<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X08n0235">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 235 華嚴經談玄抉擇</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 235 華嚴經談玄抉擇</title>
			<author>遼 鮮演述</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.liyi</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>5卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">8</idno>.<idno type="no">235</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">華嚴經談玄抉擇</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識，古籍酷 AI 自動標點引擎提供新式標點初稿</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>AI 標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB02439">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02439</charName>
				<mapping cb:dec="985479" type="PUA">U+F0987</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>佞</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[佞-二+〦]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB06900">
				<charName>CBETA CHARACTER CB06900</charName>
				<mapping cb:dec="989940" type="PUA">U+F1AF4</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3C26</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>呿</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[去*欠]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB13607">
				<charName>CBETA CHARACTER CB13607</charName>
				<mapping cb:dec="996647" type="PUA">U+F3527</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2E635</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[言*寅]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2005-11-11T16:30:37">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="2"/>
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0001a" n="0001a"/>
<lb ed="X" n="0001a01"/>
<lb ed="X" n="0001a02"/><cb:docNumber>No. 235</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0001a03"/><lb ed="R011" n="0837a01"/><cb:juan fun="open" n="2"><cb:mulu type="卷" n="2"/><cb:jhead>大方廣佛華嚴經談玄決擇卷第<anchor xml:id="nkr_note_orig_0001001" n="0001001"/>二</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0001a04"/>
<lb ed="X" n="0001a05"/><lb ed="R011" n="0837a02"/><byline cb:type="author">上京開龍寺圓通悟理大師</byline>
<lb ed="X" n="0001a06"/><lb ed="R011" n="0837a03"/><byline cb:type="author">賜紫沙門　　鮮演述</byline>
<lb ed="X" n="0001a07"/><lb ed="R011" n="0837a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0001a0701">疏盡宏廓之幽宗者。盡字是敎，餘皆是義。宏者，大也，
<lb ed="X" n="0001a08"/><lb ed="R011" n="0837a05"/>卽是廣義。通収五敎，若巨海遍納於百川。廓者，空也，
<lb ed="X" n="0001a09"/><lb ed="R011" n="0837a06"/>卽是深義。別揀九宗，同天池獨具於十德。或宏者，事
<lb ed="X" n="0001a10"/><lb ed="R011" n="0837a07"/>法界。廓者，理法界。二字相合者，事理無礙法界。幽宗，
<lb ed="X" n="0001a11"/><lb ed="R011" n="0837a08"/>事事無礙法界。或四字相合，同詮一眞無障礙法界。
<lb ed="X" n="0001a12"/><lb ed="R011" n="0837a09"/>斯則能被之敎義也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0001a13"/><lb ed="R011" n="0837a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0001a1301">鈔：眞應權實者，智冥一理曰眞，悲赴萬根曰應。或
<lb ed="X" n="0001a14"/><lb ed="R011" n="0837a11"/>本高而迹下，或本下而迹高，名權。本迹相稱，名實。</p>
<lb ed="X" n="0001a15"/><lb ed="R011" n="0837a12"/><p xml:id="pX08p0001a1501">▲言四十二衆者，謂同生衆有一菩薩也，異生衆
<lb ed="X" n="0001a16"/><lb ed="R011" n="0837a13"/>有三十九執金剛神乃至大自在天王也。座內流
<lb ed="X" n="0001a17"/><lb ed="R011" n="0837a14"/>出衆，眉間流出衆，故四十二，以配四十二位故。</p><p xml:id="pX08p0001a1719" cb:place="inline">▲
<lb ed="X" n="0001a18"/><lb ed="R011" n="0837a15"/>言況口光所召者，卽現相品衆齒面門光召十方
<lb ed="X" n="0001a19"/><lb ed="R011" n="0837a16"/>衆。是故彼經云：有十億佛刹微塵數菩薩摩訶薩，
<lb ed="X" n="0001a20"/><lb ed="R011" n="0837a17"/>一一各有世界海微塵數諸菩薩衆，前後圍繞而
<lb ed="X" n="0001a21"/><lb ed="R011" n="0837a18"/>來集會，乃至於其座上結跏趺坐。</p><p xml:id="pX08p0001a2114" cb:place="inline">▲言毛光重現
<lb ed="X" n="0001a22"/><lb ed="R011" n="0837b01"/>等者，亦是此品。謂卽前所召十方世界海諸來菩
<lb ed="X" n="0001a23"/><lb ed="R011" n="0837b02"/>薩，身毛孔中皆有光明，一一光明中現無量菩薩。
<lb ed="X" n="0001a24"/><lb ed="R011" n="0837b03"/>此諸菩薩皆於塵中親近三世諸佛，以種種法門
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0001b" n="0001b"/>
<lb ed="X" n="0001b01"/><lb ed="R011" n="0837b04"/>敎化衆生是也。又彼經云：如是坐<anchor xml:id="nkr_note_add_0001b0101" n="0001b0101"/><anchor xml:id="beg0001b0101" n="0001b0101"/>已<anchor xml:id="end0001b0101"/>，其諸菩薩身
<lb ed="X" n="0001b02"/><lb ed="R011" n="0837b05"/>毛孔中，一一各現十方界海微塵數一切寶色光
<lb ed="X" n="0001b03"/><lb ed="R011" n="0837b06"/>明，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0001002" n="0001002"/>一光中悉現十世界海微塵數諸菩薩等。</p>
<lb ed="X" n="0001b04"/><lb ed="R011" n="0837b07"/><p xml:id="pX08p0001b0401">鈔：本卽圓音者。揀非在根之敎，得名爲本。故下鈔
<lb ed="X" n="0001b05"/><lb ed="R011" n="0837b08"/>云：一音普應，但是敎本，非是其敎。卽其義也。</p><p xml:id="pX08p0001b0518" cb:place="inline">▲言
<lb ed="X" n="0001b06"/><lb ed="R011" n="0837b09"/>經列二十者，一名最勝光遍照，狀如摩尼寶形，乃
<lb ed="X" n="0001b07"/><lb ed="R011" n="0837b10"/>至二十名妙寶焰。</p><p xml:id="pX08p0001b0708" cb:place="inline">▲言結有等者，經云此一一世
<lb ed="X" n="0001b08"/><lb ed="R011" n="0837b11"/>界各有十佛刹微塵數廣大世界是也。或獨華藏
<lb ed="X" n="0001b09"/><lb ed="R011" n="0837b12"/>品中，經云諸佛子！彼一一<anchor xml:id="nkr_note_orig_0001003" n="0001003"/>切世界程，或須彌形、江
<lb ed="X" n="0001b10"/><lb ed="R011" n="0837b13"/>河形，乃至云諸莊嚴具形，如是有世界海微塵數。
<lb ed="X" n="0001b11"/><lb ed="R011" n="0837b14"/>或是世界成就品文，彼有十<anchor xml:id="nkr_note_orig_0001004" n="0001004"/>程，經云爾時普賢菩
<lb ed="X" n="0001b12"/><lb ed="R011" n="0837b15"/>薩復吿大衆言：諸佛子！世界海有種種差別形相，
<lb ed="X" n="0001b13"/><lb ed="R011" n="0837b16"/>所謂或圓、或方，乃至云或如佛形，如是等有世界
<lb ed="X" n="0001b14"/><lb ed="R011" n="0837b17"/>海微塵數。</p><p xml:id="pX08p0001b1405" cb:place="inline">▲言經云：佛演一妙音<note place="inline">一梵音故</note>，周聞十方
<lb ed="X" n="0001b15"/><lb ed="R011" n="0837b18"/>刹<note place="inline">二、遍聞一切稱法性故</note>，衆音悉具足<note place="inline">三、此一卽多，事理融故</note>，法雨皆
<lb ed="X" n="0001b16"/><lb ed="R011" n="0838a01"/>充滿遍<note place="inline">四、彼一一音雨多法雨</note>，一切言詞海<note place="inline">五、彼法各異一切言詞</note>，一
<lb ed="X" n="0001b17"/><lb ed="R011" n="0838a02"/>切隨類音<note place="inline">六、各同一切衆生之音</note>，一切佛刹中<note place="inline">七、此音各各遍一切處</note>，
<lb ed="X" n="0001b18"/><lb ed="R011" n="0838a03"/>轉於淨法輪<note place="inline">八、所說各顯世淨之義</note>，一切諸國土，悉見佛神
<lb ed="X" n="0001b19"/><lb ed="R011" n="0838a04"/>變，聽佛說法音<note place="inline">九、普令一切各得見聞</note>，聞<anchor xml:id="nkr_note_add_0001b1901" n="0001b1901"/><anchor xml:id="beg0001b1901" n="0001b1901"/>已<anchor xml:id="end0001b1901"/>趣菩提<note place="inline">十、各各皆得究
<lb ed="X" n="0001b20"/><lb ed="R011" n="0838a05"/>竟之益</note>。具斯十義，方曰圓音。出現品中復有十喩，次
<lb ed="X" n="0001b21"/><lb ed="R011" n="0838a06"/>下具引。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0001b22"/><lb ed="R011" n="0838a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0001b2201">疏主、伴重重，極十方而齊唱者，上句標擧，下句釋成。
<lb ed="X" n="0001b23"/><lb ed="R011" n="0838a08"/>此意云：主、伴重重，作何事業？故下句云：極十方而齊
<lb ed="X" n="0001b24"/><lb ed="R011" n="0838a09"/>唱也。有力自在說法，名主；無力不自在說法，名伴。但
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0001c" n="0001c"/>
<lb ed="X" n="0001c01"/><lb ed="R011" n="0838a10"/>是說法之中分成主、伴，非爲聽法得名爲伴。夫主、伴
<lb ed="X" n="0001c02"/><lb ed="R011" n="0838a11"/>者，必圓作事。主旣說法，伴必說故。何以得知下，釋成
<lb ed="X" n="0001c03"/><lb ed="R011" n="0838a12"/>云：極十方而齊唱。唱者，顯示果主、因伴，云：謂遮那處
<lb ed="X" n="0001c04"/><lb ed="R011" n="0838a13"/>普光堂東方十佛刹塵數世界外，有金色世界文殊
<lb ed="X" n="0001c05"/><lb ed="R011" n="0838a14"/>而來爲伴。應問彼云：第二會文殊爲伴，爲說經耶？爲
<lb ed="X" n="0001c06"/><lb ed="R011" n="0838a15"/>聽經耶？若云聽經，違下經故，下經正明文殊說第二
<lb ed="X" n="0001c07"/><lb ed="R011" n="0838a16"/>會故；若云說經，何云聽法名伴？由此得知，主、伴雖殊，
<lb ed="X" n="0001c08"/><lb ed="R011" n="0838a17"/>同說經也。</p><p xml:id="pX08p0001c0805" cb:place="inline">▲重重者，隣次相押，數多之義也。極者，盡
<lb ed="X" n="0001c09"/><lb ed="R011" n="0838a18"/>也。十方者，窮法界之處也。齊者，同時也。唱者，宣唱也。
<lb ed="X" n="0001c10"/><lb ed="R011" n="0838b01"/>此意云：說主說伴，重重疊疊，盡十方界，一時宣暢華
<lb ed="X" n="0001c11"/><lb ed="R011" n="0838b02"/>嚴經也。揀異隨宜之敎，或有國土說，或有國土不說
<lb ed="X" n="0001c12"/><lb ed="R011" n="0838b03"/>故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0001c13"/><lb ed="R011" n="0838b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0001c1301">鈔：擧一爲主，十方爲伴，乃至云故曰重重者，略總
<lb ed="X" n="0001c14"/><lb ed="R011" n="0838b05"/>釋也。此意云：諸佛、菩薩隨一爲主，法界諸佛、菩薩
<lb ed="X" n="0001c15"/><lb ed="R011" n="0838b06"/>咸爲其伴。主唯是一，互爲其主；<anchor xml:id="nkr_note_orig_0001005" n="0001005"/>至尙無數，伴卽無
<lb ed="X" n="0001c16"/><lb ed="R011" n="0838b07"/>邊。互爲其伴，伴寧知數？旣主、伴無數，重重疊疊遍
<lb ed="X" n="0001c17"/><lb ed="R011" n="0838b08"/>於法界。主旣說經，伴必隨說，那有一方不說華嚴？</p>
<lb ed="X" n="0001c18"/><lb ed="R011" n="0838b09"/><p xml:id="pX08p0001c1801">▲言相猶難明下，廣別釋也。</p><p xml:id="pX08p0001c1812" cb:place="inline">▲言此一亦名輔翼
<lb ed="X" n="0001c19"/><lb ed="R011" n="0838b10"/>者，勝劣齊平，但得稱伴。以劣望勝，復名輔翼。謂淨
<lb ed="X" n="0001c20"/><lb ed="R011" n="0838b11"/>土中有十八圓滿，今菩薩衆卽輔翼圓滿也。此非
<lb ed="X" n="0001c21"/><lb ed="R011" n="0838b12"/>局此界名號品中他方菩薩，疏科成六輔翼。</p><p xml:id="pX08p0001c2118" cb:place="inline">▲言
<lb ed="X" n="0001c22"/><lb ed="R011" n="0838b13"/>不名因主果伴者，問曰：十玄門中主伴門云：隨擧
<lb ed="X" n="0001c23"/><lb ed="R011" n="0838b14"/>一法爲主，餘一切法爲伴。今何不爾？答曰：據義不
<lb ed="X" n="0001c24"/><lb ed="R011" n="0838b15"/>同。彼約稱性實義，此約敎相軌義。故如臣作主，不
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0002a" n="0002a"/>
<lb ed="X" n="0002a01"/><lb ed="R011" n="0838b16"/>可君爲參佐也。若爾，准下疏云：主伴有三：一、迴向
<lb ed="X" n="0002a02"/><lb ed="R011" n="0838b17"/>主伴<note place="inline">爾修善根，互相迴向，故今成佛，邊爲主伴</note>，二、同行主伴<note place="inline">同修禪、戒等行</note>，三、
<lb ed="X" n="0002a03"/><lb ed="R011" n="0838b18"/>如相主伴<note place="inline">二俱稱性，居然相收</note>。釋曰：准彼所說，毗盧與彼菩
<lb ed="X" n="0002a04"/><lb ed="R011" n="0839a01"/>薩遞爲主伴，豈非因果互爲主伴耶？答曰：彼約昔
<lb ed="X" n="0002a05"/><lb ed="R011" n="0839a02"/>時同修善根，互相迴向。今隨一成佛，餘作菩薩，而
<lb ed="X" n="0002a06"/><lb ed="R011" n="0839a03"/>爲其伴。故云遞爲主伴，非是因果互爲主伴。又解：
<lb ed="X" n="0002a07"/><lb ed="R011" n="0839a04"/>此約化儀，非因主而果伴；彼據稱性，故因果而遞
<lb ed="X" n="0002a08"/><lb ed="R011" n="0839a05"/>互。</p><p xml:id="pX08p0002a0802" cb:place="inline">▲言隣次相押故曰重。重者，此界他界附近名
<lb ed="X" n="0002a09"/><lb ed="R011" n="0839a06"/>隣次，若主若伴互遍名相押。</p><p xml:id="pX08p0002a0912" cb:place="inline">▲言如佛，佛旣爾，佛
<lb ed="X" n="0002a10"/><lb ed="R011" n="0839a07"/>主，菩薩伴亦然者，問曰：諸佛與遮那互爲主伴，何
<lb ed="X" n="0002a11"/><lb ed="R011" n="0839a08"/>云旣爾？菩薩與遮那旣無遞互，何云亦然？答曰：約
<lb ed="X" n="0002a12"/><lb ed="R011" n="0839a09"/>人卽無，隨界乃有。何者？應云此界佛爲主，餘界佛
<lb ed="X" n="0002a13"/><lb ed="R011" n="0839a10"/>爲伴；餘界佛爲主，此界佛爲伴，卽是果主、果伴遞
<lb ed="X" n="0002a14"/><lb ed="R011" n="0839a11"/>互也。此界佛爲主，餘界菩薩爲伴；餘界佛爲主，此
<lb ed="X" n="0002a15"/><lb ed="R011" n="0839a12"/>界菩薩爲伴，豈非果主、因伴遞互義也？</p><p xml:id="pX08p0002a1516" cb:place="inline">▲言二者，
<lb ed="X" n="0002a16"/><lb ed="R011" n="0839a13"/>遮那一佛爲主等者，前望多佛互作主伴顯重重
<lb ed="X" n="0002a17"/><lb ed="R011" n="0839a14"/>義，此望一佛一往作主明重重義。如前釋處中二
<lb ed="X" n="0002a18"/><lb ed="R011" n="0839a15"/>義：一、總將七遞爲能遍，二、別將一遞爲能遍也。</p><p xml:id="pX08p0002a1819" cb:place="inline">▲
<lb ed="X" n="0002a19"/><lb ed="R011" n="0839a16"/>言如長空等者，此釋主移，伴亦移也。如西川內，月
<lb ed="X" n="0002a20"/><lb ed="R011" n="0839a17"/>在其中，火星在西一丈許地，木星在東一丈許地。
<lb ed="X" n="0002a21"/><lb ed="R011" n="0839a18"/>向東川內，星月相望，亦同其上，非謂月與木星相
<lb ed="X" n="0002a22"/><lb ed="R011" n="0839b01"/>近，與火星遠也。問：此遞言移，上言不赴樹王，豈不
<lb ed="X" n="0002a23"/><lb ed="R011" n="0839b02"/>相違？答：彼約起而不起，此約不移而移，文雖有異，
<lb ed="X" n="0002a24"/><lb ed="R011" n="0839b03"/>理歸一途。又問：爲但移人界耶？答：人界俱移，鈔文
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0002b" n="0002b"/>
<lb ed="X" n="0002b01"/><lb ed="R011" n="0839b04"/>甚顯，學者自觀。</p><p xml:id="pX08p0002b0107" cb:place="inline">▲言如是主佛至東一佛刹塵數
<lb ed="X" n="0002b02"/><lb ed="R011" n="0839b05"/>界外至正當本金色世界處者，此是第十佛刹塵
<lb ed="X" n="0002b03"/><lb ed="R011" n="0839b06"/>數主佛主界當第一金色世界，非謂第十主佛主
<lb ed="X" n="0002b04"/><lb ed="R011" n="0839b07"/>界但當一佛刹塵數界內。第十界<anchor xml:id="nkr_note_add_0002b0401" n="0002b0401"/><anchor xml:id="beg0002b0401" n="0002b0401"/>已<anchor xml:id="end0002b0401"/>，請思請思。問
<lb ed="X" n="0002b05"/><lb ed="R011" n="0839b08"/>曰：主佛至彼金色世界，本娑婆界爲有主佛、爲復
<lb ed="X" n="0002b06"/><lb ed="R011" n="0839b09"/>無耶？若有主佛，應成雜亂，財首伴菩薩亦在此界
<lb ed="X" n="0002b07"/><lb ed="R011" n="0839b10"/>故。若無主佛，是則說主不遍，一切在彼金色處，本
<lb ed="X" n="0002b08"/><lb ed="R011" n="0839b11"/>界處無故。答曰：此義亦難，幸希詳審。但以爲門不
<lb ed="X" n="0002b09"/><lb ed="R011" n="0839b12"/>同，不應致難。何者？若約不移義，此界有主佛，財首
<lb ed="X" n="0002b10"/><lb ed="R011" n="0839b13"/>伴菩薩無故。若約移義，此界有財首伴菩薩，劫無
<lb ed="X" n="0002b11"/><lb ed="R011" n="0839b14"/>主佛則無雜亂，移與不移復不相礙亦無不遍，是
<lb ed="X" n="0002b12"/><lb ed="R011" n="0839b15"/>則前難一時都遣。</p><p xml:id="pX08p0002b1208" cb:place="inline">▲言如是主佛極於東方者，問
<lb ed="X" n="0002b13"/><lb ed="R011" n="0839b16"/>曰：主佛之東，爲更有世界耶？更無世界耶？若云更
<lb ed="X" n="0002b14"/><lb ed="R011" n="0839b17"/>有，何得言極？極者，盡也。若云更無，是則世界有邊，
<lb ed="X" n="0002b15"/><lb ed="R011" n="0839b18"/>文殊不應從東而來。答曰：更有世界。若爾，後難善
<lb ed="X" n="0002b16"/><lb ed="R011" n="0840a01"/>遣，前難如何？答：從此東方，凡有世界處，主佛必遍，
<lb ed="X" n="0002b17"/><lb ed="R011" n="0840a02"/>所以言極，非謂世界有邊。由此文殊亦從東來，如
<lb ed="X" n="0002b18"/><lb ed="R011" n="0840a03"/>盡衆生之願門，但是衆生但有佛性，無非所化，非
<lb ed="X" n="0002b19"/><lb ed="R011" n="0840a04"/>是衆生有化盡時。</p><p xml:id="pX08p0002b1908" cb:place="inline">▲言終不見<name role="" type="person">文殊師利</name>從西向
<lb ed="X" n="0002b20"/><lb ed="R011" n="0840a05"/>東來近主佛者，此遮常情定相之解。恐有疑云：主
<lb ed="X" n="0002b21"/><lb ed="R011" n="0840a06"/>佛在此娑婆，金色在東，彼界文殊從東向西來近
<lb ed="X" n="0002b22"/><lb ed="R011" n="0840a07"/>主佛。今移主佛極於東方，越過金色，彼界文殊應
<lb ed="X" n="0002b23"/><lb ed="R011" n="0840a08"/>從西向東來近主佛。所以遮云：終不見<name role="" type="person">文殊師利</name>
<lb ed="X" n="0002b24"/><lb ed="R011" n="0840a09"/>從西向東來近主佛。何以故？主若移時，伴亦移故。</p><p xml:id="pX08p0002b2420" cb:place="inline">▲
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0002c" n="0002c"/>
<lb ed="X" n="0002c01"/><lb ed="R011" n="0840a10"/>言亦不見<name role="" type="person">文殊師利</name>從佛前過，向西近佛者，恐外
<lb ed="X" n="0002c02"/><lb ed="R011" n="0840a11"/>疑云：雖不見文殊從西向東來近主佛，應是文殊從
<lb ed="X" n="0002c03"/><lb ed="R011" n="0840a12"/>佛前過向東，却迴向西來近主佛。故鈔遮云亦不
<lb ed="X" n="0002c04"/><lb ed="R011" n="0840a13"/>見等，以表主移伴亦移故。如恐未曉，復擧喩明。如
<lb ed="X" n="0002c05"/><lb ed="R011" n="0840a14"/>一法師市中作法，東門一僧而來佐法，乃從東向
<lb ed="X" n="0002c06"/><lb ed="R011" n="0840a15"/>西，故法師移至東門之外，是則東門一僧必從西
<lb ed="X" n="0002c07"/><lb ed="R011" n="0840a16"/>向東而來佐法。如或不然，應是東門一僧從師前
<lb ed="X" n="0002c08"/><lb ed="R011" n="0840a17"/>過向東，却向西方而佐其法。遮此常情二解，故鈔
<lb ed="X" n="0002c09"/><lb ed="R011" n="0840a18"/>云爾。</p><p xml:id="pX08p0002c0903" cb:place="inline">▲言如人以十錢布地等者，問：前擧十人爲
<lb ed="X" n="0002c10"/><lb ed="R011" n="0840b01"/>喩，今何重擧？答：彼約遞至主伴，此約一往主伴。若
<lb ed="X" n="0002c11"/><lb ed="R011" n="0840b02"/>爾，星月之喩<anchor xml:id="nkr_note_add_0002c1101" n="0002c1101"/><anchor xml:id="beg0002c1101" n="0002c1101"/>已<anchor xml:id="end0002c1101"/>顯一往故。答曰：星月喩中未彰主
<lb ed="X" n="0002c12"/><lb ed="R011" n="0840b03"/>佛周遍伴刹，故此重明。如人以十錢布地<note place="inline">標也</note>，未是
<lb ed="X" n="0002c13"/><lb ed="R011" n="0840b04"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0002c1301" n="0002c1301"/><anchor xml:id="beg0002c1301" n="0002c1301"/>已<anchor xml:id="end0002c1301"/>布於地。</p><p xml:id="pX08p0002c1305" cb:place="inline">▲錢心爲主，錢緣爲伴者，指配法合也。</p>
<lb ed="X" n="0002c14"/><lb ed="R011" n="0840b05"/><p xml:id="pX08p0002c1401">▲第一，錢當中者，對東西上押之錢名中。同本界
<lb ed="X" n="0002c15"/><lb ed="R011" n="0840b06"/>不移之主伴，對東西各移之主伴名中。</p><p xml:id="pX08p0002c1516" cb:place="inline">▲則以第
<lb ed="X" n="0002c16"/><lb ed="R011" n="0840b07"/>二錢押第一錢上近東一緣之地者，此意云，復用
<lb ed="X" n="0002c17"/><lb ed="R011" n="0840b08"/>第二錢押第一錢上，如何押耶？故釋成云，漸近東
<lb ed="X" n="0002c18"/><lb ed="R011" n="0840b09"/>展出一楞之地，喩第二重主、伴各移近東一界。</p><p xml:id="pX08p0002c1819" cb:place="inline">▲
<lb ed="X" n="0002c19"/><lb ed="R011" n="0840b10"/>則開元、通寶等皆移近東一緣之地者，此顯一移
<lb ed="X" n="0002c20"/><lb ed="R011" n="0840b11"/>一切皆移也。</p><p xml:id="pX08p0002c2006" cb:place="inline">▲如是錢錢重重相押，皆漸近東者，
<lb ed="X" n="0002c21"/><lb ed="R011" n="0840b12"/>法合云：如是主伴重重相押，皆漸近東。是知東方
<lb ed="X" n="0002c22"/><lb ed="R011" n="0840b13"/>界界有主，界界有伴，無不周遍故。若至金色，但有
<lb ed="X" n="0002c23"/><lb ed="R011" n="0840b14"/>十箇主佛者，主佛有不遍世界之失。何者？界有十
<lb ed="X" n="0002c24"/><lb ed="R011" n="0840b15"/>佛刹微塵數故。彼若救云：一佛主佛刹塵數世界
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0003a" n="0003a"/>
<lb ed="X" n="0003a01"/><lb ed="R011" n="0840b16"/>無不遍失者，應第一主佛移近東一佛刹塵數界
<lb ed="X" n="0003a02"/><lb ed="R011" n="0840b17"/>外第二佛刹微塵數界中，何故鈔云向東一界？復
<lb ed="X" n="0003a03"/><lb ed="R011" n="0840b18"/>違隣次之義也。</p><p xml:id="pX08p0003a0307" cb:place="inline">▲更以十錢近西亦然者，合前主
<lb ed="X" n="0003a04"/><lb ed="R011" n="0841a01"/>移近西也。餘說云云，恐非正理。</p><p xml:id="pX08p0003a0413" cb:place="inline">▲言如第一會重
<lb ed="X" n="0003a05"/><lb ed="R011" n="0841a02"/>重遍法界者，問：普光、忉利等處亦說第一會法門
<lb ed="X" n="0003a06"/><lb ed="R011" n="0841a03"/>不？若說，何以經中但言菩提場說第一會，不言於
<lb ed="X" n="0003a07"/><lb ed="R011" n="0841a04"/>餘？若彼不說，何以遍？答：有多解：一、約佛德能，云遍
<lb ed="X" n="0003a08"/><lb ed="R011" n="0841a05"/>法界；約根見、聞，云菩提場。故下疏云：但隨見、聞說，有
<lb ed="X" n="0003a09"/><lb ed="R011" n="0841a06"/>初成九會之別。二、據稱性圓融義，云遍法界；據不
<lb ed="X" n="0003a10"/><lb ed="R011" n="0841a07"/>壞相行布義，云菩提場。三、就廣融義，於菩提場全
<lb ed="X" n="0003a11"/><lb ed="R011" n="0841a08"/>攝普光、忉利等法界處盡故。由此但在菩提場，卽
<lb ed="X" n="0003a12"/><lb ed="R011" n="0841a09"/>是遍法界。經就能融，云菩提場。故經云：<name role="" type="person">華藏世界</name>
<lb ed="X" n="0003a13"/><lb ed="R011" n="0841a10"/>所有塵，一一塵中見法界。一塵尙然，況一處耶？四、
<lb ed="X" n="0003a14"/><lb ed="R011" n="0841a11"/>就普遍義，卽菩提場遍普光、忉利等法界處也。旣
<lb ed="X" n="0003a15"/><lb ed="R011" n="0841a12"/>普光、忉利等法界處中皆有菩提場，是故但在菩
<lb ed="X" n="0003a16"/><lb ed="R011" n="0841a13"/>提場說第一會，亦無普遍。若爾，第一會主與餘會
<lb ed="X" n="0003a17"/><lb ed="R011" n="0841a14"/>主爲相見不？若許相見，應成雜亂；若不相見，何以
<lb ed="X" n="0003a18"/><lb ed="R011" n="0841a15"/>知遍？答：相卽互亡不相見，相入雙存許相見。雖許
<lb ed="X" n="0003a19"/><lb ed="R011" n="0841a16"/>相見，有力、無力異，亦無雜亂。若爾，旣云無力，應不
<lb ed="X" n="0003a20"/><lb ed="R011" n="0841a17"/>名主。答：但約相入門之無力，非關主、伴門之無力
<lb ed="X" n="0003a21"/><lb ed="R011" n="0841a18"/>也。若約主、伴，皆成有力，各對當會伴菩薩故。今約
<lb ed="X" n="0003a22"/><lb ed="R011" n="0841b01"/>相入，互成無力，主、佛自望更相入故。又解：或彼無
<lb ed="X" n="0003a23"/><lb ed="R011" n="0841b02"/>力，卽成其伴，同彼相、卽二種玄門，有同體故。是故
<lb ed="X" n="0003a24"/><lb ed="R011" n="0841b03"/>准知，九會敎主若互相遍，分有、無力，却成主、伴，故
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0003b" n="0003b"/>
<lb ed="X" n="0003b01"/><lb ed="R011" n="0841b04"/>無雜亂。餘會、餘佛等，准此應釋。</p><p xml:id="pX08p0003b0113" cb:place="inline">▲言故有三兩身
<lb ed="X" n="0003b02"/><lb ed="R011" n="0841b05"/>等者，將時、處、根以顯佛身不全昭著。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0003b03"/><lb ed="R011" n="0841b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0003b0301">疏：雖空空絕跡，而義天之星像燦然者，肇公云：大像
<lb ed="X" n="0003b04"/><lb ed="R011" n="0841b07"/>隱於無形，故不見以見之；大音匿於希聲，故不聞以
<lb ed="X" n="0003b05"/><lb ed="R011" n="0841b08"/>聞之。斯之謂矣。</p>
<lb ed="X" n="0003b06"/><lb ed="R011" n="0841b09"/><p xml:id="pX08p0003b0601">疏：湛湛亡言者。上句直目無言，理本也；下句卽目言
<lb ed="X" n="0003b07"/><lb ed="R011" n="0841b10"/>之，事末也。敎海佛音，本質敎也；波瀾根聞，影像敎也。
<lb ed="X" n="0003b08"/><lb ed="R011" n="0841b11"/>或分敎義，而有異故。又解：上言湛者，遣言也；復云湛
<lb ed="X" n="0003b09"/><lb ed="R011" n="0841b12"/>者，遣無言也。恐未兼亡，故致亡言，以遣能、所遣之跡
<lb ed="X" n="0003b10"/><lb ed="R011" n="0841b13"/>也。意全當句，卽絕也。敎海者，卽上亡言，理本也；波瀾，
<lb ed="X" n="0003b11"/><lb ed="R011" n="0841b14"/>卽目言之，事末也。若爾，何云敎海耶？答：言音實相，卽
<lb ed="X" n="0003b12"/><lb ed="R011" n="0841b15"/>法輪故；第十、敎體，海印炳現故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0003b13"/><lb ed="R011" n="0841b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0003b1301">鈔：夫大像無形等者，語借老子意，目一眞法界。或
<lb ed="X" n="0003b14"/><lb ed="R011" n="0841b17"/>比類而言，以劣況勝也。道體淺近，尙無形言；眞法
<lb ed="X" n="0003b15"/><lb ed="R011" n="0841b18"/>深玄，豈有名相？希字結上無聲，微字結上無形，絕、
<lb ed="X" n="0003b16"/><lb ed="R011" n="0842a01"/>朕雙結上二言。心絕動搖<note place="inline">離相</note>，言亡戲論<note place="inline">離言</note>。故大般
<lb ed="X" n="0003b17"/><lb ed="R011" n="0842a02"/>若經那伽室利分龍吉祥云：我欲入城，爲有情故，
<lb ed="X" n="0003b18"/><lb ed="R011" n="0842a03"/>巡行乞食。<name role="" type="person">妙吉祥</name>云：隨如意往。然於行時，勿得擧
<lb ed="X" n="0003b19"/><lb ed="R011" n="0842a04"/>足，勿得下足，勿屈，勿申，勿起於心，勿戲論，勿生路
<lb ed="X" n="0003b20"/><lb ed="R011" n="0842a05"/>想、城邑聚落想、大小男女想想等。所以者何？菩提
<lb ed="X" n="0003b21"/><lb ed="R011" n="0842a06"/>遠離諸所有想，無高，無下，無卷，無舒，心絕動搖，言
<lb ed="X" n="0003b22"/><lb ed="R011" n="0842a07"/>亡戲論，無有數量是也。</p><p xml:id="pX08p0003b2210" cb:place="inline">▲自入眞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0003001" n="0003001"/>赴<note place="inline">證聖</note>，何用廣陳？
<lb ed="X" n="0003b23"/><lb ed="R011" n="0842a08"/>言<note place="inline">敎</note>相<note place="inline">義</note>，翻欲擾人<note place="inline">不順本法名翻，引生倒解名擾</note>。此難近躡說
<lb ed="X" n="0003b24"/><lb ed="R011" n="0842a09"/>儀，周普遠通，四段之中皆有相故。言無說<note place="inline">無言</note>、無示
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0003c" n="0003c"/>
<lb ed="X" n="0003c01"/><lb ed="R011" n="0842a10"/><note place="inline">無相</note>，或無能說言、無所示義，或無對初根說、無對久
<lb ed="X" n="0003c02"/><lb ed="R011" n="0842a11"/>根示，或無聲說、無名句示。</p><p xml:id="pX08p0003c0211" cb:place="inline">▲言無中無有二等者，
<lb ed="X" n="0003c03"/><lb ed="R011" n="0842a12"/>此意於無相理中，無內外人法等一切二也。</p><p xml:id="pX08p0003c0318" cb:place="inline">▲言
<lb ed="X" n="0003c04"/><lb ed="R011" n="0842a13"/>無二亦復無者，爲遣有二之相，假借無二之跡，於
<lb ed="X" n="0003c05"/><lb ed="R011" n="0842a14"/>無相理中，何有無二？所以云無二亦復無。</p><p xml:id="pX08p0003c0517" cb:place="inline">▲言諸
<lb ed="X" n="0003c06"/><lb ed="R011" n="0842a15"/>法無二無不二者，無二，空也；無不二，空空也。</p><p xml:id="pX08p0003c0618" cb:place="inline">▲言
<lb ed="X" n="0003c07"/><lb ed="R011" n="0842a16"/>謂若有有可有等者，此意云：眞如理中，若有一種有
<lb ed="X" n="0003c08"/><lb ed="R011" n="0842a17"/>相堪可定相實有，則許對彼乃有一種無相堪可
<lb ed="X" n="0003c09"/><lb ed="R011" n="0842a18"/>定相實無。何所以耶？有無相待故。<anchor xml:id="nkr_note_add_0003c0901" n="0003c0901"/><anchor xml:id="beg0003c0901" n="0003c0901"/>已<anchor xml:id="end0003c0901"/>上反釋，自下
<lb ed="X" n="0003c10"/><lb ed="R011" n="0842b01"/>順釋。今無彼有相堪可實有，驗知亦無此無相堪
<lb ed="X" n="0003c11"/><lb ed="R011" n="0842b02"/>可實無故。</p><p xml:id="pX08p0003c1105" cb:place="inline">▲言若無所得，當句卽絕者，謂空空二
<lb ed="X" n="0003c12"/><lb ed="R011" n="0842b03"/>字，分能所遣，迹終不盡。今言絕迹，性本自空，更不
<lb ed="X" n="0003c13"/><lb ed="R011" n="0842b04"/>待遣，方符至理。若爾，上云空空，應無益用，有能所
<lb ed="X" n="0003c14"/><lb ed="R011" n="0842b05"/>遣，如鳥履沙故。若許無用，何須言之？今謂通云衆
<lb ed="X" n="0003c15"/><lb ed="R011" n="0842b06"/>生悟法，難便造玄，先須由漸，故資遣拂。如彼眞空
<lb ed="X" n="0003c16"/><lb ed="R011" n="0842b07"/>絕相，觀三句九門，揀情顯解，方云泯絕無寄，令契
<lb ed="X" n="0003c17"/><lb ed="R011" n="0842b08"/>眞空。法多如是，學者准知。</p><p xml:id="pX08p0003c1711" cb:place="inline">▲言謂依晴空等者，喩
<lb ed="X" n="0003c18"/><lb ed="R011" n="0842b09"/>依<anchor xml:id="nkr_note_orig_0003002" n="0003002"/>情空炳現星像，法依義天朗現法門。疏據影顯
<lb ed="X" n="0003c19"/><lb ed="R011" n="0842b10"/>云：義天之星像燦然。</p><p xml:id="pX08p0003c1909" cb:place="inline">▲言若礙於言等者，良以無
<lb ed="X" n="0003c20"/><lb ed="R011" n="0842b11"/>言有二：一者、礙，二者、不礙。如次可知。</p><p xml:id="pX08p0003c2015" cb:place="inline">▲言若礙於
<lb ed="X" n="0003c21"/><lb ed="R011" n="0842b12"/>言，身子被呵等者，乃淨名中卷舍利弗言：天止此
<lb ed="X" n="0003c22"/><lb ed="R011" n="0842b13"/>室，其<anchor xml:id="nkr_note_add_0003c2201" n="0003c2201"/><anchor xml:id="beg0003c2201" n="0003c2201"/>已<anchor xml:id="end0003c2201"/>乃知。答：我止此室，如耆年解脫。舍利弗言：
<lb ed="X" n="0003c23"/><lb ed="R011" n="0842b14"/>天止此久耶？天曰：耆年解脫亦如何久？舍利弗默
<lb ed="X" n="0003c24"/><lb ed="R011" n="0842b15"/>然不答。天曰：如何耆年大智而默答？解脫者無所
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0004a" n="0004a"/>
<lb ed="X" n="0004a01"/><lb ed="R011" n="0842b16"/>言說，故吾於是不知所以云。天曰：言說文字皆解
<lb ed="X" n="0004a02"/><lb ed="R011" n="0842b17"/>脫相。所以者何？解脫不內、不外、不在兩間，文字亦
<lb ed="X" n="0004a03"/><lb ed="R011" n="0842b18"/>不內、不外、不在兩間。是故，舍利弗！無離文字說解
<lb ed="X" n="0004a04"/><lb ed="R011" n="0843a01"/>脫也。所以者何？一切諸法皆解脫相，卽其義也。</p><p xml:id="pX08p0004a0419" cb:place="inline">▲
<lb ed="X" n="0004a05"/><lb ed="R011" n="0843a02"/>言不礙於言，文殊攸讚者，此亦淨名入不二法門
<lb ed="X" n="0004a06"/><lb ed="R011" n="0843a03"/>品。意謂先三十二菩薩各說入不二法門，以言顯
<lb ed="X" n="0004a07"/><lb ed="R011" n="0843a04"/>理，猶滯於言。次文殊云：如我意者，於一切法無言
<lb ed="X" n="0004a08"/><lb ed="R011" n="0843a05"/>無說，無示無識，離諸問答，是爲不二法門。上三十
<lb ed="X" n="0004a09"/><lb ed="R011" n="0843a06"/>二皆有言也。後維摩詰默然無言，顯不二理，此則
<lb ed="X" n="0004a10"/><lb ed="R011" n="0843a07"/>無言也。是故文殊讚淨名曰：善哉！善哉！乃至無有
<lb ed="X" n="0004a11"/><lb ed="R011" n="0843a08"/>文字語言，是爲眞入不二法門。故云不礙於言，文
<lb ed="X" n="0004a12"/><lb ed="R011" n="0843a09"/>殊攸讚，斯之謂也。問曰：淨名默住，以顯絕言頓理，
<lb ed="X" n="0004a13"/><lb ed="R011" n="0843a10"/>何云不礙言耶？答曰：但絕生滅虗妄言說，不礙眞
<lb ed="X" n="0004a14"/><lb ed="R011" n="0843a11"/>門如義言說。問曰：如義言說，爲理爲事？若云事者，
<lb ed="X" n="0004a15"/><lb ed="R011" n="0843a12"/>違自眞門，事相本盡故。若云理者，復違此假理本，
<lb ed="X" n="0004a16"/><lb ed="R011" n="0843a13"/>不礙事末故。今謂通云，文雖用彼，義乃稍別。是則
<lb ed="X" n="0004a17"/><lb ed="R011" n="0843a14"/>用淨名之文，成華嚴之義，妙之至也。</p><p xml:id="pX08p0004a1715" cb:place="inline">▲言況文字
<lb ed="X" n="0004a18"/><lb ed="R011" n="0843a15"/>性離，卽言亡言者，上句標，下句釋。卽言釋上文字，
<lb ed="X" n="0004a19"/><lb ed="R011" n="0843a16"/>亡言釋上性離。或此意云，況文字眞性俱離，彼卽
<lb ed="X" n="0004a20"/><lb ed="R011" n="0843a17"/>言亡言之兩迹也。言流八音者，或體業具爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0004001" n="0004001"/>後屬，
<lb ed="X" n="0004a21"/><lb ed="R011" n="0843a18"/>依呼八轉之聲也。或最好、易了、調和、柔耎、不誤、不
<lb ed="X" n="0004a22"/><lb ed="R011" n="0843b01"/>女、尊慧、深遠之八音也。</p><p xml:id="pX08p0004a2210" cb:place="inline">▲言至趣<note place="inline">無言無相，理本也。</note>非遠
<lb ed="X" n="0004a23"/><lb ed="R011" n="0843b02"/><note place="inline">不礙言相，事來也。</note>心行得之<note place="inline">滯迹，心行取之也。</note>則甚深<note place="inline">叵窮，邊際也。</note>上
<lb ed="X" n="0004a24"/><lb ed="R011" n="0843b03"/>句縱，下句奪也。</p><p xml:id="pX08p0004a2407" cb:place="inline">▲言像<note place="inline">有言有相，事末也</note>非近<note place="inline">不礙，無言無相，理本
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0004b" n="0004b"/>
<lb ed="X" n="0004b01"/><lb ed="R011" n="0843b04"/>也</note>靈懷體之<note place="inline">無漏，眞智證之也</note>而目擊<note place="inline">爛然可觀也</note>。上句縱，下
<lb ed="X" n="0004b02"/><lb ed="R011" n="0843b05"/>句奪也。肇公云：道遠乎哉？觸事而眞；聖遠乎？體之
<lb ed="X" n="0004b03"/><lb ed="R011" n="0843b06"/>則神。卽其義也。上云言像者，出周易。故易云：言者
<lb ed="X" n="0004b04"/><lb ed="R011" n="0843b07"/>所以明象，得象而忘言；象者所以存意，得意而忘
<lb ed="X" n="0004b05"/><lb ed="R011" n="0843b08"/>象。是故存言者，非得象者也；存象者，非得意者也。
<lb ed="X" n="0004b06"/><lb ed="R011" n="0843b09"/>象生於意而存象焉，則所存者乃非其象也；言生
<lb ed="X" n="0004b07"/><lb ed="R011" n="0843b10"/>於象而存言焉，則所存者乃非其言也。然則亡象
<lb ed="X" n="0004b08"/><lb ed="R011" n="0843b11"/>者，乃得意者也；亡言者，乃得象者也。今借此語用
<lb ed="X" n="0004b09"/><lb ed="R011" n="0843b12"/>也。</p><p xml:id="pX08p0004b0902" cb:place="inline">▲言絕之理<note place="inline">無言</note>而非絕<note place="inline">不礙言也</note>，繁興之籍<note place="inline">言也</note>而非
<lb ed="X" n="0004b10"/><lb ed="R011" n="0843b13"/>興<note place="inline">不礙無言也</note>。</p><p xml:id="pX08p0004b1007" cb:place="inline">▲言融常心，言無所遣矣者，表卽妄同
<lb ed="X" n="0004b11"/><lb ed="R011" n="0843b14"/>眞也。下疏云：卽凡心而見佛心，融常心也。下經云：
<lb ed="X" n="0004b12"/><lb ed="R011" n="0843b15"/>能令三界所有聲聞者，皆是如來音，融常言也。不
<lb ed="X" n="0004b13"/><lb ed="R011" n="0843b16"/>有此語，恐謂唯佛心言，與理無礙也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0004b14"/><lb ed="R011" n="0843b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0004b1401">疏若乃千門潛注等，若乃二字，引句之詞。千門潛注
<lb ed="X" n="0004b15"/><lb ed="R011" n="0843b18"/>與衆典爲洪源等者，此經所詮無障礙法界具無邊
<lb ed="X" n="0004b16"/><lb ed="R011" n="0844a01"/>異義，但以前之四根未堪具受，故我世尊隨彼根宜，
<lb ed="X" n="0004b17"/><lb ed="R011" n="0844a02"/>於無障礙法界中分四諦等義，以爲小乘等敎。隨彼
<lb ed="X" n="0004b18"/><lb ed="R011" n="0844a03"/>偏根所執，偏義是無；就彼法體所斷，通義是有。仍屬
<lb ed="X" n="0004b19"/><lb ed="R011" n="0844a04"/>此經無障礙法界，故此云爾。問曰：本、末之義，云何曲
<lb ed="X" n="0004b20"/><lb ed="R011" n="0844a05"/>三種？一云：小乘云末，大乘云本。故法華經云除先修
<lb ed="X" n="0004b21"/><lb ed="R011" n="0844a06"/>習學小乘者，又云我此九部法<note place="inline">小乘法也</note>隨順衆生說入
<lb ed="X" n="0004b22"/><lb ed="R011" n="0844a07"/>大乘爲本是也。二云：三乘爲末，一乘爲本。故法華云
<lb ed="X" n="0004b23"/><lb ed="R011" n="0844a08"/>於佛一乘分別說三是也。三云：前四偏敎云末，第五
<lb ed="X" n="0004b24"/><lb ed="R011" n="0844a09"/>圓敎爲本。故鈔云華嚴爲諸敎之本源矣。又下鈔云
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0004c" n="0004c"/>
<lb ed="X" n="0004c01"/><lb ed="R011" n="0844a10"/>前四因中卽有至果皆無等是也。前之二本，餘敎容
<lb ed="X" n="0004c02"/><lb ed="R011" n="0844a11"/>有；後之一本，獨我華嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0004c03"/><lb ed="R011" n="0844a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0004c0301">鈔：如海潛等者。此借出現品喩義證敎也。</p><p xml:id="pX08p0004c0317" cb:place="inline">▲言九
<lb ed="X" n="0004c04"/><lb ed="R011" n="0844a13"/>流等者，正理云：漢藝文志云：一、儒流，<note place="inline">述唐、虞之故，宗仲尼之道。</note>
<lb ed="X" n="0004c05"/><lb ed="R011" n="0844a14"/>二、道流，<note place="inline">陳堯、舜揖讓之德，明南面爲政之衛。</note>三、陰陽流，<note place="inline">順天曆象，敬授民時。</note>四、
<lb ed="X" n="0004c06"/><lb ed="R011" n="0844a15"/>法流，<note place="inline">明賞敕法，助來制也。</note>五、名流，<note place="inline">正名列位，言順事成。</note>六、墨流，<note place="inline">淸庿淨祀，養老
<lb ed="X" n="0004c07"/><lb ed="R011" n="0844a16"/>惠施。</note>七、縱橫流，<note place="inline">受命使手，專對權事。</note>八、雜流，<note place="inline">和大國體，事無不貫。</note>九、農流，
<lb ed="X" n="0004c08"/><lb ed="R011" n="0844a17"/><note place="inline">勸勵耕桑，備陳食貨。</note>出釋氏六帖。</p><p xml:id="pX08p0004c0814" cb:place="inline">▲言第五經等者，隋譯經
<lb ed="X" n="0004c09"/><lb ed="R011" n="0844a18"/>也。秦譯當第六。</p><p xml:id="pX08p0004c0907" cb:place="inline">▲言始見我身者，卽指圓根菩薩
<lb ed="X" n="0004c10"/><lb ed="R011" n="0844b01"/>初始於菩提樹下見我十身無礙毗盧佛身。</p><p xml:id="pX08p0004c1018" cb:place="inline">▲言
<lb ed="X" n="0004c11"/><lb ed="R011" n="0844b02"/>聞我所說者，卽前圓根菩薩聞我毗盧所說華嚴
<lb ed="X" n="0004c12"/><lb ed="R011" n="0844b03"/>經，卽皆信受者，無一圓根不信受也。若爾，何以鹿
<lb ed="X" n="0004c13"/><lb ed="R011" n="0844b04"/>苑轉四諦輪也？故經云除先修習學小乘者，此意
<lb ed="X" n="0004c14"/><lb ed="R011" n="0844b05"/>但除却先來修習學小乘人不堪聞此根本法輪
<lb ed="X" n="0004c15"/><lb ed="R011" n="0844b06"/>外，所有圓根衆生盡皆信受。是知將根准敎，旣有
<lb ed="X" n="0004c16"/><lb ed="R011" n="0844b07"/>小根，必有小敎，故鈔云所說也。我今靈山會上，亦
<lb ed="X" n="0004c17"/><lb ed="R011" n="0844b08"/>令前來小乘之人得聞是法華經，悟入根本華嚴
<lb ed="X" n="0004c18"/><lb ed="R011" n="0844b09"/>佛慧也。所謂初入佛慧，旣是華嚴，復入佛慧，理有
<lb ed="X" n="0004c19"/><lb ed="R011" n="0844b10"/>何疑？初成之說，非法華故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0004c20"/><lb ed="R011" n="0844b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0004c2001">疏：智周鑒而常靜者，故肇公云：夫聖人虗心冥照，理
<lb ed="X" n="0004c21"/><lb ed="R011" n="0844b12"/>無不該。懷六合於胷中，靈鑒有餘；鏡萬有於方寸，其
<lb ed="X" n="0004c22"/><lb ed="R011" n="0844b13"/>神常虗。卽斯義也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0004c23"/><lb ed="R011" n="0844b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0004c2301">鈔：昔人云等者，所遮異釋也。昔人將四不義所顯：
<lb ed="X" n="0004c24"/><lb ed="R011" n="0844b15"/>一、理爲體大，以微細、帝網二玄爲相大，以神通、自
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0005a" n="0005a"/>
<lb ed="X" n="0005a01"/><lb ed="R011" n="0844b16"/>在、相卽、廣狹、十世、隱顯等玄門爲用大。問曰：何以
<lb ed="X" n="0005a02"/><lb ed="R011" n="0844b17"/>偏將二種玄門爲相大，自餘玄門爲用大耶？答曰：
<lb ed="X" n="0005a03"/><lb ed="R011" n="0844b18"/>二種玄門約本具義，自餘玄門約新現義。故此云
<lb ed="X" n="0005a04"/><lb ed="R011" n="0845a01"/>爾，理、實互通。問：此師旣許事、事無礙，寧不許事、理
<lb ed="X" n="0005a05"/><lb ed="R011" n="0845a02"/>無礙也？答：許事、理無礙，何爲所遮異釋也？今謂通
<lb ed="X" n="0005a06"/><lb ed="R011" n="0845a03"/>云非彼不許，但文中不說爲所遮故。</p><p xml:id="pX08p0005a0615" cb:place="inline">▲鈔：顯德相
<lb ed="X" n="0005a07"/><lb ed="R011" n="0845a04"/>等者，問曰：此言德相爲相大，與十所因中德相之
<lb ed="X" n="0005a08"/><lb ed="R011" n="0845a05"/>門同、異云何？答：有二解：一云：此卽是彼。如將十玄，
<lb ed="X" n="0005a09"/><lb ed="R011" n="0845a06"/>就本具義屬德相門，卽是相大；就應根義屬業用
<lb ed="X" n="0005a10"/><lb ed="R011" n="0845a07"/>門，卽屬用大。故前鈔云：二、約事事無礙，十玄之相
<lb ed="X" n="0005a11"/><lb ed="R011" n="0845a08"/>本自具足，卽是別敎之意。彼言本自具足，卽德相
<lb ed="X" n="0005a12"/><lb ed="R011" n="0845a09"/>門也。又云：此言德相非德相門，勿謂名同，不分義
<lb ed="X" n="0005a13"/><lb ed="R011" n="0845a10"/>異。如佛證窮爲德相門，豈佛證窮唯證相大耶？由
<lb ed="X" n="0005a14"/><lb ed="R011" n="0845a11"/>此知非。復擧一喩以顯深旨。如世一劒，先在匣中，
<lb ed="X" n="0005a15"/><lb ed="R011" n="0845a12"/>本具體、相、用三<note place="inline">同德相文中本具三大也</note>，對賊便用<note place="inline">如臨根、業、用門</note>，體、
<lb ed="X" n="0005a16"/><lb ed="R011" n="0845a13"/>相、用三亦無所闕<note place="inline">三大無闕</note>。更宜思審。</p><p xml:id="pX08p0005a1616" cb:place="inline">▲言卽能證能
<lb ed="X" n="0005a17"/><lb ed="R011" n="0845a14"/>觀者，止爲能證，觀<note place="inline">去</note>爲能觀<note place="inline">平</note>；或地上止觀爲能
<lb ed="X" n="0005a18"/><lb ed="R011" n="0845a15"/>證，地前止觀爲能觀；或果中止觀爲能證，因中若
<lb ed="X" n="0005a19"/><lb ed="R011" n="0845a16"/>觀，皆通事、理也。故下疏云：定、慧雖多，不出二種：一、
<lb ed="X" n="0005a20"/><lb ed="R011" n="0845a17"/>事，二、理。制之一處，無事不辦，事定門也；能觀心性，
<lb ed="X" n="0005a21"/><lb ed="R011" n="0845a18"/>契理不動，理定門也；明達法相，事觀也；善了無生，
<lb ed="X" n="0005a22"/><lb ed="R011" n="0845b01"/>理觀也。諸經論中，或單說事定，或但明理定。二觀
<lb ed="X" n="0005a23"/><lb ed="R011" n="0845b02"/>亦然。或敵體事、理，止、觀相對。或以事觀對於理定，
<lb ed="X" n="0005a24"/><lb ed="R011" n="0845b03"/>如起信云：止一切相，乃至心不可得爲止，而觀因
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0005b" n="0005b"/>
<lb ed="X" n="0005b01"/><lb ed="R011" n="0845b04"/>緣生滅爲觀。或以理觀對於事定，下經云：一心不
<lb ed="X" n="0005b02"/><lb ed="R011" n="0845b05"/>動入諸禪，了境無生名般若是也。或俱通二，如下
<lb ed="X" n="0005b03"/><lb ed="R011" n="0845b06"/>云：禪定持心常一緣，智慧了境同三昧是也。或二
<lb ed="X" n="0005b04"/><lb ed="R011" n="0845b07"/>俱泯，非定非散。或卽觀之定，但名爲定，如觀心性
<lb ed="X" n="0005b05"/><lb ed="R011" n="0845b08"/>名上定是也。或卽定之觀，但名爲觀，如以無分別
<lb ed="X" n="0005b06"/><lb ed="R011" n="0845b09"/>智觀名般若是也。或說雙運，謂卽寂之照是也。配
<lb ed="X" n="0005b07"/><lb ed="R011" n="0845b10"/>釋此文，學者可知。問曰：上明止、觀，從境彰名，云事，
<lb ed="X" n="0005b08"/><lb ed="R011" n="0845b11"/>云理？若論止、觀自體，事、理何収？一云：或止爲理，觀
<lb ed="X" n="0005b09"/><lb ed="R011" n="0845b12"/>爲事；或觀爲理，止爲事。何以止、觀不雙取事、理耶？
<lb ed="X" n="0005b10"/><lb ed="R011" n="0845b13"/>答：文違大段，事、理無礙故。或止、觀皆是始覺爲體，
<lb ed="X" n="0005b11"/><lb ed="R011" n="0845b14"/>故下鈔云：皆生止、觀科。約三大云：事、理無礙</p><p xml:id="pX08p0005b1118" cb:place="inline">▲言
<lb ed="X" n="0005b12"/><lb ed="R011" n="0845b15"/>權實無礙等者，謂達事止觀名權，照理止觀名實。
<lb ed="X" n="0005b13"/><lb ed="R011" n="0845b16"/>此亦約當句明無礙也。</p><p xml:id="pX08p0005b1310" cb:place="inline">▲言若別對三大等者，此
<lb ed="X" n="0005b14"/><lb ed="R011" n="0845b17"/>則將第四句能觀止觀之心，對上三句所觀體用
<lb ed="X" n="0005b15"/><lb ed="R011" n="0845b18"/>之境。如對初句云冥眞體<note place="inline">理也，體也，境也</note>，生第四句常靜
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0005c" n="0005c"/>
<lb ed="X" n="0005c01"/><lb ed="R011" n="0846a01"/><note place="inline">止心也</note>；萬化之域<note place="inline">事也，用也，境也</note>，生第四句周鑒<note place="inline">觀心也</note>；對第
<lb ed="X" n="0005c02"/><lb ed="R011" n="0846a02"/>二句顯德相<note place="inline">事也，用也，境也</note>，生第四句周鑒<note place="inline">觀心也</note>；重玄之
<lb ed="X" n="0005c03"/><lb ed="R011" n="0846a03"/>門<note place="inline">理也，體也，境也</note>，生第四句常靜<note place="inline">止心也</note>；對第三句用繁興
<lb ed="X" n="0005c04"/><lb ed="R011" n="0846a04"/><note place="inline">事也，用也，境也</note>，生第四句周鑒<note place="inline">觀心也</note>；以恒如<note place="inline">理也，體也，境也</note>，生第
<lb ed="X" n="0005c05"/><lb ed="R011" n="0846a05"/>四句常靜<note place="inline">止心也</note>。故鈔云：各具體用，皆生止觀。今言
<lb ed="X" n="0005c06"/><lb ed="R011" n="0846a06"/>觀者，乃是緣事之觀；止者，卽是緣理之止。全同起
<lb ed="X" n="0005c07"/><lb ed="R011" n="0846a07"/>信云云。</p><p xml:id="pX08p0005c0704" cb:place="inline"><figure><graphic url="../figures/X/X08p0005_01.gif"/></figure></p><p xml:id="pX08p0005c0705" cb:place="inline">▲言若作三觀釋等者。能觀之心，分成三
<lb ed="X" n="0005c08"/><lb ed="R011" n="0846a08"/>觀。所觀之境，開爲三諦。對空觀開眞諦，屬體大。對
<lb ed="X" n="0005c09"/><lb ed="R011" n="0846a09"/>假觀開俗諦，屬用大。對中觀開義諦，屬相大。問曰：
<lb ed="X" n="0005c10"/><lb ed="R011" n="0846a10"/>三諦之中，義諦爲二諦之所依。三大之中，體大爲
<lb ed="X" n="0005c11"/><lb ed="R011" n="0846a11"/>二大之所依。義理相順，何故體大爲眞諦空觀所
<lb ed="X" n="0005c12"/><lb ed="R011" n="0846a12"/>緣，相大爲義諦中觀所緣耶？今謂通云：此言三諦，
<lb ed="X" n="0005c13"/><lb ed="R011" n="0846b01"/>非取義諦，但取眞俗及中道諦。但體大唯理法界，
<lb ed="X" n="0005c14"/><lb ed="R011" n="0846b02"/>作眞諦，生空觀。用大多事法界，作俗諦，生假觀。相
<lb ed="X" n="0005c15"/><lb ed="R011" n="0846b03"/>大通四法界，作中道諦，生中道觀。三大通所依，方
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0006a" n="0006a"/>
<lb ed="X" n="0006a01"/><lb ed="R011" n="0846b04"/>是第一義諦一心本法也。或云：三大是用，義諦是
<lb ed="X" n="0006a02"/><lb ed="R011" n="0846b05"/>體。二大與體別，論屬眞俗二諦。相大與體大合，論
<lb ed="X" n="0006a03"/><lb ed="R011" n="0846b06"/>屬第一義諦。更希刊定。問：其中道諦，爲俗事耶？爲
<lb ed="X" n="0006a04"/><lb ed="R011" n="0846b07"/>眞理耶？答：幻有中道卽事，眞空中道卽理。俱融中
<lb ed="X" n="0006a05"/><lb ed="R011" n="0846b08"/>道，雙通事理。問：行相云何？答：有五重故。問：何者是
<lb ed="X" n="0006a06"/><lb ed="R011" n="0846b09"/>耶？一、幻有中道，二、眞空中道，三、眞空成幻有中道，
<lb ed="X" n="0006a07"/><lb ed="R011" n="0846b10"/>四、幻有成眞空中道，五、俱融中道。貴令易曉，列圖
<lb ed="X" n="0006a08"/><lb ed="R011" n="0846b11"/>顯示。</p>
<lb ed="X" n="0006a09"/><lb ed="R011" n="0847a04"/><p xml:id="pX08p0006a0901">▲言三止、三觀融爲一心等者。問：一心之中，分止、
<lb ed="X" n="0006a10"/><lb ed="R011" n="0847a05"/>觀、諦，九法歷然，行相云何？答：如依一鏡，鑒現好、醜、
<lb ed="X" n="0006a11"/><lb ed="R011" n="0847a06"/>中三影。影喩三諦，其理昭然。現好影之明，如空觀。
<lb ed="X" n="0006a12"/><lb ed="R011" n="0847a07"/>現好影之淨，如體眞止。現醜影之明，如假觀。現醜
<lb ed="X" n="0006a13"/><lb ed="R011" n="0847a08"/>影之淨，如隨緣止。現中影之明，如中道觀。現中影
<lb ed="X" n="0006a14"/><lb ed="R011" n="0847a09"/>之淨，如離邊止。三影、三明、三淨，約義條別，究體唯
<lb ed="X" n="0006a15"/><lb ed="R011" n="0847a10"/>是一鏡。將喩對法，學者詳悉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0006a16"/><lb ed="R011" n="0847a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0006a1601">疏眞、妄交徹，卽凡心而見佛心者，上句標寬，下句釋狹。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0006a17"/><lb ed="R011" n="0847a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0006a1701">鈔：眞謂理也<note place="inline">唯性非相</note>，佛也<note place="inline">唯淨非染通性通相</note>，涅槃也<note place="inline">唯淨非染通性
<lb ed="X" n="0006a18"/><lb ed="R011" n="0847a13"/>通相</note>。妄謂惑也<note place="inline">唯染非淨通性通相</note>，生也<note place="inline">唯染非淨通性通相</note>，生死也<note place="inline">唯染
<lb ed="X" n="0006a19"/><lb ed="R011" n="0847a14"/>非淨通性通相</note>。</p><p xml:id="pX08p0006a1907" cb:place="inline">▲言眞該妄末者，眞理卽事門也。</p><p xml:id="pX08p0006a1920" cb:place="inline">▲言妄
<lb ed="X" n="0006a20"/><lb ed="R011" n="0847a15"/>徹眞源者，事法卽理門也。</p><p xml:id="pX08p0006a2011" cb:place="inline">▲言謂無有不濕之波
<lb ed="X" n="0006a21"/><lb ed="R011" n="0847a16"/>等者，上句妄徹眞也，下句眞徹妄也。</p><p xml:id="pX08p0006a2115" cb:place="inline">▲言如來不
<lb ed="X" n="0006a22"/><lb ed="R011" n="0847a17"/>斷性惡者，小敎有二義：一、佛前十五界是有漏，起
<lb ed="X" n="0006a23"/><lb ed="R011" n="0847a18"/>他惡法故，生無比之貪，引央掘之嗔。二云、示現愛
<lb ed="X" n="0006a24"/><lb ed="R011" n="0847b04"/>語羅睺，叱呵調達故。始敎<anchor xml:id="nkr_note_orig_0006001" n="0006001"/>示二義：一云、眞如昔日
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0006b" n="0006b"/>
<lb ed="X" n="0006b01"/><lb ed="R011" n="0847b05"/>與惡而爲實性，今至果位，惡法雖斷，惡性常存故。
<lb ed="X" n="0006b02"/><lb ed="R011" n="0847b06"/>二云、示現同前小敎。終敎亦有二義：一云、昔日眞
<lb ed="X" n="0006b03"/><lb ed="R011" n="0847b07"/>如隨緣以作說法，今至果位，無明旣斷，惡相雖無，
<lb ed="X" n="0006b04"/><lb ed="R011" n="0847b08"/>隨緣眞性仍存故。如依靜水，隨風成波，風停波息
<lb ed="X" n="0006b05"/><lb ed="R011" n="0847b09"/>成波，三性恒存故。如龍樹論：獨力隨相，非所斷故。
<lb ed="X" n="0006b06"/><lb ed="R011" n="0847b10"/>二云、惡具二義：一、不壞相，異眞義<note place="inline">當緣生相有也</note>；二、稱性，
<lb ed="X" n="0006b07"/><lb ed="R011" n="0847b11"/>卽眞義<note place="inline">當無性體空義</note>。今據後義，故云不斷。頓敎云：惡相
<lb ed="X" n="0006b08"/><lb ed="R011" n="0847b12"/>本盡，更不待斷；惡性本現，非所斷故。圓敎云：稱性
<lb ed="X" n="0006b09"/><lb ed="R011" n="0847b13"/>之惡，如鏡中火，現而常虗，非所斷故。雖通五敎，正
<lb ed="X" n="0006b10"/><lb ed="R011" n="0847b14"/>取能同終敎，事理無礙。故下鈔云：如來不惡性者，
<lb ed="X" n="0006b11"/><lb ed="R011" n="0847b15"/>善惡同以心性爲性。若斷性惡，則斷心性，性不可
<lb ed="X" n="0006b12"/><lb ed="R011" n="0847b16"/>斷。亦猶闡提不斷性善。又龍樹云：如斬眠士夫，豈
<lb ed="X" n="0006b13"/><lb ed="R011" n="0847b17"/>悟士夫不傷等。若爾，何故涅槃經說：如來無不善
<lb ed="X" n="0006b14"/><lb ed="R011" n="0847b18"/>佛性？答曰：彼據以理，從事卽無；此據攝事，從理不
<lb ed="X" n="0006b15"/><lb ed="R011" n="0848a01"/>斷。又彼約現在爲名，此據過去立號。故彼此文不
<lb ed="X" n="0006b16"/><lb ed="R011" n="0848a02"/>相違背。</p><p xml:id="pX08p0006b1604" cb:place="inline">▲言又佛心中有衆生等者，如和尙鏡中
<lb ed="X" n="0006b17"/><lb ed="R011" n="0848a03"/>弟子是也。</p><p xml:id="pX08p0006b1705" cb:place="inline">▲言今約不壞相者，一、約不壞行布相。
<lb ed="X" n="0006b18"/><lb ed="R011" n="0848a04"/>行布門中，衆生可具其佛<note place="inline">如鑛具金，如璞具玉</note>，佛不可具其
<lb ed="X" n="0006b19"/><lb ed="R011" n="0848a05"/>衆生<note place="inline">如熟金而非鑛，如淨玉而非璞</note>。二、約不壞行布敎相。聞凡卽
<lb ed="X" n="0006b20"/><lb ed="R011" n="0848a06"/>佛，於凡有益<note place="inline">引生趣求</note>；佛卽是凡，令人妄解<note place="inline">引生倒解</note>。由此
<lb ed="X" n="0006b21"/><lb ed="R011" n="0848a07"/>但云卽凡心而見佛心。</p><p xml:id="pX08p0006b2110" cb:place="inline">▲言不離一心故者<note place="inline">十所因中，
<lb ed="X" n="0006b22"/><lb ed="R011" n="0848a08"/>唯心所現故。出起信論</note>。</p><p xml:id="pX08p0006b2210" cb:place="inline">▲言妄攬眞成，無別妄故者<note place="inline">依理成事門，出
<lb ed="X" n="0006b23"/><lb ed="R011" n="0848a09"/>起信論、勝鬘經</note>。</p><p xml:id="pX08p0006b2307" cb:place="inline">▲言眞隨妄顯，無別眞故者<note place="inline">事能顯理門</note>。眞妄
<lb ed="X" n="0006b24"/><lb ed="R011" n="0848a10"/>名異，無二體故<note place="inline">眞理卽事門，事法卽理門</note>。眞外有妄，理不遍故
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0006c" n="0006c"/>
<lb ed="X" n="0006c01"/><lb ed="R011" n="0848a11"/><note place="inline">返釋理遍於事門</note>。妄外有眞，事無依故<note place="inline">返釋事遍於理門</note>。然或說
<lb ed="X" n="0006c02"/><lb ed="R011" n="0848a12"/>妄空、眞有<note place="inline">唯識論、涅槃經</note>，或說妄有、眞空<note place="inline">三論、二諦義</note>、俱空<note place="inline">隨俗
<lb ed="X" n="0006c03"/><lb ed="R011" n="0848a13"/>說二諦，通華嚴經也</note>、俱有<note place="inline">唯識、華嚴</note>、雙非<note place="inline">觸物皆中，遮義也</note>、兩是<note place="inline">眞妄通二諦，或
<lb ed="X" n="0006c04"/><lb ed="R011" n="0848a14"/>觸物皆中，表義也</note>。</p><p xml:id="pX08p0006c0408" cb:place="inline">▲言淨分同眞<note place="inline">無漏依他，同圓成性</note>，染分爲妄<note place="inline">有漏
<lb ed="X" n="0006c05"/><lb ed="R011" n="0848a15"/>依他</note>。言淨分之事，妄未盡故者，無漏依他，緣生幻有。
<lb ed="X" n="0006c06"/><lb ed="R011" n="0848a16"/>故金剛經云：凡所有相，皆是虗妄。又下鈔云：謂如
<lb ed="X" n="0006c07"/><lb ed="R011" n="0848a17"/>眞如現依他時，設有淨分，亦名爲染。如鏡現像，不
<lb ed="X" n="0006c08"/><lb ed="R011" n="0848a18"/>簡淨穢，皆非鏡體。故唯能現，得名爲淨，所現皆染。
<lb ed="X" n="0006c09"/><lb ed="R011" n="0848b01"/>卽其義也。</p><p xml:id="pX08p0006c0905" cb:place="inline">▲言淨分、圓成皆有者，淨分卽依他摩
<lb ed="X" n="0006c10"/><lb ed="R011" n="0848b02"/>訶般若也，圓成卽解脫法身也。</p><p xml:id="pX08p0006c1013" cb:place="inline">▲言若隨俗說二
<lb ed="X" n="0006c11"/><lb ed="R011" n="0848b03"/>諦，則眞妄俱空者<note place="inline">三諦中料揀也。或三諦意，或終圓義</note>。妄法無性故
<lb ed="X" n="0006c12"/><lb ed="R011" n="0848b04"/>空，眞法無相故空。或眞妄相待，方有眞妄名生。如
<lb ed="X" n="0006c13"/><lb ed="R011" n="0848b05"/>彼長短，故名俱空。或依手巾體，幻作兔兒相<note place="inline">體如眞，相
<lb ed="X" n="0006c14"/><lb ed="R011" n="0848b06"/>如妄</note>。若隨愚夫說作兔兒，體相俱空<note place="inline">若隨俗說二諦，則眞妄俱空</note>。</p>
<lb ed="X" n="0006c15"/><lb ed="R011" n="0848b07"/><p xml:id="pX08p0006c1501">▲言若約眞妄通二諦，則眞妄俱通空有者，一云：
<lb ed="X" n="0006c16"/><lb ed="R011" n="0848b08"/>在俗諦，眞妄俱有，幻有、實有故。在眞諦，眞妄俱空，
<lb ed="X" n="0006c17"/><lb ed="R011" n="0848b09"/>性空、相空故。二云：在俗諦，眞妄俱空。<note place="inline">卽前隨俗說二諦，則眞妄
<lb ed="X" n="0006c18"/><lb ed="R011" n="0848b10"/>俱空。</note>在眞諦，眞妄俱有。<note place="inline">故下鈔云：眞妄皆眞，則本末一味，居然交徹。</note></p><p xml:id="pX08p0006c1827" cb:place="inline">▲言
<lb ed="X" n="0006c19"/><lb ed="R011" n="0848b11"/>約宗以明唯識等宗不得交徹者，問：三論、涅槃皆
<lb ed="X" n="0006c20"/><lb ed="R011" n="0848b12"/>說交徹，何云不得？答：一云：內等、不等涅槃及與三
<lb ed="X" n="0006c21"/><lb ed="R011" n="0848b13"/>論。何以得知？等字在上，宗字在下故。一云：亦等於
<lb ed="X" n="0006c22"/><lb ed="R011" n="0848b14"/>彼。彼論、彼經雖說交徹，非正所宗。今我華嚴正以
<lb ed="X" n="0006c23"/><lb ed="R011" n="0848b15"/>無障礙法界爲宗，故鈔云爾。</p><p xml:id="pX08p0006c2312" cb:place="inline">▲言情有卽是理無
<lb ed="X" n="0006c24"/><lb ed="R011" n="0848b16"/>者，問：理無之義，遍、圓二性爲屬何性？若屬圓成，何
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0007a" n="0007a"/>
<lb ed="X" n="0007a01"/><lb ed="R011" n="0848b17"/>云遍計有二義：一者、情有，二者、理無？若屬遍計，何
<lb ed="X" n="0007a02"/><lb ed="R011" n="0848b18"/>云情有卽理無，妄徹眞耶？答：義有兩途：若與情有
<lb ed="X" n="0007a03"/><lb ed="R011" n="0849a01"/>非一義，屬圓成性；若與情有非異義，屬遍計性。今
<lb ed="X" n="0007a04"/><lb ed="R011" n="0849a02"/>約初義，故鈔云眞。又解：屬遍計性，遍計性中通眞、
<lb ed="X" n="0007a05"/><lb ed="R011" n="0849a03"/>妄故，不同始敎唯是妄故。依他之中無性之義，准
<lb ed="X" n="0007a06"/><lb ed="R011" n="0849a04"/>此應釋。</p><p xml:id="pX08p0007a0604" cb:place="inline">▲言此經云有淨說生死等者，上半假立，
<lb ed="X" n="0007a07"/><lb ed="R011" n="0849a05"/>謂待前流轉生死立涅槃。煩惱名諍，觸動善品，損
<lb ed="X" n="0007a08"/><lb ed="R011" n="0849a06"/>害自他，故名爲諍。此有漏法，諍隨增故，名爲有諍，
<lb ed="X" n="0007a09"/><lb ed="R011" n="0849a07"/>有彼諍故。生死者，有漏爲體，無彼煩惱，故稱涅槃。
<lb ed="X" n="0007a10"/><lb ed="R011" n="0849a08"/>下半雙非，謂生死、涅槃俱因煩惱假立其名，何有
<lb ed="X" n="0007a11"/><lb ed="R011" n="0849a09"/>眞實？又二互相待故俱空，二互相奪故皆寂。上二
<lb ed="X" n="0007a12"/><lb ed="R011" n="0849a10"/>句俱有交徹，二二句俱空交徹。或望能奪義俱有
<lb ed="X" n="0007a13"/><lb ed="R011" n="0849a11"/>交徹，望所奪義俱空交徹也。</p><p xml:id="pX08p0007a1312" cb:place="inline">▲言故影公云等者，
<lb ed="X" n="0007a14"/><lb ed="R011" n="0849a12"/>卽是中論序也。此一段文准下鈔釋，而有四對。</p><p xml:id="pX08p0007a1419" cb:place="inline">▲
<lb ed="X" n="0007a15"/><lb ed="R011" n="0849a13"/>言以眞諦故無有，俗諦故無無者，此是初對定有
<lb ed="X" n="0007a16"/><lb ed="R011" n="0849a14"/>無所在。我約眞諦上說，空是無性空，不同無物空
<lb ed="X" n="0007a17"/><lb ed="R011" n="0849a15"/>也。我就俗諦明有，此是緣有，非空性之有也。二、眞
<lb ed="X" n="0007a18"/><lb ed="R011" n="0849a16"/>故無有，則雖無而有；俗故無無，則雖有而無。一對
<lb ed="X" n="0007a19"/><lb ed="R011" n="0849a17"/>彰有無體相，是不壞有之無，不礙無之有，故成中
<lb ed="X" n="0007a20"/><lb ed="R011" n="0849a18"/>道。三、雖有而無，則不累於有；雖無而有，則不滯於
<lb ed="X" n="0007a21"/><lb ed="R011" n="0849b01"/>無。一對彰有無之德，若是定性之有，此有則唯是
<lb ed="X" n="0007a22"/><lb ed="R011" n="0849b02"/>有，不得卽無；若是定性之無，此無卽唯是無，不得
<lb ed="X" n="0007a23"/><lb ed="R011" n="0849b03"/>卽有。今二互相卽，故不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0007001" n="0007001"/>徧滯。</p><p xml:id="pX08p0007a2312" cb:place="inline">▲鈔云：乃至者，具足
<lb ed="X" n="0007a24"/><lb ed="R011" n="0849b04"/>應云：不滯於無，則斷滅見息；不存於有，則常著永
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0007b" n="0007b"/>
<lb ed="X" n="0007b01"/><lb ed="R011" n="0849b05"/>消。俱、不俱等，何由而有？諸邊都寂，故云皆離。此彰
<lb ed="X" n="0007b02"/><lb ed="R011" n="0849b06"/>有、無離過。滯空則斷，累有則常。旣不滯不累，故無
<lb ed="X" n="0007b03"/><lb ed="R011" n="0849b07"/>斷、常。又釋：初對雙離有、無，故云無有無無。此成空
<lb ed="X" n="0007b04"/><lb ed="R011" n="0849b08"/>觀。第二對不壞有、無，故云雖有而無，雖無而有。此
<lb ed="X" n="0007b05"/><lb ed="R011" n="0849b09"/>成假觀。第三對明二諦相卽，故不偏滯於有、無，故
<lb ed="X" n="0007b06"/><lb ed="R011" n="0849b10"/>不爲有邊所動，無邊所寂。成中道觀。肇公亦云：涉
<lb ed="X" n="0007b07"/><lb ed="R011" n="0849b11"/>有未始迷虗，故常處有而不染。此不累於有也。不
<lb ed="X" n="0007b08"/><lb ed="R011" n="0849b12"/>厭有而觀虗，故恒觀虗而不證。此不滯於無也。第
<lb ed="X" n="0007b09"/><lb ed="R011" n="0849b13"/>四、離過，准前。又釋：初對中，初對是眞空義，下句是
<lb ed="X" n="0007b10"/><lb ed="R011" n="0849b14"/>妙有義。第二對亦有亦無義。第三對非有非無義。
<lb ed="X" n="0007b11"/><lb ed="R011" n="0849b15"/>第四對離過，則成具德四句也。又初對雙離二過：
<lb ed="X" n="0007b12"/><lb ed="R011" n="0849b16"/>一、離有，二、離無。第二對離非有非無。第三對離亦
<lb ed="X" n="0007b13"/><lb ed="R011" n="0849b17"/>有亦無。第四對總明離過。故起信云：眞如非有相，
<lb ed="X" n="0007b14"/><lb ed="R011" n="0849b18"/>非無相，非非有相，非非無相，非有、無俱相。卽其義
<lb ed="X" n="0007b15"/><lb ed="R011" n="0850a01"/>也。</p><p xml:id="pX08p0007b1502" cb:place="inline">▲言眞妄皆眞等者。問：妄法皈眞，其義可爾。云
<lb ed="X" n="0007b16"/><lb ed="R011" n="0850a02"/>何眞法亦皈眞耶？答：上言眞妄，法體也。下言皆眞，
<lb ed="X" n="0007b17"/><lb ed="R011" n="0850a03"/>眞諦也。又上言眞，對妄之眞。下言眞，絕妄之眞。又
<lb ed="X" n="0007b18"/><lb ed="R011" n="0850a04"/>上約分相門，収妄之眞。故</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0007b19"/><lb ed="R011" n="0850a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0007b1901">疏事、理雙修，依本智而求佛智者，上標，下釋也。依本
<lb ed="X" n="0007b20"/><lb ed="R011" n="0850a06"/>覺理、智<note place="inline">釋理修也</note>，求始覺事、智<note place="inline">釋事修也</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0007b21"/><lb ed="R011" n="0850a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0007b2101">鈔：亦由惑者執禪，則依智性，乃至云並爲偏執者，
<lb ed="X" n="0007b22"/><lb ed="R011" n="0850a08"/>義當四病也。故大方廣圓覺經說：衆生修行，當離
<lb ed="X" n="0007b23"/><lb ed="R011" n="0850a09"/>四病：一者、作病。但作有爲事行，未識眞如本心，尙
<lb ed="X" n="0007b24"/><lb ed="R011" n="0850a10"/>不得生佛家，豈得冥合圓覺？故說爲病<note place="inline">義當執法者也</note>。二
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0007c" n="0007c"/>
<lb ed="X" n="0007c01"/><lb ed="R011" n="0850a11"/>者、任病。生死旣空，何勞除斷？涅槃本寂，何假欣修？
<lb ed="X" n="0007c02"/><lb ed="R011" n="0850a12"/>一切放縱身心，更不念其罪福，泯絕無寄，故成其
<lb ed="X" n="0007c03"/><lb ed="R011" n="0850a13"/>病。差乎近代，多落此科。誦禪歌毀於法筵，虗尋名
<lb ed="X" n="0007c04"/><lb ed="R011" n="0850a14"/>相；說理性非於塔寺，狂認福田。妄立宗途，悞惑含
<lb ed="X" n="0007c05"/><lb ed="R011" n="0850a15"/>識，斷除佛種，良足悲哉！凡佛眞子，當須屛遠。殊不
<lb ed="X" n="0007c06"/><lb ed="R011" n="0850a16"/>知藍墉適補，比丘壽增；寺礎將移，天人目動。況復
<lb ed="X" n="0007c07"/><lb ed="R011" n="0850a17"/>觸事<anchor xml:id="nkr_note_orig_0007002" n="0007002"/>陟理，絕空色觀空，不癈衆緣，眞宴坐矣！如維
<lb ed="X" n="0007c08"/><lb ed="R011" n="0850a18"/>摩經菩薩行品：佛吿衆香世界諸菩薩等：菩薩行
<lb ed="X" n="0007c09"/><lb ed="R011" n="0850b01"/>者，於遠離不以爲貴，不著<anchor xml:id="nkr_note_add_0007c0901" n="0007c0901"/><anchor xml:id="beg0007c0901" n="0007c0901"/>己<anchor xml:id="end0007c0901"/>樂，癈於彼樂。在諸禪
<lb ed="X" n="0007c10"/><lb ed="R011" n="0850b02"/>定，如地獄想等。斯則菩薩於禪，實有所證。佛尙誡
<lb ed="X" n="0007c11"/><lb ed="R011" n="0850b03"/>令不著，況未有所入，得妄著耶？且沙門斂念，誠爲
<lb ed="X" n="0007c12"/><lb ed="R011" n="0850b04"/>通規。其誰不然？妄自矜衒，兼投藥失所，所損非細。
<lb ed="X" n="0007c13"/><lb ed="R011" n="0850b05"/>故智度論九十六說：彌勒菩薩知須菩提樂說空
<lb ed="X" n="0007c14"/><lb ed="R011" n="0850b06"/>義，故敎誡云：不應新學菩薩前說。何以故？若有少
<lb ed="X" n="0007c15"/><lb ed="R011" n="0850b07"/>福德善根者，聞畢竟空法，卽便著空。遂作是念：若
<lb ed="X" n="0007c16"/><lb ed="R011" n="0850b08"/>一切法空無所有者，我爲作何福德？則應失前業
<lb ed="X" n="0007c17"/><lb ed="R011" n="0850b09"/>等。如是經論，如來勸令離病，彌勒誡物談空。但有
<lb ed="X" n="0007c18"/><lb ed="R011" n="0850b10"/>信心，不可警愼。三、止病。眞心絕念，動念卽乖。若止
<lb ed="X" n="0007c19"/><lb ed="R011" n="0850b11"/>妄念不生，眞性自然顯現。斯由不知妄念卽眞，貪
<lb ed="X" n="0007c20"/><lb ed="R011" n="0850b12"/>嗔本道。而於妄外求眞，何異除波覓水？故成其病。
<lb ed="X" n="0007c21"/><lb ed="R011" n="0850b13"/>四者、滅病。道由惑覆，惑盡道彰。故欲斷惑求眞，令
<lb ed="X" n="0007c22"/><lb ed="R011" n="0850b14"/>得身心永寂。夫菩薩用心，利他爲本。今欲避<anchor xml:id="nkr_note_orig_0007003" n="0007003"/><g ref="#CB13607">𮘵</g>取
<lb ed="X" n="0007c23"/><lb ed="R011" n="0850b15"/>寂，誠非大士。況乎不釋動以求靜，不怖惑而度生，
<lb ed="X" n="0007c24"/><lb ed="R011" n="0850b16"/>眞覺士也。今欲離障求寂，尙雜二乘狹見，豈能冥
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0008a" n="0008a"/>
<lb ed="X" n="0008a01"/><lb ed="R011" n="0850b17"/>通圓覺？故說爲病。<note place="inline">此之三病，義當執禪者也。</note>如是四行，互聞卽
<lb ed="X" n="0008a02"/><lb ed="R011" n="0850b18"/>成非，齊運則無過。若能常作常止，常任常滅，易脫
<lb ed="X" n="0008a03"/><lb ed="R011" n="0851a01"/>相資，無非有益。亦猶四大造色，遞發有損，倂力成
<lb ed="X" n="0008a04"/><lb ed="R011" n="0851a02"/>功。今此事理雙修，依本智而求佛智，並除前病。所
<lb ed="X" n="0008a05"/><lb ed="R011" n="0851a03"/>謂執禪，則多落止、任、滅之三病；執法，則唯墮作之
<lb ed="X" n="0008a06"/><lb ed="R011" n="0851a04"/>一病。故此雙行，爲眞修矣。又下疏云：然今法學之
<lb ed="X" n="0008a07"/><lb ed="R011" n="0851a05"/>者，多棄內而外求；習禪之者，好亡緣而內照。並爲
<lb ed="X" n="0008a08"/><lb ed="R011" n="0851a06"/>偏執，俱滯兩邊。又云：勉旃求悟，不得徒自勞形。<note place="inline">此遮
<lb ed="X" n="0008a09"/><lb ed="R011" n="0851a07"/>執法者也。</note>努力修行，不得撥無因果。<note place="inline">此遮執禪者也。</note></p><p xml:id="pX08p0008a0921" cb:place="inline">▲言無所
<lb ed="X" n="0008a10"/><lb ed="R011" n="0851a08"/>求中，吾故求之者，暗引方等經乞士之語。上句釋
<lb ed="X" n="0008a11"/><lb ed="R011" n="0851a09"/>依本智，下句釋求佛智也。故方等經中說：佛爲雷
<lb ed="X" n="0008a12"/><lb ed="R011" n="0851a10"/>音說於昔因緣<anchor xml:id="nkr_note_add_0008a1201" n="0008a1201"/><anchor xml:id="beg0008a1201" n="0008a1201"/>已<anchor xml:id="end0008a1201"/>。又云：過去有佛，名栴檀華。彼佛
<lb ed="X" n="0008a13"/><lb ed="R011" n="0851a11"/>去世甚久，我於彼時，如汝無異。彼有菩薩，名曰上
<lb ed="X" n="0008a14"/><lb ed="R011" n="0851a12"/>首，作一乞士，入城乞食。時有比丘，名曰恒伽，謂乞
<lb ed="X" n="0008a15"/><lb ed="R011" n="0851a13"/>士曰：汝從何來？答曰：我從眞實中來。又問：何謂眞
<lb ed="X" n="0008a16"/><lb ed="R011" n="0851a14"/>實？答曰：寂滅相故，名爲眞實。又問：寂滅相中有所
<lb ed="X" n="0008a17"/><lb ed="R011" n="0851a15"/>求？無所求耶？答：無所求。又問：無所求者，何用求耶？
<lb ed="X" n="0008a18"/><lb ed="R011" n="0851a16"/>答：無所求中，吾故求之等。乃至云恒伽聞<anchor xml:id="nkr_note_add_0008a1801" n="0008a1801"/><anchor xml:id="beg0008a1801" n="0008a1801"/>已<anchor xml:id="end0008a1801"/>，賣身
<lb ed="X" n="0008a19"/><lb ed="R011" n="0851a17"/>供養下，疏釋云：性、相雙鑒，終日求而無所求也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0008a20"/><lb ed="R011" n="0851a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0008a2001">疏：理隨事變等者，一云：一者，理也；多者，事也。或一與
<lb ed="X" n="0008a21"/><lb ed="R011" n="0851b01"/>多，皆目事也。</p>
<lb ed="X" n="0008a22"/><lb ed="R011" n="0851b02"/><p xml:id="pX08p0008a2201">疏故得十身歷然而相作者，歷然行布，不壞相也；相
<lb ed="X" n="0008a23"/><lb ed="R011" n="0851b03"/>作圓融，壞相也。終日不壞而壞，壞而不壞，名不思議，
<lb ed="X" n="0008a24"/><lb ed="R011" n="0851b04"/>非謂體癈相存也。若謂能卽體癈相存者，體據卽義
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0008b" n="0008b"/>
<lb ed="X" n="0008b01"/><lb ed="R011" n="0851b05"/>癈，不卽義存，卽與不卽，二互無礙，存、泯莫拘，是不思
<lb ed="X" n="0008b02"/><lb ed="R011" n="0851b06"/>議；相約卽義尙存，不卽極存，但一向存，應非無礙，是
<lb ed="X" n="0008b03"/><lb ed="R011" n="0851b07"/>可思議。學者更審。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0008b04"/><lb ed="R011" n="0851b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0008b0401">鈔：一、同時具足相應門等者，然此十門具於五對：
<lb ed="X" n="0008b05"/><lb ed="R011" n="0851b09"/>一、總、別對，初門是總，餘九爲別；二、法、喩對，第七是
<lb ed="X" n="0008b06"/><lb ed="R011" n="0851b10"/>喩，餘九爲法；三、假、實對，第九是假，餘九爲實；四、全
<lb ed="X" n="0008b07"/><lb ed="R011" n="0851b11"/>分對，三、四是全，六、八爲分；五、增微對，廣顯主增，狹
<lb ed="X" n="0008b08"/><lb ed="R011" n="0851b12"/>隱伴微。不唯五對無礙，實乃擧一全収。</p><p xml:id="pX08p0008b0816" cb:place="inline">▲言能以
<lb ed="X" n="0008b09"/><lb ed="R011" n="0851b13"/>衆生身作自身等者，問：此言衆生，爲取我等妄染
<lb ed="X" n="0008b10"/><lb ed="R011" n="0851b14"/>衆生耶？爲衆示現變衆生耶？答：一云：但取變化衆
<lb ed="X" n="0008b11"/><lb ed="R011" n="0851b15"/>生。若取我等妄染衆生，應無所化，俱作能化十身
<lb ed="X" n="0008b12"/><lb ed="R011" n="0851b16"/>故。又違此，鈔云：則於此身現如是形。復違下，鈔：衆
<lb ed="X" n="0008b13"/><lb ed="R011" n="0851b17"/>生身等，攝皈三身中化身故。二云：但取我等妄染
<lb ed="X" n="0008b14"/><lb ed="R011" n="0851b18"/>衆生。何知？論：三分中是染分故，三世間中衆生世
<lb ed="X" n="0008b15"/><lb ed="R011" n="0852a01"/>間故。若爾，前難何通？答：常作能化，不礙爲所化故。
<lb ed="X" n="0008b16"/><lb ed="R011" n="0852a02"/>就能悟門，取衆生身作自菩薩身爲能化；就迷門，
<lb ed="X" n="0008b17"/><lb ed="R011" n="0852a03"/>取衆生不作菩薩身爲所化。</p><p xml:id="pX08p0008b1712" cb:place="inline">▲言則於此身現如
<lb ed="X" n="0008b18"/><lb ed="R011" n="0852a04"/>是形者，約同體變化也。下皈化身者，豈不見下，鈔
<lb ed="X" n="0008b19"/><lb ed="R011" n="0852a05"/>云萬化云云，皆是法身大用。又經云：心佛與衆生
<lb ed="X" n="0008b20"/><lb ed="R011" n="0852a06"/>是三無差別。又果門攝法無遺三云：上二雙取，引
<lb ed="X" n="0008b21"/><lb ed="R011" n="0852a07"/>證同前。向明十身皆是佛身，恐滯常情，略伸區別。
<lb ed="X" n="0008b22"/><lb ed="R011" n="0852a08"/>問：旣俱佛身，唯應第七如來身攝，何分餘九？若就
<lb ed="X" n="0008b23"/><lb ed="R011" n="0852a09"/>行布而有餘九，應非皆是佛身所攝耶？答：圓融不
<lb ed="X" n="0008b24"/><lb ed="R011" n="0852a10"/>礙行布，故佛爲能融，皆是佛身；不壞本相，故存餘
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0008c" n="0008c"/>
<lb ed="X" n="0008c01"/><lb ed="R011" n="0852a11"/>九。二門雙取，故說十身皆是佛身。若以餘九隨一
<lb ed="X" n="0008c02"/><lb ed="R011" n="0852a12"/>爲門，具十亦然。今就佛門，是故云爾。問：前之七身
<lb ed="X" n="0008c03"/><lb ed="R011" n="0852a13"/>作菩薩身，行相可知，具色相故；後之三身旣非色
<lb ed="X" n="0008c04"/><lb ed="R011" n="0852a14"/>相，云何作於菩薩身耶？下疏答云：入法智中，自然
<lb ed="X" n="0008c05"/><lb ed="R011" n="0852a15"/>應現自<anchor xml:id="nkr_note_add_0008c0501" n="0008c0501"/><anchor xml:id="beg0008c0501" n="0008c0501"/>己<anchor xml:id="end0008c0501"/>身故，令於虗空忽見自身，故名爲作。作
<lb ed="X" n="0008c06"/><lb ed="R011" n="0852a16"/>餘亦爾。又問：餘之七身可作能化，具色相故；後之
<lb ed="X" n="0008c07"/><lb ed="R011" n="0852a17"/>三身旣非色相，云何化生而作能應耶？答曰：苟能
<lb ed="X" n="0008c08"/><lb ed="R011" n="0852a18"/>得法契神，何必要因色相？是故彼三卽爲能應佛
<lb ed="X" n="0008c09"/><lb ed="R011" n="0852b01"/>身，良以根、性、心、樂類非一故。</p><p xml:id="pX08p0008c0912" cb:place="inline">▲鈔：言歷然者，不壞
<lb ed="X" n="0008c10"/><lb ed="R011" n="0852b02"/>相故者，歷然卽是不亂，不亂鈔指卽是行布。驗知
<lb ed="X" n="0008c11"/><lb ed="R011" n="0852b03"/>不壞相、行布義，非圓融中體廢相存也。</p><p xml:id="pX08p0008c1116" cb:place="inline">▲言如初
<lb ed="X" n="0008c12"/><lb ed="R011" n="0852b04"/>發心時，便成正覺，不壞初心之者，初心卽妙覺，成
<lb ed="X" n="0008c13"/><lb ed="R011" n="0852b05"/>佛義如常。卽而不卽，初心義存。二義雙取。說得初
<lb ed="X" n="0008c14"/><lb ed="R011" n="0852b06"/>心成佛，出梵行品文。良以初心卽無其體，全攬妙
<lb ed="X" n="0008c15"/><lb ed="R011" n="0852b07"/>覺體成故。如世指環，別無其體，全攬金成故。說指
<lb ed="X" n="0008c16"/><lb ed="R011" n="0852b08"/>環當體卽，金環相仍存故。</p><p xml:id="pX08p0008c1611" cb:place="inline">▲言十信攝於諸位，諸
<lb ed="X" n="0008c17"/><lb ed="R011" n="0852b09"/>位十信歷然者，十信攝於諸位，圓融也。諸位十信
<lb ed="X" n="0008c18"/><lb ed="R011" n="0852b10"/>歷然，行布也。出賢首品文。問：約圓融義，十信攝於
<lb ed="X" n="0008c19"/><lb ed="R011" n="0852b11"/>諸位，爲於信位實成佛耶？爲實未成佛耶？若實成
<lb ed="X" n="0008c20"/><lb ed="R011" n="0852b12"/>佛，住、行、向等便徒虗設。若實未成佛，信該果海。有
<lb ed="X" n="0008c21"/><lb ed="R011" n="0852b13"/>言：無義。有云：圓融門中<anchor xml:id="nkr_note_add_0008c2101" n="0008c2101"/><anchor xml:id="beg0008c2101" n="0008c2101"/>已<anchor xml:id="end0008c2101"/>成佛，行布門中未成佛。
<lb ed="X" n="0008c22"/><lb ed="R011" n="0852b14"/>若爾，後位但應行布修斷，圓融門中<anchor xml:id="nkr_note_add_0008c2201" n="0008c2201"/><anchor xml:id="beg0008c2201" n="0008c2201"/>已<anchor xml:id="end0008c2201"/>成佛故。若
<lb ed="X" n="0008c23"/><lb ed="R011" n="0852b15"/>謂雖<anchor xml:id="nkr_note_add_0008c2301" n="0008c2301"/><anchor xml:id="beg0008c2301" n="0008c2301"/>已<anchor xml:id="end0008c2301"/>成佛，不礙復有修斷者，妙覺位後應更修
<lb ed="X" n="0008c24"/><lb ed="R011" n="0852b16"/>斷。若更修斷，前佛應勝，後佛應劣，修斷多少不同
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0009a" n="0009a"/>
<lb ed="X" n="0009a01"/><lb ed="R011" n="0852b17"/>故。今謂通云六位互攝，如六面鏡互現其影。信攝
<lb ed="X" n="0009a02"/><lb ed="R011" n="0852b18"/>餘五位，如第一鏡影現五鏡影。信位有障，信攝諸
<lb ed="X" n="0009a03"/><lb ed="R011" n="0853a01"/>位一切皆障，是知一障一切障。第一鏡上塵垢昏
<lb ed="X" n="0009a04"/><lb ed="R011" n="0853a02"/>坌，彼鏡中影一切不現，是知一昏一切皆昏。如在
<lb ed="X" n="0009a05"/><lb ed="R011" n="0853a03"/>信位修斷其障，能攝之障旣斷，所攝之障一切皆
<lb ed="X" n="0009a06"/><lb ed="R011" n="0853a04"/>除，是則一斷一切皆斷。如磨第一鏡，塵垢皆除，不
<lb ed="X" n="0009a07"/><lb ed="R011" n="0853a05"/>唯能之鏡昏除，鏡中之影昏障亦無，卽是一磨一
<lb ed="X" n="0009a08"/><lb ed="R011" n="0853a06"/>切皆磨，一現一切皆現。約信位中，諸位惑障皆斷，
<lb ed="X" n="0009a09"/><lb ed="R011" n="0853a07"/>豈不名佛？約第一鏡，塵垢皆除，豈非明淨？約住位
<lb ed="X" n="0009a10"/><lb ed="R011" n="0853a08"/>中，諸位惑障全未斷故，豈得名佛？約第二鏡中，諸
<lb ed="X" n="0009a11"/><lb ed="R011" n="0853a09"/>鏡塵垢全不磨故，豈名明淨？是知位位圓修圓斷，
<lb ed="X" n="0009a12"/><lb ed="R011" n="0853a10"/>譬如鏡鏡全磨全淨。以喩對法，朗在目前。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0009a13"/><lb ed="R011" n="0853a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0009a1301">疏廣大卽入於無間等者，疏中影略，應云：無外廣大
<lb ed="X" n="0009a14"/><lb ed="R011" n="0853a12"/>身刹卽入於無間塵毛，無間塵毛包納於無外身刹。
<lb ed="X" n="0009a15"/><lb ed="R011" n="0853a13"/>問：塵毛具二義：不壞相故狹，稱性故廣，可爾。無外身
<lb ed="X" n="0009a16"/><lb ed="R011" n="0853a14"/>刹不壞相故廣，豈稱性故狹，名無礙也？答：亦不壞相
<lb ed="X" n="0009a17"/><lb ed="R011" n="0853a15"/>故狹，稱性故廣。故經云：空生大覺中如海一漚發。空
<lb ed="X" n="0009a18"/><lb ed="R011" n="0853a16"/>尙如漚，何況身刹？又云：十因各隨義顯。今取法無定
<lb ed="X" n="0009a19"/><lb ed="R011" n="0853a17"/>性，故大能小也。或亦稱性故小，性非定大故。何以得
<lb ed="X" n="0009a20"/><lb ed="R011" n="0853a18"/>知？全在一塵而包容故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0009a21"/><lb ed="R011" n="0853b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0009a2101">鈔：雖有卽、入，意取廣、狹，揀濫釋成也。問：廣、狹無礙，
<lb ed="X" n="0009a22"/><lb ed="R011" n="0853b02"/>別立玄門；凡、聖無礙，應別立也。染、淨、依、正等，皆應
<lb ed="X" n="0009a23"/><lb ed="R011" n="0853b03"/>別立。此若不爾，彼廣、狹門應卽入収，不應別立。答：
<lb ed="X" n="0009a24"/><lb ed="R011" n="0853b04"/>許別立，但示方<anchor xml:id="nkr_note_orig_0009001" n="0009001"/>偶。且作是說，皆皆無量。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0009b" n="0009b"/>
<lb ed="X" n="0009b01"/><lb ed="R011" n="0853b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0009b0101">疏：炳然齊現等者。上句法，下句喩。問：隔甁見物，豈不
<lb ed="X" n="0009b02"/><lb ed="R011" n="0853b06"/>違肉眼九緣生義，闕空緣耶？甁具質礙故。答：良由缾
<lb ed="X" n="0009b03"/><lb ed="R011" n="0853b07"/>淨，得見彼物。若爾，如對明鏡，何不見障外之色耶？答：
<lb ed="X" n="0009b04"/><lb ed="R011" n="0853b08"/>鏡但表淨，裏不淨故；琉璃，表、裏皆瑩淨故；如水澄淸，
<lb ed="X" n="0009b05"/><lb ed="R011" n="0853b09"/>見魚、鱉故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0009b06"/><lb ed="R011" n="0853b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0009b0601">鈔一、能含多，皆曰相容者下，鈔又云：法法皆爾，故
<lb ed="X" n="0009b07"/><lb ed="R011" n="0853b11"/>云相容也。微細之義下，釋有三：一、能含微細，一塵
<lb ed="X" n="0009b08"/><lb ed="R011" n="0853b12"/>一毛故；二、所含微細，不壞相故；三、難知微細，小能
<lb ed="X" n="0009b09"/><lb ed="R011" n="0853b13"/>含大，常情不測故。如對一釋迦像，想彼像中含盡
<lb ed="X" n="0009b10"/><lb ed="R011" n="0853b14"/>十方三世遍法界、虗空界無盡三寶。禮彼一像，卽
<lb ed="X" n="0009b11"/><lb ed="R011" n="0853b15"/>是徧禮無盡三寶也。供彼一像，念彼一像等，准前
<lb ed="X" n="0009b12"/><lb ed="R011" n="0853b16"/>應知。如焚一爐香，想彼香中含一切香華、燈幢、傘
<lb ed="X" n="0009b13"/><lb ed="R011" n="0853b17"/>蓋、飮食、湯藥、菓木、音樂、螺鈸、宮殿、池沼等一切諸
<lb ed="X" n="0009b14"/><lb ed="R011" n="0853b18"/>供養具，遍供如前一像中無盡三寶。隨獻餘供，含
<lb ed="X" n="0009b15"/><lb ed="R011" n="0854a01"/>物亦然。曰：修此行，有何罪而不滅？有何福而不生？
<lb ed="X" n="0009b16"/><lb ed="R011" n="0854a02"/>良以法雖本爾，心不相應，難獲巨利。幸願群英勉
<lb ed="X" n="0009b17"/><lb ed="R011" n="0854a03"/>強而行！自餘玄門，倣此而修，滯相而修，百千萬劫
<lb ed="X" n="0009b18"/><lb ed="R011" n="0854a04"/>未及一眴之功。深思！深思！相入門中，當想自身遍
<lb ed="X" n="0009b19"/><lb ed="R011" n="0854a05"/>入十方諸佛會裏佛、菩薩、四衆、八部身中：彼若說
<lb ed="X" n="0009b20"/><lb ed="R011" n="0854a06"/>法，我亦說法；彼若聞法，我亦聞法；彼若斷障，我亦
<lb ed="X" n="0009b21"/><lb ed="R011" n="0854a07"/>斷障；彼若證眞，我亦證眞；彼若發菩提心，我亦發
<lb ed="X" n="0009b22"/><lb ed="R011" n="0854a08"/>菩提心；彼若化生，我亦化生；彼若拔苦與樂，我亦
<lb ed="X" n="0009b23"/><lb ed="R011" n="0854a09"/>拔苦與樂；盡彼諸行善事，我亦行之。復想六道衆
<lb ed="X" n="0009b24"/><lb ed="R011" n="0854a10"/>生皆在自身之內，自若禮誦，彼一切衆生悉皆禮
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0009c" n="0009c"/>
<lb ed="X" n="0009c01"/><lb ed="R011" n="0854a11"/>誦等。自餘妙行，准此應知。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0009c02"/><lb ed="R011" n="0854a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0009c0201">疏隱、顯俱成等者。如觀一釋迦像，於中乃有無盡佛、
<lb ed="X" n="0009c03"/><lb ed="R011" n="0854a13"/>菩薩等身像也。但彼多像隱，一像顯也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0009c04"/><lb ed="R011" n="0854a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0009c0401">鈔：而明下有晦等者，上明異處，下辨同處，文理昭
<lb ed="X" n="0009c05"/><lb ed="R011" n="0854a15"/>然。</p><p xml:id="pX08p0009c0502" cb:place="inline">▲言如東方入正定爲一半等者，此意一菩薩
<lb ed="X" n="0009c06"/><lb ed="R011" n="0854a16"/>全在東方入定，而不妨同時全在西方出定，是謂
<lb ed="X" n="0009c07"/><lb ed="R011" n="0854a17"/>難思。問：何故入定爲明，出定爲晦耶？答：在定觀根
<lb ed="X" n="0009c08"/><lb ed="R011" n="0854a18"/>審法名明，出定涉有化生名晦。是故在定復得顯
<lb ed="X" n="0009c09"/><lb ed="R011" n="0854b01"/>加，出定但感冥加。明晦之義，昭然可悉。或約但見
<lb ed="X" n="0009c10"/><lb ed="R011" n="0854b02"/>入定，不見出定故。</p>
<lb ed="X" n="0009c11"/><lb ed="R011" n="0854b03"/><p xml:id="pX08p0009c1101">鈔：影復現影，重重無盡者，此是其喩。法合云何？如
<lb ed="X" n="0009c12"/><lb ed="R011" n="0854b04"/>一塵稱性以作能含，一切刹土俱爲所含之刹，皆
<lb ed="X" n="0009c13"/><lb ed="R011" n="0854b05"/>攬塵成。塵復稱性，復含其刹。是知能含塵，塵不盡；
<lb ed="X" n="0009c14"/><lb ed="R011" n="0854b06"/>所含刹，刹無窮。是此門也。問：第一塵稱性，含刹盡
<lb ed="X" n="0009c15"/><lb ed="R011" n="0854b07"/>耶？舍刹不盡耶？若含刹不盡，是則彼塵不稱其性。
<lb ed="X" n="0009c16"/><lb ed="R011" n="0854b08"/>若云稱性而含刹不盡，彼不含刹應在性外。若許
<lb ed="X" n="0009c17"/><lb ed="R011" n="0854b09"/>含盡，彼第一塵所含之刹但作第二重能含，更有
<lb ed="X" n="0009c18"/><lb ed="R011" n="0854b10"/>何刹爲第二重所含耶？若遞互合，與微細、相入二
<lb ed="X" n="0009c19"/><lb ed="R011" n="0854b11"/>門何異？若云第一塵稱性，含刹皆盡，彼所含刹亦
<lb ed="X" n="0009c20"/><lb ed="R011" n="0854b12"/>乃稱性作能含時，復更出生所含之刹者，問：所出
<lb ed="X" n="0009c21"/><lb ed="R011" n="0854b13"/>生刹爲本？爲新？若本具者，應第一重塵却有含刹
<lb ed="X" n="0009c22"/><lb ed="R011" n="0854b14"/>不盡之失；若新生者，德相門中應無帝網。此義極
<lb ed="X" n="0009c23"/><lb ed="R011" n="0854b15"/>難，深宜用心。今謂通云：如瑩一圓鏡在東，瑩一方
<lb ed="X" n="0009c24"/><lb ed="R011" n="0854b16"/>鏡在西。兩鏡互入，同相入門；一性而入，似微細門。
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0010a" n="0010a"/>
<lb ed="X" n="0010a01"/><lb ed="R011" n="0854b17"/>今帝網門則不如是，如東圓鏡現西方鏡影全盡，
<lb ed="X" n="0010a02"/><lb ed="R011" n="0854b18"/>無不盡之失；其方鏡常入而不入，還在本位，其西
<lb ed="X" n="0010a03"/><lb ed="R011" n="0855a01"/>方鏡內却現東圓鏡影，幷圓鏡內方鏡之影全盡，
<lb ed="X" n="0010a04"/><lb ed="R011" n="0855a02"/>亦無不盡之失，其西方鏡幷所現影<anchor xml:id="nkr_note_add_0010a0401" n="0010a0401"/><anchor xml:id="beg0010a0401" n="0010a0401"/>已<anchor xml:id="end0010a0401"/>有三重；其
<lb ed="X" n="0010a05"/><lb ed="R011" n="0855a03"/>東圓鏡常入而不入，現在本位，復作能現，現西方
<lb ed="X" n="0010a06"/><lb ed="R011" n="0855a04"/>鏡幷彼二影亦無不盡，其東圓鏡幷彼三影<anchor xml:id="nkr_note_add_0010a0601" n="0010a0601"/><anchor xml:id="beg0010a0601" n="0010a0601"/>已<anchor xml:id="end0010a0601"/>有
<lb ed="X" n="0010a07"/><lb ed="R011" n="0855a05"/>四重；其西方鏡常入而不入，還在本位，復作能現，
<lb ed="X" n="0010a08"/><lb ed="R011" n="0855a06"/>現東圓鏡幷彼三影無不盡失，其西方鏡幷彼四
<lb ed="X" n="0010a09"/><lb ed="R011" n="0855a07"/>影<anchor xml:id="nkr_note_add_0010a0901" n="0010a0901"/><anchor xml:id="beg0010a0901" n="0010a0901"/>已<anchor xml:id="end0010a0901"/>有五重。後後作法，准此應知。由重重無不盡
<lb ed="X" n="0010a10"/><lb ed="R011" n="0855a08"/>之失及相濫之過，故鈔云：亦如兩鏡互照，重重涉
<lb ed="X" n="0010a11"/><lb ed="R011" n="0855a09"/>入，傳耀相寫，遞出無窮。卽其義也。故下大鈔<note place="inline">十七上半
<lb ed="X" n="0010a12"/><lb ed="R011" n="0855a10"/>二十紙</note>云：又重重現故者，雙釋普入及方網。言塵能
<lb ed="X" n="0010a13"/><lb ed="R011" n="0855a11"/>受刹，刹以塵成，亦能受刹，重重皆入，名爲普入。旣
<lb ed="X" n="0010a14"/><lb ed="R011" n="0855a12"/>交絡入，九方入東，東入西時帶餘九入，西入南時
<lb ed="X" n="0010a15"/><lb ed="R011" n="0855a13"/>帶東諸方而入於南，故成重重，卽初地中如帝網
<lb ed="X" n="0010a16"/><lb ed="R011" n="0855a14"/>差別故，爲眞實義故。</p>
<lb ed="X" n="0010a17"/><lb ed="R011" n="0855a15"/><p xml:id="pX08p0010a1701">鈔：以三世相因，互相攝故者，緣起相由，故時無別
<lb ed="X" n="0010a18"/><lb ed="R011" n="0855a16"/>體，依法假立。如依昨日日輪立過去世，依今日日
<lb ed="X" n="0010a19"/><lb ed="R011" n="0855a17"/>輪立現在世，依來日日輪立未來世。昨日日輪離
<lb ed="X" n="0010a20"/><lb ed="R011" n="0855a18"/>今日、來日二輪之外，別無日輪，全攬今日、來日二
<lb ed="X" n="0010a21"/><lb ed="R011" n="0855b01"/>輪，作昨日日輪上立過去世。彼日輪體旣攬今日、
<lb ed="X" n="0010a22"/><lb ed="R011" n="0855b02"/>來日二輪，所成果不異因，卽是今日日輪應立現
<lb ed="X" n="0010a23"/><lb ed="R011" n="0855b03"/>在世，復卽來日日輪更立未來世。餘二因、二果，准
<lb ed="X" n="0010a24"/><lb ed="R011" n="0855b04"/>此應知，方成九世。如攬塵成刹，歸本是塵；如攬念
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0010b" n="0010b"/>
<lb ed="X" n="0010b01"/><lb ed="R011" n="0855b05"/>成世，歸本名念。一念本時攝九世末時，本、末雙擧，
<lb ed="X" n="0010b02"/><lb ed="R011" n="0855b06"/>故云十世。問：一念卽無量劫，應是相卽門也？答：雖
<lb ed="X" n="0010b03"/><lb ed="R011" n="0855b07"/>有卽義，意取十世，如前廣、狹門故。</p><p xml:id="pX08p0010b0314" cb:place="inline">▲言故莊生一
<lb ed="X" n="0010b04"/><lb ed="R011" n="0855b08"/>夢身爲蝴蝶者，莊子第二齊物篇云：昔者莊周夢
<lb ed="X" n="0010b05"/><lb ed="R011" n="0855b09"/>爲蝴蝶，挧挧然自喩適志，不知周也。方其夢爲蝴
<lb ed="X" n="0010b06"/><lb ed="R011" n="0855b10"/>蝶而不知周，則與死不殊異也。而所在無不適志，
<lb ed="X" n="0010b07"/><lb ed="R011" n="0855b11"/>則當生而係生，有必能當死而戀死矣。由此觀之，
<lb ed="X" n="0010b08"/><lb ed="R011" n="0855b12"/>知失在生而哀死者，誤也。俄然覺，則蘧蘧然周也。
<lb ed="X" n="0010b09"/><lb ed="R011" n="0855b13"/>不知周之夢爲蝴蝶歟？蝴蝶之夢爲周歟？周與蝴
<lb ed="X" n="0010b10"/><lb ed="R011" n="0855b14"/>蝶則必有分矣。此謂物化。意云：昨日之夢，於今化
<lb ed="X" n="0010b11"/><lb ed="R011" n="0855b15"/>矣。生死之變，豈異於此？又自周而言，蝴蝶稱覺，未
<lb ed="X" n="0010b12"/><lb ed="R011" n="0855b16"/>必非夢。此亦可以喩萬法如夢矣。</p>
<lb ed="X" n="0010b13"/><lb ed="R011" n="0855b17"/><p xml:id="pX08p0010b1301">鈔：以隨一事，卽是無盡法界者，問：與相卽門何別？
<lb ed="X" n="0010b14"/><lb ed="R011" n="0855b18"/>答：但是相卽門四句中，一卽多之一句義也。同微
<lb ed="X" n="0010b15"/><lb ed="R011" n="0856a01"/>細門，是相入門中，一攝多之一義也。或不同相卽，
<lb ed="X" n="0010b16"/><lb ed="R011" n="0856a02"/>彼行布門，一與多異；圓融門中，廢一同多。今記事
<lb ed="X" n="0010b17"/><lb ed="R011" n="0856a03"/>門，行布門中，體是一法；圓融門中，便是多法。非是
<lb ed="X" n="0010b18"/><lb ed="R011" n="0856a04"/>廢一同多，故不同也。如託一人，便顯六親；非廢一
<lb ed="X" n="0010b19"/><lb ed="R011" n="0856a05"/>人，方卽六親。況生其解，尤異相卽。</p>
<lb ed="X" n="0010b20"/><lb ed="R011" n="0856a06"/><p xml:id="pX08p0010b2001">鈔：然有二意，故賢首改爲廣、狹等者，今代至相反
<lb ed="X" n="0010b21"/><lb ed="R011" n="0856a07"/>難賢首云：若眞理爲廣，事、相爲狹，則是事、理無礙。
<lb ed="X" n="0010b22"/><lb ed="R011" n="0856a08"/>知無間塵、毛名狹，無外身、刹爲廣。此二門異，亦不
<lb ed="X" n="0010b23"/><lb ed="R011" n="0856a09"/>成事事無礙。若無外身、刹與無間塵、毛無礙，卽事
<lb ed="X" n="0010b24"/><lb ed="R011" n="0856a10"/>事無礙義成。而復狹中存廣，卽相入門；狹中不存
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0010c" n="0010c"/>
<lb ed="X" n="0010c01"/><lb ed="R011" n="0856a11"/>廣，卽相卽門。賢首若云雖有卽、入，意取廣、狹者，至
<lb ed="X" n="0010c02"/><lb ed="R011" n="0856a12"/>相亦云：雖有卽、入，意取純、雜。彼此異因，不可得故。
<lb ed="X" n="0010c03"/><lb ed="R011" n="0856a13"/>有云：二師理齊，淸涼雙取。但以賢首廣、狹通一切
<lb ed="X" n="0010c04"/><lb ed="R011" n="0856a14"/>法，至相、純、雜但論其行。故鈔云：今以至相但約行
<lb ed="X" n="0010c05"/><lb ed="R011" n="0856a15"/>爲小異，或廣、狹中有無礙言，故異至相。若爾，純、雜
<lb ed="X" n="0010c06"/><lb ed="R011" n="0856a16"/>中有具德語，何殊賢首？今云通云至相所立純、雜
<lb ed="X" n="0010c07"/><lb ed="R011" n="0856a17"/>各異，致招多難。賢首所立廣、狹是一，都無前妨。如
<lb ed="X" n="0010c08"/><lb ed="R011" n="0856a18"/>將一塵稱性，故廣；不壞相，故狹。豈有相濫？若爾，同
<lb ed="X" n="0010c09"/><lb ed="R011" n="0856b01"/>體廣、狹可然，異體云何？答：初旣不濫，後有何疑？何
<lb ed="X" n="0010c10"/><lb ed="R011" n="0856b02"/>以得知下，釋十玄次第，云：廣、狹躡前，事、理無礙，爲
<lb ed="X" n="0010c11"/><lb ed="R011" n="0856b03"/>後八門之所以也。又下淸涼會取純、雜，云：契理爲
<lb ed="X" n="0010c12"/><lb ed="R011" n="0856b04"/>純，不壞相雜，是故得知。如無異意，賢首所難，還成
<lb ed="X" n="0010c13"/><lb ed="R011" n="0856b05"/>自害。幸希詳當！</p>
<lb ed="X" n="0010c14"/><lb ed="R011" n="0856b06"/><p xml:id="pX08p0010c1401">鈔：不信、不解、不順、不入者，如次配敎、理、行、果四法
<lb ed="X" n="0010c15"/><lb ed="R011" n="0856b07"/>也。</p><p xml:id="pX08p0010c1502" cb:place="inline">▲言以不能生如來家者，進不至十地見性等
<lb ed="X" n="0010c16"/><lb ed="R011" n="0856b08"/>家，退不生三賢解悟家。是知依權敎修者，尙不至
<lb ed="X" n="0010c17"/><lb ed="R011" n="0856b09"/>三賢，豈臻十地？若爾，何故下文云別敎十地證竟，
<lb ed="X" n="0010c18"/><lb ed="R011" n="0856b10"/>但是圓家住爾？答：彼宗自談云：證十地竟，圓宗斷
<lb ed="X" n="0010c19"/><lb ed="R011" n="0856b11"/>彼，義當住爾。如寡聞比丘，自謂無學，小敎斷彼，實
<lb ed="X" n="0010c20"/><lb ed="R011" n="0856b12"/>是凡夫。又如愚法二乘，謂證涅槃，始敎斷彼，但是
<lb ed="X" n="0010c21"/><lb ed="R011" n="0856b13"/>擇滅，迴心<anchor xml:id="nkr_note_add_0010c2101" n="0010c2101"/><anchor xml:id="beg0010c2101" n="0010c2101"/>已<anchor xml:id="end0010c2101"/>後，更經多劫，方至十信等也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0010c22"/><lb ed="R011" n="0856b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0010c2201">疏扗視聽於嘉會者。問：文殊巡行經云：五百聲聞，聞
<lb ed="X" n="0010c23"/><lb ed="R011" n="0856b15"/>而不信。法華不輕，亦令其聞。何得此中不令其聞耶？
<lb ed="X" n="0010c24"/><lb ed="R011" n="0856b16"/>答：爲顯不共故。故智論明般若有共、不共，指此不思
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0011a" n="0011a"/>
<lb ed="X" n="0011a01"/><lb ed="R011" n="0856b17"/>議經不共二乘說故。又大聖化儀，其類不等，或聞而
<lb ed="X" n="0011a02"/><lb ed="R011" n="0856b18"/>不信，以爲遠種，如上所引；或以威力，令其出會，如法
<lb ed="X" n="0011a03"/><lb ed="R011" n="0857a01"/>華中五千拂席；或令在會，使其不聞，卽如今經。法華
<lb ed="X" n="0011a04"/><lb ed="R011" n="0857a02"/>漸敎之終，將収敗種，故加令其去，篤勵在會，使其信
<lb ed="X" n="0011a05"/><lb ed="R011" n="0857a03"/>受。此經頓敎之始，爲顯深勝，留使不聞，令諸後學修
<lb ed="X" n="0011a06"/><lb ed="R011" n="0857a04"/>見聞種。然嘉會之言，卽周易？乾卦？文言矣。彼釋乾，元、
<lb ed="X" n="0011a07"/><lb ed="R011" n="0857a05"/>亨、利、貞四德云：元者，善之長也；亨者，嘉之會也；利者，
<lb ed="X" n="0011a08"/><lb ed="R011" n="0857a06"/>義之和也；貞者，事之幹也。君子體仁，足以長人；嘉會，
<lb ed="X" n="0011a09"/><lb ed="R011" n="0857a07"/>足以合禮；利物，足以和義；貞固，足以幹事。君子行此
<lb ed="X" n="0011a10"/><lb ed="R011" n="0857a08"/>四德，故曰：乾，元、亨、利、貞。今但借其嘉會之言爾。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0011a11"/><lb ed="R011" n="0857a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0011a1101">鈔：悉覺眞諦等者下，疏曰：然此聲聞皆是菩薩，欲
<lb ed="X" n="0011a12"/><lb ed="R011" n="0857a10"/>顯深法託爲聲聞故。所歎德言含本、迹言：悉覺眞
<lb ed="X" n="0011a13"/><lb ed="R011" n="0857a11"/>諦，<note place="inline">迹云現觀了四諦，本云覺第一義諦。</note>皆證實際，<note place="inline">迹云入正性離生，本云能入無際際
<lb ed="X" n="0011a14"/><lb ed="R011" n="0857a12"/>故。</note>深入法性，<note place="inline">迹云所學<anchor xml:id="nkr_note_add_0011a1401" n="0011a1401"/><anchor xml:id="beg0011a1401" n="0011a1401"/>已<anchor xml:id="end0011a1401"/>窮，本云窮二空源。</note>永出有海，<note place="inline">迹云生分<anchor xml:id="nkr_note_add_0011a1402" n="0011a1402"/><anchor xml:id="beg0011a1402" n="0011a1402"/>已<anchor xml:id="end0011a1402"/>盡，本云
<lb ed="X" n="0011a15"/><lb ed="R011" n="0857a13"/>能入不染。</note>依佛功德，<note place="inline">迹云逮得<anchor xml:id="nkr_note_add_0011a1501" n="0011a1501"/><anchor xml:id="beg0011a1501" n="0011a1501"/>己<anchor xml:id="end0011a1501"/>利，本云依十力等。</note>離結、使、縛，<note place="inline">迹云現行<anchor xml:id="nkr_note_add_0011a1502" n="0011a1502"/><anchor xml:id="beg0011a1502" n="0011a1502"/>已<anchor xml:id="end0011a1502"/>離，
<lb ed="X" n="0011a16"/><lb ed="R011" n="0857a14"/>本云不斷不折。</note>住無礙處，<note place="inline">迹云種子亡故，本云二無礙故。</note>其寂靜猶如虗
<lb ed="X" n="0011a17"/><lb ed="R011" n="0857a15"/>空，<note place="inline">迹云心善解脫，本云處亂恒寂。</note>於諸佛處永斷疑惑，<note place="inline">迹云慧善解脫，本云
<lb ed="X" n="0011a18"/><lb ed="R011" n="0857a16"/>未證無礙。</note>於佛智海深信趣入，<note place="inline">迹云皆可迴心，本云種智信入。</note></p><p xml:id="pX08p0011a1825" cb:place="inline">▲言皆
<lb ed="X" n="0011a19"/><lb ed="R011" n="0857a17"/>悉不見神者，神力<note place="inline">十力等</note>、嚴好<note place="inline">常光莊嚴等</note>、境界<note place="inline">悲智所緣等</note>、
<lb ed="X" n="0011a20"/><lb ed="R011" n="0857a18"/>遊戲<note place="inline">不壞本相等</note>、神變<note place="inline">重閣同空等</note>、尊勝<note place="inline">一切不能制</note>、妙行<note place="inline">悲智云切
<lb ed="X" n="0011a21"/><lb ed="R011" n="0857b01"/>用等</note>、威德<note place="inline">謂命等十種自在</note>、住持<note place="inline">謂勝住持令有所作</note>、淨刹<note place="inline">謂於娑婆見華藏等</note>、
<lb ed="X" n="0011a22"/><lb ed="R011" n="0857b02"/>入<note place="inline">身遍刹塵智入諸法</note>、至<note place="inline">卽新來衆</note>、詣<note place="inline">卽此往彼</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0011a23"/><lb ed="R011" n="0857b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0011a2301">疏見、聞爲種，八難超十地之階者，此意但說八難見、
<lb ed="X" n="0011a24"/><lb ed="R011" n="0857b04"/>聞華嚴熏金剛種，非謂八難現身聖證。是故地獄轉
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0011b" n="0011b"/>
<lb ed="X" n="0011b01"/><lb ed="R011" n="0857b05"/>報生天，方登十地。故鈔云皆容見、聞爲種之義，未見
<lb ed="X" n="0011b02"/><lb ed="R011" n="0857b06"/>明文說八難身得入見道。若許入見，何得名難？復違
<lb ed="X" n="0011b03"/><lb ed="R011" n="0857b07"/>論說：極忻非上二，極威非三塗，唯欲界人、天、佛出世
<lb ed="X" n="0011b04"/><lb ed="R011" n="0857b08"/>現觀。若云但障權敎見道，名爲難者，劣道尙障，何況
<lb ed="X" n="0011b05"/><lb ed="R011" n="0857b09"/>勝道！別敎十地證竟，但是圓家住爾。八難未至，別敎
<lb ed="X" n="0011b06"/><lb ed="R011" n="0857b10"/>三賢豈許得證圓敎初地？又准天台止觀，乘急戒緩，
<lb ed="X" n="0011b07"/><lb ed="R011" n="0857b11"/>許三塗身而得聖道。更宜思審。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0011b08"/><lb ed="R011" n="0857b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0011b0801">鈔：其有生疑、不信者，永不得聞如是義者，問：地獄
<lb ed="X" n="0011b09"/><lb ed="R011" n="0857b13"/>天子！由昔聞經，熏成堅種；不信、毀謗，墮阿鼻獄。彼
<lb ed="X" n="0011b10"/><lb ed="R011" n="0857b14"/>雖不信，亦得聞經，熏成堅種。何故今文云其有生
<lb ed="X" n="0011b11"/><lb ed="R011" n="0857b15"/>疑、不信者，永不得聞如是義？答：一云：不信、毀謗，墮
<lb ed="X" n="0011b12"/><lb ed="R011" n="0857b16"/>阿鼻獄，長劫不聞，故經云永，非謂畢竟不聞。二云：
<lb ed="X" n="0011b13"/><lb ed="R011" n="0857b17"/>但遮其不聞，言永不聞。三云：不信雖聞，猶如不聞。
<lb ed="X" n="0011b14"/><lb ed="R011" n="0857b18"/>問：地獄天子！昔聞經時，不信、誹謗，不善心中云何
<lb ed="X" n="0011b15"/><lb ed="R011" n="0858a01"/>得熏成佛堅種？若種堅種是成佛因，如何反墮阿
<lb ed="X" n="0011b16"/><lb ed="R011" n="0858a02"/>鼻地獄？又不善心得熏堅種，應善心中却熏惡種。
<lb ed="X" n="0011b17"/><lb ed="R011" n="0858a03"/>若許爾者，三乘聖人還墮惡趣。是則因、果雜亂，深
<lb ed="X" n="0011b18"/><lb ed="R011" n="0858a04"/>違敎理。有云：其不善心但熏惡趣，招地獄報。其華
<lb ed="X" n="0011b19"/><lb ed="R011" n="0858a05"/>嚴經熏成堅種，作成佛因。良以在纏本覺爲本，性
<lb ed="X" n="0011b20"/><lb ed="R011" n="0858a06"/>住種性。經聲入耳，熏彼本覺，用增勝故，名習所成
<lb ed="X" n="0011b21"/><lb ed="R011" n="0858a07"/>種性。本新相合，共爲堅種。故法華云：佛種從緣起
<lb ed="X" n="0011b22"/><lb ed="R011" n="0858a08"/>是故說一乘。若爾，他經聲爲緣，無自善心爲因。旣
<lb ed="X" n="0011b23"/><lb ed="R011" n="0858a09"/>闕因力，如何熏種？答：本覺爲因故。若爾，聞他殺、盜
<lb ed="X" n="0011b24"/><lb ed="R011" n="0858a10"/>等聲，自生悲心，應熏惡種。亦有惡聲爲緣，本覺爲
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0011c" n="0011c"/>
<lb ed="X" n="0011c01"/><lb ed="R011" n="0858a11"/>因故。不可本覺唯與善種爲因，頗有惡種不攬理
<lb ed="X" n="0011c02"/><lb ed="R011" n="0858a12"/>成？今謂通云：聞經之心具二種義：一者神解義，二
<lb ed="X" n="0011c03"/><lb ed="R011" n="0858a13"/>者暗鈍義。由神解義解得華嚴語義，內心爲因，經
<lb ed="X" n="0011c04"/><lb ed="R011" n="0858a14"/>聲爲緣，因緣和合熏成堅種。由暗鈍義誹謗華嚴
<lb ed="X" n="0011c05"/><lb ed="R011" n="0858a15"/>語義，內心爲因，經聲爲緣，因緣和合熏成地獄種。
<lb ed="X" n="0011c06"/><lb ed="R011" n="0858a16"/>一念心中齊熏二種，實不思議。如謗不輕云：我等
<lb ed="X" n="0011c07"/><lb ed="R011" n="0858a17"/>何用如是虗妄授記？由解彼言，記自成佛，熏金剛
<lb ed="X" n="0011c08"/><lb ed="R011" n="0858a18"/>種。由不信故，熏地獄種。故梵網云：但解法師悟盡
<lb ed="X" n="0011c09"/><lb ed="R011" n="0858b01"/>受得戒，彼受戒時亦熏堅種。儻若不解得熏堅種
<lb ed="X" n="0011c10"/><lb ed="R011" n="0858b02"/>者，無一衆生無堅種故。准諸法顯義體，無有一法
<lb ed="X" n="0011c11"/><lb ed="R011" n="0858b03"/>非華嚴故。豈有衆生不見聞耶？若皆有種，何故鈔
<lb ed="X" n="0011c12"/><lb ed="R011" n="0858b04"/>云由昔無因？外曰：文中但云見聞爲種，何須要解？
<lb ed="X" n="0011c13"/><lb ed="R011" n="0858b05"/>今復通云：若不解時，不名見聞。如舍利弗等在逝
<lb ed="X" n="0011c14"/><lb ed="R011" n="0858b06"/>多園，所見世尊卽是無盡身雲佛，所見祇園卽華
<lb ed="X" n="0011c15"/><lb ed="R011" n="0858b07"/>藏界，所聞言敎卽是華嚴。但未了解，不名見聞。又
<lb ed="X" n="0011c16"/><lb ed="R011" n="0858b08"/>云：見毗盧佛身，眼得淸淨。現今所見一切境界無
<lb ed="X" n="0011c17"/><lb ed="R011" n="0858b09"/>非毗盧十身，何故一切衆生眼得未淸淨耶？由此
<lb ed="X" n="0011c18"/><lb ed="R011" n="0858b10"/>得知，未能解得並是佛身，不名爲現。如人見金，解
<lb ed="X" n="0011c19"/><lb ed="R011" n="0858b11"/>作其鐵。外人問曰：汝見金耶？彼人答曰：我不見金，
<lb ed="X" n="0011c20"/><lb ed="R011" n="0858b12"/>但見其鐵。應知不解不名見聞，應知見聞必作其
<lb ed="X" n="0011c21"/><lb ed="R011" n="0858b13"/>解。由解心故，順本覺性；由順本覺，熏成堅種。於理
<lb ed="X" n="0011c22"/><lb ed="R011" n="0858b14"/>甚妙，更希刊削。</p><p xml:id="pX08p0011c2207" cb:place="inline">▲鈔：中有一光，名淸淨功德者故
<lb ed="X" n="0011c23"/><lb ed="R011" n="0858b15"/>下，疏<note place="inline">第八下半，六十九</note>云：第二、擧因對顯者，爲顯勝故。此
<lb ed="X" n="0011c24"/><lb ed="R011" n="0858b16"/>有數重：一、<anchor xml:id="nkr_note_orig_0011001" n="0011001"/>似相德深廣，言不能備，故置之說好。二、
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0012a" n="0012a"/>
<lb ed="X" n="0012a01"/><lb ed="R011" n="0858b17"/>好德復多，以三十二相旣有八十隨好、十蓮華藏
<lb ed="X" n="0012a02"/><lb ed="R011" n="0858b18"/>之相，好彌多矣。且擧其一。三、一中置勝，但說劣者，
<lb ed="X" n="0012a03"/><lb ed="R011" n="0859a01"/>故明足下。四、足下一好復有多光，但說一光，亦不
<lb ed="X" n="0012a04"/><lb ed="R011" n="0859a02"/>可說，故寄因顯因光成益。三、重頓圓，況果一光。如
<lb ed="X" n="0012a05"/><lb ed="R011" n="0859a03"/>是展轉，況於諸相！況復總說如來諸德！果海絕言，
<lb ed="X" n="0012a06"/><lb ed="R011" n="0859a04"/>亦斯義矣。</p><p xml:id="pX08p0012a0605" cb:place="inline">▲言了知如是悉是虗妄乃至淸淨善
<lb ed="X" n="0012a07"/><lb ed="R011" n="0859a05"/>根者下，疏：<note place="inline">八下半七十二</note>釋云：後了知下，能滅。謂了惑本
<lb ed="X" n="0012a08"/><lb ed="R011" n="0859a06"/>虗，居然不生。故晉經云：此諸煩惱，皆悉除滅。除滅，
<lb ed="X" n="0012a09"/><lb ed="R011" n="0859a07"/>故淸淨。惑亡智顯，卽自在光明善根成就。言香幢
<lb ed="X" n="0012a10"/><lb ed="R011" n="0859a08"/>雲者，卽九地善根也。言若有衆生見其蓋者至一
<lb ed="X" n="0012a11"/><lb ed="R011" n="0859a09"/>恒河沙善根者，疏釋云：准晉經云：種一恒河沙轉
<lb ed="X" n="0012a12"/><lb ed="R011" n="0859a10"/>輪聖王所植善根，所謂白淨寶網輪王等。是則多
<lb ed="X" n="0012a13"/><lb ed="R011" n="0859a11"/>箇輪王，非一輪王之多善也。梵本亦然。而言淸淨
<lb ed="X" n="0012a14"/><lb ed="R011" n="0859a12"/>金網者，准瓔珞上卷，金輪在十迴向初地<anchor xml:id="nkr_note_add_0012a1401" n="0012a1401"/><anchor xml:id="beg0012a1401" n="0012a1401"/>已<anchor xml:id="end0012a1401"/>上，皆
<lb ed="X" n="0012a15"/><lb ed="R011" n="0859a13"/>是琉璃輪，而增寶數爲別。是知舊譯爲寶網者，勝
<lb ed="X" n="0012a16"/><lb ed="R011" n="0859a14"/>金網也。故彼經云：歡喜地百寶瓔珞、七寶相輪爲
<lb ed="X" n="0012a17"/><lb ed="R011" n="0859a15"/>四天王、一萬子以爲眷屬，百法身、百佛國土中化
<lb ed="X" n="0012a18"/><lb ed="R011" n="0859a16"/>十方天下。<anchor xml:id="nkr_note_add_0012a1801" n="0012a1801"/><anchor xml:id="beg0012a1801" n="0012a1801"/>已<anchor xml:id="end0012a1801"/>後略無化之分齊寶數。一一增至七
<lb ed="X" n="0012a19"/><lb ed="R011" n="0859a17"/>地十三寶相輪，八地但云大應寶相輪，九地云白
<lb ed="X" n="0012a20"/><lb ed="R011" n="0859a18"/>雲寶相輪，十地百萬神通寶光瓔珞、無畏珠寶相
<lb ed="X" n="0012a21"/><lb ed="R011" n="0859b01"/>輪。若順晉經白淨之言，則是九地，卽前香幢雲自
<lb ed="X" n="0012a22"/><lb ed="R011" n="0859b02"/>在光明。若然，彼但是所等，則金網無失。若取十地
<lb ed="X" n="0012a23"/><lb ed="R011" n="0859b03"/>爲淸淨金網，正當十地以無畏珠爲淸淨義。又攝
<lb ed="X" n="0012a24"/><lb ed="R011" n="0859b04"/>化分齊與上第十地攝報、果同，則證十地明矣。故
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0012b" n="0012b"/>
<lb ed="X" n="0012b01"/><lb ed="R011" n="0859b05"/>下此王放光，遇者亦登十地。言一恒沙者，謂從九
<lb ed="X" n="0012b02"/><lb ed="R011" n="0859b06"/>地<anchor xml:id="nkr_note_add_0012b0201" n="0012b0201"/><anchor xml:id="beg0012b0201" n="0012b0201"/>已<anchor xml:id="end0012b0201"/>還，乃至住十銅輪。以此十地所化分齊<anchor xml:id="nkr_note_orig_0012001" n="0012001"/>比前
<lb ed="X" n="0012b03"/><lb ed="R011" n="0859b07"/>諸位，此齊如恒沙矣。故晉經云寶網輪王等，等取
<lb ed="X" n="0012b04"/><lb ed="R011" n="0859b08"/>前也。</p>
<lb ed="X" n="0012b05"/><lb ed="R011" n="0859b09"/><p xml:id="pX08p0012b0501">鈔：上二皆明證速者，指疏中二，則超十地之階與
<lb ed="X" n="0012b06"/><lb ed="R011" n="0859b10"/>圓曠劫之果；指鈔中二，則善財童子及威光太子。</p>
<lb ed="X" n="0012b07"/><lb ed="R011" n="0859b11"/><p xml:id="pX08p0012b0701">▲言又此經宗三生圓滿者，非謂隨生圓滿，備經
<lb ed="X" n="0012b08"/><lb ed="R011" n="0859b12"/>三生方得圓滿。或一生身經歷三生，如是聞經<anchor xml:id="nkr_note_add_0012b0801" n="0012b0801"/><anchor xml:id="beg0012b0801" n="0012b0801"/>已<anchor xml:id="end0012b0801"/>，
<lb ed="X" n="0012b09"/><lb ed="R011" n="0859b13"/>依解起行，隨行證入。或多生身但在一生，如是聞
<lb ed="X" n="0012b10"/><lb ed="R011" n="0859b14"/>經<anchor xml:id="nkr_note_add_0012b1001" n="0012b1001"/><anchor xml:id="beg0012b1001" n="0012b1001"/>已<anchor xml:id="end0012b1001"/>，雖熏堅種，無眞解行。圓因旣闕，妙果曷成？縱
<lb ed="X" n="0012b11"/><lb ed="R011" n="0859b15"/>經多劫，只是一生。三生之義，各在何位？准賢首說，
<lb ed="X" n="0012b12"/><lb ed="R011" n="0859b16"/>長流凡夫見聞成種，名見聞生。四十心位，十地聖
<lb ed="X" n="0012b13"/><lb ed="R011" n="0859b17"/>人眞解眞行，名解行生。妙覺如來因圓果滿，名證
<lb ed="X" n="0012b14"/><lb ed="R011" n="0859b18"/>入生。准淸涼義，但取十地爲證入生，餘同賢首。</p><p xml:id="pX08p0012b1419" cb:place="inline">▲
<lb ed="X" n="0012b15"/><lb ed="R011" n="0860a01"/>言卽上二句者，見、聞爲種，幷解行在躬。</p><p xml:id="pX08p0012b1516" cb:place="inline">▲言卽下
<lb ed="X" n="0012b16"/><lb ed="R011" n="0860a02"/>二句者，超十地之階與圓曠劫之果。</p>
<lb ed="X" n="0012b17"/><lb ed="R011" n="0860a03"/><p xml:id="pX08p0012b1701">鈔本：悲爲身<note place="inline">定所依身，悲所熏故。卽悲爲身，定依體故</note>，大悲爲門<note place="inline">益生唯悲，
<lb ed="X" n="0012b18"/><lb ed="R011" n="0860a04"/>令物入故。入定用悲，爲能入故</note>，大悲爲首<note place="inline">凡所益物，悲先導故。智定之中，悲增勝故</note>，以
<lb ed="X" n="0012b19"/><lb ed="R011" n="0860a05"/>大悲法而爲方便<note place="inline">入定益物，悲爲方便。卽智卽定，悲無愛見</note>。又此四亦
<lb ed="X" n="0012b20"/><lb ed="R011" n="0860a06"/>是從佛向機之漸次矣。充遍虗空<note place="inline">一、廣周故，二、無緣故</note>。</p><p xml:id="pX08p0012b2022" cb:place="inline">▲言
<lb ed="X" n="0012b21"/><lb ed="R011" n="0860a07"/>入師子頻申三昧。舊經云奮迅者，卽頻申之義，俱
<lb ed="X" n="0012b22"/><lb ed="R011" n="0860a08"/>是展舒四體通暢之狀。總相釋者，卽用之體，寂而
<lb ed="X" n="0012b23"/><lb ed="R011" n="0860a09"/>造極，則差別萬殊，無非法界。卽體之用，不爲而普
<lb ed="X" n="0012b24"/><lb ed="R011" n="0860a10"/>周，故小大相參，緣起無盡，名曰頻申自在之義。又
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0012c" n="0012c"/>
<lb ed="X" n="0012c01"/><lb ed="R011" n="0860a11"/>准涅槃，眞師子王自知身力、牙爪、鋒鋩，乃至晨朝
<lb ed="X" n="0012c02"/><lb ed="R011" n="0860a12"/>出穴，頻申欠<g ref="#CB06900">㰦</g>，四向顧望，發聲震動，爲十一事。何
<lb ed="X" n="0012c03"/><lb ed="R011" n="0860a13"/>等爲十一？一者、謂欲壞實非師子，詐作師子故；二、
<lb ed="X" n="0012c04"/><lb ed="R011" n="0860a14"/>爲欲試自身力故；三、爲欲令住處淨故；四、爲諸子
<lb ed="X" n="0012c05"/><lb ed="R011" n="0860a15"/>知處所故；五、爲羣輩無怖心故；六、爲眠者得覺悟
<lb ed="X" n="0012c06"/><lb ed="R011" n="0860a16"/>故；七、爲一切放逸諸獸不放逸故；八、爲諸獸來附
<lb ed="X" n="0012c07"/><lb ed="R011" n="0860a17"/>近故；九、爲調大香象故；十、爲敎吿諸子息故；十一、
<lb ed="X" n="0012c08"/><lb ed="R011" n="0860a18"/>爲欲莊嚴自眷屬故。一切禽獸聞師子吼，水陸之
<lb ed="X" n="0012c09"/><lb ed="R011" n="0860b01"/>屬潛沒深淵，陸行之類藏伏孔穴，飛者墮落，大香
<lb ed="X" n="0012c10"/><lb ed="R011" n="0860b02"/>象王怖走失糞。淸涼以法義合彼師子，謂以同體
<lb ed="X" n="0012c11"/><lb ed="R011" n="0860b03"/>大悲爲身，以增上大悲爲首，以卽智大悲爲眼，純
<lb ed="X" n="0012c12"/><lb ed="R011" n="0860b04"/>以智慧爲牙爪，大悲方便爲振尾，悲爲方便居然
<lb ed="X" n="0012c13"/><lb ed="R011" n="0860b05"/>末故，方動振動義故，總取四悲爲足依此立故，以
<lb ed="X" n="0012c14"/><lb ed="R011" n="0860b06"/>法界三昧窟所入證故，以無緣大悲爲窟門入出
<lb ed="X" n="0012c15"/><lb ed="R011" n="0860b07"/>由此故，以體用無礙爲頻申舒展自在故，以演法
<lb ed="X" n="0012c16"/><lb ed="R011" n="0860b08"/>界法門爲哮吼決定宣說一切衆生本與如來同
<lb ed="X" n="0012c17"/><lb ed="R011" n="0860b09"/>法界故。如此師子隨一一毛皆稱法界。次言爲十
<lb ed="X" n="0012c18"/><lb ed="R011" n="0860b10"/>一事而頻申者，一摧破魔軍詐師子故，二示衆神
<lb ed="X" n="0012c19"/><lb ed="R011" n="0860b11"/>力十力等力爲身力故，三淨法界土佛住處故，四
<lb ed="X" n="0012c20"/><lb ed="R011" n="0860b12"/>爲邪見凡夫知歸處故，五安撫生死怖群黨故，六
<lb ed="X" n="0012c21"/><lb ed="R011" n="0860b13"/>覺悟無明眠衆生故，七爲惡法獸捨放逸故，八令
<lb ed="X" n="0012c22"/><lb ed="R011" n="0860b14"/>諸菩薩及邪見諸獸來依附故，九爲諸外道及二
<lb ed="X" n="0012c23"/><lb ed="R011" n="0860b15"/>乘香象令如盲聾捨放逸故，十敎諸菩薩子息令
<lb ed="X" n="0012c24"/><lb ed="R011" n="0860b16"/>頓證故，十一莊嚴正見四部眷屬俱增威勢不怖
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0013a" n="0013a"/>
<lb ed="X" n="0013a01"/><lb ed="R011" n="0860b17"/>一切邪黨，一切邪黨皆怖畏故。又野干隨逐師子
<lb ed="X" n="0013a02"/><lb ed="R011" n="0860b18"/>百年不能作師子吼，二乘安處法會如盲如聾故。</p>
<lb ed="X" n="0013a03"/><lb ed="R011" n="0861a01"/><p xml:id="pX08p0013a0301">▲言廣說以十能入等者，經云：彼諸菩薩以種種
<lb ed="X" n="0013a04"/><lb ed="R011" n="0861a02"/>解、種種道、種種門、種種入、種種理趣、種種隨順、種
<lb ed="X" n="0013a05"/><lb ed="R011" n="0861a03"/>種智慧、種種助道、種種方便、種種三昧，入如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0013001" n="0013001"/>來等
<lb ed="X" n="0013a06"/><lb ed="R011" n="0861a04"/>十不可說佛刹微塵數佛神<anchor xml:id="nkr_note_orig_0013002" n="0013002"/>返海方便門。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0013a07"/><lb ed="R011" n="0861a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0013a0701">疏象王迴旋，六千道成。於言下者，文殊迴，觀法器故；
<lb ed="X" n="0013a08"/><lb ed="R011" n="0861a06"/>如象王迴，身、首俱轉，無輕擧故。卽六千比丘會，表六
<lb ed="X" n="0013a09"/><lb ed="R011" n="0861a07"/>根淸涼，可入法界故。問：此言成道，爲當何位？答：唯居
<lb ed="X" n="0013a10"/><lb ed="R011" n="0861a08"/>十信。何以知耶？故下大疏成彼化事中通有三會：一、
<lb ed="X" n="0013a11"/><lb ed="R011" n="0861a09"/>比丘會，顯迴小入大故；二、諸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0013003" n="0013003"/>來人會，通収諸權，入一
<lb ed="X" n="0013a12"/><lb ed="R011" n="0861a10"/>實故；三、善財會，顯純一乘根，一生成<anchor xml:id="nkr_note_add_0013a1201" n="0013a1201"/><anchor xml:id="beg0013a1201" n="0013a1201"/>辦<anchor xml:id="end0013a1201"/>故。又前二會
<lb ed="X" n="0013a13"/><lb ed="R011" n="0861a11"/>表居信未久，尙不定；善財信終，可入證故。斯之謂矣。
<lb ed="X" n="0013a14"/><lb ed="R011" n="0861a12"/>又綱要云：爾時尊者舍利弗下，成彼化事，通有三會：
<lb ed="X" n="0013a15"/><lb ed="R011" n="0861a13"/>第一、六千比丘會，顯迴小入大故；第二、從第六十二
<lb ed="X" n="0013a16"/><lb ed="R011" n="0861a14"/>經初至復有無數衆生於三乘中各得調伏，卽諸乘
<lb ed="X" n="0013a17"/><lb ed="R011" n="0861a15"/>人會，表總収故；第三、從爾時福城人聞<name role="" type="person">文殊師利</name>童
<lb ed="X" n="0013a18"/><lb ed="R011" n="0861a16"/>子下，攝善財會。上三皆是十信，以信未入位，故有三
<lb ed="X" n="0013a19"/><lb ed="R011" n="0861a17"/>類。此下善財純一乘根，入位之後唯是一人，故盡經
<lb ed="X" n="0013a20"/><lb ed="R011" n="0861a18"/>終唯明善財。文甚分明，幸勿餘惑！</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0013a21"/><lb ed="R011" n="0861b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0013a2101">鈔：觀文殊十德者下，疏云：一、身相勝，二、常光勝，三、
<lb ed="X" n="0013a22"/><lb ed="R011" n="0861b02"/>放光勝，四、衆會勝，五、行路勝，<note place="inline">表常依八正故</note>，六、住處勝，<note place="inline">擧足、
<lb ed="X" n="0013a23"/><lb ed="R011" n="0861b03"/>下足無非道場，隨心轉故</note>，七、莊嚴勝，<note place="inline">常觀空、有二邊，心地之下具如來藏恒沙性德，無二
<lb ed="X" n="0013a24"/><lb ed="R011" n="0861b04"/>心亡，照任運寂，知而顯現故</note>，八、樹林勝，<note place="inline">樹立萬行，嚴法體故</note>，九、自在勝，<note place="inline">於我、
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0013b" n="0013b"/>
<lb ed="X" n="0013b01"/><lb ed="R011" n="0861b05"/>無我得不二解，自在主中爲最勝故</note>，十、上攝勝。<note place="inline">此有二意：一、約事，心常上攝諸佛法故；二、
<lb ed="X" n="0013b02"/><lb ed="R011" n="0861b06"/>約表，諸佛顯揚，皆依般若，究竟至於一切智故。</note></p><p xml:id="pX08p0013b0219" cb:place="inline">▲言令發十種無疲厭心
<lb ed="X" n="0013b03"/><lb ed="R011" n="0861b07"/>者，所謂：積集一切善根，心無疲厭<note place="inline">一</note>。見一切佛承
<lb ed="X" n="0013b04"/><lb ed="R011" n="0861b08"/>事供養<note place="inline">二</note>。求一切佛法<note place="inline">三</note>。行一切波羅蜜<note place="inline">四</note>。成
<lb ed="X" n="0013b05"/><lb ed="R011" n="0861b09"/>就一切菩薩三昧<note place="inline">五</note>。次第入一切三世<note place="inline">六</note>。普嚴淨
<lb ed="X" n="0013b06"/><lb ed="R011" n="0861b10"/>十方佛刹<note place="inline">七</note>。敎化調伏一切衆生<note place="inline">八</note>。於一切刹、一
<lb ed="X" n="0013b07"/><lb ed="R011" n="0861b11"/>切劫中成就菩薩行<note place="inline">九</note>。爲成就一切衆生，修行一
<lb ed="X" n="0013b08"/><lb ed="R011" n="0861b12"/>切佛刹微塵數波羅蜜，成就如來一力。如是次
<lb ed="X" n="0013b09"/><lb ed="R011" n="0861b13"/>第，爲成就一切衆生，成就如來一切力<note place="inline">十後九皆有無疲
<lb ed="X" n="0013b10"/><lb ed="R011" n="0861b14"/>厭心四字</note>。法門無盡，衆生無邊。取相而修，多生疲厭，厭
<lb ed="X" n="0013b11"/><lb ed="R011" n="0861b15"/>則退墮二乘。若無愛、見而修，則無疲厭。雖無疲，則
<lb ed="X" n="0013b12"/><lb ed="R011" n="0861b16"/>佛果非遠，況我身耶？</p><p xml:id="pX08p0013b1209" cb:place="inline">▲言則得三昧，名無礙眼等
<lb ed="X" n="0013b13"/><lb ed="R011" n="0861b17"/>者，下疏釋云：略有三義：一、能見離障故，二、所見無
<lb ed="X" n="0013b14"/><lb ed="R011" n="0861b18"/>擁故，三、一具多用故。雖具此能，而無見相，故名三
<lb ed="X" n="0013b15"/><lb ed="R011" n="0862a01"/>昧。</p><p xml:id="pX08p0013b1502" cb:place="inline">▲言得此三昧至而爲莊嚴正明眼用也。</p><p xml:id="pX08p0013b1518" cb:place="inline">▲言
<lb ed="X" n="0013b16"/><lb ed="R011" n="0862a02"/>及亦聞彼至悉皆解了者，天耳用也。亦能觀察至
<lb ed="X" n="0013b17"/><lb ed="R011" n="0862a03"/>諸根心欲者，他心用也。</p><p xml:id="pX08p0013b1710" cb:place="inline">▲言亦能憶念至十種辯
<lb ed="X" n="0013b18"/><lb ed="R011" n="0862a04"/>才者，宿住用也。</p><p xml:id="pX08p0013b1807" cb:place="inline">▲言又卽成就至一切佛法者，通
<lb ed="X" n="0013b19"/><lb ed="R011" n="0862a05"/>顯多門。上一定之用旣爾，多門無盡例然。此顯圓
<lb ed="X" n="0013b20"/><lb ed="R011" n="0862a06"/>敎攝根，創立大心，乃得十地之後十通之用，以始
<lb ed="X" n="0013b21"/><lb ed="R011" n="0862a07"/>攝終故。如初發心功德品等辨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0013b22"/><lb ed="R011" n="0862a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0013b2201">疏啓明東廟者，卽啓菩提智明也。此菩提心爲當何
<lb ed="X" n="0013b23"/><lb ed="R011" n="0862a09"/>位？善財童子爲聖？爲凡？古有多釋：一云地上菩薩，一
<lb ed="X" n="0013b24"/><lb ed="R011" n="0862a10"/>云地前賢人，一云通二，地前、地上二位中收。此上諸
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0013c" n="0013c"/>
<lb ed="X" n="0013c01"/><lb ed="R011" n="0862a11"/>釋，皆非正義。故賢首云：應是善趣信行中人。依圓敎
<lb ed="X" n="0013c02"/><lb ed="R011" n="0862a12"/>宗，有其三位：一、見聞位，卽是善財次前生身，見聞如
<lb ed="X" n="0013c03"/><lb ed="R011" n="0862a13"/>是普賢法故，成解脫分善根，如前嘆德中辨；二、是解
<lb ed="X" n="0013c04"/><lb ed="R011" n="0862a14"/>行位，頓修如此五位行法，如善財童子此生所成，至
<lb ed="X" n="0013c05"/><lb ed="R011" n="0862a15"/>普賢位是；三、證入，生卽因位，窮終沒同果海，善財來
<lb ed="X" n="0013c06"/><lb ed="R011" n="0862a16"/>生是也。若爾，定是何位？謂以在信是信位，在住是住
<lb ed="X" n="0013c07"/><lb ed="R011" n="0862a17"/>位，一身歷五位，隨在卽彼收，以通一切故，如普賢位。
<lb ed="X" n="0013c08"/><lb ed="R011" n="0862a18"/>此之一解，甚順經宗。疏主自云：謂歷位而修，得見普
<lb ed="X" n="0013c09"/><lb ed="R011" n="0862b01"/>賢一時頓具。地獄天子尙三重頓圓，何以善財尅定
<lb ed="X" n="0013c10"/><lb ed="R011" n="0862b02"/>時分等？此意，行則漸修，位卽頓證，是今義矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0013c11"/><lb ed="R011" n="0862b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0013c1101">鈔：至福城東者，其城居人多有福德，故曰德城。城
<lb ed="X" n="0013c12"/><lb ed="R011" n="0862b04"/>表防非，東爲群方之首，亦啓明之。初表順福分善，
<lb ed="X" n="0013c13"/><lb ed="R011" n="0862b05"/>入道初故；又表福智，入位本故。</p><p xml:id="pX08p0013c1313" cb:place="inline">▲住莊嚴幢娑羅
<lb ed="X" n="0013c14"/><lb ed="R011" n="0862b06"/>林者，此云高遠，以林木森聳故，表當趣萬行莊嚴
<lb ed="X" n="0013c15"/><lb ed="R011" n="0862b07"/>故。</p><p xml:id="pX08p0013c1502" cb:place="inline">▲大塔廟者，卽歸宗之所。日照三藏云：此城在
<lb ed="X" n="0013c16"/><lb ed="R011" n="0862b08"/>南天竺，城東大塔廟是古佛之塔，佛在世時<anchor xml:id="nkr_note_add_0013c1601" n="0013c1601"/><anchor xml:id="beg0013c1601" n="0013c1601"/>已<anchor xml:id="end0013c1601"/>有
<lb ed="X" n="0013c17"/><lb ed="R011" n="0862b09"/>此塔。三藏親到其所，其塔極高大，東面鼓樂供養，
<lb ed="X" n="0013c18"/><lb ed="R011" n="0862b10"/>西面不聞，於今現在。此處居人多唱善財歌詞，此
<lb ed="X" n="0013c19"/><lb ed="R011" n="0862b11"/>城內人並有解脫分善根，堪爲道器。此表所依法
<lb ed="X" n="0013c20"/><lb ed="R011" n="0862b12"/>界本覺眞性，諸佛同依，故云往昔諸佛曾所止住
<lb ed="X" n="0013c21"/><lb ed="R011" n="0862b13"/>等。</p><p xml:id="pX08p0013c2102" cb:place="inline">▲言五百優婆塞等者，表五位證入故。</p><p xml:id="pX08p0013c2117" cb:place="inline">▲言別
<lb ed="X" n="0013c22"/><lb ed="R011" n="0862b14"/>觀善財者，解心順理曰善，積德無盡曰財。知其不
<lb ed="X" n="0013c23"/><lb ed="R011" n="0862b15"/>群，特迴聖眷。</p><p xml:id="pX08p0013c2306" cb:place="inline">▲言又令憶念過去善根者，令憶宿
<lb ed="X" n="0013c24"/><lb ed="R011" n="0862b16"/>善，使不自輕故。</p><p xml:id="pX08p0013c2407" cb:place="inline">▲言隨<name role="" type="person">文殊師利</name>而說偈言等者，
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0014a" n="0014a"/>
<lb ed="X" n="0014a01"/><lb ed="R011" n="0862b17"/>同飡妙旨，獨頴衆流，重法隨師，說偈求度。故彼偈
<lb ed="X" n="0014a02"/><lb ed="R011" n="0862b18"/>云：三有爲城墎，憍慢爲垣墻，諸趣爲門戶，愛水爲
<lb ed="X" n="0014a03"/><lb ed="R011" n="0863a01"/>池壍。願輪大悲轂，信軸堅固轄，功德寶莊校，令我
<lb ed="X" n="0014a04"/><lb ed="R011" n="0863a02"/>載此乘。</p><p xml:id="pX08p0014a0404" cb:place="inline">▲言一百一十由旬者，爲表十地及等覺
<lb ed="X" n="0014a05"/><lb ed="R011" n="0863a03"/>地，一一皆具諸地功德。或不分等覺，卽開十信，進
<lb ed="X" n="0014a06"/><lb ed="R011" n="0863a04"/>退皆表一百一十也。始信該於極果，故曰遙申。隨
<lb ed="X" n="0014a07"/><lb ed="R011" n="0863a05"/>順行成，故曰右手。</p><p xml:id="pX08p0014a0708" cb:place="inline">▲言若離信根至之所憶念者，
<lb ed="X" n="0014a08"/><lb ed="R011" n="0863a06"/>九句經文。前七闕因：一、闕行本故；二、求小故心劣，
<lb ed="X" n="0014a09"/><lb ed="R011" n="0863a07"/>處生死而憂悔；三、橫不具；四、竪不進；五、滯一善；六、
<lb ed="X" n="0014a10"/><lb ed="R011" n="0863a08"/>不廣求；七、不起無住行願。後二闕緣。後不能了下，
<lb ed="X" n="0014a11"/><lb ed="R011" n="0863a09"/>有十五句：前五約所知理事，後十約能知分齊。例
<lb ed="X" n="0014a12"/><lb ed="R011" n="0863a10"/>前諸文，思之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0014a13"/><lb ed="R011" n="0863a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0014a1301">疏寄位南求者，寄位卽是寄修行相也。寄者，託也，依
<lb ed="X" n="0014a14"/><lb ed="R011" n="0863a12"/>附之義；位者，次也，階降之義。斯則行布圓融，寄漸顯
<lb ed="X" n="0014a15"/><lb ed="R011" n="0863a13"/>頓，寄人顯法，寄相顯性也。下疏云：且依古德，配爲五
<lb ed="X" n="0014a16"/><lb ed="R011" n="0863a14"/>相，謂：四十一人名寄位修行相，寄四十一位，依人求
<lb ed="X" n="0014a17"/><lb ed="R011" n="0863a15"/>解，顯修行故。二、從摩耶下，九、會十一人，明會緣入實
<lb ed="X" n="0014a18"/><lb ed="R011" n="0863a16"/>相，卽會前住等，成普、別兩行，契證法界故。初得幻智，
<lb ed="X" n="0014a19"/><lb ed="R011" n="0863a17"/>後得幻住，該於中間如幻之緣，入一實故。三、慈氏一
<lb ed="X" n="0014a20"/><lb ed="R011" n="0863a18"/>人名攝德成因相，會前二門之德，並爲證入之因故。
<lb ed="X" n="0014a21"/><lb ed="R011" n="0863b01"/>故法門名三世不忘念，則攝法無邊。四、後文殊名智
<lb ed="X" n="0014a22"/><lb ed="R011" n="0863b02"/>照無二相，謂行圓究竟，朗悟在懷，照前行等唯一圓
<lb ed="X" n="0014a23"/><lb ed="R011" n="0863b03"/>智，更無前、後明、昧等殊故。五、普賢一人名顯因廣大
<lb ed="X" n="0014a24"/><lb ed="R011" n="0863b04"/>相，始覺同本，圓覺現前，稱周法界，無不包含故。其後
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0014b" n="0014b"/>
<lb ed="X" n="0014b01"/><lb ed="R011" n="0863b05"/>四相亦得稱爲寄位。前三義同等覺，故摩耶、慈氏並
<lb ed="X" n="0014b02"/><lb ed="R011" n="0863b06"/>入重玄之門。文殊表菩薩地盡，心無初相；普賢義同
<lb ed="X" n="0014b03"/><lb ed="R011" n="0863b07"/>妙覺，纔見普賢，便等佛故。今從別義，且爲五相。此五
<lb ed="X" n="0014b04"/><lb ed="R011" n="0863b08"/>亦是菩薩五種行相：一、高行<note place="inline">歷位上昇</note>，二、大行<note place="inline">同入一實</note>，三、勝
<lb ed="X" n="0014b05"/><lb ed="R011" n="0863b09"/>行<note place="inline">具上廣大成補處因</note>，四、深行<note place="inline">般若絕相</note>，五、廣行<note place="inline">一一性稱</note>。然南者古有
<lb ed="X" n="0014b06"/><lb ed="R011" n="0863b10"/>多義：初一約事，謂擧一例諸，一方善友<anchor xml:id="nkr_note_add_0014b0601" n="0014b0601"/><anchor xml:id="beg0014b0601" n="0014b0601"/>已<anchor xml:id="end0014b0601"/>自無量，況
<lb ed="X" n="0014b07"/><lb ed="R011" n="0863b11"/>於餘方。餘四約表。二者明義，表捨暗向智故。南方之
<lb ed="X" n="0014b08"/><lb ed="R011" n="0863b12"/>明萬物相見，聖人南面蓋取於此。三中義，離邪僻東
<lb ed="X" n="0014b09"/><lb ed="R011" n="0863b13"/>西二邊，契中正之實道故。四生義，南主其陽發生萬
<lb ed="X" n="0014b10"/><lb ed="R011" n="0863b14"/>物，表善財增長行故。北主其陰顯示滅義，故世尊涅
<lb ed="X" n="0014b11"/><lb ed="R011" n="0863b15"/>槃金棺北首。五隨順義，背左向右卽隨順義，以西域
<lb ed="X" n="0014b12"/><lb ed="R011" n="0863b16"/>風俗城邑薗宅皆悉東向故。自東之南順日月轉，顯
<lb ed="X" n="0014b13"/><lb ed="R011" n="0863b17"/>於善財隨順敎理故。此五義中初一則通，次一後二。
<lb ed="X" n="0014b14"/><lb ed="R011" n="0863b18"/>地前表契中道義，地後表之亦通地前正證離相。地
<lb ed="X" n="0014b15"/><lb ed="R011" n="0864a01"/>中不以南表地後，顯於業用不同地中。後文殊有示
<lb ed="X" n="0014b16"/><lb ed="R011" n="0864a02"/>無方，表於般若加行有修正證無二故。普賢無方無
<lb ed="X" n="0014b17"/><lb ed="R011" n="0864a03"/>示，表法界普周故。有人唯取隨順一義非前諸釋，謂
<lb ed="X" n="0014b18"/><lb ed="R011" n="0864a04"/>正明之義出此方故。寧知西域南非明等，況通方之
<lb ed="X" n="0014b19"/><lb ed="R011" n="0864a05"/>說言旨多含，故通五義矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0014b20"/><lb ed="R011" n="0864a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0014b2001">鈔：時善財童子至敎化衆生等者，自見<anchor xml:id="nkr_note_add_0014b2001" n="0014b2001"/><anchor xml:id="beg0014b2001" n="0014b2001"/>己<anchor xml:id="end0014b2001"/>身等普
<lb ed="X" n="0014b21"/><lb ed="R011" n="0864a07"/>賢化也。</p><p xml:id="pX08p0014b2104" cb:place="inline">▲言不於此刹沒彼刹現者<note place="inline">以沒現相如法性故，此彼
<lb ed="X" n="0014b22"/><lb ed="R011" n="0864a08"/>相卽故</note>。</p><p xml:id="pX08p0014b2204" cb:place="inline">▲言與普賢等者，等，因圓也。</p><p xml:id="pX08p0014b2215" cb:place="inline">▲與諸佛等者，
<lb ed="X" n="0014b23"/><lb ed="R011" n="0864a09"/>等，果滿也。</p><p xml:id="pX08p0014b2305" cb:place="inline">▲一身充滿至悉皆同等者。別顯等相。
<lb ed="X" n="0014b24"/><lb ed="R011" n="0864a10"/>若依通相，義當等覺，離言不可說故。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0014c" n="0014c"/>
<lb ed="X" n="0014c01"/><lb ed="R011" n="0864a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0014c0101">疏盡衆生之願門者。問：衆生當有成佛盡時不？設爾，
<lb ed="X" n="0014c02"/><lb ed="R011" n="0864a12"/>何失？二俱有過。若云有盡，而生界便滅，佛界便增。又
<lb ed="X" n="0014c03"/><lb ed="R011" n="0864a13"/>違十地經云：若衆生界盡，我願乃盡。而衆生不可盡，
<lb ed="X" n="0014c04"/><lb ed="R011" n="0864a14"/>故我此大願善根無有窮盡。又如來利他功德亦有
<lb ed="X" n="0014c05"/><lb ed="R011" n="0864a15"/>盡時，是知最後衆生定不成佛。從初發心，都無所化；
<lb ed="X" n="0014c06"/><lb ed="R011" n="0864a16"/>入聖衆生，利他行闕。因行不圓，豈得成佛？若云不盡，
<lb ed="X" n="0014c07"/><lb ed="R011" n="0864a17"/>盡衆生之大願，但當虗發。又違涅槃經：凡是有心，定
<lb ed="X" n="0014c08"/><lb ed="R011" n="0864a18"/>當作佛。盡法界內，頗有一生無佛性耶？旣是有性，遲
<lb ed="X" n="0014c09"/><lb ed="R011" n="0864b01"/>速縱異，寧有一生不成佛耶？勿謂新新續起衆生，是
<lb ed="X" n="0014c10"/><lb ed="R011" n="0864b02"/>則衆生有始。故仁王經云：三界外有別衆生始起者，
<lb ed="X" n="0014c11"/><lb ed="R011" n="0864b03"/>是外道大有經說。勿謂成佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0014c1101" n="0014c1101"/><anchor xml:id="beg0014c1101" n="0014c1101"/>已<anchor xml:id="end0014c1101"/>後再作衆生，良以金
<lb ed="X" n="0014c12"/><lb ed="R011" n="0864b04"/>無重礦，佛無再生。無明旣盡，無重生理。故龍樹名爲
<lb ed="X" n="0014c13"/><lb ed="R011" n="0864b05"/>無始有終住地。由此得知進退非理。今謂通云：如世
<lb ed="X" n="0014c14"/><lb ed="R011" n="0864b06"/>一人得長生術，飛行自在，踊在虗空。<note place="inline">如有一人<anchor xml:id="nkr_note_add_0014c1401" n="0014c1401"/><anchor xml:id="beg0014c1401" n="0014c1401"/>已<anchor xml:id="end0014c1401"/>成佛道。</note>應問：
<lb ed="X" n="0014c15"/><lb ed="R011" n="0864b07"/>彼人之西，虗空多耶？彼人之東，虗空多耶？答：不可論
<lb ed="X" n="0014c16"/><lb ed="R011" n="0864b08"/>其多少。何以故？虗空無邊故。<note place="inline">應問：此佛之前，成佛者多耶？此佛之後，未成佛
<lb ed="X" n="0014c17"/><lb ed="R011" n="0864b09"/>者多耶？答：不可論其多少。何以故？生佛無邊故</note>。此人用神通力，往東而行，一
<lb ed="X" n="0014c18"/><lb ed="R011" n="0864b10"/>彈指頃，越過百千萬里虗空<note place="inline">此佛運慈悲力，一念化了百千萬類衆生，皆成
<lb ed="X" n="0014c19"/><lb ed="R011" n="0864b11"/>佛道</note>。是則此人，不老不死，亦不暫住。如是而行，盡未來
<lb ed="X" n="0014c20"/><lb ed="R011" n="0864b12"/>際，頗有東方一界虗空，此人不過越耶<note place="inline">是則此佛，不遷不滅，亦不
<lb ed="X" n="0014c21"/><lb ed="R011" n="0864b13"/>暫住。如是而化，盡未來際，頗有一衆生，此佛不化令成佛耶</note>？應知東方界虗空，彼
<lb ed="X" n="0014c22"/><lb ed="R011" n="0864b14"/>人皆可越在西方<note place="inline">應知衆生，一一皆可化度，令成佛道</note>。雖盡未來，如是
<lb ed="X" n="0014c23"/><lb ed="R011" n="0864b15"/>而行，豈行盡東方虗空耶<note place="inline">雖盡未來，如是而化，豈化盡衆生耶</note>？何以故？
<lb ed="X" n="0014c24"/><lb ed="R011" n="0864b16"/>虗空無邊故<note place="inline">何以故？衆生無邊故</note>。勿謂東方新生虗空，勿謂<anchor xml:id="nkr_note_add_0014c2401" n="0014c2401"/><anchor xml:id="beg0014c2401" n="0014c2401"/>已<anchor xml:id="end0014c2401"/>
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0015a" n="0015a"/>
<lb ed="X" n="0015a01"/><lb ed="R011" n="0864b17"/>越西方虗空，還來東方<note place="inline">勿謂衆生新生，勿謂<anchor xml:id="nkr_note_add_0015a0101" n="0015a0101"/><anchor xml:id="beg0015a0101" n="0015a0101"/>已<anchor xml:id="end0015a0101"/>成佛道，還作衆生</note>。縱行無
<lb ed="X" n="0015a02"/><lb ed="R011" n="0864b18"/>量劫，終不可說彼人之西虗空多，彼人之東虗空少
<lb ed="X" n="0015a03"/><lb ed="R011" n="0865a01"/><note place="inline">縱化無量劫，終不可說<anchor xml:id="nkr_note_add_0015a0301" n="0015a0301"/><anchor xml:id="beg0015a0301" n="0015a0301"/>已<anchor xml:id="end0015a0301"/>成佛者多，未成佛者少</note>。是故諸難，一時頓盡。更請
<lb ed="X" n="0015a04"/><lb ed="R011" n="0865a02"/>研尋，尤增義味。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0015a05"/><lb ed="R011" n="0865a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0015a0501">鈔：明時難遇者，十地論云：是中時者，無八難故。如
<lb ed="X" n="0015a06"/><lb ed="R011" n="0865a04"/>偈說：如王懷憂惱病恚著諸欲嶮處無侍衛纔<g ref="#CB02439">佞</g>
<lb ed="X" n="0015a07"/><lb ed="R011" n="0865a05"/>無忠臣如是八難時智臣不應語心王亦如是非
<lb ed="X" n="0015a08"/><lb ed="R011" n="0865a06"/>時不應說。釋曰：論但有偈，更無解釋。今當釋之：前
<lb ed="X" n="0015a09"/><lb ed="R011" n="0865a07"/>一偈半是喩，但半偈合王，喩衆生於所說法取捨
<lb ed="X" n="0015a10"/><lb ed="R011" n="0865a08"/>自在故。一、如人煩惱，言不入心；衆生憂惱，法不入
<lb ed="X" n="0015a11"/><lb ed="R011" n="0865a09"/>心。二、病苦，喩衆生有苦，法不入心。三、恚，四、欲，可知。
<lb ed="X" n="0015a12"/><lb ed="R011" n="0865a10"/>五、嶮處，喩八難處。六、無善法爲侍，七、近惡友讒<g ref="#CB02439">佞</g>，
<lb ed="X" n="0015a13"/><lb ed="R011" n="0865a11"/>八、無善友忠臣。此八皆爲說法之難。今時反此，故
<lb ed="X" n="0015a14"/><lb ed="R011" n="0865a12"/>云難遇。</p><p xml:id="pX08p0015a1404" cb:place="inline">▲言今値聖明天子者，卽<name role="" type="person">唐德宗</name>皇帝也。</p>
<lb ed="X" n="0015a15"/><lb ed="R011" n="0865a13"/><p xml:id="pX08p0015a1501">▲言敷陳五敎者，或五經之敎，或五帝之敎，或小
<lb ed="X" n="0015a16"/><lb ed="R011" n="0865a14"/>始等五敎也。</p><p xml:id="pX08p0015a1606" cb:place="inline">▲言學肆者，肆，陳也。今時習學之處
<lb ed="X" n="0015a17"/><lb ed="R011" n="0865a15"/>謂之學肆。周、孔云：司市常以陳肆辨物。學中列列
<lb ed="X" n="0015a18"/><lb ed="R011" n="0865a16"/>書史，如市陳列貨物也。又要覽云：因後漢張楷字
<lb ed="X" n="0015a19"/><lb ed="R011" n="0865a17"/>公超，學徒隨之，所居爲市，故今學處而稱肆焉。</p><p xml:id="pX08p0015a1919" cb:place="inline">▲
<lb ed="X" n="0015a20"/><lb ed="R011" n="0865a18"/>言諸佛祖師者，出佛名經。</p><p xml:id="pX08p0015a2011" cb:place="inline">▲言大聖雖周法界者，
<lb ed="X" n="0015a21"/><lb ed="R011" n="0865b01"/>眞身寬遍也。</p><p xml:id="pX08p0015a2106" cb:place="inline">▲攝機長在此山者，應身局處也。</p><p xml:id="pX08p0015a2119" cb:place="inline">▲
<lb ed="X" n="0015a22"/><lb ed="R011" n="0865b02"/>應感普周，若百川影落，應身寬遍也。</p><p xml:id="pX08p0015a2215" cb:place="inline">▲淸涼長在，猶
<lb ed="X" n="0015a23"/><lb ed="R011" n="0865b03"/>素月澄空，眞身局處也。意顯眞應，局無礙故。</p><p xml:id="pX08p0015a2318" cb:place="inline">▲言
<lb ed="X" n="0015a24"/><lb ed="R011" n="0865b04"/>況大孚靈鷲，標乎聖等之名等者，案感通傳云：今
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0015b" n="0015b"/>
<lb ed="X" n="0015b01"/><lb ed="R011" n="0865b05"/><name role="" type="person">五臺山</name>東南<anchor xml:id="nkr_note_orig_0015001" n="0015001"/>三十里，現有大孚<name role="" type="person">靈鷲寺</name>，兩堂舊迹
<lb ed="X" n="0015b02"/><lb ed="R011" n="0865b06"/>猶存。南有花園，可二頃許，四時發彩，人莫究之。或
<lb ed="X" n="0015b03"/><lb ed="R011" n="0865b07"/>云是漢明所立，又云魏文所作，互說不同，如何會？
<lb ed="X" n="0015b04"/><lb ed="R011" n="0865b08"/>答：俱是二帝所作。周穆王時，<anchor xml:id="nkr_note_add_0015b0401" n="0015b0401"/><anchor xml:id="beg0015b0401" n="0015b0401"/>已<anchor xml:id="end0015b0401"/>有佛法。此山靈異，
<lb ed="X" n="0015b05"/><lb ed="R011" n="0865b09"/>文殊所居，周穆王於中造寺供養。及<name role="" type="person">阿育王</name>，亦依
<lb ed="X" n="0015b06"/><lb ed="R011" n="0865b10"/>置塔。漢明之初，摩騰天眼亦見有塔，請帝立寺。山
<lb ed="X" n="0015b07"/><lb ed="R011" n="0865b11"/>形似於靈鷲，故號爲大孚<name role="" type="person">靈鷲寺</name>。大孚者，弘信也。
<lb ed="X" n="0015b08"/><lb ed="R011" n="0865b12"/>帝信佛理，立寺勸人。花園今在寺前，後之君王或
<lb ed="X" n="0015b09"/><lb ed="R011" n="0865b13"/>改爲大花薗寺。至則天大聖皇后與于闐三藏譯
<lb ed="X" n="0015b10"/><lb ed="R011" n="0865b14"/>華嚴經，見菩薩住<name role="" type="person">淸涼山</name>，因改爲<name role="" type="person">大華嚴寺</name>焉。</p><p xml:id="pX08p0015b1019" cb:place="inline">▲
<lb ed="X" n="0015b11"/><lb ed="R011" n="0865b15"/>言不入餘人之手者，出現品經云：不入餘衆生手，
<lb ed="X" n="0015b12"/><lb ed="R011" n="0865b16"/>唯除不思議乘菩薩也。</p><p xml:id="pX08p0015b1210" cb:place="inline">▲言積行菩薩等者，亦出
<lb ed="X" n="0015b13"/><lb ed="R011" n="0865b17"/>現品，如前鈔引。</p><p xml:id="pX08p0015b1307" cb:place="inline">▲言手舞何階者，手舞之餘不能
<lb ed="X" n="0015b14"/><lb ed="R011" n="0865b18"/>階及也。手舞之言出毛詩序，彼云：情動於中而形
<lb ed="X" n="0015b15"/><lb ed="R011" n="0866a01"/>於言，言之不足故嗟嘆之，嗟嘆不足故歌詠之，歌
<lb ed="X" n="0015b16"/><lb ed="R011" n="0866a02"/>詠不足不知手之舞之、足之蹈之也。</p>
<lb ed="X" n="0015b17"/><lb ed="R011" n="0866a03"/><p xml:id="pX08p0015b1701">鈔：卽總、別一對者，華字唯能嚴，大方廣佛唯所嚴，
<lb ed="X" n="0015b18"/><lb ed="R011" n="0866a04"/>嚴字通能、所故。</p><p xml:id="pX08p0015b1807" cb:place="inline">▲言無說者，性無言故。</p><p xml:id="pX08p0015b1816" cb:place="inline">▲離說者，
<lb ed="X" n="0015b19"/><lb ed="R011" n="0866a05"/>應言方會故。</p><p xml:id="pX08p0015b1906" cb:place="inline">▲言一以萬行飾其本體至非瑩不
<lb ed="X" n="0015b20"/><lb ed="R011" n="0866a06"/>明者。嚴，飾法也。修，顯本果也。依本智之理修也。</p><p xml:id="pX08p0015b2019" cb:place="inline">▲
<lb ed="X" n="0015b21"/><lb ed="R011" n="0866a07"/>二、以萬行至琢玉成像者。嚴成人也，修生新果也，
<lb ed="X" n="0015b22"/><lb ed="R011" n="0866a08"/>而求佛智之事修也。</p><p xml:id="pX08p0015b2209" cb:place="inline">▲言又飾本體如鑄金成像
<lb ed="X" n="0015b23"/><lb ed="R011" n="0866a09"/>者，此喩金卽是像，以表飾法卽是成人，修顯卽是
<lb ed="X" n="0015b24"/><lb ed="R011" n="0866a10"/>修生，因與果一故。</p><p xml:id="pX08p0015b2408" cb:place="inline">▲言以行成人，如巧匠成像者，
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0015c" n="0015c"/>
<lb ed="X" n="0015c01"/><lb ed="R011" n="0866a11"/>下鈔云：新佛舊成，曾無二體；以報就法，如出摸之
<lb ed="X" n="0015c02"/><lb ed="R011" n="0866a12"/>像。像本舊成，故無二體。言新成舊佛，法、報似分者，
<lb ed="X" n="0015c03"/><lb ed="R011" n="0866a13"/>以法就報，如以金成像；金、像似分，以有未成像、金
<lb ed="X" n="0015c04"/><lb ed="R011" n="0866a14"/>故。今成像竟，似分二矣。前對是、非異，此對是、非一。
<lb ed="X" n="0015c05"/><lb ed="R011" n="0866a15"/>非一卽非異，故言似分，意無二體。此喩像卽是金，
<lb ed="X" n="0015c06"/><lb ed="R011" n="0866a16"/>似表成人卽是飾法，修生卽是修顯，緣爲果異故。
<lb ed="X" n="0015c07"/><lb ed="R011" n="0866a17"/>或前據法頓成，後約人漸成也。</p><p xml:id="pX08p0015c0713" cb:place="inline">▲言唯經擧四義
<lb ed="X" n="0015c08"/><lb ed="R011" n="0866a18"/>者，謂法也，貫也，攝也，常也。故上生疏云：生資敎攝，
<lb ed="X" n="0015c09"/><lb ed="R011" n="0866b01"/>永絕煩籠，理籍文貫，長離散滅，百靈長軌，千葉良
<lb ed="X" n="0015c10"/><lb ed="R011" n="0866b02"/>規，利物詮眞，目爲經也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0015c11"/><lb ed="R011" n="0866b03"/>
<lb ed="X" n="0015c12"/><lb ed="R011" n="0866b04"/><cb:juan fun="close" n="2"><cb:jhead>大方廣佛華嚴經談玄決擇卷第二</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0015c13"/><lb ed="R011" n="0866b05"/>
<lb ed="X" n="0015c14"/><lb ed="R011" n="0866b06"/><cb:div type="w"><head>錄摘文解</head>
<lb ed="X" n="0015c15"/><lb ed="R011" n="0866b07"/><p xml:id="pX08p0015c1501">盡宏廓之幽宗。　眞應權實，　四十二衆，　主伴重
<lb ed="X" n="0015c16"/><lb ed="R011" n="0866b08"/>重，等　如長空等。　空空絕迹，湛湛亡言，　大象無
<lb ed="X" n="0015c17"/><lb ed="R011" n="0866b09"/>形，　九流　智周，鑒而常靜。昔人以四不義所顯體
<lb ed="X" n="0015c18"/><lb ed="R011" n="0866b10"/>大，　五重中道，圖　三止三觀，融爲一心。　如來不
<lb ed="X" n="0015c19"/><lb ed="R011" n="0866b11"/>斷，性惡　情有，卽是理無。　四病　無所求中，吾故
<lb ed="X" n="0015c20"/><lb ed="R011" n="0866b12"/>求之，　故得十身，歷然相作。　能以衆生身作自身，
<lb ed="X" n="0015c21"/><lb ed="R011" n="0866b13"/>約同體變化。　十信攝諸位　廣大，卽入於無間。
<lb ed="X" n="0015c22"/><lb ed="R011" n="0866b14"/>　一能含多，皆曰相容。　影復現影，重重無盡，　以三
<lb ed="X" n="0015c23"/><lb ed="R011" n="0866b15"/>世相因，互相攝故。　莊周夢爲胡蝶，　隨一事卽是
<lb ed="X" n="0015c24"/><lb ed="R011" n="0866b16"/>無盡法界。　不信不解，不順不入，　杜視聽於嘉會，
<pb ed="X" xml:id="X08.0235.0016a" n="0016a"/>
<lb ed="X" n="0016a01"/><lb ed="R011" n="0866b17"/>　悉覺眞諦，　見聞爲種。　其有生疑不信者，永不
<lb ed="X" n="0016a02"/><lb ed="R011" n="0866b18"/>得聞如是義。　三生圓滿，　大悲爲身，　象王迴旋。
<lb ed="X" n="0016a03"/><lb ed="R011" n="0867a01"/>　十無疲厭心，　啓明東廟，　寄位南求，盡衆生之
<lb ed="X" n="0016a04"/><lb ed="R011" n="0867a02"/>願門。　大聖雖周法界，聖擧四義。</p>
<lb ed="X" n="0016a05"/><lb ed="R011" n="0867a04"/><p xml:id="pX08p0016a0501">寫本記云：</p>
<lb ed="X" n="0016a06"/><lb ed="R011" n="0867a05"/><p xml:id="pX08p0016a0601">高麗國大興王寺，壽昌二年<note place="inline">丙子</note>歲奉宣雕造。</p>
<lb ed="X" n="0016a07"/><lb ed="R011" n="0867a06"/><p xml:id="pX08p0016a0701">大宋國崇吳古寺宣和五年<note place="inline">癸卯</note>歲釋安仁傳寫。</p>
<lb ed="X" n="0016a08"/><lb ed="R011" n="0867a07"/><p xml:id="pX08p0016a0801">淳熈歲次<note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0016a0801" n="0016a0801"/><anchor xml:id="beg0016a0801" n="0016a0801"/>己<anchor xml:id="end0016a0801"/>酉</note>，釋科點重看祖燈，眼疲也，
<lb ed="X" n="0016a09"/><lb ed="R011" n="0867a08"/>莫罪莫罪。</p></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0001b0101" to="#end0001b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0001b1901" to="#end0001b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0002b0401" to="#end0002b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0002c1101" to="#end0002c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0002c1301" to="#end0002c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0003c0901" to="#end0003c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0003c2201" to="#end0003c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0007c0901" to="#end0007c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0008a1201" to="#end0008a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0008a1801" to="#end0008a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0008c0501" to="#end0008c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0008c2101" to="#end0008c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0008c2201" to="#end0008c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0008c2301" to="#end0008c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0010a0401" to="#end0010a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0010a0601" to="#end0010a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0010a0901" to="#end0010a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0010c2101" to="#end0010c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0011a1401" to="#end0011a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0011a1402" to="#end0011a1402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0011a1501" to="#end0011a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0011a1502" to="#end0011a1502"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0012a1401" to="#end0012a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0012a1801" to="#end0012a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0012b0201" to="#end0012b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0012b0801" to="#end0012b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0012b1001" to="#end0012b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0013a1201" to="#end0013a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">辦<note type="cf1">L133n1557_p0368b04</note></lem><rdg wit="#wit.orig">辯</rdg></app>
<app from="#beg0013c1601" to="#end0013c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0014b0601" to="#end0014b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0014b2001" to="#end0014b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0014c1101" to="#end0014c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0014c1401" to="#end0014c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0014c2401" to="#end0014c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0015a0101" to="#end0015a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0015a0301" to="#end0015a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0015b0401" to="#end0015b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0016a0801" to="#end0016a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0001001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0001001">談玄決擇今欠第一卷可惜</note>
<note n="0001002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0001002">一下疑脫一</note>
<note n="0001003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0001003">切疑剩</note>
<note n="0001004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0001004">程疑種次同</note>
<note n="0001005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0001005">至疑主</note>
<note n="0003001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0003001">赴疑趣</note>
<note n="0003002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0003002">情疑晴</note>
<note n="0004001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0004001">後疑從</note>
<note n="0006001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0006001">示疑有</note>
<note n="0007001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007001">徧疑偏</note>
<note n="0007002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007002">陟疑涉</note>
<note n="0007003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007003"><g ref="#CB13607">𮘵</g>疑喧若障欵</note>
<note n="0009001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0009001">偶疑隅</note>
<note n="0011001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0011001">似疑以</note>
<note n="0012001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0012001">一本無比前等四字</note>
<note n="0013001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0013001">來疑是</note>
<note n="0013002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0013002">返疑變</note>
<note n="0013003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0013003">來疑乘</note>
<note n="0015001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0015001">三異作四</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0001b0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0001b0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0001b1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0001b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0002b0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0002b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0002c1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0002c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0002c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0002c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0003c0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0003c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0003c2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0003c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0007c0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0007c0901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0008a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0008a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0008a1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0008a1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0008c0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0008c0501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0008c2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0008c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0008c2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0008c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0008c2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0008c2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0010a0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0010a0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0010a0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0010a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0010a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0010a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0010c2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0010c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0011a1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0011a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0011a1402" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0011a1402">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0011a1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0011a1501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0011a1502" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0011a1502">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0012a1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0012a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0012a1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0012a1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0012b0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0012b0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0012b0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0012b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0012b1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0012b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0013a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0013a1201">辦【CB】，辯【卍續】</note>
<note n="0013c1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0013c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0014b0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0014b0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0014b2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0014b2001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0014c1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0014c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0014c1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0014c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0014c2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0014c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0015a0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0015a0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0015a0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0015a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0015b0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0015b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0016a0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0016a0801">己【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>