<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X08n0236">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 236 華嚴懸談會玄記</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 236 華嚴懸談會玄記</title>
			<author>元 普瑞集</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.poyung</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp7"><resp>corrections</resp><name>CBETA.shin</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>40卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">8</idno>.<idno type="no">236</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">華嚴懸談會玄記</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識，古籍酷 AI 自動標點引擎提供新式標點初稿</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>AI 標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
						<witness xml:id="wit1">【北藏-CB】</witness>
						<witness xml:id="wit2">【龍-CB】</witness>
						<witness xml:id="wit3">【嘉興-CB】</witness>
						<witness xml:id="wit4">【嘉興丙-CB】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00895">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00895</charName>
				<mapping cb:dec="983935" type="PUA">U+F037F</mapping>
			<mapping type="unicode">U+259CC</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>寐</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[穴/(爿*未)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB13884">
				<charName>CBETA CHARACTER CB13884</charName>
				<mapping cb:dec="996924" type="PUA">U+F363C</mapping>
			<mapping type="unicode">U+20F31</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[口*累]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15168">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15168</charName>
				<mapping cb:dec="998208" type="PUA">U+F3B40</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>鬣</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[髟/(鼠-臼+(ㄇ@(企-止)))]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB16612">
				<charName>CBETA CHARACTER CB16612</charName>
				<mapping cb:dec="999652" type="PUA">U+F40E4</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7934</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>礡</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[礡-莆+蒲]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2005-11-11T16:30:38">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X08.0236.0090a" n="0090a"/>
<lb ed="X" n="0090a01"/>
<lb ed="X" n="0090a02"/><cb:docNumber>No. 236</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0090a03"/><lb ed="R012" n="0001a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>華嚴懸談會玄記卷第一</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0090a04"/>
<lb ed="X" n="0090a05"/><lb ed="R012" n="0001a02"/><byline cb:type="collector">蒼山再光寺比丘　普瑞集</byline>
<lb ed="X" n="0090a06"/><lb ed="R012" n="0001a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0090a0601">將明一部懸談，啓以二門分別：初總解題目，後逐
<lb ed="X" n="0090a07"/><lb ed="R012" n="0001a04"/>難釋文。初又分二：初別解法題，以經、疏、科、鈔題各
<lb ed="X" n="0090a08"/><lb ed="R012" n="0001a05"/>別故；後通解人題，以疏、科、鈔中人無異故。今初，大
<lb ed="X" n="0090a09"/><lb ed="R012" n="0001a06"/>凡開演，不越其四，謂：先科，次經，次疏，後鈔。所以然
<lb ed="X" n="0090a10"/><lb ed="R012" n="0001a07"/>者，欲知經、疏大綱，非科不能，故先科釋；雖知大綱，
<lb ed="X" n="0090a11"/><lb ed="R012" n="0001a08"/>在文難曉，故次擧正經；正文雖見，非疏何知，故次
<lb ed="X" n="0090a12"/><lb ed="R012" n="0001a09"/>解疏釋；疏釋雖明，而多總、略，故以鈔文補而備之。
<lb ed="X" n="0090a13"/><lb ed="R012" n="0001a10"/>如是四種，理應爾故。若約生起次第，佛先說經，依
<lb ed="X" n="0090a14"/><lb ed="R012" n="0001a11"/>經造疏，依疏有科，隨科鈔釋。今釋題目，當依生起
<lb ed="X" n="0090a15"/><lb ed="R012" n="0001a12"/>次第，示有由漸故；後逐難釋文，依開演次第，不越
<lb ed="X" n="0090a16"/><lb ed="R012" n="0001a13"/>常規故。然法題不同，有其四題，分爲四段：初、經題，
<lb ed="X" n="0090a17"/><lb ed="R012" n="0001a14"/>二、疏題，三、科題，四、鈔題。</p>
<lb ed="X" n="0090a18"/><lb ed="R012" n="0001a15"/><p xml:id="pX08p0090a1801">且初經題卽大方廣佛華嚴經，然此七字廼無盡
<lb ed="X" n="0090a19"/><lb ed="R012" n="0001a16"/>修多羅之總名，義門極廣。下雖廣釋，今入文之先
<lb ed="X" n="0090a20"/><lb ed="R012" n="0001a17"/>理應略陳，且以七門分別爲順七字之題故：一、明
<lb ed="X" n="0090a21"/><lb ed="R012" n="0001a18"/>來意，二、華梵對翻，三、依題列對，四、出名義體，五、六
<lb ed="X" n="0090a22"/><lb ed="R012" n="0001b01"/>釋分別，六、辯其異名，七、釋通妨難。</p><p xml:id="pX08p0090a2214" cb:place="inline">▲且初來意者，
<lb ed="X" n="0090a23"/><lb ed="R012" n="0001b02"/>華嚴大敎稱性極談。我佛世尊初成正覺，遍觀衆
<lb ed="X" n="0090a24"/><lb ed="R012" n="0001b03"/>生皆具性德，以妄覆故，不能證之。於是稱性頓演
<pb ed="X" xml:id="X08.0236.0090b" n="0090b"/>
<lb ed="X" n="0090b01"/><lb ed="R012" n="0001b04"/>斯經，明各人本地之風光與佛無異，庶其一切共
<lb ed="X" n="0090b02"/><lb ed="R012" n="0001b05"/>證之也。</p><p xml:id="pX08p0090b0204" cb:place="inline">▲二、華梵對翻者。佛出西天，敎流東土，若
<lb ed="X" n="0090b03"/><lb ed="R012" n="0001b06"/>不翻譯，無由解會。講學之者，首先明之，表敎來有
<lb ed="X" n="0090b04"/><lb ed="R012" n="0001b07"/>自然，有總翻、別翻。若總翻者，梵語摩訶毗佛、略勃
<lb ed="X" n="0090b05"/><lb ed="R012" n="0001b08"/>陀徤拏、驃訶修多羅，唐言大方廣覺者、雜華嚴飾
<lb ed="X" n="0090b06"/><lb ed="R012" n="0001b09"/>經。若別翻者，摩訶云大，毗佛略云方廣，勃陀云覺
<lb ed="X" n="0090b07"/><lb ed="R012" n="0001b10"/>者，徤拏云華，驃訶云嚴飾，修多羅云經。其中覺者，
<lb ed="X" n="0090b08"/><lb ed="R012" n="0001b11"/>卽是佛字，略存梵音，以生信心。又略雜飾二字，不
<lb ed="X" n="0090b09"/><lb ed="R012" n="0001b12"/>令繁廣，具以七字爲名。</p><p xml:id="pX08p0090b0910" cb:place="inline">▲三、依題列對者，七字一
<lb ed="X" n="0090b10"/><lb ed="R012" n="0001b13"/>題，列爲十事五對：一、敎義一對，經之一字是能詮
<lb ed="X" n="0090b11"/><lb ed="R012" n="0001b14"/>敎，大等六字是所詮義故。二、就上義中，法、喩一對，
<lb ed="X" n="0090b12"/><lb ed="R012" n="0001b15"/>謂大等是法，華嚴是喩。三、就上法中，人、法一對，謂
<lb ed="X" n="0090b13"/><lb ed="R012" n="0001b16"/>大、方廣是所證之法，佛字是能證之人，亦名境、智
<lb ed="X" n="0090b14"/><lb ed="R012" n="0001b17"/>對。四、就上法中，揀、持一對，大之一字是揀，方廣二
<lb ed="X" n="0090b15"/><lb ed="R012" n="0001b18"/>字是持，卽揀大異小，揀實異權，揀果異因，亦是體、
<lb ed="X" n="0090b16"/><lb ed="R012" n="0002a01"/>用一對，或性、相一對。五、就人中，借下華字以喩其
<lb ed="X" n="0090b17"/><lb ed="R012" n="0002a02"/>因，卽因、果一對，佛是果故，是以單華字但喩於因，
<lb ed="X" n="0090b18"/><lb ed="R012" n="0002a03"/>若合華嚴二字，亦喩上之四字。</p><p xml:id="pX08p0090b1813" cb:place="inline">▲四、出名義體者，
<lb ed="X" n="0090b19"/><lb ed="R012" n="0002a04"/>大以當體得名，常徧爲義。常則三際莫易，徧則十
<lb ed="X" n="0090b20"/><lb ed="R012" n="0002a05"/>虗無外，卽以全有全空實相爲體。方以就法得名，
<lb ed="X" n="0090b21"/><lb ed="R012" n="0002a06"/>軌持爲義。雙持性相，軌生物解故，卽以六相十玄
<lb ed="X" n="0090b22"/><lb ed="R012" n="0002a07"/>爲體。廣以從用得名，包博爲義。包則廣容，博則廣
<lb ed="X" n="0090b23"/><lb ed="R012" n="0002a08"/>遍，卽以染淨依正卽入重重爲體。佛以就人得名，
<lb ed="X" n="0090b24"/><lb ed="R012" n="0002a09"/>覺照爲義。照則朗萬法之幽邃，覺則悟大夜之重
<pb ed="X" xml:id="X08.0236.0090c" n="0090c"/>
<lb ed="X" n="0090c01"/><lb ed="R012" n="0002a10"/>昏，卽以十身無障礙身雲爲體。華以從喩得名，感
<lb ed="X" n="0090c02"/><lb ed="R012" n="0002a11"/>果嚴身爲義。感果則萬行圓成，嚴身則衆德備體，
<lb ed="X" n="0090c03"/><lb ed="R012" n="0002a12"/>卽以行布圓融行願爲體。嚴以功用受名，資莊爲
<lb ed="X" n="0090c04"/><lb ed="R012" n="0002a13"/>義。謂資廣大之體用，莊眞應之佛身，卽以無障礙
<lb ed="X" n="0090c05"/><lb ed="R012" n="0002a14"/>大智爲體。經以能詮得名，攝持爲義。持性相之無
<lb ed="X" n="0090c06"/><lb ed="R012" n="0002a15"/>盡，攝衆生之無邊，卽以身名句文爲體。</p><p xml:id="pX08p0090c0616" cb:place="inline">▲五六、釋
<lb ed="X" n="0090c07"/><lb ed="R012" n="0002a16"/>分別者，此有四番離合，通其三釋，謂依主、持業、有
<lb ed="X" n="0090c08"/><lb ed="R012" n="0002a17"/>財也。一、大方廣所證法也，此通依主、持業二釋，謂
<lb ed="X" n="0090c09"/><lb ed="R012" n="0002a18"/>大之方廣有體之相用故，方廣之大有相用之體
<lb ed="X" n="0090c10"/><lb ed="R012" n="0002b01"/>故，此約依主則行布義。又大卽方廣，方廣卽大，體
<lb ed="X" n="0090c11"/><lb ed="R012" n="0002b02"/>用相卽，此約持業則圓融義。二、佛華嚴能證人也，
<lb ed="X" n="0090c12"/><lb ed="R012" n="0002b03"/>亦具二釋，謂佛之華揀非因位之行故，華之佛揀
<lb ed="X" n="0090c13"/><lb ed="R012" n="0002b04"/>非餘行之佛故，此亦依主行布，若持業圓融，相卽
<lb ed="X" n="0090c14"/><lb ed="R012" n="0002b05"/>可知。三、大方廣之佛華嚴，揀非權小之佛等故，佛
<lb ed="X" n="0090c15"/><lb ed="R012" n="0002b06"/>華嚴之大方廣，揀非因位所得法故，相卽可知。四、
<lb ed="X" n="0090c16"/><lb ed="R012" n="0002b07"/>大方廣佛華嚴之經，揀非涅槃等經，經之大方廣
<lb ed="X" n="0090c17"/><lb ed="R012" n="0002b08"/>佛華嚴，揀非論中所明，此則依主，若持業者，文隨
<lb ed="X" n="0090c18"/><lb ed="R012" n="0002b09"/>於義，義隨於文，詮旨圓融故。又上敎望於義，人望
<lb ed="X" n="0090c19"/><lb ed="R012" n="0002b10"/>於法，通有財釋，並可思準。</p><p xml:id="pX08p0090c1911" cb:place="inline">▲六、辯其異名者，如攝
<lb ed="X" n="0090c20"/><lb ed="R012" n="0002b11"/>論中名百千經，此約數爲目，以此經具本有十萬
<lb ed="X" n="0090c21"/><lb ed="R012" n="0002b12"/>頌故。涅槃經中名雜華經，此約喩爲目。智論之中
<lb ed="X" n="0090c22"/><lb ed="R012" n="0002b13"/>名大不思議解脫經，此約法爲目故。又出現品及
<lb ed="X" n="0090c23"/><lb ed="R012" n="0002b14"/>離世間品皆有十名，具如後示。淸涼云：前三異名，
<lb ed="X" n="0090c24"/><lb ed="R012" n="0002b15"/>義多總略。二品十目，多從別名，又局當品。故今譯
<pb ed="X" xml:id="X08.0236.0091a" n="0091a"/>
<lb ed="X" n="0091a01"/><lb ed="R012" n="0002b16"/>者具以七字爲名，則人、法雙題，法、喩齊擧，具體具
<lb ed="X" n="0091a02"/><lb ed="R012" n="0002b17"/>用，有果有因，理盡義圓，故標經首。</p><p xml:id="pX08p0091a0214" cb:place="inline">▲七、釋通妨難
<lb ed="X" n="0091a03"/><lb ed="R012" n="0002b18"/>者。問：如大方廣三字，餘經多同。如三戒經、十輪經、
<lb ed="X" n="0091a04"/><lb ed="R012" n="0003a01"/>寶篋經、圓覺經等十有餘部，皆有大方廣言，則與
<lb ed="X" n="0091a05"/><lb ed="R012" n="0003a02"/>此經爲同爲異？若言同者，何獨此經以爲圓敎？若
<lb ed="X" n="0091a06"/><lb ed="R012" n="0003a03"/>言異者，其相云何？答：圭峯云：配屬三大則同，釋義
<lb ed="X" n="0091a07"/><lb ed="R012" n="0003a04"/>隨宗則異。謂圓覺大雖配體，唯明自體常徧。此經
<lb ed="X" n="0091a08"/><lb ed="R012" n="0003a05"/>則若相若用等，皆同眞性而常徧。又彼方亦配相，
<lb ed="X" n="0091a09"/><lb ed="R012" n="0003a06"/>但任持自性，軌生物解。此則雙持性相，具十玄門，
<lb ed="X" n="0091a10"/><lb ed="R012" n="0003a07"/>一一諸相皆軌生物解。又彼廣亦配用，不能卽體。
<lb ed="X" n="0091a11"/><lb ed="R012" n="0003a08"/>今此則全德相之業用也。故後序云：冥眞體於萬
<lb ed="X" n="0091a12"/><lb ed="R012" n="0003a09"/>化之域，顯德相於重玄之門，用繁興以恒如等。故
<lb ed="X" n="0091a13"/><lb ed="R012" n="0003a10"/>與諸經異也。釋經題竟。</p>
<lb ed="X" n="0091a14"/><lb ed="R012" n="0003a11"/><p xml:id="pX08p0091a1401">次釋疏題，卽大方廣佛華嚴經疏卷第一幷序。釋
<lb ed="X" n="0091a15"/><lb ed="R012" n="0003a12"/>此一題，初作對，二解釋。初中先將幷序二字，望上
<lb ed="X" n="0091a16"/><lb ed="R012" n="0003a13"/>大等十一字，爲能序所序對。二以第一二字，望上
<lb ed="X" n="0091a17"/><lb ed="R012" n="0003a14"/>大等九字，爲能記所記對。三又將卷字，望上八字，
<lb ed="X" n="0091a18"/><lb ed="R012" n="0003a15"/>爲能依所依對。卷爲所依八字，爲能依四疏之一
<lb ed="X" n="0091a19"/><lb ed="R012" n="0003a16"/>字，望上七字，爲能釋所釋對。二解釋者亦二：先解
<lb ed="X" n="0091a20"/><lb ed="R012" n="0003a17"/>義，後六釋。先解義者，經題七字，如上所釋。疏者，疎
<lb ed="X" n="0091a21"/><lb ed="R012" n="0003a18"/>也，決也，開也，通也，謂經中義理深奧之處。疏以疏
<lb ed="X" n="0091a22"/><lb ed="R012" n="0003b01"/>明經旨，決擇疑惑，開而顯之，通而達之，故云疏也。
<lb ed="X" n="0091a23"/><lb ed="R012" n="0003b02"/>又是疏理之義，如盧仝云：人有髮兮，旦旦疏理；身
<lb ed="X" n="0091a24"/><lb ed="R012" n="0003b03"/>有心兮，胡不如是？今卽疏理經中之文義也。卷者，
<pb ed="X" xml:id="X08.0236.0091b" n="0091b"/>
<lb ed="X" n="0091b01"/><lb ed="R012" n="0003b04"/>舒卷爲義，舒則閱之，卷則思之，展卷無礙，故謂之
<lb ed="X" n="0091b02"/><lb ed="R012" n="0003b05"/>卷。第謂次第，一乃數之極首，蓋此疏有二十卷，今
<lb ed="X" n="0091b03"/><lb ed="R012" n="0003b06"/>記其次數，令不差互，故云第一。言幷序者，幷者，兼
<lb ed="X" n="0091b04"/><lb ed="R012" n="0003b07"/>也，及也；序者，緖也。如繭得緖，緖盡一繭之絲；若疏
<lb ed="X" n="0091b05"/><lb ed="R012" n="0003b08"/>得序，序盡一疏之意。又序者，爾雅云：東西墻謂之
<lb ed="X" n="0091b06"/><lb ed="R012" n="0003b09"/>序。<note place="inline">所以序別內外也。</note>見墻所以別宅舍之淺深，觀序所以
<lb ed="X" n="0091b07"/><lb ed="R012" n="0003b10"/>知作者之意旨。又序者，叙也，謂叙述經疏之大意，
<lb ed="X" n="0091b08"/><lb ed="R012" n="0003b11"/>纂於文前，令學者頓觀其大旨，故云序也。上解義
<lb ed="X" n="0091b09"/><lb ed="R012" n="0003b12"/>竟。後六合釋者，一、疏字望上七字，卽能、所釋之依
<lb ed="X" n="0091b10"/><lb ed="R012" n="0003b13"/>主也。或通揀別依主，謂大方廣佛華嚴經之疏，揀
<lb ed="X" n="0091b11"/><lb ed="R012" n="0003b14"/>非論等故。或作通別依主，疏字通故，以經別之。二、
<lb ed="X" n="0091b12"/><lb ed="R012" n="0003b15"/>卷第一三字作釋，有其三說：一、總別依主釋，卷字
<lb ed="X" n="0091b13"/><lb ed="R012" n="0003b16"/>是總，第一是別。卷有二十，第一唯一，總中有別卷
<lb ed="X" n="0091b14"/><lb ed="R012" n="0003b17"/>之第一。二、體用持業，卷字是體，第一是用。以體就
<lb ed="X" n="0091b15"/><lb ed="R012" n="0003b18"/>用，卷卽第一。三、帶數釋，卷字是法，第一是數，卷法
<lb ed="X" n="0091b16"/><lb ed="R012" n="0004a01"/>帶起第一數故。三、以卷字望上八字，所依紙素之
<lb ed="X" n="0091b17"/><lb ed="R012" n="0004a02"/>卷，從能依疏以彰名，謂大方廣佛華嚴經疏之卷，
<lb ed="X" n="0091b18"/><lb ed="R012" n="0004a03"/>依主釋也。四、第一兩字望上九字，能記從所記以
<lb ed="X" n="0091b19"/><lb ed="R012" n="0004a04"/>彰名，亦依主釋。五、幷序二字望上一題，作相違釋。
<lb ed="X" n="0091b20"/><lb ed="R012" n="0004a05"/>釋疏題竟。</p>
<lb ed="X" n="0091b21"/><lb ed="R012" n="0004a06"/><p xml:id="pX08p0091b2101">三、釋科題，卽大方廣佛華嚴經疏科文卷第一。釋
<lb ed="X" n="0091b22"/><lb ed="R012" n="0004a07"/>此科題，初列對，後釋義。初列對者，上之八字以爲
<lb ed="X" n="0091b23"/><lb ed="R012" n="0004a08"/>所科，下之五字以爲能科。卷字望上爲能所依，第
<lb ed="X" n="0091b24"/><lb ed="R012" n="0004a09"/>一望上爲能所記，如前可知。後釋義者有四：一、略
<pb ed="X" xml:id="X08.0236.0091c" n="0091c"/>
<lb ed="X" n="0091c01"/><lb ed="R012" n="0004a10"/>解名義，二、古今對辯，三、義類分別，四、六釋料揀。且
<lb ed="X" n="0091c02"/><lb ed="R012" n="0004a11"/>初略解名義者，所科八字如前<anchor xml:id="nkr_note_add_0091c0201" n="0091c0201"/><anchor xml:id="beg0091c0201" n="0091c0201"/>已<anchor xml:id="end0091c0201"/>解。能科五字者，
<lb ed="X" n="0091c03"/><lb ed="R012" n="0004a12"/>卷第一三字義不異前，科文二字今當略釋。先釋
<lb ed="X" n="0091c04"/><lb ed="R012" n="0004a13"/>科字，後釋文字。且釋科字有其二義：一、依義訓，二、
<lb ed="X" n="0091c05"/><lb ed="R012" n="0004a14"/>依字形。依義訓者，諸說不同，今略顯示。一云：科者，
<lb ed="X" n="0091c06"/><lb ed="R012" n="0004a15"/>分齊義，令文及義有分限故。一云：科者，類聚之義，
<lb ed="X" n="0091c07"/><lb ed="R012" n="0004a16"/>若文若義隨其所應，約一類聚而收攝故。一云：科
<lb ed="X" n="0091c08"/><lb ed="R012" n="0004a17"/>者，斷也，定也，斷量楷定分是非故。一云：科者，開通
<lb ed="X" n="0091c09"/><lb ed="R012" n="0004a18"/>爲訓，若見科文義開通故。一云：科者，略聚爲義，以
<lb ed="X" n="0091c10"/><lb ed="R012" n="0004b01"/>少言詞括多義故。一云：科者，次第爲義，若無科文
<lb ed="X" n="0091c11"/><lb ed="R012" n="0004b02"/>理必叢雜，若標判<anchor xml:id="nkr_note_add_0091c1101" n="0091c1101"/><anchor xml:id="beg0091c1101" n="0091c1101"/>已<anchor xml:id="end0091c1101"/>有次第故。<anchor xml:id="nkr_note_add_0091c1102" n="0091c1102"/><anchor xml:id="beg0091c1102" n="0091c1102"/>已<anchor xml:id="end0091c1102"/>上六解並依義
<lb ed="X" n="0091c12"/><lb ed="R012" n="0004b03"/>訓。二、依字形者，科字形狀禾邊從斗，文義如禾科
<lb ed="X" n="0091c13"/><lb ed="R012" n="0004b04"/>文似斗，禾得斗而知數，文得科而義明。後釋文字
<lb ed="X" n="0091c14"/><lb ed="R012" n="0004b05"/>者，文卽是字未改轉位名，字<anchor xml:id="nkr_note_add_0091c1401" n="0091c1401"/><anchor xml:id="beg0091c1401" n="0091c1401"/>已<anchor xml:id="end0091c1401"/>改轉位名，文爲名
<lb ed="X" n="0091c15"/><lb ed="R012" n="0004b06"/>句所依，今言文者攝名句故。二、古今對辯者，科判
<lb ed="X" n="0091c16"/><lb ed="R012" n="0004b07"/>之義本出佛經，或名品、或名章、或名分，皆科之異
<lb ed="X" n="0091c17"/><lb ed="R012" n="0004b08"/>名，如今經有三十九品等也。若就迹而言，此土以
<lb ed="X" n="0091c18"/><lb ed="R012" n="0004b09"/>道安爲始，以魏帝<note place="inline">或云秦主</note>請諸德入內講楞伽經<anchor xml:id="nkr_note_add_0091c1801" n="0091c1801"/><anchor xml:id="beg0091c1801" n="0091c1801"/>已<anchor xml:id="end0091c1801"/>，
<lb ed="X" n="0091c19"/><lb ed="R012" n="0004b10"/>問曰：朕聞佛法幽深，至理玄奧，向觀所談，都無科
<lb ed="X" n="0091c20"/><lb ed="R012" n="0004b11"/>次，何耶？諸德無對。時道安在襄陽聞之，遂將華夏
<lb ed="X" n="0091c21"/><lb ed="R012" n="0004b12"/>大小諸經科爲三分，當時擧朝不許。後唐三藏譯
<lb ed="X" n="0091c22"/><lb ed="R012" n="0004b13"/>親光菩薩所造佛地論，釋佛地經科爲三分：敎起
<lb ed="X" n="0091c23"/><lb ed="R012" n="0004b14"/>因緣分，聖敎所說分，依敎奉行分。爾來經無豐約，
<lb ed="X" n="0091c24"/><lb ed="R012" n="0004b15"/>科爲三分，今古同遵。然後諸師或多或少，各各不
<pb ed="X" xml:id="X08.0236.0092a" n="0092a"/>
<lb ed="X" n="0092a01"/><lb ed="R012" n="0004b16"/>同，不勞繁述。三、義類分別者，凡科判者，有其二類：
<lb ed="X" n="0092a02"/><lb ed="R012" n="0004b17"/>一、三義門，二、四義門。且三義門者：一者文科，隨文
<lb ed="X" n="0092a03"/><lb ed="R012" n="0004b18"/>而判故；二者義科，隨義而分故；三者文義科，雙約
<lb ed="X" n="0092a04"/><lb ed="R012" n="0005a01"/>文義而斷故。言四義門：一、以文從義科，謂此約所
<lb ed="X" n="0092a05"/><lb ed="R012" n="0005a02"/>詮之義而科判，不拘於文故；二、以義從文科，謂此
<lb ed="X" n="0092a06"/><lb ed="R012" n="0005a03"/>就能詮文段而科判，不拘所詮義故。三、義類相從
<lb ed="X" n="0092a07"/><lb ed="R012" n="0005a04"/>科，如題目中雖有人法之異，同爲題故，總爲一科；
<lb ed="X" n="0092a08"/><lb ed="R012" n="0005a05"/>本文之中雖有序文，本文之異，同是本文，故亦合
<lb ed="X" n="0092a09"/><lb ed="R012" n="0005a06"/>爲一等也。四、分別不同科，如人法之題雖同，題目
<lb ed="X" n="0092a10"/><lb ed="R012" n="0005a07"/>人法異故，分之爲二；本文之中，序疏別異，亦不可
<lb ed="X" n="0092a11"/><lb ed="R012" n="0005a08"/>同，須分開等四。六、釋料揀者，科文二字，文體科、用
<lb ed="X" n="0092a12"/><lb ed="R012" n="0005a09"/>科，卽是文持業釋，餘可思準。釋科題竟。</p>
<lb ed="X" n="0092a13"/><lb ed="R012" n="0005a10"/><p xml:id="pX08p0092a1301">四、釋鈔題，卽大方廣佛華嚴經隨疏演義鈔卷第
<lb ed="X" n="0092a14"/><lb ed="R012" n="0005a11"/>一幷序。釋此亦二：先列對，後解釋。且初列對者，一、
<lb ed="X" n="0092a15"/><lb ed="R012" n="0005a12"/>能釋對，疏義二字幷上七字爲所釋，疏隨演鈔等
<lb ed="X" n="0092a16"/><lb ed="R012" n="0005a13"/>八字爲能釋；鈔：二、隨疏二字約能詮文，爲能隨、所
<lb ed="X" n="0092a17"/><lb ed="R012" n="0005a14"/>隨對；三、演義二字約鈔家能詮、演疏家所詮，爲能
<lb ed="X" n="0092a18"/><lb ed="R012" n="0005a15"/>演、所演對；四、隨疏二字對演義二字，爲隨文、演義
<lb ed="X" n="0092a19"/><lb ed="R012" n="0005a16"/>對；五、上四字爲用，鈔字爲體，卽體、用一對；六、卷字
<lb ed="X" n="0092a20"/><lb ed="R012" n="0005a17"/>望上，爲所依、能依對；七、第一望上，爲所記、能記對；
<lb ed="X" n="0092a21"/><lb ed="R012" n="0005a18"/>八、幷序二字望上一題，爲能序、所序對。後解釋者，
<lb ed="X" n="0092a22"/><lb ed="R012" n="0005b01"/>有三：初、釋義，二、六合，三、問答。初釋義者，隨謂隨順，
<lb ed="X" n="0092a23"/><lb ed="R012" n="0005b02"/>卽無違義；疏謂疏文，謂不違經之文故。演謂流演、
<lb ed="X" n="0092a24"/><lb ed="R012" n="0005b03"/>開通之義；義者，義理，卽經疏所詮；鈔者，鈔略備缺
<pb ed="X" xml:id="X08.0236.0092b" n="0092b"/>
<lb ed="X" n="0092b01"/><lb ed="R012" n="0005b04"/>之義。總此意云：隨順本疏，加言解釋，使經疏玄義
<lb ed="X" n="0092b02"/><lb ed="R012" n="0005b05"/>流演、開通。鈔其略而補其缺，正其異而採其要，故
<lb ed="X" n="0092b03"/><lb ed="R012" n="0005b06"/>云隨疏演義鈔也。餘義準思。二、六合釋者，初對卽
<lb ed="X" n="0092b04"/><lb ed="R012" n="0005b07"/>能、所依主釋，以能釋鈔從所釋，經疏以彰名故。第
<lb ed="X" n="0092b05"/><lb ed="R012" n="0005b08"/>二一對能隨名隨疏之隨，所隨名隨疏卽隨依主
<lb ed="X" n="0092b06"/><lb ed="R012" n="0005b09"/>持業。二釋如次。第三一對能演名演義之演，所演
<lb ed="X" n="0092b07"/><lb ed="R012" n="0005b10"/>名演義卽演。二釋亦然。第四一對隨文與演義異，
<lb ed="X" n="0092b08"/><lb ed="R012" n="0005b11"/>故作相違釋。第五一對作持業釋，或作同依釋，二
<lb ed="X" n="0092b09"/><lb ed="R012" n="0005b12"/>用同依一鈔體故。或通通、別依主，謂鈔字通於諸
<lb ed="X" n="0092b10"/><lb ed="R012" n="0005b13"/>鈔，以隨疏演義而別之故。餘三對作釋。準前，可思。
<lb ed="X" n="0092b11"/><lb ed="R012" n="0005b14"/>三、問答。問：何故隨對於疏，演對於義，而不得互對
<lb ed="X" n="0092b12"/><lb ed="R012" n="0005b15"/>耶？答：疏約能詮，鈔但隨順；義約所詮，鈔須演唱。故
<lb ed="X" n="0092b13"/><lb ed="R012" n="0005b16"/>不以互對也。問：准諸家章疏體例，經題之下應安
<lb ed="X" n="0092b14"/><lb ed="R012" n="0005b17"/>疏字，於疏字下方立鈔號。今何不爾？答：以鈔題中
<lb ed="X" n="0092b15"/><lb ed="R012" n="0005b18"/>所隨<anchor xml:id="nkr_note_add_0092b1501" n="0092b1501"/><anchor xml:id="beg0092b1501" n="0092b1501"/>已<anchor xml:id="end0092b1501"/>有疏字，影取疏題也。若上更安疏字，則一
<lb ed="X" n="0092b16"/><lb ed="R012" n="0006a01"/>題之中有二疏字，文則重倂，非立名之巧。今唯一
<lb ed="X" n="0092b17"/><lb ed="R012" n="0006a02"/>疏字互望，上、下二題雙足，立名之妙固在是矣。釋
<lb ed="X" n="0092b18"/><lb ed="R012" n="0006a03"/>鈔題竟。上來四段別解法題竟。</p>
<lb ed="X" n="0092b19"/><lb ed="R012" n="0006a04"/><p xml:id="pX08p0092b1901">後通解人題：<name role="" type="person">淸涼山</name><name role="" type="person">大華嚴寺</name>沙門澄觀撰。釋此
<lb ed="X" n="0092b20"/><lb ed="R012" n="0006a05"/>一題，大分爲二：上之七字是所依處，下之五字是
<lb ed="X" n="0092b21"/><lb ed="R012" n="0006a06"/>能依人。於所依中，又上三字所依之總名，下四字
<lb ed="X" n="0092b22"/><lb ed="R012" n="0006a07"/>所依之別號。所以雙擧二者，有其二意：一、擧山令
<lb ed="X" n="0092b23"/><lb ed="R012" n="0006a08"/>遠人知，擧寺令近人知故；二、以則天弘大經，故多
<lb ed="X" n="0092b24"/><lb ed="R012" n="0006a09"/>改<name role="" type="person">華嚴寺</name>號，賢首居處皆標此名。故今標山以揀
<pb ed="X" xml:id="X08.0236.0092c" n="0092c"/>
<lb ed="X" n="0092c01"/><lb ed="R012" n="0006a10"/>之也。言<name role="" type="person">淸涼山</name>者，卽岱州鴈門郡五臺是也。以歲
<lb ed="X" n="0092c02"/><lb ed="R012" n="0006a11"/>積堅氷，夏凝飛雪，曾無炎暑，故曰淸涼。山峯聳出，
<lb ed="X" n="0092c03"/><lb ed="R012" n="0006a12"/>頂無林木，有如壘土之臺，又曰五臺。卽本經所謂
<lb ed="X" n="0092c04"/><lb ed="R012" n="0006a13"/>東北方有處名<name role="" type="person">淸涼山</name>等。又寶藏陀羅尼經云：我
<lb ed="X" n="0092c05"/><lb ed="R012" n="0006a14"/>滅度後，於贍部州東北方有國名大振那，其國中
<lb ed="X" n="0092c06"/><lb ed="R012" n="0006a15"/>間有山號爲五頂，<name role="" type="person">文殊師利</name>童子遊行居住，爲諸
<lb ed="X" n="0092c07"/><lb ed="R012" n="0006a16"/>菩薩衆於中說法等。又准大鈔云：離、坎、乾、坤，得其
<lb ed="X" n="0092c08"/><lb ed="R012" n="0006a17"/>中理。此以八卦通配淸涼一山。五臺近西，是以東
<lb ed="X" n="0092c09"/><lb ed="R012" n="0006a18"/>臺在離、坎二卦之間，北臺在坎、乾二卦之間，西臺
<lb ed="X" n="0092c10"/><lb ed="R012" n="0006b01"/>在乾、坤二卦之間，南臺在坤、離二卦之間，故中臺
<lb ed="X" n="0092c11"/><lb ed="R012" n="0006b02"/>在離、坎、乾、坤四卦之最中，通表中道之理。又云：其
<lb ed="X" n="0092c12"/><lb ed="R012" n="0006b03"/>山磅<g ref="#CB16612">礴</g>數州七百餘里，左鄰恒岳，右接孟津，北臨
<lb ed="X" n="0092c13"/><lb ed="R012" n="0006b04"/>絕塞，南擁汾陽，迴泊日月，蓄洩雲龍。雖積雪嚴寒，
<lb ed="X" n="0092c14"/><lb ed="R012" n="0006b05"/>而名華萬品；寒風勁烈，而瑞草千般。乃至云：白雲
<lb ed="X" n="0092c15"/><lb ed="R012" n="0006b06"/>凝布，奪萬里之澄江；杲日將昇，見三尺之大海等。
<lb ed="X" n="0092c16"/><lb ed="R012" n="0006b07"/>言<name role="" type="person">大華嚴寺</name>者，卽古大孚靈鷲也。按感通傳：南山
<lb ed="X" n="0092c17"/><lb ed="R012" n="0006b08"/>問天神曰：今<name role="" type="person">五臺山</name>東南三十里現有大孚靈鷲
<lb ed="X" n="0092c18"/><lb ed="R012" n="0006b09"/>寺，兩堂舊跡猶存。南有華園，可二頃許，四時發彩，
<lb ed="X" n="0092c19"/><lb ed="R012" n="0006b10"/>人莫究之。或云漢明所立，又云魏文所作，互說不
<lb ed="X" n="0092c20"/><lb ed="R012" n="0006b11"/>同，如何？天答曰：俱是二帝所作。周穆王時，<anchor xml:id="nkr_note_add_0092c2001" n="0092c2001"/><anchor xml:id="beg0092c2001" n="0092c2001"/>已<anchor xml:id="end0092c2001"/>有佛
<lb ed="X" n="0092c21"/><lb ed="R012" n="0006b12"/>法。此山靈異，文殊所居，周穆王於中造寺供養。及
<lb ed="X" n="0092c22"/><lb ed="R012" n="0006b13"/><name role="" type="person">阿育王</name>，亦依置塔。漢明帝之初，摩騰天眼亦見有
<lb ed="X" n="0092c23"/><lb ed="R012" n="0006b14"/>塔，請帝立寺。山形似於靈鷲，故號爲大孚靈鷲。孚
<lb ed="X" n="0092c24"/><lb ed="R012" n="0006b15"/>者，弘信也。帝信佛理，立寺勸人，華園在寺前。後之
<pb ed="X" xml:id="X08.0236.0093a" n="0093a"/>
<lb ed="X" n="0093a01"/><lb ed="R012" n="0006b16"/>君王，或改爲大華園寺。珠林集云：每春首至秋末，
<lb ed="X" n="0093a02"/><lb ed="R012" n="0006b17"/>異華間發，光曜人目。四邊樹園，以愛華奇，人間無
<lb ed="X" n="0093a03"/><lb ed="R012" n="0006b18"/>有，移栽不生，乃至移樹園外，亦不生等。至則天時，
<lb ed="X" n="0093a04"/><lb ed="R012" n="0007a01"/>與于闐三藏譯華嚴經，見菩薩住<name role="" type="person">淸涼山</name>，因改大
<lb ed="X" n="0093a05"/><lb ed="R012" n="0007a02"/>華嚴焉。寺者，司也。天子置九司，以置九卿：一、太常
<lb ed="X" n="0093a06"/><lb ed="R012" n="0007a03"/>寺，主禮樂；二、宗正寺，主六親昭穆；三、大理寺，主刑
<lb ed="X" n="0093a07"/><lb ed="R012" n="0007a04"/>獄；四、光祿寺，主膳羞；五、司農寺，主倉儲；六、大府寺，
<lb ed="X" n="0093a08"/><lb ed="R012" n="0007a05"/>主平準；七、太僕寺，主車轝；八、衛尉寺，主器械；九、鴻
<lb ed="X" n="0093a09"/><lb ed="R012" n="0007a06"/>臚寺，主賓客。此寺凡有外方使命，皆止其中。漢明
<lb ed="X" n="0093a10"/><lb ed="R012" n="0007a07"/>帝時，摩騰、<name role="" type="person">竺法蘭</name>二三藏初至此土，令鴻臚安下。
<lb ed="X" n="0093a11"/><lb ed="R012" n="0007a08"/>爾後僧居之處，因以名焉。次釋能依人者，沙門二
<lb ed="X" n="0093a12"/><lb ed="R012" n="0007a09"/>字，釋子之通稱。梵語具云沙迦懣曩，此云息惡。瑞
<lb ed="X" n="0093a13"/><lb ed="R012" n="0007a10"/>應經云：一切諸法中，因緣空無主，息心達本源，故
<lb ed="X" n="0093a14"/><lb ed="R012" n="0007a11"/>號爲沙門。然有四沙門：一、勝道沙門，二、活道沙門，
<lb ed="X" n="0093a15"/><lb ed="R012" n="0007a12"/>三、示道沙門，四、汚道沙門。義如別章。然今疏主據
<lb ed="X" n="0093a16"/><lb ed="R012" n="0007a13"/>本而說，卽勝道沙門；依迹而論，卽示道沙門也。</p><p xml:id="pX08p0093a1619" cb:place="inline">▲
<lb ed="X" n="0093a17"/><lb ed="R012" n="0007a14"/>澄觀二字，卽疏主之別號。澄者，定也。觀者，慧也。表
<lb ed="X" n="0093a18"/><lb ed="R012" n="0007a15"/>和尙定慧雙修故。按妙覺塔記云：法號澄觀，字大
<lb ed="X" n="0093a19"/><lb ed="R012" n="0007a16"/>體，俗姓夏侯，越州會稽人也。法界孕靈，隨緣於帝
<lb ed="X" n="0093a20"/><lb ed="R012" n="0007a17"/>禹之族。誕若剖珠，洞鑒鄰室。稚歲趨庭，厥考授與
<lb ed="X" n="0093a21"/><lb ed="R012" n="0007a18"/>六月之詩，卽曰：可畏而敬。每童戲聚沙建塔，或誡
<lb ed="X" n="0093a22"/><lb ed="R012" n="0007b01"/>之：汝聚沙安避塵垢染？卽鞠躬對曰：沙無自性，攬
<lb ed="X" n="0093a23"/><lb ed="R012" n="0007b02"/>眞而成。眞豈染矣？夙習警矣？年九歲，禮本州寶林
<lb ed="X" n="0093a24"/><lb ed="R012" n="0007b03"/>寺禪德體眞大師爲師。歲曜一周，解通三藏。至十
<pb ed="X" xml:id="X08.0236.0093b" n="0093b"/>
<lb ed="X" n="0093b01"/><lb ed="R012" n="0007b04"/>一，奉恩得度。纔服田裳，思冥理觀，乃講般若、涅槃、
<lb ed="X" n="0093b02"/><lb ed="R012" n="0007b05"/>白蓮、淨名、圓覺等一十四經，起信、瑜伽、唯識、俱舍、
<lb ed="X" n="0093b03"/><lb ed="R012" n="0007b06"/>中百、因明、寶性等九論。年滿，具戒於曇一大師門
<lb ed="X" n="0093b04"/><lb ed="R012" n="0007b07"/>下，受南山行事止作，遂講律藏。又禮常照禪師，授
<lb ed="X" n="0093b05"/><lb ed="R012" n="0007b08"/>菩薩戒。原始要終，啓厥十誓：體不損沙門之表，心
<lb ed="X" n="0093b06"/><lb ed="R012" n="0007b09"/>不違如來之制，坐不背法界之經，性不染情礙之
<lb ed="X" n="0093b07"/><lb ed="R012" n="0007b10"/>境，足不履尼寺之塵，脇不觸居士之榻，目不視非
<lb ed="X" n="0093b08"/><lb ed="R012" n="0007b11"/>儀之彩，舌不味過午之餚，手不釋圓明之珠，宿不
<lb ed="X" n="0093b09"/><lb ed="R012" n="0007b12"/>離衣鉢之則。遂參無名大師，印可融寂，自在受用。
<lb ed="X" n="0093b10"/><lb ed="R012" n="0007b13"/>卽曰：明以照幽，法以達迷。然交暎千門，融治萬有，
<lb ed="X" n="0093b11"/><lb ed="R012" n="0007b14"/>廣大悉備，盡法界之術。唯大華嚴乃依東京大詵
<lb ed="X" n="0093b12"/><lb ed="R012" n="0007b15"/>和尙聽受玄旨，利根頓悟，再周能演。詵曰：法界全
<lb ed="X" n="0093b13"/><lb ed="R012" n="0007b16"/>在汝矣。</p><p xml:id="pX08p0093b1304" cb:place="inline">▲至住處品。審文殊隨事觀照五頂，遂不
<lb ed="X" n="0093b14"/><lb ed="R012" n="0007b17"/>遠萬里委命<note place="inline">大抄云：途雖五千，反復萬里。當時逆寇亂常，兵戈鋒起，不憚而遊，故云委
<lb ed="X" n="0093b15"/><lb ed="R012" n="0007b18"/>命也</note>，栖托聖境。相仍十稔，掛錫于<name role="" type="person">大華嚴寺</name>。山門眞
<lb ed="X" n="0093b16"/><lb ed="R012" n="0008a01"/>侶，懇命敷揚。遂思五地聖人，身栖佛境，心證眞如。
<lb ed="X" n="0093b17"/><lb ed="R012" n="0008a02"/>於後得智，起世俗心，學世間解。廼却覽詩禮、傳籍、
<lb ed="X" n="0093b18"/><lb ed="R012" n="0008a03"/>圖讖、道德寓言、四科十翼、百家祖述、周易子書、華
<lb ed="X" n="0093b19"/><lb ed="R012" n="0008a04"/>夏古訓、竺乾梵字、諸部異計、四圍五明、顯密軌注、
<lb ed="X" n="0093b20"/><lb ed="R012" n="0008a05"/>二王筆法，悉煥然氷釋。卽於般若院啓曼拏羅，優
<lb ed="X" n="0093b21"/><lb ed="R012" n="0008a06"/>游理觀，祈聖祐之。夢一金像，挺特山嶽，月滿毫相，
<lb ed="X" n="0093b22"/><lb ed="R012" n="0008a07"/>卓立空際。仍於<g ref="#CB00895">𥧌</g>內，捧咽面門。及覺久如，遂下鴻
<lb ed="X" n="0093b23"/><lb ed="R012" n="0008a08"/>筆，恍若有神。是月也，設無遮以慶之。疏成將闡，忽
<lb ed="X" n="0093b24"/><lb ed="R012" n="0008a09"/>夢爲龍，頭枕南臺，尾蟠北臺，鱗<g ref="#CB15168">𩮻</g>輝空，光逾皎日。
<pb ed="X" xml:id="X08.0236.0093c" n="0093c"/>
<lb ed="X" n="0093c01"/><lb ed="R012" n="0008a10"/>須臾奮迅，化成多龍，分照而去，流通之兆也。後製
<lb ed="X" n="0093c02"/><lb ed="R012" n="0008a11"/>隨疏演義鈔四十卷、隨文手鏡一百卷、華嚴綱要
<lb ed="X" n="0093c03"/><lb ed="R012" n="0008a12"/>三卷、法界觀玄鏡一卷、三聖圓融觀一卷、華嚴圓
<lb ed="X" n="0093c04"/><lb ed="R012" n="0008a13"/>覺四分中觀等論關脉三十餘部、七處九會華藏
<lb ed="X" n="0093c05"/><lb ed="R012" n="0008a14"/>世界圖心鏡說文十卷、大經了義備要三卷、七聖
<lb ed="X" n="0093c06"/><lb ed="R012" n="0008a15"/>降誕節對御講經談論文兼一家述詩表牋章總
<lb ed="X" n="0093c07"/><lb ed="R012" n="0008a16"/>八十餘卷。後奉德宗詔，與般若三藏譯烏盤所進
<lb ed="X" n="0093c08"/><lb ed="R012" n="0008a17"/>華嚴。後分譯就，帝請講之。講<anchor xml:id="nkr_note_add_0093c0801" n="0093c0801"/><anchor xml:id="beg0093c0801" n="0093c0801"/>已<anchor xml:id="end0093c0801"/>，上曰：誠哉是言，微
<lb ed="X" n="0093c09"/><lb ed="R012" n="0008a18"/>而顯撫。廼賜紫衲方袍，兼禮爲敎授。和尙奉詔述
<lb ed="X" n="0093c10"/><lb ed="R012" n="0008b01"/>疏十軸，誕聖節賜輦，迎之內殿談法。帝命廣敷新
<lb ed="X" n="0093c11"/><lb ed="R012" n="0008b02"/>經，厥旨要曰：大哉眞界，萬法資始<note place="inline">云云</note>。帝時默湛
<lb ed="X" n="0093c12"/><lb ed="R012" n="0008b03"/>海印，朗然大覺，誡於羣臣曰：朕之師，言雅而簡，辭
<lb ed="X" n="0093c13"/><lb ed="R012" n="0008b04"/>典而富，扇眞風於第一義天，能以聖法淸涼朕心。
<lb ed="X" n="0093c14"/><lb ed="R012" n="0008b05"/>仍以淸涼賜爲國師之號。是時內外台輔重臣，咸
<lb ed="X" n="0093c15"/><lb ed="R012" n="0008b06"/>以八戒禮而師之。後答順宗經義，帝於興唐寺爲
<lb ed="X" n="0093c16"/><lb ed="R012" n="0008b07"/>造普光殿、華嚴閣，塑華嚴圖、法界會。次因答憲宗
<lb ed="X" n="0093c17"/><lb ed="R012" n="0008b08"/>法界，帝爲鑄金印，遷國師，統冠天下。緇侶穆宗、敬
<lb ed="X" n="0093c18"/><lb ed="R012" n="0008b09"/>宗，感仰巨休，悉封大照國師。以開元二十六年戊
<lb ed="X" n="0093c19"/><lb ed="R012" n="0008b10"/>寅歲生，天寶戊子歲出家<note place="inline">玄宗年號</note>，至德<note place="inline">肅宗年號</note>丁酉年
<lb ed="X" n="0093c20"/><lb ed="R012" n="0008b11"/>心印受戒。代宗大歷戊申年，詔入內與辯正三藏
<lb ed="X" n="0093c21"/><lb ed="R012" n="0008b12"/>譯經爲潤文。大德興元元年甲子歲造疏，貞元丁
<lb ed="X" n="0093c22"/><lb ed="R012" n="0008b13"/>卯歲功就，貞元丙子年翻經賜紫，<anchor xml:id="nkr_note_add_0093c2201" n="0093c2201"/><anchor xml:id="beg0093c2201" n="0093c2201"/>己<anchor xml:id="end0093c2201"/>卯年授淸涼
<lb ed="X" n="0093c23"/><lb ed="R012" n="0008b14"/>國師號。憲宗元祐五年庚寅歲，授僧統印。文宗大
<lb ed="X" n="0093c24"/><lb ed="R012" n="0008b15"/>和<anchor xml:id="nkr_note_orig_0093001" n="0093001"/>辛丑歲，帝授心印於師。至開成<anchor xml:id="nkr_note_add_0093c2401" n="0093c2401"/><anchor xml:id="beg0093c2401" n="0093c2401"/>己<anchor xml:id="end0093c2401"/>未年春三月
<pb ed="X" xml:id="X08.0236.0094a" n="0094a"/>
<lb ed="X" n="0094a01"/><lb ed="R012" n="0008b16"/>六日旦，詔上足三敎首座寶印大師海岸等，付法
<lb ed="X" n="0094a02"/><lb ed="R012" n="0008b17"/>囑<g ref="#CB13884">𠼱</g>竟而卒。歷九宗聖世，爲七帝門師<note place="inline">代宗、德宗、順宗、憲宗、
<lb ed="X" n="0094a03"/><lb ed="R012" n="0008b18"/>穆宗、敬宗、文宗</note>。俗壽一百二，僧臘八十三。形長九尺四寸，
<lb ed="X" n="0094a04"/><lb ed="R012" n="0009a01"/>手垂過膝。目夜發光，晝乃不瞬。言論淸雅，動止作
<lb ed="X" n="0094a05"/><lb ed="R012" n="0009a02"/>則。學贍九流，才供二筆。凡著述現流傳者，總四百
<lb ed="X" n="0094a06"/><lb ed="R012" n="0009a03"/>餘卷。盡形一食大經，始終講五十遍。無遮大會十
<lb ed="X" n="0094a07"/><lb ed="R012" n="0009a04"/>有五，設弟子爲人師者三十有八。海岸寂光爲首，
<lb ed="X" n="0094a08"/><lb ed="R012" n="0009a05"/>稟受學徒一千。唯東京僧睿、圭山宗密，獨得其奧。
<lb ed="X" n="0094a09"/><lb ed="R012" n="0009a06"/>餘卽虗心而來，實腹而去。蛻經三七，顏光益潤，端
<lb ed="X" n="0094a10"/><lb ed="R012" n="0009a07"/>身凜岳，自證之力也。其月二十七日，恭承遺旨，遷
<lb ed="X" n="0094a11"/><lb ed="R012" n="0009a08"/>奉全身於<name role="" type="person">終南山</name>石室。皇帝輟朝，重臣縞素，其餘
<lb ed="X" n="0094a12"/><lb ed="R012" n="0009a09"/>卽可知也。初朞，有西域梵僧在葱領，見二使者步
<lb ed="X" n="0094a13"/><lb ed="R012" n="0009a10"/>履虗地，以呪止而詰之曰：余北印土文殊堂之神，
<lb ed="X" n="0094a14"/><lb ed="R012" n="0009a11"/>東土取華嚴菩薩大牙供養。及至，奏啓石室驗之，
<lb ed="X" n="0094a15"/><lb ed="R012" n="0009a12"/>果無大牙，唯三十九璨然如霜。遂闍維靈骨，得舍
<lb ed="X" n="0094a16"/><lb ed="R012" n="0009a13"/>利數千粒，明白光潤，舌紅如蓮，火不能變<note place="inline">上略記文</note>。又
<lb ed="X" n="0094a17"/><lb ed="R012" n="0009a14"/>大宋高僧傳中，有贊寧僧統所述之傳，事多錯謬，
<lb ed="X" n="0094a18"/><lb ed="R012" n="0009a15"/>不須繁引。</p><p xml:id="pX08p0094a1805" cb:place="inline">▲撰者，集也。採錄衆文，集成章句，釋此
<lb ed="X" n="0094a19"/><lb ed="R012" n="0009a16"/>一經，故名爲撰。有本云述者，蓋述而不作之義也。
<lb ed="X" n="0094a20"/><lb ed="R012" n="0009a17"/>樂記云：知禮樂之情者能作，識禮樂之文者能述。
<lb ed="X" n="0094a21"/><lb ed="R012" n="0009a18"/>作者之謂聖，述者之謂明。<anchor xml:id="nkr_note_add_0094a2101" n="0094a2101"/><anchor xml:id="beg0094a2101" n="0094a2101"/>已<anchor xml:id="end0094a2101"/>上離解。若合釋者，淸
<lb ed="X" n="0094a22"/><lb ed="R012" n="0009b01"/>涼之山，大華嚴之寺，皆通別依主。或山有淸涼之
<lb ed="X" n="0094a23"/><lb ed="R012" n="0009b02"/>德用，寺中興於華嚴，故以爲名者，持業、有財二釋
<lb ed="X" n="0094a24"/><lb ed="R012" n="0009b03"/>如次。或經顯菩薩住處在於淸涼，而寺在山中，故
<pb ed="X" xml:id="X08.0236.0094b" n="0094b"/>
<lb ed="X" n="0094b01"/><lb ed="R012" n="0009b04"/>以華嚴爲名者，卽隣近釋。又<name role="" type="person">淸涼山</name>之<name role="" type="person">大華嚴寺</name>，
<lb ed="X" n="0094b02"/><lb ed="R012" n="0009b05"/><name role="" type="person">大華嚴寺</name>之沙門，二釋皆是總別依主也。<name role="" type="person">淸涼山</name>
<lb ed="X" n="0094b03"/><lb ed="R012" n="0009b06"/><name role="" type="person">大華嚴寺</name>沙門，卽澄觀沙門之澄觀，澄觀卽述澄
<lb ed="X" n="0094b04"/><lb ed="R012" n="0009b07"/>觀之述，二釋皆得。問：科疏鈔中各有人題，今何唯
<lb ed="X" n="0094b05"/><lb ed="R012" n="0009b08"/>解一題耶？答：雖有三題，一人無異。故於一處通明，
<lb ed="X" n="0094b06"/><lb ed="R012" n="0009b09"/>餘二不勞繁<anchor xml:id="nkr_note_orig_0094001" n="0094001"/>迷。釋題目竟。</p>
<lb ed="X" n="0094b07"/><lb ed="R012" n="0009b10"/><p xml:id="pX08p0094b0701">後逐難釋文中，先解鈔序。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0094b08"/><lb ed="R012" n="0009b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0094b0801">至聖垂誥，鏡一心之玄極者，顯如來說經也。釋之分
<lb ed="X" n="0094b09"/><lb ed="R012" n="0009b12"/>三：初列對，二消文，三五敎辯明。且初二句序文，十事
<lb ed="X" n="0094b10"/><lb ed="R012" n="0009b13"/>五對：一人法對，至聖是人，餘皆是法。二法義對，垂誥
<lb ed="X" n="0094b11"/><lb ed="R012" n="0009b14"/>是法，一心等是義。二總別對，一心是總，玄極爲別。四
<lb ed="X" n="0094b12"/><lb ed="R012" n="0009b15"/>法喩對，鏡字是喩，垂誥爲法。五揀持對，至字能揀，聖
<lb ed="X" n="0094b13"/><lb ed="R012" n="0009b16"/>字能持。二消文者，至者極也，聖者正也。見道<anchor xml:id="nkr_note_add_0094b1301" n="0094b1301"/><anchor xml:id="beg0094b1301" n="0094b1301"/>已<anchor xml:id="end0094b1301"/>去，雖
<lb ed="X" n="0094b14"/><lb ed="R012" n="0009b17"/>名爲聖，唯至佛果，方名至聖。垂者布也，誥者典誥。書
<lb ed="X" n="0094b15"/><lb ed="R012" n="0009b18"/>云：典謨訓誥，皆經誥之別稱。鏡者喩上誥字，法者典
<lb ed="X" n="0094b16"/><lb ed="R012" n="0010a01"/>誥，能明示一心，鑒微玄極。喩中如秦鏡至明照人心。
<lb ed="X" n="0094b17"/><lb ed="R012" n="0010a02"/>故朱鎧詩云：西國有秦鏡，其光世所希，照人見肝膽，
<lb ed="X" n="0094b18"/><lb ed="R012" n="0010a03"/>鑑物窮幽微。今正取此。故後疏云：以聖敎爲明鏡，照
<lb ed="X" n="0094b19"/><lb ed="R012" n="0010a04"/>見自心等。無二無三謂之一，堅實靈明謂之心。玄卽
<lb ed="X" n="0094b20"/><lb ed="R012" n="0010a05"/>幽玄，極謂至極。意云：我佛世尊，布敎如明鏡，洞鑒一
<lb ed="X" n="0094b21"/><lb ed="R012" n="0010a06"/>心之中，幽玄至極之自理也。三五敎辯明者，一小敎
<lb ed="X" n="0094b22"/><lb ed="R012" n="0010a07"/>至卽生空理，聖卽生空智。菩提樹下，斷結成佛，名爲
<lb ed="X" n="0094b23"/><lb ed="R012" n="0010a08"/>至聖。垂者設也，引也。權設小法，引二乘故。誥卽阿含
<lb ed="X" n="0094b24"/><lb ed="R012" n="0010a09"/>緣生等經。言一心者，卽假說一心，謂實有外法，由心
<pb ed="X" xml:id="X08.0236.0094c" n="0094c"/>
<lb ed="X" n="0094c01"/><lb ed="R012" n="0010a10"/>轉變，非皆是心。<note place="inline">謂世出世間染淨等法，由心造業之所感，故改轉變動，而非皆是心也。</note>
<lb ed="X" n="0094c02"/><lb ed="R012" n="0010a11"/>二始敎者至卽二空理，聖卽二空智。色究竟天上成
<lb ed="X" n="0094c03"/><lb ed="R012" n="0010a12"/>正覺者，名爲至聖。垂者，說也，悟也。根本智中流出後
<lb ed="X" n="0094c04"/><lb ed="R012" n="0010a13"/>得，從後得智起大悲心，爲物宣說，令二乘人悟唯識
<lb ed="X" n="0094c05"/><lb ed="R012" n="0010a14"/>故。誥卽深密、楞伽等經。言一心者，卽本識也。然有三
<lb ed="X" n="0094c06"/><lb ed="R012" n="0010a15"/>類：一、相見俱存名一心，二、攝相歸見名一心，三、攝所
<lb ed="X" n="0094c07"/><lb ed="R012" n="0010a16"/>歸王名一心。玄極者，根本智名玄，二空理名極也。三、
<lb ed="X" n="0094c08"/><lb ed="R012" n="0010a17"/>終敎者至卽本覺理，聖卽始覺智。始本不二，名爲至
<lb ed="X" n="0094c09"/><lb ed="R012" n="0010a18"/>聖。垂者，賜也，顯也。等賜一乘，顯理事無礙故。誥卽法
<lb ed="X" n="0094c10"/><lb ed="R012" n="0010b01"/>華、涅槃等經。言一心者，卽如來藏名一心。此亦有二：
<lb ed="X" n="0094c11"/><lb ed="R012" n="0010b02"/>一、攝末歸本<note place="inline">攝前七，歸第八</note>，二、攝染淨歸如來藏。寂照卽以
<lb ed="X" n="0094c12"/><lb ed="R012" n="0010b03"/>眞妄和合名一心，指玄卽以眞妄不二名一心，各唯
<lb ed="X" n="0094c13"/><lb ed="R012" n="0010b04"/>得一義也。言玄極者，卽始本二覺也。四、頓敎者至卽
<lb ed="X" n="0094c14"/><lb ed="R012" n="0010b05"/>無理之理，聖卽無智之智。以無佛無不佛，名爲至聖。
<lb ed="X" n="0094c15"/><lb ed="R012" n="0010b06"/>垂者，傳也，彰也。單傳心印，彰絕待理故。誥卽金剛、思
<lb ed="X" n="0094c16"/><lb ed="R012" n="0010b07"/>益等經。言一心者，泯絕染淨，名爲一心。絕待之智曰
<lb ed="X" n="0094c17"/><lb ed="R012" n="0010b08"/>玄，絕待之理曰極。五、圓敎者至卽無障礙理，聖卽無
<lb ed="X" n="0094c18"/><lb ed="R012" n="0010b09"/>障礙智。十身無礙身雲，名爲至聖。垂者，布也，安也。通
<lb ed="X" n="0094c19"/><lb ed="R012" n="0010b10"/>方之說，布於法界，安立四種法界義故。誥卽華嚴、大
<lb ed="X" n="0094c20"/><lb ed="R012" n="0010b11"/>經。言一心者，卽無障礙一心也。此亦有三，謂融事相。
<lb ed="X" n="0094c21"/><lb ed="R012" n="0010b12"/>入融事相，卽帝網無盡<note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0094c2101" n="0094c2101"/><anchor xml:id="beg0094c2101" n="0094c2101"/>已<anchor xml:id="end0094c2101"/>上五敎具十種一心，如行願鈔等說</note>。言玄極
<lb ed="X" n="0094c22"/><lb ed="R012" n="0010b13"/>者，亦無障礙之智與理也。</p>
<lb ed="X" n="0094c23"/><lb ed="R012" n="0010b14"/><p xml:id="pX08p0094c2301">鈔：大士弘闡，燭微言之幽致者，菩薩造論也。釋之分
<lb ed="X" n="0094c24"/><lb ed="R012" n="0010b15"/>四：初、列對，二、消文，三、五敎分別，四、會餘儀。此二句序
<pb ed="X" xml:id="X08.0236.0095a" n="0095a"/>
<lb ed="X" n="0095a01"/><lb ed="R012" n="0010b16"/>文，亦十事五對：一、人、法對，大士卽人，弘闡等卽法。二、
<lb ed="X" n="0095a02"/><lb ed="R012" n="0010b17"/>經、論對，或云：本、末對，微言卽經，弘闡爲論。三、敎、義對，
<lb ed="X" n="0095a03"/><lb ed="R012" n="0010b18"/>微言卽敎，幽致卽義。四、法、喩對，弘闡是法，燭字是喩。
<lb ed="X" n="0095a04"/><lb ed="R012" n="0011a01"/>五、揀持對，大者能揀，士者能持。二、消文者，士謂士夫，
<lb ed="X" n="0095a05"/><lb ed="R012" n="0011a02"/>通目於人。然凡、聖不同，有其四種：凡夫唯名士，二乘
<lb ed="X" n="0095a06"/><lb ed="R012" n="0011a03"/>名上士，菩薩名大士，佛號無上士。今揀餘三，故名大
<lb ed="X" n="0095a07"/><lb ed="R012" n="0011a04"/>士。准智論中釋，大士有十義：一、依大乘敎，二、起大信
<lb ed="X" n="0095a08"/><lb ed="R012" n="0011a05"/>心，三、發大願，四、具修大行，五、備歷大位，六、起大智，七、
<lb ed="X" n="0095a09"/><lb ed="R012" n="0011a06"/>斷大惑，八、圓證大理，九、當成大果，十、當度大生。總相
<lb ed="X" n="0095a10"/><lb ed="R012" n="0011a07"/>而言，謂依大敎，發大心，行大行，證大果，故名大士。問：
<lb ed="X" n="0095a11"/><lb ed="R012" n="0011a08"/>大士若唯菩薩，如何通小敎耶？答：小乘諸論多菩薩
<lb ed="X" n="0095a12"/><lb ed="R012" n="0011a09"/>造，如<name role="" type="person">世親</name>菩薩晦孤明於俱舍，造五百部小乘論等
<lb ed="X" n="0095a13"/><lb ed="R012" n="0011a10"/>是也。弘謂弘揚，闡謂宣闡，謂宣闡，卽目菩薩所造諸
<lb ed="X" n="0095a14"/><lb ed="R012" n="0011a11"/>論。燭者，喩上弘闡之論，如經云：譬如闇中寶，無燈不
<lb ed="X" n="0095a15"/><lb ed="R012" n="0011a12"/>可見，佛法無人說，雖慧莫能了。法中經無菩薩之論，
<lb ed="X" n="0095a16"/><lb ed="R012" n="0011a13"/>不能見其幽致，喩闇中寶若無燈燭，不可見而取也。
<lb ed="X" n="0095a17"/><lb ed="R012" n="0011a14"/>微言者，卽上垂誥之經。幽致者，幽謂幽深，致卽致趣，
<lb ed="X" n="0095a18"/><lb ed="R012" n="0011a15"/>卽上微言中所詮之義也。意云：菩薩大士造論弘闡，
<lb ed="X" n="0095a19"/><lb ed="R012" n="0011a16"/>皆照燭佛經之中幽深之致趣也。三、五敎分別者，小
<lb ed="X" n="0095a20"/><lb ed="R012" n="0011a17"/>敎卽天親、世友等大士，弘闡俱舍、婆沙等論文，釋阿
<lb ed="X" n="0095a21"/><lb ed="R012" n="0011a18"/>含、緣生等經六識、三毒、七十五法等之幽致也。始敎
<lb ed="X" n="0095a22"/><lb ed="R012" n="0011b01"/>卽無著、天親等大士，弘闡瑜伽、唯識等論文，釋深密、
<lb ed="X" n="0095a23"/><lb ed="R012" n="0011b02"/>楞伽等經八識、十如、百法之幽致也。終、頓二敎卽馬
<lb ed="X" n="0095a24"/><lb ed="R012" n="0011b03"/>鳴、龍樹等大士，弘闡起信、摩訶衍等論文，釋法華、涅
<pb ed="X" xml:id="X08.0236.0095b" n="0095b"/>
<lb ed="X" n="0095b01"/><lb ed="R012" n="0011b04"/>槃等經二門、三大、九相、染淨等法之幽致也。圓敎卽
<lb ed="X" n="0095b02"/><lb ed="R012" n="0011b05"/><name role="" type="person">世親</name>、龍樹等大士，弘闡十地、不思議等論文，<name role="" type="person">釋華嚴</name>、
<lb ed="X" n="0095b03"/><lb ed="R012" n="0011b06"/>大經六相、十玄之幽致也。</p>
<lb ed="X" n="0095b04"/><lb ed="R012" n="0011b07"/><p xml:id="pX08p0095b0401">鈔：雖忘懷於詮旨之域，而浩汗於文義之海者，釋妨
<lb ed="X" n="0095b05"/><lb ed="R012" n="0011b08"/>也。妨云：理本無言，<note place="inline">躡前垂誥及弘闡也。</note>義絕疆域。<note place="inline">躡前一心及玄極幽致也。</note>
<lb ed="X" n="0095b06"/><lb ed="R012" n="0011b09"/>大覺、能仁及諸菩薩，以忘分別情懷，證眞成果。今復
<lb ed="X" n="0095b07"/><lb ed="R012" n="0011b10"/>說經造論，詮義差別，豈爲允當？故此釋也。雖字文舍
<lb ed="X" n="0095b08"/><lb ed="R012" n="0011b11"/>縱奪，上句縱，下句奪。意云：佛及菩薩於一眞法界之
<lb ed="X" n="0095b09"/><lb ed="R012" n="0011b12"/>中，雖無心懷於詮旨之疆域，而不妨以無緣慈愍生
<lb ed="X" n="0095b10"/><lb ed="R012" n="0011b13"/>未悟，浩浩汙汗起廣多之文義，如海之深廣也。</p>
<lb ed="X" n="0095b11"/><lb ed="R012" n="0011b14"/><p xml:id="pX08p0095b1101">鈔：葢欲下二句顯意也。問：旣忘懷於詮旨之域，何不
<lb ed="X" n="0095b12"/><lb ed="R012" n="0011b15"/>忘言而契道，而反浩汗於文義耶。故今云爾。意謂道
<lb ed="X" n="0095b13"/><lb ed="R012" n="0011b16"/>本無言，非言何以傳。理本無象，非象何以顯。故假寄
<lb ed="X" n="0095b14"/><lb ed="R012" n="0011b17"/>所詮之義象，能詮之言繫，使學者因其跡而窮無盡
<lb ed="X" n="0095b15"/><lb ed="R012" n="0011b18"/>眞趣矣。象繫之言語出周易。象謂爻象，以喩所詮。繫
<lb ed="X" n="0095b16"/><lb ed="R012" n="0012a01"/>謂言繫，以喩能詮。卽因言以得象，因象以得意，得意
<lb ed="X" n="0095b17"/><lb ed="R012" n="0012a02"/>以忘象，得象以忘言也。或可跡謂兔象跡，如因跡而
<lb ed="X" n="0095b18"/><lb ed="R012" n="0012a03"/>得兔得象，因文義而證玄趣矣。准此繫字，或目繫象
<lb ed="X" n="0095b19"/><lb ed="R012" n="0012a04"/>蹄之索也。或周易中大象小象，上繫下繫，孔子寄以
<lb ed="X" n="0095b20"/><lb ed="R012" n="0012a05"/>顯易理。</p>
<lb ed="X" n="0095b21"/><lb ed="R012" n="0012a06"/><p xml:id="pX08p0095b2101">鈔：斯經等者，上該通諸敎，此下唯顯此經能詮之文。
<lb ed="X" n="0095b22"/><lb ed="R012" n="0012a07"/>所詮義理，甚深廣大，不可得稱。此借論語文。彼云：泰
<lb ed="X" n="0095b23"/><lb ed="R012" n="0012a08"/>伯其可謂至德也<anchor xml:id="nkr_note_add_0095b2301" n="0095b2301"/><anchor xml:id="beg0095b2301" n="0095b2301"/>已<anchor xml:id="end0095b2301"/>矣！三、以天下讓，民無得而稱焉。
<lb ed="X" n="0095b24"/><lb ed="R012" n="0012a09"/>今顯深廣之極也。謂文該三部，理極十玄故。問：諸家
<pb ed="X" xml:id="X08.0236.0095c" n="0095c"/>
<lb ed="X" n="0095c01"/><lb ed="R012" n="0012a10"/>外，鈔通前段，皆讚當經，則此段唯屬結嘆之文。今所
<lb ed="X" n="0095c02"/><lb ed="R012" n="0012a11"/>以前通諸敎，此別讚當經耶？答：此中唯云斯經文、理
<lb ed="X" n="0095c03"/><lb ed="R012" n="0012a12"/>故。若結嘆前者，應云斯經、論文、理也，則有收文不盡
<lb ed="X" n="0095c04"/><lb ed="R012" n="0012a13"/>之過。是以前通此局，其理明矣。</p>
<lb ed="X" n="0095c05"/><lb ed="R012" n="0012a14"/><p xml:id="pX08p0095c0501">鈔：晉譯下，別明造。疏：此明造疏所由，有二：今初、晉譯
<lb ed="X" n="0095c06"/><lb ed="R012" n="0012a15"/>得門，謂晉朝翻譯之經，幽玄祕密，雖光統、靈裕等諸
<lb ed="X" n="0095c07"/><lb ed="R012" n="0012a16"/>師皆伸疏解，唯賢首大師探玄一記可得其入理之
<lb ed="X" n="0095c08"/><lb ed="R012" n="0012a17"/>門也。論語云：夫子之墻數仞，不得其門而入，不見宗
<lb ed="X" n="0095c09"/><lb ed="R012" n="0012a18"/>廟之美，百官之富。得其門者亦寡矣。今借用之。</p>
<lb ed="X" n="0095c10"/><lb ed="R012" n="0012b01"/><p xml:id="pX08p0095c1001">鈔：唐翻下，唐經迷奧也。謂唐時所翻靈妙之篇章。<note place="inline">或此
<lb ed="X" n="0095c11"/><lb ed="R012" n="0012b02"/>經多靈應，如譯時雙童現瑞，甘露呈祥等，故云靈篇。</note>賢首造新修略疏至十九
<lb ed="X" n="0095c12"/><lb ed="R012" n="0012b03"/>卷，大願不終。後時賢哲靜法苑公刊定而釋之。大義
<lb ed="X" n="0095c13"/><lb ed="R012" n="0012b04"/>屢乖，微言將隱，未得窺覩其玄奧爾。奧者，卽堂之西
<lb ed="X" n="0095c14"/><lb ed="R012" n="0012b05"/>南隅也。然其上句互影，謂得入門者，必覩其奧；若未
<lb ed="X" n="0095c15"/><lb ed="R012" n="0012b06"/>窺其奧者，由不得其門也。上來新經比舊經文義多
<lb ed="X" n="0095c16"/><lb ed="R012" n="0012b07"/>全，而缺得意之疏，學者無由趣入，故疏主不可緘默。
<lb ed="X" n="0095c17"/><lb ed="R012" n="0012b08"/>斯造疏之緣也。</p>
<lb ed="X" n="0095c18"/><lb ed="R012" n="0012b09"/><p xml:id="pX08p0095c1801">鈔：澄觀下二句，謙<anchor xml:id="nkr_note_add_0095c1801" n="0095c1801"/><anchor xml:id="beg0095c1801" n="0095c1801"/>己<anchor xml:id="end0095c1801"/>述作也。揆者，度也。言膚者，皮膚
<lb ed="X" n="0095c19"/><lb ed="R012" n="0012b10"/>淺近之謂也。意云：我不自揆度，學未至於骨髓，但及
<lb ed="X" n="0095c20"/><lb ed="R012" n="0012b11"/>皮膚淺受之學，輙便造疏，闡揚大經玄微之旨也。膚
<lb ed="X" n="0095c21"/><lb ed="R012" n="0012b12"/>受之言，見論語。</p>
<lb ed="X" n="0095c22"/><lb ed="R012" n="0012b13"/><p xml:id="pX08p0095c2201">鈔：偶溢下二句，慶疏：流通不期而然，謂之偶。溢，謂溢
<lb ed="X" n="0095c23"/><lb ed="R012" n="0012b14"/>滿。意云：但隨力通經，何期大行於世，偶然盈溢。中夏
<lb ed="X" n="0095c24"/><lb ed="R012" n="0012b15"/>九州，蠻夷四海。言九州者，尙書禹貢中云：禹別九州。
<pb ed="X" xml:id="X08.0236.0096a" n="0096a"/>
<lb ed="X" n="0096a01"/><lb ed="R012" n="0012b16"/>爾雅云：兩河之間曰冀州，<note place="inline">自河東至河西。彼疏云：兩河間，其氣淸，厥性相近，故
<lb ed="X" n="0096a02"/><lb ed="R012" n="0012b17"/>曰冀。冀者，近也。</note>河南曰豫州，<note place="inline">自河南至漢，其氣著密，厥性安舒，故曰豫。豫者，舒也。</note>河西
<lb ed="X" n="0096a03"/><lb ed="R012" n="0012b18"/>曰雝州，<note place="inline">於用切。自河至西黑水，其氣蔽壅，厥性急，凶，故雍。雍者，壅也。兼得梁之地，西北之位，陽所
<lb ed="X" n="0096a04"/><lb ed="R012" n="0013a01"/>不及，陰壅也，故曰雝州。</note>漢南曰荆州，<note place="inline">自漢南至衡山之陽，其急似廠，稟性強梁，故曰荆。荆
<lb ed="X" n="0096a05"/><lb ed="R012" n="0013a02"/>者，祖也。</note>江南曰楊州，<note place="inline">自江南至海，其氣燥勁，厥性輕。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0096001" n="0096001"/>〔楊〕又陽氣奮揚之地，故名焉。</note>濟、
<lb ed="X" n="0096a06"/><lb ed="R012" n="0013a03"/>河間曰兗州，<note place="inline">自河東至濟，其氣專賢，厥性謙信，故曰兗。兗者，信也。</note>濟東曰徐州，
<lb ed="X" n="0096a07"/><lb ed="R012" n="0013a04"/><note place="inline">自濟東至海，其氣寬舒，稟性安徐，故曰徐。徐者，舒也。</note>燕曰幽州，<note place="inline">自易水至北狄，其氣深要，厥性
<lb ed="X" n="0096a08"/><lb ed="R012" n="0013a05"/>剽疾，故幽。幽者，安也。</note>齊曰營州，亦名靑州。<note place="inline">東方少陽，其色靑，其氣淸，歲之首，事之始，
<lb ed="X" n="0096a09"/><lb ed="R012" n="0013a06"/>故以靑名焉。自岱東至海。</note>言四海者，東夷，<note place="inline">東方之人好生，萬物觸地而出。夷者，觝觸也。</note>
<lb ed="X" n="0096a10"/><lb ed="R012" n="0013a07"/>西戎，<note place="inline">斬伐殺生，不得其中。戎者，兇也。</note>南蠻，<note place="inline">君臣同川而浴，極爲簡慢。蠻者，慢也。</note>北狄。
<lb ed="X" n="0096a11"/><lb ed="R012" n="0013a08"/><note place="inline">父子嫂叔，同穴無別。狄者，僻也。</note>而言海者，海之言晦，以晦闇於禮義
<lb ed="X" n="0096a12"/><lb ed="R012" n="0013a09"/>也。</p>
<lb ed="X" n="0096a13"/><lb ed="R012" n="0013a10"/><p xml:id="pX08p0096a1301">鈔：講者下，學徒陳請。初二句標請人。疏主常千徒擁
<lb ed="X" n="0096a14"/><lb ed="R012" n="0013a11"/>座，今言盈百者，謂或面言心受，或懸悟幽宗。<anchor xml:id="nkr_note_add_0096a1401" n="0096a1401"/><anchor xml:id="beg0096a1401" n="0096a1401"/>已<anchor xml:id="end0096a1401"/>能講
<lb ed="X" n="0096a15"/><lb ed="R012" n="0013a12"/>者，其數盈百，卽僧叡等爲首也。咸者，皆也。叩者，以頭
<lb ed="X" n="0096a16"/><lb ed="R012" n="0013a13"/>叩至地也。大敎下，叙其請意。先二句按定經、疏，文理
<lb ed="X" n="0096a17"/><lb ed="R012" n="0013a14"/>深遠。親承下二句，謂面稟微得相近。言髣髴者，相近
<lb ed="X" n="0096a18"/><lb ed="R012" n="0013a15"/>也。於此經之宗旨，不敢言得，故云髣髴近宗也。若垂
<lb ed="X" n="0096a19"/><lb ed="R012" n="0013a16"/>布疏文軌範於千古之下，<note place="inline">莊子釋音云：古者，久也。</note>我等思慮：若
<lb ed="X" n="0096a20"/><lb ed="R012" n="0013a17"/>無鈔文，恐後代學者迷惑疏主高大悟解之疏文也。
<lb ed="X" n="0096a21"/><lb ed="R012" n="0013a18"/>希垂下二句，正伸請。希望垂慈造鈔，重再分剖，得覩
<lb ed="X" n="0096a22"/><lb ed="R012" n="0013b01"/>經、疏之光輝。言再剖者，前以造疏剖於經，今復造鈔
<lb ed="X" n="0096a23"/><lb ed="R012" n="0013b02"/>剖於疏。故言光輝者，喩經、疏之玄義也。</p>
<lb ed="X" n="0096a24"/><lb ed="R012" n="0013b03"/><p xml:id="pX08p0096a2401">鈔順斯下。顯述鈔文也。分三：初、述鈔安名。謂隨順百
<pb ed="X" xml:id="X08.0236.0096b" n="0096b"/>
<lb ed="X" n="0096b01"/><lb ed="R012" n="0013b04"/>人淸雅之懷，故再造此鈔。言條理者，書云：如網在綱，
<lb ed="X" n="0096b02"/><lb ed="R012" n="0013b05"/>有條而不紊。今謂再治其條貫，則敎綱不紊矣。立名
<lb ed="X" n="0096b03"/><lb ed="R012" n="0013b06"/>可知。</p>
<lb ed="X" n="0096b04"/><lb ed="R012" n="0013b07"/><p xml:id="pX08p0096b0401">鈔：昔人云者，二、顯述鈔意，分二：初、引古難易，語出楊
<lb ed="X" n="0096b05"/><lb ed="R012" n="0013b08"/>子。彼云：楊子先生遊於錦江，見一婦人抱子而泣，乃
<lb ed="X" n="0096b06"/><lb ed="R012" n="0013b09"/>問其故，曰：我夫在日，以藤、漆、鐵、木，善能造船。夫今亡
<lb ed="X" n="0096b07"/><lb ed="R012" n="0013b10"/>沒，王取其船，村人逃避，子母慮亡，故我泣之。楊子嘆
<lb ed="X" n="0096b08"/><lb ed="R012" n="0013b11"/>曰：人在則易，人亡則難。今此意云：若我在世，則易爲
<lb ed="X" n="0096b09"/><lb ed="R012" n="0013b12"/>諮訣；若吾沒後，或有疑昧，難爲解也。</p>
<lb ed="X" n="0096b10"/><lb ed="R012" n="0013b13"/><p xml:id="pX08p0096b1001">鈔：今爲下。二、顯鈔有益。謂此鈔興雖同一時一處，望
<lb ed="X" n="0096b11"/><lb ed="R012" n="0013b14"/>遠於四方，終於千古，學者見之，皆如對我面而解會
<lb ed="X" n="0096b12"/><lb ed="R012" n="0013b15"/>也。</p>
<lb ed="X" n="0096b13"/><lb ed="R012" n="0013b16"/><p xml:id="pX08p0096b1301">鈔然繁則下，三、造鈔體式，分三：初、繁簡有失。謂章句
<lb ed="X" n="0096b14"/><lb ed="R012" n="0013b17"/>繁多，則學者或生厭倦，望涯有退屈之心；章句簡略，
<lb ed="X" n="0096b15"/><lb ed="R012" n="0013b18"/>則經疏或昧源流，正解無由而起。</p>
<lb ed="X" n="0096b16"/><lb ed="R012" n="0014a01"/><p xml:id="pX08p0096b1601">鈔：顧此下二謙無折中者，無過繁簡不及之謂也。顧
<lb ed="X" n="0096b17"/><lb ed="R012" n="0014a02"/>此之才實難，無此之才而輙伸鈔釋，故爲愧也。此亦
<lb ed="X" n="0096b18"/><lb ed="R012" n="0014a03"/>鈔主自謙耳。理實疏鈔皆得其中矣。才難二字，文出
<lb ed="X" n="0096b19"/><lb ed="R012" n="0014a04"/>論語。彼云：才難，不其然乎。今借用之。言折中者，中之
<lb ed="X" n="0096b20"/><lb ed="R012" n="0014a05"/>一字通平、去二音。今以序文平、仄音律定之，宜作去
<lb ed="X" n="0096b21"/><lb ed="R012" n="0014a06"/>聲呼也。</p>
<lb ed="X" n="0096b22"/><lb ed="R012" n="0014a07"/><p xml:id="pX08p0096b2201">鈔：<anchor xml:id="nkr_note_orig_0096002" n="0096002"/>夫意下，三、正顯體式。問：旣無折中之才，云何造鈔
<lb ed="X" n="0096b23"/><lb ed="R012" n="0014a08"/>耶？答：我今之意，使後學者見此鈔文一人所作，其鈔
<lb ed="X" n="0096b24"/><lb ed="R012" n="0014a09"/>言辭而於疏文不支離矣。易曰：中心疑者，其辭支。或
<pb ed="X" xml:id="X08.0236.0096c" n="0096c"/>
<lb ed="X" n="0096c01"/><lb ed="R012" n="0014a10"/>但令後學遣疑，卽鈔之式也。釋鈔序竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0096c02"/><lb ed="R012" n="0014a11"/>
<lb ed="X" n="0096c03"/><lb ed="R012" n="0014a12"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>華嚴懸談會玄記卷第一</cb:jhead></cb:juan>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0091c0201" to="#end0091c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0091c1101" to="#end0091c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0091c1102" to="#end0091c1102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0091c1401" to="#end0091c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0091c1801" to="#end0091c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0092b1501" to="#end0092b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0092c2001" to="#end0092c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0093c0801" to="#end0093c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0093c2201" to="#end0093c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0093c2401" to="#end0093c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0094a2101" to="#end0094a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0094b1301" to="#end0094b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0094c2101" to="#end0094c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0095b2301" to="#end0095b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0095c1801" to="#end0095c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0096a1401" to="#end0096a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0093001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0093001">辛恐癸誤歟</note>
<note n="0094001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0094001">迷異作述</note>
<note n="0096001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0096001">楊疑揚</note>
<note n="0096002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0096002">夫意玄作意夫</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0091c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0091c0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0091c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0091c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0091c1102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0091c1102">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0091c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0091c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0091c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0091c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0092b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0092b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0092c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0092c2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0093c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0093c0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0093c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0093c2201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0093c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0093c2401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0094a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0094a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0094b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0094b1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0094c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0094c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0095b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0095b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0095c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0095c1801">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0096a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0096a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>