<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X05n0232">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 232 華嚴經疏鈔玄談</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 232 華嚴經疏鈔玄談</title>
			<author>唐 澄觀撰述</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>9卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">5</idno>.<idno type="no">232</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">華嚴經疏鈔玄談</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識，古籍酷 AI 自動標點引擎提供新式標點初稿</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>AI 標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00145">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00145</charName>
				<mapping cb:dec="983185" type="PUA">U+F0091</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3779</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[少/兔]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00501">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00501</charName>
				<mapping cb:dec="983541" type="PUA">U+F01F5</mapping>
			<mapping type="unicode">U+4B7E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>馱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[馬*犬]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15156">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15156</charName>
				<mapping cb:dec="998196" type="PUA">U+F3B34</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7891</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>碑</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[石*((白-日+田)/廾)]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2005-10-27T10:33:23">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0686a" n="0686a"/>
<lb ed="X" n="0686a01"/>
<lb ed="X" n="0686a02"/><cb:docNumber>No. 232</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0686a03"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">釋鈔序</cb:mulu><head>大方廣佛華嚴經疏演義鈔</head>
<lb ed="X" n="0686a04"/>
<lb ed="X" n="0686a05"/><lb ed="R008" n="0345a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0686a0501">大方廣佛華嚴經疏演義鈔序釋文</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0686a06"/><lb ed="R008" n="0345a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0686a0601">將釋此序，大文分三：初明題目，次辨撰人，後解本
<lb ed="X" n="0686a07"/><lb ed="R008" n="0345a03"/>文。初中，經疏鈔題，具如下釋。序者，由也，始也。陳敎
<lb ed="X" n="0686a08"/><lb ed="R008" n="0345a04"/>起之因由，作法興之漸始，故名爲序。又序因鈔起，
<lb ed="X" n="0686a09"/><lb ed="R008" n="0345a05"/>鈔因疏起，疏因經起，三重次第，展轉相由。疏主仰
<lb ed="X" n="0686a10"/><lb ed="R008" n="0345a06"/>遵聖德，而有述作，故通序之，冠於鈔首，故名序也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0686a11"/><lb ed="R008" n="0345a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0686a1101">▲<name role="" type="person">淸涼山</name><name role="" type="person">大華嚴寺</name>沙門澄觀述。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0686a12"/><lb ed="R008" n="0345a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0686a1201">次撰人者，<name role="" type="person">淸涼山</name><name role="" type="person">大華嚴寺</name>。寺者，卽所依處也。淸
<lb ed="X" n="0686a13"/><lb ed="R008" n="0345a09"/>涼者，瑞靉凝空，茂林森聳，夏仍飛雪，冬積堅氷，曾
<lb ed="X" n="0686a14"/><lb ed="R008" n="0345a10"/>無炎暑，故曰淸涼。山者，峙也。地踴層巒，衆峯齊峙，
<lb ed="X" n="0686a15"/><lb ed="R008" n="0345a11"/>岷峨拂漢，峭嶺倚天，故名山也。<name role="" type="person">大華嚴寺</name>者，一藍
<lb ed="X" n="0686a16"/><lb ed="R008" n="0345a12"/>之局號，亦名華園寺。寺前有園，地方數頃，名華間
<lb ed="X" n="0686a17"/><lb ed="R008" n="0345a13"/>發，瑞草時敷，有異常境，故名華園寺。沙門者，正擧
<lb ed="X" n="0686a18"/><lb ed="R008" n="0345a14"/>能述人也。梵語具云室囉末拏，此云懃息。經云：息
<lb ed="X" n="0686a19"/><lb ed="R008" n="0345a15"/>心達本源，故號爲沙門。然有勝義、世俗、示道、汚道
<lb ed="X" n="0686a20"/><lb ed="R008" n="0345a16"/>之異，如十輪經。次二字卽疏主號也。唐歷九宗聖
<lb ed="X" n="0686a21"/><lb ed="R008" n="0345a17"/>世，而爲七帝門師，特賜淸涼之號，廣如<g ref="#CB15156">碑</g>傳。述者，
<lb ed="X" n="0686a22"/><lb ed="R008" n="0345a18"/>疏主自謙，言不作也。意云：我但撰述古人之義，爲
<lb ed="X" n="0686a23"/><lb ed="R008" n="0345b01"/>此鈔文，非新製作也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0686a24"/><lb ed="R008" n="0345b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0686a2401">▲至聖垂誥，鏡一心之玄極；大士弘闡，燭微言之幽
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0686b" n="0686b"/>
<lb ed="X" n="0686b01"/><lb ed="R008" n="0345b03"/>致。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0686b02"/><lb ed="R008" n="0345b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0686b0201">至聖下，三、本文中二：初敎起源流，後鈔興本末。初
<lb ed="X" n="0686b03"/><lb ed="R008" n="0345b05"/>中二：初通明諸敎，後別指當經。又初中四：一、明如
<lb ed="X" n="0686b04"/><lb ed="R008" n="0345b06"/>來說經，二、明菩薩造論，三、縱奪遣妨，四、出示經意。
<lb ed="X" n="0686b05"/><lb ed="R008" n="0345b07"/>今初，明如來說經。就二段中，具彰三寶：至聖，佛也；
<lb ed="X" n="0686b06"/><lb ed="R008" n="0345b08"/>垂誥，法也；大士，僧也。三寶最吉祥，故我經初說。至
<lb ed="X" n="0686b07"/><lb ed="R008" n="0345b09"/>者，極也；聖者，正也。爲如來能以正智證窮法界，更
<lb ed="X" n="0686b08"/><lb ed="R008" n="0345b10"/>無過者，故名至聖。又至揀因位，聖揀凡夫。集玄記
<lb ed="X" n="0686b09"/><lb ed="R008" n="0345b11"/>云：聖者，生也。視物之生，知其終始，智通乎大道，應
<lb ed="X" n="0686b10"/><lb ed="R008" n="0345b12"/>變而無窮，故名至聖。然諸敎不同，略分爲五：初、小
<lb ed="X" n="0686b11"/><lb ed="R008" n="0345b13"/>乘敎，以五分身爲法身，丈六身爲報身，隨類爲化
<lb ed="X" n="0686b12"/><lb ed="R008" n="0345b14"/>身，名至聖。二、大乘始敎，中有二宗：一、破相宗中，以
<lb ed="X" n="0686b13"/><lb ed="R008" n="0345b15"/>勝義諦中離一切相，非蘊、界、處爲法身，智隨物現
<lb ed="X" n="0686b14"/><lb ed="R008" n="0345b16"/>爲報、化身，名至聖。二、立相宗中，以淸淨法界爲法
<lb ed="X" n="0686b15"/><lb ed="R008" n="0345b17"/>身，四智相應心品所現爲報、化身，爲至聖。三、終敎，
<lb ed="X" n="0686b16"/><lb ed="R008" n="0345b18"/>依起信論，以體大爲法身，相大爲受用身，用大爲
<lb ed="X" n="0686b17"/><lb ed="R008" n="0346a01"/>他報、化身，爲至聖。四、頓敎中，不分三異，絕待離言，
<lb ed="X" n="0686b18"/><lb ed="R008" n="0346a02"/>一實之性，爲至聖。五、圓敎，卽以法界無盡身雲眞、
<lb ed="X" n="0686b19"/><lb ed="R008" n="0346a03"/>應相融，一、多無礙，圓滿十身，爲至聖。若具實爲論，
<lb ed="X" n="0686b20"/><lb ed="R008" n="0346a04"/>唯圓敎佛，方名至聖。垂誥者，卽所說之敎也。垂者，
<lb ed="X" n="0686b21"/><lb ed="R008" n="0346a05"/>布也。垂布典誥，宣揚法化，利益衆生，故云垂誥。又
<lb ed="X" n="0686b22"/><lb ed="R008" n="0346a06"/>尙書有大誥、康誥等篇，吿上曰吿，發下曰誥。有云：
<lb ed="X" n="0686b23"/><lb ed="R008" n="0346a07"/>王言爲誥，皆不定也。今謂如來演說三乘十二部
<lb ed="X" n="0686b24"/><lb ed="R008" n="0346a08"/>經，利益有情，故云垂誥。鏡一心等者，鏡者，喩也。鏡
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0686c" n="0686c"/>
<lb ed="X" n="0686c01"/><lb ed="R008" n="0346a09"/>有照鑑之功，喩能詮敎法。鏡中之像，喩一心玄極，
<lb ed="X" n="0686c02"/><lb ed="R008" n="0346a10"/>卽所詮之法也。淸涼云：以聖敎爲明鏡，照見自心；
<lb ed="X" n="0686c03"/><lb ed="R008" n="0346a11"/>以自心爲智燈，照經幽旨。卽斯意也。今依五敎，略
<lb ed="X" n="0686c04"/><lb ed="R008" n="0346a12"/>明一心：初、小乘敎中，實有外境，假立一心，由心造
<lb ed="X" n="0686c05"/><lb ed="R008" n="0346a13"/>業，所感異故；二、大乘始敎中，以異熟賴耶爲一心，
<lb ed="X" n="0686c06"/><lb ed="R008" n="0346a14"/>遮無外境；三、終敎，以如來藏性具諸功德，故說一
<lb ed="X" n="0686c07"/><lb ed="R008" n="0346a15"/>心；四、頓敎，以泯絕無寄，故說一心；五、圓敎中，總該
<lb ed="X" n="0686c08"/><lb ed="R008" n="0346a16"/>萬有，事事無礙，故說一心。良以如來隨機設敎，故
<lb ed="X" n="0686c09"/><lb ed="R008" n="0346a17"/>有千差，殊途同歸，皆一致也。玄極者，深妙也。又玄
<lb ed="X" n="0686c10"/><lb ed="R008" n="0346a18"/>者，幽也，遠也；極者，盡也。謂至理幽奧，深遠難測。故
<lb ed="X" n="0686c11"/><lb ed="R008" n="0346b01"/>老子云：杳冥之內，衆妙存焉，皆不思議之境也。又
<lb ed="X" n="0686c12"/><lb ed="R008" n="0346b02"/>海慧禪師云：森羅萬象，至空而極；百川衆派，至海
<lb ed="X" n="0686c13"/><lb ed="R008" n="0346b03"/>而極；一切聖賢，至佛而極；一切敎法，至圓而極。故
<lb ed="X" n="0686c14"/><lb ed="R008" n="0346b04"/>云玄極。</p><p xml:id="pX05p0686c1404" cb:place="inline">▲大士下，菩薩造論。筆削記云：發大心，信
<lb ed="X" n="0686c15"/><lb ed="R008" n="0346b05"/>大法，解大敎，修大行，證大果，故名大士。又大士者，
<lb ed="X" n="0686c16"/><lb ed="R008" n="0346b06"/>有德之稱也。此通凡、聖。若論弘闡，亦兼餘疏。鈔，主
<lb ed="X" n="0686c17"/><lb ed="R008" n="0346b07"/>也。是以西域、東夏造論釋經，或則地上菩薩，或則
<lb ed="X" n="0686c18"/><lb ed="R008" n="0346b08"/>當代英賢，皆思拔群位，智出衆情，弘道利生，故名大
<lb ed="X" n="0686c19"/><lb ed="R008" n="0346b09"/>士。弘闡者，弘者，大也；闡者，開也。或分宗立敎，或顯
<lb ed="X" n="0686c20"/><lb ed="R008" n="0346b10"/>正推邪，或高建法幢，或廣揚聖化，皆爲弘闡也。燭
<lb ed="X" n="0686c21"/><lb ed="R008" n="0346b11"/>謂燈燭，有照了之義。故下經云：譬如暗中寶無燭不
<lb ed="X" n="0686c22"/><lb ed="R008" n="0346b12"/>可見佛法無人說雖慧莫能了。然上云鏡者，在明
<lb ed="X" n="0686c23"/><lb ed="R008" n="0346b13"/>卽見，如對上根見經生解也。言燭者，在暗卽見，如
<lb ed="X" n="0686c24"/><lb ed="R008" n="0346b14"/>諸下根覩疏鈔文，方乃生解。亦如起信之說四根，
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0687a" n="0687a"/>
<lb ed="X" n="0687a01"/><lb ed="R008" n="0346b15"/>法華之明三品，皆其意也。微言者，微妙之法，故名
<lb ed="X" n="0687a02"/><lb ed="R008" n="0346b16"/>微言。唯識云：激河辯而贊微言等。孝經序云：夫子
<lb ed="X" n="0687a03"/><lb ed="R008" n="0346b17"/>沒而微言絕。皆以聖敎爲微言也。幽致者，幽者，遠
<lb ed="X" n="0687a04"/><lb ed="R008" n="0346b18"/>也；致者，趣也。卽上玄極之理，幽遠深邃，故云幽致。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0687a05"/><lb ed="R008" n="0347a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0687a0501">▲雖忘懷於詮旨之域，而浩汗於文義之海。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0687a06"/><lb ed="R008" n="0347a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0687a0601">雖忘懷下，次、縱奪遣妨二：初、縱法本離言；後、奪不
<lb ed="X" n="0687a07"/><lb ed="R008" n="0347a03"/>礙言說。今初。雖者，縱其無言。應有問云：上言理趣
<lb ed="X" n="0687a08"/><lb ed="R008" n="0347a04"/>玄極，微言幽隱，忘懷絕慮，方可契會，何用廣陳言
<lb ed="X" n="0687a09"/><lb ed="R008" n="0347a05"/>敎，翻欲擾人耶？故縱云雖忘懷於詮旨之域。忘懷
<lb ed="X" n="0687a10"/><lb ed="R008" n="0347a06"/>者，忘情絕慮，謂之忘懷。詮旨者，所詮理也。域者，疆
<lb ed="X" n="0687a11"/><lb ed="R008" n="0347a07"/>域，謂能詮三藏，有包含義故。今皆超之，故云爾也。</p>
<lb ed="X" n="0687a12"/><lb ed="R008" n="0347a08"/><p xml:id="pX05p0687a1201">▲而浩汗下，奪其無言，不碍言也。謂諸佛菩薩有
<lb ed="X" n="0687a13"/><lb ed="R008" n="0347a09"/>大智故，上契無爲；有大悲故，下垂言敎。浩汗者，大
<lb ed="X" n="0687a14"/><lb ed="R008" n="0347a10"/>水之貌。疏序云：湛湛忘言，而敎海之波瀾浩汗。謂
<lb ed="X" n="0687a15"/><lb ed="R008" n="0347a11"/>此大經文廣理深，故喩如海。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0687a16"/><lb ed="R008" n="0347a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0687a1601">▲蓋欲寄象繫之迹，窮無盡之趣矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0687a17"/><lb ed="R008" n="0347a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0687a1701">蓋欲下。四、出示經意二：初、擧例設敎，後、因言悟入。
<lb ed="X" n="0687a18"/><lb ed="R008" n="0347a14"/>今初，擧例設敎。蓋者，承前起後，發語之端。欲者，將
<lb ed="X" n="0687a19"/><lb ed="R008" n="0347a15"/>也。寄者，託也。象繫者，象謂爻象，繫者繫辭，卽周易
<lb ed="X" n="0687a20"/><lb ed="R008" n="0347a16"/>十翼之文，謂：一、上彖，下彖；二、上象；三、下象；四、上繫；
<lb ed="X" n="0687a21"/><lb ed="R008" n="0347a17"/>五、下繫；六、文言；七、說卦；八、序卦；九、雜卦；十、鄭學之
<lb ed="X" n="0687a22"/><lb ed="R008" n="0347a18"/>徒，並同此說，皆孔子所作，讚明易道，發揮至頤，有
<lb ed="X" n="0687a23"/><lb ed="R008" n="0347b01"/>類菩薩造論釋經之意。跡者，蹤跡，如尋其兔，先尋
<lb ed="X" n="0687a24"/><lb ed="R008" n="0347b02"/>其跡，得兔忘跡，得象忘言，謂假託言象之跡，以契
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0687b" n="0687b"/>
<lb ed="X" n="0687b01"/><lb ed="R008" n="0347b03"/>言絕之理。下經云：了法不在言，善入無言際，而能
<lb ed="X" n="0687b02"/><lb ed="R008" n="0347b04"/>示言說，如響遍世間。卽其意也。</p><p xml:id="pX05p0687b0213" cb:place="inline">▲窮無盡下。因言
<lb ed="X" n="0687b03"/><lb ed="R008" n="0347b05"/>悟入。窮者，盡也。易云：窮理盡性以至於命。無盡之
<lb ed="X" n="0687b04"/><lb ed="R008" n="0347b06"/>趣者，卽上一心玄極之理，謂假託言象以契無言，
<lb ed="X" n="0687b05"/><lb ed="R008" n="0347b07"/>非有無言可爲棲託。下經云：雖復不依言語道，亦
<lb ed="X" n="0687b06"/><lb ed="R008" n="0347b08"/>復不著無言說也。故知文字性離，雖終日言而無
<lb ed="X" n="0687b07"/><lb ed="R008" n="0347b09"/>言，豈可緘言而守默哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0687b08"/><lb ed="R008" n="0347b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0687b0801">▲斯經文理不可得而稱也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0687b09"/><lb ed="R008" n="0347b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0687b0901">斯經下別顯當經以伸旨趣，分二：初標指，後嘆勝。
<lb ed="X" n="0687b10"/><lb ed="R008" n="0347b12"/>初也。謂此大經文言廣博非心可測，就言象中略
<lb ed="X" n="0687b11"/><lb ed="R008" n="0347b13"/>標三本：上本經有十三千大千世界微塵數偈，一
<lb ed="X" n="0687b12"/><lb ed="R008" n="0347b14"/>四天下微塵數品；中本經有四十九萬八千八百
<lb ed="X" n="0687b13"/><lb ed="R008" n="0347b15"/>偈，一千二百品；下本經有十萬偈，四十八品。今所
<lb ed="X" n="0687b14"/><lb ed="R008" n="0347b16"/>傳者是略本經，有四萬五千偈，豈況此經一字法
<lb ed="X" n="0687b15"/><lb ed="R008" n="0347b17"/>門海墨書而不盡也。理者所詮義也，橫該三藏竪
<lb ed="X" n="0687b16"/><lb ed="R008" n="0347b18"/>貫十宗，六相十玄重重妙用，無盡敎體海印發揮，
<lb ed="X" n="0687b17"/><lb ed="R008" n="0348a01"/>菩薩猶迷聲聞不測，豈非斯經文理不可得而思
<lb ed="X" n="0687b18"/><lb ed="R008" n="0348a02"/>議矣。</p><p xml:id="pX05p0687b1803" cb:place="inline">▲不可得而稱也者，後歎勝也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0687b19"/><lb ed="R008" n="0348a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0687b1901">▲晉譯幽祕，賢首頗得其門。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0687b20"/><lb ed="R008" n="0348a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0687b2001">後晉譯下，鈔：興本末二：初、依經製疏，後、請集鈔文。
<lb ed="X" n="0687b21"/><lb ed="R008" n="0348a05"/>初文分三：初、晉譯先彰，二、唐翻後闡，三、疏成廣播。
<lb ed="X" n="0687b22"/><lb ed="R008" n="0348a06"/>初中二：初、旨趣玄微，後、賢首得旨。且初旨趣玄微。
<lb ed="X" n="0687b23"/><lb ed="R008" n="0348a07"/>晉譯者，東<name role="" type="person">晉安帝</name>義熈十四年覺賢三藏所譯六
<lb ed="X" n="0687b24"/><lb ed="R008" n="0348a08"/>十卷經。譯者，傳也。傳梵爲華，故言翻譯。幽者，隱也。
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0687c" n="0687c"/>
<lb ed="X" n="0687c01"/><lb ed="R008" n="0348a09"/>祕者，密也。晉經文多隱奧，取悟無由，故云幽祕。</p><p xml:id="pX05p0687c0119" cb:place="inline">▲
<lb ed="X" n="0687c02"/><lb ed="R008" n="0348a10"/>賢首下。後賢首得旨，纂靈記云：僧法藏，字賢首，洞
<lb ed="X" n="0687c03"/><lb ed="R008" n="0348a11"/>悟眞宗，深窮法界，造探玄記，解釋晉經。雖有古德
<lb ed="X" n="0687c04"/><lb ed="R008" n="0348a12"/>多家疏文，唯賢首一人多得其妙，故云頗得其門。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0687c05"/><lb ed="R008" n="0348a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0687c0501">▲唐翻靈篇，後哲未窺其奧。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0687c06"/><lb ed="R008" n="0348a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0687c0601">唐翻下。唐翻後闡二：初新經罔傳，後刊定迷宗。今
<lb ed="X" n="0687c07"/><lb ed="R008" n="0348a15"/>初也。唐翻靈篇者，正譯時卽當則天設正改唐爲
<lb ed="X" n="0687c08"/><lb ed="R008" n="0348a16"/>周，至中宗立却復舊號爲大唐。今云唐翻者，據復
<lb ed="X" n="0687c09"/><lb ed="R008" n="0348a17"/>號爲言。靈篇者，靈妙篇章又多靈感，故云靈篇。</p><p xml:id="pX05p0687c0919" cb:place="inline">▲
<lb ed="X" n="0687c10"/><lb ed="R008" n="0348a18"/>後哲下。刊定迷宗。哲者，智也，卽指淨法苑。公造刊
<lb ed="X" n="0687c11"/><lb ed="R008" n="0348b01"/>定記二十卷，以解唐經未窺者。窺者，視也。未窺者，
<lb ed="X" n="0687c12"/><lb ed="R008" n="0348b02"/>不見也。刊定釋義，多失經旨，所以未見經中之玄
<lb ed="X" n="0687c13"/><lb ed="R008" n="0348b03"/>奧也。論語云：叔孫武叔語大夫於朝曰：子貢賢於
<lb ed="X" n="0687c14"/><lb ed="R008" n="0348b04"/>仲尼。子服景伯以吿子貢。子貢曰：譬如宮墻，賜之
<lb ed="X" n="0687c15"/><lb ed="R008" n="0348b05"/>墻也及肩，闚見室家之好。夫子之墻數仞，不得其
<lb ed="X" n="0687c16"/><lb ed="R008" n="0348b06"/>門而入，不見室家之美。百官之富，得其門者寡矣。
<lb ed="X" n="0687c17"/><lb ed="R008" n="0348b07"/>今借其文，以喩華嚴之室深奧，而刊定未達，故云
<lb ed="X" n="0687c18"/><lb ed="R008" n="0348b08"/>未窺玄奧。故淸涼嘆曰：大哉新經，而無得意之疏，
<lb ed="X" n="0687c19"/><lb ed="R008" n="0348b09"/>安可指南。乃興述作之意也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0687c20"/><lb ed="R008" n="0348b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0687c2001">▲不揆膚受，輙闡玄微。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0687c21"/><lb ed="R008" n="0348b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0687c2101">不揆膚受下，三，疏成廣播二：初陳謙述，後疏遠流
<lb ed="X" n="0687c22"/><lb ed="R008" n="0348b12"/>通。今初，陳謙述也。揆者，度也。膚者，皮也。皮膚之受，
<lb ed="X" n="0687c23"/><lb ed="R008" n="0348b13"/>故云膚受。論語云：膚受之愬。馬融曰：膚，外語。受，非
<lb ed="X" n="0687c24"/><lb ed="R008" n="0348b14"/>內實也。東京賦云：末學膚受，貴耳而賤目也。濟曰：
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0688a" n="0688a"/>
<lb ed="X" n="0688a01"/><lb ed="R008" n="0348b15"/>所受膚薄，貴於耳而賤於目。意云我不自度膚淺
<lb ed="X" n="0688a02"/><lb ed="R008" n="0348b16"/>之學，輙便解釋此經，是自專也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0688a03"/><lb ed="R008" n="0348b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0688a0301">▲偶溢九州，遐飛四海。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0688a04"/><lb ed="R008" n="0348b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0688a0401">偶溢九州下，疏遠流通。偶者，不期而會。溢者，盈滿
<lb ed="X" n="0688a05"/><lb ed="R008" n="0349a01"/>之義。九州者，通典云：雍、荆、靑、豫、冀、幽、兗、楊、徐，是爲
<lb ed="X" n="0688a06"/><lb ed="R008" n="0349a02"/>九州。遐飛者，遐者，遠也。飛，揚也。四海者，東夷、西戎、
<lb ed="X" n="0688a07"/><lb ed="R008" n="0349a03"/>南蠻、北狄，爲之四海。疏主謙云：我所造疏，自備遺
<lb ed="X" n="0688a08"/><lb ed="R008" n="0349a04"/>忘，敎示童蒙，非敢望於遠布，怱然盈溢於九州，遠
<lb ed="X" n="0688a09"/><lb ed="R008" n="0349a05"/>揚於四海之內也。觀其噬像之夢，而飛龍之瑞，實
<lb ed="X" n="0688a10"/><lb ed="R008" n="0349a06"/>乃洞契佛心，使之然也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0688a11"/><lb ed="R008" n="0349a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0688a1101">▲講者盈百，咸叩余曰：大敎趣深，疏文致遠，親承指
<lb ed="X" n="0688a12"/><lb ed="R008" n="0349a08"/>訓，髣髴近宗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0688a13"/><lb ed="R008" n="0349a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0688a1301">講者下，後請集鈔。文四：初、學徒咨請；二、冀遠重宣；
<lb ed="X" n="0688a14"/><lb ed="R008" n="0349a10"/>三、法師承領；四、述作體式。且初中四：初、標衆；二、陳
<lb ed="X" n="0688a15"/><lb ed="R008" n="0349a11"/>詞；三、按定；四、謙承。且初標衆。講者，解也，論也。解釋
<lb ed="X" n="0688a16"/><lb ed="R008" n="0349a12"/>文義，論量邪正，敎示學徒，名爲講者。或則當代英
<lb ed="X" n="0688a17"/><lb ed="R008" n="0349a13"/>賢，或則聽習之者，盈滿百人，同時伸請。</p><p xml:id="pX05p0688a1716" cb:place="inline">▲咸叩下。
<lb ed="X" n="0688a18"/><lb ed="R008" n="0349a14"/>二、陳詞。咸者，皆也。叩者，擊也。余者，我也。意云講者
<lb ed="X" n="0688a19"/><lb ed="R008" n="0349a15"/>百人皆詣我所，用言擊勵勸造鈔也。</p><p xml:id="pX05p0688a1915" cb:place="inline">▲大敎下。三、
<lb ed="X" n="0688a20"/><lb ed="R008" n="0349a16"/>按定大敎。揀非泛常之典，乃如來不思議大威德
<lb ed="X" n="0688a21"/><lb ed="R008" n="0349a17"/>法門，故云大敎。趣者，旨也，深也。旣所釋之經洪深，
<lb ed="X" n="0688a22"/><lb ed="R008" n="0349a18"/>故能釋之疏幽遠。</p><p xml:id="pX05p0688a2208" cb:place="inline">▲親承下。四、謙。承卽當時聽習
<lb ed="X" n="0688a23"/><lb ed="R008" n="0349b01"/>之者，口傳心授，啓悟眞宗。髣髴者，相似之義。唯識
<lb ed="X" n="0688a24"/><lb ed="R008" n="0349b02"/>疏云：雖則髣髴糟粕，未能曲盡幽玄。意云：我等非
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0688b" n="0688b"/>
<lb ed="X" n="0688b01"/><lb ed="R008" n="0349b03"/>敢洞明幽趣，親蒙指訓。相似，近宗也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0688b02"/><lb ed="R008" n="0349b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0688b0201">▲垂範千古，慮惑高悟。希垂重剖，得覩光輝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0688b03"/><lb ed="R008" n="0349b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0688b0301">垂範下。二、冀遠重宣二：初、慜後；後、正請。且初慜後。
<lb ed="X" n="0688b04"/><lb ed="R008" n="0349b06"/>垂者布也，範者儀範，千口所傳爲古今，云千古者
<lb ed="X" n="0688b05"/><lb ed="R008" n="0349b07"/>乃萬世之津粮矣。慮者思慮，惑者疑也，慮恐傳之
<lb ed="X" n="0688b06"/><lb ed="R008" n="0349b08"/>後世，疑惑高遠之悟。</p><p xml:id="pX05p0688b0609" cb:place="inline">▲希垂下，二、正請。希望再作
<lb ed="X" n="0688b07"/><lb ed="R008" n="0349b09"/>鈔文，剖拆疏義，燦然明白，故云得覩光輝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0688b08"/><lb ed="R008" n="0349b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0688b0801">▲順斯雅懷，再此條治，名爲隨疏演義。昔人云：人在
<lb ed="X" n="0688b09"/><lb ed="R008" n="0349b11"/>則易，人亡則難。今爲此釋，冀遐方終古，皆若面會。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0688b10"/><lb ed="R008" n="0349b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0688b1001">順斯下。三、法師承領三：初、明製鈔意，次、引古釋成，
<lb ed="X" n="0688b11"/><lb ed="R008" n="0349b13"/>後、出製鈔意。且初明製鈔意。雅者，正也。懷者，情懷。
<lb ed="X" n="0688b12"/><lb ed="R008" n="0349b14"/>順斯雅正之懷，重啓利生之念。再謂條貫義理，令
<lb ed="X" n="0688b13"/><lb ed="R008" n="0349b15"/>無盡法門宛如在目。尙書云：如網在綱，有條而弗
<lb ed="X" n="0688b14"/><lb ed="R008" n="0349b16"/>紊。注云：如網在綱，有條而不亂也。故名隨疏演義。
<lb ed="X" n="0688b15"/><lb ed="R008" n="0349b17"/>鈔：</p><p xml:id="pX05p0688b1502" cb:place="inline">▲昔人下，引古釋成、纂玄等述楊子書造船之
<lb ed="X" n="0688b16"/><lb ed="R008" n="0349b18"/>事，而未見文，不敢依憑。今依楊子法言問經之難
<lb ed="X" n="0688b17"/><lb ed="R008" n="0350a01"/>易，曰：存亡。或不敏者請益，則曰：人在則易，有所請
<lb ed="X" n="0688b18"/><lb ed="R008" n="0350a02"/>益；人亡則難，無所請益。</p><p xml:id="pX05p0688b1810" cb:place="inline">▲今爲下，出製鈔意。今爲
<lb ed="X" n="0688b19"/><lb ed="R008" n="0350a03"/>順請，重釋此疏，冀望遠方流通於後世。凡有覩斯
<lb ed="X" n="0688b20"/><lb ed="R008" n="0350a04"/>鈔文，皆如與我面對，卽疏主普現色身三昧之謂
<lb ed="X" n="0688b21"/><lb ed="R008" n="0350a05"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0688b22"/><lb ed="R008" n="0350a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0688b2201">▲然繁則倦於章句，簡則昧其源流，顧此才難，有慚
<lb ed="X" n="0688b23"/><lb ed="R008" n="0350a07"/>折衷，意夫後學，其辭不枝矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0688b24"/><lb ed="R008" n="0350a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0688b2401">然繁則下。四、述作體式三：初正顯，次謙陳，後出理。
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0688c" n="0688c"/>
<lb ed="X" n="0688c01"/><lb ed="R008" n="0350a09"/>且初正顯，爲離廣、略二過。疏云：文華尙然翳理，繁
<lb ed="X" n="0688c02"/><lb ed="R008" n="0350a10"/>言豈不亂心？故知所作則不易也。</p><p xml:id="pX05p0688c0214" cb:place="inline">▲顧此下，次謙
<lb ed="X" n="0688c03"/><lb ed="R008" n="0350a11"/>陳才難。論語泰伯篇：孔子曰：才難，不其然乎？唐、虞
<lb ed="X" n="0688c04"/><lb ed="R008" n="0350a12"/>之際，於斯爲盛。有婦人焉，九人而<anchor xml:id="nkr_note_add_0688c0401" n="0688c0401"/><anchor xml:id="beg0688c0401" n="0688c0401"/>已<anchor xml:id="end0688c0401"/>。注云：國才難
<lb ed="X" n="0688c05"/><lb ed="R008" n="0350a13"/>得，當唐、虞盛世，欲十人內有婦人，只九人矣。所以
<lb ed="X" n="0688c06"/><lb ed="R008" n="0350a14"/>折衷之才難得，故疏主謙云：我無折衷之才。輙述
<lb ed="X" n="0688c07"/><lb ed="R008" n="0350a15"/>鈔文，實爲慚愧。</p><p xml:id="pX05p0688c0707" cb:place="inline">▲意夫下，後出理。若離繁簡二失，
<lb ed="X" n="0688c08"/><lb ed="R008" n="0350a16"/>注述鈔文，庶使學者其詞無枝蔓矣。釋鈔序竟。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0688c09"/>
<lb ed="X" n="0688c10"/>
<lb ed="X" n="0688c11"/>
<lb ed="X" n="0688c12"/>
<lb ed="X" n="0688c13"/>
<lb ed="X" n="0688c14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正文</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0688c15"/><lb ed="R008" n="0351a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>大方廣佛華嚴經疏序演義鈔卷第一</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0688c16"/><lb ed="R008" n="0351a02"/><byline cb:type="author"><name role="" type="person">淸涼山</name><name role="" type="person">大華嚴寺</name>沙門澄觀撰述</byline>
<lb ed="X" n="0688c17"/><lb ed="R008" n="0351a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0688c1701">題目並撰人亦如前釋。</p><p xml:id="pX05p0688c1710" cb:place="inline">▲隨疏演義鈔云：將釋此
<lb ed="X" n="0688c18"/><lb ed="R008" n="0351a04"/>疏，大分爲四：一、總序名意，二、歸敬請加，三、開章釋
<lb ed="X" n="0688c19"/><lb ed="R008" n="0351a05"/>文，四、謙讚迴向。爲順經文，有四分故。若順序、正、流
<lb ed="X" n="0688c20"/><lb ed="R008" n="0351a06"/>通，則合前二爲序分，開章爲正宗，謙讚爲流通，爲
<lb ed="X" n="0688c21"/><lb ed="R008" n="0351a07"/>疏三分。今初，總序名意，卽是疏序，亦云敎迹。麤分
<lb ed="X" n="0688c22"/><lb ed="R008" n="0351a08"/>有四，細科爲十。言有四者，初、通序法界，爲佛法大
<lb ed="X" n="0688c23"/><lb ed="R008" n="0351a09"/>宗。</p><p xml:id="pX05p0688c2302" cb:place="inline">▲二、剖裂下，別叙此經，以申旨趣。</p><p xml:id="pX05p0688c2315" cb:place="inline">▲是以菩薩
<lb ed="X" n="0688c24"/><lb ed="R008" n="0351a10"/>搜祕下慶遇，由致激物發心。</p><p xml:id="pX05p0688c2412" cb:place="inline">▲四、題稱大方廣下，
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0689a" n="0689a"/>
<lb ed="X" n="0689a01"/><lb ed="R008" n="0351a11"/>略釋題目，令知綱要，亦爲順經四分故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0689a02"/><lb ed="R008" n="0351a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0689a0201">▲往復無際，動靜一源，含衆妙而有餘，超言思而迥
<lb ed="X" n="0689a03"/><lb ed="R008" n="0351a13"/>出者，其唯法界歟？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0689a04"/><lb ed="R008" n="0351a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0689a0401">往復下，言細科爲十者，爲順無盡故：一、標擧宗體，
<lb ed="X" n="0689a05"/><lb ed="R008" n="0351a15"/>二、別歎能詮，三、敎主難思，四、說儀周普，五、言該本
<lb ed="X" n="0689a06"/><lb ed="R008" n="0351a16"/>末，六、旨趣玄微，七、盛益頓超，八、結歎宏遠，九、感慶
<lb ed="X" n="0689a07"/><lb ed="R008" n="0351a17"/>逢遇，十、略釋名題。今初，往復無際至其唯法界歟，
<lb ed="X" n="0689a08"/><lb ed="R008" n="0351a18"/>文有五句，言意多含。略爲四意：一、約三大釋，二、約
<lb ed="X" n="0689a09"/><lb ed="R008" n="0351b01"/>本末釋，三、明法界類別，四、總彰立意。今初，約三大
<lb ed="X" n="0689a10"/><lb ed="R008" n="0351b02"/>釋者，意明法界具三大故。初句明用，次句明體，次
<lb ed="X" n="0689a11"/><lb ed="R008" n="0351b03"/>句明相，次句融拂，末句結屬。今初，用大，卽往復無
<lb ed="X" n="0689a12"/><lb ed="R008" n="0351b04"/>際是也。往者，去也，起也，動也。復者，來也，滅也，靜也。
<lb ed="X" n="0689a13"/><lb ed="R008" n="0351b05"/>無際有二：一、約廣多，無有際畔，此就事用；二、約絕
<lb ed="X" n="0689a14"/><lb ed="R008" n="0351b06"/>於邊際，據卽事同眞。何法往復？略有三義：一、雙約
<lb ed="X" n="0689a15"/><lb ed="R008" n="0351b07"/>迷悟說，二、唯約就妄說，三、返本還源說。今初，謂迷
<lb ed="X" n="0689a16"/><lb ed="R008" n="0351b08"/>法界而往六趣，去也，動也；悟法界而復一心，來也，
<lb ed="X" n="0689a17"/><lb ed="R008" n="0351b09"/>靜也。皆法界用也。迷則妄生，悟則妄滅。然眞有二
<lb ed="X" n="0689a18"/><lb ed="R008" n="0351b10"/>義：一、約隨緣，迷則眞隨於妄，則眞滅妄生；悟則妄
<lb ed="X" n="0689a19"/><lb ed="R008" n="0351b11"/>滅歸眞，則眞生妄滅。二、約不變，迷悟生滅，來往紛
<lb ed="X" n="0689a20"/><lb ed="R008" n="0351b12"/>然，眞界湛若虗空，體無生滅。此義在下體中。言無
<lb ed="X" n="0689a21"/><lb ed="R008" n="0351b13"/>際者，迷來無始，故無初際；悟絕始終，際卽無際。二、
<lb ed="X" n="0689a22"/><lb ed="R008" n="0351b14"/>唯約就妄說。復有二義：一、竪論去來。過去無始，未
<lb ed="X" n="0689a23"/><lb ed="R008" n="0351b15"/>來無終，無初後際。二、約橫說。妄念攀緣，浩無邊際。
<lb ed="X" n="0689a24"/><lb ed="R008" n="0351b16"/>上二皆約廣多無際。若約絕際，妄無妄源，竪無初
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0689b" n="0689b"/>
<lb ed="X" n="0689b01"/><lb ed="R008" n="0351b17"/>際。旣無有始，豈得有終？故絕初後際。中論云：大聖
<lb ed="X" n="0689b02"/><lb ed="R008" n="0351b18"/>之所說，本際不可得。生死無有始，亦復無有終。若
<lb ed="X" n="0689b03"/><lb ed="R008" n="0352a01"/>無有始終，中當云何有？是故於此中，先後共亦無。
<lb ed="X" n="0689b04"/><lb ed="R008" n="0352a02"/>橫尋妄心，不在內外，故亦無際。是以遠公云：本端
<lb ed="X" n="0689b05"/><lb ed="R008" n="0352a03"/>竟何從？起滅有無際。一毫涉動境，成此隤山勢。惑
<lb ed="X" n="0689b06"/><lb ed="R008" n="0352a04"/>相更相承，觸理自生滯。因緣雖無生，開途非一世。
<lb ed="X" n="0689b07"/><lb ed="R008" n="0352a05"/>卽其義也。三、約返本還源說。對其初義，初義是總。
<lb ed="X" n="0689b08"/><lb ed="R008" n="0352a06"/>第二、約妄，唯往非來。今此唯復，復本源故，斯卽靜
<lb ed="X" n="0689b09"/><lb ed="R008" n="0352a07"/>義。故易復卦云：復，其見天地之心乎？然往者必復。
<lb ed="X" n="0689b10"/><lb ed="R008" n="0352a08"/>故泰卦云：無往不復，天地際也。然此一義，自有往
<lb ed="X" n="0689b11"/><lb ed="R008" n="0352a09"/>復。故<name role="" type="person">文殊師利</name>所說不思議佛境界經中，善勝天
<lb ed="X" n="0689b12"/><lb ed="R008" n="0352a10"/>子問文殊云：云何名修菩薩道？文殊初說雙行之
<lb ed="X" n="0689b13"/><lb ed="R008" n="0352a11"/>行。次云：復次，天子！有往有復，名修菩薩道。云何名
<lb ed="X" n="0689b14"/><lb ed="R008" n="0352a12"/>爲有往有復？觀諸衆生心所樂欲，名之爲往；隨其
<lb ed="X" n="0689b15"/><lb ed="R008" n="0352a13"/>所應而爲說法，名之爲復。自入三昧，名之爲往；令
<lb ed="X" n="0689b16"/><lb ed="R008" n="0352a14"/>諸衆生得於三昧，名之爲復。自行聖道，名之爲往；
<lb ed="X" n="0689b17"/><lb ed="R008" n="0352a15"/>而能敎化一切凡夫，名之爲復。自得無生忍，名之
<lb ed="X" n="0689b18"/><lb ed="R008" n="0352a16"/>爲往；令諸衆生皆得此忍，名之爲復。自以方便出
<lb ed="X" n="0689b19"/><lb ed="R008" n="0352a17"/>於生死，名之爲往；又令衆生而得出離，名之爲復。
<lb ed="X" n="0689b20"/><lb ed="R008" n="0352a18"/>心樂寂靜，名之爲往；常在生死敎化衆生，名之爲
<lb ed="X" n="0689b21"/><lb ed="R008" n="0352b01"/>復。自勤觀察往復之行，名之爲往；爲諸衆生說如
<lb ed="X" n="0689b22"/><lb ed="R008" n="0352b02"/>斯法，名之爲復。修空、無相、無願解脫，名之爲往；爲
<lb ed="X" n="0689b23"/><lb ed="R008" n="0352b03"/>令衆生斷於三種覺觀心故而爲說法，名之爲復。
<lb ed="X" n="0689b24"/><lb ed="R008" n="0352b04"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0689001" n="0689001"/>竪發誓願，名之爲往；隨其誓願拯濟衆生，名之爲
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0689c" n="0689c"/>
<lb ed="X" n="0689c01"/><lb ed="R008" n="0352b05"/>復。發菩提心願座道場，名之爲往；具修菩薩所行
<lb ed="X" n="0689c02"/><lb ed="R008" n="0352b06"/>之行，名之爲復。是名菩薩往復之道。釋曰：上來十
<lb ed="X" n="0689c03"/><lb ed="R008" n="0352b07"/>對，皆上句自利爲往，往涅槃故；下句利他爲復，復
<lb ed="X" n="0689c04"/><lb ed="R008" n="0352b08"/>於生死化衆生故。雖有往復，總爲返本還源，復本
<lb ed="X" n="0689c05"/><lb ed="R008" n="0352b09"/>心矣。此中無際亦有二義：一、菩薩行海，廣無際也；
<lb ed="X" n="0689c06"/><lb ed="R008" n="0352b10"/>二、一一稱眞，深無際也。然上三義，皆法界用矣。</p><p xml:id="pX05p0689c0619" cb:place="inline">▲
<lb ed="X" n="0689c07"/><lb ed="R008" n="0352b11"/>二、動靜一源者，法界體也。對上三義，約迷悟者，動
<lb ed="X" n="0689c08"/><lb ed="R008" n="0352b12"/>卽往也，靜卽復也。動靜迷悟，雖有二門，所迷眞性，
<lb ed="X" n="0689c09"/><lb ed="R008" n="0352b13"/>一源莫二。莫二之源，卽是一體也。二、對唯妄者，動
<lb ed="X" n="0689c10"/><lb ed="R008" n="0352b14"/>卽往復，有去來故；靜卽體虗，相待寂故。不釋動以
<lb ed="X" n="0689c11"/><lb ed="R008" n="0352b15"/>求靜，必求靜於諸動，必求靜於諸動，故雖動而常
<lb ed="X" n="0689c12"/><lb ed="R008" n="0352b16"/>靜。則動靜名殊，其源莫二。莫二之源，卽一體也。三、
<lb ed="X" n="0689c13"/><lb ed="R008" n="0352b17"/>對返本還源者，自利，靜也；利他，動也。二利相導，化
<lb ed="X" n="0689c14"/><lb ed="R008" n="0352b18"/>而無化，則不失一源，爲法界體也。若對上二種，無
<lb ed="X" n="0689c15"/><lb ed="R008" n="0353a01"/>際廣多。無際，動也；際卽無際，靜也。動靜無礙，爲一
<lb ed="X" n="0689c16"/><lb ed="R008" n="0353a02"/>源也。際與無際，當體寂也。</p><p xml:id="pX05p0689c1611" cb:place="inline">▲三、含衆妙而有餘者，
<lb ed="X" n="0689c17"/><lb ed="R008" n="0353a03"/>法界相大也。謂杳冥之內，衆妙存焉。淸淨法界，杳
<lb ed="X" n="0689c18"/><lb ed="R008" n="0353a04"/>杳冥冥，以爲能含。恒沙性德，微妙相大，以爲所含。
<lb ed="X" n="0689c19"/><lb ed="R008" n="0353a05"/>相依乎性，性無不包，故稱爲含。性體無外，相德有
<lb ed="X" n="0689c20"/><lb ed="R008" n="0353a06"/>名。有名之數，不能遍無外之體，故云有餘。則恢恢
<lb ed="X" n="0689c21"/><lb ed="R008" n="0353a07"/>焉，猶有餘地矣。下阿僧祇品云：於一微細毛孔中，
<lb ed="X" n="0689c22"/><lb ed="R008" n="0353a08"/>不可說刹次第入。毛孔能受彼諸刹，諸刹不能遍
<lb ed="X" n="0689c23"/><lb ed="R008" n="0353a09"/>毛孔。卽斯義也。以毛約稱性，刹約不壞相，故廣相
<lb ed="X" n="0689c24"/><lb ed="R008" n="0353a10"/>不能遍小性也。然此相大，略有二義：一、約不空恒
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0690a" n="0690a"/>
<lb ed="X" n="0690a01"/><lb ed="R008" n="0353a11"/>沙性德，卽同敎意。二、約事事無礙，十玄之相，本自
<lb ed="X" n="0690a02"/><lb ed="R008" n="0353a12"/>具足，卽是別敎之意也。然衆妙兩字，亦老子意。彼
<lb ed="X" n="0690a03"/><lb ed="R008" n="0353a13"/>道經云：道可道，非常道。名可名，非常名。無名，天地
<lb ed="X" n="0690a04"/><lb ed="R008" n="0353a14"/>之始。有名，萬物之母。常無，欲以觀其妙。常有，欲以
<lb ed="X" n="0690a05"/><lb ed="R008" n="0353a15"/>觀其徼。此兩者，同出而異名，同謂之玄。玄之又玄，
<lb ed="X" n="0690a06"/><lb ed="R008" n="0353a16"/>衆妙之門。釋曰：然彼意以虗無自然以爲玄妙，復
<lb ed="X" n="0690a07"/><lb ed="R008" n="0353a17"/>拂其迹，故云又玄。此則無欲於無欲，萬物由之生，
<lb ed="X" n="0690a08"/><lb ed="R008" n="0353a18"/>故云衆妙之門。今借其言而不取其義，意以一眞
<lb ed="X" n="0690a09"/><lb ed="R008" n="0353b01"/>法界爲玄妙體，卽體之相爲衆妙矣。</p><p xml:id="pX05p0690a0915" cb:place="inline">▲四、超言思
<lb ed="X" n="0690a10"/><lb ed="R008" n="0353b02"/>而逈出者，融拂上三也。融則三一互收，拂則三一
<lb ed="X" n="0690a11"/><lb ed="R008" n="0353b03"/>雙寂。云何超耶？謂理圓言偏，言生理喪，法無相想，
<lb ed="X" n="0690a12"/><lb ed="R008" n="0353b04"/>思則亂生，並皆超之，故云逈出。故肇公云：口欲辨
<lb ed="X" n="0690a13"/><lb ed="R008" n="0353b05"/>而詞喪，心將緣而慮息。則逈出於言象之表矣。何
<lb ed="X" n="0690a14"/><lb ed="R008" n="0353b06"/>者？欲言相用，卽同體寂；欲謂之寂，相用紛然。卽一
<lb ed="X" n="0690a15"/><lb ed="R008" n="0353b07"/>而三相不同，卽三而一體無二，三一無礙，互奪雙
<lb ed="X" n="0690a16"/><lb ed="R008" n="0353b08"/>亡，存泯莫覊，豈言象之能到？故云逈出。又借斯亡
<lb ed="X" n="0690a17"/><lb ed="R008" n="0353b09"/>絕以遣言思，非有無言可爲棲託，故下經云：雖復
<lb ed="X" n="0690a18"/><lb ed="R008" n="0353b10"/>不依言語道，亦復不著無言說。況言相本寂，亡絕
<lb ed="X" n="0690a19"/><lb ed="R008" n="0353b11"/>亦亡，斯則言與亡言相待亦寂，故遐逈出之稱，以
<lb ed="X" n="0690a20"/><lb ed="R008" n="0353b12"/>拂言亡之迹矣。</p><p xml:id="pX05p0690a2007" cb:place="inline">▲五、其唯法界歟者，結法所屬，屬
<lb ed="X" n="0690a21"/><lb ed="R008" n="0353b13"/>法界也。謂具上諸德，獨在於法界矣。</p><p xml:id="pX05p0690a2115" cb:place="inline">▲第二、約本
<lb ed="X" n="0690a22"/><lb ed="R008" n="0353b14"/>末釋者，此上五句，初句從本起末，卽不動眞際，建
<lb ed="X" n="0690a23"/><lb ed="R008" n="0353b15"/>立諸法。</p><p xml:id="pX05p0690a2304" cb:place="inline">▲次句攝末歸本，卽不壞假名而說實相。</p>
<lb ed="X" n="0690a24"/><lb ed="R008" n="0353b16"/><p xml:id="pX05p0690a2401">▲第三句本末無礙，則性相歷然。</p><p xml:id="pX05p0690a2414" cb:place="inline">▲第四句本末
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0690b" n="0690b"/>
<lb ed="X" n="0690b01"/><lb ed="R008" n="0353b17"/>雙寂，則言思無寄。</p><p xml:id="pX05p0690b0108" cb:place="inline">▲末句結屬，通四義焉。</p><p xml:id="pX05p0690b0117" cb:place="inline">▲第三、
<lb ed="X" n="0690b02"/><lb ed="R008" n="0353b18"/>明法界類別者，略有三意：一者、會三法界：初句、事
<lb ed="X" n="0690b03"/><lb ed="R008" n="0354a01"/>法界。</p><p xml:id="pX05p0690b0303" cb:place="inline">▲次句理法界。</p><p xml:id="pX05p0690b0309" cb:place="inline">▲第三句，無障礙法界。</p><p xml:id="pX05p0690b0318" cb:place="inline">▲第
<lb ed="X" n="0690b04"/><lb ed="R008" n="0354a02"/>四句，融拂上三。</p><p xml:id="pX05p0690b0407" cb:place="inline">▲第五句，結屬，屬上三法界也。</p><p xml:id="pX05p0690b0419" cb:place="inline">▲
<lb ed="X" n="0690b05"/><lb ed="R008" n="0354a03"/>二者、會四法界往復無際事也。</p><p xml:id="pX05p0690b0513" cb:place="inline">▲動靜一源。具三
<lb ed="X" n="0690b06"/><lb ed="R008" n="0354a04"/>義也。動卽是事，靜卽是理，理事一源，卽事理無礙
<lb ed="X" n="0690b07"/><lb ed="R008" n="0354a05"/>法界也。</p><p xml:id="pX05p0690b0704" cb:place="inline">▲含衆妙而有餘，事事無礙法界也。</p><p xml:id="pX05p0690b0718" cb:place="inline">▲超
<lb ed="X" n="0690b08"/><lb ed="R008" n="0354a06"/>言思而逈出，融拂四法界。</p><p xml:id="pX05p0690b0811" cb:place="inline">▲其唯法界歟，亦結屬
<lb ed="X" n="0690b09"/><lb ed="R008" n="0354a07"/>四法界也。</p><p xml:id="pX05p0690b0905" cb:place="inline">▲三者、會五法界，往復與動皆有爲也。</p>
<lb ed="X" n="0690b10"/><lb ed="R008" n="0354a08"/><p xml:id="pX05p0690b1001">▲靜，無爲也。</p><p xml:id="pX05p0690b1006" cb:place="inline">▲一源有二。若互奪雙亡爲一源，則
<lb ed="X" n="0690b11"/><lb ed="R008" n="0354a09"/>非有爲非無爲法界。</p><p xml:id="pX05p0690b1109" cb:place="inline">▲若互融雙照爲一源，則亦
<lb ed="X" n="0690b12"/><lb ed="R008" n="0354a10"/>有爲亦無爲法界。</p><p xml:id="pX05p0690b1208" cb:place="inline">▲含衆妙而有餘，卽無障礙法
<lb ed="X" n="0690b13"/><lb ed="R008" n="0354a11"/>界。</p><p xml:id="pX05p0690b1302" cb:place="inline">▲超言思而逈出，總融五法界。</p><p xml:id="pX05p0690b1314" cb:place="inline">▲其唯法界歟，
<lb ed="X" n="0690b14"/><lb ed="R008" n="0354a12"/>結屬五法界。</p><p xml:id="pX05p0690b1406" cb:place="inline">▲第四、總彰立意者，所以最初叙法
<lb ed="X" n="0690b15"/><lb ed="R008" n="0354a13"/>界者，應有問言：諸家章疏多先叙如來爲物示生，
<lb ed="X" n="0690b16"/><lb ed="R008" n="0354a14"/>先小後大，或無像現像，無言示言。今何最初便叙
<lb ed="X" n="0690b17"/><lb ed="R008" n="0354a15"/>法界？故今答云：以是此經之所宗故，又是諸經之
<lb ed="X" n="0690b18"/><lb ed="R008" n="0354a16"/>通體故，又是諸法之通依故，一切衆生迷悟本故，
<lb ed="X" n="0690b19"/><lb ed="R008" n="0354a17"/>一切諸佛所證窮故，諸菩薩行自此生故。初成頓
<lb ed="X" n="0690b20"/><lb ed="R008" n="0354a18"/>說，不同餘經有漸次故。然最後一意正答初問，而
<lb ed="X" n="0690b21"/><lb ed="R008" n="0354b01"/>前諸意共成後意耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0690b22"/><lb ed="R008" n="0354b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0690b2201">▲剖裂玄微，昭廓心境，窮理盡性，徹果該因，汪洋冲
<lb ed="X" n="0690b23"/><lb ed="R008" n="0354b03"/>融，廣大悉備者，其唯大方廣佛華嚴經焉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0690b24"/><lb ed="R008" n="0354b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0690b2401">第二剖裂玄微下，別歎能詮。意明此經詮於法界，
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0690c" n="0690c"/>
<lb ed="X" n="0690c01"/><lb ed="R008" n="0354b05"/>故難思議。文有七句，於中分四：初二句總明能詮。
<lb ed="X" n="0690c02"/><lb ed="R008" n="0354b06"/>言玄微者，卽指前法界多義爲幽玄微妙之旨，剖
<lb ed="X" n="0690c03"/><lb ed="R008" n="0354b07"/>判分裂在乎此經。謂於無障礙法界剖爲心境二
<lb ed="X" n="0690c04"/><lb ed="R008" n="0354b08"/>門，故下句云昭廓心境。云何<anchor xml:id="nkr_note_orig_0690001" n="0690001"/>部裂？謂一眞法界本
<lb ed="X" n="0690c05"/><lb ed="R008" n="0354b09"/>無內外，不屬一多。佛自證窮，知物等有，欲令物悟，
<lb ed="X" n="0690c06"/><lb ed="R008" n="0354b10"/>義分心境。境爲所證，心爲能證。故下引裕公云：心
<lb ed="X" n="0690c07"/><lb ed="R008" n="0354b11"/>則諸佛證之以爲法身，境則諸佛證之以爲淨土。
<lb ed="X" n="0690c08"/><lb ed="R008" n="0354b12"/>則二皆所證，智爲能證。所證之境卽大方廣，能證
<lb ed="X" n="0690c09"/><lb ed="R008" n="0354b13"/>之心卽佛華嚴也。文中廣說，故云剖裂。言昭廓心
<lb ed="X" n="0690c10"/><lb ed="R008" n="0354b14"/>境者，心境卽上所開，昭廓卽是此經。昭者，明也，照
<lb ed="X" n="0690c11"/><lb ed="R008" n="0354b15"/>也。廓者，空也，張小使大也。云何明心境耶？謂此經
<lb ed="X" n="0690c12"/><lb ed="R008" n="0354b16"/>中昭明顯著，若凡若聖、若因若果，能觀之心、所觀
<lb ed="X" n="0690c13"/><lb ed="R008" n="0354b17"/>之境無不畢備。故如出現品云：說佛境界卽佛境
<lb ed="X" n="0690c14"/><lb ed="R008" n="0354b18"/>也，說如來心卽佛心也。諸位心境例此可知。云何
<lb ed="X" n="0690c15"/><lb ed="R008" n="0355a01"/>照心境耶？謂此經中敎人觀察若心若境，如云：欲
<lb ed="X" n="0690c16"/><lb ed="R008" n="0355a02"/>知諸佛心，當觀佛智慧，佛智無依處，如空無所依。
<lb ed="X" n="0690c17"/><lb ed="R008" n="0355a03"/>此令觀佛心也。又云：若有欲知佛境界，當淨其意
<lb ed="X" n="0690c18"/><lb ed="R008" n="0355a04"/>如虗空。此敎觀佛境也。菩薩凡夫所有心境，觀照
<lb ed="X" n="0690c19"/><lb ed="R008" n="0355a05"/>例知。云何空廓心境耶？如云：法性本空寂，無取亦
<lb ed="X" n="0690c20"/><lb ed="R008" n="0355a06"/>無見，性空卽是佛，不可得思量。卽空心境也。無取
<lb ed="X" n="0690c21"/><lb ed="R008" n="0355a07"/>卽無境，無見卽無心。又云：若有欲知佛境界，當淨
<lb ed="X" n="0690c22"/><lb ed="R008" n="0355a08"/>其意如虗空，遠離妄想及諸取，令心所向皆無礙。
<lb ed="X" n="0690c23"/><lb ed="R008" n="0355a09"/>亦空心境也。又云：若有欲得如來智，應離一切妄
<lb ed="X" n="0690c24"/><lb ed="R008" n="0355a10"/>分別，有無通達皆平等，疾作人天大導師。亦空心
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0691a" n="0691a"/>
<lb ed="X" n="0691a01"/><lb ed="R008" n="0355a11"/>境義也。云何張小使大？謂張心則無心外之境，張
<lb ed="X" n="0691a02"/><lb ed="R008" n="0355a12"/>境則無境外之心，以隨擧其一，攝法無遺，卽無涯
<lb ed="X" n="0691a03"/><lb ed="R008" n="0355a13"/>故。故下經云：無有智外如爲智所入，亦無如外智
<lb ed="X" n="0691a04"/><lb ed="R008" n="0355a14"/>能證於如。上句張心，下句張境也。眞心眞境，本自
<lb ed="X" n="0691a05"/><lb ed="R008" n="0355a15"/>無涯，卽妄同眞，則張小使大矣。經云：如來深境界，
<lb ed="X" n="0691a06"/><lb ed="R008" n="0355a16"/>其量等虗空。佛境大也。又云：佛智廣大同虗空。眞
<lb ed="X" n="0691a07"/><lb ed="R008" n="0355a17"/>心大也。知妄本自眞，見佛則淸淨，心佛與衆生，是
<lb ed="X" n="0691a08"/><lb ed="R008" n="0355a18"/>三無差別。皆張妄心，卽無際也。因果萬法，心境普
<lb ed="X" n="0691a09"/><lb ed="R008" n="0355b01"/>收，隨一一事，皆可張廓。</p><p xml:id="pX05p0691a0910" cb:place="inline">▲窮理盡性，徹果該因者
<lb ed="X" n="0691a10"/><lb ed="R008" n="0355b02"/>二。有二句，別顯深廣也。理謂理趣，道理廣也。性謂
<lb ed="X" n="0691a11"/><lb ed="R008" n="0355b03"/>法性，心性深也。若極其理趣，則盡其體性。今此經
<lb ed="X" n="0691a12"/><lb ed="R008" n="0355b04"/>中，意趣體性，皆窮究也。此借周易說卦之言。彼云：
<lb ed="X" n="0691a13"/><lb ed="R008" n="0355b05"/>窮理盡性，以至於命。昔者聖人之作易也，將以順
<lb ed="X" n="0691a14"/><lb ed="R008" n="0355b06"/>性命之理。注云：命者生之極，窮理則盡其能。卽以
<lb ed="X" n="0691a15"/><lb ed="R008" n="0355b07"/>能字解性。性者能也，各任性能。若窮其理數，盡其
<lb ed="X" n="0691a16"/><lb ed="R008" n="0355b08"/>性能，則順於天命。故次云以順性命之理。今語則
<lb ed="X" n="0691a17"/><lb ed="R008" n="0355b09"/>用之，取意則別。言徹果該因者，兼於深廣。徹究五
<lb ed="X" n="0691a18"/><lb ed="R008" n="0355b10"/>周之果，該羅六位之因，則廣也。故廣說地位因果，
<lb ed="X" n="0691a19"/><lb ed="R008" n="0355b11"/>莫逾此經。若云因該果海，果徹因源，二互交徹，則
<lb ed="X" n="0691a20"/><lb ed="R008" n="0355b12"/>顯深也。初發心時，便成正覺，因該果也。雖得佛道，
<lb ed="X" n="0691a21"/><lb ed="R008" n="0355b13"/>不捨因門，果徹因也。上約廣義，徹果屬果，該因屬
<lb ed="X" n="0691a22"/><lb ed="R008" n="0355b14"/>因。卽明能詮之敎，該徹彼因果也。今約深釋，徹果
<lb ed="X" n="0691a23"/><lb ed="R008" n="0355b15"/>屬因，以因徹彼果故。該因屬果，以果徹彼因故。卽
<lb ed="X" n="0691a24"/><lb ed="R008" n="0355b16"/>因果自相該徹，唯屬所詮而能詮，具明斯義。然因
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0691b" n="0691b"/>
<lb ed="X" n="0691b01"/><lb ed="R008" n="0355b17"/>該果海，果徹因源，是古人之言。今欲其含深廣之
<lb ed="X" n="0691b02"/><lb ed="R008" n="0355b18"/>義，云徹果該因耳。</p><p xml:id="pX05p0691b0208" cb:place="inline">▲汪洋冲融，廣大悉備者，三有
<lb ed="X" n="0691b03"/><lb ed="R008" n="0356a01"/>二句，結歎深廣也。上句明深廣之相，下句出深廣
<lb ed="X" n="0691b04"/><lb ed="R008" n="0356a02"/>之由。汪汪，深貌也。洋洋，廣貌也。冲亦深也，亦云中
<lb ed="X" n="0691b05"/><lb ed="R008" n="0356a03"/>也，亦曰冲和。故老子云：道冲而用之，或似不盈。融
<lb ed="X" n="0691b06"/><lb ed="R008" n="0356a04"/>者，融通兼深廣也。故肇公云：汪哉洋哉，何莫由之
<lb ed="X" n="0691b07"/><lb ed="R008" n="0356a05"/>哉。八師經中梵志闍旬云：吾聞佛道，厥義弘深，汪
<lb ed="X" n="0691b08"/><lb ed="R008" n="0356a06"/>洋無涯，無不成就，靡不度生等，卽深廣義也。亦如
<lb ed="X" n="0691b09"/><lb ed="R008" n="0356a07"/>冲和之氣，生成萬物而不盈滿，融通萬法令無障
<lb ed="X" n="0691b10"/><lb ed="R008" n="0356a08"/>礙。言廣大悉備者，卽出深廣之由，以無不備故。此
<lb ed="X" n="0691b11"/><lb ed="R008" n="0356a09"/>言亦出周易？繫辭。彼云：易之爲書也，廣大悉備。有
<lb ed="X" n="0691b12"/><lb ed="R008" n="0356a10"/>天道焉，有人道焉，有地道焉。兼三才而兩之，故六。
<lb ed="X" n="0691b13"/><lb ed="R008" n="0356a11"/>六者非他也，三才之道也。今若取意就經，亦可喩
<lb ed="X" n="0691b14"/><lb ed="R008" n="0356a12"/>三世間。天道，智正覺也。人道，有情也。地道，器世間
<lb ed="X" n="0691b15"/><lb ed="R008" n="0356a13"/>也。此經廣說三世間故。亦可天道，深理也。地道，事
<lb ed="X" n="0691b16"/><lb ed="R008" n="0356a14"/>相也。人道，諸佛菩薩修行者也。此強配之本意，但
<lb ed="X" n="0691b17"/><lb ed="R008" n="0356a15"/>取包含而<anchor xml:id="nkr_note_add_0691b1701" n="0691b1701"/><anchor xml:id="beg0691b1701" n="0691b1701"/>已<anchor xml:id="end0691b1701"/>。謂此根本法輪之內，何法不備？未有
<lb ed="X" n="0691b18"/><lb ed="R008" n="0356a16"/>一事一理而不極，一因一果而不備。五周因果，則
<lb ed="X" n="0691b19"/><lb ed="R008" n="0356a17"/>五十二位之昭彰。九會玄文，則難思敎海而可覩。
<lb ed="X" n="0691b20"/><lb ed="R008" n="0356a18"/>說眞妄，則凡聖昭昭而交徹。語法界，則事理歷歷
<lb ed="X" n="0691b21"/><lb ed="R008" n="0356b01"/>而相收。佛知見一偈，開示而無遺。大涅槃一章，必
<lb ed="X" n="0691b22"/><lb ed="R008" n="0356b02"/>盡其體用。六百卷般若，不出於三天偈文。一大藏
<lb ed="X" n="0691b23"/><lb ed="R008" n="0356b03"/>契經，並攝於七字之內。是謂罄諸佛之智海，竭性
<lb ed="X" n="0691b24"/><lb ed="R008" n="0356b04"/>相之洪源。故云廣大悉備矣。</p><p xml:id="pX05p0691b2412" cb:place="inline">▲其唯大方廣佛華
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0691c" n="0691c"/>
<lb ed="X" n="0691c01"/><lb ed="R008" n="0356b05"/>嚴經焉者，四、結法所屬也。上之勝事，唯我華嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0691c02"/><lb ed="R008" n="0356b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0691c0201">▲故我世尊，十身初滿，正覺始成。乘願行以彌綸，混
<lb ed="X" n="0691c03"/><lb ed="R008" n="0356b07"/>虗空爲體性。富有萬德，蕩無纖塵。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0691c04"/><lb ed="R008" n="0356b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0691c0401">第三、故我世尊下，敎主難思。文有六句，義分爲四：
<lb ed="X" n="0691c05"/><lb ed="R008" n="0356b09"/>初、二句標果滿，二、一句語因深，三、一句明體玄，四、
<lb ed="X" n="0691c06"/><lb ed="R008" n="0356b10"/>二句彰德備。初云我故世尊十身初滿者，總標十
<lb ed="X" n="0691c07"/><lb ed="R008" n="0356b11"/>身，該下兩段正明難思，以是十身無礙佛說非三
<lb ed="X" n="0691c08"/><lb ed="R008" n="0356b12"/>身故。而言故我者，由上所詮能詮深廣玄妙爲諸
<lb ed="X" n="0691c09"/><lb ed="R008" n="0356b13"/>敎本，故我世尊始成正覺頓說此經。言十身者，次
<lb ed="X" n="0691c10"/><lb ed="R008" n="0356b14"/>下當列。言初滿者，成正覺時身方滿故，故下經云
<lb ed="X" n="0691c11"/><lb ed="R008" n="0356b15"/>爾時世尊處於此座，於一切法成最正覺，智入三
<lb ed="X" n="0691c12"/><lb ed="R008" n="0356b16"/>世悉皆平等，其身充滿一切世間，其音普順十方
<lb ed="X" n="0691c13"/><lb ed="R008" n="0356b17"/>國土等，是初滿也。正覺始成者，別語菩提之身，以
<lb ed="X" n="0691c14"/><lb ed="R008" n="0356b18"/>是總故始覺同本，無復始本之異，名曰始成，下當
<lb ed="X" n="0691c15"/><lb ed="R008" n="0357a01"/>廣釋。</p><p xml:id="pX05p0691c1503" cb:place="inline">▲乘願行以彌綸者，二語因深。此有二因：一、
<lb ed="X" n="0691c16"/><lb ed="R008" n="0357a02"/>乘願因，經云：<name role="" type="person">毗盧遮那佛</name>願力周法界。二、乘行因，
<lb ed="X" n="0691c17"/><lb ed="R008" n="0357a03"/>主山神偈云：往修勝行無有邊等。乘昔願因，彌綸
<lb ed="X" n="0691c18"/><lb ed="R008" n="0357a04"/>果用，卽是願身。言彌綸者，周遍包羅之義，亦出周
<lb ed="X" n="0691c19"/><lb ed="R008" n="0357a05"/>易。易繫辭云：易與天地準，故能彌綸天地之道。釋
<lb ed="X" n="0691c20"/><lb ed="R008" n="0357a06"/>曰：旣準天地而作易，易中所說與天地理同，故能
<lb ed="X" n="0691c21"/><lb ed="R008" n="0357a07"/>彌綸天地之道。以況如來本起行願，意欲周遍利
<lb ed="X" n="0691c22"/><lb ed="R008" n="0357a08"/>物，今得如其願行，故周遍法界，是曰彌綸。</p><p xml:id="pX05p0691c2217" cb:place="inline">▲混虗
<lb ed="X" n="0691c23"/><lb ed="R008" n="0357a09"/>空爲體性者，三有一句，明體玄也。云有二義：一、約
<lb ed="X" n="0691c24"/><lb ed="R008" n="0357a10"/>世尊身上自具十身，卽法身也，以法性身爲法身
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0692a" n="0692a"/>
<lb ed="X" n="0692a01"/><lb ed="R008" n="0357a11"/>故。故下經云：性空卽是佛，不可得思量。又云：佛以
<lb ed="X" n="0692a02"/><lb ed="R008" n="0357a12"/>法爲身，淸淨如虗空。二者、約外虗空以融三世間
<lb ed="X" n="0692a03"/><lb ed="R008" n="0357a13"/>而爲佛身，則外虗空是虗空身，故云混虗空爲體
<lb ed="X" n="0692a04"/><lb ed="R008" n="0357a14"/>性，混融無礙故。</p><p xml:id="pX05p0692a0407" cb:place="inline">▲富有萬德，蕩無纖塵者，四有二
<lb ed="X" n="0692a05"/><lb ed="R008" n="0357a15"/>句，彰德備也。上句德無不備，下句障無不寂。萬者，
<lb ed="X" n="0692a06"/><lb ed="R008" n="0357a16"/>總相之大數也，實具無盡之德。故下經云：刹塵心
<lb ed="X" n="0692a07"/><lb ed="R008" n="0357a17"/>念可數知，大海中水可飮盡，虗空可量風可繫，無
<lb ed="X" n="0692a08"/><lb ed="R008" n="0357a18"/>能盡說佛功德。無盡之德，總名萬德。塵沙無明，無
<lb ed="X" n="0692a09"/><lb ed="R008" n="0357b01"/>餘習氣，故云蕩無纖塵。總卽二障。二障有三：一、現
<lb ed="X" n="0692a10"/><lb ed="R008" n="0357b02"/>行，二、種子，三、習氣。習氣微細，況之纖塵。細中之細
<lb ed="X" n="0692a11"/><lb ed="R008" n="0357b03"/>尙無，況餘麤中之細等。若總配三德，萬德含於智
<lb ed="X" n="0692a12"/><lb ed="R008" n="0357b04"/>恩。下句卽是斷德。又混空爲體，卽法身德。萬德卽
<lb ed="X" n="0692a13"/><lb ed="R008" n="0357b05"/>般若德，無塵卽解脫德。萬德之句爲總，上下諸句
<lb ed="X" n="0692a14"/><lb ed="R008" n="0357b06"/>皆是別德。上之二句並福德身，十身<anchor xml:id="nkr_note_add_0692a1401" n="0692a1401"/><anchor xml:id="beg0692a1401" n="0692a1401"/>已<anchor xml:id="end0692a1401"/>具四矣。餘
<lb ed="X" n="0692a15"/><lb ed="R008" n="0357b07"/>六在後段中。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0692a16"/><lb ed="R008" n="0357b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0692a1601">▲湛智海之澄波，虗含萬象；皎性空之萬月，頓落百
<lb ed="X" n="0692a17"/><lb ed="R008" n="0357b09"/>川。不起樹王，羅七處於法界；無違後際，暢九會於初
<lb ed="X" n="0692a18"/><lb ed="R008" n="0357b10"/>成。盡宏廓之幽宗，被難思之海會。圓音落落，該十刹
<lb ed="X" n="0692a19"/><lb ed="R008" n="0357b11"/>而頓周；主伴重重，極十方而齊唱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0692a20"/><lb ed="R008" n="0357b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0692a2001">第四、湛智海之澄波，虗含萬象下，說儀周普。文有
<lb ed="X" n="0692a21"/><lb ed="R008" n="0357b13"/>七對，卽爲七義：一、明所依定，二、明能說身，三、說經
<lb ed="X" n="0692a22"/><lb ed="R008" n="0357b14"/>處，四、說經時，五、所被衆，六、說經本，七、別叙說儀。今
<lb ed="X" n="0692a23"/><lb ed="R008" n="0357b15"/>初，說經所依三昧，如說法華依無量義處三昧，說
<lb ed="X" n="0692a24"/><lb ed="R008" n="0357b16"/>般若經依等持王三昧，說涅槃經依不動三昧，故
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0692b" n="0692b"/>
<lb ed="X" n="0692b01"/><lb ed="R008" n="0357b17"/>說諸經多依三昧。今說此經依何三昧？卽海印三
<lb ed="X" n="0692b02"/><lb ed="R008" n="0357b18"/>昧。海印是喩，從喩受名，賢首品疏當廣說之。今略
<lb ed="X" n="0692b03"/><lb ed="R008" n="0358a01"/>示其相，謂香海澄停，湛然不動，四天下中色身形
<lb ed="X" n="0692b04"/><lb ed="R008" n="0358a02"/>像皆於其中而有印文，如印印物。亦猶澄波萬頃，
<lb ed="X" n="0692b05"/><lb ed="R008" n="0358a03"/>晴天無雲，列宿星月炳然齊現，無來無去，非有非
<lb ed="X" n="0692b06"/><lb ed="R008" n="0358a04"/>無，不一不異。如來智海，識浪不生，澄停淸淨，至明
<lb ed="X" n="0692b07"/><lb ed="R008" n="0358a05"/>至靜，無心頓現一切衆生心念、根欲。心念、根欲並
<lb ed="X" n="0692b08"/><lb ed="R008" n="0358a06"/>在智中，如海含像。故下經云：如海普現衆生身，以
<lb ed="X" n="0692b09"/><lb ed="R008" n="0358a07"/>此說名爲大海，菩提普應諸心行，是故正覺名無
<lb ed="X" n="0692b10"/><lb ed="R008" n="0358a08"/>量。非唯智現物心，亦依此智頓現萬形，普應諸類。
<lb ed="X" n="0692b11"/><lb ed="R008" n="0358a09"/>賢首品云：或現童男童女形，天龍及以阿修羅，乃
<lb ed="X" n="0692b12"/><lb ed="R008" n="0358a10"/>至摩睺羅伽等，隨其所樂悉令見。衆生形相各不
<lb ed="X" n="0692b13"/><lb ed="R008" n="0358a11"/>同，行業音聲亦無量，如是一切皆能現，海印三昧
<lb ed="X" n="0692b14"/><lb ed="R008" n="0358a12"/>威神力。然此文中言含法、喩，智卽是法，海卽是喩。
<lb ed="X" n="0692b15"/><lb ed="R008" n="0358a13"/>識浪<anchor xml:id="nkr_note_add_0692b1501" n="0692b1501"/><anchor xml:id="beg0692b1501" n="0692b1501"/>已<anchor xml:id="end0692b1501"/>停，云湛智海；無心頓現，故云虗含。能應、所
<lb ed="X" n="0692b16"/><lb ed="R008" n="0358a14"/>應，皆爲萬像。</p><p xml:id="pX05p0692b1606" cb:place="inline">▲皎性空之滿月，頓落百川者，第二、
<lb ed="X" n="0692b17"/><lb ed="R008" n="0358a15"/>對明能應之身。此之兩句，唯性字是法，餘皆是喩。
<lb ed="X" n="0692b18"/><lb ed="R008" n="0358a16"/>以性該之，皆含法喩。謂若秋空朗月，皎淨無瑕，萬
<lb ed="X" n="0692b19"/><lb ed="R008" n="0358a17"/>器百川，不分而遍。性空卽所依法性，滿月卽實報
<lb ed="X" n="0692b20"/><lb ed="R008" n="0358a18"/>智圓，百川卽喩物機影落，便爲變化。故佛之智月，
<lb ed="X" n="0692b21"/><lb ed="R008" n="0358b01"/>全依性空，惑盡德圓，無心頓應。故出現品云：譬如
<lb ed="X" n="0692b22"/><lb ed="R008" n="0358b02"/>淨月在虗空能蔽衆星示盈缺一切水中皆現影
<lb ed="X" n="0692b23"/><lb ed="R008" n="0358b03"/>諸有觀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0692001" n="0692001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0692001" n="0692001"/><anchor xml:id="beg0692001" n="0692001"/>瞻<anchor xml:id="end0692001"/>悉對前如來身月亦復然能蔽餘乘示
<lb ed="X" n="0692b24"/><lb ed="R008" n="0358b04"/>修短普現人天淨心水一切皆謂對其前。智幢菩
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0692c" n="0692c"/>
<lb ed="X" n="0692c01"/><lb ed="R008" n="0358b05"/>薩偈云：譬如淨滿月普現一切水影像雖無量本
<lb ed="X" n="0692c02"/><lb ed="R008" n="0358b06"/>月未曾二如是無礙智成就等正覺普現一切刹
<lb ed="X" n="0692c03"/><lb ed="R008" n="0358b07"/>佛體亦無二。則水亦喩刹。若準離世間品，亦喩菩
<lb ed="X" n="0692c04"/><lb ed="R008" n="0358b08"/>薩偈云：譬如淨日月皎鏡在虗空影現於衆水不
<lb ed="X" n="0692c05"/><lb ed="R008" n="0358b09"/>爲水所雜菩薩淨法輪當知亦如是現世間心水
<lb ed="X" n="0692c06"/><lb ed="R008" n="0358b10"/>不爲世所雜。則亦以月喩所說法。上皆空、月不同，
<lb ed="X" n="0692c07"/><lb ed="R008" n="0358b11"/>若以相歸性，則空亦名佛。故一切慧菩薩云：法性
<lb ed="X" n="0692c08"/><lb ed="R008" n="0358b12"/>本空寂無取亦無見性空卽是佛不可得思量。則
<lb ed="X" n="0692c09"/><lb ed="R008" n="0358b13"/>空色照水，影落晴天，天猶空也。</p><p xml:id="pX05p0692c0913" cb:place="inline">▲不起樹王，羅七
<lb ed="X" n="0692c10"/><lb ed="R008" n="0358b14"/>處於法界者，第三、明說經之處，意取七處故。言樹
<lb ed="X" n="0692c11"/><lb ed="R008" n="0358b15"/>王者，卽菩提樹，謂畢鉢羅樹。此樹高聳，特出衆樹，
<lb ed="X" n="0692c12"/><lb ed="R008" n="0358b16"/>故稱爲王。言不起者，謂不起菩提樹而昇<name role="" type="person">忉利天</name>
<lb ed="X" n="0692c13"/><lb ed="R008" n="0358b17"/>等。故下經云：爾時，世尊不離一切菩提樹下，而上
<lb ed="X" n="0692c14"/><lb ed="R008" n="0358b18"/>昇須彌，向帝釋殿。法慧菩薩云：佛子汝應觀，如來
<lb ed="X" n="0692c15"/><lb ed="R008" n="0359a01"/>自在力，一切<name role="" type="person">閻浮提</name>，皆言佛在中。我等今見佛，住
<lb ed="X" n="0692c16"/><lb ed="R008" n="0359a02"/>於須彌頂，十方悉亦然，如來自在力。三天皆有不
<lb ed="X" n="0692c17"/><lb ed="R008" n="0359a03"/>起而昇之言，故成四句：一、不起一切菩提樹而昇
<lb ed="X" n="0692c18"/><lb ed="R008" n="0359a04"/>一天，如前經文；二、不起一處而昇一切處；三、不起
<lb ed="X" n="0692c19"/><lb ed="R008" n="0359a05"/>一處而昇一處；四、不起一切處而昇一切處。二、四
<lb ed="X" n="0692c20"/><lb ed="R008" n="0359a06"/>兩句取其結例之文。謂十方悉亦然，取前一切閻
<lb ed="X" n="0692c21"/><lb ed="R008" n="0359a07"/>浮提對一切忉利亦然，則是第四句；但取一閻浮
<lb ed="X" n="0692c22"/><lb ed="R008" n="0359a08"/>對一切忉利，是第二句。其第三句易故文無，義必
<lb ed="X" n="0692c23"/><lb ed="R008" n="0359a09"/>合有，是則不起法界菩提樹，遍昇法界七處。今言
<lb ed="X" n="0692c24"/><lb ed="R008" n="0359a10"/>羅七處於法界者，略有二意：一、令遍法界中皆有
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0693a" n="0693a"/>
<lb ed="X" n="0693a01"/><lb ed="R008" n="0359a11"/>七處，二、令一一處皆遍法界。且初義者，若約自狹
<lb ed="X" n="0693a02"/><lb ed="R008" n="0359a12"/>之寬說遍，應如下說處中十重之內遍於中八，以
<lb ed="X" n="0693a03"/><lb ed="R008" n="0359a13"/>初一是能遍七處，第十是例餘佛故。然下十重是
<lb ed="X" n="0693a04"/><lb ed="R008" n="0359a14"/>約佛遍於處。今明處遍於處，自有二義耳。所依之
<lb ed="X" n="0693a05"/><lb ed="R008" n="0359a15"/>處旣遍法界，能依之身居然遍也。今直就遍法界
<lb ed="X" n="0693a06"/><lb ed="R008" n="0359a16"/>言，略有五重：一、遍法界同類刹中亦有七處，二、遍
<lb ed="X" n="0693a07"/><lb ed="R008" n="0359a17"/>法界異類刹中亦有七處，三、遍法界微塵刹中亦
<lb ed="X" n="0693a08"/><lb ed="R008" n="0359a18"/>有七處，四、遍法界虗空容塵之處刹亦有七處，五、
<lb ed="X" n="0693a09"/><lb ed="R008" n="0359b01"/>遍法界帝網刹中亦有七處。二、令一一處遍者，如
<lb ed="X" n="0693a10"/><lb ed="R008" n="0359b02"/>菩提場遍法界，則普光中亦有菩提場，忉利中亦
<lb ed="X" n="0693a11"/><lb ed="R008" n="0359b03"/>有菩提場，夜摩、兜率等七處一一皆有菩提場。如
<lb ed="X" n="0693a12"/><lb ed="R008" n="0359b04"/>遍七處，亦遍非七處之處，如化樂四王、色界十八
<lb ed="X" n="0693a13"/><lb ed="R008" n="0359b05"/>等，非說經處。今菩提場亦皆遍滿，如菩提場旣遍
<lb ed="X" n="0693a14"/><lb ed="R008" n="0359b06"/>法界，其餘六處一一皆遍七處乃至法界。此亦有
<lb ed="X" n="0693a15"/><lb ed="R008" n="0359b07"/>五：一、遍一一同類刹，二、遍異類刹，三、遍法界塵，四、
<lb ed="X" n="0693a16"/><lb ed="R008" n="0359b08"/>遍法界虗空容塵之處，五、遍法界帝網之刹。更細
<lb ed="X" n="0693a17"/><lb ed="R008" n="0359b09"/>而論，非但一一處遍，隨一一塵皆遍法界五重之
<lb ed="X" n="0693a18"/><lb ed="R008" n="0359b10"/>處，是則一處中有一切處。上二重釋遍，皆遍五類。
<lb ed="X" n="0693a19"/><lb ed="R008" n="0359b11"/>五類之中，前三約事、法界；次一通事、理，理空、事空
<lb ed="X" n="0693a20"/><lb ed="R008" n="0359b12"/>故；後一事、事無礙法界，由事卽理，事、理無礙故。以
<lb ed="X" n="0693a21"/><lb ed="R008" n="0359b13"/>理融事，遍於重重，皆是如來說經之處。</p><p xml:id="pX05p0693a2116" cb:place="inline">▲無違後
<lb ed="X" n="0693a22"/><lb ed="R008" n="0359b14"/>際，暢九會於初成者，四、明說經時卽始成正覺時。
<lb ed="X" n="0693a23"/><lb ed="R008" n="0359b15"/>然有兩說，各是一師之義，故以無違兩字會通。謂
<lb ed="X" n="0693a24"/><lb ed="R008" n="0359b16"/>菩提、留支，則以前五會是初成卽說，以經初云始
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0693b" n="0693b"/>
<lb ed="X" n="0693b01"/><lb ed="R008" n="0359b17"/>成正覺故，三天皆云不起前故。第六會<anchor xml:id="nkr_note_add_0693b0101" n="0693b0101"/><anchor xml:id="beg0693b0101" n="0693b0101"/>已<anchor xml:id="end0693b0101"/>下，是第
<lb ed="X" n="0693b02"/><lb ed="R008" n="0359b18"/>二七日後說，以別行十地經初云婆伽婆成道未
<lb ed="X" n="0693b03"/><lb ed="R008" n="0360a01"/>久，第二七日故。例此，則第九一會在後時說，以有
<lb ed="X" n="0693b04"/><lb ed="R008" n="0360a02"/>身子、祇園等故。賢首則以初成頓說九會之文。今
<lb ed="X" n="0693b05"/><lb ed="R008" n="0360a03"/>疏會云：賢首旣旨歸云常、恒之說，前、後際而無涯，
<lb ed="X" n="0693b06"/><lb ed="R008" n="0360a04"/>則在後時無過，故云無違後際。後際卽通第九會
<lb ed="X" n="0693b07"/><lb ed="R008" n="0360a05"/>在後時說，故不妨後際而宣暢九會在於初成。上
<lb ed="X" n="0693b08"/><lb ed="R008" n="0360a06"/>來分於三時，約所表故；初成頓說，約圓融故。又分
<lb ed="X" n="0693b09"/><lb ed="R008" n="0360a07"/>三時者，法就機故；能頓說者，約佛德能，能頓演故。
<lb ed="X" n="0693b10"/><lb ed="R008" n="0360a08"/>以初、後相卽，故無違後際，不妨初成頓彰九會。經
<lb ed="X" n="0693b11"/><lb ed="R008" n="0360a09"/>云：一念卽無量劫，無量劫卽一念。故晉經？十住品
<lb ed="X" n="0693b12"/><lb ed="R008" n="0360a10"/>云：過去無量劫安置未來今未來無量劫迴置過
<lb ed="X" n="0693b13"/><lb ed="R008" n="0360a11"/>去世非長亦非短解脫人所行。多劫不乖刹那，初
<lb ed="X" n="0693b14"/><lb ed="R008" n="0360a12"/>成豈妨後際？上之二段，廣如敎緣中辨。</p><p xml:id="pX05p0693b1416" cb:place="inline">▲盡宏廓
<lb ed="X" n="0693b15"/><lb ed="R008" n="0360a13"/>之幽宗，被難思之海會者，五、明所被衆也。然上句
<lb ed="X" n="0693b16"/><lb ed="R008" n="0360a14"/>略明經義，以爲能被，義在旨趣之中。今爲成所被，
<lb ed="X" n="0693b17"/><lb ed="R008" n="0360a15"/>故略擧耳。宏者，大也。廓者，空也。幽者，深也。下句難
<lb ed="X" n="0693b18"/><lb ed="R008" n="0360a16"/>思海會，卽是所被。言海會者，以深廣故。謂普賢等
<lb ed="X" n="0693b19"/><lb ed="R008" n="0360a17"/>衆，德深齊佛，數廣刹塵，故稱爲海。深超情表，是不
<lb ed="X" n="0693b20"/><lb ed="R008" n="0360a18"/>可思。數廣難量，亦不可思。卽深而廣，不可作深思。
<lb ed="X" n="0693b21"/><lb ed="R008" n="0360b01"/>卽廣而深，不可爲廣思。眞應權實，類例多端，又不
<lb ed="X" n="0693b22"/><lb ed="R008" n="0360b02"/>可思。該徹果海，尤不可思。故初會云：有十佛刹微
<lb ed="X" n="0693b23"/><lb ed="R008" n="0360b03"/>塵數菩薩所共圍遶，略列四十二衆，皆以刹塵無
<lb ed="X" n="0693b24"/><lb ed="R008" n="0360b04"/>量而爲其量。況口光所召，一一菩薩各領世界海
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0693c" n="0693c"/>
<lb ed="X" n="0693c01"/><lb ed="R008" n="0360b05"/>微塵數菩薩以爲眷屬，來至此會。毛光重現，周入
<lb ed="X" n="0693c02"/><lb ed="R008" n="0360b06"/>刹塵，依正作用，該攝三際。諸大菩薩尙不能思，豈
<lb ed="X" n="0693c03"/><lb ed="R008" n="0360b07"/>況凡情測其涯際？故云難思海會。</p><p xml:id="pX05p0693c0314" cb:place="inline">▲圓音落落，該
<lb ed="X" n="0693c04"/><lb ed="R008" n="0360b08"/>十刹而頓周者，六、明說經本也。本卽圓音也。落落
<lb ed="X" n="0693c05"/><lb ed="R008" n="0360b09"/>者，疎遠之聲也。十刹者，謂樹形等異類之刹。經列
<lb ed="X" n="0693c06"/><lb ed="R008" n="0360b10"/>二十，結有十佛刹塵，擧十以彰無盡，故云十刹。圓
<lb ed="X" n="0693c07"/><lb ed="R008" n="0360b11"/>音之義，下當廣說。略而言之，一音之中，具一切音，
<lb ed="X" n="0693c08"/><lb ed="R008" n="0360b12"/>名曰圓音。一切音聲，卽是一音，亦名一音。一多無
<lb ed="X" n="0693c09"/><lb ed="R008" n="0360b13"/>礙，總曰圓音。經云：佛演一妙音，周聞十方刹，衆音
<lb ed="X" n="0693c10"/><lb ed="R008" n="0360b14"/>悉具足，法雨皆充遍。一切言詞海，一切隨類音，一
<lb ed="X" n="0693c11"/><lb ed="R008" n="0360b15"/>切佛刹中，轉於淨法輪。皆圓音義也。十刹齊聞，無
<lb ed="X" n="0693c12"/><lb ed="R008" n="0360b16"/>有前後，故名爲頓。法界十刹，無所不聞，故名曰周。</p>
<lb ed="X" n="0693c13"/><lb ed="R008" n="0360b17"/><p xml:id="pX05p0693c1301">▲主伴重重，極十方而齊唱者，七、別叙說儀也。謂
<lb ed="X" n="0693c14"/><lb ed="R008" n="0360b18"/>是通方之說，擧一爲主，十方爲伴。諸佛菩薩皆有
<lb ed="X" n="0693c15"/><lb ed="R008" n="0361a01"/>主伴，遞互相望，盡於十方。隨一爲主，十方爲伴，隣
<lb ed="X" n="0693c16"/><lb ed="R008" n="0361a02"/>次相押，故曰重重。然相猶難明，重復略示。言諸佛
<lb ed="X" n="0693c17"/><lb ed="R008" n="0361a03"/>菩薩皆有主伴者，略有三句：一、果主果伴，謂遮那
<lb ed="X" n="0693c18"/><lb ed="R008" n="0361a04"/>爲主，十方佛爲伴；十方佛爲主，遮那爲伴。二、因主
<lb ed="X" n="0693c19"/><lb ed="R008" n="0361a05"/>因伴，謂如法慧菩薩爲主，十方法慧爲伴；十方菩
<lb ed="X" n="0693c20"/><lb ed="R008" n="0361a06"/>薩爲主，此方菩薩爲伴等。三、果主因伴，謂如來爲
<lb ed="X" n="0693c21"/><lb ed="R008" n="0361a07"/>主，普賢等爲伴。此一亦名輔翼，亦得稱伴。彼佛爲
<lb ed="X" n="0693c22"/><lb ed="R008" n="0361a08"/>主，此方菩薩爲伴。如法慧說法，十方佛證，但名證
<lb ed="X" n="0693c23"/><lb ed="R008" n="0361a09"/>法諸佛，不名因主果伴。設爾爲伴，自望本佛而爲
<lb ed="X" n="0693c24"/><lb ed="R008" n="0361a10"/>主也。言隣次相狎，故曰重重者，略有二義：一、此彼
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0694a" n="0694a"/>
<lb ed="X" n="0694a01"/><lb ed="R008" n="0361a11"/>互望，如遮那爲主，十方諸佛爲伴；此界之東阿閦
<lb ed="X" n="0694a02"/><lb ed="R008" n="0361a12"/>如來爲主，此遮那與十方諸佛爲伴；次東第二佛
<lb ed="X" n="0694a03"/><lb ed="R008" n="0361a13"/>爲主，遮那與東第一佛及十方佛爲伴。則隨一佛
<lb ed="X" n="0694a04"/><lb ed="R008" n="0361a14"/>有法界諸佛重數，如十人爲主伴，遞互相望，便爲
<lb ed="X" n="0694a05"/><lb ed="R008" n="0361a15"/>十重。主伴如佛，佛旣爾，佛主、菩薩伴亦然，因主、因
<lb ed="X" n="0694a06"/><lb ed="R008" n="0361a16"/>伴亦然。故此一義，自有三義矣。二者、如遮那，一佛
<lb ed="X" n="0694a07"/><lb ed="R008" n="0361a17"/>爲主，十方菩薩爲伴。主佛旣遍，伴亦隨遍。謂遮那
<lb ed="X" n="0694a08"/><lb ed="R008" n="0361a18"/>處普光堂，東方十佛刹塵數界外，有金色世界文
<lb ed="X" n="0694a09"/><lb ed="R008" n="0361b01"/>殊而來爲伴，十方菩薩皆去十刹而來。若此主佛
<lb ed="X" n="0694a10"/><lb ed="R008" n="0361b02"/>向東一界，座蓮華座，金色文殊來亦不相近，還去
<lb ed="X" n="0694a11"/><lb ed="R008" n="0361b03"/>十佛刹塵數界外。如長空明月，列宿圍遶，萬器百
<lb ed="X" n="0694a12"/><lb ed="R008" n="0361b04"/>川，星月炳現。月如主佛，列宿如伴，一一水中遠近
<lb ed="X" n="0694a13"/><lb ed="R008" n="0361b05"/>皆現也。義當金色近東一界，其西蓮華色世界財
<lb ed="X" n="0694a14"/><lb ed="R008" n="0361b06"/>首菩薩亦移近東一界，如是餘八方皆移近東一
<lb ed="X" n="0694a15"/><lb ed="R008" n="0361b07"/>界。如是主佛至東一佛刹塵數界外，座蓮華藏師
<lb ed="X" n="0694a16"/><lb ed="R008" n="0361b08"/>子之座，正當本金色界處。由主佛至彼，其金色界
<lb ed="X" n="0694a17"/><lb ed="R008" n="0361b09"/>亦近東十佛刹塵數界外，其西方蓮華色世界則
<lb ed="X" n="0694a18"/><lb ed="R008" n="0361b10"/>正當娑婆之處。如是主佛極於東方，金色等伴刹
<lb ed="X" n="0694a19"/><lb ed="R008" n="0361b11"/>亦極東方，終不見<name role="" type="person">文殊師利</name>從西向東來近主佛，
<lb ed="X" n="0694a20"/><lb ed="R008" n="0361b12"/>亦不見文殊從佛前過向西近佛。如是主佛極於
<lb ed="X" n="0694a21"/><lb ed="R008" n="0361b13"/>西方，亦不見西方菩薩從東向西來近主佛，亦不
<lb ed="X" n="0694a22"/><lb ed="R008" n="0361b14"/>見西方菩薩從佛前過向東近佛。十方亦爾。如人
<lb ed="X" n="0694a23"/><lb ed="R008" n="0361b15"/>以十錢布地，錢心爲主，錢緣爲伴。若第一錢當中，
<lb ed="X" n="0694a24"/><lb ed="R008" n="0361b16"/>則以第二錢押第一錢上近東一緣之地，則開元、
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0694b" n="0694b"/>
<lb ed="X" n="0694b01"/><lb ed="R008" n="0361b17"/>通寶等皆亦近東一緣之地。如是錢錢重重相押，
<lb ed="X" n="0694b02"/><lb ed="R008" n="0361b18"/>皆漸近東。如近東旣爾，更十錢近西亦然。說一十
<lb ed="X" n="0694b03"/><lb ed="R008" n="0362a01"/>信，則<anchor xml:id="nkr_note_add_0694b0301" n="0694b0301"/><anchor xml:id="beg0694b0301" n="0694b0301"/>已<anchor xml:id="end0694b0301"/>重重周於十方。如是第三會說十住時，亦
<lb ed="X" n="0694b04"/><lb ed="R008" n="0362a02"/>如說信重重遍於十方，行、向、地等皆然，則九會爲
<lb ed="X" n="0694b05"/><lb ed="R008" n="0362a03"/>九重重。如第一會重重遍法界，第二會重重還在
<lb ed="X" n="0694b06"/><lb ed="R008" n="0362a04"/>第一會重重之上，則九會自爲九箇重重。若四十
<lb ed="X" n="0694b07"/><lb ed="R008" n="0362a05"/>八會，爲四十八重重；若無盡會，有無盡重重。此一
<lb ed="X" n="0694b08"/><lb ed="R008" n="0362a06"/>佛爲主，餘菩薩爲伴，重重如是；十方佛爲主，菩薩
<lb ed="X" n="0694b09"/><lb ed="R008" n="0362a07"/>爲伴，重重亦然。如是諸佛重重復互相遍，故云主、
<lb ed="X" n="0694b10"/><lb ed="R008" n="0362a08"/>伴重重，極十方而齊唱。餘義至下敎緣中辨。然上
<lb ed="X" n="0694b11"/><lb ed="R008" n="0362a09"/>七對有其六身所依：海印三昧卽是智身，湛智海
<lb ed="X" n="0694b12"/><lb ed="R008" n="0362a10"/>故；二、說法之身爲化身，如水分千月故；三、說經處
<lb ed="X" n="0694b13"/><lb ed="R008" n="0362a11"/>是意生身，隨意遍於法界處故；四、說經時卽力持
<lb ed="X" n="0694b14"/><lb ed="R008" n="0362a12"/>身，持令永久故；五、被海會卽威勢身，菩薩衆中威
<lb ed="X" n="0694b15"/><lb ed="R008" n="0362a13"/>光赫弈故；六、圓音，七、主、伴，皆相好莊嚴身。圓音卽
<lb ed="X" n="0694b16"/><lb ed="R008" n="0362a14"/>一相，主、伴卽座，蓮華藏師子之座具相好故。此段
<lb ed="X" n="0694b17"/><lb ed="R008" n="0362a15"/>有六，敎主難思。<anchor xml:id="nkr_note_add_0694b1701" n="0694b1701"/><anchor xml:id="beg0694b1701" n="0694b1701"/>已<anchor xml:id="end0694b1701"/>有四身，則十身具矣。意云：十身
<lb ed="X" n="0694b18"/><lb ed="R008" n="0362a16"/>初滿，卽說此經故。然疏本意正示說儀等異，含具
<lb ed="X" n="0694b19"/><lb ed="R008" n="0362a17"/>十身，故有三兩身名，不全昭著。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0694b20"/><lb ed="R008" n="0362a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0694b2001">▲雖空空絕迹，而義天之星象燦然；湛湛亡言，而敎
<lb ed="X" n="0694b21"/><lb ed="R008" n="0362b01"/>海之波瀾浩汗。若乃千門潛注，與衆典爲洪源；萬德
<lb ed="X" n="0694b22"/><lb ed="R008" n="0362b02"/>交歸，攝群經爲眷屬。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0694b23"/><lb ed="R008" n="0362b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0694b2301">第五、雖空空絕迹下，言該本末也。文有兩重本末：
<lb ed="X" n="0694b24"/><lb ed="R008" n="0362b04"/>一、事理相望，二、諸敎相望。今初也。亦是遮於伏難。
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0694c" n="0694c"/>
<lb ed="X" n="0694c01"/><lb ed="R008" n="0362b05"/>恐有難言：夫大象無形，大音無聲，希微絕朕難思
<lb ed="X" n="0694c02"/><lb ed="R008" n="0362b06"/>之境，豈有形言者哉？則心絕動搖，言亡戲論，自入
<lb ed="X" n="0694c03"/><lb ed="R008" n="0362b07"/>眞趣，何用廣陳言相，翻欲擾人？故今釋云：非言何
<lb ed="X" n="0694c04"/><lb ed="R008" n="0362b08"/>以知乎無言？非相何能顯乎無相？十忍品云：了法
<lb ed="X" n="0694c05"/><lb ed="R008" n="0362b09"/>不在言，善入無言際，而能示言說，如響遍世間。斯
<lb ed="X" n="0694c06"/><lb ed="R008" n="0362b10"/>卽以言顯無言也。又云：佛以法爲身，淸淨如虗空，
<lb ed="X" n="0694c07"/><lb ed="R008" n="0362b11"/>所現衆色形，令入此法中。斯卽以相顯無相也。又
<lb ed="X" n="0694c08"/><lb ed="R008" n="0362b12"/>云：色身非是佛，音聲亦復然，亦不離色聲，見佛神
<lb ed="X" n="0694c09"/><lb ed="R008" n="0362b13"/>通力。具上三也。法華亦云：諸法寂滅相，不可以言
<lb ed="X" n="0694c10"/><lb ed="R008" n="0362b14"/>宣，以方便力故，爲五比丘說。斯則以言顯無言也。
<lb ed="X" n="0694c11"/><lb ed="R008" n="0362b15"/>金剛經云：若見諸相非相，則見如來。亦以相顯無
<lb ed="X" n="0694c12"/><lb ed="R008" n="0362b16"/>相也。淨名云：夫說法者，無說無示。又云：夫說法者，
<lb ed="X" n="0694c13"/><lb ed="R008" n="0362b17"/>當如法說。又云：無離文字說解脫也。又云：雖知諸
<lb ed="X" n="0694c14"/><lb ed="R008" n="0362b18"/>法不生不滅，而以相好莊嚴其身；雖知諸佛國及
<lb ed="X" n="0694c15"/><lb ed="R008" n="0363a01"/>與衆生空，而常修淨土敎化於群生等。皆言與無
<lb ed="X" n="0694c16"/><lb ed="R008" n="0363a02"/>言，相與無相，不相離也。十住品云：欲以寂靜一妙
<lb ed="X" n="0694c17"/><lb ed="R008" n="0363a03"/>音普應十方隨類演如是皆令淨明了菩薩以此
<lb ed="X" n="0694c18"/><lb ed="R008" n="0363a04"/>初發心一切衆生語言法一言演說無不盡悉欲
<lb ed="X" n="0694c19"/><lb ed="R008" n="0363a05"/>了知其自性菩薩以此初發心世間言音靡不作
<lb ed="X" n="0694c20"/><lb ed="R008" n="0363a06"/>悉令其解證寂滅欲得如是妙舌根菩薩以此初
<lb ed="X" n="0694c21"/><lb ed="R008" n="0363a07"/>發心。皆卽言無言，其文非一。今疏文中但略明無
<lb ed="X" n="0694c22"/><lb ed="R008" n="0363a08"/>礙之義，文有二對：初對無相不礙相，後對無言不
<lb ed="X" n="0694c23"/><lb ed="R008" n="0363a09"/>礙言。今初對也。雖空空絕迹者，法性本空，空無諸
<lb ed="X" n="0694c24"/><lb ed="R008" n="0363a10"/>相。緣生之法，無性故空，復有何相？借空遣有，有去
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0695a" n="0695a"/>
<lb ed="X" n="0695a01"/><lb ed="R008" n="0363a11"/>空亡，故曰空空。淨名云：唯有空病，空病亦空。中論
<lb ed="X" n="0695a02"/><lb ed="R008" n="0363a12"/>云：諸佛說空法爲離於有見若復見有空諸佛所
<lb ed="X" n="0695a03"/><lb ed="R008" n="0363a13"/>不化。故知非有非無。非有卽空，非無卽空空也。經
<lb ed="X" n="0695a04"/><lb ed="R008" n="0363a14"/>云：無中無有二無二亦復無三界一切空是則諸
<lb ed="X" n="0695a05"/><lb ed="R008" n="0363a15"/>佛見。此卽空也。次云：凡夫無覺解佛令住正法諸
<lb ed="X" n="0695a06"/><lb ed="R008" n="0363a16"/>法無所住悟此見自身。則空亦無所住矣。又上無
<lb ed="X" n="0695a07"/><lb ed="R008" n="0363a17"/>中無有二，空也；無二亦復無，空空也；三界一切空，
<lb ed="X" n="0695a08"/><lb ed="R008" n="0363a18"/>成眞空也。又迴向品云諸法無二無不二故等，皆
<lb ed="X" n="0695a09"/><lb ed="R008" n="0363b01"/>空空也。言絕迹者，空有斯絕，心行處滅；絕滅絕滅，
<lb ed="X" n="0695a10"/><lb ed="R008" n="0363b02"/>故迹不可尋。謂若有有可有，則有無可無；今無有
<lb ed="X" n="0695a11"/><lb ed="R008" n="0363b03"/>可有，亦無無可無。以無遣有，無卽是迹；以空空遣
<lb ed="X" n="0695a12"/><lb ed="R008" n="0363b04"/>空，空空亦迹。以有遣故，遣之又遣之，以至於無遣。
<lb ed="X" n="0695a13"/><lb ed="R008" n="0363b05"/>若以無遣遣遣，無遣亦迹。有所得故，如鳥履沙。若
<lb ed="X" n="0695a14"/><lb ed="R008" n="0363b06"/>無所得，當句卽絕。故出現品云：了知諸法性寂滅，
<lb ed="X" n="0695a15"/><lb ed="R008" n="0363b07"/>如鳥飛空無有迹。故云空空絕迹。以空空不礙於
<lb ed="X" n="0695a16"/><lb ed="R008" n="0363b08"/>相，故致雖言雖字，生下義天之星象燦然也。謂依
<lb ed="X" n="0695a17"/><lb ed="R008" n="0363b09"/>於晴空，不礙星象。燦爛晴空，卽是義天。依第一義
<lb ed="X" n="0695a18"/><lb ed="R008" n="0363b10"/>天，不礙法門星象。又以不礙星象，方知是空。不礙
<lb ed="X" n="0695a19"/><lb ed="R008" n="0363b11"/>法門，爲眞第一義空矣。上卽以空爲本，法門爲末。
<lb ed="X" n="0695a20"/><lb ed="R008" n="0363b12"/>言湛湛亡言，而敎海之波瀾浩汗者，二、約無言不
<lb ed="X" n="0695a21"/><lb ed="R008" n="0363b13"/>礙言也。則以無言爲本，言卽爲末。湛湛者，海澄之
<lb ed="X" n="0695a22"/><lb ed="R008" n="0363b14"/>相。意明動依於靜，無言不礙於言。下經云：雖復不
<lb ed="X" n="0695a23"/><lb ed="R008" n="0363b15"/>依言語道，亦復不著無言說。若礙於言，則身子被
<lb ed="X" n="0695a24"/><lb ed="R008" n="0363b16"/>訶。不礙於言，則文殊所讚。況文字性離，卽言亡言。
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0695b" n="0695b"/>
<lb ed="X" n="0695b01"/><lb ed="R008" n="0363b17"/>故雖無言，而敎海之中，波瀾浩汗。大波曰瀾。是以
<lb ed="X" n="0695b02"/><lb ed="R008" n="0363b18"/>佛證離言，流八音於聽表。法本非說，演大藏於龍
<lb ed="X" n="0695b03"/><lb ed="R008" n="0364a01"/>宮。故知至趣非遠，心行得之則甚深。言象非近，虗
<lb ed="X" n="0695b04"/><lb ed="R008" n="0364a02"/>懷體之而目擊。言絕之理而非絕，繁興之籍而非
<lb ed="X" n="0695b05"/><lb ed="R008" n="0364a03"/>興。故卽言亡言也。融常心言，無所遣矣。</p><p xml:id="pX05p0695b0516" cb:place="inline">▲若乃千
<lb ed="X" n="0695b06"/><lb ed="R008" n="0364a04"/>門下，第二、諸敎相對而論本末，卽以華嚴爲根本
<lb ed="X" n="0695b07"/><lb ed="R008" n="0364a05"/>法輪。文有二對：上對爲開漸本，謂千門異義潛注
<lb ed="X" n="0695b08"/><lb ed="R008" n="0364a06"/>衆經，如海潛流，四天下地有穿鑿者無不得水，則
<lb ed="X" n="0695b09"/><lb ed="R008" n="0364a07"/>皆海水。故海爲衆水之源，華嚴爲諸敎之本源矣。下
<lb ed="X" n="0695b10"/><lb ed="R008" n="0364a08"/>對爲攝末本，則萬德交歸，若百川歸海，海能普收
<lb ed="X" n="0695b11"/><lb ed="R008" n="0364a09"/>卽爲其本。故古人云：九流於是乎交歸，衆聖於是
<lb ed="X" n="0695b12"/><lb ed="R008" n="0364a10"/>乎冥會。彼約會歸涅槃，此約會歸法界。故論云：無
<lb ed="X" n="0695b13"/><lb ed="R008" n="0364a11"/>不從此法界流，無不還歸此法界故。故法華云：於
<lb ed="X" n="0695b14"/><lb ed="R008" n="0364a12"/>一佛乘分別說三。一乘卽三乘之本，一佛乘者卽
<lb ed="X" n="0695b15"/><lb ed="R008" n="0364a13"/>華嚴也。會三歸一卽攝末歸本。故第五經云：始見
<lb ed="X" n="0695b16"/><lb ed="R008" n="0364a14"/>我身，聞我所說，卽皆信受，入如來慧。卽指華嚴爲
<lb ed="X" n="0695b17"/><lb ed="R008" n="0364a15"/>根本也。除先修習學小乘者，卽所流也。我今亦令
<lb ed="X" n="0695b18"/><lb ed="R008" n="0364a16"/>得聞是經，入於佛慧。卽攝末歸本也。是經卽是法
<lb ed="X" n="0695b19"/><lb ed="R008" n="0364a17"/>華，法華攝於餘經，歸華嚴矣。是則法華指華嚴爲
<lb ed="X" n="0695b20"/><lb ed="R008" n="0364a18"/>根本，其義分明。餘如下說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0695b21"/><lb ed="R008" n="0364b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0695b2101">▲其爲旨也，冥眞體於萬化之域，顯德相於重玄之
<lb ed="X" n="0695b22"/><lb ed="R008" n="0364b02"/>門，用繁興以恒如，智周鑒而常靜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0695b23"/><lb ed="R008" n="0364b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0695b2301">第六其爲旨也，旨趣玄微，此句標擧；後冥眞體下，
<lb ed="X" n="0695b24"/><lb ed="R008" n="0364b04"/>正顯。於中二：先明事理無礙，後顯事事無礙。雖此
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0695c" n="0695c"/>
<lb ed="X" n="0695c01"/><lb ed="R008" n="0364b05"/>經中廣說於事及與於理，而皆無礙，故以無障礙
<lb ed="X" n="0695c02"/><lb ed="R008" n="0364b06"/>法界而爲旨趣。總此一門，卽義分齊中意。就初事
<lb ed="X" n="0695c03"/><lb ed="R008" n="0364b07"/>理無礙中亦二：先示三大，後融眞妄。前中問：初往
<lb ed="X" n="0695c04"/><lb ed="R008" n="0364b08"/>復無際等<anchor xml:id="nkr_note_add_0695c0401" n="0695c0401"/><anchor xml:id="beg0695c0401" n="0695c0401"/>已<anchor xml:id="end0695c0401"/>明三大，今何重說？答：略有三義不同：
<lb ed="X" n="0695c05"/><lb ed="R008" n="0364b09"/>一、前直就法界宗上約義以明三大，今約能詮經
<lb ed="X" n="0695c06"/><lb ed="R008" n="0364b10"/>中具說三大，故不同也。二、前辨三大之相，今明三
<lb ed="X" n="0695c07"/><lb ed="R008" n="0364b11"/>大所在，謂體大在何、在萬化等。三、前明三大融拂
<lb ed="X" n="0695c08"/><lb ed="R008" n="0364b12"/>爲成<anchor xml:id="nkr_note_add_0695c0801" n="0695c0801"/><anchor xml:id="beg0695c0801" n="0695c0801"/>己<anchor xml:id="end0695c0801"/>宗，此明三大互卽爲遮異釋，辨不相捨離
<lb ed="X" n="0695c09"/><lb ed="R008" n="0364b13"/>爲無礙義。如昔人云：其爲體也，則不生不滅，無去
<lb ed="X" n="0695c10"/><lb ed="R008" n="0364b14"/>無來，以不滅爲無生，以不生爲無滅等。其爲相也，
<lb ed="X" n="0695c11"/><lb ed="R008" n="0364b15"/>則同異類之殊體，則微細容持；同異類之別軀，則
<lb ed="X" n="0695c12"/><lb ed="R008" n="0364b16"/>展轉重現。微細之理難見，況之以芥缾；重現之理
<lb ed="X" n="0695c13"/><lb ed="R008" n="0364b17"/>易疑，喩之以帝網等。其爲用也，則不分而遍，不去
<lb ed="X" n="0695c14"/><lb ed="R008" n="0364b18"/>而臻，一多大小而互爲，延促靜亂而無礙等。斯卽
<lb ed="X" n="0695c15"/><lb ed="R008" n="0365a01"/>別顯三大之相。今但明其不離卽是，故玄名事理
<lb ed="X" n="0695c16"/><lb ed="R008" n="0365a02"/>無礙。初句明體，體在萬化之中，非事外也。故云冥
<lb ed="X" n="0695c17"/><lb ed="R008" n="0365a03"/>眞體於萬化之域。冥謂冥契，亦是冥寂。萬化乃事
<lb ed="X" n="0695c18"/><lb ed="R008" n="0365a04"/>法之總名。欲識眞體所在，秪在萬化之中。故曉公
<lb ed="X" n="0695c19"/><lb ed="R008" n="0365a05"/>起信疏序云：原夫大乘之爲體也，蕭焉空寂，湛爾
<lb ed="X" n="0695c20"/><lb ed="R008" n="0365a06"/>冲玄。玄之又玄，豈出萬象之表？寂之又寂，猶在百
<lb ed="X" n="0695c21"/><lb ed="R008" n="0365a07"/>家之談。非象表也。五、目不能覩其容。在言裏也。四、
<lb ed="X" n="0695c22"/><lb ed="R008" n="0365a08"/>辯莫能談其狀。釋曰：此明眞體與一切法非一非
<lb ed="X" n="0695c23"/><lb ed="R008" n="0365a09"/>異。今疏但辨無礙，無礙則與諸法非一非異矣。肇
<lb ed="X" n="0695c24"/><lb ed="R008" n="0365a10"/>公云：道遠乎哉？觸事而眞。亦體卽萬化矣。言顯德
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0696a" n="0696a"/>
<lb ed="X" n="0696a01"/><lb ed="R008" n="0365a11"/>相於重玄之門者，明相相不礙體也。重玄卽是理
<lb ed="X" n="0696a02"/><lb ed="R008" n="0365a12"/>體，明德相秪在體上。若離體有相，相非玄微勝德
<lb ed="X" n="0696a03"/><lb ed="R008" n="0365a13"/>之相，名爲德相。言重玄者，亦卽空空，語借老子。老
<lb ed="X" n="0696a04"/><lb ed="R008" n="0365a14"/>子云：玄之又玄，衆妙之門。彼以有名無名，同謂之
<lb ed="X" n="0696a05"/><lb ed="R008" n="0365a15"/>玄。河上公云：玄者，天也。天中復有天。莊子云：天卽
<lb ed="X" n="0696a06"/><lb ed="R008" n="0365a16"/>自然。則自然亦自然也。御注云：玄，深妙也。猶恐執
<lb ed="X" n="0696a07"/><lb ed="R008" n="0365a17"/>玄爲滯，不至兼忘，故寄又玄以遣玄耳。明無欲於
<lb ed="X" n="0696a08"/><lb ed="R008" n="0365a18"/>無欲，依此而生萬物，故云衆妙之門。今以空空之
<lb ed="X" n="0696a09"/><lb ed="R008" n="0365b01"/>中，無德不備耳。言用繁興以恒如者，明用用不離
<lb ed="X" n="0696a10"/><lb ed="R008" n="0365b02"/>於體相，故繁多興起，而常卽如。上體相用三，不相
<lb ed="X" n="0696a11"/><lb ed="R008" n="0365b03"/>捨離，皆是所證所觀。言智周鑒而常靜者，卽能證
<lb ed="X" n="0696a12"/><lb ed="R008" n="0365b04"/>能觀。若當句明，卽止觀無礙。周鑒，觀也。事理遍觀，
<lb ed="X" n="0696a13"/><lb ed="R008" n="0365b05"/>常靜，止也。惑相皆寂，亦權實無礙。周鑒，權也。常靜，
<lb ed="X" n="0696a14"/><lb ed="R008" n="0365b06"/>實也。若對上三句，卽爲境智無礙。由所觀境，旣體
<lb ed="X" n="0696a15"/><lb ed="R008" n="0365b07"/>用無礙，故能觀智，亦寂照雙流。若別對三大，則各
<lb ed="X" n="0696a16"/><lb ed="R008" n="0365b08"/>具體用，皆生止觀如體。上明眞體，體也，止也。萬化
<lb ed="X" n="0696a17"/><lb ed="R008" n="0365b09"/>之域，用也，觀也。顯德相，觀也。重玄門，止也。用繁興，
<lb ed="X" n="0696a18"/><lb ed="R008" n="0365b10"/>觀也。以恒如，止也。若作三觀釋者，以智鑒體，空觀
<lb ed="X" n="0696a19"/><lb ed="R008" n="0365b11"/>也。鑒用，假觀也。鑒相，中觀也。三諦齊觀，故云周鑒。
<lb ed="X" n="0696a20"/><lb ed="R008" n="0365b12"/>對此三觀常靜之止，亦有其三：一、體眞故靜，卽於
<lb ed="X" n="0696a21"/><lb ed="R008" n="0365b13"/>空觀成體眞止。二、隨緣無取故靜，卽於假觀有方
<lb ed="X" n="0696a22"/><lb ed="R008" n="0365b14"/>便隨緣止。三、離二邊分別故靜，卽於中道觀有離
<lb ed="X" n="0696a23"/><lb ed="R008" n="0365b15"/>二邊分別止。三止三觀，融爲一心，契同三諦無礙
<lb ed="X" n="0696a24"/><lb ed="R008" n="0365b16"/>之理，則心境融卽，而常歷然。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0696b" n="0696b"/>
<lb ed="X" n="0696b01"/><lb ed="R008" n="0365b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0696b0101">▲眞妄交徹，卽凡心而見佛心；事理雙修，依本智而
<lb ed="X" n="0696b02"/><lb ed="R008" n="0365b18"/>求佛智。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0696b0204" cb:place="inline">眞妄交徹下，融眞妄也。文有二對：初對正
<lb ed="X" n="0696b03"/><lb ed="R008" n="0366a01"/>明雙融，後對不礙兩存。今初眞謂理也、佛也，妄謂
<lb ed="X" n="0696b04"/><lb ed="R008" n="0366a02"/>惑也、生也，亦生死涅槃。言交徹者，謂眞該妄末、妄
<lb ed="X" n="0696b05"/><lb ed="R008" n="0366a03"/>徹眞源，故云交徹。如波與濕此二交徹，謂無有不
<lb ed="X" n="0696b06"/><lb ed="R008" n="0366a04"/>濕之波、無有不波之濕。若依交徹，亦合言卽聖心
<lb ed="X" n="0696b07"/><lb ed="R008" n="0366a05"/>而見凡心，如濕中見波，故如來不斷性惡，又佛心
<lb ed="X" n="0696b08"/><lb ed="R008" n="0366a06"/>中有衆生等。若依此義，合云眞妄交徹、凡聖互收。
<lb ed="X" n="0696b09"/><lb ed="R008" n="0366a07"/>今云爾者，若約理融，實卽眞妄互有。今約有不壞
<lb ed="X" n="0696b10"/><lb ed="R008" n="0366a08"/>相，但明凡卽同聖，以卽眞故而聖不同凡，無煩惱
<lb ed="X" n="0696b11"/><lb ed="R008" n="0366a09"/>故。如波卽濕，而濕未必卽波，有靜水故。故靜水說
<lb ed="X" n="0696b12"/><lb ed="R008" n="0366a10"/>波，有動之性、無動之事；波中說濕，動濕俱有。又凡
<lb ed="X" n="0696b13"/><lb ed="R008" n="0366a11"/>卽見佛，於凡有益，佛卽是凡，令人妄解，是故但云
<lb ed="X" n="0696b14"/><lb ed="R008" n="0366a12"/>卽凡心而見佛心耳。然其眞妄所以交徹者，不離
<lb ed="X" n="0696b15"/><lb ed="R008" n="0366a13"/>一心故。妄攬眞成，無別妄故；眞隨妄顯，無別眞故；
<lb ed="X" n="0696b16"/><lb ed="R008" n="0366a14"/>眞妄名異，無二體故；眞外有妄，理不遍故；妄外有
<lb ed="X" n="0696b17"/><lb ed="R008" n="0366a15"/>眞，事無依故。然或說妄空眞有，或說妄有眞空，俱
<lb ed="X" n="0696b18"/><lb ed="R008" n="0366a16"/>空俱有、雙非兩是，雖有多端並皆交徹。此義云何？
<lb ed="X" n="0696b19"/><lb ed="R008" n="0366a17"/>且說眞妄自有二義：一約三性，圓成是眞、遍計爲
<lb ed="X" n="0696b20"/><lb ed="R008" n="0366a18"/>妄，依起他性通眞通妄，淨分同眞、染分爲妄。二者
<lb ed="X" n="0696b21"/><lb ed="R008" n="0366b01"/>約二諦說，眞諦爲眞、俗諦爲妄。二諦多門，下當廣
<lb ed="X" n="0696b22"/><lb ed="R008" n="0366b02"/>說。今且約事理二門，理爲眞諦爲眞？事爲俗諦爲
<lb ed="X" n="0696b23"/><lb ed="R008" n="0366b03"/>妄？設淨分之事，妄未盡故。如唯識論，約遍計爲妄，
<lb ed="X" n="0696b24"/><lb ed="R008" n="0366b04"/>則妄空眞有；若染分爲妄，則眞妄俱有。若涅槃說
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0696c" n="0696c"/>
<lb ed="X" n="0696c01"/><lb ed="R008" n="0366b05"/>空者，所謂生死；不空者，所謂大涅槃。則依他染分
<lb ed="X" n="0696c02"/><lb ed="R008" n="0366b06"/>爲空，淨分圓成皆有。若依三論，以世諦故有，眞諦
<lb ed="X" n="0696c03"/><lb ed="R008" n="0366b07"/>故空。若以妄爲俗諦，以眞爲眞諦，則妄有眞空。若
<lb ed="X" n="0696c04"/><lb ed="R008" n="0366b08"/>隨俗說二諦，則眞妄俱空。若約眞妄通二諦，則眞
<lb ed="X" n="0696c05"/><lb ed="R008" n="0366b09"/>妄俱通空有。若約觸物皆中，則眞妄俱非空有。言
<lb ed="X" n="0696c06"/><lb ed="R008" n="0366b10"/>並皆交徹者，約宗以明，唯識等宗不得交徹。今就
<lb ed="X" n="0696c07"/><lb ed="R008" n="0366b11"/>華嚴，則前諸義皆得交徹，以具前卽一心等義故。
<lb ed="X" n="0696c08"/><lb ed="R008" n="0366b12"/>如約遍計爲妄者，情有卽是理無，妄徹眞也；理無
<lb ed="X" n="0696c09"/><lb ed="R008" n="0366b13"/>卽是情有，眞徹妄也。若染分依他爲妄者，緣生無
<lb ed="X" n="0696c10"/><lb ed="R008" n="0366b14"/>性，妄徹眞也；無性緣生，眞徹妄也。若約生死涅槃
<lb ed="X" n="0696c11"/><lb ed="R008" n="0366b15"/>說，生死卽涅槃，妄徹眞也；涅槃卽生死，眞徹妄也。
<lb ed="X" n="0696c12"/><lb ed="R008" n="0366b16"/>故中論云：生死之實際，卽是涅槃際；涅槃之實際，
<lb ed="X" n="0696c13"/><lb ed="R008" n="0366b17"/>卽是生死際。如是二際者，無毫釐差別。卽交徹也。
<lb ed="X" n="0696c14"/><lb ed="R008" n="0366b18"/>此經云：有諍說生死，無諍說涅槃；生死及涅槃，二
<lb ed="X" n="0696c15"/><lb ed="R008" n="0367a01"/>俱不可得。亦俱空俱有，交徹義也。若依三論，以妄
<lb ed="X" n="0696c16"/><lb ed="R008" n="0367a02"/>爲俗諦，以眞爲眞諦。言交徹者，卽俗而眞，卽眞而
<lb ed="X" n="0696c17"/><lb ed="R008" n="0367a03"/>俗故。故影公云：然統其要歸，則會通二諦。以眞諦
<lb ed="X" n="0696c18"/><lb ed="R008" n="0367a04"/>故無有，俗諦故無無。眞故無有，則雖無而有；俗故
<lb ed="X" n="0696c19"/><lb ed="R008" n="0367a05"/>無無，則雖有而無。雖有而無，則不累於有；雖無而
<lb ed="X" n="0696c20"/><lb ed="R008" n="0367a06"/>有，則不滯於無。乃至云：寂此諸邊，故名曰中。卽眞
<lb ed="X" n="0696c21"/><lb ed="R008" n="0367a07"/>妄交徹義也。眞故無有，則雖無而有，則眞徹妄也。
<lb ed="X" n="0696c22"/><lb ed="R008" n="0367a08"/>俗故無無，則雖有而無，則妄徹眞也。餘可思準。若
<lb ed="X" n="0696c23"/><lb ed="R008" n="0367a09"/>約隨俗說眞妄者，眞妄本虗，居然交徹。眞妄皆眞，
<lb ed="X" n="0696c24"/><lb ed="R008" n="0367a10"/>則本末一味，居然交徹。若觸物皆中，居然交徹。問：
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0697a" n="0697a"/>
<lb ed="X" n="0697a01"/><lb ed="R008" n="0367a11"/>眞妄二法，其猶水火，何得交徹？答：此有多義：一、眞
<lb ed="X" n="0697a02"/><lb ed="R008" n="0367a12"/>妄二法，同一心故。以一貫之，故得交徹。故起信論
<lb ed="X" n="0697a03"/><lb ed="R008" n="0367a13"/>云：依一心法，有二種門：一、心眞如門，二、心生滅門。
<lb ed="X" n="0697a04"/><lb ed="R008" n="0367a14"/>然此二門，皆各總攝一切法。以此二門，不相離故。
<lb ed="X" n="0697a05"/><lb ed="R008" n="0367a15"/>故云不離一心，故得交徹。二云妄攬眞成，無別妄
<lb ed="X" n="0697a06"/><lb ed="R008" n="0367a16"/>故者，亦起信論、勝鬘等意。眞如隨緣，成一切法，故
<lb ed="X" n="0697a07"/><lb ed="R008" n="0367a17"/>眞徹妄也。言眞隨妄顯，無別眞故者，妄徹眞也。若
<lb ed="X" n="0697a08"/><lb ed="R008" n="0367a18"/>無有妄，對何說眞？如無緣生，則無無性故。三、眞妄
<lb ed="X" n="0697a09"/><lb ed="R008" n="0367b01"/>名異，體無二故者，如向所引，有諍說生死，無諍說
<lb ed="X" n="0697a10"/><lb ed="R008" n="0367b02"/>涅槃等，俱不可得，則體無二也。故彼次下文云：若
<lb ed="X" n="0697a11"/><lb ed="R008" n="0367b03"/>逐假名字，取著此二法，顚倒非實義，不能見正覺。
<lb ed="X" n="0697a12"/><lb ed="R008" n="0367b04"/>明以無二爲實也。豈非交徹？四云眞外有妄，理不
<lb ed="X" n="0697a13"/><lb ed="R008" n="0367b05"/>遍故下，反成二義。此句眞徹妄。下云妄外有眞，事
<lb ed="X" n="0697a14"/><lb ed="R008" n="0367b06"/>無依故者，卽妄徹眞。此亦法性宗。一切法皆如，豈
<lb ed="X" n="0697a15"/><lb ed="R008" n="0367b07"/>妄外有眞？眞如遍一切，豈眞外有妄？是知眞妄常
<lb ed="X" n="0697a16"/><lb ed="R008" n="0367b08"/>徹，亦不壞眞妄之相。則該妄之眞，眞非眞而湛寂；
<lb ed="X" n="0697a17"/><lb ed="R008" n="0367b09"/>徹眞之妄，妄非妄而雲興。</p><p xml:id="pX05p0697a1711" cb:place="inline">▲事理雙修等者，卽第
<lb ed="X" n="0697a18"/><lb ed="R008" n="0367b10"/>二，對不礙兩存也。上來交徹，卽不礙之義。恐人誤
<lb ed="X" n="0697a19"/><lb ed="R008" n="0367b11"/>執，謂泯二相，故擧此言。亦由惑者執禪，則依本智
<lb ed="X" n="0697a20"/><lb ed="R008" n="0367b12"/>性，無作無修，境本自明，不拂不瑩；執法，則須起事
<lb ed="X" n="0697a21"/><lb ed="R008" n="0367b13"/>行，當求如來，依他勝緣，以成<anchor xml:id="nkr_note_add_0697a2101" n="0697a2101"/><anchor xml:id="beg0697a2101" n="0697a2101"/>己<anchor xml:id="end0697a2101"/>德，並爲偏執故。此
<lb ed="X" n="0697a22"/><lb ed="R008" n="0367b14"/>辨雙行。依本智者，約理而說，無漏智性，本具足故。
<lb ed="X" n="0697a23"/><lb ed="R008" n="0367b15"/>而求佛智者，約事無所求中，吾故求之。心鏡本淨，
<lb ed="X" n="0697a24"/><lb ed="R008" n="0367b16"/>久翳塵勞，恒沙性德，並埋塵沙煩惱。是故須以隨
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0697b" n="0697b"/>
<lb ed="X" n="0697b01"/><lb ed="R008" n="0367b17"/>順法性，無慳貪等，修檀等故；諸佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0697b0101" n="0697b0101"/><anchor xml:id="beg0697b0101" n="0697b0101"/>已<anchor xml:id="end0697b0101"/>證，我未證故。
<lb ed="X" n="0697b02"/><lb ed="R008" n="0367b18"/>又理不礙事，不妨求故；事不礙理，求卽無求故。若
<lb ed="X" n="0697b03"/><lb ed="R008" n="0368a01"/>此之修，無修之修，修卽無修，爲眞修矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0697b04"/><lb ed="R008" n="0368a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0697b0401">▲理隨事變，則一多緣起之無邊；事得理融，則千差
<lb ed="X" n="0697b05"/><lb ed="R008" n="0368a03"/>涉入而無礙。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0697b06"/><lb ed="R008" n="0368a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0697b0601">理隨事變下，第二、明事事無礙。法界爲經旨趣，義
<lb ed="X" n="0697b07"/><lb ed="R008" n="0368a05"/>分齊中當廣分別，今但略明亦分爲二：初一、對明
<lb ed="X" n="0697b08"/><lb ed="R008" n="0368a06"/>無礙所由。所以事事不同而得無礙者，以理融事
<lb ed="X" n="0697b09"/><lb ed="R008" n="0368a07"/>故。於中初句明依理成事，故一與多互爲緣起，此
<lb ed="X" n="0697b10"/><lb ed="R008" n="0368a08"/>猶是事理無礙，躡前起後故擧之耳。由事理無礙
<lb ed="X" n="0697b11"/><lb ed="R008" n="0368a09"/>方得事事無礙，若事不卽理、事非理成則互相礙。
<lb ed="X" n="0697b12"/><lb ed="R008" n="0368a10"/>今由卽理故得下句以理融事，故云事得理融則
<lb ed="X" n="0697b13"/><lb ed="R008" n="0368a11"/>千差涉入而無礙。此正辨事事無礙所由。上事攬
<lb ed="X" n="0697b14"/><lb ed="R008" n="0368a12"/>理成則無事非理，故以理融事，理旣融通事亦隨
<lb ed="X" n="0697b15"/><lb ed="R008" n="0368a13"/>爾，故得千差涉入而無礙。由卽事故而有千差，爲
<lb ed="X" n="0697b16"/><lb ed="R008" n="0368a14"/>理融故重重涉入，卽十所以中理性融通門也。餘
<lb ed="X" n="0697b17"/><lb ed="R008" n="0368a15"/>至下，明</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0697b18"/><lb ed="R008" n="0368a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0697b1801">▲故得十身歷然而相作，六位不亂而更收。廣大卽
<lb ed="X" n="0697b19"/><lb ed="R008" n="0368a17"/>入於無間，塵毛包納而無外。炳然齊現，猶彼芥缾；具
<lb ed="X" n="0697b20"/><lb ed="R008" n="0368a18"/>足同時，方之海滴。一多無礙，等虗室之千光；隱顯俱
<lb ed="X" n="0697b21"/><lb ed="R008" n="0368b01"/>成，似秋空之片月。重重交暎，若帝網之垂珠；念念圓
<lb ed="X" n="0697b22"/><lb ed="R008" n="0368b02"/>融，類夕夢之經世。法門重疊，若雲起長空；萬行芬披，
<lb ed="X" n="0697b23"/><lb ed="R008" n="0368b03"/>比華開錦上。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0697b24"/><lb ed="R008" n="0368b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0697b2401">故得十身等者，正顯無礙之相，具十玄門。以隨文
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0697c" n="0697c"/>
<lb ed="X" n="0697c01"/><lb ed="R008" n="0368b05"/>語便，故小不次。如下次第者：一、同時具足相應門，
<lb ed="X" n="0697c02"/><lb ed="R008" n="0368b06"/>二、廣狹自在無礙門，三、一多相容不同門，四、諸法
<lb ed="X" n="0697c03"/><lb ed="R008" n="0368b07"/>相卽自在門，五、祕密隱顯俱成門，六、微細相容安
<lb ed="X" n="0697c04"/><lb ed="R008" n="0368b08"/>立門，七、因陀羅網境界門，八、託事顯法生解門，九、
<lb ed="X" n="0697c05"/><lb ed="R008" n="0368b09"/>十世隔法異成門，十、主伴圓明具德門。今文之次，
<lb ed="X" n="0697c06"/><lb ed="R008" n="0368b10"/>在文可知。唯主伴一門，說儀<anchor xml:id="nkr_note_add_0697c0601" n="0697c0601"/><anchor xml:id="beg0697c0601" n="0697c0601"/>已<anchor xml:id="end0697c0601"/>具，故不重出。諸藏
<lb ed="X" n="0697c07"/><lb ed="R008" n="0368b11"/>純雜，今古名異。今文重出，故亦有十門。今初，卽諸
<lb ed="X" n="0697c08"/><lb ed="R008" n="0368b12"/>法相卽自在門。文有兩句：上句總明三世間相卽，
<lb ed="X" n="0697c09"/><lb ed="R008" n="0368b13"/>故云故得十身，歷然而相作。言故得者，由前事得
<lb ed="X" n="0697c10"/><lb ed="R008" n="0368b14"/>理融之故，便得具下十種玄門。故得二字，文雖在
<lb ed="X" n="0697c11"/><lb ed="R008" n="0368b15"/>初，義貫下十。言十身者，卽第八地云：此菩薩遠離
<lb ed="X" n="0697c12"/><lb ed="R008" n="0368b16"/>一切身想分別，住於平等。此菩薩知衆生身、國土
<lb ed="X" n="0697c13"/><lb ed="R008" n="0368b17"/>身、業報身、聲聞身、獨覺身、菩薩身、如來身、智身、法
<lb ed="X" n="0697c14"/><lb ed="R008" n="0368b18"/>身、虗空身。言相作者，次經云：此菩薩知諸衆生心
<lb ed="X" n="0697c15"/><lb ed="R008" n="0369a01"/>之所樂，能以衆生身作自身，亦作國土身、業報身，
<lb ed="X" n="0697c16"/><lb ed="R008" n="0369a02"/>乃至虗空身。又知衆生心之所樂，能以國土身作
<lb ed="X" n="0697c17"/><lb ed="R008" n="0369a03"/>自身，亦作衆生身、業報身，乃至虗空身。又知衆生
<lb ed="X" n="0697c18"/><lb ed="R008" n="0369a04"/>心之所樂，能以業報身作自身，亦作衆生身、國土
<lb ed="X" n="0697c19"/><lb ed="R008" n="0369a05"/>身乃至虗空身。又知衆生心之所樂，能以自身作
<lb ed="X" n="0697c20"/><lb ed="R008" n="0369a06"/>衆生身、國土身乃至虗空身。隨諸衆生所樂不同，
<lb ed="X" n="0697c21"/><lb ed="R008" n="0369a07"/>則於此身現如是形。釋曰：上之四番別顯，末後結
<lb ed="X" n="0697c22"/><lb ed="R008" n="0369a08"/>例，卽十身相作也。言歷然者，不壞相故。壞相而作，
<lb ed="X" n="0697c23"/><lb ed="R008" n="0369a09"/>非不思議，其猶芥納須彌，本相如故。七十七經云：
<lb ed="X" n="0697c24"/><lb ed="R008" n="0369a10"/>是以一刹入一切刹，而不壞其相者之所住處。又
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0698a" n="0698a"/>
<lb ed="X" n="0698a01"/><lb ed="R008" n="0369a11"/>云：是以一佛入一切佛，而不壞其相者之所住處
<lb ed="X" n="0698a02"/><lb ed="R008" n="0369a12"/>等。五十六經云：所謂以衆生身作刹身，而亦不壞
<lb ed="X" n="0698a03"/><lb ed="R008" n="0369a13"/>衆生身，是菩薩遊戲；以刹身作衆生身，而亦不壞
<lb ed="X" n="0698a04"/><lb ed="R008" n="0369a14"/>於刹身，是菩薩遊戲。如是佛身與二乘身相作，菩
<lb ed="X" n="0698a05"/><lb ed="R008" n="0369a15"/>薩身與成正覺身相作，於涅槃、示生死等皆不壞
<lb ed="X" n="0698a06"/><lb ed="R008" n="0369a16"/>其相，故云歷然而相作。六位不亂而更收者，六位
<lb ed="X" n="0698a07"/><lb ed="R008" n="0369a17"/>卽三賢、十聖、等妙二覺，則因果、因因皆悉相攝。如
<lb ed="X" n="0698a08"/><lb ed="R008" n="0369a18"/>初發心便成正覺，不壞初心之相。若無初心，何名
<lb ed="X" n="0698a09"/><lb ed="R008" n="0369b01"/>初心成正覺？故十信攝於諸位，諸位十信歷然；十
<lb ed="X" n="0698a10"/><lb ed="R008" n="0369b02"/>住攝於諸位，諸位十住不亂。不亂卽行布，更收卽
<lb ed="X" n="0698a11"/><lb ed="R008" n="0369b03"/>圓融，如下說因中辨。此句亦是相入門，以下有相
<lb ed="X" n="0698a12"/><lb ed="R008" n="0369b04"/>入故。此一句但爲相卽，如乳投水，癈<anchor xml:id="nkr_note_add_0698a1201" n="0698a1201"/><anchor xml:id="beg0698a1201" n="0698a1201"/>己<anchor xml:id="end0698a1201"/>同他，故名
<lb ed="X" n="0698a13"/><lb ed="R008" n="0369b05"/>相卽。</p><p xml:id="pX05p0698a1303" cb:place="inline">▲廣大卽入等者，第二、廣狹自在無礙門。上
<lb ed="X" n="0698a14"/><lb ed="R008" n="0369b06"/>句大能入於小，下句小能容大。雖有卽入，意取廣
<lb ed="X" n="0698a15"/><lb ed="R008" n="0369b07"/>狹。無間謂小，小之則無內，故無有中間。無外謂大，
<lb ed="X" n="0698a16"/><lb ed="R008" n="0369b08"/>大之則無外，無外廣大之身刹，卽入無內之塵毛，
<lb ed="X" n="0698a17"/><lb ed="R008" n="0369b09"/>故名廣狹無礙。若卽若入，皆得廣狹無礙。晉經十
<lb ed="X" n="0698a18"/><lb ed="R008" n="0369b10"/>住品云：金剛圍山數無量悉能安置一毛端欲知
<lb ed="X" n="0698a19"/><lb ed="R008" n="0369b11"/>至大有小相菩薩以是初發心。至大有小相，卽是
<lb ed="X" n="0698a20"/><lb ed="R008" n="0369b12"/>廣狹無礙也。又云：能以小世界作大世界，以大世
<lb ed="X" n="0698a21"/><lb ed="R008" n="0369b13"/>界作小世界等。</p><p xml:id="pX05p0698a2107" cb:place="inline">▲炳然齊現等者，第三、微細相容
<lb ed="X" n="0698a22"/><lb ed="R008" n="0369b14"/>安立門。一、能含多，卽曰相容。一、多不雜，故云安立。
<lb ed="X" n="0698a23"/><lb ed="R008" n="0369b15"/>炳者，明也。微細有三：一、所含微細。知瑠璃缾盛多
<lb ed="X" n="0698a24"/><lb ed="R008" n="0369b16"/>芥子，炳然齊現，不相妨礙，非前非後，此卽如來不
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0698b" n="0698b"/>
<lb ed="X" n="0698b01"/><lb ed="R008" n="0369b17"/>思議境界經說。然有兩本：一本云白芥子，一本則
<lb ed="X" n="0698b02"/><lb ed="R008" n="0369b18"/>但云芥子。今依此本，謂一法稱性，含性皆盡，故一
<lb ed="X" n="0698b03"/><lb ed="R008" n="0370a01"/>切法隨所依理現在一中，亦緣起實德無礙自在，
<lb ed="X" n="0698b04"/><lb ed="R008" n="0370a02"/>致使相容非天人所作，乃實德安立。如八相中，一
<lb ed="X" n="0698b05"/><lb ed="R008" n="0370a03"/>一相內卽具八相，名爲微細。二、約能含微細。三、約
<lb ed="X" n="0698b06"/><lb ed="R008" n="0370a04"/>難知微細。</p><p xml:id="pX05p0698b0605" cb:place="inline">▲具足同時等者，第四、同時具足相應
<lb ed="X" n="0698b07"/><lb ed="R008" n="0370a05"/>門。如大海一滴，卽具百川之味、十種之德，故隨一
<lb ed="X" n="0698b08"/><lb ed="R008" n="0370a06"/>法攝無盡法及下九門。以此門總，故同時明無先
<lb ed="X" n="0698b09"/><lb ed="R008" n="0370a07"/>後，具足明無所遺。言十德者，十地經云：一、次第漸
<lb ed="X" n="0698b10"/><lb ed="R008" n="0370a08"/>深，二、不宿死屍，三、餘水入中皆失本名，四、普同一
<lb ed="X" n="0698b11"/><lb ed="R008" n="0370a09"/>味，五、無量珍寶，六、深難得底，七、廣大無量，八、大身
<lb ed="X" n="0698b12"/><lb ed="R008" n="0370a10"/>所居，九、潮不過限，十、普受大雨。又經云：如人入大
<lb ed="X" n="0698b13"/><lb ed="R008" n="0370a11"/>海浴，則爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0698b1301" n="0698b1301"/><anchor xml:id="beg0698b1301" n="0698b1301"/>己<anchor xml:id="end0698b1301"/>用。諸河之水稱此而修，一行之內德
<lb ed="X" n="0698b14"/><lb ed="R008" n="0370a12"/>不可盡。</p><p xml:id="pX05p0698b1404" cb:place="inline">▲一、多無礙等者，第五，一、多相容不同門。
<lb ed="X" n="0698b15"/><lb ed="R008" n="0370a13"/>由一與多互爲緣起，力用交徹，故得互相涉入，是
<lb ed="X" n="0698b16"/><lb ed="R008" n="0370a14"/>曰相容。不壞其相，故云不同。如一室內，千燈並照，
<lb ed="X" n="0698b17"/><lb ed="R008" n="0370a15"/>燈隨盞異，一一不同。燈隨光通，光光涉入，常別常
<lb ed="X" n="0698b18"/><lb ed="R008" n="0370a16"/>入。經云：一中解無量無量中解一了彼互生起當
<lb ed="X" n="0698b19"/><lb ed="R008" n="0370a17"/>成無所畏。此之燈喩，亦可喩於相卽。直就光看，不
<lb ed="X" n="0698b20"/><lb ed="R008" n="0370a18"/>見別相，唯一光故。</p><p xml:id="pX05p0698b2008" cb:place="inline">▲隱顯俱成等者，第六、祕密隱
<lb ed="X" n="0698b21"/><lb ed="R008" n="0370b01"/>顯俱成門。如八九日夜月，半顯半隱，正顯卽隱，正
<lb ed="X" n="0698b22"/><lb ed="R008" n="0370b02"/>隱卽顯。不同晦日，隱時無顯。不同望日，顯時無隱。
<lb ed="X" n="0698b23"/><lb ed="R008" n="0370b03"/>以一攝多，則一顯多隱。以多攝一，則多顯一隱。一
<lb ed="X" n="0698b24"/><lb ed="R008" n="0370b04"/>毛攝法界，則餘毛法界皆隱。餘一一毛，互相攝入，
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0698c" n="0698c"/>
<lb ed="X" n="0698c01"/><lb ed="R008" n="0370b05"/>隱顯亦然。然其半月，非但明與晦俱，而明下有晦，
<lb ed="X" n="0698c02"/><lb ed="R008" n="0370b06"/>晦下有明。如東方入正定，爲一半明。西方從定起，
<lb ed="X" n="0698c03"/><lb ed="R008" n="0370b07"/>爲一半晦。而東入處，卽於東起，如明下有暗。西方
<lb ed="X" n="0698c04"/><lb ed="R008" n="0370b08"/>起處，卽於西方入，如暗下有明。故稱祕密俱成。</p><p xml:id="pX05p0698c0419" cb:place="inline">▲
<lb ed="X" n="0698c05"/><lb ed="R008" n="0370b09"/>重重交暎等者，第七，因陀羅網境界門。如天帝殿，
<lb ed="X" n="0698c06"/><lb ed="R008" n="0370b10"/>珠網覆上，一明珠內，萬像俱現，諸珠盡然。又互相
<lb ed="X" n="0698c07"/><lb ed="R008" n="0370b11"/>現影，影復現影，重重無盡。故千光萬色，雖重重交
<lb ed="X" n="0698c08"/><lb ed="R008" n="0370b12"/>暎，而歷歷區分。亦如兩鏡互照，重重涉入，傳耀相
<lb ed="X" n="0698c09"/><lb ed="R008" n="0370b13"/>寫，遞出無窮。</p><p xml:id="pX05p0698c0906" cb:place="inline">▲念念圓融等者，第八十，世隔法異
<lb ed="X" n="0698c10"/><lb ed="R008" n="0370b14"/>成門。卽離世間品：菩薩有十種說三世，謂過去說
<lb ed="X" n="0698c11"/><lb ed="R008" n="0370b15"/>過去，過去說現在，過去說未來，現在說過去，現在
<lb ed="X" n="0698c12"/><lb ed="R008" n="0370b16"/>說平等，現在說未來，未來說過去，未來說現在，未
<lb ed="X" n="0698c13"/><lb ed="R008" n="0370b17"/>來說無盡，三世說一念。前九爲別，一念爲總，故云
<lb ed="X" n="0698c14"/><lb ed="R008" n="0370b18"/>十世。以三世相因，互相攝故。一念具十，擧十以顯
<lb ed="X" n="0698c15"/><lb ed="R008" n="0371a01"/>無盡故。一念卽無量劫，無量劫卽一念。普賢行品
<lb ed="X" n="0698c16"/><lb ed="R008" n="0371a02"/>云：無量無數劫解之卽一念知念亦無念如是見
<lb ed="X" n="0698c17"/><lb ed="R008" n="0371a03"/>世間。如一夕之夢，經於數世。攝論云：處夢謂經年
<lb ed="X" n="0698c18"/><lb ed="R008" n="0371a04"/>覺乃須臾頃故時雖無量攝在一刹那。離世間品
<lb ed="X" n="0698c19"/><lb ed="R008" n="0371a05"/>云：如人睡夢中造作種種事雖經億千歲一夜未
<lb ed="X" n="0698c20"/><lb ed="R008" n="0371a06"/>終盡。故莊生一夢，身爲蝴蝶。注云：世有假寐而夢
<lb ed="X" n="0698c21"/><lb ed="R008" n="0371a07"/>經百年者，然事類廣矣。</p><p xml:id="pX05p0698c2110" cb:place="inline">▲法門重疊等者，第九、託
<lb ed="X" n="0698c22"/><lb ed="R008" n="0371a08"/>事顯法生解門。言重疊者，意顯多不相礙，故隨一
<lb ed="X" n="0698c23"/><lb ed="R008" n="0371a09"/>事，名多法門。以隨一事卽是無盡法界，法界無盡，
<lb ed="X" n="0698c24"/><lb ed="R008" n="0371a10"/>故法亦無盡。如下經云此華蓋等，從無生法忍之
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0699a" n="0699a"/>
<lb ed="X" n="0699a01"/><lb ed="R008" n="0371a11"/>所生起等，意明一切因生一果，一果卽具一切，故
<lb ed="X" n="0699a02"/><lb ed="R008" n="0371a12"/>非是託此別有所表也。</p><p xml:id="pX05p0699a0210" cb:place="inline">▲萬行芬披等者，第十、諸
<lb ed="X" n="0699a03"/><lb ed="R008" n="0371a13"/>藏純雜具德門。此門至相，十玄中有此名也。然有
<lb ed="X" n="0699a04"/><lb ed="R008" n="0371a14"/>二意，故賢首改爲廣狹自在無礙門：一者、若以契
<lb ed="X" n="0699a05"/><lb ed="R008" n="0371a15"/>理爲純，萬行爲雜，則是事理無礙，非事事無礙。設
<lb ed="X" n="0699a06"/><lb ed="R008" n="0371a16"/>如菩薩大悲爲純，盡未來際，唯見行悲，餘行如虗
<lb ed="X" n="0699a07"/><lb ed="R008" n="0371a17"/>空。若約雜門，卽萬行俱修者，此二門異，亦不成事
<lb ed="X" n="0699a08"/><lb ed="R008" n="0371a18"/>事無礙。二者、如一施門，一切萬法皆悉名施，所以
<lb ed="X" n="0699a09"/><lb ed="R008" n="0371b01"/>名純。而此施門卽具諸度行，故名爲雜。如是純之
<lb ed="X" n="0699a10"/><lb ed="R008" n="0371b02"/>與雜，不相障礙，故名具德者，則事事無礙義成。而
<lb ed="X" n="0699a11"/><lb ed="R008" n="0371b03"/>復一中具諸度，諸度存，卽相入門。若一卽諸度，復
<lb ed="X" n="0699a12"/><lb ed="R008" n="0371b04"/>似相卽門，故不存之，改爲廣狹。今以至但，但約行
<lb ed="X" n="0699a13"/><lb ed="R008" n="0371b05"/>爲小異。此段略無主伴，故復出之，以成十義耳。言
<lb ed="X" n="0699a14"/><lb ed="R008" n="0371b06"/>比華開錦上者，意取五綵相宣，華色雖異，一一之
<lb ed="X" n="0699a15"/><lb ed="R008" n="0371b07"/>線，皆悉通過。通喩於純，異喩於雜，故常通常異，名
<lb ed="X" n="0699a16"/><lb ed="R008" n="0371b08"/>爲無礙。不同繡畫，但異不通。上之十玄，略陳大格，
<lb ed="X" n="0699a17"/><lb ed="R008" n="0371b09"/>廣如下義分齊中。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0699a18"/><lb ed="R008" n="0371b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0699a1801">▲若夫高不可仰，則積行菩薩曝鰓鱗於龍門；深不
<lb ed="X" n="0699a19"/><lb ed="R008" n="0371b11"/>可窺，則上德聲聞杜視聽於嘉會。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0699a20"/><lb ed="R008" n="0371b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0699a2001">若夫下，第七、成益頓起。文有十義：初有二義總顯
<lb ed="X" n="0699a21"/><lb ed="R008" n="0371b13"/>高深，明權小莫測；後八正明成益，遍益頓圓。又前
<lb ed="X" n="0699a22"/><lb ed="R008" n="0371b14"/>二高深反顯成益，明權小莫測，由昔無因，反勸衆
<lb ed="X" n="0699a23"/><lb ed="R008" n="0371b15"/>生令信仰故；後入順顯成益，謂能頓能圓，令必受
<lb ed="X" n="0699a24"/><lb ed="R008" n="0371b16"/>故。今初，卽第一、明高遠。若泰華倚天，岷峨拂漢，難
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0699b" n="0699b"/>
<lb ed="X" n="0699b01"/><lb ed="R008" n="0371b17"/>仰其頂。故論語云：仰之彌高，鑽之彌堅。積行菩薩
<lb ed="X" n="0699b02"/><lb ed="R008" n="0371b18"/>者，出現品云：設有菩薩於無量百千億那由他劫
<lb ed="X" n="0699b03"/><lb ed="R008" n="0372a01"/>行六波羅蜜，修集種種菩提分法，若未聞此如來
<lb ed="X" n="0699b04"/><lb ed="R008" n="0372a02"/>不思議大威德法門，或時聞<anchor xml:id="nkr_note_add_0699b0401" n="0699b0401"/><anchor xml:id="beg0699b0401" n="0699b0401"/>已<anchor xml:id="end0699b0401"/>，不信不解，不順不
<lb ed="X" n="0699b05"/><lb ed="R008" n="0372a03"/>入，不得名爲眞實菩薩，以不能生如來家故。若得
<lb ed="X" n="0699b06"/><lb ed="R008" n="0372a04"/>聞此如來無量不可思議無障無礙智慧法門，聞
<lb ed="X" n="0699b07"/><lb ed="R008" n="0372a05"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0699b0701" n="0699b0701"/><anchor xml:id="beg0699b0701" n="0699b0701"/>已<anchor xml:id="end0699b0701"/>信解，隨順悟入，當知此人生如來家等，如魚登
<lb ed="X" n="0699b08"/><lb ed="R008" n="0372a06"/>龍門。若得登者，卽化爲龍，如入華嚴之機也。若登
<lb ed="X" n="0699b09"/><lb ed="R008" n="0372a07"/>不過者，曝鰓於龍門之下，如彼假名菩薩，卽權敎
<lb ed="X" n="0699b10"/><lb ed="R008" n="0372a08"/>次第修者。</p><p xml:id="pX05p0699b1005" cb:place="inline">▲深不可窺下，第二、彰深妙也。卽法界
<lb ed="X" n="0699b11"/><lb ed="R008" n="0372a09"/>品初舍利弗等五百聲聞，彼歎德云：悉覺眞諦，皆
<lb ed="X" n="0699b12"/><lb ed="R008" n="0372a10"/>證實際。深入法性，永出有海。依佛功德，離結、使、縛，
<lb ed="X" n="0699b13"/><lb ed="R008" n="0372a11"/>住無礙處。其心寂靜，猶如虗空。於諸佛所，永斷疑
<lb ed="X" n="0699b14"/><lb ed="R008" n="0372a12"/>惑。於佛智海，深信趣入。釋曰：卽上德也。在逝多林
<lb ed="X" n="0699b15"/><lb ed="R008" n="0372a13"/>如來嘉會而不見聞，名杜視聽。杜，塞也。在目曰視，
<lb ed="X" n="0699b16"/><lb ed="R008" n="0372a14"/>在耳曰聽。雖在會下，如聾如盲，故云杜塞。故經云：
<lb ed="X" n="0699b17"/><lb ed="R008" n="0372a15"/>于時上首諸大聲聞：舍利弗、大目揵連、<name role="" type="person">摩訶迦葉</name>、
<lb ed="X" n="0699b18"/><lb ed="R008" n="0372a16"/>離波多、須菩提、阿<g ref="#CB00145">㝹</g>樓<g ref="#CB00501">䭾</g>、難陀、<name role="" type="person">劫賓那</name>、迦旃延、富
<lb ed="X" n="0699b19"/><lb ed="R008" n="0372a17"/>樓那等諸大聲聞，在逝多林皆悉不見如來神力、
<lb ed="X" n="0699b20"/><lb ed="R008" n="0372a18"/>如來嚴好、如來境界、如來遊戲、如來神變、如來尊
<lb ed="X" n="0699b21"/><lb ed="R008" n="0372b01"/>勝、如來妙行、如來威德、如來住持、如來淨刹，亦復
<lb ed="X" n="0699b22"/><lb ed="R008" n="0372b02"/>不見不可思議菩薩境界、菩薩大會、菩薩普入、菩
<lb ed="X" n="0699b23"/><lb ed="R008" n="0372b03"/>薩普至、菩薩普詣、菩薩神變、菩薩遊戲、菩薩眷屬、
<lb ed="X" n="0699b24"/><lb ed="R008" n="0372b04"/>菩薩方所、菩薩莊嚴師子座、菩薩宮殿、菩薩住處、
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0699c" n="0699c"/>
<lb ed="X" n="0699c01"/><lb ed="R008" n="0372b05"/>菩薩所入三昧自在、菩薩觀察、菩薩頻申、菩薩勇
<lb ed="X" n="0699c02"/><lb ed="R008" n="0372b06"/>猛、菩薩供養、菩薩受記、菩薩成熟、菩薩勇徤、菩薩
<lb ed="X" n="0699c03"/><lb ed="R008" n="0372b07"/>法身淸淨、菩薩智身圓滿、菩薩願身示現、菩薩色
<lb ed="X" n="0699c04"/><lb ed="R008" n="0372b08"/>身成就、菩薩諸相具足淸淨、菩薩常光衆色莊嚴、
<lb ed="X" n="0699c05"/><lb ed="R008" n="0372b09"/>菩薩放大光網、菩薩起變化雲、菩薩身遍十方、菩
<lb ed="X" n="0699c06"/><lb ed="R008" n="0372b10"/>薩諸行圓滿，如是等事悉皆不見。何以故？以善根
<lb ed="X" n="0699c07"/><lb ed="R008" n="0372b11"/>不同故，本不修集見佛自在善根故，本不讚說十
<lb ed="X" n="0699c08"/><lb ed="R008" n="0372b12"/>方世界一切佛刹淸淨功德故，本不稱歎諸佛世
<lb ed="X" n="0699c09"/><lb ed="R008" n="0372b13"/>尊種種神變故，本不於生死流轉之中發阿耨多
<lb ed="X" n="0699c10"/><lb ed="R008" n="0372b14"/>羅三藐三菩提心故，本不令他住菩提心故，本不
<lb ed="X" n="0699c11"/><lb ed="R008" n="0372b15"/>能令如來種性不斷絕故等。上來先列人，卽是上
<lb ed="X" n="0699c12"/><lb ed="R008" n="0372b16"/>德聲聞。次明不見等，卽杜視聽也。何以故下，釋不
<lb ed="X" n="0699c13"/><lb ed="R008" n="0372b17"/>見因。劣者不見，猶未爲深；上德不知，方知玄妙。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0699c14"/><lb ed="R008" n="0372b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0699c1401">▲見聞爲種，八難超十地之階；解行在躬，一生圓曠
<lb ed="X" n="0699c15"/><lb ed="R008" n="0373a01"/>劫之果。師子奮迅，衆海頓證於林中；象王迴旋，六<anchor xml:id="nkr_note_orig_0699001" n="0699001"/>子
<lb ed="X" n="0699c16"/><lb ed="R008" n="0373a02"/>道成於言下。啓明東廟，智滿不異於初心；寄位南求，
<lb ed="X" n="0699c17"/><lb ed="R008" n="0373a03"/>因圓不逾於毛孔。剖微塵之經卷，則念念果成；盡衆
<lb ed="X" n="0699c18"/><lb ed="R008" n="0373a04"/>生之願門，則塵塵行滿。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0699c19"/><lb ed="R008" n="0373a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0699c1901">見聞爲種下，文有八段，正顯成益圓遍之相。此第
<lb ed="X" n="0699c20"/><lb ed="R008" n="0373a06"/>一段，明見聞益，亦名爲種益，卽隨好品地獄天子
<lb ed="X" n="0699c21"/><lb ed="R008" n="0373a07"/>三重頓圓，及初地云：雖住海水劫火中，堪受此法
<lb ed="X" n="0699c22"/><lb ed="R008" n="0373a08"/>必得聞，其有生疑不信者，永不得聞如是義。不信
<lb ed="X" n="0699c23"/><lb ed="R008" n="0373a09"/>不聞，翻顯信則成益。海水是龍、畜生趣攝，劫火是
<lb ed="X" n="0699c24"/><lb ed="R008" n="0373a10"/>天火災，及初禪生在二禪，光音等天、長壽天難於
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0700a" n="0700a"/>
<lb ed="X" n="0700a01"/><lb ed="R008" n="0373a11"/>此得聞，兼上地獄天子<anchor xml:id="nkr_note_add_0700a0101" n="0700a0101"/><anchor xml:id="beg0700a0101" n="0700a0101"/>已<anchor xml:id="end0700a0101"/>有三難，佛會神鬼得聞
<lb ed="X" n="0700a02"/><lb ed="R008" n="0373a12"/>三途足矣。火災之時，兼佛前佛後，人天異道<anchor xml:id="nkr_note_add_0700a0201" n="0700a0201"/><anchor xml:id="beg0700a0201" n="0700a0201"/>已<anchor xml:id="end0700a0201"/>兼
<lb ed="X" n="0700a03"/><lb ed="R008" n="0373a13"/>辨聰，亦不揀北洲，聾者目視，盲者耳聞，故八難具
<lb ed="X" n="0700a04"/><lb ed="R008" n="0373a14"/>矣，皆容見聞爲種之義。超十地之階，正在地獄天
<lb ed="X" n="0700a05"/><lb ed="R008" n="0373a15"/>子擧重攝輕，<name role="" type="person">阿鼻地獄</name>尙得頓圓，忝在人流，豈不
<lb ed="X" n="0700a06"/><lb ed="R008" n="0373a16"/>留所？故隨好光明功德品佛吿寶手菩薩言：佛子！
<lb ed="X" n="0700a07"/><lb ed="R008" n="0373a17"/>菩薩足下千輻輪，名光明普照王，此有隨好，名圓
<lb ed="X" n="0700a08"/><lb ed="R008" n="0373a18"/>滿王，常放四十種光明，中有一光，名淸淨功德，能
<lb ed="X" n="0700a09"/><lb ed="R008" n="0373b01"/>照億那由他佛刹微塵數世界，隨諸衆生種種業
<lb ed="X" n="0700a10"/><lb ed="R008" n="0373b02"/>行、種種欲樂皆令成熟。<name role="" type="person">阿鼻地獄</name>極苦衆生遇斯
<lb ed="X" n="0700a11"/><lb ed="R008" n="0373b03"/>光者，皆悉命終生<name role="" type="person">兜率天</name>。旣生天<anchor xml:id="nkr_note_add_0700a1101" n="0700a1101"/><anchor xml:id="beg0700a1101" n="0700a1101"/>已<anchor xml:id="end0700a1101"/>，天鼓廣爲說
<lb ed="X" n="0700a12"/><lb ed="R008" n="0373b04"/>法。乃至云：爾時，諸天子聞說普賢廣大迴向，得十
<lb ed="X" n="0700a13"/><lb ed="R008" n="0373b05"/>地故，獲諸力莊嚴三昧故，以衆生數等淸淨三業
<lb ed="X" n="0700a14"/><lb ed="R008" n="0373b06"/>悔除一切諸重障故，卽見百千億那由他佛刹微
<lb ed="X" n="0700a15"/><lb ed="R008" n="0373b07"/>塵數七寶蓮華，一一華上皆有菩薩結跏趺座，放
<lb ed="X" n="0700a16"/><lb ed="R008" n="0373b08"/>大光明，乃至以華散於佛上。又云：其諸香雲普雨
<lb ed="X" n="0700a17"/><lb ed="R008" n="0373b09"/>無量佛刹微塵數世界，若有衆生身蒙香者，其身
<lb ed="X" n="0700a18"/><lb ed="R008" n="0373b10"/>安樂，乃至八萬四千煩惱，了知如是悉是虗妄。如
<lb ed="X" n="0700a19"/><lb ed="R008" n="0373b11"/>是知<anchor xml:id="nkr_note_add_0700a1901" n="0700a1901"/><anchor xml:id="beg0700a1901" n="0700a1901"/>已<anchor xml:id="end0700a1901"/>，成就香幢雲自在光明淸淨善根。釋曰：此
<lb ed="X" n="0700a20"/><lb ed="R008" n="0373b12"/>卽第一重得十地。次云：若有衆生見其蓋者，種淸
<lb ed="X" n="0700a21"/><lb ed="R008" n="0373b13"/>淨金網轉輪王一恒河沙善根。釋曰：此卽第二重
<lb ed="X" n="0700a22"/><lb ed="R008" n="0373b14"/>得十地。後文復云：是菩薩摩訶薩住淸淨金網轉
<lb ed="X" n="0700a23"/><lb ed="R008" n="0373b15"/>輪王位，放摩尼髻淸淨光明。若有衆生遇斯光者，
<lb ed="X" n="0700a24"/><lb ed="R008" n="0373b16"/>皆得菩薩第十地位，成就無量智慧光明，得十種
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0700b" n="0700b"/>
<lb ed="X" n="0700b01"/><lb ed="R008" n="0373b17"/>淸淨眼，乃至十種淸淨意，具足無量甚深三昧。釋
<lb ed="X" n="0700b02"/><lb ed="R008" n="0373b18"/>曰：此卽第三重得十地也。</p><p xml:id="pX05p0700b0211" cb:place="inline">▲解行在躬等者，第二、
<lb ed="X" n="0700b03"/><lb ed="R008" n="0374a01"/>解行益。七十八經慈氏讚善財云：餘諸菩薩經於
<lb ed="X" n="0700b04"/><lb ed="R008" n="0374a02"/>無量百千萬億那由他劫，乃能滿足菩薩願行，乃
<lb ed="X" n="0700b05"/><lb ed="R008" n="0374a03"/>能親近諸佛菩提。此長者子於一生內，則能淨佛
<lb ed="X" n="0700b06"/><lb ed="R008" n="0374a04"/>刹，則能化衆生，則能以智慧深入法界，則能成就
<lb ed="X" n="0700b07"/><lb ed="R008" n="0374a05"/>諸波羅蜜，則能增廣一切諸行，則能圓滿一切大
<lb ed="X" n="0700b08"/><lb ed="R008" n="0374a06"/>願，則能超出一切魔業，則能承事一切善友，則能
<lb ed="X" n="0700b09"/><lb ed="R008" n="0374a07"/>淸淨諸菩薩道，則能具足普賢諸行及威光太子，
<lb ed="X" n="0700b10"/><lb ed="R008" n="0374a08"/>亦是一生圓多劫之果。上二皆明證速。又此經宗
<lb ed="X" n="0700b11"/><lb ed="R008" n="0374a09"/>明三生圓滿：一、見聞生，二、解行生，卽上二句；三、證
<lb ed="X" n="0700b12"/><lb ed="R008" n="0374a10"/>入生，卽下二句。</p><p xml:id="pX05p0700b1207" cb:place="inline">▲師子奮迅等者，第三、頓證益也。
<lb ed="X" n="0700b13"/><lb ed="R008" n="0374a11"/>謂第六十經初爾時世尊知諸菩薩心之所念，大
<lb ed="X" n="0700b14"/><lb ed="R008" n="0374a12"/>悲爲身，大悲爲門，大悲爲首，以大悲法而爲方便，
<lb ed="X" n="0700b15"/><lb ed="R008" n="0374a13"/>充遍虗空，入師子頻申三昧。舊經云奮迅。奮迅之
<lb ed="X" n="0700b16"/><lb ed="R008" n="0374a14"/>義，就師子說，其義便故。至第六十一中普賢開發
<lb ed="X" n="0700b17"/><lb ed="R008" n="0374a15"/>後，如來眉間放光照故，時逝多林菩薩大衆悉見
<lb ed="X" n="0700b18"/><lb ed="R008" n="0374a16"/>一切盡法界、虗空界一切佛刹，一一微塵中各有
<lb ed="X" n="0700b19"/><lb ed="R008" n="0374a17"/>一切佛刹微塵數諸佛國土，種種名、種種色、種種
<lb ed="X" n="0700b20"/><lb ed="R008" n="0374a18"/>淸淨、種種住處、種種形相，如是一切諸國土中皆
<lb ed="X" n="0700b21"/><lb ed="R008" n="0374b01"/>有大菩薩座，於道場師子座上成等正覺，菩薩大
<lb ed="X" n="0700b22"/><lb ed="R008" n="0374b02"/>衆前後圍遶，諸世間主而爲供養等，乃至云是故
<lb ed="X" n="0700b23"/><lb ed="R008" n="0374b03"/>皆得入於如來不可思議甚深三昧，盡法界、虗空
<lb ed="X" n="0700b24"/><lb ed="R008" n="0374b04"/>界大神通力，或入法身，或入色身，或入往昔所成
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0700c" n="0700c"/>
<lb ed="X" n="0700c01"/><lb ed="R008" n="0374b05"/>就行，或入圓滿諸波羅蜜，或入莊嚴淸淨行輪，或
<lb ed="X" n="0700c02"/><lb ed="R008" n="0374b06"/>入菩薩諸地，或入成正覺力，或入佛所住三昧無
<lb ed="X" n="0700c03"/><lb ed="R008" n="0374b07"/>差別大神變，或入如來力、無畏智，或入佛無礙辨
<lb ed="X" n="0700c04"/><lb ed="R008" n="0374b08"/>才海，卽頓證林中也。廣說以十能入入此所入。</p><p xml:id="pX05p0700c0419" cb:place="inline">▲
<lb ed="X" n="0700c05"/><lb ed="R008" n="0374b09"/>象王迴旋等者，第四、超權益。卽六十一經末會之
<lb ed="X" n="0700c06"/><lb ed="R008" n="0374b10"/>初，六千比丘會，身子令六千比丘觀文殊十德。六
<lb ed="X" n="0700c07"/><lb ed="R008" n="0374b11"/>千請往奉覲文殊，身子令見。爾時<name role="" type="person">文殊師利</name>童子、
<lb ed="X" n="0700c08"/><lb ed="R008" n="0374b12"/>無量自在菩薩圍遶，幷其大衆，如象王迴觀諸比
<lb ed="X" n="0700c09"/><lb ed="R008" n="0374b13"/>丘，故云象王迴旋。言六千道成於言下者，比丘興
<lb ed="X" n="0700c10"/><lb ed="R008" n="0374b14"/>願，文殊令發十種無疲厭心。時諸比丘聞此法<anchor xml:id="nkr_note_add_0700c1001" n="0700c1001"/><anchor xml:id="beg0700c1001" n="0700c1001"/>已<anchor xml:id="end0700c1001"/>，
<lb ed="X" n="0700c11"/><lb ed="R008" n="0374b15"/>則得三昧，名無礙眼見一切佛境界。得此三昧故，
<lb ed="X" n="0700c12"/><lb ed="R008" n="0374b16"/>悉見十方無量無邊一切世界諸佛如來，及其所
<lb ed="X" n="0700c13"/><lb ed="R008" n="0374b17"/>有道場衆會；亦悉見彼十方世界一切諸趣所有
<lb ed="X" n="0700c14"/><lb ed="R008" n="0374b18"/>衆生；亦悉見彼一切世界種種差別；亦悉見彼一
<lb ed="X" n="0700c15"/><lb ed="R008" n="0375a01"/>切世界所有微塵；亦悉見彼諸世界中一切衆生
<lb ed="X" n="0700c16"/><lb ed="R008" n="0375a02"/>所住宮殿，以種種寶而爲莊嚴；及亦聞彼諸佛如
<lb ed="X" n="0700c17"/><lb ed="R008" n="0375a03"/>來種種言音演說諸法，文詞訓釋悉皆解了；亦能
<lb ed="X" n="0700c18"/><lb ed="R008" n="0375a04"/>觀察彼世界中一切衆生諸根心欲；亦能憶念彼
<lb ed="X" n="0700c19"/><lb ed="R008" n="0375a05"/>世界中一切衆生前後十生；亦能憶念彼世界中
<lb ed="X" n="0700c20"/><lb ed="R008" n="0375a06"/>過去、未來各十劫事；亦能憶念彼諸如來十本生
<lb ed="X" n="0700c21"/><lb ed="R008" n="0375a07"/>事、十成正覺、十轉法輪、十種神通、十種說法、十種
<lb ed="X" n="0700c22"/><lb ed="R008" n="0375a08"/>敎<anchor xml:id="nkr_note_orig_0700001" n="0700001"/>誠、十種辯才；又卽成就十千菩提心、十千三昧、
<lb ed="X" n="0700c23"/><lb ed="R008" n="0375a09"/>十千波羅蜜，悉皆淸淨，得大智慧圓滿光明，得菩
<lb ed="X" n="0700c24"/><lb ed="R008" n="0375a10"/>薩十神通柔軟微妙，住菩薩心堅固不動。爾時，文
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0701a" n="0701a"/>
<lb ed="X" n="0701a01"/><lb ed="R008" n="0375a11"/>殊師利菩薩勸諸比丘住普賢行；住普賢行<anchor xml:id="nkr_note_add_0701a0101" n="0701a0101"/><anchor xml:id="beg0701a0101" n="0701a0101"/>已<anchor xml:id="end0701a0101"/>，入
<lb ed="X" n="0701a02"/><lb ed="R008" n="0375a12"/>大願海；入大願海<anchor xml:id="nkr_note_add_0701a0201" n="0701a0201"/><anchor xml:id="beg0701a0201" n="0701a0201"/>已<anchor xml:id="end0701a0201"/>，成就大願海；以成就大願海
<lb ed="X" n="0701a03"/><lb ed="R008" n="0375a13"/>故，心淸淨；心淸淨故，身淸淨；身淸淨故，身輕利；身
<lb ed="X" n="0701a04"/><lb ed="R008" n="0375a14"/>輕利故，得大神通，無有退轉；得此神通故，不離文
<lb ed="X" n="0701a05"/><lb ed="R008" n="0375a15"/>殊師利足下，普於十方一切佛所悉現其身，具足
<lb ed="X" n="0701a06"/><lb ed="R008" n="0375a16"/>成就一切佛法。釋曰：此卽道成也。一三昧中有十
<lb ed="X" n="0701a07"/><lb ed="R008" n="0375a17"/>通用，皆圓益也。</p><p xml:id="pX05p0701a0707" cb:place="inline">▲啓明東廟等者，第五、成智益。啓
<lb ed="X" n="0701a08"/><lb ed="R008" n="0375a18"/>明東廟者，卽第六十二經云：爾時<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩
<lb ed="X" n="0701a09"/><lb ed="R008" n="0375b01"/>勸諸比丘發阿耨多羅三藐三菩提心<anchor xml:id="nkr_note_add_0701a0901" n="0701a0901"/><anchor xml:id="beg0701a0901" n="0701a0901"/>已<anchor xml:id="end0701a0901"/>，漸次南
<lb ed="X" n="0701a10"/><lb ed="R008" n="0375b02"/>行，至福城東，住莊嚴幢<name role="" type="person">娑羅林</name>中往昔諸佛敎化
<lb ed="X" n="0701a11"/><lb ed="R008" n="0375b03"/>衆生大塔廟處。釋曰：此卽東廟。時福城人聞文殊
<lb ed="X" n="0701a12"/><lb ed="R008" n="0375b04"/>師利童子在莊嚴幢<name role="" type="person">娑羅林</name>中大塔廟處，無量大
<lb ed="X" n="0701a13"/><lb ed="R008" n="0375b05"/>衆從其城出，來詣其所。下別列。中有五百優婆塞、
<lb ed="X" n="0701a14"/><lb ed="R008" n="0375b06"/>優婆夷、五百童男、五百童女，善財是一。下文殊師
<lb ed="X" n="0701a15"/><lb ed="R008" n="0375b07"/>利別觀。善財觀察<anchor xml:id="nkr_note_add_0701a1501" n="0701a1501"/><anchor xml:id="beg0701a1501" n="0701a1501"/>已<anchor xml:id="end0701a1501"/>，安慰開喩，而爲演說一切佛
<lb ed="X" n="0701a16"/><lb ed="R008" n="0375b08"/>法。乃至說此法<anchor xml:id="nkr_note_add_0701a1601" n="0701a1601"/><anchor xml:id="beg0701a1601" n="0701a1601"/>已<anchor xml:id="end0701a1601"/>，慇懃勸喩，增長勢力，令其歡喜，
<lb ed="X" n="0701a17"/><lb ed="R008" n="0375b09"/>發阿耨多羅三藐三菩提心。又令憶念過去善根。
<lb ed="X" n="0701a18"/><lb ed="R008" n="0375b10"/>作是事<anchor xml:id="nkr_note_add_0701a1801" n="0701a1801"/><anchor xml:id="beg0701a1801" n="0701a1801"/>已<anchor xml:id="end0701a1801"/>，卽於其處復爲衆生隨宜說法，然後而
<lb ed="X" n="0701a19"/><lb ed="R008" n="0375b11"/>去。爾時善財童子從<name role="" type="person">文殊師利</name>所聞佛如是種種
<lb ed="X" n="0701a20"/><lb ed="R008" n="0375b12"/>功德，一心勤求阿耨多羅三藐三菩提，隨文殊師
<lb ed="X" n="0701a21"/><lb ed="R008" n="0375b13"/>利而說偈言等，卽啓智明也。言智滿不異於初心
<lb ed="X" n="0701a22"/><lb ed="R008" n="0375b14"/>者，卽第八十經初智照無二相。經云：是時，文殊師
<lb ed="X" n="0701a23"/><lb ed="R008" n="0375b15"/>利遙申右手，過一百一千由旬，按善財<anchor xml:id="nkr_note_orig_0701001" n="0701001"/>項，作如是
<lb ed="X" n="0701a24"/><lb ed="R008" n="0375b16"/>言：善哉！善哉！善男子！若離信根，心劣憂悔，功行不
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0701b" n="0701b"/>
<lb ed="X" n="0701b01"/><lb ed="R008" n="0375b17"/>具，退失精勤，於一善根心生住著，於少功德便以
<lb ed="X" n="0701b02"/><lb ed="R008" n="0375b18"/>爲足，不能善巧發起行願，不爲善知識之所攝護，
<lb ed="X" n="0701b03"/><lb ed="R008" n="0376a01"/>不爲如來之所憶念，不能了知如是法性、如是理
<lb ed="X" n="0701b04"/><lb ed="R008" n="0376a02"/>趣、如是法門、如是所行、如是所住、如是境界，若周
<lb ed="X" n="0701b05"/><lb ed="R008" n="0376a03"/>遍知、若種種知、若盡源底、若解了、若趣入、若解說、
<lb ed="X" n="0701b06"/><lb ed="R008" n="0376a04"/>若分別、若證知、若獲得，皆悉不能。釋曰：了知法性
<lb ed="X" n="0701b07"/><lb ed="R008" n="0376a05"/>下，卽是智滿。若離信心，則不能得。反顯由信心故，
<lb ed="X" n="0701b08"/><lb ed="R008" n="0376a06"/>得不離初心，則信、智無二。若約不動智爲初，卽前、
<lb ed="X" n="0701b09"/><lb ed="R008" n="0376a07"/>後二智無二也。</p><p xml:id="pX05p0701b0907" cb:place="inline">▲寄位南求等者，第六、成位益。謂
<lb ed="X" n="0701b10"/><lb ed="R008" n="0376a08"/>善財初見文殊，寄十信位；德雲至瞿波，寄三賢、十
<lb ed="X" n="0701b11"/><lb ed="R008" n="0376a09"/>聖位；摩耶<anchor xml:id="nkr_note_add_0701b1101" n="0701b1101"/><anchor xml:id="beg0701b1101" n="0701b1101"/>已<anchor xml:id="end0701b1101"/>下，兼寄等覺。至見普賢，便得因圓，不
<lb ed="X" n="0701b12"/><lb ed="R008" n="0376a10"/>踰毛孔。文云：時善財童子又見自身在普賢身內，
<lb ed="X" n="0701b13"/><lb ed="R008" n="0376a11"/>十方一切諸世界中敎化衆生。又云：是善財童子
<lb ed="X" n="0701b14"/><lb ed="R008" n="0376a12"/>從初發心乃至得見普賢菩薩，於其中間所入一
<lb ed="X" n="0701b15"/><lb ed="R008" n="0376a13"/>切諸佛刹海。今於普賢一毛孔中，一念所入諸佛
<lb ed="X" n="0701b16"/><lb ed="R008" n="0376a14"/>刹海，過前不可說不可說佛刹微塵數倍。如一毛
<lb ed="X" n="0701b17"/><lb ed="R008" n="0376a15"/>孔，一切毛孔悉亦如是。又云：善財童子於普賢菩
<lb ed="X" n="0701b18"/><lb ed="R008" n="0376a16"/>薩毛孔刹中，或於一刹經於一劫如是而行，乃至
<lb ed="X" n="0701b19"/><lb ed="R008" n="0376a17"/>或有經不可說不可說佛刹微塵數劫如是而行，
<lb ed="X" n="0701b20"/><lb ed="R008" n="0376a18"/>亦不於此刹沒、於彼刹現，念念周遍無邊刹海，敎
<lb ed="X" n="0701b21"/><lb ed="R008" n="0376b01"/>化衆生，令向阿耨多羅三藐三菩提。當是之時，善
<lb ed="X" n="0701b22"/><lb ed="R008" n="0376b02"/>財童子則次第得普賢菩薩諸行願海，與普賢等，
<lb ed="X" n="0701b23"/><lb ed="R008" n="0376b03"/>與諸佛等，一身充滿一切世界，刹等，行等，正覺等，
<lb ed="X" n="0701b24"/><lb ed="R008" n="0376b04"/>神通等，法輪等，辨才等，言詞等，音聲等，力、無畏等，
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0701c" n="0701c"/>
<lb ed="X" n="0701c01"/><lb ed="R008" n="0376b05"/>佛所住等，大慈悲等，不可思議解脫自在悉皆同
<lb ed="X" n="0701c02"/><lb ed="R008" n="0376b06"/>等。釋曰：此卽毛孔中因圓也。</p><p xml:id="pX05p0701c0212" cb:place="inline">▲剖微塵之經卷等
<lb ed="X" n="0701c03"/><lb ed="R008" n="0376b07"/>者，第七、顯因成果益。卽出現品大經潛塵喩。經云：
<lb ed="X" n="0701c04"/><lb ed="R008" n="0376b08"/>如有大經卷，量等三千界，在於一塵內，一切塵悉
<lb ed="X" n="0701c05"/><lb ed="R008" n="0376b09"/>然。有一聰慧人，淨眼悉明見，破塵出經卷，普饒益
<lb ed="X" n="0701c06"/><lb ed="R008" n="0376b10"/>衆生。佛智亦如是，遍在衆生心，妄想之所纏，不覺
<lb ed="X" n="0701c07"/><lb ed="R008" n="0376b11"/>亦不知。諸佛大慈悲，令其除妄想，如是乃出現，饒
<lb ed="X" n="0701c08"/><lb ed="R008" n="0376b12"/>益諸菩薩。又經云：菩薩應知自心念念常有佛成
<lb ed="X" n="0701c09"/><lb ed="R008" n="0376b13"/>正覺。何以故？諸佛如來不離此心成正覺故。故念
<lb ed="X" n="0701c10"/><lb ed="R008" n="0376b14"/>念相應，則念念成矣。</p><p xml:id="pX05p0701c1009" cb:place="inline">▲盡衆生之願門等者，第八、
<lb ed="X" n="0701c11"/><lb ed="R008" n="0376b15"/>成就行願益。謂菩薩發心，化盡生界。生界若盡，大
<lb ed="X" n="0701c12"/><lb ed="R008" n="0376b16"/>願方終。生界無窮，大願無盡。故十地品云：若衆生
<lb ed="X" n="0701c13"/><lb ed="R008" n="0376b17"/>界盡，我願乃盡。而衆生界不可盡故，我此大願善
<lb ed="X" n="0701c14"/><lb ed="R008" n="0376b18"/>根無有窮盡。今生界雖無有盡，而等有經卷，故普
<lb ed="X" n="0701c15"/><lb ed="R008" n="0377a01"/>開之，要令盡無盡之衆生爲大願矣。言塵塵行滿
<lb ed="X" n="0701c16"/><lb ed="R008" n="0377a02"/>者，菩薩大悲不可盡故，心量難思。爲一衆生，於一
<lb ed="X" n="0701c17"/><lb ed="R008" n="0377a03"/>塵中，經無量劫，修行萬行，而心不疲倦。塵塵皆爾，
<lb ed="X" n="0701c18"/><lb ed="R008" n="0377a04"/>生生盡然，方顯願行無窮盡也。故文殊讚善財云：
<lb ed="X" n="0701c19"/><lb ed="R008" n="0377a05"/>汝遍一切刹，微塵等諸劫，修行普賢行，成就菩提
<lb ed="X" n="0701c20"/><lb ed="R008" n="0377a06"/>道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0701c21"/><lb ed="R008" n="0377a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0701c2101">▲眞可謂常恒之妙說，通方之洪規，稱性之極談，一
<lb ed="X" n="0701c22"/><lb ed="R008" n="0377a08"/>乘之要軌也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0701c23"/><lb ed="R008" n="0377a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0701c2301">第八、眞可謂下，結歎宏遠。於中二：先當相顯勝，後
<lb ed="X" n="0701c24"/><lb ed="R008" n="0377a10"/>對他顯勝。今初四句：初句明常，常恒之說前後際
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0702a" n="0702a"/>
<lb ed="X" n="0702a01"/><lb ed="R008" n="0377a11"/>而無涯故。二、通方之洪規者，明遍，無有一國不說
<lb ed="X" n="0702a02"/><lb ed="R008" n="0377a12"/>此法故，明是通方不同隨宜之敎有說不說。三、稱
<lb ed="X" n="0702a03"/><lb ed="R008" n="0377a13"/>性之極談者，顯深，一一稱理故，一文一句卽不可
<lb ed="X" n="0702a04"/><lb ed="R008" n="0377a14"/>盡。故普賢語善財云：我法海中無有一文、無有一
<lb ed="X" n="0702a05"/><lb ed="R008" n="0377a15"/>句非是捨施無量轉輪王位而求得者等。四、一乘
<lb ed="X" n="0702a06"/><lb ed="R008" n="0377a16"/>之要軌者，明要，謂於一乘中是別敎一乘不共之
<lb ed="X" n="0702a07"/><lb ed="R008" n="0377a17"/>旨、圓因之門、成佛之妙故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0702a08"/><lb ed="R008" n="0377a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0702a0801">▲尋斯玄旨，却覽餘經，其猶杲日麗天，奪衆景之耀；
<lb ed="X" n="0702a09"/><lb ed="R008" n="0377b01"/>須彌橫海，落群峯之高。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0702a10"/><lb ed="R008" n="0377b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0702a1001">尋斯玄旨下，二、對他顯勝。先法、後喩。</p><p xml:id="pX05p0702a1015" cb:place="inline">▲文有二喩。
<lb ed="X" n="0702a11"/><lb ed="R008" n="0377b03"/>初其猶杲日麗天，奪衆景之耀者，智明暎奪，喩初
<lb ed="X" n="0702a12"/><lb ed="R008" n="0377b04"/>昇之日，謂之杲日。麗者，著明也。此經猶如杲日，杲
<lb ed="X" n="0702a13"/><lb ed="R008" n="0377b05"/>日旣昇，衆景奪耀。景，明也。謂星月等光，卽大明流
<lb ed="X" n="0702a14"/><lb ed="R008" n="0377b06"/>空，繁星奪曜。斯經大闡，衆典無耀。</p><p xml:id="pX05p0702a1414" cb:place="inline">▲後須彌橫海，
<lb ed="X" n="0702a15"/><lb ed="R008" n="0377b07"/>落群峯之高者，卽高勝難齊喩。須彌卽是此經，群
<lb ed="X" n="0702a16"/><lb ed="R008" n="0377b08"/>峯卽是餘經。設有七金鐵圍，方餘高廣，比妙高之
<lb ed="X" n="0702a17"/><lb ed="R008" n="0377b09"/>出海，並落其高，以俯望群峯，如培塿故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0702a18"/><lb ed="R008" n="0377b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0702a1801">▲是以菩薩搜祕於龍宮，大賢闡揚於東夏。顧惟正
<lb ed="X" n="0702a19"/><lb ed="R008" n="0377b11"/>法之代，尙匿淸輝；幸哉像季之時，偶斯玄化。況逢聖
<lb ed="X" n="0702a20"/><lb ed="R008" n="0377b12"/>主，得在靈山，竭思幽宗，豈無慶躍？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0702a21"/><lb ed="R008" n="0377b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0702a2101">第九、是以菩薩下，感慶逢遇。於中二：一、弘闡源由；
<lb ed="X" n="0702a22"/><lb ed="R008" n="0377b14"/>二、正明感遇。今初，謂龍樹菩薩五百年外方入龍
<lb ed="X" n="0702a23"/><lb ed="R008" n="0377b15"/>宮，搜求得斯奧典，事如別傳及纂靈記。言大賢闡
<lb ed="X" n="0702a24"/><lb ed="R008" n="0377b16"/>揚於東夏者，正取覺賢兼餘大德，謂智嚴、法業、日
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0702b" n="0702b"/>
<lb ed="X" n="0702b01"/><lb ed="R008" n="0377b17"/>照、實叉等闡揚斯典。言於東夏者，謂<anchor xml:id="nkr_note_add_0702b0101" n="0702b0101"/><anchor xml:id="beg0702b0101" n="0702b0101"/>蔥<anchor xml:id="end0702b0101"/>嶺之東地
<lb ed="X" n="0702b02"/><lb ed="R008" n="0377b18"/>方數千里，謂之神洲大夏。而上云是以者，由上深
<lb ed="X" n="0702b03"/><lb ed="R008" n="0378a01"/>妙故搜之闡之，故龍樹入於龍宮，廣見無數偏誦
<lb ed="X" n="0702b04"/><lb ed="R008" n="0378a02"/>此經者，以玄妙故，故智論詺爲大不思議經，而諸
<lb ed="X" n="0702b05"/><lb ed="R008" n="0378a03"/>大德皆見此經一文一句竭海墨而莫盡，一偈一
<lb ed="X" n="0702b06"/><lb ed="R008" n="0378a04"/>光破地獄之劇苦，故盡命弘傳耳。</p><p xml:id="pX05p0702b0614" cb:place="inline">▲顧惟正法之
<lb ed="X" n="0702b07"/><lb ed="R008" n="0378a05"/>代等者，二、正明感遇。於中亦二：先對昔自慶，後對
<lb ed="X" n="0702b08"/><lb ed="R008" n="0378a06"/>今自慶。今卽初也。謂五百年前卽當正法，斯經淸
<lb ed="X" n="0702b09"/><lb ed="R008" n="0378a07"/>輝，隱匿龍宮之內，時人不聞。何幸像法垂末之年，
<lb ed="X" n="0702b10"/><lb ed="R008" n="0378a08"/>遇斯玄微之化，生居像末，應合悲傷。反顧前不聞
<lb ed="X" n="0702b11"/><lb ed="R008" n="0378a09"/>經，未慚正法之代，故自慶也。此依不減正法一千
<lb ed="X" n="0702b12"/><lb ed="R008" n="0378a10"/>年故，今爲像末，以今去大師涅槃一千八百六十
<lb ed="X" n="0702b13"/><lb ed="R008" n="0378a11"/>年故。又案大集月藏分：第一五百年解脫牢固，第
<lb ed="X" n="0702b14"/><lb ed="R008" n="0378a12"/>二五百年禪定牢固，第三五百年多聞牢固，第四
<lb ed="X" n="0702b15"/><lb ed="R008" n="0378a13"/>五百年塔寺牢固，第五五百年鬪諍牢固。今居塔
<lb ed="X" n="0702b16"/><lb ed="R008" n="0378a14"/>寺之末，將隣鬪諍之時，翻聞難思之經，碎身莫酬
<lb ed="X" n="0702b17"/><lb ed="R008" n="0378a15"/>其慶。</p><p xml:id="pX05p0702b1703" cb:place="inline">▲況逢聖主。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0702001" n="0702001"/>下等二對，今自慶此。慶此有三：
<lb ed="X" n="0702b18"/><lb ed="R008" n="0378a16"/>一、慶時；二、慶處；三、慶修。初卽況逢聖主，謂明時難
<lb ed="X" n="0702b19"/><lb ed="R008" n="0378a17"/>遇。今値聖明天子，敷陳五敎，高闡一乘，列刹相望，
<lb ed="X" n="0702b20"/><lb ed="R008" n="0378a18"/>鐘梵交響，使得閑居學肆，探<anchor xml:id="nkr_note_add_0702b2001" n="0702b2001"/><anchor xml:id="beg0702b2001" n="0702b2001"/>賾<anchor xml:id="end0702b2001"/>玄門，斯一幸也。二、
<lb ed="X" n="0702b21"/><lb ed="R008" n="0378b01"/>得在靈山者，慶處也。淸涼靈山，三千之最，文殊大
<lb ed="X" n="0702b22"/><lb ed="R008" n="0378b02"/>聖，諸佛祖師。金色雖在東方，住處卽爲金色；大聖
<lb ed="X" n="0702b23"/><lb ed="R008" n="0378b03"/>雖周法界，攝機長在此山。應感普周，若百川影落；
<lb ed="X" n="0702b24"/><lb ed="R008" n="0378b04"/>淸涼長在，猶素月<anchor xml:id="nkr_note_orig_0702002" n="0702002"/>燈空。萬聖幽贊於五峯，百祇傳
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0702c" n="0702c"/>
<lb ed="X" n="0702c01"/><lb ed="R008" n="0378b05"/>慶於千古。況大孚靈鷲，標乎聖寺之名；一介微僧，
<lb ed="X" n="0702c02"/><lb ed="R008" n="0378b06"/>得在居人之數。此之慶幸，爰媿多生，斯再幸也。三、
<lb ed="X" n="0702c03"/><lb ed="R008" n="0378b07"/>竭思幽宗者，慶所修也。大方廣佛華嚴經，卽毗盧
<lb ed="X" n="0702c04"/><lb ed="R008" n="0378b08"/>遮那之淵府，普賢菩薩之心胷，一切諸佛之所證，
<lb ed="X" n="0702c05"/><lb ed="R008" n="0378b09"/>一切菩薩之所持，包性相之無遺，圓理智而特出，
<lb ed="X" n="0702c06"/><lb ed="R008" n="0378b10"/>不入餘人之手，何幸捧而持之？積行菩薩猶迷，何
<lb ed="X" n="0702c07"/><lb ed="R008" n="0378b11"/>幸探乎幽邃？亡軀得其死所，竭思有其所歸，幸之
<lb ed="X" n="0702c08"/><lb ed="R008" n="0378b12"/>三也。豈無慶躍？結上三也。其猶溺巨海而遇芳舟，
<lb ed="X" n="0702c09"/><lb ed="R008" n="0378b13"/>墜長空而乘靈鶴，慶躍之至，手舞何階？故感之慶
<lb ed="X" n="0702c10"/><lb ed="R008" n="0378b14"/>之，唯聖賢之知我也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0702c11"/><lb ed="R008" n="0378b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0702c1101">▲題稱大方廣佛華嚴經者，卽無盡修多羅之總名。
<lb ed="X" n="0702c12"/><lb ed="R008" n="0378b16"/>世主妙嚴品第一者，卽衆篇義類之別目。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0702c13"/><lb ed="R008" n="0378b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0702c1301">第十、題稱大方廣佛華嚴經者下，略釋名題。以下
<lb ed="X" n="0702c14"/><lb ed="R008" n="0378b18"/>第九門廣釋，故此云略。於中三：先、雙標經品；二、雙
<lb ed="X" n="0702c15"/><lb ed="R008" n="0379a01"/>釋；二、目；三、雙結。今初，上標經目，謂從略至廣展演
<lb ed="X" n="0702c16"/><lb ed="R008" n="0379a02"/>無窮，難思敎海不離七字，故云無盡修多羅之總
<lb ed="X" n="0702c17"/><lb ed="R008" n="0379a03"/>名。後世主妙嚴品第一、卽衆篇義類之別目者，標
<lb ed="X" n="0702c18"/><lb ed="R008" n="0379a04"/>品目也。衆篇卽三十九品，品者義類不同，今當其
<lb ed="X" n="0702c19"/><lb ed="R008" n="0379a05"/>一，故云別目。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0702c20"/><lb ed="R008" n="0379a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0702c2001">▲大以曠兼無際，方以正法自持。廣則稱體而周，佛
<lb ed="X" n="0702c21"/><lb ed="R008" n="0379a07"/>謂覺斯玄妙。華喩功德萬行，嚴謂飾法成人。經乃注
<lb ed="X" n="0702c22"/><lb ed="R008" n="0379a08"/>無竭之涌泉，貫玄凝之妙義。攝無邊之海會，作終古
<lb ed="X" n="0702c23"/><lb ed="R008" n="0379a09"/>之常規。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0702c24"/><lb ed="R008" n="0379a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0702c2401">大以曠兼下，二、雙釋二目：先釋總題，後釋品目。今
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0703a" n="0703a"/>
<lb ed="X" n="0703a01"/><lb ed="R008" n="0379a11"/>初。下有十門釋其七字，字各十義，今但略擧當字
<lb ed="X" n="0703a02"/><lb ed="R008" n="0379a12"/>釋之。然此七字略有六對：一、經字是敎，上六是義，
<lb ed="X" n="0703a03"/><lb ed="R008" n="0379a13"/>卽敎、義一對；二、嚴字是總，上五是別，卽總、別一對；
<lb ed="X" n="0703a04"/><lb ed="R008" n="0379a14"/>三、華爲能嚴，上四皆所嚴，卽能、所一對；四、佛是所
<lb ed="X" n="0703a05"/><lb ed="R008" n="0379a15"/>嚴成人，上三是所嚴之法，卽人、法一對；五、廣者是
<lb ed="X" n="0703a06"/><lb ed="R008" n="0379a16"/>用，上二是體，卽體、用一對；六、方者是相，大者是性，
<lb ed="X" n="0703a07"/><lb ed="R008" n="0379a17"/>卽性、相一對。故此七字卽七大性：大者體大，方者
<lb ed="X" n="0703a08"/><lb ed="R008" n="0379a18"/>相大，廣者用大，佛者果大，華者因大，嚴者智大，經
<lb ed="X" n="0703a09"/><lb ed="R008" n="0379b01"/>者敎大。則七字皆大，七字皆相等。今各以二義釋
<lb ed="X" n="0703a10"/><lb ed="R008" n="0379b02"/>之。大以曠兼無際者，曠兼明其包含，約廣遍釋大。
<lb ed="X" n="0703a11"/><lb ed="R008" n="0379b03"/>故涅槃云：所言大者，其性廣博，猶如虗空。下經云：
<lb ed="X" n="0703a12"/><lb ed="R008" n="0379b04"/>法性遍在一切處一切衆生及國土三世悉在無
<lb ed="X" n="0703a13"/><lb ed="R008" n="0379b05"/>有餘亦無形相而可得也。二、無際者，約其竪論則
<lb ed="X" n="0703a14"/><lb ed="R008" n="0379b06"/>常，故名大。涅槃云：所言大者，名之爲常。下經云：法
<lb ed="X" n="0703a15"/><lb ed="R008" n="0379b07"/>性無作無變易猶如虗空本淸淨諸佛境界亦如
<lb ed="X" n="0703a16"/><lb ed="R008" n="0379b08"/>是體性非性離有無。然淵府不可以擬其深妙，故
<lb ed="X" n="0703a17"/><lb ed="R008" n="0379b09"/>寄大以目之，實則言慮斯絕。下經云：法性不在於
<lb ed="X" n="0703a18"/><lb ed="R008" n="0379b10"/>言論，無說離說恒寂滅，諸佛境界不可量。爲悟衆
<lb ed="X" n="0703a19"/><lb ed="R008" n="0379b11"/>生，今略說耳。方以正法自持者，亦有二義：一、方者，
<lb ed="X" n="0703a20"/><lb ed="R008" n="0379b12"/>正也；二、方者，法也。並持自性，通上二義。謂恒沙性
<lb ed="X" n="0703a21"/><lb ed="R008" n="0379b13"/>德，卽是相大，並無偏僞，故稱爲正；皆可軌持，目之
<lb ed="X" n="0703a22"/><lb ed="R008" n="0379b14"/>爲法。下經云：凡夫無覺解，佛令住正法，諸法無所
<lb ed="X" n="0703a23"/><lb ed="R008" n="0379b15"/>住，悟此見自身。廣則稱體而周者，此卽用大。用如
<lb ed="X" n="0703a24"/><lb ed="R008" n="0379b16"/>體故，無不周遍。然亦二義，由體有二義故：一者、能
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0703b" n="0703b"/>
<lb ed="X" n="0703b01"/><lb ed="R008" n="0379b17"/>包；二者、能遍。猶如虗空包含萬象，遍至一切色、非
<lb ed="X" n="0703b02"/><lb ed="R008" n="0379b18"/>色處。今用稱體：一、稱體之包，則一塵受世界之無
<lb ed="X" n="0703b03"/><lb ed="R008" n="0380a01"/>邊；二、稱體之遍，則刹那彌綸法界而無盡。上之三
<lb ed="X" n="0703b04"/><lb ed="R008" n="0380a02"/>字，卽體、相、用，無有障碍，爲所證之法界也。佛謂覺
<lb ed="X" n="0703b05"/><lb ed="R008" n="0380a03"/>斯玄妙者，亦有二義：一者、能覺，佛陀梵言，此云覺
<lb ed="X" n="0703b06"/><lb ed="R008" n="0380a04"/>者故；二者、所覺，卽大方廣，斯爲玄妙之境，故云覺
<lb ed="X" n="0703b07"/><lb ed="R008" n="0380a05"/>斯玄妙。斯，卽此也，卽此上大方廣耳。若別說者，覺
<lb ed="X" n="0703b08"/><lb ed="R008" n="0380a06"/>上用者，覺世諦也；覺上體者，覺眞諦也；覺上相者，
<lb ed="X" n="0703b09"/><lb ed="R008" n="0380a07"/>覺中道也。三諦相融，三覺無礙，爲妙覺也。華喩功
<lb ed="X" n="0703b10"/><lb ed="R008" n="0380a08"/>德萬行者，此亦二義：一、感果華，喩於萬行成佛果
<lb ed="X" n="0703b11"/><lb ed="R008" n="0380a09"/>故，或與果俱，或不與俱。俱如蓮華，表因果交徹故；
<lb ed="X" n="0703b12"/><lb ed="R008" n="0380a10"/>不俱如桃李華，不壞先因後果故。二、嚴身華，喩諸
<lb ed="X" n="0703b13"/><lb ed="R008" n="0380a11"/>位功德，必與修果俱故。下經云：神通等法如華，開
<lb ed="X" n="0703b14"/><lb ed="R008" n="0380a12"/>敷衆相如華。具三十二。嚴謂飾法成人者，嚴亦二
<lb ed="X" n="0703b15"/><lb ed="R008" n="0380a13"/>義：一、以萬行飾其本體，卽嚴上大方廣，如瑩明鏡，
<lb ed="X" n="0703b16"/><lb ed="R008" n="0380a14"/>鏡雖本淨，非瑩不明。二、以萬行功德成佛果之人，
<lb ed="X" n="0703b17"/><lb ed="R008" n="0380a15"/>若琢玉成像；又飾本體，如鑄金成像；以行成人，如
<lb ed="X" n="0703b18"/><lb ed="R008" n="0380a16"/>巧匠成像。經乃注無竭之湧泉，下唯經擧四義，然
<lb ed="X" n="0703b19"/><lb ed="R008" n="0380a17"/>亦唯二，謂貫與攝。涌泉卽是所攝義味，常乃通於
<lb ed="X" n="0703b20"/><lb ed="R008" n="0380a18"/>上三：一、注無竭之涌泉，此言猶通諸敎。二、貫玄凝
<lb ed="X" n="0703b21"/><lb ed="R008" n="0380b01"/>之妙義，以總就別，別貫華嚴玄妙義故。凝謂凝湛，
<lb ed="X" n="0703b22"/><lb ed="R008" n="0380b02"/>嚴整之貌也。三、攝無邊之海會者，卽是攝義。無邊
<lb ed="X" n="0703b23"/><lb ed="R008" n="0380b03"/>海會，局此經衆，揀餘衆故。四、作終古之常規者，卽
<lb ed="X" n="0703b24"/><lb ed="R008" n="0380b04"/>是常義。餘處釋云：常乃道軌百王。今亦以通就別，
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0703c" n="0703c"/>
<lb ed="X" n="0703c01"/><lb ed="R008" n="0380b05"/>別屬此經，法眼常全，無缺減故。常恒之說，非隨宜
<lb ed="X" n="0703c02"/><lb ed="R008" n="0380b06"/>故，終古無忒，可得稱常。釋總題竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0703c03"/><lb ed="R008" n="0380b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0703c0301">▲佛及諸王，並稱世主；法門依正，俱曰妙嚴。分義類
<lb ed="X" n="0703c04"/><lb ed="R008" n="0380b08"/>以彰品名，冠群篇而稱第一。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0703c05"/><lb ed="R008" n="0380b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0703c0501">佛及諸王並稱世主，下釋品名，此釋世主。世謂世
<lb ed="X" n="0703c06"/><lb ed="R008" n="0380b10"/>間，卽三世間，謂衆生世間、器世間、智正覺世間。主
<lb ed="X" n="0703c07"/><lb ed="R008" n="0380b11"/>謂君主，卽諸王及佛。地神、水神、主林、主山等神，卽
<lb ed="X" n="0703c08"/><lb ed="R008" n="0380b12"/>器世間主。天王、龍王、夜叉王等，卽衆生世間主。如
<lb ed="X" n="0703c09"/><lb ed="R008" n="0380b13"/>來卽是智正覺世間主。亦總化上二遍統前三，故
<lb ed="X" n="0703c10"/><lb ed="R008" n="0380b14"/>云並稱世主。法門依正俱曰妙嚴者，此嚴亦說三
<lb ed="X" n="0703c11"/><lb ed="R008" n="0380b15"/>世間嚴，法門爲能嚴唯局於主，依正所嚴通三世
<lb ed="X" n="0703c12"/><lb ed="R008" n="0380b16"/>間，衆生及佛俱稱正故。謂諸世間主得別法門自
<lb ed="X" n="0703c13"/><lb ed="R008" n="0380b17"/>嚴<anchor xml:id="nkr_note_add_0703c1301" n="0703c1301"/><anchor xml:id="beg0703c1301" n="0703c1301"/>己<anchor xml:id="end0703c1301"/>衆，卽衆生世間嚴。並用嚴佛亦智正覺嚴，佛
<lb ed="X" n="0703c14"/><lb ed="R008" n="0380b18"/>成正覺是自法門，是故能令其身充滿一切世間，
<lb ed="X" n="0703c15"/><lb ed="R008" n="0381a01"/>其音普順十方國土，菩薩衆中威光赫奕等，卽智
<lb ed="X" n="0703c16"/><lb ed="R008" n="0381a02"/>正覺世間嚴。其地堅固金剛所成，上妙寶輪及衆
<lb ed="X" n="0703c17"/><lb ed="R008" n="0381a03"/>妙華，淸淨摩尼以爲嚴飾等，卽器世間嚴。器世間
<lb ed="X" n="0703c18"/><lb ed="R008" n="0381a04"/>嚴通二法門：一、佛力令嚴，是佛自嚴；二、感者觀見，
<lb ed="X" n="0703c19"/><lb ed="R008" n="0381a05"/>是衆海法門嚴。是故總云法門依正俱曰妙嚴。三
<lb ed="X" n="0703c20"/><lb ed="R008" n="0381a06"/>世間嚴並勝餘敎，故標妙嚴以爲品目，用當諸經
<lb ed="X" n="0703c21"/><lb ed="R008" n="0381a07"/>之序分也。餘如下說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0703c22"/><lb ed="R008" n="0381a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0703c2201">▲斯經有三十九品，此品建初，故云大方廣佛華嚴
<lb ed="X" n="0703c23"/><lb ed="R008" n="0381a09"/>經。世主妙嚴品第一。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0703c24"/><lb ed="R008" n="0381a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0703c2401">後斯經下，雙結二目，用當諸經序分。餘如下說。</p>
<pb ed="X" xml:id="X05.0232.0704a" n="0704a"/>
<lb ed="X" n="0704a01"/><lb ed="R008" n="0381a11"/><p xml:id="pX05p0704a0101">上來大分中，初總序名意<anchor xml:id="nkr_note_add_0704a0101" n="0704a0101"/><anchor xml:id="beg0704a0101" n="0704a0101"/>已<anchor xml:id="end0704a0101"/>竟。</p>
<lb ed="X" n="0704a02"/><lb ed="R008" n="0381a12"/><p xml:id="pX05p0704a0201">自下第二、歸敬請加。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0704a03"/><lb ed="R008" n="0381a13"/>
<lb ed="X" n="0704a04"/><lb ed="R008" n="0381a14"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>大方廣佛華嚴經疏演義鈔卷第一</cb:jhead></cb:juan>
</cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0688c0401" to="#end0688c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0691b1701" to="#end0691b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0692a1401" to="#end0692a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0692b1501" to="#end0692b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0692001" to="#end0692001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">瞻<note type="cf1">T36n1736_p0004c10</note></lem><rdg wit="#wit.orig">贍</rdg></app>
<app from="#beg0693b0101" to="#end0693b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0694b0301" to="#end0694b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0694b1701" to="#end0694b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0695c0401" to="#end0695c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0695c0801" to="#end0695c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0697a2101" to="#end0697a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0697b0101" to="#end0697b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0697c0601" to="#end0697c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0698a1201" to="#end0698a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0698b1301" to="#end0698b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0699b0401" to="#end0699b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0699b0701" to="#end0699b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0700a0101" to="#end0700a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0700a0201" to="#end0700a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0700a1101" to="#end0700a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0700a1901" to="#end0700a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0700c1001" to="#end0700c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0701a0101" to="#end0701a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0701a0201" to="#end0701a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0701a0901" to="#end0701a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0701a1501" to="#end0701a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0701a1601" to="#end0701a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0701a1801" to="#end0701a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0701b1101" to="#end0701b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0702b0101" to="#end0702b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">蔥</lem><rdg wit="#wit.orig">蒽</rdg></app>
<app from="#beg0702b2001" to="#end0702b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">賾<note type="cf1">T36n1736_p0014a22</note></lem><rdg wit="#wit.orig">頤</rdg></app>
<app from="#beg0703c1301" to="#end0703c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0704a0101" to="#end0704a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
<note n="0692001" resp="#resp2" type="mod" cb:note_key="X05.0692b23.04" target="#nkr_note_mod_0692001">瞻【CB】，贍【卍續】，贍疑瞻</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0689001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0689001">竪疑堅</note>
<note n="0690001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0690001">部疑剖</note>
<note n="0692001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0692001">贍疑瞻</note>
<note n="0699001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0699001">子疑千</note>
<note n="0700001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0700001">誠疑誡</note>
<note n="0701001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0701001">項疑頂</note>
<note n="0702001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0702001">下等疑等下</note>
<note n="0702002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0702002">燈疑澄</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0688c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0688c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0691b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0691b1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0692a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0692a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0692b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0692b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0693b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0693b0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0694b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0694b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0694b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0694b1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0695c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0695c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0695c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0695c0801">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0697a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0697a2101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0697b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0697b0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0697c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0697c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0698a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0698a1201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0698b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0698b1301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0699b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0699b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0699b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0699b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0700a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0700a0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0700a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0700a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0700a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0700a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0700a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0700a1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0700c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0700c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0701a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0701a0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0701a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0701a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0701a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0701a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0701a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0701a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0701a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0701a1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0701a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0701a1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0701b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0701b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0702b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0702b0101">蔥【CB】，蒽【卍續】</note>
<note n="0702b2001" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X05.0702b20.12" target="#nkr_note_add_0702b2001">賾【CB】，頤【卍續】</note>
<note n="0703c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0703c1301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0704a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0704a0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>