<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X09n0248">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 248 圓覺經略疏鈔</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 248 圓覺經略疏鈔</title>
			<author>唐 宗密(於大疏略出)</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.poyung</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>12卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">9</idno>.<idno type="no">248</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">圓覺經略疏鈔</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識，古籍酷 AI 自動標點引擎提供新式標點初稿</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>AI 標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB07055">
				<charName>CBETA CHARACTER CB07055</charName>
				<mapping cb:dec="990095" type="PUA">U+F1B8F</mapping>
			<mapping type="unicode">U+24A0F</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>瑣</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[瑙-囟+貝]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB07411">
				<charName>CBETA CHARACTER CB07411</charName>
				<mapping cb:dec="990451" type="PUA">U+F1CF3</mapping>
			<mapping type="unicode">U+27DE4</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>賾</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[丨*臣*責]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB13413">
				<charName>CBETA CHARACTER CB13413</charName>
				<mapping cb:dec="996453" type="PUA">U+F3465</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>矇</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[矇-卄+((並-(前-刖))-一)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15156">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15156</charName>
				<mapping cb:dec="998196" type="PUA">U+F3B34</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7891</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>碑</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[石*((白-日+田)/廾)]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2005-11-21T11:06:01">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0821b" n="0821b"/>
<lb ed="X" n="0821b01"/>
<lb ed="X" n="0821b02"/>
<lb ed="X" n="0821b03"/>
<lb ed="X" n="0821b04"/>
<lb ed="X" n="0821b05"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 248-A 大方廣圓覺經略鈔序</cb:mulu><head>No. 248-A
<lb ed="X" n="0821b06"/><lb ed="R015" n="0179a01"/> 大方廣圓覺經略鈔序</head>
<lb ed="X" n="0821b07"/>
<lb ed="X" n="0821b08"/><lb ed="R015" n="0179a02"/><byline cb:type="author">吳門傳敎臨壇賜紫明義大師思齊述</byline>
<lb ed="X" n="0821b09"/><lb ed="R015" n="0179a03"/><p xml:id="pX09p0821b0901">修身者何？戒律而<anchor xml:id="nkr_note_add_0821b0901" n="0821b0901"/><anchor xml:id="beg0821b0901" n="0821b0901"/>已<anchor xml:id="end0821b0901"/>矣。融心者何？圓覺而<anchor xml:id="nkr_note_add_0821b0902" n="0821b0902"/><anchor xml:id="beg0821b0902" n="0821b0902"/>已<anchor xml:id="end0821b0902"/>矣。始嚴
<lb ed="X" n="0821b10"/><lb ed="R015" n="0179a04"/>戒律，終顯圓覺，幷是二者。予猥受於
<lb ed="X" n="0821b11" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0179a05"/>先淨慧大師<note place="inline">其諱善政</note>門焉，姑以所聞從事，兼講指歸。途
<lb ed="X" n="0821b12"/><lb ed="R015" n="0179a06"/>於晚歲，樂圓覺爲要說。其祖演章句，卽
<lb ed="X" n="0821b13" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0179a07"/>圭峯定慧禪師略疏二卷，略鈔六卷。疏以通經，鈔以
<lb ed="X" n="0821b14"/><lb ed="R015" n="0179a08"/>通疏，探<g ref="#CB07411">𧷤</g>而索隱，辭簡而義博，則備之。</p>
<lb ed="X" n="0821b15"/><lb ed="R015" n="0179a09"/><p xml:id="pX09p0821b1501">裴相國序。道固師是，流至于今，今之駕說者，莫不以
<lb ed="X" n="0821b16"/><lb ed="R015" n="0179a10"/>茲鈔爲司南乎？思齊懵昧，幸敷斯敎，當懼聖言紛於
<lb ed="X" n="0821b17"/><lb ed="R015" n="0179a11"/>水鶴，切慮傳者駮於魯魚，因與武林法師仲希，諮度
<lb ed="X" n="0821b18"/><lb ed="R015" n="0179a12"/>衆本，訪對輿典，循尊古卑今之致，竊及史闕文之旨，
<lb ed="X" n="0821b19"/><lb ed="R015" n="0179a13"/>約定元鈔，將事刊勒。門人子章，力模方板，僶俛揮振，
<lb ed="X" n="0821b20"/><lb ed="R015" n="0179a14"/>庸詎是非？非也，不削則削；是也，乃本其本。後將斯文
<lb ed="X" n="0821b21"/><lb ed="R015" n="0179a15"/>而覺世者，無以不繼志而罪我乎？如志我者，則庶幾
<lb ed="X" n="0821b22"/><lb ed="R015" n="0179a16"/>乎？</p>
<lb ed="X" n="0821b23"/><lb ed="R015" n="0179a17"/><p xml:id="pX09p0821b2301">如來圓覺，耀無窮矣。圭峯章句，導無極矣。</p><p xml:id="pX09p0821b2317" cb:place="inline">時
<lb ed="X" n="0821b24" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0179a18"/>皇宋康定二年<anchor xml:id="nkr_note_add_0821b2401" n="0821b2401"/><anchor xml:id="beg0821b2401" n="0821b2401"/>辛<anchor xml:id="end0821b2401"/>巳歲杓建鶉咮月望日謹序</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0821c" n="0821c"/>
<lb ed="X" n="0821c01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">大方廣圓覺經略鈔</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0821c02"/><cb:docNumber>No. 248</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0821c03"/><lb ed="R015" n="0179b01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead><anchor xml:id="nkr_note_orig_0821001" n="0821001"/>大方廣圓覺經略鈔卷第一</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0821c04"/>
<lb ed="X" n="0821c05"/><lb ed="R015" n="0179b02"/><byline cb:type="author">圭峯蘭若沙門宗密於大鈔略出</byline>
<lb ed="X" n="0821c06"/><lb ed="R015" n="0179b03"/><p xml:id="pX09p0821c0601"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0821002" n="0821002"/>將釋略疏二卷，文二：初、題目二：一、標總題，二、顯述者。
<lb ed="X" n="0821c07"/><lb ed="R015" n="0179b04"/>二、本文三：一、總叙大綱三：一、顯理二：一、示覺之心體
<lb ed="X" n="0821c08"/><lb ed="R015" n="0179b05"/>二：一、辨其要二：一、約果德標指心源二：一、擧類。</p>
<lb ed="X" n="0821c09"/><lb ed="R015" n="0179b06"/><p xml:id="pX09p0821c0901">疏：元亨等者，且擧周易乾卦之德而爲類也。然此國
<lb ed="X" n="0821c10"/><lb ed="R015" n="0179b07"/>之俗所宗者，羣典極於周易，萬物極於乾道。<note place="inline">世之萬物莫過
<lb ed="X" n="0821c11"/><lb ed="R015" n="0179b08"/>於天地，就中統於地。天尊地卑，乾道是天，故取爲類也。</note>取則在於儒流，故擧儒
<lb ed="X" n="0821c12"/><lb ed="R015" n="0179b09"/>學所知之道，以類至覺之理，令其曉矣。旣移儒士之
<lb ed="X" n="0821c13"/><lb ed="R015" n="0179b10"/>風，自偃羣庶之草。餘喩<g ref="#CB07055">𤨏</g>碎，難類眞法。首標乾德，其
<lb ed="X" n="0821c14"/><lb ed="R015" n="0179b11"/>在茲焉。然元亨利貞旣是乾之四德，今欲顯四德，且
<lb ed="X" n="0821c15"/><lb ed="R015" n="0179b12"/>先顯乾道。乾者，卦之名，卽周易最初之卦也。䷀<note place="inline">乾卦
<lb ed="X" n="0821c16"/><lb ed="R015" n="0179b13"/>如此，萬物皆始於乾，故爲首也。故繫辭云：乾知太始，坤作成物。</note>謂之卦者，易緯云：卦
<lb ed="X" n="0821c17"/><lb ed="R015" n="0179b14"/>者，掛也。言懸掛物以示於人，故謂之卦。但二畫之體
<lb ed="X" n="0821c18"/><lb ed="R015" n="0179b15"/>雖象陰陽之氣，未成萬物之象，不得成卦。必三畫以
<lb ed="X" n="0821c19"/><lb ed="R015" n="0179b16"/>象三才，寫天地雷風水火山澤之象，方謂之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0821003" n="0821003"/>卦。故繫
<lb ed="X" n="0821c20"/><lb ed="R015" n="0179b17"/>辭云：八卦成列，象在其中。是也。但初有三畫，於萬物
<lb ed="X" n="0821c21"/><lb ed="R015" n="0179b18"/>變通未盡，故更重之而有六畫。備萬物之形象，窮天
<lb ed="X" n="0821c22"/><lb ed="R015" n="0180a01"/>地之能事，故六畫成卦。此乾之卦本以象天，天乃積
<lb ed="X" n="0821c23"/><lb ed="R015" n="0180a02"/>諸陽氣而成，故此卦六爻皆是陽畫。<note place="inline">一長爲陽畫，二短相對爲陰畫。</note>
<lb ed="X" n="0821c24"/><lb ed="R015" n="0180a03"/>此旣象天，不謂之天而謂之乾者，天是定體之名，乾
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0822a" n="0822a"/>
<lb ed="X" n="0822a01"/><lb ed="R015" n="0180a04"/>是體用之稱。<note place="inline">卽體之用。</note>故說卦云：乾者，健也。言天之體以
<lb ed="X" n="0822a02"/><lb ed="R015" n="0180a05"/>健爲用。聖人作易本以敎人，欲使人法天之用，不法
<lb ed="X" n="0822a03"/><lb ed="R015" n="0180a06"/>天之體，故名乾不名天也。天以健爲用者，運行不息，
<lb ed="X" n="0822a04"/><lb ed="R015" n="0180a07"/>應化無窮，此天之自然之理。故聖人當法此自然而
<lb ed="X" n="0822a05"/><lb ed="R015" n="0180a08"/>施人事，亦當應物成務，云爲不<anchor xml:id="nkr_note_add_0822a0501" n="0822a0501"/><anchor xml:id="beg0822a0501" n="0822a0501"/>已<anchor xml:id="end0822a0501"/>，終日乾乾，無時懈
<lb ed="X" n="0822a06"/><lb ed="R015" n="0180a09"/>倦。是以因天象以敎人事。故大象曰：<note place="inline">天以純剛，故有健用。今畫純陽
<lb ed="X" n="0822a07"/><lb ed="R015" n="0180a10"/>之卦以比擬之，故謂之象。</note>天行健，<note place="inline">行者，運動之稱。健者，強壯之名。天之自然象也。萬物壯健，皆有
<lb ed="X" n="0822a08"/><lb ed="R015" n="0180a11"/>衰怠。唯天日行一度，謂天體之行，晝夜不息，周而復始，無時虧退。劉表云：然則天是體名，乾是用名。健是其訓。</note>
<lb ed="X" n="0822a09"/><lb ed="R015" n="0180a12"/>君子以自強不息。<note place="inline">用卦象自勉勵，不可止息，故云健也。</note>文言云：<note place="inline">夫子作文言，以
<lb ed="X" n="0822a10"/><lb ed="R015" n="0180a13"/>釋周易正經也。此下釋乾字云。</note>乾始能以美利利天下，不言所利，大
<lb ed="X" n="0822a11"/><lb ed="R015" n="0180a14"/>矣哉。又云：大哉乾乎，剛健中正，純粹精也。<note place="inline">以其居尊，故在諸卦
<lb ed="X" n="0822a12"/><lb ed="R015" n="0180a15"/>之首，爲易理之初矣。釋乾字竟。</note>元亨利貞者，<note place="inline">文在卦辭。</note>乾之功能，運用雖
<lb ed="X" n="0822a13"/><lb ed="R015" n="0180a16"/>多，統唯四德，故取之也。子夏傳云：元始亨通，利和貞
<lb ed="X" n="0822a14"/><lb ed="R015" n="0180a17"/>正也。言此卦之德，有純陽之性，自然能以陽氣始生
<lb ed="X" n="0822a15"/><lb ed="R015" n="0180a18"/>萬物，而得亨通。能使物性和諧，各有其利。又能使物
<lb ed="X" n="0822a16"/><lb ed="R015" n="0180b01"/>堅固貞正，故謂之四德。言聖人亦當法此卦而行善
<lb ed="X" n="0822a17"/><lb ed="R015" n="0180b02"/>道，以長萬物而爲元也。又當以嘉美之事，會合萬物，
<lb ed="X" n="0822a18"/><lb ed="R015" n="0180b03"/>令使開通而爲亨也。又當以義恊和萬物，使各得其
<lb ed="X" n="0822a19"/><lb ed="R015" n="0180b04"/>理而爲利也。文當貞固幹事，使物各得其正而爲貞
<lb ed="X" n="0822a20"/><lb ed="R015" n="0180b05"/>也。是以聖人法乾而行此四德，故曰元亨利貞也。文
<lb ed="X" n="0822a21"/><lb ed="R015" n="0180b06"/>言曰：<note place="inline">此下論乾之四德。但乾之爲體，是天之用。天地運化，自然而爾，因無而生有也。天本無心，豈故造元
<lb ed="X" n="0822a22"/><lb ed="R015" n="0180b07"/>亨利貞之名？但聖人以事托之，謂此自然之功，爲天之四德，垂敎於下。使後世人君，法天之所爲，故立四德以
<lb ed="X" n="0822a23"/><lb ed="R015" n="0180b08"/>設敎也。</note>元者，善之長也。<note place="inline">莊子云：天之元德，始生萬物。善之大者，莫大施生。如父母之恩
<lb ed="X" n="0822a24"/><lb ed="R015" n="0180b09"/>最重，良由能生此身故。故辜其恩不報者，五刑之屬三千，而罪莫大於不孝。若報者，孝順之福，亦世最大。故古
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0822b" n="0822b"/>
<lb ed="X" n="0822b01"/><lb ed="R015" n="0180b10"/>來至孝，皆得感天動地。卽知能生人命，世之上上善。故佛敎云：造千箇佛圖，不如活一人命。然萬物雖各有所
<lb ed="X" n="0822b02"/><lb ed="R015" n="0180b11"/>生之處，展轉推窮，至於最初，是乾陽爲始生之本。故乾於此，得名爲元。卽知元者，善之長也。</note>亨者，嘉
<lb ed="X" n="0822b03"/><lb ed="R015" n="0180b12"/>之會也。<note place="inline">天能通暢萬物，使之會聚，故云爾也。</note>利者，義之和也。<note place="inline">天能利益庶品，各得
<lb ed="X" n="0822b04"/><lb ed="R015" n="0180b13"/>其宜，而和同也。</note>貞者，事之幹也。<note place="inline">天能以中正之氣，成就萬物，各得幹濟。莊氏之意，以是四
<lb ed="X" n="0822b05"/><lb ed="R015" n="0180b14"/>句，明天之德。元是物始，於時配春。亨是通暢，於時配夏。利爲和義，於時配秋。秋旣物成，各合其宜。貞爲幹濟，於
<lb ed="X" n="0822b06"/><lb ed="R015" n="0180b15"/>時配冬。物成收藏，事皆幹了。於五行之氣，唯少於土。土則分王四氣。四氣運行，非土不載故也。四氣卽四時矣。
<lb ed="X" n="0822b07"/><lb ed="R015" n="0180b16"/>自此<anchor xml:id="nkr_note_add_0822b0701" n="0822b0701"/><anchor xml:id="beg0822b0701" n="0822b0701"/>已<anchor xml:id="end0822b0701"/>下，明人之法天，行此四德。</note>君子體仁，<note place="inline">仁故春。</note>足以長人。<note place="inline">體包仁道，汎愛
<lb ed="X" n="0822b08"/><lb ed="R015" n="0180b17"/>施生，足以尊長於人。此法天之元德。</note>嘉會足以合禮，利物足以和義，<note place="inline">皆可
<lb ed="X" n="0822b09"/><lb ed="R015" n="0180b18"/>準知。</note>貞固足以幹事。<note place="inline">貞正堅固，令物得成，使事皆幹濟。</note>君子行此四德
<lb ed="X" n="0822b10"/><lb ed="R015" n="0181a01"/>者，<note place="inline">元、仁、亨、禮、利、義、貞、信，爲四德。不論智者，行此四事，並須智故。又乾鑿度云：水土二行，皆兼信智。</note>故
<lb ed="X" n="0822b11"/><lb ed="R015" n="0181a02"/>曰：乾，元亨利貞。<note place="inline">結文王作易云乾元等之言也，欲使君子法之。然行四德，則與天同功，非
<lb ed="X" n="0822b12"/><lb ed="R015" n="0181a03"/>聖人不可。而云君子者，使諸侯公卿等皆悉行之。但聖人行之，能建至極。餘各量力而爲多少，各有其分。但乾
<lb ed="X" n="0822b13"/><lb ed="R015" n="0181a04"/>卦象天，故以此四德皆爲天德。但陰陽合會，二象相成，皆能有德，非獨乾之一卦。是以諸卦之中，亦有四德。但
<lb ed="X" n="0822b14"/><lb ed="R015" n="0181a05"/>餘卦四德，皆劣於乾，故其中各有餘辭。如坤卦云：坤，元亨利牝馬之貞。乾卦直云四德，更無所言。欲見乾之四
<lb ed="X" n="0822b15"/><lb ed="R015" n="0181a06"/>德，無所不包矣。</note>然今以乾喩佛者，乾旣是動用不息之義，是
<lb ed="X" n="0822b16"/><lb ed="R015" n="0181a07"/>陽氣之精粹，不同陰體凝靜。亦如佛是覺者，是菩提
<lb ed="X" n="0822b17"/><lb ed="R015" n="0181a08"/>之智，不同涅槃凝寂之體。以元亨利貞，喩常樂我淨
<lb ed="X" n="0822b18"/><lb ed="R015" n="0181a09"/>者。然乾陽功用，雖廣多無畔，利天下萬物。而實體之
<lb ed="X" n="0822b19"/><lb ed="R015" n="0181a10"/>德，唯此四故。具五常故，<note place="inline">五常者，仁義禮智信也。元者是仁，亨者是禮，利者是義，貞
<lb ed="X" n="0822b20"/><lb ed="R015" n="0181a11"/>者是信。四德總名爲智，如上所配。旣具五常，則攝盡儒宗。</note>具五行故，<note place="inline">元木亨火利金貞水也。土
<lb ed="X" n="0822b21"/><lb ed="R015" n="0181a12"/>王四時，故總合四德。旣具五行，則攝盡陰陽術數休咎等。</note>具四時故。<note place="inline">攝一周天也，亦如上配。</note>
<lb ed="X" n="0822b22"/><lb ed="R015" n="0181a13"/>佛德亦爾，雖無量無邊，實體之德，亦唯有四。由此四
<lb ed="X" n="0822b23"/><lb ed="R015" n="0181a14"/>故，逈超凡夫外道二乘境界。廣如下釋。又乾是總名，
<lb ed="X" n="0822b24"/><lb ed="R015" n="0181a15"/>元等是別。別德之外，無別乾體。佛與四德，例此亦然。</p>
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0822c" n="0822c"/>
<lb ed="X" n="0822c01"/><lb ed="R015" n="0181a16"/><p xml:id="pX09p0822c0101">疏：始於一氣者，推究此乾道之德，所從之始，始於一
<lb ed="X" n="0822c02"/><lb ed="R015" n="0181a17"/>氣。一氣者，道之所宗，陰陽天地之根本也。謂天道未
<lb ed="X" n="0822c03"/><lb ed="R015" n="0181a18"/>分，陰陽未泮，未有天地人物<anchor xml:id="nkr_note_add_0822c0301" n="0822c0301"/><anchor xml:id="beg0822c0301" n="0822c0301"/>已<anchor xml:id="end0822c0301"/>前，但是淳元之一氣。
<lb ed="X" n="0822c04"/><lb ed="R015" n="0181b01"/>故易鈎命訣云：天地未分之前，謂之一氣。<note place="inline">未分陰陽之二，故云
<lb ed="X" n="0822c05"/><lb ed="R015" n="0181b02"/>一也。淨名楷疏序云：一氣瞑<g ref="#CB13413">矇</g>，玄黃未辨。天后華嚴序云：造化權輿之首，天道未分。</note>於中轉有
<lb ed="X" n="0822c06"/><lb ed="R015" n="0181b03"/>五運，<note place="inline">運謂運數，謂時改易，取易義也。</note>謂太易、太初、太始、太素、太極。氣
<lb ed="X" n="0822c07"/><lb ed="R015" n="0181b04"/>象未分，謂之太易。<note place="inline">此是一氣，正取最初根本也。</note>元氣始萌，謂之太
<lb ed="X" n="0822c08"/><lb ed="R015" n="0181b05"/>初。氣形之端，謂之太始。形變有質，謂之太素。質形<anchor xml:id="nkr_note_add_0822c0801" n="0822c0801"/><anchor xml:id="beg0822c0801" n="0822c0801"/>已<anchor xml:id="end0822c0801"/>
<lb ed="X" n="0822c09"/><lb ed="R015" n="0181b06"/>具，謂之太極。轉變五故，故名五運。<note place="inline">從太易轉變，成四兼本，故云五運也。</note>
<lb ed="X" n="0822c10"/><lb ed="R015" n="0181b07"/>黃庭經云：殊途一會歸要終。梁丘子注云：同歸一氣，
<lb ed="X" n="0822c11"/><lb ed="R015" n="0181b08"/>是以儒道至敎，皆宗於一。黃庭又云：五行相推大歸
<lb ed="X" n="0822c12"/><lb ed="R015" n="0181b09"/>一。又云：一之爲物叵卒見。莊子云：通於一而萬事畢。
<lb ed="X" n="0822c13"/><lb ed="R015" n="0181b10"/>又云：一之所起，有一而未形。<note place="inline">郭象注云：一者，有之初至妙者也。至妙，故未有
<lb ed="X" n="0822c14"/><lb ed="R015" n="0181b11"/>物理之形耳。夫一之所起，起於至一，非起於無。非無者，玄妙之一氣也。</note>繫辭云：天下之
<lb ed="X" n="0822c15"/><lb ed="R015" n="0181b12"/>動，貞夫一者也。此等所言一者，皆謂氣也。<note place="inline">但幽玄無相，故云一
<lb ed="X" n="0822c16"/><lb ed="R015" n="0181b13"/>也。故孔釋一陰一陽云：虗無不可分別，故云一。</note>故老子云：沖氣以爲和。<note place="inline">河上公云：
<lb ed="X" n="0822c17"/><lb ed="R015" n="0181b14"/>萬物中皆有元氣，得以和柔。</note>肇公云：元氣含於大象，大象隱於圓
<lb ed="X" n="0822c18"/><lb ed="R015" n="0181b15"/>形，爲識物之靈。靈中有神，神中有身等。乾卦象曰：潛
<lb ed="X" n="0822c19"/><lb ed="R015" n="0181b16"/>龍勿用，陽在下也。彼疏釋云：此一爻之象，專明天之
<lb ed="X" n="0822c20"/><lb ed="R015" n="0181b17"/>自然氣也。又文言云：潛龍勿用，陽氣潛藏。此釋初九，
<lb ed="X" n="0822c21"/><lb ed="R015" n="0181b18"/>亦唯指氣爲本，故云始於一氣也。<note place="inline">結釋疏文。</note></p>
<lb ed="X" n="0822c22"/><lb ed="R015" n="0182a01"/><p xml:id="pX09p0822c2201">疏常、樂下，二、正明。然佛德無量，今特指此四者，謂其
<lb ed="X" n="0822c23"/><lb ed="R015" n="0182a02"/>五意：一者、是佛實體之德故；二者、對揀凡夫妄執常
<lb ed="X" n="0822c24"/><lb ed="R015" n="0182a03"/>等四倒，翻破二乘無常等四倒故；三者、是四念處觀
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0823a" n="0823a"/>
<lb ed="X" n="0823a01"/><lb ed="R015" n="0182a04"/>究竟果故；四者、諸佛雖說無量法門究竟，爲顯此故；
<lb ed="X" n="0823a02"/><lb ed="R015" n="0182a05"/>五者、如來二月在娑羅樹四雙八隻中間而般涅槃，
<lb ed="X" n="0823a03"/><lb ed="R015" n="0182a06"/>只爲表此理故。初、言實體之德者，起信論云：眞如自
<lb ed="X" n="0823a04"/><lb ed="R015" n="0182a07"/>體相者，一切凡夫、聲聞、緣覺、菩薩、諸佛無有增減，從
<lb ed="X" n="0823a05"/><lb ed="R015" n="0182a08"/>本<anchor xml:id="nkr_note_add_0823a0501" n="0823a0501"/><anchor xml:id="beg0823a0501" n="0823a0501"/>已<anchor xml:id="end0823a0501"/>來，性自滿足一切功德，所謂：自體有大智慧光
<lb ed="X" n="0823a06"/><lb ed="R015" n="0182a09"/>明義故，乃至常、樂、我、淨義故，名爲如來藏，亦名如來
<lb ed="X" n="0823a07"/><lb ed="R015" n="0182a10"/>法身。</p><p xml:id="pX09p0823a0703" cb:place="inline">△二、對揀凡夫二乘者。由凡夫迷自<anchor xml:id="nkr_note_add_0823a0701" n="0823a0701"/><anchor xml:id="beg0823a0701" n="0823a0701"/>己<anchor xml:id="end0823a0701"/>如來藏
<lb ed="X" n="0823a08"/><lb ed="R015" n="0182a11"/>法身眞如本來常樂我淨故，妄計五蘊常樂我淨。是
<lb ed="X" n="0823a09"/><lb ed="R015" n="0182a12"/>故佛於種種經中，令修不淨觀、苦觀、無常觀、無我觀，
<lb ed="X" n="0823a10"/><lb ed="R015" n="0182a13"/>以將對治所執生死五蘊常樂我淨。<note place="inline">此上破凡夫常等四倒訖。</note>然
<lb ed="X" n="0823a11"/><lb ed="R015" n="0182a14"/>猶未顯所迷法身常樂我淨。故聲聞等稟此修行，雖
<lb ed="X" n="0823a12"/><lb ed="R015" n="0182a15"/>各證果，尙迷法身常等四德。是以佛於諸了義大乘
<lb ed="X" n="0823a13"/><lb ed="R015" n="0182a16"/>經中，廣破此見。故涅槃經第二云：衆生亦爾，爲諸煩
<lb ed="X" n="0823a14"/><lb ed="R015" n="0182a17"/>惱無明所覆，生顚倒心。我計無我，常計無常，淨計不
<lb ed="X" n="0823a15"/><lb ed="R015" n="0182a18"/>淨，樂計爲苦。以爲煩惱之所覆故，雖生此想，不達其
<lb ed="X" n="0823a16"/><lb ed="R015" n="0182b01"/>義。如彼醉人，於非轉處而生轉想。<note place="inline">此上正破二乘無常等四倒。</note>我
<lb ed="X" n="0823a17"/><lb ed="R015" n="0182b02"/>者，卽是佛義。常者，是法身義。樂者，是涅槃義。淨者，是
<lb ed="X" n="0823a18"/><lb ed="R015" n="0182b03"/>法義。<note place="inline">正顯眞實四德。</note>汝等比丘！云何言有我想流轉生死？汝
<lb ed="X" n="0823a19"/><lb ed="R015" n="0182b04"/>等若言我亦修習無常、苦、無我等想，是三種修，無有
<lb ed="X" n="0823a20"/><lb ed="R015" n="0182b05"/>實義。<note place="inline">略於不淨，但言三者，就勝說故。</note>我今當說勝三修法。苦者計樂，
<lb ed="X" n="0823a21"/><lb ed="R015" n="0182b06"/>樂者計苦，是顚倒法。無常計常，常計無常，是顚倒法。
<lb ed="X" n="0823a22"/><lb ed="R015" n="0182b07"/>無我計我，我計無我，是顚倒法。不淨計淨，淨計不淨，
<lb ed="X" n="0823a23"/><lb ed="R015" n="0182b08"/>是顚倒法。有如是等四顚倒法，是人不知，正修諸法。
<lb ed="X" n="0823a24"/><lb ed="R015" n="0182b09"/><note place="inline">此上雙結凡夫二乘四種倒也。</note>世間亦有常樂我淨，出世亦有常樂
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0823b" n="0823b"/>
<lb ed="X" n="0823b01"/><lb ed="R015" n="0182b10"/>我淨。世間法者，有字無義。出世法者，有字有義。何以
<lb ed="X" n="0823b02"/><lb ed="R015" n="0182b11"/>故？世間之法有顚倒，故不知義。何等爲義？無我者，名
<lb ed="X" n="0823b03"/><lb ed="R015" n="0182b12"/>爲生死。我者，名爲如來。無常者，聲聞緣覺。常者，如來
<lb ed="X" n="0823b04"/><lb ed="R015" n="0182b13"/>法身。苦者，一切外道。樂者，卽是涅槃。不淨者，卽有爲
<lb ed="X" n="0823b05"/><lb ed="R015" n="0182b14"/>法。淨者，諸佛菩薩所有正法。是名不顚倒。以不顚倒
<lb ed="X" n="0823b06"/><lb ed="R015" n="0182b15"/>故，知字知義。若欲遠離四顚倒者，應知如是常樂我
<lb ed="X" n="0823b07"/><lb ed="R015" n="0182b16"/>淨<note place="inline">云云</note>。汝等當知，先所修習無常第想，非是眞實。譬
<lb ed="X" n="0823b08"/><lb ed="R015" n="0182b17"/>如春時，有諸人等，在大池浴，失琉璃寶。悉共入水，求
<lb ed="X" n="0823b09"/><lb ed="R015" n="0182b18"/>覓是寶。競捉瓦石草木沙礫，各各自謂得琉璃寶。歡
<lb ed="X" n="0823b10"/><lb ed="R015" n="0183a01"/>喜持出，乃知非眞。是時寶珠，猶在水中。有一智人，以
<lb ed="X" n="0823b11"/><lb ed="R015" n="0183a02"/>方便力，安徐入水，卽便得珠。汝等比丘，不應如是修
<lb ed="X" n="0823b12"/><lb ed="R015" n="0183a03"/>習無常、苦、無我、不淨想等，以爲實義。汝等應當善學
<lb ed="X" n="0823b13"/><lb ed="R015" n="0183a04"/>方便，在在處處，常修我想、常樂淨想。復應當知，先所
<lb ed="X" n="0823b14"/><lb ed="R015" n="0183a05"/>修習四法想者，悉是顚倒。欲得眞實修諸想者，如彼
<lb ed="X" n="0823b15"/><lb ed="R015" n="0183a06"/>智人，巧出寶珠，所謂我想、常樂淨想。<note place="inline">此上約法約喩，對二乘四倒，重
<lb ed="X" n="0823b16"/><lb ed="R015" n="0183a07"/>顯四德。此下聲聞難佛，先說無我法。佛以舊醫用乳，新醫斷乳，後復用乳。以況外道說我，如來破我，復說我等
<lb ed="X" n="0823b17"/><lb ed="R015" n="0183a08"/>也。後法合云</note>汝等當知，如來亦爾。出世降伏邪醫，外道唱
<lb ed="X" n="0823b18"/><lb ed="R015" n="0183a09"/>言無我。人、衆生、壽者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0823001" n="0823001"/>者，外道言我者，如蟲食木，偶成
<lb ed="X" n="0823b19"/><lb ed="R015" n="0183a10"/>字耳。故佛唱言無我。爲調生故，爲知時故，說有我者，
<lb ed="X" n="0823b20"/><lb ed="R015" n="0183a11"/>如彼良醫，善知於乳。非如凡夫所計吾我，或言如大
<lb ed="X" n="0823b21"/><lb ed="R015" n="0183a12"/>拇指，或如芥子，或如微塵。如來說我，悉不如是。是故
<lb ed="X" n="0823b22"/><lb ed="R015" n="0183a13"/>說言，諸法無我，實非無我。何者是我？若法是實、是眞、
<lb ed="X" n="0823b23"/><lb ed="R015" n="0183a14"/>是常、是主、是依，性不變者，是名爲我。汝當修習。第五
<lb ed="X" n="0823b24"/><lb ed="R015" n="0183a15"/>卷亦云：又解脫者，名爲不空。如水酒酥蜜等甁，雖無
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0823c" n="0823c"/>
<lb ed="X" n="0823c01"/><lb ed="R015" n="0183a16"/>水等，猶名水酒等甁。解脫亦爾，不可說空及以不空。
<lb ed="X" n="0823c02"/><lb ed="R015" n="0183a17"/>空者，無二十五有及諸煩惱一切有爲。加甁無水，則
<lb ed="X" n="0823c03"/><lb ed="R015" n="0183a18"/>名爲空。不空者，謂眞實善色，常樂我淨，不動不變。猶
<lb ed="X" n="0823c04"/><lb ed="R015" n="0183b01"/>如彼甁，色香味觸。第七卷如來性品亦云：佛吿迦葉：
<lb ed="X" n="0823c05"/><lb ed="R015" n="0183b02"/>謂四倒者，於非苦中生於苦想。非苦者，名爲如來。生
<lb ed="X" n="0823c06"/><lb ed="R015" n="0183b03"/>苦想者，謂於如來無常變異，捨此苦身，入於涅槃<note place="inline">云云。
<lb ed="X" n="0823c07"/><lb ed="R015" n="0183b04"/>餘三例云：世間說我，無有佛性。佛法有我，卽是佛性云云。如來非雜食煩惱肉身</note>。迦葉言：我
<lb ed="X" n="0823c08"/><lb ed="R015" n="0183b05"/>從今日始得正見。自是之前，我等悉名邪見之人<note place="inline">據迦
<lb ed="X" n="0823c09"/><lb ed="R015" n="0183b06"/>葉之言，卽無我爲邪見，有我爲正見</note>。後又云：先敎衆生修無我者，爲除
<lb ed="X" n="0823c10"/><lb ed="R015" n="0183b07"/>世間諸妄見故，計我虗妄，非眞實故。如女人苦味塗
<lb ed="X" n="0823c11"/><lb ed="R015" n="0183b08"/>乳，令子不飮<note place="inline">子病服藥，忌乳故也</note>。後洗乳令飮，子疑不飮等<note place="inline">云
<lb ed="X" n="0823c12"/><lb ed="R015" n="0183b09"/>云</note>。我今亦說如來藏<note place="inline">云云</note>。第三十七卷又云：師子吼
<lb ed="X" n="0823c13"/><lb ed="R015" n="0183b10"/>者，說一切法悉無常、苦、無我、不淨，唯說如來常樂我
<lb ed="X" n="0823c14"/><lb ed="R015" n="0183b11"/>淨<note place="inline">據上所引，重疊數番，卽知常樂我淨是諸佛究竟實德。就涅槃一部，首末廣辨。此四文相極廣。諸實敎大
<lb ed="X" n="0823c15"/><lb ed="R015" n="0183b12"/>乘亦然。據涅槃是終窮極敎，會權歸實，故偏引之</note>。上來<anchor xml:id="nkr_note_add_0823c1501" n="0823c1501"/><anchor xml:id="beg0823c1501" n="0823c1501"/>已<anchor xml:id="end0823c1501"/>釋第二意，翻對兩
<lb ed="X" n="0823c16"/><lb ed="R015" n="0183b13"/>重四倒竟。</p><p xml:id="pX09p0823c1605" cb:place="inline">△三、是四念處究竟果者，四謂觀身不淨，
<lb ed="X" n="0823c17"/><lb ed="R015" n="0183b14"/>觀受是苦，觀心無常，觀法無我。<note place="inline">此四行相，在下普眼章三十七道品文中
<lb ed="X" n="0823c18"/><lb ed="R015" n="0183b15"/>所釋。有心力者，檢而略說。</note>對治計淨等四倒。<note place="inline">此通大小乘修。</note>又諸法無行
<lb ed="X" n="0823c19"/><lb ed="R015" n="0183b16"/>經云：觀身畢竟空，觀受內外空，觀心無所有，觀法但
<lb ed="X" n="0823c20"/><lb ed="R015" n="0183b17"/>有名。<note place="inline">智論亦同此說。</note>對治計不淨等四倒。<note place="inline">此唯大乘人脩。</note>兩重四倒
<lb ed="X" n="0823c21"/><lb ed="R015" n="0183b18"/>旣遣，卽顯自體具眞實常樂我淨，故名爲如來法身。
<lb ed="X" n="0823c22"/><lb ed="R015" n="0184a01"/><note place="inline">如前引起信之文也。</note>故云究竟果矣。天台云：深觀念處，卽坐道
<lb ed="X" n="0823c23"/><lb ed="R015" n="0184a02"/>場，更不須餘。機宜不同，故說餘品。<note place="inline">餘品者，四正勤等。</note>據四念
<lb ed="X" n="0823c24"/><lb ed="R015" n="0184a03"/>處，旣是對治四倒，與前段四觀，義亦不殊。但緣四念
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0824a" n="0824a"/>
<lb ed="X" n="0824a01"/><lb ed="R015" n="0184a04"/>是三十七品之首，修行要門。一切衆生，從凡至聖，通
<lb ed="X" n="0824a02"/><lb ed="R015" n="0184a05"/>大小乘，無不修習。故天台別有四卷念處之文。所以
<lb ed="X" n="0824a03"/><lb ed="R015" n="0184a06"/>佛臨滅度，遺囑弟子，唯令依此而修。<note place="inline">遺囑之事，廣在下序分中說。</note>
<lb ed="X" n="0824a04"/><lb ed="R015" n="0184a07"/>是以別標爲一門之意。</p><p xml:id="pX09p0824a0410" cb:place="inline">△四、諸佛雖說無量法門究
<lb ed="X" n="0824a05"/><lb ed="R015" n="0184a08"/>竟，爲顯此者，唯識論五位中第五究竟位。頌曰：此卽
<lb ed="X" n="0824a06"/><lb ed="R015" n="0184a09"/>無漏界，不思議<note place="inline">總標</note>善<note place="inline">淨也</note>常<note place="inline">常也</note>安樂<note place="inline">樂也</note>，解脫<note place="inline">亦是淨也</note>身大
<lb ed="X" n="0824a07"/><lb ed="R015" n="0184a10"/>牟尼名法<note place="inline">我也</note>。</p><p xml:id="pX09p0824a0707" cb:place="inline">△五、如來二月在娑羅樹間等者，涅槃
<lb ed="X" n="0824a08"/><lb ed="R015" n="0184a11"/>第三十卷云：善男子！以是因緣故，我於此娑羅雙樹
<lb ed="X" n="0824a09"/><lb ed="R015" n="0184a12"/>間大師子吼。師子吼者，名大涅槃。善男子！東方雙者，
<lb ed="X" n="0824a10"/><lb ed="R015" n="0184a13"/>破於無常，獲得於常。乃至北方雙者，破於不淨，而得
<lb ed="X" n="0824a11"/><lb ed="R015" n="0184a14"/>於淨。善男子！此中衆生爲雙樹故，護<name role="" type="person">娑羅林</name>，不令外
<lb ed="X" n="0824a12"/><lb ed="R015" n="0184a15"/>人取其枝葉斫截破壞。我亦如是，爲四法故，令諸弟
<lb ed="X" n="0824a13"/><lb ed="R015" n="0184a16"/>子護持佛法。何等爲四？常、樂、我、淨。此四雙樹，四王典
<lb ed="X" n="0824a14"/><lb ed="R015" n="0184a17"/>掌。我爲四王護持我法，是故於中而般涅槃。善男子！
<lb ed="X" n="0824a15"/><lb ed="R015" n="0184a18"/>娑羅雙樹華果常茂，常能利益無量衆生。我亦如是，
<lb ed="X" n="0824a16"/><lb ed="R015" n="0184b01"/>常能利益聲聞、緣覺。華者喩我，果者喩樂。以是義故，
<lb ed="X" n="0824a17"/><lb ed="R015" n="0184b02"/>我於此間娑羅雙樹入大涅槃。師子吼言：世尊！如來
<lb ed="X" n="0824a18"/><lb ed="R015" n="0184b03"/>何故二月涅槃？善男子！二月是春陽之月，萬物生長，華
<lb ed="X" n="0824a19"/><lb ed="R015" n="0184b04"/>果敷榮，江河盈滿。是時衆生多生常想。爲破衆生如
<lb ed="X" n="0824a20"/><lb ed="R015" n="0184b05"/>是心故，說一切法俱是無常，唯說如來常住不變。善
<lb ed="X" n="0824a21"/><lb ed="R015" n="0184b06"/>男子！孟冬枯悴，衆不愛樂。陽春和液，人所貪愛。爲破
<lb ed="X" n="0824a22"/><lb ed="R015" n="0184b07"/>衆生世間樂故，演說常樂<note place="inline">結上<anchor xml:id="nkr_note_add_0824a2201" n="0824a2201"/><anchor xml:id="beg0824a2201" n="0824a2201"/>已<anchor xml:id="end0824a2201"/>說之者，此下例說我淨云</note>。我淨亦
<lb ed="X" n="0824a23"/><lb ed="R015" n="0184b08"/>爾。如來爲破世我、世淨，故說如來眞實我淨。言二月
<lb ed="X" n="0824a24"/><lb ed="R015" n="0184b09"/>者，喩於如來二種法身。冬不樂者，智者不樂如來無
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0824b" n="0824b"/>
<lb ed="X" n="0824b01"/><lb ed="R015" n="0184b10"/>常，入於涅槃。二月樂者，喩於智者愛樂如來常、樂、我、
<lb ed="X" n="0824b02"/><lb ed="R015" n="0184b11"/>淨<note place="inline">據此，卽知佛二月滅度，爲表常、樂、我、淨</note>。然兩重四倒，總有八倒。其四
<lb ed="X" n="0824b03"/><lb ed="R015" n="0184b12"/>念處觀，旣有性、相兩重，治於八倒，卽成八行。終至成
<lb ed="X" n="0824b04"/><lb ed="R015" n="0184b13"/>佛，卽名八德。謂法身常等四德是實德，示現色身無
<lb ed="X" n="0824b05"/><lb ed="R015" n="0184b14"/>常等四德是權德<note place="inline">納耶輸等，現不淨也；受金槍等，現苦也；隱八自在，現無我也；下生入
<lb ed="X" n="0824b06"/><lb ed="R015" n="0184b15"/>滅，現無常也</note>。故天台云：娑羅雙樹，四枯、四榮，正表於此<note place="inline">枯、榮
<lb ed="X" n="0824b07"/><lb ed="R015" n="0184b16"/>之言，是天台所立，文在別譯經本中</note>。謂法性之色<note place="inline">約大品經說</note>，實非是淨，凡
<lb ed="X" n="0824b08"/><lb ed="R015" n="0184b17"/>夫計淨，是名顚倒；實非不淨，小乘計不淨，亦名顚倒。
<lb ed="X" n="0824b09"/><lb ed="R015" n="0184b18"/>今觀色種卽空，空中無淨，云何染著？則凡夫淨倒，破
<lb ed="X" n="0824b10"/><lb ed="R015" n="0185a01"/>枯念處成。色種卽假，假智常、淨，云何滯空而取<g ref="#CB01926">灰</g>斷？
<lb ed="X" n="0824b11"/><lb ed="R015" n="0185a02"/>言色不淨，是名二乘不淨倒，破榮念處成。觀色本際
<lb ed="X" n="0824b12"/><lb ed="R015" n="0185a03"/>非空、非假、非淨、不淨，乃名中道。佛表此理，故於中間
<lb ed="X" n="0824b13"/><lb ed="R015" n="0185a04"/>而般涅槃。餘三類此<note place="inline">觀受、心、法，苦、無常、無我等例之</note>，故云常等。然此
<lb ed="X" n="0824b14"/><lb ed="R015" n="0185a05"/>眞實四德，旣具如上諸門，義、理不同，故疏備擧，云佛
<lb ed="X" n="0824b15"/><lb ed="R015" n="0185a06"/>之德也。</p><p xml:id="pX09p0824b1504" cb:place="inline">▲疏本乎一心者，上所引起信論中眞如四
<lb ed="X" n="0824b16"/><lb ed="R015" n="0185a07"/>德之文，是立義分中論主總立一心爲本。於中有心
<lb ed="X" n="0824b17"/><lb ed="R015" n="0185a08"/>眞如、心生滅二門。心眞如具常等四德；心生滅中始、
<lb ed="X" n="0824b18"/><lb ed="R015" n="0185a09"/>本不二爲究竟覺，亦是四德。勝鬘等意皆然。故知倒、
<lb ed="X" n="0824b19"/><lb ed="R015" n="0185a10"/>正常等，並不離一心；佛無邊德，亦無非一心。廣如華
<lb ed="X" n="0824b20"/><lb ed="R015" n="0185a11"/>嚴經夜摩偈讚品及此。疏下釋普賢章初種種幻化，
<lb ed="X" n="0824b21"/><lb ed="R015" n="0185a12"/>皆生如來圓覺妙心。文中所說，可檢叙之。</p>
<lb ed="X" n="0824b22"/><lb ed="R015" n="0185a13"/><p xml:id="pX09p0824b2201">疏專一下。二、明修心成其果德二：一、擧類乾道。四德
<lb ed="X" n="0824b23"/><lb ed="R015" n="0185a14"/>旣始於一氣，故道門修鍊專於一氣。道經云：專氣致
<lb ed="X" n="0824b24"/><lb ed="R015" n="0185a15"/>柔。意云：元氣是自然大道，性本靜默柔弱，故能生於
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0824c" n="0824c"/>
<lb ed="X" n="0824c01"/><lb ed="R015" n="0185a16"/>動<note place="inline">老子云：靜爲躁君</note>，能生剛強<note place="inline">又云：柔勝剛，弱勝強</note>。庶人不能安靜默，
<lb ed="X" n="0824c02"/><lb ed="R015" n="0185a17"/>守柔弱，故乖於道，不能保壽命，不能成萬事，不能爲
<lb ed="X" n="0824c03"/><lb ed="R015" n="0185a18"/>人君主和於天下<note place="inline">故老子云：彊梁者不得其死。又云：富貴而驕，自遺其咎。又云：飄風不
<lb ed="X" n="0824c04"/><lb ed="R015" n="0185b01"/>終朝。又云：馳騁田獵，令人心發狂等</note>。故達道之人專注其志，至於靜至
<lb ed="X" n="0824c05"/><lb ed="R015" n="0185b02"/>柔，一元之氣<note place="inline">夫子云：志於道</note>，合於自然大道，勤而行之，保雌
<lb ed="X" n="0824c06"/><lb ed="R015" n="0185b03"/>守弱，綿綿不<anchor xml:id="nkr_note_add_0824c0601" n="0824c0601"/><anchor xml:id="beg0824c0601" n="0824c0601"/>已<anchor xml:id="end0824c0601"/><note place="inline">故老子令人爲而不恃，長而不宰，挫銳解紛，知白守黑，勿矜勿伐，若拙若
<lb ed="X" n="0824c07"/><lb ed="R015" n="0185b04"/>訥，抱一爲天下式，如水處衆人之所惡，如嬰兒之未孩。此上皆撮略道經中文也。儒道二敎大意皆然，不繁具
<lb ed="X" n="0824c08"/><lb ed="R015" n="0185b05"/>引</note>。功用旣著而致於柔，名爲成道也<note place="inline">脩成之時，還成本道。故道經云：
<lb ed="X" n="0824c09"/><lb ed="R015" n="0185b06"/>夫物芸芸，各歸其根。歸根曰靜，靜曰復命，復命曰常。又云：復歸於無極。此如佛敎中反本還源，爲究竟果</note>。道
<lb ed="X" n="0824c10"/><lb ed="R015" n="0185b07"/>成則能保壽命，成萬事，子育萬物。旣合於乾道，則各
<lb ed="X" n="0824c11"/><lb ed="R015" n="0185b08"/>正性命，保合大和，乃利貞也。故老子云：天下之至柔，
<lb ed="X" n="0824c12"/><lb ed="R015" n="0185b09"/>馳騁天下之至堅。又說：當其無，有其用，外其身而身
<lb ed="X" n="0824c13"/><lb ed="R015" n="0185b10"/>存，終不爲大，故能成其大。周易謙卦中說：謙如水而
<lb ed="X" n="0824c14"/><lb ed="R015" n="0185b11"/>能下，故百川歸之而成大海。西昇經云：柔弱莫過於
<lb ed="X" n="0824c15"/><lb ed="R015" n="0185b12"/>氣，氣之柔弱莫過於道。道所以柔弱者，包裹天地，貫
<lb ed="X" n="0824c16"/><lb ed="R015" n="0185b13"/>穿萬物。夫柔之生剛，弱之生強，而天下莫能知其根
<lb ed="X" n="0824c17"/><lb ed="R015" n="0185b14"/>本所從生者乎？<note place="inline">根本者，柔弱也。</note>據上諸文，皆云道至柔弱，故
<lb ed="X" n="0824c18"/><lb ed="R015" n="0185b15"/>今云專一氣而致柔也。<note place="inline">專一氣是脩行，而致柔爲成道，故下正明云脩一心而成
<lb ed="X" n="0824c19"/><lb ed="R015" n="0185b16"/>道，以對此也，但文異耳。</note>所言一者，若論根本，卽是元氣，以未分
<lb ed="X" n="0824c20"/><lb ed="R015" n="0185b17"/>淸濁，故云一也。若約修鍊，卽是和氣，謂胎息法，綿綿
<lb ed="X" n="0824c21"/><lb ed="R015" n="0185b18"/>若存，不縱不抑，絕諸造作，不運心機，合本元氣，離太
<lb ed="X" n="0824c22"/><lb ed="R015" n="0186a01"/>急、太遲、太麤、太沈等，名爲和氣。陰氣陽氣，和通不二，
<lb ed="X" n="0824c23"/><lb ed="R015" n="0186a02"/>故云一也。故道經云：沖氣以爲和。<note place="inline">得氣和柔，如骨中有髓等。</note>又云：
<lb ed="X" n="0824c24"/><lb ed="R015" n="0186a03"/>谷<note place="inline">谷，養也。</note>神不死，是謂玄牝。玄牝之門，是謂天地根。綿
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0825a" n="0825a"/>
<lb ed="X" n="0825a01"/><lb ed="R015" n="0186a04"/>綿若存，用之不勤。又云：抱一能無離乎？<note place="inline">一者，道始生太和之精氣
<lb ed="X" n="0825a02"/><lb ed="R015" n="0186a05"/>也。</note>專氣致柔，<note place="inline">河上公注云：專精氣使不亂，則形體應物而柔順也。</note>能如孾兒乎？
<lb ed="X" n="0825a03"/><lb ed="R015" n="0186a06"/>又云：使心氣曰疆，<note place="inline">心當專一，則神氣實內，是曰柔弱。役心使氣，則和氣去中，是曰彊梁。
<lb ed="X" n="0825a04"/><lb ed="R015" n="0186a07"/>鈔釋曰：上柔下彊，可以得失相對說之。如上說乖道而彊梁，合道而柔弱是也。</note>是謂深根固
<lb ed="X" n="0825a05"/><lb ed="R015" n="0186a08"/>蔕。<note place="inline">人以氣爲根，以精爲蔕。</note>又云：天得一以淸等，<note place="inline">地寧，神靈，谷盈，萬物生，王侯正。</note>
<lb ed="X" n="0825a06"/><lb ed="R015" n="0186a09"/>是以聖人抱一爲天下式。莊子云：一其性，<note place="inline">飾則二也。</note>養其
<lb ed="X" n="0825a07"/><lb ed="R015" n="0186a10"/>氣，<note place="inline">不以心使之。</note>合其德。<note place="inline">不以物離性。</note>黃庭內景云：殊途一會，<note place="inline">同歸
<lb ed="X" n="0825a08"/><lb ed="R015" n="0186a11"/>一氣。</note>歸要終一志，不久昇虗無。<note place="inline">學道專一，與虗空同體，則神仙可致。</note>又云：
<lb ed="X" n="0825a09"/><lb ed="R015" n="0186a12"/>正一含華乃充盈。<note place="inline">存正守一，神氣榮華。</note>肇公云：守眞拘一，不染
<lb ed="X" n="0825a10"/><lb ed="R015" n="0186a13"/>外物，淸虗太一，其何有失？繫辭云：夫乾，其靜也專，其
<lb ed="X" n="0825a11"/><lb ed="R015" n="0186a14"/>動也直。<note place="inline">直則正也。</note>釋曰：上所引文，皆是儒道修鍊之門，專
<lb ed="X" n="0825a12"/><lb ed="R015" n="0186a15"/>氣而爲要妙之義也。<note place="inline">脚<anchor xml:id="nkr_note_orig_0825001" n="0825001"/>注者，皆各是本注，謂河上公注老子，郭象注莊子，<name role="" type="person">韓康伯</name>注
<lb ed="X" n="0825a13"/><lb ed="R015" n="0186a16"/>繫辭，梁丘子注黃庭經。</note></p>
<lb ed="X" n="0825a14"/><lb ed="R015" n="0186a17"/><p xml:id="pX09p0825a1401">疏修一下，二、正明佛果之德。旣本乎一心，若不修一
<lb ed="X" n="0825a15"/><lb ed="R015" n="0186a18"/>心而乃別修者，豈成佛道？如磨甎不成明鏡，鍊鐵不
<lb ed="X" n="0825a16"/><lb ed="R015" n="0186b01"/>得眞金等。故淸涼大師所說：萬行並不離心，但能覺
<lb ed="X" n="0825a17"/><lb ed="R015" n="0186b02"/>了自心現量畢竟淸淨，卽一念之中萬行備足。心不
<lb ed="X" n="0825a18"/><lb ed="R015" n="0186b03"/>起，止也；知不起，觀也；不緣萬境，捨也；止妄不生，戒也；
<lb ed="X" n="0825a19"/><lb ed="R015" n="0186b04"/>安心諦理，忍也；心無間斷，進也；心體離念，法也；心之
<lb ed="X" n="0825a20"/><lb ed="R015" n="0186b05"/>本覺，佛也；體相無違，僧也。六度、三寶，並一心故。華嚴
<lb ed="X" n="0825a21"/><lb ed="R015" n="0186b06"/>經云：菩薩修諸佛法，淨諸佛刹，積集妙行，調伏衆生，
<lb ed="X" n="0825a22"/><lb ed="R015" n="0186b07"/>乃至得大菩提，悉不離心。是故應以善法扶助自心，
<lb ed="X" n="0825a23"/><lb ed="R015" n="0186b08"/>應以精進堅固自心，應以忍辱坦蕩自心，應以智證
<lb ed="X" n="0825a24"/><lb ed="R015" n="0186b09"/>繫白自心，應以智慧明利自心，應以佛自在開發自
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0825b" n="0825b"/>
<lb ed="X" n="0825b01"/><lb ed="R015" n="0186b10"/>心，應以佛平等廣大自心，應以佛十力照察自心。又
<lb ed="X" n="0825b02"/><lb ed="R015" n="0186b11"/>云：菩薩應知自心念念常有佛成正覺。何以故？諸佛、
<lb ed="X" n="0825b03"/><lb ed="R015" n="0186b12"/>如來不離此心成正覺。如自心，一切衆生心亦復如
<lb ed="X" n="0825b04"/><lb ed="R015" n="0186b13"/>是。據上等文，故知欲成佛道，必須修一心也。而言一
<lb ed="X" n="0825b05"/><lb ed="R015" n="0186b14"/>者，論云：心眞如者，卽是一法界大總相法門體，所謂
<lb ed="X" n="0825b06"/><lb ed="R015" n="0186b15"/>心性不生不滅等。此總相心通於凡、聖、因、果，不分染、
<lb ed="X" n="0825b07"/><lb ed="R015" n="0186b16"/>淨，故云一也。</p>
<lb ed="X" n="0825b08"/><lb ed="R015" n="0186b17"/><p xml:id="pX09p0825b0801">疏心也下。二、正顯示八：一、標擧心者，如來藏自性淸
<lb ed="X" n="0825b09"/><lb ed="R015" n="0186b18"/>淨心也。汎言心者，總有四種，梵語各異，翻譯亦殊：一、
<lb ed="X" n="0825b10"/><lb ed="R015" n="0187a01"/>紇利陀，謂肉團心；二、緣慮名心，謂八種識俱能緣慮
<lb ed="X" n="0825b11"/><lb ed="R015" n="0187a02"/>自分境故；三、質多，此云集起心，卽第八識集諸種子
<lb ed="X" n="0825b12"/><lb ed="R015" n="0187a03"/>起現行故；四、乾栗駄，謂堅實心。今辨此也。</p>
<lb ed="X" n="0825b13"/><lb ed="R015" n="0187a04"/><p xml:id="pX09p0825b1301">疏沖虗下。二、直顯。沖者，深玄也。華嚴序云：汪洋沖融。
<lb ed="X" n="0825b14"/><lb ed="R015" n="0187a05"/>又云：包納沖邃。疏云：沖深包博。故老子云：道沖而用
<lb ed="X" n="0825b15"/><lb ed="R015" n="0187a06"/>之，或不盈。虗者，非質故。妙者，染而不染故。如蓮華雖
<lb ed="X" n="0825b16"/><lb ed="R015" n="0187a07"/>在淤泥，不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0825002" n="0825002"/>爲所染，故喩妙法也。天台解妙，有其十義。
<lb ed="X" n="0825b17"/><lb ed="R015" n="0187a08"/>天長疏解妙云：非麤非妙，方名至妙。故下文云：種種
<lb ed="X" n="0825b18"/><lb ed="R015" n="0187a09"/>幻化，生於如來圓覺妙心。粹者，精純也。炳煥者，俱是
<lb ed="X" n="0825b19"/><lb ed="R015" n="0187a10"/>至明之相，炳著煥爛也。故華嚴疏序述十玄門中微
<lb ed="X" n="0825b20"/><lb ed="R015" n="0187a11"/>細相容。安立門云：炳然齊現，猶彼芥甁。意取歷歷分
<lb ed="X" n="0825b21"/><lb ed="R015" n="0187a12"/>明，不錯亂之狀矣。論語云：煥乎其有文章。注云：煥，明
<lb ed="X" n="0825b22"/><lb ed="R015" n="0187a13"/>也。靈明者，若但云明，未揀日月之類，故云靈也。意云：
<lb ed="X" n="0825b23"/><lb ed="R015" n="0187a14"/>心之明者，在無法不知而無分別，無法不現而無差
<lb ed="X" n="0825b24"/><lb ed="R015" n="0187a15"/>別。幽靈神聖，寂然洞然，故曰靈明。卽此靈明而炳著
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0825c" n="0825c"/>
<lb ed="X" n="0825c01"/><lb ed="R015" n="0187a16"/>煥爛。</p>
<lb ed="X" n="0825c02"/><lb ed="R015" n="0187a17"/><p xml:id="pX09p0825c0201">疏無去下，三、竪通。無去無來者，謂此心不遷向前際
<lb ed="X" n="0825c03"/><lb ed="R015" n="0187a18"/>去，不從後際來，亦不於現在住。現在住者，是諸有爲
<lb ed="X" n="0825c04"/><lb ed="R015" n="0187b01"/>法也。故成唯識論云：住表此法暫有用。今不同彼，以
<lb ed="X" n="0825c05"/><lb ed="R015" n="0187b02"/>此眞心無相，無能、所，故不可見之於現在。淨名云：但
<lb ed="X" n="0825c06"/><lb ed="R015" n="0187b03"/>以數故，說有三世，非謂菩提有去、來、今。良由菩提亦
<lb ed="X" n="0825c07"/><lb ed="R015" n="0187b04"/>無自性，卽同眞心，故非三世。若就菩提當相，則有始
<lb ed="X" n="0825c08"/><lb ed="R015" n="0187b05"/>無終，豈免初際冥通三際者？由不屬三際，故俱通也。
<lb ed="X" n="0825c09"/><lb ed="R015" n="0187b06"/>且如今日眼識不能見昨日色者，以隨所見色，皆落
<lb ed="X" n="0825c10"/><lb ed="R015" n="0187b07"/>謝過去也。今以眞心不隨諸法遷向過去，故於今時
<lb ed="X" n="0825c11"/><lb ed="R015" n="0187b08"/>向眞心中能現前際諸法影像歷歷，亦能預現未來
<lb ed="X" n="0825c12"/><lb ed="R015" n="0187b09"/>之法歷然。然雖通於三際，三際求之，皆不可得，與所
<lb ed="X" n="0825c13"/><lb ed="R015" n="0187b10"/>知、所現三際之境而不可分，故言冥也。華嚴經云：法
<lb ed="X" n="0825c14"/><lb ed="R015" n="0187b11"/>性徧在一切處一切衆生及國土三世悉在無有餘
<lb ed="X" n="0825c15"/><lb ed="R015" n="0187b12"/>亦無形相而可得。前三句通三際，後一句冥合。</p>
<lb ed="X" n="0825c16"/><lb ed="R015" n="0187b13"/><p xml:id="pX09p0825c1601">疏非中下，四、橫徧。言非中、外者，有二意：一、不在身中
<lb ed="X" n="0825c17"/><lb ed="R015" n="0187b14"/>及中間，亦非身外。若在身中、中間，則有處所；若在身
<lb ed="X" n="0825c18"/><lb ed="R015" n="0187b15"/>外，則非我心。根、塵、識三，皆不可得，何有內、外、中間者
<lb ed="X" n="0825c19"/><lb ed="R015" n="0187b16"/>焉？二、謂此心非有、無二邊，故非外；二邊旣遣，中道亦
<lb ed="X" n="0825c20"/><lb ed="R015" n="0187b17"/>亡，故非中。非中、非邊，是絕待靈心也。此言非中，所謂
<lb ed="X" n="0825c21"/><lb ed="R015" n="0187b18"/>非<anchor xml:id="nkr_note_orig_0825003" n="0825003"/>是中，非謂是非中；言非外者，所謂非是外，非謂是
<lb ed="X" n="0825c22"/><lb ed="R015" n="0188a01"/>非外。洞徹十方者，心有所在，則有所不在；以無所在，
<lb ed="X" n="0825c23"/><lb ed="R015" n="0188a02"/>故無所不在，故洞徹十方也。洞、徹二字通論，義亦不
<lb ed="X" n="0825c24"/><lb ed="R015" n="0188a03"/>殊。若對冥、通之言，則二文文勢稍異，謂洞然透徹，無
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0826a" n="0826a"/>
<lb ed="X" n="0826a01"/><lb ed="R015" n="0188a04"/>所不徧，意顯決定，擧體全徧，非莽齒隨宜而說。然冥
<lb ed="X" n="0826a02"/><lb ed="R015" n="0188a05"/>與洞各於句中互相影略，二皆備矣。不妨亦云冥通
<lb ed="X" n="0826a03"/><lb ed="R015" n="0188a06"/>十方，洞徹三際等。</p>
<lb ed="X" n="0826a04"/><lb ed="R015" n="0188a07"/><p xml:id="pX09p0826a0401">疏不滅下，五、眞常不滅。不生者，眞心不變，故不生、滅。
<lb ed="X" n="0826a05"/><lb ed="R015" n="0188a08"/>起信云：所謂心性不生不滅。然不生、滅三性不同，謂：
<lb ed="X" n="0826a06"/><lb ed="R015" n="0188a09"/>徧計無體可生可滅；依他起性卽生不生，卽滅不滅；
<lb ed="X" n="0826a07"/><lb ed="R015" n="0188a10"/>圓成實性自體本有，不待新生，盡未來際，究竟常住，
<lb ed="X" n="0826a08"/><lb ed="R015" n="0188a11"/>永不斷滅。今卽當此自性不生不滅，不同前二。若三
<lb ed="X" n="0826a09"/><lb ed="R015" n="0188a12"/>性相對，各據自相說者，卽徧計之法妄生妄滅，圓成
<lb ed="X" n="0826a10"/><lb ed="R015" n="0188a13"/>眞心不生不滅。依他有二，謂：相同徧計，似生似滅；性
<lb ed="X" n="0826a11"/><lb ed="R015" n="0188a14"/>同圓成，不生不滅。華嚴云一切法無生一切法無滅
<lb ed="X" n="0826a12"/><lb ed="R015" n="0188a15"/>等，以依他無別自性，故全同圓成也。一切大乘經說
<lb ed="X" n="0826a13"/><lb ed="R015" n="0188a16"/>一切諸法不生不滅，寂滅常住等，皆此義也。豈四山
<lb ed="X" n="0826a14"/><lb ed="R015" n="0188a17"/>之可害者，涅槃二十九云：如我昔吿波斯匿王：大王！
<lb ed="X" n="0826a15"/><lb ed="R015" n="0188a18"/>有親信人從四方來，各作是言：大王！有四大山從四
<lb ed="X" n="0826a16"/><lb ed="R015" n="0188b01"/>方來，欲害人民。王若聞者，當設何計？王言：世尊！設有
<lb ed="X" n="0826a17"/><lb ed="R015" n="0188b02"/>此來，無迯避處，唯當專心持戒、布施。我卽讚言：善哉，
<lb ed="X" n="0826a18"/><lb ed="R015" n="0188b03"/>大王！我說四山卽是衆生生、老、病、死。生、老、病、死常來
<lb ed="X" n="0826a19"/><lb ed="R015" n="0188b04"/>切人，云何大王不修施、戒？今云害者，以經云欲害人
<lb ed="X" n="0826a20"/><lb ed="R015" n="0188b05"/>民也。若就經文，法合云生、老、病、死常來切人者，今卽
<lb ed="X" n="0826a21"/><lb ed="R015" n="0188b06"/>應云豈四相之可切，亦通</p>
<lb ed="X" n="0826a22"/><lb ed="R015" n="0188b07"/><p xml:id="pX09p0826a2201">疏離性下，六、絕迹。離性離相者，諸法無性，皆空卽性
<lb ed="X" n="0826a23"/><lb ed="R015" n="0188b08"/>也，謂色卽空等；緣生諸法，卽相也，謂空卽色等。今以
<lb ed="X" n="0826a24"/><lb ed="R015" n="0188b09"/>眞心雖空無一物，而體非空，故離性；雖隨緣成一切
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0826b" n="0826b"/>
<lb ed="X" n="0826b01"/><lb ed="R015" n="0188b10"/>色等諸法，而體非色，故離相。離相離性，故名中道眞
<lb ed="X" n="0826b02"/><lb ed="R015" n="0188b11"/>性也。奚五色之能盲者，奚，何也。五色能盲，卽道經云：
<lb ed="X" n="0826b03"/><lb ed="R015" n="0188b12"/>五色令人目盲<note place="inline">貪淫好色，則傷精失明也</note>，五音令人耳聾<note place="inline">好聽五音，則和
<lb ed="X" n="0826b04"/><lb ed="R015" n="0188b13"/>氣去心，不能聽無聲之聲也</note>。五色者，靑、黃、赤、白、黑；五音者，宮、商、角、
<lb ed="X" n="0826b05"/><lb ed="R015" n="0188b14"/>徵、羽。文中擧此五方正色、正音。餘可例知。今疏意云：
<lb ed="X" n="0826b06"/><lb ed="R015" n="0188b15"/>夫色能盲者，只能盲對色之識。今眞心離相，不與色
<lb ed="X" n="0826b07"/><lb ed="R015" n="0188b16"/>對，彼豈能盲？若對色，色卽空，卽誰能盲？道敎中以虗
<lb ed="X" n="0826b08"/><lb ed="R015" n="0188b17"/>無寂寞爲道，忘情絕智爲修，故觀色聆音，卽盲、聾失
<lb ed="X" n="0826b09"/><lb ed="R015" n="0188b18"/>道。今眞心離性，不滯空、無，故見色聞聲，聲、色不能盲
<lb ed="X" n="0826b10"/><lb ed="R015" n="0189a01"/>之、昧之也。如鏡明現色，色何翳明？</p>
<lb ed="X" n="0826b11"/><lb ed="R015" n="0189a02"/><p xml:id="pX09p0826b1101">疏處生下，七、不變。四句兩對中，皆上句以法標之，下
<lb ed="X" n="0826b12"/><lb ed="R015" n="0189a03"/>句以喩顯之。無始生死漂溺有情，故如流；無邊無底，
<lb ed="X" n="0826b13"/><lb ed="R015" n="0189a04"/>故如海。涅槃是第一義天高超彼岸之義，故有岸天
<lb ed="X" n="0826b14"/><lb ed="R015" n="0189a05"/>之言。驪珠者，驪龍頷下有明月寶珠，光明洞徹。雖在
<lb ed="X" n="0826b15"/><lb ed="R015" n="0189a06"/>海中，光明不滅，不同燈燭入水則滅。然不能徧照海
<lb ed="X" n="0826b16"/><lb ed="R015" n="0189a07"/>中所有一切，故云獨耀。衆生雖處生死之中，此心靈
<lb ed="X" n="0826b17"/><lb ed="R015" n="0189a08"/>鑒不昧，然且迷之不覺。不覺，故不能通達一切，但照
<lb ed="X" n="0826b18"/><lb ed="R015" n="0189a09"/>體獨立，如珠獨耀。故梁武帝製達磨大師<g ref="#CB15156">碑</g>文，標意
<lb ed="X" n="0826b19"/><lb ed="R015" n="0189a10"/>云：滄海之內有驪龍珠，白毫色，天莫見，人莫識。我大
<lb ed="X" n="0826b20"/><lb ed="R015" n="0189a11"/>師得之矣！滄者，是水深廣幽遠之貌。如天蒼蒼，是高
<lb ed="X" n="0826b21"/><lb ed="R015" n="0189a12"/>遠之貌。踞涅槃岸者，涅槃，此云圓寂。一切諸法皆空，
<lb ed="X" n="0826b22"/><lb ed="R015" n="0189a13"/>心本無念，融爲一眞體性，無別生死喧動。故眞心圓
<lb ed="X" n="0826b23"/><lb ed="R015" n="0189a14"/>滿，皆寂靜也。踞者，安然而居之謂也。故時人皆呼憍
<lb ed="X" n="0826b24"/><lb ed="R015" n="0189a15"/>慢貢高爲踞傲。法華云：遙見其父踞師子牀，寶机承
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0826c" n="0826c"/>
<lb ed="X" n="0826c01"/><lb ed="R015" n="0189a16"/>足。慤云：若非蓮藏化主，孰踞其源？桂輪者，月也。月中
<lb ed="X" n="0826c02"/><lb ed="R015" n="0189a17"/>有桂，故目之爲桂輪。碧天者，晴、秋之夜無雲、霧，故唯
<lb ed="X" n="0826c03"/><lb ed="R015" n="0189a18"/>見碧色。其猶第一義天無諸惑業雲、霧，故喩碧天。旣
<lb ed="X" n="0826c04"/><lb ed="R015" n="0189b01"/>諸法皆空寂，則心之本覺大智慧光明徧照法界，離
<lb ed="X" n="0826c05"/><lb ed="R015" n="0189b02"/>諸分別，故云孤朗。然月在靑天，無所不照。是以心圓
<lb ed="X" n="0826c06"/><lb ed="R015" n="0189b03"/>寂時，如天之月，不同海珠。又前云獨者，約就迷時，但
<lb ed="X" n="0826c07"/><lb ed="R015" n="0189b04"/>能自照，不能普照一切。今云孤者，約晴霄秋天，唯月
<lb ed="X" n="0826c08"/><lb ed="R015" n="0189b05"/>普照天下。星等燈、燭，皆不可類。如卽體之智，非對待
<lb ed="X" n="0826c09"/><lb ed="R015" n="0189b06"/>始覺之智可比。</p>
<lb ed="X" n="0826c10"/><lb ed="R015" n="0189b07"/><p xml:id="pX09p0826c1001">疏大矣下，八、隨緣。大矣哉者，仰歎之辭，周易文勢也。
<lb ed="X" n="0826c11"/><lb ed="R015" n="0189b08"/>或在所歎之上，卽大哉乾元，萬物資始，又云大哉乾
<lb ed="X" n="0826c12"/><lb ed="R015" n="0189b09"/>乎，剛健中正，純粹精等是也。或在所歎之下，卽乾始
<lb ed="X" n="0826c13"/><lb ed="R015" n="0189b10"/>能以美利利天下，不言所利大矣哉，又云隨時之義
<lb ed="X" n="0826c14"/><lb ed="R015" n="0189b11"/>大矣哉，又繫辭云盛德大業至矣哉等是也。今兼兩
<lb ed="X" n="0826c15"/><lb ed="R015" n="0189b12"/>勢，謂略述此心竪窮三世，橫徧十方，於諸法中無不
<lb ed="X" n="0826c16"/><lb ed="R015" n="0189b13"/>通徹，述之不可窮盡，故結歎云大矣哉；兼欲述下能
<lb ed="X" n="0826c17"/><lb ed="R015" n="0189b14"/>生起萬法性、相無礙，深遠、廣博之德，故標歎云大矣
<lb ed="X" n="0826c18"/><lb ed="R015" n="0189b15"/>哉也。萬法資始者，正明此心不守自性，隨緣生起世
<lb ed="X" n="0826c19"/><lb ed="R015" n="0189b16"/>間一切染、淨諸法也。今且先明迷此眞心成有漏染
<lb ed="X" n="0826c20"/><lb ed="R015" n="0189b17"/>法；後方約次下，疏文顯此心離倒，本具？河沙功德妙
<lb ed="X" n="0826c21"/><lb ed="R015" n="0189b18"/>用，性、相無礙，元是無漏之法。且初染者，謂諸衆生雖
<lb ed="X" n="0826c22"/><lb ed="R015" n="0190a01"/>本有此淸淨心，由無始<anchor xml:id="nkr_note_add_0826c2201" n="0826c2201"/><anchor xml:id="beg0826c2201" n="0826c2201"/>已<anchor xml:id="end0826c2201"/>來迷之不覺<note place="inline">論中根本不覺也，卽獨頭
<lb ed="X" n="0826c23"/><lb ed="R015" n="0190a02"/>無明迷眞之義。論云謂不如實知眞如法一故等</note>，故妄認四大緣慮爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0826c2301" n="0826c2301"/><anchor xml:id="beg0826c2301" n="0826c2301"/>己<anchor xml:id="end0826c2301"/>身
<lb ed="X" n="0826c24"/><lb ed="R015" n="0190a03"/>心<note place="inline">下文云妄認四大等</note>，故展轉生起枝末。枝末自在三重：一、由
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0827a" n="0827a"/>
<lb ed="X" n="0827a01"/><lb ed="R015" n="0190a04"/>前根本無明故，起種種煩惱；二、由煩惱故，造種種業；
<lb ed="X" n="0827a02"/><lb ed="R015" n="0190a05"/>三、由業成故，受六道種種生死苦報。佛名經云：獨頭
<lb ed="X" n="0827a03"/><lb ed="R015" n="0190a06"/>無明爲煩惱種。又云：此三障者，更相由藉。由煩惱故，
<lb ed="X" n="0827a04"/><lb ed="R015" n="0190a07"/>以起惡業；惡業因緣，故得苦果。一、從無明起煩惱者，
<lb ed="X" n="0827a05"/><lb ed="R015" n="0190a08"/>略說煩惱麤相，唯貪、瞋、癡。謂旣妄認四大、五蘊爲自
<lb ed="X" n="0827a06"/><lb ed="R015" n="0190a09"/>身心，自然便貪一切榮樂之事，欲以潤之；便瞋一切
<lb ed="X" n="0827a07"/><lb ed="R015" n="0190a10"/>違情之境，恐損害之。愚癡之情，種種計校。如上煩惱，
<lb ed="X" n="0827a08"/><lb ed="R015" n="0190a11"/>皆由迷眞執妄而起也。二、從煩惱起業者，旣貪、瞋猛
<lb ed="X" n="0827a09"/><lb ed="R015" n="0190a12"/>盛，卽造十惡等業；或貪來生富樂之報，造諸善業；或
<lb ed="X" n="0827a10"/><lb ed="R015" n="0190a13"/>厭下苦麤障，欣上淨妙離，修四禪、八定不動業。由迷
<lb ed="X" n="0827a11"/><lb ed="R015" n="0190a14"/>第一義故，善、惡不動，俱是有漏染業也。三、從業受報
<lb ed="X" n="0827a12"/><lb ed="R015" n="0190a15"/>者，然聲、響、形、影之報，纖毫不差。由前惡業成，則有地
<lb ed="X" n="0827a13"/><lb ed="R015" n="0190a16"/>獄、餓鬼、畜生等種種苦報；由前善業成，則有四洲及
<lb ed="X" n="0827a14"/><lb ed="R015" n="0190a17"/>六欲天等種種樂報；由前不動業成，則有色界、四禪、
<lb ed="X" n="0827a15"/><lb ed="R015" n="0190a18"/>無色、四空等種種差別之報。所受苦、樂之身，是別業
<lb ed="X" n="0827a16"/><lb ed="R015" n="0190b01"/>正報；所居勝、劣器界，是共業依報。然萬法展轉有所
<lb ed="X" n="0827a17"/><lb ed="R015" n="0190b02"/>親依，唯初不覺親依淸淨心性，卽知萬法就最初始
<lb ed="X" n="0827a18"/><lb ed="R015" n="0190b03"/>起，必藉眞心，故云資始，不言資生。如乾云資始，坤云
<lb ed="X" n="0827a19"/><lb ed="R015" n="0190b04"/>資生，地親生故。後明此心具？河沙德用者，如次疏說。</p>
<lb ed="X" n="0827a20"/><lb ed="R015" n="0190b05"/><p xml:id="pX09p0827a2001">疏萬法下，二、示心之覺相三：一、會妄顯眞以標指。上
<lb ed="X" n="0827a21"/><lb ed="R015" n="0190b06"/>云萬法，通於染、淨；此云萬法，且約染相。會染皆空，方
<lb ed="X" n="0827a22"/><lb ed="R015" n="0190b07"/>顯淨相。淨相與性，卽無礙也。釋此一段之文，作四重
<lb ed="X" n="0827a23"/><lb ed="R015" n="0190b08"/>分別：一、具釋，二、配禪宗，三、配五敎，四、辨所用之文字。
<lb ed="X" n="0827a24"/><lb ed="R015" n="0190b09"/>且初具釋。所言虗僞者，虗妄，詐僞也。謂但有其妄相，
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0827b" n="0827b"/>
<lb ed="X" n="0827b01"/><lb ed="R015" n="0190b10"/>而無實體，曰虗；隱其虗相，詐現實狀，曰僞。故論云：三
<lb ed="X" n="0827b02"/><lb ed="R015" n="0190b11"/>界虗僞。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0827001" n="0827001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0827001" n="0827001"/>疏緣會而生者，應先問：云何得知萬法虗僞？
<lb ed="X" n="0827b03"/><lb ed="R015" n="0190b12"/>答：必待衆緣相會，方能生故。故云緣會而生。緣有其
<lb ed="X" n="0827b04"/><lb ed="R015" n="0190b13"/>四，謂：因緣、等無間緣、所緣緣、增上緣。且就因緣解者，
<lb ed="X" n="0827b05"/><lb ed="R015" n="0190b14"/>有其內、外。外者，如糓子、水、土、人、時，而芽得生；泥團、輪、
<lb ed="X" n="0827b06"/><lb ed="R015" n="0190b15"/>繩、陶、師，而器得成。內謂過去<anchor xml:id="nkr_note_add_0827b0601" n="0827b0601"/><anchor xml:id="beg0827b0601" n="0827b0601"/>已<anchor xml:id="end0827b0601"/>熟之業爲因，此世父
<lb ed="X" n="0827b07"/><lb ed="R015" n="0190b16"/>母爲緣，而此身得生。未有一物不假內因、外緣而得
<lb ed="X" n="0827b08"/><lb ed="R015" n="0190b17"/>生者。故中論云：未曾有一法不從因緣生也。此上猶
<lb ed="X" n="0827b09"/><lb ed="R015" n="0190b18"/>對小乘宗說。若窮究緣生之義，從本起末說者，淸淨
<lb ed="X" n="0827b10"/><lb ed="R015" n="0191a01"/>心性爲因，根本無明爲緣，生三細；業識爲因，境界爲
<lb ed="X" n="0827b11"/><lb ed="R015" n="0191a02"/>緣，生六麤。廣如起信論說。疏生法本無者，旣屬衆緣，
<lb ed="X" n="0827b12"/><lb ed="R015" n="0191a03"/>自無其體。當知一切生法不待滅而本無，故云生法
<lb ed="X" n="0827b13"/><lb ed="R015" n="0191a04"/>本無。故中論次前句云是故一切法無不是空者，又
<lb ed="X" n="0827b14"/><lb ed="R015" n="0191a05"/>云：因緣所生法我說卽是空。又云：諸法不自生亦不
<lb ed="X" n="0827b15"/><lb ed="R015" n="0191a06"/>從他生不共不無因是故知無生。肇論云：一切諸法
<lb ed="X" n="0827b16"/><lb ed="R015" n="0191a07"/>緣會而生。緣會而生，則未生無有；緣離，則滅。如其眞
<lb ed="X" n="0827b17"/><lb ed="R015" n="0191a08"/>有，有則無滅。以此而推，雖今現有有，而性常自空，乃
<lb ed="X" n="0827b18"/><lb ed="R015" n="0191a09"/>至實相自無。非推之使無，故名本無。又解：生法卽二
<lb ed="X" n="0827b19"/><lb ed="R015" n="0191a10"/>執也。生空、法空，故云本無。</p>
<lb ed="X" n="0827b20"/><lb ed="R015" n="0191a11"/><p xml:id="pX09p0827b2001">疏一切唯識者，問：旣一切本無，何以現見諸法？答：唯
<lb ed="X" n="0827b21"/><lb ed="R015" n="0191a12"/>是自<anchor xml:id="nkr_note_add_0827b2101" n="0827b2101"/><anchor xml:id="beg0827b2101" n="0827b2101"/>己<anchor xml:id="end0827b2101"/>妄想心識所變現故，故云一切唯識。<note place="inline">以意識想塵，或
<lb ed="X" n="0827b22"/><lb ed="R015" n="0191a13"/>時想無爲有，想有爲無，卽知心識所想無定，以喩五識。緣五塵亦然。</note>故成唯識云：彼我
<lb ed="X" n="0827b23"/><lb ed="R015" n="0191a14"/>法相，<note place="inline">我有種種相，法有種種相。此我、法二種，攝盡一切世間諸法也。</note>皆依內識<note place="inline">識體</note>所
<lb ed="X" n="0827b24"/><lb ed="R015" n="0191a15"/>變見相<note place="inline">二分</note>而起假說，<note place="inline">隨緣相而立假名也。</note>非依離識實有我、法。
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0827c" n="0827c"/>
<lb ed="X" n="0827c01"/><lb ed="R015" n="0191a16"/>又云：變謂識體，<note place="inline">自證分也。</note>轉似二分，<note place="inline">見分、相分也。然有漏識自體生時，皆似所
<lb ed="X" n="0827c02"/><lb ed="R015" n="0191a17"/>緣及能緣相。似所緣相，名爲相分；似能緣相，名爲見分。此有二釋：一云：識體是有，二分是無。無而似有，故云似
<lb ed="X" n="0827c03"/><lb ed="R015" n="0191a18"/>也。二云：二分亦有，是依他起。所言似者，似徧計實有之二分也。</note>相、見俱依自證起故。
<lb ed="X" n="0827c04"/><lb ed="R015" n="0191b01"/>依斯二分施設我、法，彼二離此，無所依故。二十唯識
<lb ed="X" n="0827c05"/><lb ed="R015" n="0191b02"/>偈云：唯識無境界，以無塵妄見，如人目有翳，見毛月
<lb ed="X" n="0827c06"/><lb ed="R015" n="0191b03"/>等事。起信論云：一切諸法唯依妄念而有差別，若離
<lb ed="X" n="0827c07"/><lb ed="R015" n="0191b04"/>心念，則無一切境界之相。又云：心生則種種法生，心
<lb ed="X" n="0827c08"/><lb ed="R015" n="0191b05"/>滅則種種法滅。問：若無外塵但妄見者，應一切時一
<lb ed="X" n="0827c09"/><lb ed="R015" n="0191b06"/>切處皆見有色，或皆不見，何故於有色時處眼則見
<lb ed="X" n="0827c10"/><lb ed="R015" n="0191b07"/>色，餘無色時處則不見邪？答：如人夢中所見境界諸
<lb ed="X" n="0827c11"/><lb ed="R015" n="0191b08"/>物，雖一切是無，從想心起，然亦不妨見有物處，見無
<lb ed="X" n="0827c12"/><lb ed="R015" n="0191b09"/>物處，或先見後不見，或初不見後見，非處處皆見，亦
<lb ed="X" n="0827c13"/><lb ed="R015" n="0191b10"/>非一期長見。心識變起諸法無，而見有亦然。又問：若
<lb ed="X" n="0827c14"/><lb ed="R015" n="0191b11"/>爾，何故多人同處同時，皆同於有處見有，無處見無，
<lb ed="X" n="0827c15"/><lb ed="R015" n="0191b12"/>有時見有，無時見無邪？答：如百千餓鬼同依業力，皆
<lb ed="X" n="0827c16"/><lb ed="R015" n="0191b13"/>於無膿血猛火等處同時而見，豈淸流河水實有猛
<lb ed="X" n="0827c17"/><lb ed="R015" n="0191b14"/>火等邪？故知一切俱是心識。</p>
<lb ed="X" n="0827c18"/><lb ed="R015" n="0191b15"/><p xml:id="pX09p0827c1801">疏識如幻、夢者，先問曰：旣是心、識變起諸境，諸境雖
<lb ed="X" n="0827c19"/><lb ed="R015" n="0191b16"/>無，心、識還有。何以前云生法本無？有爲心、識豈非緣
<lb ed="X" n="0827c20"/><lb ed="R015" n="0191b17"/>生法邪？故此答云：識如幻、夢，亦卽是無。然唯識論亦
<lb ed="X" n="0827c21"/><lb ed="R015" n="0191b18"/>有此喩，而所用之義不同。彼云：我、法分別熏習力故，
<lb ed="X" n="0827c22"/><lb ed="R015" n="0192a01"/>諸識生時，變似我、法。如幻、夢者，幻、夢力故，心似種種
<lb ed="X" n="0827c23"/><lb ed="R015" n="0192a02"/>外境相現。緣此執爲實有外境。彼釋意云：幻、夢所見
<lb ed="X" n="0827c24"/><lb ed="R015" n="0192a03"/>之物雖無，其幻、夢則不是無。故有力變起妄境。今就
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0828a" n="0828a"/>
<lb ed="X" n="0828a01"/><lb ed="R015" n="0192a04"/>無相及法性宗中所釋，意卽不然。二喩之中，且約夢
<lb ed="X" n="0828a02"/><lb ed="R015" n="0192a05"/>說。謂夢、想與夢境，俱是無法。若言一有一無者，則夢、
<lb ed="X" n="0828a03"/><lb ed="R015" n="0192a06"/>想與所見物應異。異，則夢不是物，物不是夢。覺來夢
<lb ed="X" n="0828a04"/><lb ed="R015" n="0192a07"/>滅，其物應在。如莊周睡時，夢見身爲胡蝶，在華園中。
<lb ed="X" n="0828a05"/><lb ed="R015" n="0192a08"/>蝶若非夢，夢又非蝶。則寤來夢滅，胡蝶應在。以二物
<lb ed="X" n="0828a06"/><lb ed="R015" n="0192a09"/>眞、妄別故。又蝶若非夢，應是眞蝶；夢若非蝶，以何爲
<lb ed="X" n="0828a07"/><lb ed="R015" n="0192a10"/>相？以此而推，夢、想與胡蝶，雖似能見、所見之殊，其實
<lb ed="X" n="0828a08"/><lb ed="R015" n="0192a11"/>一體。所言夢者，但是莊周睡時，本有心、識。由昧略故，
<lb ed="X" n="0828a09"/><lb ed="R015" n="0192a12"/>忽然妄現倒想及胡蝶、華園等相，卽呼此相及想而
<lb ed="X" n="0828a10"/><lb ed="R015" n="0192a13"/>爲夢也。於此虗妄一夢之上，似有內、外身、<anchor xml:id="nkr_note_orig_0828001" n="0828001"/>心殊。內心
<lb ed="X" n="0828a11"/><lb ed="R015" n="0192a14"/>卽蝶想，身卽蝶相，外卽華園之相。理實而言，想卽蝶，
<lb ed="X" n="0828a12"/><lb ed="R015" n="0192a15"/>蝶卽想。蝶相旣全空無，蝶想豈獨是有？又所執蝶相，
<lb ed="X" n="0828a13"/><lb ed="R015" n="0192a16"/>分明似有，豈便有邪？又若能執之想，寤來雖無，不妨
<lb ed="X" n="0828a14"/><lb ed="R015" n="0192a17"/>未寤之時，且是有者；所執蝶相，寤來雖無，未寤之時，
<lb ed="X" n="0828a15"/><lb ed="R015" n="0192a18"/>亦應是有。若爾，卽是心、境俱有，何言唯識？今窮本、末，
<lb ed="X" n="0828a16"/><lb ed="R015" n="0192b01"/>以法合喩。謂所言唯識者，但是迷人<note place="inline">合睡</note>本有性淨眞
<lb ed="X" n="0828a17"/><lb ed="R015" n="0192b02"/>心<note place="inline">合莊周睡時本心，故次句疏云但是一心</note>，由不自了悟故<note place="inline">合於昧時</note>，遂有三
<lb ed="X" n="0828a18"/><lb ed="R015" n="0192b03"/>細六麤等現<note place="inline">合於蝶相</note>，卽呼此等云唯識也<note place="inline">合夢</note>。於此一類
<lb ed="X" n="0828a19"/><lb ed="R015" n="0192b04"/>妄識之上，似有內外之殊<note place="inline">內合蝶想，外合蝶相</note>，其實境是識境，
<lb ed="X" n="0828a20"/><lb ed="R015" n="0192b05"/>識是境識<note place="inline">合蝶卽想，想卽蝶也</note>。故傅大士云：未有無心境，曾無
<lb ed="X" n="0828a21"/><lb ed="R015" n="0192b06"/>無境心。一一對喩，昭然可明，智者審思矣。佛於權敎
<lb ed="X" n="0828a22"/><lb ed="R015" n="0192b07"/>說唯識理者，良由未顯出性淨眞心，且含在第八識
<lb ed="X" n="0828a23"/><lb ed="R015" n="0192b08"/>中，故以泯境存心。至終敎了義經中，顯出眞心本覺，
<lb ed="X" n="0828a24"/><lb ed="R015" n="0192b09"/>方言心境俱空也。成唯識亦云：爲遣執心心所外實
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0828b" n="0828b"/>
<lb ed="X" n="0828b01"/><lb ed="R015" n="0192b10"/>有境故，說唯有識。若執唯識眞實有者，如執外境，亦
<lb ed="X" n="0828b02"/><lb ed="R015" n="0192b11"/>是法執。若約病患之喩說者，如人本有淨眼，被風熱
<lb ed="X" n="0828b03"/><lb ed="R015" n="0192b12"/>等翳<note place="inline">根本無明也。無眼之人，必不患翳。無佛性物，必無妄想也</note>，卽見空華種種相
<lb ed="X" n="0828b04"/><lb ed="R015" n="0192b13"/>貌<note place="inline">六塵境也</note>。成唯識論釋意云：空華雖無，其見華之翳眼
<lb ed="X" n="0828b05"/><lb ed="R015" n="0192b14"/>非無。今意卽云：離於本眼，無別見華之眼<note place="inline">如離眞淨心性，無別
<lb ed="X" n="0828b06"/><lb ed="R015" n="0192b15"/>八識之殊</note>。翳是熱氣，熱氣復云何能見？故能見所見，皆是
<lb ed="X" n="0828b07"/><lb ed="R015" n="0192b16"/>虗妄。但以翳故，本淨之眼，虗妄見華，卽知境識皆空。
<lb ed="X" n="0828b08"/><lb ed="R015" n="0192b17"/>但以迷故，眞淨心中，虗妄見境，但言識無，不言不迷。
<lb ed="X" n="0828b09"/><lb ed="R015" n="0192b18"/>但言本眼外，無別翳眼，不言不翳。餘諸風熱昏狂等
<lb ed="X" n="0828b10"/><lb ed="R015" n="0193a01"/>患，皆例此知。亦於本心之外，無別狂心等也。</p>
<lb ed="X" n="0828b11"/><lb ed="R015" n="0193a02"/><p xml:id="pX09p0828b1101">疏但是一心者。問：據上所說，旣心、境皆無，誰是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0828002" n="0828002"/>說無
<lb ed="X" n="0828b12"/><lb ed="R015" n="0193a03"/>之者？且如眞理，本無見有之者，故見有爲妄。今若亦
<lb ed="X" n="0828b13"/><lb ed="R015" n="0193a04"/>無見無之者，見無亦應是迷。又雖夢想、夢蝶不實，且
<lb ed="X" n="0828b14"/><lb ed="R015" n="0193a05"/>不妨有莊周身、心。今旣心、境俱無，依何妄現根、識、塵、
<lb ed="X" n="0828b15"/><lb ed="R015" n="0193a06"/>境？故答云：但是一心。謂夢想兼胡蝶二相，但是莊周
<lb ed="X" n="0828b16"/><lb ed="R015" n="0193a07"/>一人，無別二相；妄識兼妄境二法，亦但是眞實如來
<lb ed="X" n="0828b17"/><lb ed="R015" n="0193a08"/>藏一心，無別二法。故根、身、器界及心、心所，一切皆空，
<lb ed="X" n="0828b18"/><lb ed="R015" n="0193a09"/>無非一眞心也。諸大乘經、論皆說萬法唯心，是此義
<lb ed="X" n="0828b19"/><lb ed="R015" n="0193a10"/>矣。然唯心之義，淺、深有異。若法相宗言：唯心者，但是
<lb ed="X" n="0828b20"/><lb ed="R015" n="0193a11"/>有爲心、識、緣慮，積集了別，辨境爲相。卽是此上來云
<lb ed="X" n="0828b21"/><lb ed="R015" n="0193a12"/>一切唯識是也。若法性宗云：唯心者，眞是眞如之心，
<lb ed="X" n="0828b22"/><lb ed="R015" n="0193a13"/>無爲無相，離諸緣慮分別，緣慮分別亦唯一心。故起
<lb ed="X" n="0828b23"/><lb ed="R015" n="0193a14"/>信論云：心眞如者，卽是一法界大總相法門體<note place="inline">云云</note>。
<lb ed="X" n="0828b24"/><lb ed="R015" n="0193a15"/>乃在離言說相，離名字相，離心緣相，畢竟平等，無有
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0828c" n="0828c"/>
<lb ed="X" n="0828c01"/><lb ed="R015" n="0193a16"/>變異，不可破壞，唯是一心，故名眞如。此中云緣慮分
<lb ed="X" n="0828c02"/><lb ed="R015" n="0193a17"/>別等唯一眞心，例如彼法相宗中說諸外境唯八識
<lb ed="X" n="0828c03"/><lb ed="R015" n="0193a18"/>也。問：若爾，則諸佛、菩薩豈但見無相眞心，更無有境
<lb ed="X" n="0828c04"/><lb ed="R015" n="0193b01"/>界等邪？答：理實如此。故經云離一切相，卽名諸佛等。
<lb ed="X" n="0828c05"/><lb ed="R015" n="0193b02"/>但得妄想、根、識、塵、境之執都盡，則成融通自在，身、智、
<lb ed="X" n="0828c06"/><lb ed="R015" n="0193b03"/>國土染、淨無礙。如下覺相中說。</p>
<lb ed="X" n="0828c07"/><lb ed="R015" n="0193b04"/><p xml:id="pX09p0828c0701">疏心寂而知者，先問。眞心旣非色、聲、香、味等相，復無
<lb ed="X" n="0828c08"/><lb ed="R015" n="0193b05"/>分別、緣慮、愛惡等相，未審何者是此眞心？眞心自體
<lb ed="X" n="0828c09"/><lb ed="R015" n="0193b06"/>有何勝能？云何表顯的有眞心？凡欲釋諸法門，皆須
<lb ed="X" n="0828c10"/><lb ed="R015" n="0193b07"/>釋名出體，不可但言一心，不出體、相。故此答云寂而
<lb ed="X" n="0828c11"/><lb ed="R015" n="0193b08"/>能知也。寂者，是實體堅固、常定、不喧動、不變異之義。
<lb ed="X" n="0828c12"/><lb ed="R015" n="0193b09"/>經云：一切空寂法，是法寂不空。若無眞心之體，說何
<lb ed="X" n="0828c13"/><lb ed="R015" n="0193b10"/>物寂，何物不動、不變邪？知者，謂體自知覺，昭昭不昧，
<lb ed="X" n="0828c14"/><lb ed="R015" n="0193b11"/>棄之不得，取之不得，是當體表顯義，非分別比量義。
<lb ed="X" n="0828c15"/><lb ed="R015" n="0193b12"/>上言不喧、不變動等者，只說此知寂而不變等也。寂
<lb ed="X" n="0828c16"/><lb ed="R015" n="0193b13"/>是知寂，知是寂知；寂是知之自性體，知是寂之自性
<lb ed="X" n="0828c17"/><lb ed="R015" n="0193b14"/>用。故淸涼大師答順宗皇師心要云：靈知不昧，性、相
<lb ed="X" n="0828c18"/><lb ed="R015" n="0193b15"/>寂然。又云：以知、寂不二之一心，契空、有雙融之中道。
<lb ed="X" n="0828c19"/><lb ed="R015" n="0193b16"/>此經云：圓覺普照<note place="inline">知也</note>，寂滅無二<note place="inline">寂也</note>。瓔珞經說：等覺照
<lb ed="X" n="0828c20"/><lb ed="R015" n="0193b17"/>寂，妙覺寂照。金光明經、攝大乘論說：佛果無別色、聲
<lb ed="X" n="0828c21"/><lb ed="R015" n="0193b18"/>功德，唯如如<note place="inline">寂也</note>及如如智<note place="inline">知也</note>獨存。荷澤云：卽體之用
<lb ed="X" n="0828c22"/><lb ed="R015" n="0194a01"/>自知，卽知而體自寂。名說雖差，體用一致。誠謂用而
<lb ed="X" n="0828c23"/><lb ed="R015" n="0194a02"/>常寂，寂而常用。知之一字，衆妙之門。恒沙佛法，因此
<lb ed="X" n="0828c24"/><lb ed="R015" n="0194a03"/>成立。華嚴問明品說：佛境界智，佛境界知，二相各別。
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0829a" n="0829a"/>
<lb ed="X" n="0829a01"/><lb ed="R015" n="0194a04"/>偈答知云：非識所能識亦非心境界其性本淸淨開
<lb ed="X" n="0829a02"/><lb ed="R015" n="0194a05"/>示諸羣生。彼疏釋云：知卽心體，通於染淨。然此眞心，
<lb ed="X" n="0829a03"/><lb ed="R015" n="0194a06"/>有二種用：一自性用，二隨緣用。今言知者，卽自性用，
<lb ed="X" n="0829a04"/><lb ed="R015" n="0194a07"/>不待對緣，本自知故。隨緣用者，卽一切分別種種心
<lb ed="X" n="0829a05"/><lb ed="R015" n="0194a08"/>識差別智慧，及一切所作所爲成辦一切事業。以必
<lb ed="X" n="0829a06"/><lb ed="R015" n="0194a09"/>待對緣，方能發現，及能成辦故。如大摩尼寶，能現一
<lb ed="X" n="0829a07"/><lb ed="R015" n="0194a10"/>切色像，亦能隨意出生一切所要之物，名隨緣應用
<lb ed="X" n="0829a08"/><lb ed="R015" n="0194a11"/>也。若無意願，卽不出生。又於不對緣之時，亦不能現。
<lb ed="X" n="0829a09"/><lb ed="R015" n="0194a12"/>故其珠之光明，卽表裏透徹，常自照耀。對物不對物，
<lb ed="X" n="0829a10"/><lb ed="R015" n="0194a13"/>堅實明淨，常無增減。其中影像，不妨或有或無，種種
<lb ed="X" n="0829a11"/><lb ed="R015" n="0194a14"/>變易。堅淨，喩心之寂體也。明照，喩心之智用也。堅淨
<lb ed="X" n="0829a12"/><lb ed="R015" n="0194a15"/>者，卽明而堅淨也。靑黃種種差別者，卽對境能靑黃
<lb ed="X" n="0829a13"/><lb ed="R015" n="0194a16"/>等也。</p>
<lb ed="X" n="0829a14"/><lb ed="R015" n="0194a17"/><p xml:id="pX09p0829a1401">疏：目之圓覺者，結成此經所詮法也。若於寂知之境，
<lb ed="X" n="0829a15"/><lb ed="R015" n="0194a18"/>但見身心外塵生死變動之相，及頑礙念念之相，卽
<lb ed="X" n="0829a16"/><lb ed="R015" n="0194b01"/>不名覺。故論云：一切衆生不名爲覺等。設於身心空
<lb ed="X" n="0829a17"/><lb ed="R015" n="0194b02"/>有等中，覺有能知之心，不屬諸物，常自能知，雖似覺
<lb ed="X" n="0829a18"/><lb ed="R015" n="0194b03"/>相，亦不名圓。以空有等法不卽覺故，覺心之外仍有
<lb ed="X" n="0829a19"/><lb ed="R015" n="0194b04"/>空有等故，故非圓也。今此良由從萬法展轉推逐，悉
<lb ed="X" n="0829a20"/><lb ed="R015" n="0194b05"/>無一法體存，但是一眞之心，豎窮橫徧，心外無別一
<lb ed="X" n="0829a21"/><lb ed="R015" n="0194b06"/>法，盡是覺心，故名圓也。故下文云：證得諸幻滅影像
<lb ed="X" n="0829a22"/><lb ed="R015" n="0194b07"/>故，爾時便得無方淸淨，無邊虗空，覺所顯發，覺圓明
<lb ed="X" n="0829a23"/><lb ed="R015" n="0194b08"/>故，顯心淸淨，乃至一切覺。故首楞嚴云：若有一人發
<lb ed="X" n="0829a24"/><lb ed="R015" n="0194b09"/>眞歸源，十方虗空一時消殞。又云：寂照含虗空却來
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0829b" n="0829b"/>
<lb ed="X" n="0829b01"/><lb ed="R015" n="0194b10"/>觀世間猶如夢中事。是以觀推萬法虗幻，如夢本空，
<lb ed="X" n="0829b02"/><lb ed="R015" n="0194b11"/>顯出心體，卽名圓覺矣。上來具釋竟。</p>
<lb ed="X" n="0829b03"/><lb ed="R015" n="0194b12"/><p xml:id="pX09p0829b0301">二配禪宗者，從萬法虗僞，乃至識知幻夢，五句是空
<lb ed="X" n="0829b04"/><lb ed="R015" n="0194b13"/>義。兼此寂知，正是荷澤所傳空寂是心，知是用之宗
<lb ed="X" n="0829b05"/><lb ed="R015" n="0194b14"/>旨也。</p>
<lb ed="X" n="0829b06"/><lb ed="R015" n="0194b15"/><p xml:id="pX09p0829b0601">三、配五敎者，然此一段於五敎中具足其四，以此經
<lb ed="X" n="0829b07"/><lb ed="R015" n="0194b16"/>但分同華嚴，故不配圓敎。謂初二句小乘敎，次二句
<lb ed="X" n="0829b08"/><lb ed="R015" n="0194b17"/>大乘法相敎，次識如幻夢一句，意顯心境全空，卽大
<lb ed="X" n="0829b09"/><lb ed="R015" n="0194b18"/>乘破相敎，此二合之爲始敎也。後三句頓敎，兼次上
<lb ed="X" n="0829b10"/><lb ed="R015" n="0195a01"/>三句，與此相合以爲一義，卽是終敎。又此後三句中，
<lb ed="X" n="0829b11"/><lb ed="R015" n="0195a02"/>初句含終，次句正頓，後句含圓。</p>
<lb ed="X" n="0829b12"/><lb ed="R015" n="0195a03"/><p xml:id="pX09p0829b1201">四、顯所用文字者。然此段文句，皆有所憑。唯目之圓
<lb ed="X" n="0829b13"/><lb ed="R015" n="0195a04"/>覺一句，是自結成矣。謂論云：三界虗僞，唯是一心。今
<lb ed="X" n="0829b14"/><lb ed="R015" n="0195a05"/>以躡前萬法之言，故但改三界字爲萬法字耳。緣會
<lb ed="X" n="0829b15"/><lb ed="R015" n="0195a06"/>而生及本無之言，卽是肇論宗本義中標云：本無、實
<lb ed="X" n="0829b16"/><lb ed="R015" n="0195a07"/>相、法性、性空、緣會，一義耳。釋云：一切諸法，緣會而生。
<lb ed="X" n="0829b17"/><lb ed="R015" n="0195a08"/>緣會而生，則未生無有<note place="inline">云云，如上所引</note>。乃至有而性常自空，
<lb ed="X" n="0829b18"/><lb ed="R015" n="0195a09"/>故謂之性空。性空故，故曰實相。實相自無，非推之使
<lb ed="X" n="0829b19"/><lb ed="R015" n="0195a10"/>無，故曰本無。又生、法二言，法相宗經論章疏之常談
<lb ed="X" n="0829b20"/><lb ed="R015" n="0195a11"/>也。一切唯識，識如幻夢者，成唯識論文。但是一心者，
<lb ed="X" n="0829b21"/><lb ed="R015" n="0195a12"/>起信論文。則改唯字爲但字矣。</p>
<lb ed="X" n="0829b22"/><lb ed="R015" n="0195a13"/><p xml:id="pX09p0829b2201">疏彌滿下，二、卽體之相以圓收二：初、離過。上推心、境
<lb ed="X" n="0829b23"/><lb ed="R015" n="0195a14"/>俱空，顯出圓明知覺。旣無一塵、一念之相，卽廓周法
<lb ed="X" n="0829b24"/><lb ed="R015" n="0195a15"/>界，彌然畟<note place="inline">音測</note>滿，無有邊涯，是一味之覺，無不淸淨。故
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0829c" n="0829c"/>
<lb ed="X" n="0829c01"/><lb ed="R015" n="0195a16"/>下文云：爾時便得無方淸淨，乃至一身、多身，一世界、
<lb ed="X" n="0829c02"/><lb ed="R015" n="0195a17"/>多世界，盡於虗空圓<anchor xml:id="nkr_note_add_0829c0201" n="0829c0201"/><anchor xml:id="beg0829c0201" n="0829c0201"/>裹，<anchor xml:id="end0829c0201"/>三世一切淸淨。於眞覺境中
<lb ed="X" n="0829c03"/><lb ed="R015" n="0195a18"/>無別一塵有體之法。何以故？色乖空故。如火乖水，水
<lb ed="X" n="0829c04"/><lb ed="R015" n="0195b01"/>不容火。故云中不容他。此卽法界觀中眞空絕相觀
<lb ed="X" n="0829c05"/><lb ed="R015" n="0195b02"/>也。於中正當泯絕無寄觀矣。彼亦云：良由會色歸空，
<lb ed="X" n="0829c06"/><lb ed="R015" n="0195b03"/>空中必無色。又此中亦無於空。何以故？覺非空故。故
<lb ed="X" n="0829c07"/><lb ed="R015" n="0195b04"/>佛頂經云：若有一人發眞歸源，十方虗空一時消殞。
<lb ed="X" n="0829c08"/><lb ed="R015" n="0195b05"/>是知空、色俱絕，故云不容他也。故泯絕無寄觀中又
<lb ed="X" n="0829c09"/><lb ed="R015" n="0195b06"/>云：不可言卽色不卽色，卽空不卽空等。又云：生心動
<lb ed="X" n="0829c10"/><lb ed="R015" n="0195b07"/>念，卽乖法體，失正念故。皆是不容他之義也。亦應云：
<lb ed="X" n="0829c11"/><lb ed="R015" n="0195b08"/>以容他物，卽乖法體。又亦是理、事無礙觀中以理奪
<lb ed="X" n="0829c12"/><lb ed="R015" n="0195b09"/>事門。彼文云：事旣攬理，遂令事、相皆盡，唯一眞理平
<lb ed="X" n="0829c13"/><lb ed="R015" n="0195b10"/>等顯現。以離眞理外，無片事可得故。據此，卽上推萬
<lb ed="X" n="0829c14"/><lb ed="R015" n="0195b11"/>法虗僞，乃至寂知，卽當事能顯理門也。然中不容他
<lb ed="X" n="0829c15"/><lb ed="R015" n="0195b12"/>之言，此是佛頂經文勢。彼云：云何是中更容他物？</p>
<lb ed="X" n="0829c16"/><lb ed="R015" n="0195b13"/><p xml:id="pX09p0829c1601">疏故德下，二、具德二：初、法二：初、總標。具德，謂根、塵、識
<lb ed="X" n="0829c17"/><lb ed="R015" n="0195b14"/>等一切諸法。若是實有，卽乖覺性。故華嚴云：未曾有
<lb ed="X" n="0829c18"/><lb ed="R015" n="0195b15"/>一法得入於法性。今以一切淸淨不存一微塵之自
<lb ed="X" n="0829c19"/><lb ed="R015" n="0195b16"/>體，故無邊淸淨。覺中所有一切諸法，莫不一一盡是
<lb ed="X" n="0829c20"/><lb ed="R015" n="0195b17"/>性之德相、性之業用。如金之器，器器皆金；如鏡之像，
<lb ed="X" n="0829c21"/><lb ed="R015" n="0195b18"/>像像皆鏡。故云皆同一性。此是會事歸理也。言德、用
<lb ed="X" n="0829c22"/><lb ed="R015" n="0196a01"/>者，德卽相大，用卽用大，皆同一性卽體大。然此德、用
<lb ed="X" n="0829c23"/><lb ed="R015" n="0196a02"/>盡收色、心、境、智、時、處、敎、義、行、位一切諸法，不同論中
<lb ed="X" n="0829c24"/><lb ed="R015" n="0196a03"/>翻對妄染本空，但顯自性之德。言無邊者，有二義：一、
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0830a" n="0830a"/>
<lb ed="X" n="0830a01"/><lb ed="R015" n="0196a04"/>事、法數多，過於？河沙，無有限量；二、謂此諸法等無自
<lb ed="X" n="0830a02"/><lb ed="R015" n="0196a05"/>體，故無有分限，名無邊矣。</p>
<lb ed="X" n="0830a03"/><lb ed="R015" n="0196a06"/><p xml:id="pX09p0830a0301">疏性起下，二、釋成性、相無礙。理、事交徹，事不異理，理
<lb ed="X" n="0830a04"/><lb ed="R015" n="0196a07"/>不異事，互相融故。謂覺性離前執計之過，故能全體
<lb ed="X" n="0830a05"/><lb ed="R015" n="0196a08"/>起爲一切諸法。如金出鑛，方爲諸器；如鏡垢盡，方顯
<lb ed="X" n="0830a06"/><lb ed="R015" n="0196a09"/>萬像。性外無別一法爲能、所起，起唯性起。故晉譯華
<lb ed="X" n="0830a07"/><lb ed="R015" n="0196a10"/>嚴經有性起品，華嚴關鍵中有性起門。縱說諸緣互
<lb ed="X" n="0830a08"/><lb ed="R015" n="0196a11"/>相資發，就此門中，緣起亦成性起。然法相宗所說眞
<lb ed="X" n="0830a09"/><lb ed="R015" n="0196a12"/>如一向凝然不變，其緣起法自是有爲色、心。若此法
<lb ed="X" n="0830a10"/><lb ed="R015" n="0196a13"/>性宗所說眞性洞鑒靈明，全體卽用，故擧體常爲萬
<lb ed="X" n="0830a11"/><lb ed="R015" n="0196a14"/>法，擧體常自寂然。寂然是全萬法之寂然，故不同虗
<lb ed="X" n="0830a12"/><lb ed="R015" n="0196a15"/>空、斷空、頑凝而<anchor xml:id="nkr_note_add_0830a1201" n="0830a1201"/><anchor xml:id="beg0830a1201" n="0830a1201"/>已<anchor xml:id="end0830a1201"/>；萬法是全寂然之萬法，故不同徧
<lb ed="X" n="0830a13"/><lb ed="R015" n="0196a16"/>計、倒見、定相之物擁隔阻礙。境、智歷然者，一切諸法
<lb ed="X" n="0830a14"/><lb ed="R015" n="0196a17"/>雖其數無量，不出色、心收盡，但倒執之時，色等諸法
<lb ed="X" n="0830a15"/><lb ed="R015" n="0196a18"/>是五根、六塵，心、心所法是情、識、緣、慮等念。今無能、所
<lb ed="X" n="0830a16"/><lb ed="R015" n="0196b01"/>之執，故成無邊妙境、無量智慧。此二句卽當依理成
<lb ed="X" n="0830a17"/><lb ed="R015" n="0196b02"/>事門及理如事<anchor xml:id="nkr_note_orig_0830001" n="0830001"/>理門。相得性融，身、心廓爾者，卽事如
<lb ed="X" n="0830a18"/><lb ed="R015" n="0196b03"/>理徧門。謂諸事、相旣全性起，起不異性，故隨所依性
<lb ed="X" n="0830a19"/><lb ed="R015" n="0196b04"/>廓周法界。故下文云：身、心寂滅，平等本際，圓滿十方，
<lb ed="X" n="0830a20"/><lb ed="R015" n="0196b05"/>不二隨順。又云：覺性徧滿，圓無際故。當知六根徧滿
<lb ed="X" n="0830a21"/><lb ed="R015" n="0196b06"/>法界，乃至六塵、四大、陀羅尼門等徧滿法界。</p>
<lb ed="X" n="0830a22"/><lb ed="R015" n="0196b07"/><p xml:id="pX09p0830a2201">疏方之下，二、喩賢首品十種三昧門中第一、圓明海
<lb ed="X" n="0830a23"/><lb ed="R015" n="0196b08"/>印三昧門也。謂大香海澄渟萬象，歷然齊現，猶如印
<lb ed="X" n="0830a24"/><lb ed="R015" n="0196b09"/>文，影像如諸相，海水如圓覺。故文云：或現童男童女
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0830b" n="0830b"/>
<lb ed="X" n="0830b01"/><lb ed="R015" n="0196b10"/>形天龍及與阿脩羅乃至摩睺羅伽等隨其所樂皆
<lb ed="X" n="0830b02"/><lb ed="R015" n="0196b11"/>令見衆生形相各不同行業音聲亦無量如是一切
<lb ed="X" n="0830b03"/><lb ed="R015" n="0196b12"/>皆能現海印三昧威神力。又大集經云：<name role="" type="person">閻浮提</name>一切
<lb ed="X" n="0830b04"/><lb ed="R015" n="0196b13"/>衆生身及與外色大海中皆有印象，故名海印。菩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0830002" n="0830002"/>提
<lb ed="X" n="0830b05"/><lb ed="R015" n="0196b14"/>亦爾，是名菩薩海印三昧。淸涼以十義釋之，具在大
<lb ed="X" n="0830b06"/><lb ed="R015" n="0196b15"/>鈔。越彼大虗者，有二義故越：一、若以目觀此虗空，此
<lb ed="X" n="0830b07"/><lb ed="R015" n="0196b16"/>空尙以色爲邊際故；二、若以智觀此空，此空是識所
<lb ed="X" n="0830b08"/><lb ed="R015" n="0196b17"/>變，但是覺性之中一分義故。又眞覺融色，故彌徧十
<lb ed="X" n="0830b09"/><lb ed="R015" n="0196b18"/>方；此太虗不能融色，故不徧。<note place="inline">旣不融，卽相礙。</note>故佛頂云：空生
<lb ed="X" n="0830b10"/><lb ed="R015" n="0197a01"/>大覺中，如海一漚。發慤云：首楞歎虗空之小，圓覺嗟
<lb ed="X" n="0830b11"/><lb ed="R015" n="0197a02"/>法性之寬，比之常談海形牛跡。故云越也。</p>
<lb ed="X" n="0830b12"/><lb ed="R015" n="0197a03"/><p xml:id="pX09p0830b1201">疏恢恢下。三、結歎覺體超名相。恢恢者，廣大曠遠之
<lb ed="X" n="0830b13"/><lb ed="R015" n="0197a04"/>狀。老子云：天網恢恢，疎而不漏。<note place="inline">天所羅網，恢恢甚大。雖自疎遠，伺察人善
<lb ed="X" n="0830b14"/><lb ed="R015" n="0197a05"/>惡，無所失也。</note>莊子云：恢恢焉猶有餘地。晃晃者，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0830003" n="0830003"/>晃，熾盛照
<lb ed="X" n="0830b15"/><lb ed="R015" n="0197a06"/>曜輝赫之貌也。恢恢，體也，寂也，圓也。晃晃，用也，知也，
<lb ed="X" n="0830b16"/><lb ed="R015" n="0197a07"/>覺也。逈出思議之表者，不可思議也。何名不思議？心
<lb ed="X" n="0830b17"/><lb ed="R015" n="0197a08"/>言不及故。謂理圓言偏，言生理喪，法無相想，思則亂
<lb ed="X" n="0830b18"/><lb ed="R015" n="0197a09"/>生。故金剛三昧云：千思萬慮，不益道理，徒爲動亂，失
<lb ed="X" n="0830b19"/><lb ed="R015" n="0197a10"/>本心王。故知心王言語道斷，<note place="inline">名是言語道路。</note>心行處滅。<note place="inline">相是心之
<lb ed="X" n="0830b20"/><lb ed="R015" n="0197a11"/>行處。</note>故古德云：口欲辯而辭喪，心將緣而慮息。則逈出
<lb ed="X" n="0830b21"/><lb ed="R015" n="0197a12"/>於言象之表矣。云心言不及者，謂法無名，故言不及；
<lb ed="X" n="0830b22"/><lb ed="R015" n="0197a13"/>法無相，故心不及。於所緣境非定名定相，故於心口
<lb ed="X" n="0830b23"/><lb ed="R015" n="0197a14"/>不可思議。何法不思議？卽圓覺性相無礙也。何故不
<lb ed="X" n="0830b24"/><lb ed="R015" n="0197a15"/>思議？卽染而淨。<note place="inline">凡、聖、通、局之類，一一例之，又非性相故。</note>何用不思議？<note place="inline">假名
<pb ed="X" xml:id="X09.0248.0830c" n="0830c"/>
<lb ed="X" n="0830c01"/><lb ed="R015" n="0197a16"/>引導，尙恐難入；今泯絕蹤迹，於生何益？</note>顯法超情，令亡言故。謂法體實
<lb ed="X" n="0830c02"/><lb ed="R015" n="0197a17"/>離思議之境，若令住思議，求不能入。今說離言超情，
<lb ed="X" n="0830c03"/><lb ed="R015" n="0197a18"/>衆生卽忘言絕慮，不住言象而求之也，自然入也。故
<lb ed="X" n="0830c04"/><lb ed="R015" n="0197b01"/>六、七祖師皆有善惡不思量等言矣。</p>
<lb ed="X" n="0830c05"/><lb ed="R015" n="0197b02"/>
<lb ed="X" n="0830c06"/><lb ed="R015" n="0197b03"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>圓覺經略疏之鈔卷第一</cb:jhead></cb:juan>
</cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0821b0901" to="#end0821b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0821b0902" to="#end0821b0902"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0821b2401" to="#end0821b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">辛</lem><rdg wit="#wit.orig">幸</rdg></app>
<app from="#beg0822a0501" to="#end0822a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0822b0701" to="#end0822b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0822c0301" to="#end0822c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0822c0801" to="#end0822c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0823a0501" to="#end0823a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0823a0701" to="#end0823a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0823c1501" to="#end0823c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0824a2201" to="#end0824a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0824c0601" to="#end0824c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0826c2201" to="#end0826c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0826c2301" to="#end0826c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0827b0601" to="#end0827b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0827b2101" to="#end0827b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0829c0201" to="#end0829c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">裹，<note type="cf1">T17n0842_p0914c29</note></lem><rdg wit="#wit.orig">裏</rdg></app>
<app from="#beg0830a1201" to="#end0830a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
<note n="0827001" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0827001">疏緣會已下明龍共爲卷第二</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0821001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0821001">明藏龍藏共作圓覺經略疏之鈔</note>
<note n="0821002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0821002">本書文字左傍付印及分注中付「」印者卽圓覺鈔辨疑誤所擧之文也爲易彼此對見故今加之印但有文字少違之處</note>
<note n="0821003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0821003">卦上異有八</note>
<note n="0823001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0823001">異無者字</note>
<note n="0825001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0825001">注異作著</note>
<note n="0825002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0825002">爲下異有泥字</note>
<note n="0825003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0825003">是異作內</note>
<note n="0827001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0827001">疏緣會巳下明龍共爲卷第二</note>
<note n="0828001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0828001">心下異有之</note>
<note n="0828002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0828002">說異作見</note>
<note n="0830001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0830001">理異作現</note>
<note n="0830002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0830002">提意作薩</note>
<note n="0830003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0830003">晃異作日光二字</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0821b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0821b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0821b0902" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0821b0902">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0821b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0821b2401">辛【CB】，幸【卍續】</note>
<note n="0822a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0822a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0822b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0822b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0822c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0822c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0822c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0822c0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0823a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0823a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0823a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0823a0701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0823c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0823c1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0824a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0824a2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0824c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0824c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0826c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0826c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0826c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0826c2301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0827b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0827b0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0827b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0827b2101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0829c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0829c0201">裹【CB】，裏【卍續】</note>
<note n="0830a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0830a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>