"/>一則法門深遠，二則因非大心，三則自利亡悲，四
<lb ed="X" n="0232a17"/><lb ed="R007" n="0817a11"/>爲失求勝果。今亦巧彰佛德，二乘淺智難知，意表
<lb ed="X" n="0232a18"/><lb ed="R007" n="0817a12"/>圓敎希逢，又顯不共之典。非但小乘不了，守權尙
<lb ed="X" n="0232a19"/><lb ed="R007" n="0817a13"/>自高推，唯明普眼之境，非他劣見所窺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0232a20"/><lb ed="R007" n="0817a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0232a2001">△當其器也，百城詢友，一道棲神。</p><p xml:id="pX05p0232a2014" cb:place="inline">△明正爲南。方盡
<lb ed="X" n="0232a21"/><lb ed="R007" n="0817a15"/>南矣，益我爲友，人皆友焉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0232a22"/><lb ed="R007" n="0817a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0232a2201">當其器也下，六、指例顯當機益深。文中有四：一、約
<lb ed="X" n="0232a23"/><lb ed="R007" n="0817a17"/>人以顯益，二、約法以顯益，三、始末交徹以顯益，四、
<lb ed="X" n="0232a24"/><lb ed="R007" n="0817a18"/>得失相對以顯益。今初，當其器者，卽善財童子指
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0232b" n="0232b"/>
<lb ed="X" n="0232b01"/><lb ed="R007" n="0817b01"/>此爲例，依敎皆然。故彌勒云：若有敬慕心，亦當如
<lb ed="X" n="0232b02"/><lb ed="R007" n="0817b02"/>是學。百城詢友者，但擧圓數，其實一百一十城詢
<lb ed="X" n="0232b03"/><lb ed="R007" n="0817b03"/>問善友也。故八十經初云：爾時善財童子依彌勒
<lb ed="X" n="0232b04"/><lb ed="R007" n="0817b04"/>菩薩摩訶薩敎，漸次而行，經遊一百一十城<anchor xml:id="nkr_note_add_0232b0401" n="0232b0401"/><anchor xml:id="beg0232b0401" n="0232b0401"/>已<anchor xml:id="end0232b0401"/>，到
<lb ed="X" n="0232b05"/><lb ed="R007" n="0817b05"/>普門國，思惟觀察，一心願見<name role="" type="person">文殊師利</name>。一百一十
<lb ed="X" n="0232b06"/><lb ed="R007" n="0817b06"/>表十地及等覺，一一皆具諸地功德故。或不分等
<lb ed="X" n="0232b07"/><lb ed="R007" n="0817b07"/>覺，卽開十信，進退皆表一百一十。此宗三賢行相
<lb ed="X" n="0232b08"/><lb ed="R007" n="0817b08"/>不殊十地，故不別表，所謂初住、初行、初迴向、初地
<lb ed="X" n="0232b09"/><lb ed="R007" n="0817b09"/>也。二、三乃至十住、十地，行相皆然。此依大疏辨也。
<lb ed="X" n="0232b10"/><lb ed="R007" n="0817b10"/>一道棲神者，棲託心神也。一道有三義：一、唯向南，
<lb ed="X" n="0232b11"/><lb ed="R007" n="0817b11"/>二、唯一因一果，三、萬聖千賢皆修萬行更無異路，
<lb ed="X" n="0232b12"/><lb ed="R007" n="0817b12"/>三、皆一道義也。明正爲南者，謂善財始自發心福
<lb ed="X" n="0232b13"/><lb ed="R007" n="0817b13"/>城，東見文殊，便漸次展轉一向南行，歷諸善友。明
<lb ed="X" n="0232b14"/><lb ed="R007" n="0817b14"/>者，以南主火，是陽是明；北主水，是陰是闇。正者，不
<lb ed="X" n="0232b15"/><lb ed="R007" n="0817b15"/>住東西二邊<note place="inline">東左西右，故是二邊</note>，當南北中正之道，表求法
<lb ed="X" n="0232b16"/><lb ed="R007" n="0817b16"/>者背闇向明，離邊當正，故云明正。更有三義：一、一
<lb ed="X" n="0232b17"/><lb ed="R007" n="0817b17"/>方<anchor xml:id="nkr_note_add_0232b1701" n="0232b1701"/><anchor xml:id="beg0232b1701" n="0232b1701"/>已<anchor xml:id="end0232b1701"/>有多友，餘方例然。二、南主生長，表求法者生
<lb ed="X" n="0232b18"/><lb ed="R007" n="0817b18"/>長善根故。三、西域居人，宅多東向，順日月轉，表於
<lb ed="X" n="0232b19"/><lb ed="R007" n="0818a01"/>善財順人法故。故舊疏云：善財求友，表隨順以南
<lb ed="X" n="0232b20"/><lb ed="R007" n="0818a02"/>行，方盡南矣。方是假法，二無定體，東西南北，相待
<lb ed="X" n="0232b21"/><lb ed="R007" n="0818a03"/>立名，但取明正之義，所向盡名爲南，如此始名悟
<lb ed="X" n="0232b22"/><lb ed="R007" n="0818a04"/>入法界。故善財至寄十地之友，多在<name role="" type="person">菩提道場</name>，又
<lb ed="X" n="0232b23"/><lb ed="R007" n="0818a05"/>不言却迴向北，故知若觸向明正，一切皆南也。益
<lb ed="X" n="0232b24"/><lb ed="R007" n="0818a06"/>我爲友，人皆友焉者，有二義：初、隨相說，二、稱性說。
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0232c" n="0232c"/>
<lb ed="X" n="0232c01"/><lb ed="R007" n="0818a07"/>隨相說者，謂見善者生不及之心，見惡者發探湯
<lb ed="X" n="0232c02"/><lb ed="R007" n="0818a08"/>之智。旣三人同行，必有我師，況多者也。但能擇善
<lb ed="X" n="0232c03"/><lb ed="R007" n="0818a09"/>者從之，不善者改之，則觸向皆師也。又見賢而思
<lb ed="X" n="0232c04"/><lb ed="R007" n="0818a10"/>齊，卽爲益也。或見不賢而內自省，亦爲益也。又老
<lb ed="X" n="0232c05"/><lb ed="R007" n="0818a11"/>子云：善人是不善人之師，不善人是善人之資。皆
<lb ed="X" n="0232c06"/><lb ed="R007" n="0818a12"/>是益我爲友之義，故人皆友焉。二、稱性說者，夫法
<lb ed="X" n="0232c07"/><lb ed="R007" n="0818a13"/>界圓宗，觸類成敎，但因之生解，卽名爲師。如推一
<lb ed="X" n="0232c08"/><lb ed="R007" n="0818a14"/>塵，見具無邊之德，塵卽是師。所以善財再遇文殊、
<lb ed="X" n="0232c09"/><lb ed="R007" n="0818a15"/>智照無二之後，便遇三千世界微塵數善友知識
<lb ed="X" n="0232c10"/><lb ed="R007" n="0818a16"/>者，意在茲焉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0232c11"/><lb ed="R007" n="0818a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0232c1101">△遇三毒而三德圓，入一塵而一心淨。</p><p xml:id="pX05p0232c1116" cb:place="inline">△千化不變
<lb ed="X" n="0232c12"/><lb ed="R007" n="0818a18"/>其慮，萬境順通于道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0232c13"/><lb ed="R007" n="0818b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0232c1301">二、約法以顯益。疏：遇三毒而三德圓至順通于道
<lb ed="X" n="0232c14"/><lb ed="R007" n="0818b02"/>者。三毒成三德，有通有別。通者，三毒本空，元是三
<lb ed="X" n="0232c15"/><lb ed="R007" n="0818b03"/>德。迷情執取，以德爲毒。今悟，則貪無貪相，元是戒
<lb ed="X" n="0232c16"/><lb ed="R007" n="0818b04"/>也；嗔無起滅，本自寂然，元是定也。故法句經云：戒
<lb ed="X" n="0232c17"/><lb ed="R007" n="0818b05"/>性如虗空。又云：嗔心等陽<g ref="#CB08504">𦦨</g>。癡無癡相，是爲慧也。
<lb ed="X" n="0232c18"/><lb ed="R007" n="0818b06"/>又心王經說三藏云：貪相不生，是爲戒藏；嗔相不
<lb ed="X" n="0232c19"/><lb ed="R007" n="0818b07"/>生，是爲定藏；癡相不生，是爲慧藏。諸法無行經云：
<lb ed="X" n="0232c20"/><lb ed="R007" n="0818b08"/>貪欲卽是道恚癡亦復然如是三事中有無量佛
<lb ed="X" n="0232c21"/><lb ed="R007" n="0818b09"/>法。是知迷爲八萬四千塵勞門，悟成八萬四千波
<lb ed="X" n="0232c22"/><lb ed="R007" n="0818b10"/>羅蜜。塵勞雖衆，根本不過三毒；波羅蜜雖多，根本
<lb ed="X" n="0232c23"/><lb ed="R007" n="0818b11"/>只是三德也。別者，卽善財所遇善友，其類不同，表
<lb ed="X" n="0232c24"/><lb ed="R007" n="0818b12"/>一切類中皆有法門，令後學者於人不觀種性，於
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0233a" n="0233a"/>
<lb ed="X" n="0233a01"/><lb ed="R007" n="0818b13"/>法莫存取捨。故<name role="" type="person">婆須蜜</name>女示貪欲之相，所以隣里
<lb ed="X" n="0233a02"/><lb ed="R007" n="0818b14"/>生疑，抱持唼吻，皆獲功德，其所得法門，名離貪欲
<lb ed="X" n="0233a03"/><lb ed="R007" n="0818b15"/>際解脫門。<name role="" type="person">無厭足王</name>，示其嗔相，傷煞無量衆生，所
<lb ed="X" n="0233a04"/><lb ed="R007" n="0818b16"/>得法門，名如幻解脫門。勝熱婆羅門，四面火聚，中
<lb ed="X" n="0233a05"/><lb ed="R007" n="0818b17"/>有刀山，令投身入中，向上兼日，五熱炙身，示現外
<lb ed="X" n="0233a06"/><lb ed="R007" n="0818b18"/>道癡迷邪見之相，善財見之，所得法門，名般若波
<lb ed="X" n="0233a07"/><lb ed="R007" n="0819a01"/>羅蜜普莊嚴解脫門。三毒之相，尙有法門，況餘類
<lb ed="X" n="0233a08"/><lb ed="R007" n="0819a02"/>耶？是知契合華嚴圓敎，婆須愛水而不溺，無厭恚
<lb ed="X" n="0233a09"/><lb ed="R007" n="0819a03"/>火而不燒，勝熱邪見而不侵矣。言入一塵而一心
<lb ed="X" n="0233a10"/><lb ed="R007" n="0819a04"/>淨者，有二義：一以情念爲塵，念卽無，故淨也；二卽
<lb ed="X" n="0233a11"/><lb ed="R007" n="0819a05"/>微塵，塵體稱性，故淨也。一塵一念旣爾，千心萬境
<lb ed="X" n="0233a12"/><lb ed="R007" n="0819a06"/>總然。故次云：千化不變其慮<note place="inline">故心要云：心心作佛，無一心而非佛心</note>，
<lb ed="X" n="0233a13"/><lb ed="R007" n="0819a07"/>萬境順通于道也<note place="inline">卽處處道成，無一塵而非佛國</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0233a14"/><lb ed="R007" n="0819a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0233a1401">△契文殊之妙智，宛是初心。</p><p xml:id="pX05p0233a1412" cb:place="inline">△入普賢之玄門，曾無
<lb ed="X" n="0233a15"/><lb ed="R007" n="0819a09"/>別體。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0233a16"/><lb ed="R007" n="0819a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0233a1601">三、始末交徹以顯益。文中二：一、始終，二、本末。今初，
<lb ed="X" n="0233a17"/><lb ed="R007" n="0819a11"/>契文殊之妙智者，卽善財歷諸善友，再遇文殊，當
<lb ed="X" n="0233a18"/><lb ed="R007" n="0819a12"/>智照無二相，契合本心，絕能、所相，故不見身，但遙
<lb ed="X" n="0233a19"/><lb ed="R007" n="0819a13"/>申右手摩頂得法，義在下五相中解也。宛是初心
<lb ed="X" n="0233a20"/><lb ed="R007" n="0819a14"/>者，最初在福城東得見文殊，表信、智；今又見文殊，
<lb ed="X" n="0233a21"/><lb ed="R007" n="0819a15"/>表證、智。意明信、證雖說始、終，智體元來不別，所以
<lb ed="X" n="0233a22"/><lb ed="R007" n="0819a16"/>皆是文殊。如第二十信會，在<name role="" type="person">普光明殿</name>說；第七因
<lb ed="X" n="0233a23"/><lb ed="R007" n="0819a17"/>圓果滿，重會普光，亦表證極。不離初心，正同此也。
<lb ed="X" n="0233a24"/><lb ed="R007" n="0819a18"/>故大疏云：啓明東廟智滿，不異於初心也。二、本末。
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0233b" n="0233b"/>
<lb ed="X" n="0233b01"/><lb ed="R007" n="0819b01"/>疏入普賢之玄門，曾無別體者，善財求友，最後至
<lb ed="X" n="0233b02"/><lb ed="R007" n="0819b02"/>普賢菩薩處，微細觀察普賢之身，見一一毛孔中
<lb ed="X" n="0233b03"/><lb ed="R007" n="0819b03"/>有不可說不可說佛刹海云云，乃至善財所見佛
<lb ed="X" n="0233b04"/><lb ed="R007" n="0819b04"/>刹微塵數諸善友，往詣，親近，積集智慧，比此暫見
<lb ed="X" n="0233b05"/><lb ed="R007" n="0819b05"/>普賢所得境界，百分不及一，乃至優波尼沙陀分
<lb ed="X" n="0233b06"/><lb ed="R007" n="0819b06"/>亦不及一。善財從初發心，乃至普賢，於其中間所
<lb ed="X" n="0233b07"/><lb ed="R007" n="0819b07"/>入刹海，相續不斷。今於普賢一毛孔中，一念所入，
<lb ed="X" n="0233b08"/><lb ed="R007" n="0819b08"/>過前不可說不可說倍。如一毛孔，一切毛孔，一一
<lb ed="X" n="0233b09"/><lb ed="R007" n="0819b09"/>相好，一一支節，悉亦如是。善財於普賢毛孔刹中，
<lb ed="X" n="0233b10"/><lb ed="R007" n="0819b10"/>行一步，至不可說不可說佛刹微塵數世界，如是
<lb ed="X" n="0233b11"/><lb ed="R007" n="0819b11"/>盡未來際劫，猶不能知一毛孔中種種刹海，種種
<lb ed="X" n="0233b12"/><lb ed="R007" n="0819b12"/>佛海，種種菩薩衆會海，如是等海，皆悉不知究竟
<lb ed="X" n="0233b13"/><lb ed="R007" n="0819b13"/>邊際，故云玄門也。然不離一心、一性、一毛、一塵，故
<lb ed="X" n="0233b14"/><lb ed="R007" n="0819b14"/>次云曾無別體。又經最後結云：善財則得普賢行
<lb ed="X" n="0233b15"/><lb ed="R007" n="0819b15"/>願海，與普賢等，與諸佛等，一身充滿等，正覺現前
<lb ed="X" n="0233b16"/><lb ed="R007" n="0819b16"/>等，乃至不思議解脫自在，悉皆同等。旣前後橫竪
<lb ed="X" n="0233b17"/><lb ed="R007" n="0819b17"/>皆等，何有別體？故大疏云：寄位南求，因圓不逾於
<lb ed="X" n="0233b18"/><lb ed="R007" n="0819b18"/>毛孔也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0233b19"/><lb ed="R007" n="0820a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0233b1901">△失其旨也，徒修因於曠劫。</p><p xml:id="pX05p0233b1912" cb:place="inline">△得其門也，等諸佛於
<lb ed="X" n="0233b20"/><lb ed="R007" n="0820a02"/>一朝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0233b21"/><lb ed="R007" n="0820a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0233b2101">四、得、失相對以顯益者，疏失其旨也。至於一朝，有
<lb ed="X" n="0233b22"/><lb ed="R007" n="0820a04"/>二義：一、通相而言，由此經境界，一念、一塵皆全收
<lb ed="X" n="0233b23"/><lb ed="R007" n="0820a05"/>法界。故一念失，則全乖曠劫，修而無益；一念得，則
<lb ed="X" n="0233b24"/><lb ed="R007" n="0820a06"/>全契刹那，證而無遺。若指經文，則出現品意；簡權
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0233c" n="0233c"/>
<lb ed="X" n="0233c01"/><lb ed="R007" n="0820a07"/>敎，六度菩薩非器。對前二乘絕聽，則積行菩薩曝
<lb ed="X" n="0233c02"/><lb ed="R007" n="0820a08"/>鰓鱗於龍門之意。經云：設有菩薩於無量百千億
<lb ed="X" n="0233c03"/><lb ed="R007" n="0820a09"/>那由他劫具行六波羅蜜，修習種種菩提分法。若
<lb ed="X" n="0233c04"/><lb ed="R007" n="0820a10"/>未聞此如來不思議大威德法門，或時聞<anchor xml:id="nkr_note_add_0233c0401" n="0233c0401"/><anchor xml:id="beg0233c0401" n="0233c0401"/>已<anchor xml:id="end0233c0401"/>，不信，
<lb ed="X" n="0233c05"/><lb ed="R007" n="0820a11"/>不解，不順，不入，不得名爲眞實菩薩，以不能生如
<lb ed="X" n="0233c06"/><lb ed="R007" n="0820a12"/>來家故。<note place="inline">卽前句云徒修因也。</note>若聞此法，信、順、悟、入，當知此人
<lb ed="X" n="0233c07"/><lb ed="R007" n="0820a13"/>生如來家，具足一切諸菩薩法，遠離一切諸世間
<lb ed="X" n="0233c08"/><lb ed="R007" n="0820a14"/>法，深入如來無量境界。<note place="inline">卽後句云等諸佛也。</note>故大疏云：良以
<lb ed="X" n="0233c09"/><lb ed="R007" n="0820a15"/>有作之修，多劫終成敗壞。<note place="inline">卽前句也。</note>無心體極，一念便
<lb ed="X" n="0233c10"/><lb ed="R007" n="0820a16"/>契佛家。<note place="inline">卽後句也。</note>故知無念爲宗，實爲妙也。旣得意、失
<lb ed="X" n="0233c11"/><lb ed="R007" n="0820a17"/>意懸殊，誠見此經大益也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0233c12"/><lb ed="R007" n="0820a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0233c1201">△杳矣妙矣廣矣大矣。</p><p xml:id="pX05p0233c1210" cb:place="inline">△實乃罄諸佛之靈府，拔玄根
<lb ed="X" n="0233c13"/><lb ed="R007" n="0820b01"/>之幽致，昇慧日以廓妄，扇慈風以長春，包性相之洪
<lb ed="X" n="0233c14"/><lb ed="R007" n="0820b02"/>流，掩羣經之光彩，豈唯明逾朝徹，靜越坐亡而<anchor xml:id="nkr_note_add_0233c1401" n="0233c1401"/><anchor xml:id="beg0233c1401" n="0233c1401"/>已<anchor xml:id="end0233c1401"/>矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0233c15"/><lb ed="R007" n="0820b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0233c1501">三、結歎。文三：初以四德名歎，次以六德義歎，後形
<lb ed="X" n="0233c16"/><lb ed="R007" n="0820b04"/>外義結。今初。疏：杳矣！妙矣！廣矣！大矣！杳冥微妙，德
<lb ed="X" n="0233c17"/><lb ed="R007" n="0820b05"/>相意也。廣則業用，大則體性。次以六德義歎。疏：實
<lb ed="X" n="0233c18"/><lb ed="R007" n="0820b06"/>乃等是。一、諸佛靈妙所集之都府，如千珍萬寶所
<lb ed="X" n="0233c19"/><lb ed="R007" n="0820b07"/>集之庫藏。唯此經罄而竭之，無有遺隱。二、名相蔽
<lb ed="X" n="0233c20"/><lb ed="R007" n="0820b08"/>於玄理，如土埋根。唯此經玄妙之法而令露現，故
<lb ed="X" n="0233c21"/><lb ed="R007" n="0820b09"/>云拔也。三、日出而雲霧散，慧發而妄想除也。四、陽
<lb ed="X" n="0233c22"/><lb ed="R007" n="0820b10"/>和照物，遠近齊敷；枯木不生，過時則<anchor xml:id="nkr_note_add_0233c2201" n="0233c2201"/><anchor xml:id="beg0233c2201" n="0233c2201"/>已<anchor xml:id="end0233c2201"/>。佛慈利生，
<lb ed="X" n="0233c23"/><lb ed="R007" n="0820b11"/>平等普度；闡提不受，窮盡未來。又陽氣所滋者，後
<lb ed="X" n="0233c24"/><lb ed="R007" n="0820b12"/>終凋落；佛慈所度者，究竟涅槃。有此兩重之意，故
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0234a" n="0234a"/>
<lb ed="X" n="0234a01"/><lb ed="R007" n="0820b13"/>云長春也。五、涓涓滔滔，無流不納，大海也；若性若
<lb ed="X" n="0234a02"/><lb ed="R007" n="0820b14"/>相，無義不詮，大經也。大疏云：千門潛注，與衆典爲
<lb ed="X" n="0234a03"/><lb ed="R007" n="0820b15"/>洪源；萬德交歸，攝群經爲眷屬。六、杲日麗天，奪衆
<lb ed="X" n="0234a04"/><lb ed="R007" n="0820b16"/>景之耀<note place="inline">衆景卽月與星辰也</note>；圓宗布世，掩群經之輝<note place="inline">群經卽權敎二
<lb ed="X" n="0234a05"/><lb ed="R007" n="0820b17"/>乘也</note>。後形外義結。疏：豈唯明逾朝徹等者，莊子中事。
<lb ed="X" n="0234a06"/><lb ed="R007" n="0820b18"/>此有二意。總意云：尙掩諸經，況於外典也。言朝徹
<lb ed="X" n="0234a07"/><lb ed="R007" n="0821a01"/>者，莊子第三南北：子葵問乎女偊曰：子之年長矣，
<lb ed="X" n="0234a08"/><lb ed="R007" n="0821a02"/>而色若孺子，何也？曰：吾聞道矣。子葵曰：可得學耶？
<lb ed="X" n="0234a09"/><lb ed="R007" n="0821a03"/>曰：惡！惡可！子非其人也。夫卜梁倚有聖人之才，而
<lb ed="X" n="0234a10"/><lb ed="R007" n="0821a04"/>無聖人之道。偊曰：我有聖人之道，而無聖人之才。
<lb ed="X" n="0234a11"/><lb ed="R007" n="0821a05"/>吾欲以敎之，庶幾其果爲聖人乎？<note place="inline">注云：聖人之才，謂其有慧。聖人
<lb ed="X" n="0234a12"/><lb ed="R007" n="0821a06"/>之道，謂其有眞。以眞敎之，能成彼之道矣。</note>吾守之三日，而後能外天下。
<lb ed="X" n="0234a13"/><lb ed="R007" n="0821a07"/><note place="inline">謂亡天下事也。</note><anchor xml:id="nkr_note_add_0234a1301" n="0234a1301"/><anchor xml:id="beg0234a1301" n="0234a1301"/>已<anchor xml:id="end0234a1301"/>外天下矣，吾又守之七日，而後能外物。
<lb ed="X" n="0234a14"/><lb ed="R007" n="0821a08"/><note place="inline">物謂凡有物象。</note><anchor xml:id="nkr_note_add_0234a1401" n="0234a1401"/><anchor xml:id="beg0234a1401" n="0234a1401"/>已<anchor xml:id="end0234a1401"/>外物矣，吾又守之九日，而後能外生。<note place="inline">不見
<lb ed="X" n="0234a15"/><lb ed="R007" n="0821a09"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0234001" n="0234001"/>〔是身〕。</note><anchor xml:id="nkr_note_add_0234a1501" n="0234a1501"/><anchor xml:id="beg0234a1501" n="0234a1501"/>已<anchor xml:id="end0234a1501"/>外生矣，而後能朝徹。<note place="inline">不有萬物，唯眞獨存。如朝日昇明，洞徹無礙。人
<lb ed="X" n="0234a16"/><lb ed="R007" n="0821a10"/>皆有此，不能自知。</note>朝徹而後能見獨，見獨而後能無古今，
<lb ed="X" n="0234a17"/><lb ed="R007" n="0821a11"/>無古今而後能入不生不死也。言坐亡者，亦莊子
<lb ed="X" n="0234a18"/><lb ed="R007" n="0821a12"/>第五顏回以契道之言白夫子曰：回益矣。仲尼曰：
<lb ed="X" n="0234a19"/><lb ed="R007" n="0821a13"/>何謂也？曰：回亡仁義矣。<note place="inline">仁卽不周，義則不及。</note>曰：可矣，猶未也。
<lb ed="X" n="0234a20"/><lb ed="R007" n="0821a14"/>他日復見，曰：回益矣。曰：何謂也？曰：回亡禮樂矣。<note place="inline">禮過
<lb ed="X" n="0234a21"/><lb ed="R007" n="0821a15"/>則煩，樂則心動。</note>曰：可矣，猶未也。他日復見，曰：回益矣。曰：何
<lb ed="X" n="0234a22"/><lb ed="R007" n="0821a16"/>謂也？曰：回坐亡矣。仲尼蹵然曰：何謂坐亡？曰：回隳
<lb ed="X" n="0234a23"/><lb ed="R007" n="0821a17"/>支體，黜聰明，離形去知，同於大通，此謂坐亡。<note place="inline">心靜爲坐，
<lb ed="X" n="0234a24"/><lb ed="R007" n="0821a18"/>物空爲亡。</note>仲尼曰：回果至賢乎！丘也從而後矣。今疏意
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0234b" n="0234b"/>
<lb ed="X" n="0234b01"/><lb ed="R007" n="0821b01"/>云：據諸敎所詮，鑒用之智，寂滅之理，早以逾於朝
<lb ed="X" n="0234b02"/><lb ed="R007" n="0821b02"/>徹之明，坐亡之靜。若以華嚴圓明之旨，不唯超彼
<lb ed="X" n="0234b03"/><lb ed="R007" n="0821b03"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0234b0301" n="0234b0301"/><anchor xml:id="beg0234b0301" n="0234b0301"/>已<anchor xml:id="end0234b0301"/>，兼諸權敎小乘，亦皆超越。故有豈唯而<anchor xml:id="nkr_note_add_0234b0302" n="0234b0302"/><anchor xml:id="beg0234b0302" n="0234b0302"/>已<anchor xml:id="end0234b0302"/>耶
<lb ed="X" n="0234b04"/><lb ed="R007" n="0821b04"/>之言也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0234b05"/><lb ed="R007" n="0821b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0234b0501">△然。玄籍百千，幽關半掩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0234b06"/><lb ed="R007" n="0821b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0234b0601">然玄籍百千下，第三、敎起由致慶遇希奇。文中二：
<lb ed="X" n="0234b07"/><lb ed="R007" n="0821b07"/>一、明昔翻未具；二、明今譯多具。今初龍樹菩薩至
<lb ed="X" n="0234b08"/><lb ed="R007" n="0821b08"/>龍宮，見華嚴經有三本，下本有十萬偈，四十八品
<lb ed="X" n="0234b09"/><lb ed="R007" n="0821b09"/>中本有四十九萬八千八百偈，一千二百品上本
<lb ed="X" n="0234b10"/><lb ed="R007" n="0821b10"/>有十三千大千世界微塵數偈。一四天下微塵數
<lb ed="X" n="0234b11"/><lb ed="R007" n="0821b11"/>品上中二本，<name role="" type="person">閻浮提</name>人力劣不能住持，龍樹菩薩
<lb ed="X" n="0234b12"/><lb ed="R007" n="0821b12"/>遂將下本流布天竺也。言玄籍者，玄妙典籍也。百
<lb ed="X" n="0234b13"/><lb ed="R007" n="0821b13"/>千者，卽下本經十萬偈也。言幽關半掩者，謂晉譯
<lb ed="X" n="0234b14"/><lb ed="R007" n="0821b14"/>三萬六千偈，唐加九千偈成四萬五千偈，經來未
<lb ed="X" n="0234b15"/><lb ed="R007" n="0821b15"/>具，故幽微關鍵之敎而半掩也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0234b16"/><lb ed="R007" n="0821b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0234b1601">△我皇御宇，德合乾坤。光宅萬方，重譯來貢。</p><p xml:id="pX05p0234b1618" cb:place="inline">△東風
<lb ed="X" n="0234b17"/><lb ed="R007" n="0821b17"/>入律，西天輸越海之誠；南印御書，北關獻朝宗之敬。</p>
<lb ed="X" n="0234b18"/><lb ed="R007" n="0821b18"/><p xml:id="pX05p0234b1801">△特回明詔再譯眞經光闡大猷增輝新理。</p><p xml:id="pX05p0234b1818" cb:place="inline">△澄觀。
<lb ed="X" n="0234b19"/><lb ed="R007" n="0822a01"/>顧多天幸，欽屬盛明，奉詔譯場，承旨幽贊。</p><p xml:id="pX05p0234b1917" cb:place="inline">△抃躍兢
<lb ed="X" n="0234b20"/><lb ed="R007" n="0822a02"/>惕，三復竭愚。露滴天池，喜合百川之味；塵培華嶽，無
<lb ed="X" n="0234b21"/><lb ed="R007" n="0822a03"/>增萬仞之高。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0234b22"/><lb ed="R007" n="0822a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0234b2201">二、明今譯多具。疏我皇御宇下，但展法界品二十
<lb ed="X" n="0234b23"/><lb ed="R007" n="0822a05"/>一卷，成四十卷，亦未全足，故云多具。文中三：一、明
<lb ed="X" n="0234b24"/><lb ed="R007" n="0822a06"/>聖朝德化廣被，爲譯之緣；二、明外國遠獻梵本，是
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0234c" n="0234c"/>
<lb ed="X" n="0234c01"/><lb ed="R007" n="0822a07"/>譯之因；三、正明詔命，述譯讚之相。今初。疏我皇御
<lb ed="X" n="0234c02"/><lb ed="R007" n="0822a08"/>宇，德合乾、坤者，謂臨御區宇，德合天、地。乾天坤地，
<lb ed="X" n="0234c03"/><lb ed="R007" n="0822a09"/>光宅萬方者，尙書？堯典篇曰：昔在帝堯，聰明文思，
<lb ed="X" n="0234c04"/><lb ed="R007" n="0822a10"/>光宅天下。<name role="" type="person">孔安國</name>注云：謂聖德之風遠著。今意云：
<lb ed="X" n="0234c05"/><lb ed="R007" n="0822a11"/>風光遠及，以天下爲宅也。今我德宗皇帝德及外
<lb ed="X" n="0234c06"/><lb ed="R007" n="0822a12"/>國，故彼以華嚴梵本來貢也。重譯來貢者，夫外國
<lb ed="X" n="0234c07"/><lb ed="R007" n="0822a13"/>貢獻，經歷數國，卽展轉譯語，從一國至一國，乃至
<lb ed="X" n="0234c08"/><lb ed="R007" n="0822a14"/>於此，故云重譯。如獻白雉，九譯至此也。二、明外國
<lb ed="X" n="0234c09"/><lb ed="R007" n="0822a15"/>遠獻梵本，是譯之因者，疏東風入律至朝宗之敬。
<lb ed="X" n="0234c10"/><lb ed="R007" n="0822a16"/>言東風入律者，漢武帝十洲記說：西胡<name role="" type="person">月氏國</name>遣
<lb ed="X" n="0234c11"/><lb ed="R007" n="0822a17"/>使遠進三種物，謂小師子、續弦膠、反魂香。經半年，
<lb ed="X" n="0234c12"/><lb ed="R007" n="0822a18"/>不問此事。使者因隨帝入苑射，帝弓弦斷。使者曰：
<lb ed="X" n="0234c13"/><lb ed="R007" n="0822b01"/>何不取續弦膠續之？遂取膠<g ref="#CB17488">𥺴</g>之，果如其言。帝曰：
<lb ed="X" n="0234c14"/><lb ed="R007" n="0822b02"/>彼君有此，何以遠貢？使者曰：臣國去此三萬里，國
<lb ed="X" n="0234c15"/><lb ed="R007" n="0822b03"/>有常占者，見東風入律，十旬不休，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0234002" n="0234002"/>靑雲干<note place="inline">或作觀</note>呂。
<lb ed="X" n="0234c16"/><lb ed="R007" n="0822b04"/>彭伉詩云：祥輝上干呂郁郁復紛紛遠示無爲化
<lb ed="X" n="0234c17"/><lb ed="R007" n="0822b05"/>將明至道君勢凝千里靜色<anchor xml:id="nkr_note_orig_0234003" n="0234003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0234003" n="0234003"/><anchor xml:id="beg0234003" n="0234003"/>迴<anchor xml:id="end0234003"/>九霄分<anchor xml:id="nkr_note_add_0234c1701" n="0234c1701"/><anchor xml:id="beg0234c1701" n="0234c1701"/>已<anchor xml:id="end0234c1701"/>見從龍
<lb ed="X" n="0234c18"/><lb ed="R007" n="0822b06"/>意寧知觸石紋狀煙殊散漫逾月更氛氳。因使來
<lb ed="X" n="0234c19"/><lb ed="R007" n="0822b07"/>賓國西，瞻仰瑞雲，連月不散。占者云：東有好道之
<lb ed="X" n="0234c20"/><lb ed="R007" n="0822b08"/>君。遂令遠獻也。西天輪越海之誠者，旣皇帝德風
<lb ed="X" n="0234c21"/><lb ed="R007" n="0822b09"/>及於西天，故彼輸奉過海之忠誠，遠貢經本，如昔
<lb ed="X" n="0234c22"/><lb ed="R007" n="0822b10"/>三物也。南印者，都望天竺，卽是此國之西；就彼五
<lb ed="X" n="0234c23"/><lb ed="R007" n="0822b11"/>天，卽是南印土也。御書者，彼國表云：手自書寫大
<lb ed="X" n="0234c24"/><lb ed="R007" n="0822b12"/>方廣佛華嚴經百千偈中所說，善財童子親近承
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0235a" n="0235a"/>
<lb ed="X" n="0235a01"/><lb ed="R007" n="0822b13"/>事佛刹微塵數善知識行中五十五聖者，入不思
<lb ed="X" n="0235a02"/><lb ed="R007" n="0822b14"/>議解脫境界普賢行願品，謹奉進上等。北闕獻朝
<lb ed="X" n="0235a03"/><lb ed="R007" n="0822b15"/>宗之敬者，百川朝宗於海，萬國朝宗我唐，故以獻
<lb ed="X" n="0235a04"/><lb ed="R007" n="0822b16"/>經而申遠敬。疏特回明詔下，三、正明詔命，述譯讚
<lb ed="X" n="0235a05"/><lb ed="R007" n="0822b17"/>之相。於中三：一、聖垂詔命，二、慶承詔命，三、譯讚之
<lb ed="X" n="0235a06"/><lb ed="R007" n="0822b18"/>相。今初，但是展演舊經入法界一品，故云光闡大
<lb ed="X" n="0235a07"/><lb ed="R007" n="0823a01"/>猷及增輝也。猷謂嘉猷，嘉美之德也。二、慶承詔命。
<lb ed="X" n="0235a08"/><lb ed="R007" n="0823a02"/>疏澄觀顧多天幸至幽贊者。反顧我有天然之幸，
<lb ed="X" n="0235a09"/><lb ed="R007" n="0823a03"/>得遇盛明之時，奉詔譯經製疏也。三、譯讚之相。疏
<lb ed="X" n="0235a10"/><lb ed="R007" n="0823a04"/>抃躍至之高者。抃謂手舞，躍謂足蹈，兢謂戰戰兢
<lb ed="X" n="0235a11"/><lb ed="R007" n="0823a05"/>兢，惕謂悚惕。三復竭愚者。謂再三反復，竭盡其心，
<lb ed="X" n="0235a12"/><lb ed="R007" n="0823a06"/>不敢孟浪也。謙故曰愚。然三復之言，卽論語云：南
<lb ed="X" n="0235a13"/><lb ed="R007" n="0823a07"/>容三復白圭。謂毛詩云：白圭之玷，尙可磨也；斯言
<lb ed="X" n="0235a14"/><lb ed="R007" n="0823a08"/>之玷，不可爲也。意謂圭玷可以磨治，若過言一出，
<lb ed="X" n="0235a15"/><lb ed="R007" n="0823a09"/>駟馬追之不及。南容讀詩至此章句，再三反復，以
<lb ed="X" n="0235a16"/><lb ed="R007" n="0823a10"/>將誠愼其言也。今用此意。露滴天池者。智度論中
<lb ed="X" n="0235a17"/><lb ed="R007" n="0823a11"/>指海爲天池，意云：製疏譯經，一言一義，得契佛心，
<lb ed="X" n="0235a18"/><lb ed="R007" n="0823a12"/>如露滴海也。塵培等者。卽子貢對魯哀公讚夫子
<lb ed="X" n="0235a19"/><lb ed="R007" n="0823a13"/>之言。謂哀公問子貢云：汝師賢乎？對曰：賢。哀公曰：
<lb ed="X" n="0235a20"/><lb ed="R007" n="0823a14"/>賢復如何？答曰：不知。又問：何以不知？子貢曰：吾於
<lb ed="X" n="0235a21"/><lb ed="R007" n="0823a15"/>夫子門下，如人終日戴天，不知天之高；終日履地，
<lb ed="X" n="0235a22"/><lb ed="R007" n="0823a16"/>不知地之厚。飮海知飽，安知其深？哀公曰：譽師太
<lb ed="X" n="0235a23"/><lb ed="R007" n="0823a17"/>過歟？子貢曰：捧土培山，寧有益仞<note place="inline">七尺曰仞</note>？上皆謙詞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0235a24"/><lb ed="R007" n="0823a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0235a2401">△大方廣，所證法也。佛華嚴，能證人也。</p><p xml:id="pX05p0235a2416" cb:place="inline">△極虗空之
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0235b" n="0235b"/>
<lb ed="X" n="0235b01"/><lb ed="R007" n="0823b01"/>可度，體無邊涯，大也。竭滄溟之可飮，法門無盡，方也。
<lb ed="X" n="0235b02"/><lb ed="R007" n="0823b02"/>碎塵刹而可數，用無能測，廣也。離覺所覺，朗萬法之
<lb ed="X" n="0235b03"/><lb ed="R007" n="0823b03"/>幽邃，佛也。芬敷萬行，榮<anchor xml:id="nkr_note_orig_0235001" n="0235001"/>耀衆德，華也。圓茲行德，飾彼
<lb ed="X" n="0235b04"/><lb ed="R007" n="0823b04"/>十身，嚴也。貫攝玄妙，以成眞光之彩，經也。</p><p xml:id="pX05p0235b0417" cb:place="inline">△總斯七
<lb ed="X" n="0235b05"/><lb ed="R007" n="0823b05"/>字，爲一部之宏綱，則無盡法門，思過半矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0235b06"/><lb ed="R007" n="0823b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0235b0601">大方廣者下，第四、略釋總題，令知綱要。於中三：一、
<lb ed="X" n="0235b07"/><lb ed="R007" n="0823b07"/>標名，二、釋名，三、結歎。今初，可知。二、釋名者，疏極虗
<lb ed="X" n="0235b08"/><lb ed="R007" n="0823b08"/>空至經也。極虗空等三句，卽普賢偈讚佛德結歸
<lb ed="X" n="0235b09"/><lb ed="R007" n="0823b09"/>無盡之文，云：刹塵心念可數知大海中水可飮盡
<lb ed="X" n="0235b10"/><lb ed="R007" n="0823b10"/>虗空可量風可繫無能盡說佛功德。今取虗空釋
<lb ed="X" n="0235b11"/><lb ed="R007" n="0823b11"/>體大，海水釋相大，塵刹釋用大，唯不取心念及風
<lb ed="X" n="0235b12"/><lb ed="R007" n="0823b12"/>也。碎塵刹者，碎塵數之刹，並爲微塵也。離覺等者，
<lb ed="X" n="0235b13"/><lb ed="R007" n="0823b13"/>能覺卽菩提，所覺卽涅槃。故楞伽云：一切無涅槃
<lb ed="X" n="0235b14"/><lb ed="R007" n="0823b14"/>無有涅槃佛亦無佛涅槃遠離覺所覺。旣理、智俱
<lb ed="X" n="0235b15"/><lb ed="R007" n="0823b15"/>泯，能、所兩亡，始、本不二，是究竟覺。故雖俱離，而朗
<lb ed="X" n="0235b16"/><lb ed="R007" n="0823b16"/>照萬法之無遺，非一向同楞伽也。芬敷萬行者，草、
<lb ed="X" n="0235b17"/><lb ed="R007" n="0823b17"/>木感果之華也。榮耀衆德者，草、木兼通，金、玉莊嚴
<lb ed="X" n="0235b18"/><lb ed="R007" n="0823b18"/>之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0235002" n="0235002"/>華也。圓茲行德，飾彼十身者，雙以二華、二德嚴
<lb ed="X" n="0235b19"/><lb ed="R007" n="0824a01"/>飾佛身也。貫、攝等者，貫穿、攝持玄妙之義門，門門
<lb ed="X" n="0235b20"/><lb ed="R007" n="0824a02"/>煥爛，無量無邊；門門尋之，一一皆徹。佛智如尋影，
<lb ed="X" n="0235b21"/><lb ed="R007" n="0824a03"/>以至於本。故大經云：如因日光照還見於日輪然
<lb ed="X" n="0235b22"/><lb ed="R007" n="0824a04"/>以智慧光通達於佛智。佛智體如日輪，演無量義
<lb ed="X" n="0235b23"/><lb ed="R007" n="0824a05"/>如日光。三、結歎者，疏總斯七字等，尙書云：若網在
<lb ed="X" n="0235b24"/><lb ed="R007" n="0824a06"/>綱，有條而不紊。紊者，亂也。孔氏序云：擧其宏綱，攝
<pb ed="X" xml:id="X05.0229.0235c" n="0235c"/>
<lb ed="X" n="0235c01"/><lb ed="R007" n="0824a07"/>其機要，思過半矣者，周易？繫辭文勢。孔子云：學者
<lb ed="X" n="0235c02"/><lb ed="R007" n="0824a08"/>觀其彖辭，是以盡過半之思。今意云：若解七字之
<lb ed="X" n="0235c03"/><lb ed="R007" n="0824a09"/>義，卽一部之功<anchor xml:id="nkr_note_add_0235c0301" n="0235c0301"/><anchor xml:id="beg0235c0301" n="0235c0301"/>已<anchor xml:id="end0235c0301"/>過半矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0235c04"/><lb ed="R007" n="0824a10"/>
<lb ed="X" n="0235c05"/><lb ed="R007" n="0824a11"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>大方廣佛華嚴經普賢行願品別行疏鈔卷第一</cb:jhead></cb:juan>
</cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0220b1301" to="#end0220b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0220b1901" to="#end0220b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0220c0301" to="#end0220c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0220c0501" to="#end0220c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0220c0701" to="#end0220c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0222c0401" to="#end0222c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0223b1801" to="#end0223b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0223c0701" to="#end0223c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0223c0801" to="#end0223c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0224c0701" to="#end0224c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0224c0901" to="#end0224c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0224c1701" to="#end0224c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0227a0901" to="#end0227a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0227a1801" to="#end0227a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0228b0401" to="#end0228b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0229b0801" to="#end0229b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0229b1001" to="#end0229b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0229b2001" to="#end0229b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0229c0401" to="#end0229c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0229c1501" to="#end0229c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0229c1601" to="#end0229c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0230b1401" to="#end0230b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0231a1601" to="#end0231a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">啞，<note type="cf1">見《漢語大詞典》第三卷第435</note><note type="cf2">T52n2103_p0316b05</note></lem><rdg wit="#wit.orig">噁</rdg></app>
<app from="#beg0231a2201" to="#end0231a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0231b1601" to="#end0231b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0232b0401" to="#end0232b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0232b1701" to="#end0232b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0233c0401" to="#end0233c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0233c1401" to="#end0233c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0233c2201" to="#end0233c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0234a1301" to="#end0234a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0234a1401" to="#end0234a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0234a1501" to="#end0234a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0234b0301" to="#end0234b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0234b0302" to="#end0234b0302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0234003" to="#end0234003"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">迴</lem><rdg wit="#wit.orig">迥</rdg></app>
<app from="#beg0234c1701" to="#end0234c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0235c0301" to="#end0235c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
<note n="0234003" resp="#resp3" type="mod" target="#nkr_note_mod_0234003">迴【CB】，迥【卍續】，迥異作迴</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0220001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0220001">今異作全</note>
<note n="0222001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222001">癡異作凝</note>
<note n="0223001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223001">陸異作陵</note>
<note n="0225001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0225001">彖異作象</note>
<note n="0227001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0227001">俱異作但</note>
<note n="0230001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230001">庭異作底</note>
<note n="0231001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231001">親異作眷</note>
<note n="0231002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231002">圓下異有敎字</note>
<note n="0234001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0234001">是身下異有何生之有四字</note>
<note n="0234002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0234002">靑雲干已下至瑞雲六十八字異木細書</note>
<note n="0234003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0234003">迥異作迴</note>
<note n="0235001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0235001">耀異作輝</note>
<note n="0235002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0235002">華異作事</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0220b1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0220b1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0220b1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0220b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0220c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0220c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0220c0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0220c0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0220c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0220c0701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0222c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0222c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0223b1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0223b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0223c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0223c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0223c0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0223c0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0224c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0224c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0224c0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0224c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0224c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0224c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0227a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0227a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0227a1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0227a1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0228b0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0228b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0229b0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0229b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0229b1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0229b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0229b2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0229b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0229c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0229c0401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0229c1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0229c1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0229c1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0229c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0230b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0230b1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0231a1601" resp="#resp3" type="add" cb:note_key="X05.0231a16.13" target="#nkr_note_add_0231a1601">啞【CB】，噁【卍續】</note>
<note n="0231a2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0231a2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0231b1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0231b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0232b0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0232b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0232b1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0232b1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0233c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0233c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0233c1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0233c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0233c2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0233c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0234a1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0234a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0234a1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0234a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0234a1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0234a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0234b0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0234b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0234b0302" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0234b0302">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0234c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0234c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0235c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0235c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>