<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X10n0250">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 250 圓覺經疏鈔隨文要解</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 250 圓覺經疏鈔隨文要解</title>
			<author>元 淸遠述</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.shin</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>12卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">10</idno>.<idno type="no">250</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">圓覺經疏鈔隨文要解</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識，古籍酷 AI 自動標點引擎提供新式標點初稿</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>AI 標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00501">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00501</charName>
				<mapping cb:dec="983541" type="PUA">U+F01F5</mapping>
			<mapping type="unicode">U+4B7E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>馱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[馬*犬]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00828">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00828</charName>
				<mapping cb:dec="983868" type="PUA">U+F033C</mapping>
			<mapping type="unicode">U+28AFC</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鏊</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[金*敖]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB07140">
				<charName>CBETA CHARACTER CB07140</charName>
				<mapping cb:dec="990180" type="PUA">U+F1BE4</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>蚩</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[山/虫]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB07416">
				<charName>CBETA CHARACTER CB07416</charName>
				<mapping cb:dec="990456" type="PUA">U+F1CF8</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+86A9</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>蚩</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[山/一/虫]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2005-12-07T13:35:05">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0012a" n="0012a"/>
<lb ed="X" n="0012a01"/>
<lb ed="X" n="0012a02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 250-A 圓覺疏鈔隨文要解序</cb:mulu><head>No. 250-A
<lb ed="X" n="0012a03"/><lb ed="R015" n="0477a01"/> 圓覺疏鈔隨文要解序。</head>
<lb ed="X" n="0012a04"/>
<lb ed="X" n="0012a05"/><lb ed="R015" n="0477a02"/><p xml:id="pX10p0012a0501">圓覺修多羅了義經者，乃是稱性之顯訣，一乘之要
<lb ed="X" n="0012a06"/><lb ed="R015" n="0477a03"/>軌也。詮旨淵玄，非言象所測；文義隱奧，絕二乘思議。
<lb ed="X" n="0012a07"/><lb ed="R015" n="0477a04"/>大哉覺性，圓裹十方，因果鎔融，眞妄交徹。然而衆生
<lb ed="X" n="0012a08"/><lb ed="R015" n="0477a05"/>不覺不知，跌踢迷康，宛受貧苦。縱然發意欣求者，四
<lb ed="X" n="0012a09"/><lb ed="R015" n="0477a06"/>病紛擾，三觀眩惑，繇是不能如實證圓覺。唯有如來
<lb ed="X" n="0012a10"/><lb ed="R015" n="0477a07"/>全得其大用，乘時啓運，利見天下。雖四心等觀，而由
<lb ed="X" n="0012a11"/><lb ed="R015" n="0477a08"/>三根各殊，故頓漸悟修之所以別也。此經如來入寂
<lb ed="X" n="0012a12"/><lb ed="R015" n="0477a09"/>光土，現受用身，與曼殊、剛藏等登眞。諸大士頓顯如
<lb ed="X" n="0012a13"/><lb ed="R015" n="0477a10"/>來因地法行，及衆生淨覺心源，說聽冥符，理事究盡，
<lb ed="X" n="0012a14"/><lb ed="R015" n="0477a11"/>實知大乘了義之經焉。圭峰定慧禪師稟南宗之心
<lb ed="X" n="0012a15"/><lb ed="R015" n="0477a12"/>印，預淸涼之親聞，每翫茲典，以爲棲神之宅，且著疏
<lb ed="X" n="0012a16"/><lb ed="R015" n="0477a13"/>鈔數萬言，廣略竝行。其見法也，明玄心獨悟；其叙理
<lb ed="X" n="0012a17"/><lb ed="R015" n="0477a14"/>也，圓儁神絕待。力事弘宣，發揮眞要，是以聲溢九州，
<lb ed="X" n="0012a18"/><lb ed="R015" n="0477a15"/>譽飛四海，負笈爭趨，懷鉛來遠者，由水之就下。於戲！
<lb ed="X" n="0012a19"/><lb ed="R015" n="0477a16"/>盛哉至矣，不可得而稱焉。宋有淸遠法師，祖述圭峰，
<lb ed="X" n="0012a20"/><lb ed="R015" n="0477a17"/>用力疏鈔，楷定衆師之邪正，甄別百氏之是非，搜索
<lb ed="X" n="0012a21"/><lb ed="R015" n="0477a18"/>華嚴廣部之說，感悟賢首淸涼之旨，贊揚圓覺，就卽
<lb ed="X" n="0012a22"/><lb ed="R015" n="0477b01"/>折衷，凡成十有二卷，號曰隨文要解。義豐辭約，擧至
<lb ed="X" n="0012a23"/><lb ed="R015" n="0477b02"/>要而無遺，解至玅而<anchor xml:id="nkr_note_add_0012a2301" n="0012a2301"/><anchor xml:id="beg0012a2301" n="0012a2301"/>已<anchor xml:id="end0012a2301"/>盡，所謂耀滄海之驪珠，朗碧
<lb ed="X" n="0012a24"/><lb ed="R015" n="0477b03"/>天之桂輪者，其惟隨文要解乎？要解之爲書，未行于
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0012b" n="0012b"/>
<lb ed="X" n="0012b01"/><lb ed="R015" n="0477b04"/>世，余幸韞櫝，有年于茲。屬日龍寶寺實養闍棃來請
<lb ed="X" n="0012b02"/><lb ed="R015" n="0477b05"/>曰：爲世之涉獵于圓覺者授梓。欲廣其傳，嘉其志，而
<lb ed="X" n="0012b03"/><lb ed="R015" n="0477b06"/>遂許諾之，幷加訓點以附焉。庶幾學者由要解以達
<lb ed="X" n="0012b04"/><lb ed="R015" n="0477b07"/>疏，由疏以通經，直契佛意，故爲之序。</p>
<lb ed="X" n="0012b05"/><lb ed="R015" n="0477b08"/><p xml:id="pX10p0012b0501">元祿十一龍集戊寅四月佛誕日，<name role="" type="person">東大寺</name>華嚴宗長
<lb ed="X" n="0012b06"/><lb ed="R015" n="0477b09"/>吏<name role="" type="person">室羅筏</name>那沙門道恕書於靈鷲峰下</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0012b07"/>
<lb ed="X" n="0012b08"/>
<lb ed="X" n="0012b09"/>
<lb ed="X" n="0012b10"/>
<lb ed="X" n="0012b11"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 250-B 圓覺疏鈔隨文要解(幷序)</cb:mulu><head>No. 250-B
<lb ed="X" n="0012b12"/><lb ed="R015" n="0478a01"/> 圓覺疏鈔隨文要解<note place="inline">幷序</note></head>
<lb ed="X" n="0012b13"/>
<lb ed="X" n="0012b14"/><lb ed="R015" n="0478a02"/><byline cb:type="author">沙門凊遠　述</byline>
<lb ed="X" n="0012b15"/><lb ed="R015" n="0478a03"/><p xml:id="pX10p0012b1501">夫圓覺修多羅了義經者，如來入寂光土，現受用身，
<lb ed="X" n="0012b16"/><lb ed="R015" n="0478a04"/>爲諸登眞大士、上根凡夫，一乘圓頓之機，稱性而說，
<lb ed="X" n="0012b17"/><lb ed="R015" n="0478a05"/>詮露地、大白牛車、無化城、除糞等喩，五時難攝，圓頓
<lb ed="X" n="0012b18"/><lb ed="R015" n="0478a06"/>可收，苟非大士之闡揚，孰契此經之宗旨？有唐開士
<lb ed="X" n="0012b19"/><lb ed="R015" n="0478a07"/>圭峰定慧禪師，疏鈔斯經，弘傳今古。凊遠猥因宿植，
<lb ed="X" n="0012b20"/><lb ed="R015" n="0478a08"/>獲遇斯文，學無常師，歷諸名席，服膺諮質，覃思研精，
<lb ed="X" n="0012b21"/><lb ed="R015" n="0478a09"/>雖僅免於亡羊，終未逃於數寶。旣登先稟圓觀之門
<lb ed="X" n="0012b22"/><lb ed="R015" n="0478a10"/><note place="inline">師諱如寶</note>，遂契以芥投鍼之旨，圓悟如來無上知見，顚沛
<lb ed="X" n="0012b23"/><lb ed="R015" n="0478a11"/>造次履踐，於是念念與此相應，行住坐臥，活鱍鱍底，
<lb ed="X" n="0012b24"/><lb ed="R015" n="0478a12"/>受用無盡。忝於師席，貳座兼人，凡滯說通，蒙師亭毒，
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0012c" n="0012c"/>
<lb ed="X" n="0012c01"/><lb ed="R015" n="0478a13"/>適允毗陵之命，承乏華嚴，應緣掃灑之餘，爲徒敷演，
<lb ed="X" n="0012c02"/><lb ed="R015" n="0478a14"/>皆此因。退席待盡，林泉衲子，二三相從，辦道禪誦之
<lb ed="X" n="0012c03"/><lb ed="R015" n="0478a15"/>外，復闡斯文。於是隨文摭要，直解疑難，備學者之討
<lb ed="X" n="0012c04"/><lb ed="R015" n="0478a16"/>論，助斯文之流演，遂詺之曰圓覺疏鈔隨文要解，逾
<lb ed="X" n="0012c05"/><lb ed="R015" n="0478a17"/>十九萬言，成一十二卷。詎敢當於達者，姑以被於初
<lb ed="X" n="0012c06"/><lb ed="R015" n="0478a18"/>機，有所不安，固難折中，冀諸來學，爲我正諸。然纖塵
<lb ed="X" n="0012c07"/><lb ed="R015" n="0478b01"/>培於華嶽，滴流足<note place="inline">子句切</note>於滄溟，徒設疲勞，無增高廣，
<lb ed="X" n="0012c08"/><lb ed="R015" n="0478b02"/>知我罪我，其惟斯乎？</p><p xml:id="pX10p0012c0809" cb:place="inline">旹
<lb ed="X" n="0012c09" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0478b03"/>皇宋嘉定六年龍集癸酉杓建鶉火望日謹序。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0012c10"/>
<lb ed="X" n="0012c11"/><cb:docNumber>No. 250</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0012c12"/><lb ed="R015" n="0479a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>圓覺疏鈔隨文要解卷第一</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0012c13"/>
<lb ed="X" n="0012c14"/><lb ed="R015" n="0479a02"/><byline cb:type="author">沙門凊遠　述</byline>
<lb ed="X" n="0012c15"/><lb ed="R015" n="0479a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">科標總題</cb:mulu><p xml:id="pX10p0012c1501">科標總題，卽經疏總題也。題曰略疏注經，則以大疏、
<lb ed="X" n="0012c16"/><lb ed="R015" n="0479a04"/>要略之義，直注本經，名曰略疏注經。如長水之疏楞
<lb ed="X" n="0012c17"/><lb ed="R015" n="0479a05"/>嚴，亦曰義疏注經。科云經疏題目，與此義同。然則以
<lb ed="X" n="0012c18"/><lb ed="R015" n="0479a06"/>疏注經，經爲其主，經先疏後，賓主<anchor xml:id="nkr_note_add_0012c1801" n="0012c1801"/><anchor xml:id="beg0012c1801" n="0012c1801"/>已<anchor xml:id="end0012c1801"/>分，雙用爲題，故
<lb ed="X" n="0012c19"/><lb ed="R015" n="0479a07"/>云經疏題目。若別行、抗行之疏，則曰疏題，非經疏總
<lb ed="X" n="0012c20"/><lb ed="R015" n="0479a08"/>題也。且題目有二：冠之經首，則曰經題；標於疏前，乃
<lb ed="X" n="0012c21"/><lb ed="R015" n="0479a09"/>曰疏目。約就此經大疏言之，圓覺是所解之經，大疏
<lb ed="X" n="0012c22"/><lb ed="R015" n="0479a10"/>乃能解之疏。取所解之經，目能解之疏也。如心經疏
<lb ed="X" n="0012c23"/><lb ed="R015" n="0479a11"/>之類，準此知之。或曰：此云標總題者，乃一疏之總，對
<lb ed="X" n="0012c24"/><lb ed="R015" n="0479a12"/>下別別義章故。或云：對下別釋經題故。然莊嚴聖敎，
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0013a" n="0013a"/>
<lb ed="X" n="0013a01"/><lb ed="R015" n="0479a13"/>無適不可。問：行願疏云釋總題，與茲何別？答：彼開二
<lb ed="X" n="0013a02"/><lb ed="R015" n="0479a14"/>科：初、所釋經題；二、能釋疏目。於所釋經題云釋總題，
<lb ed="X" n="0013a03"/><lb ed="R015" n="0479a15"/>乃對下別明品目也。於下正釋經題中，而云總題者，
<lb ed="X" n="0013a04"/><lb ed="R015" n="0479a16"/>疏云卽無盡修多羅之總名，與此略疏亦經亦無相
<lb ed="X" n="0013a05"/><lb ed="R015" n="0479a17"/>濫。問：縉雲法師之記心經，名曰顯正，謂之總題，連珠
<lb ed="X" n="0013a06"/><lb ed="R015" n="0479a18"/>則曰疏題。或曰連珠闇彈顯正，或曰不然，未知孰是？
<lb ed="X" n="0013a07"/><lb ed="R015" n="0479b01"/>請示旨歸。答：抗行與注經不同，何彈之有哉？彼旣移
<lb ed="X" n="0013a08"/><lb ed="R015" n="0479b02"/>疏注經，謂之經疏總題，於義無爽。如金剛疏、長水之
<lb ed="X" n="0013a09"/><lb ed="R015" n="0479b03"/>移注，亦云經疏題目。圭峰移注起信，亦云論疏題目。
<lb ed="X" n="0013a10"/><lb ed="R015" n="0479b04"/>若謂顯正之非，圭峰豈亦然哉？問：起信華嚴心經疏
<lb ed="X" n="0013a11"/><lb ed="R015" n="0479b05"/>存抗行疏題者，與今略疏注經同不？答：雖存舊題，其
<lb ed="X" n="0013a12"/><lb ed="R015" n="0479b06"/>義無別。如起信下有側注云：某移疏注論。故晉水華
<lb ed="X" n="0013a13"/><lb ed="R015" n="0479b07"/>嚴移疏注經亦然。<note place="inline">當云標總題，却云標疏題目。淸涼古科又却相反，乃校勘之倒置耳。</note>
<lb ed="X" n="0013a14"/><lb ed="R015" n="0479b08"/>心經移注等疏，不改舊題者，例此知之。若不加側注
<lb ed="X" n="0013a15"/><lb ed="R015" n="0479b09"/>者，未免小瑕。略疏注經，取大疏要略之義，直注于經
<lb ed="X" n="0013a16"/><lb ed="R015" n="0479b10"/>下，故云耳也。疏者，疎也，決也。謂疎通經文，決擇義趣。
<lb ed="X" n="0013a17"/><lb ed="R015" n="0479b11"/>注者，或從言，或從水。從言，則訓也，解也。訓說解釋，令
<lb ed="X" n="0013a18"/><lb ed="R015" n="0479b12"/>文相顯著。從水，則決也，流也。決而流之，令無壅滯，如
<lb ed="X" n="0013a19"/><lb ed="R015" n="0479b13"/>水流注不絕之貌。大方廣圓覺五字，乃所注之經下，
<lb ed="X" n="0013a20"/><lb ed="R015" n="0479b14"/>皆能注之疏卷上，則卷軸之次第。然此經之疏，凡有
<lb ed="X" n="0013a21"/><lb ed="R015" n="0479b15"/>五家：一、上都<name role="" type="person">報國寺</name>惟慤法師疏一卷；二、先天寺悟
<lb ed="X" n="0013a22"/><lb ed="R015" n="0479b16"/>實禪師疏二卷；三、北都海藏寺道詮法師疏三卷；四、
<lb ed="X" n="0013a23"/><lb ed="R015" n="0479b17"/>大唐<name role="" type="person">薦福寺</name>堅志法師疏四卷；五、圭峰定慧禪師廣
<lb ed="X" n="0013a24"/><lb ed="R015" n="0479b18"/>疏三卷，鈔十三卷，略疏二卷，略鈔六卷，道場修證儀
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0013b" n="0013b"/>
<lb ed="X" n="0013b01"/><lb ed="R015" n="0480a01"/>一十八卷。前諸疏解，繁略未削，有乖經宗，世無傳耳。
<lb ed="X" n="0013b02"/><lb ed="R015" n="0480a02"/>圭峰之作，今古同遵，四海流通，逮今無壅。注幷序。幷，
<lb ed="X" n="0013b03"/><lb ed="R015" n="0480a03"/>從也，合也。集韻作去聲，竝也，兼也。疏外兼有一序，故
<lb ed="X" n="0013b04"/><lb ed="R015" n="0480a04"/>云幷序。務從其簡，故不別立序題，注之於疏題之下，
<lb ed="X" n="0013b05"/><lb ed="R015" n="0480a05"/>以疏題兼目序題耳。然序者，叙也。謂叙述一經之大
<lb ed="X" n="0013b06"/><lb ed="R015" n="0480a06"/>旨，及製疏之因由也。又序者，庠序也。爾雅云：東西牆
<lb ed="X" n="0013b07"/><lb ed="R015" n="0480a07"/>曰序。欲識宅舍之淺深，先觀庠序；欲識其人，先觀額
<lb ed="X" n="0013b08"/><lb ed="R015" n="0480a08"/>目；欲知作者之意，先觀其序。<name role="" type="person">終南山</name>，卽長安之南極，
<lb ed="X" n="0013b09"/><lb ed="R015" n="0480a09"/>名曰終南，亦名太一山。上應太一星所居，以此得名。
<lb ed="X" n="0013b10"/><lb ed="R015" n="0480a10"/>自古名僧，多居此山。<name role="" type="person">草堂寺</name>，卽<name role="" type="person">終南山</name>之別院。寺者，
<lb ed="X" n="0013b11"/><lb ed="R015" n="0480a11"/>始自騰蘭，初至止於鴻臚<note place="inline">力居切</note>寺。從徙於佗處，別建
<lb ed="X" n="0013b12"/><lb ed="R015" n="0480a12"/>白馬等寺。至今僧舍，名曰寺焉。沙門，卽釋氏之通稱
<lb ed="X" n="0013b13"/><lb ed="R015" n="0480a13"/>也。具云沙門那，此云乏道，謂除饉乏，修正道。又云勤
<lb ed="X" n="0013b14"/><lb ed="R015" n="0480a14"/>息，謂勤鍊三業，息諸妄想。又四十二章經云：辭親出
<lb ed="X" n="0013b15"/><lb ed="R015" n="0480a15"/>家，識心達本，解無爲法，名曰沙門。然沙門有四種：一、
<lb ed="X" n="0013b16"/><lb ed="R015" n="0480a16"/>汚道沙門，二、說道沙門，三、活道沙門，四、勝義沙門。疏
<lb ed="X" n="0013b17"/><lb ed="R015" n="0480a17"/>主，卽說道、活道二種沙門。以本言之，大權應世，卽勝
<lb ed="X" n="0013b18"/><lb ed="R015" n="0480a18"/>義沙門。然西土有外道沙門，或加釋字以簡別之。此
<lb ed="X" n="0013b19"/><lb ed="R015" n="0480b01"/>方旣無，不必加耳。若南山律鈔，亦存釋字，存亦無妨。
<lb ed="X" n="0013b20"/><lb ed="R015" n="0480b02"/>宗密，卽疏主名諱也。姓何氏，果州西充縣人。舍儒從
<lb ed="X" n="0013b21"/><lb ed="R015" n="0480b03"/>釋，英悟絕倫。禪遇南宗，敎逢斯典。末見上都華嚴疏
<lb ed="X" n="0013b22"/><lb ed="R015" n="0480b04"/>主淸涼國師。師曰：毗盧藏海，能隨我游者，其爲汝乎？
<lb ed="X" n="0013b23"/><lb ed="R015" n="0480b05"/>旣而學無常師，諸宗備覽。提挈毗尼，發明唯識。四戰
<lb ed="X" n="0013b24"/><lb ed="R015" n="0480b06"/>之國也，無得而稱焉。大和二年慶成節，徵<note place="inline">徵音召，仁宗廟諱作
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0013c" n="0013c"/>
<lb ed="X" n="0013c01"/><lb ed="R015" n="0480b07"/>召呼之。大和卽文宗朝</note>入內殿問法要，賜紫方袍，尋請歸山。會
<lb ed="X" n="0013c02"/><lb ed="R015" n="0480b08"/>昌元年正月六日，坐滅於興福塔院。荼毗得舍利數
<lb ed="X" n="0013c03"/><lb ed="R015" n="0480b09"/>千粒，明白潤大。宣宗追<anchor xml:id="nkr_note_add_0013c0301" n="0013c0301"/><anchor xml:id="beg0013c0301" n="0013c0301"/>諡<anchor xml:id="end0013c0301"/>定慧禪師，卽華嚴宗敎第
<lb ed="X" n="0013c04"/><lb ed="R015" n="0480b10"/>七祖師也。其餘著述行業，備在裴相國傳。論譔述。作
<lb ed="X" n="0013c05"/><lb ed="R015" n="0480b11"/>者曰聖，述者曰明。今云述而不云作者，疏主謙也。禮
<lb ed="X" n="0013c06"/><lb ed="R015" n="0480b12"/>記云：仲尼祖述堯舜，憲章文武，上律天文，下襲水土。
<lb ed="X" n="0013c07"/><lb ed="R015" n="0480b13"/>亦猶仲尼云：述而不作，信而好古，竊比於我老彭也。
<lb ed="X" n="0013c08"/><lb ed="R015" n="0480b14"/>科示覺之心體心之覺相。然此一序，乃一經之樞要
<lb ed="X" n="0013c09"/><lb ed="R015" n="0480b15"/>也。總分爲三，謂顯理、明敎、叙。疏初顯理，於中分二：心
<lb ed="X" n="0013c10"/><lb ed="R015" n="0480b16"/>也者下，卽示覺之心體；萬法虗僞至逈出思議之表，
<lb ed="X" n="0013c11"/><lb ed="R015" n="0480b17"/>卽示心之覺相。覺之心體者，如圓明之珠，乃卽相之
<lb ed="X" n="0013c12"/><lb ed="R015" n="0480b18"/>體；心之覺相者，如珠之明，乃卽體之相。然則圓頓之
<lb ed="X" n="0013c13"/><lb ed="R015" n="0481a01"/>敎，體相融卽，爲門不同，不可混然不分也。如下文釋
<lb ed="X" n="0013c14"/><lb ed="R015" n="0481a02"/>本覺心地云：本覺者，卽心之覺相；心地者，卽覺之心
<lb ed="X" n="0013c15"/><lb ed="R015" n="0481a03"/>體。以此得知二科不同。如云無去無來，乃至桂輪孤
<lb ed="X" n="0013c16"/><lb ed="R015" n="0481a04"/>朗於碧天，卽心體不生滅等；彌滿淸淨，乃至皆同一
<lb ed="X" n="0013c17"/><lb ed="R015" n="0481a05"/>性等，卽心體之德用也。良以一切諸法，莫不皆是圓
<lb ed="X" n="0013c18"/><lb ed="R015" n="0481a06"/>覺妙心中之德相業用，如金之器，如鏡之明也。然金
<lb ed="X" n="0013c19"/><lb ed="R015" n="0481a07"/>之器，非圓頓敎不能當矣。故此二科，融卽言之，不得
<lb ed="X" n="0013c20"/><lb ed="R015" n="0481a08"/>不同；爲門言之，不可混濫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0013c21"/><lb ed="R015" n="0481a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">鈔序解</cb:mulu><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">前文</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0013c2101">〔疏：元亨利貞，乾之德也，始於一氣；常樂我淨，佛之
<lb ed="X" n="0013c22"/><lb ed="R015" n="0481a10"/>德也，本乎一心。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0013c2207" cb:place="inline">此卽約果德標指心源。果德乃佛
<lb ed="X" n="0013c23"/><lb ed="R015" n="0481a11"/>之四德，心源卽一切染淨諸法之本源。先推此一心
<lb ed="X" n="0013c24"/><lb ed="R015" n="0481a12"/>爲果德之本者，以對儒敎之一氣爲乾德之本故。然
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0014a" n="0014a"/>
<lb ed="X" n="0014a01"/><lb ed="R015" n="0481a13"/>此且約對待言之，故云一心爲四德之本。若稱實言
<lb ed="X" n="0014a02"/><lb ed="R015" n="0481a14"/>之，而此一心爲一切諸法之本源。本意欲明圓覺妙
<lb ed="X" n="0014a03"/><lb ed="R015" n="0481a15"/>心爲衆德之本，而先擧類云元亨利貞，乾之德也，始
<lb ed="X" n="0014a04"/><lb ed="R015" n="0481a16"/>於一氣。故知此但擧類，由是總科謂之約果德標指
<lb ed="X" n="0014a05"/><lb ed="R015" n="0481a17"/>心源。以儒敎之一氣爲陰陽天地之本，故以此例佛
<lb ed="X" n="0014a06"/><lb ed="R015" n="0481a18"/>敎之一心爲一切諸法之本也。略鈔序。鈔外別有一
<lb ed="X" n="0014a07"/><lb ed="R015" n="0481b01"/>序，故云鈔序。非鈔家之兼作，故別標云大方廣圓覺
<lb ed="X" n="0014a08"/><lb ed="R015" n="0481b02"/>經略鈔序也。吳門劉熈云：吳，虞也。太伯讓而不就，歸
<lb ed="X" n="0014a09"/><lb ed="R015" n="0481b03"/>封之於此，以虞其志也。司馬遷述太伯世家云：晉滅
<lb ed="X" n="0014a10"/><lb ed="R015" n="0481b04"/>中國之虞，亦以蘇爲中吳也。范寗曰：太伯，太善之稱
<lb ed="X" n="0014a11"/><lb ed="R015" n="0481b05"/>也。周太王之元子，故曰太伯。以仲雍、小季歷竝賢，而
<lb ed="X" n="0014a12"/><lb ed="R015" n="0481b06"/>太伯讓德深遠，雖聖不加之。思齊師乃縉雲法師同
<lb ed="X" n="0014a13"/><lb ed="R015" n="0481b07"/>輩，行業未詳。序或分爲五，或分七，今分爲十一。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0014a14"/><lb ed="R015" n="0481b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">一通明所受</cb:mulu><head>一通明所受</head>
<lb ed="X" n="0014a15"/><lb ed="R015" n="0481b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0014a1501">〔修身者何？戒律而<anchor xml:id="nkr_note_add_0014a1501" n="0014a1501"/><anchor xml:id="beg0014a1501" n="0014a1501"/>已<anchor xml:id="end0014a1501"/>矣。融心者何？圓覺而<anchor xml:id="nkr_note_add_0014a1502" n="0014a1502"/><anchor xml:id="beg0014a1502" n="0014a1502"/>已<anchor xml:id="end0014a1502"/>矣。始
<lb ed="X" n="0014a16"/><lb ed="R015" n="0481b10"/>嚴戒律，終顯圓覺。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0014a1608" cb:place="inline">修身者何？徵問生起下文也。謂
<lb ed="X" n="0014a17"/><lb ed="R015" n="0481b11"/>行持萬行，爲修身之道，唯戒律而<anchor xml:id="nkr_note_add_0014a1701" n="0014a1701"/><anchor xml:id="beg0014a1701" n="0014a1701"/>已<anchor xml:id="end0014a1701"/>矣。明究覺性，融
<lb ed="X" n="0014a18"/><lb ed="R015" n="0481b12"/>蕩識心，唯圓覺而<anchor xml:id="nkr_note_add_0014a1801" n="0014a1801"/><anchor xml:id="beg0014a1801" n="0014a1801"/>已<anchor xml:id="end0014a1801"/>矣。先戒律而後融心者，言所受
<lb ed="X" n="0014a19"/><lb ed="R015" n="0481b13"/>道之由漸也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0014a20"/><lb ed="R015" n="0481b14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">二總叙能受</cb:mulu><head>二總叙能受</head>
<lb ed="X" n="0014a21"/><lb ed="R015" n="0481b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0014a2101">〔幷是二者，予猥受於先淨慧大師門焉。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0014a2116" cb:place="inline">幷者，兼也、
<lb ed="X" n="0014a22"/><lb ed="R015" n="0481b16"/>竝也、猥幸也、鄙也。漢書注云：積也。意謂多幸。二者竝
<lb ed="X" n="0014a23"/><lb ed="R015" n="0481b17"/>受之於淨慧大師門焉。師諱善政，行業事迹未詳。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0014a24"/><lb ed="R015" n="0481b18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">三別明所歸</cb:mulu><head>三別明所歸</head>
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0014b" n="0014b"/>
<lb ed="X" n="0014b01"/><lb ed="R015" n="0482a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0014b0101">〔姑以所聞從事，兼講指歸途，於晚歲樂圓覺爲要
<lb ed="X" n="0014b02"/><lb ed="R015" n="0482a02"/>說。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0014b0202" cb:place="inline">語云：君子入則孝，出則悌，謹而信，汎愛衆而親
<lb ed="X" n="0014b03"/><lb ed="R015" n="0482a03"/>仁，行有餘力，則以學文。精義解云：入孝而出弟，行謹
<lb ed="X" n="0014b04"/><lb ed="R015" n="0482a04"/>而言信，處衆而汎愛，擇友而親仁，君子之務，此其本
<lb ed="X" n="0014b05"/><lb ed="R015" n="0482a05"/>也。有所未能，則勉爲之，有所未至，則力致之，待其有
<lb ed="X" n="0014b06"/><lb ed="R015" n="0482a06"/>餘也，然後從事於文。然則在彼則從事乃學文也，在
<lb ed="X" n="0014b07"/><lb ed="R015" n="0482a07"/>此則姑以所聞之道時習之，兼以講演，故曰從事兼
<lb ed="X" n="0014b08"/><lb ed="R015" n="0482a08"/>講。又行持戒律，修習圓覺，兼以講唱，又從事戒律，兼
<lb ed="X" n="0014b09"/><lb ed="R015" n="0482a09"/>講斯典也。然於此二指晚置之歸途者，樂圓覺爲要
<lb ed="X" n="0014b10"/><lb ed="R015" n="0482a10"/>妙之說耳。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0014b11"/><lb ed="R015" n="0482a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">四章疏該博</cb:mulu><head>四章疏該博</head>
<lb ed="X" n="0014b12"/><lb ed="R015" n="0482a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0014b1201">〔其祖演章句，卽圭峰定慧禪師略疏二卷，略鈔六
<lb ed="X" n="0014b13"/><lb ed="R015" n="0482a13"/>卷。疏以通經，鈔以通疏，探賾而索隱，辭簡而義博，則
<lb ed="X" n="0014b14"/><lb ed="R015" n="0482a14"/>備之。裴相國序。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0014b1407" cb:place="inline">繫辭云：探賾索隱，鈎深致遠也。然
<lb ed="X" n="0014b15"/><lb ed="R015" n="0482a15"/>探，取也；賾，奧也；索，求也；隱，微也。謂探取求索深奧幽
<lb ed="X" n="0014b16"/><lb ed="R015" n="0482a16"/>微者，圭峰之章疏也。而言辭簡當，義理該博，羅五千
<lb ed="X" n="0014b17"/><lb ed="R015" n="0482a17"/>軸之旨趣者，備在裴公之序云耳。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0014b18"/><lb ed="R015" n="0482a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">五別嘆義鈔</cb:mulu><head>五別嘆義鈔</head>
<lb ed="X" n="0014b19"/><lb ed="R015" n="0482b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0014b1901">〔道固師是，流至于今，今之駕說者，莫不以茲鈔爲
<lb ed="X" n="0014b20"/><lb ed="R015" n="0482b02"/>司南乎？〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0014b2004" cb:place="inline">道固師是者，學有師而道可宗，言有典而
<lb ed="X" n="0014b21"/><lb ed="R015" n="0482b03"/>事可法。今我圭峯祖師旣師承之有自，疏鈔流芳，今
<lb ed="X" n="0014b22"/><lb ed="R015" n="0482b04"/>古不泯。言駕說者，楊子云：道不在仲尼乎？仲尼駕說
<lb ed="X" n="0014b23"/><lb ed="R015" n="0482b05"/>者也。不在茲儒乎？注云：駕者，傳也。茲鈔爲司南者，司
<lb ed="X" n="0014b24"/><lb ed="R015" n="0482b06"/>者，主也。南是離明之方，周公時以司南木造司南車，
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0014c" n="0014c"/>
<lb ed="X" n="0014c01"/><lb ed="R015" n="0482b07"/>如今之定南針之類也。又黃帝與<g ref="#CB07140">蚩</g>尤神戰，<g ref="#CB07416">蚩</g>尤作
<lb ed="X" n="0014c02"/><lb ed="R015" n="0482b08"/>大雲霧，迷其四方，黃帝遂以司南定其方所。今之講
<lb ed="X" n="0014c03"/><lb ed="R015" n="0482b09"/>者得茲鈔，無不以之爲司南矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0014c04"/><lb ed="R015" n="0482b10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">六略叙本懷</cb:mulu><head>六略叙本懷</head>
<lb ed="X" n="0014c05"/><lb ed="R015" n="0482b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0014c0501">〔思齊懵昧，幸敷斯敎，常懼聖言紛於水鶴，切慮傳
<lb ed="X" n="0014c06"/><lb ed="R015" n="0482b12"/>者駮於魯魚。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0014c0606" cb:place="inline">懵<note place="inline">牟孔切</note>昧。懵，亂也，迷也。昧，暗也。自謂
<lb ed="X" n="0014c07"/><lb ed="R015" n="0482b13"/>某懵然暗昧，大幸而得敷演斯敎。而於聖言，常切憂
<lb ed="X" n="0014c08"/><lb ed="R015" n="0482b14"/>懼水鶴之差，深慮傳寫魯魚之駮。水鶴者，有本作枯
<lb ed="X" n="0014c09"/><lb ed="R015" n="0482b15"/>涸之涸。大莊嚴論云：阿難到一竹林，聞二比丘誦偈
<lb ed="X" n="0014c10"/><lb ed="R015" n="0482b16"/>曰：若人生百歲，不見潦水涸，不如一日生，得見水潦
<lb ed="X" n="0014c11"/><lb ed="R015" n="0482b17"/>涸。阿難曰：此非佛語，當聽我誦。若人生百歲，不聞生
<lb ed="X" n="0014c12"/><lb ed="R015" n="0482b18"/>滅法，不如一日生，而得解了知。二比丘聞<anchor xml:id="nkr_note_add_0014c1201" n="0014c1201"/><anchor xml:id="beg0014c1201" n="0014c1201"/>已<anchor xml:id="end0014c1201"/>，語於師。
<lb ed="X" n="0014c13"/><lb ed="R015" n="0483a01"/>師云：阿難老朽，言多錯謬，但依所誦。阿難嘆曰：世尊
<lb ed="X" n="0014c14"/><lb ed="R015" n="0483a02"/>旣滅，誰爲我證？時有一聖宿，從空而現，乃說偈曰：彼
<lb ed="X" n="0014c15"/><lb ed="R015" n="0483a03"/>者諷誦偈，實非諸佛語，今遇歡喜尊，而可能依之？二
<lb ed="X" n="0014c16"/><lb ed="R015" n="0483a04"/>比丘方改而誦之，駮於魯魚。駮者，雜也。古云：筆札久
<lb ed="X" n="0014c17"/><lb ed="R015" n="0483a05"/>勞，寫刀成刁，事歷終古，書魚成魯。蓋由魯魚二字，形
<lb ed="X" n="0014c18"/><lb ed="R015" n="0483a06"/>勢之相近，傳寫之易訛也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0014c19"/><lb ed="R015" n="0483a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">七通叙挍證</cb:mulu><head>七通叙挍證</head>
<lb ed="X" n="0014c20"/><lb ed="R015" n="0483a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0014c2001">〔因與武林法師仲希諮度衆本，訪對輿典，循尊古
<lb ed="X" n="0014c21"/><lb ed="R015" n="0483a09"/>卑今之致，竊及史闕文之旨。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0014c2112" cb:place="inline">武林，卽錢唐之山名。
<lb ed="X" n="0014c22"/><lb ed="R015" n="0483a10"/>法師，處州縉雲縣人，人以縉雲稱之，卽吾宗之英彥
<lb ed="X" n="0014c23"/><lb ed="R015" n="0483a11"/>也。晉水曾師之，製楞嚴金衡鈔六卷，心經顯正記一
<lb ed="X" n="0014c24"/><lb ed="R015" n="0483a12"/>卷，刊略行願鈔四卷，現行於世。諮度，問其裁度也。輿，
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0015a" n="0015a"/>
<lb ed="X" n="0015a01"/><lb ed="R015" n="0483a13"/>衆也，尋訪於衆典，不敢率爾也。循，從也，從尊上於古
<lb ed="X" n="0015a02"/><lb ed="R015" n="0483a14"/>德。設疑有說舛處，亦不敢輙事筆削。竊及史闕文之
<lb ed="X" n="0015a03"/><lb ed="R015" n="0483a15"/>旨論語云：子曰：吾猶及史之闕文也，有馬者借人乘
<lb ed="X" n="0015a04"/><lb ed="R015" n="0483a16"/>之，今亡矣夫。正義曰：史者，掌書之官也，執筆左右，使
<lb ed="X" n="0015a05"/><lb ed="R015" n="0483a17"/>之記事也。文者，字也，古之良史，於書字有疑，則闕之
<lb ed="X" n="0015a06"/><lb ed="R015" n="0483a18"/>以待能者，不敢穿鑿。孔子言：我尙及見此古史闕疑
<lb ed="X" n="0015a07"/><lb ed="R015" n="0483b01"/>之文。擧喩，喩<anchor xml:id="nkr_note_add_0015a0701" n="0015a0701"/><anchor xml:id="beg0015a0701" n="0015a0701"/>己<anchor xml:id="end0015a0701"/>有馬不能調良，當借人乘習之也。亡
<lb ed="X" n="0015a08"/><lb ed="R015" n="0483b02"/>者，無也，及見其人如此闕疑，至今則無有矣。又夏五
<lb ed="X" n="0015a09"/><lb ed="R015" n="0483b03"/>不加月，聖贒之明誡。春秋云：夏五月。以魯史無月字，
<lb ed="X" n="0015a10"/><lb ed="R015" n="0483b04"/>故仲尼亦闕而不書，春秋乃魯國史記也。然今序家
<lb ed="X" n="0015a11"/><lb ed="R015" n="0483b05"/>亦竊及此旨，頗有疑處，亦不敢擅改耳。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0015a12"/><lb ed="R015" n="0483b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">八因叙刊勒</cb:mulu><head>八因叙刊勒</head>
<lb ed="X" n="0015a13"/><lb ed="R015" n="0483b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0015a1301">〔約定元鈔，將事刊勒，門人子章力摸方板。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0015a1317" cb:place="inline">叙刊勒，
<lb ed="X" n="0015a14"/><lb ed="R015" n="0483b08"/>文相可見。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0015a15"/><lb ed="R015" n="0483b09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">九斟酌取舍</cb:mulu><head>九斟酌取舍</head>
<lb ed="X" n="0015a16"/><lb ed="R015" n="0483b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0015a1601">〔僶俛揮振，庸詎是非？非也，不削則削；是也，乃本其
<lb ed="X" n="0015a17"/><lb ed="R015" n="0483b11"/>本。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0015a1702" cb:place="inline">僶者，勤也，強也，謂強俛揮振耳。又毛詩云：僶俛
<lb ed="X" n="0015a18"/><lb ed="R015" n="0483b12"/>同心。注云：思與君子同心。前云與武林法師諮度衆
<lb ed="X" n="0015a19"/><lb ed="R015" n="0483b13"/>本，今云與之同心揮振，評辨是非，蓋不自胸臆也。庸
<lb ed="X" n="0015a20"/><lb ed="R015" n="0483b14"/>詎者，莊子云：庸詎知吾所謂知之非不知邪？注云：庸，
<lb ed="X" n="0015a21"/><lb ed="R015" n="0483b15"/>用也，常也。詎，何也，未也，不也。然在此則庸，用也。詎，不
<lb ed="X" n="0015a22"/><lb ed="R015" n="0483b16"/>也。是者用之，非者不之，卽用不是非之謂也。意謂茲
<lb ed="X" n="0015a23"/><lb ed="R015" n="0483b17"/>鈔苟傳寫之訛謬也。古之不削，今也削之。苟或是也，
<lb ed="X" n="0015a24"/><lb ed="R015" n="0483b18"/>錄其元本之本也。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0015b" n="0015b"/>
<lb ed="X" n="0015b01"/><lb ed="R015" n="0484a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">十謙己勉勵</cb:mulu><head>十謙<anchor xml:id="nkr_note_add_0015b0101" n="0015b0101"/><anchor xml:id="beg0015b0101" n="0015b0101"/>己<anchor xml:id="end0015b0101"/>勉勵</head>
<lb ed="X" n="0015b02"/><lb ed="R015" n="0484a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0015b0201">〔後將斯文而覺世者，無以不繼志而罪我乎？如志
<lb ed="X" n="0015b03"/><lb ed="R015" n="0484a03"/>我者，則庶幾乎如來圓覺耀無窮矣，圭峰章句導無
<lb ed="X" n="0015b04"/><lb ed="R015" n="0484a04"/>極矣。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0015b0403" cb:place="inline">無以不繼志而罪我者，謂校勘不精，不能繼
<lb ed="X" n="0015b05"/><lb ed="R015" n="0484a05"/>志於先覺。後之講演覺世羣述者，能不以此而罪我
<lb ed="X" n="0015b06"/><lb ed="R015" n="0484a06"/>乎。如志我者，如有志慕我鈔者，庶幾此經及與圭峯
<lb ed="X" n="0015b07"/><lb ed="R015" n="0484a07"/>章句，耀法界，導羣迷，而無有窮極矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0015b08"/><lb ed="R015" n="0484a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">十一朝代年月</cb:mulu><head>十一朝代年月</head>
<lb ed="X" n="0015b09"/><lb ed="R015" n="0484a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0015b0901">〔時皇宋康定二年辛巳歲杓建鶉咮月望日謹序。〕</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0015b10"/><lb ed="R015" n="0484a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0015b1001">皇宋，皇，大也。宋，古商丘也。漢梁國睢陽縣，今南京是。
<lb ed="X" n="0015b11"/><lb ed="R015" n="0484a11"/>周武王勝紂，封殷之後，微子受封於此，以爲宋國。以
<lb ed="X" n="0015b12"/><lb ed="R015" n="0484a12"/>太祖皇帝受周之封，爲宋國公。旣登九五，以所封爲
<lb ed="X" n="0015b13"/><lb ed="R015" n="0484a13"/>有天下之號，尋都於東京康定，卽聖朝仁宗之代也。
<lb ed="X" n="0015b14"/><lb ed="R015" n="0484a14"/>杓者，斗柄也，卽北斗之第七星也。斗柄順四時而轉，
<lb ed="X" n="0015b15"/><lb ed="R015" n="0484a15"/>各指一方。夏指其南，又分三位：四月鶉尾，五月鶉火，
<lb ed="X" n="0015b16"/><lb ed="R015" n="0484a16"/>六月鶉首。亦云鶉咮<note place="inline">竹救切</note>，咮卽喙也。是月斗柄指於
<lb ed="X" n="0015b17"/><lb ed="R015" n="0484a17"/>南方鶉口，正當六月也。若漢書律歷志云：鶉首於夏
<lb ed="X" n="0015b18"/><lb ed="R015" n="0484a18"/>爲五月，商爲六月；鶉火於夏爲六月，商爲七月；鶉尾
<lb ed="X" n="0015b19"/><lb ed="R015" n="0484b01"/>於夏爲七月，商爲八月。十五日爲月望，以日月相望，
<lb ed="X" n="0015b20"/><lb ed="R015" n="0484b02"/>故十六日爲旣望。旣，<anchor xml:id="nkr_note_add_0015b2001" n="0015b2001"/><anchor xml:id="beg0015b2001" n="0015b2001"/>已<anchor xml:id="end0015b2001"/>也，言<anchor xml:id="nkr_note_add_0015b2002" n="0015b2002"/><anchor xml:id="beg0015b2002" n="0015b2002"/>已<anchor xml:id="end0015b2002"/>過於望矣。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0015b21"/><lb ed="R015" n="0484b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">隨文要解</cb:mulu><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">鈔一</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0015b2101">〔鈔〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0015b2102" cb:place="inline">鈔者，抄也，記也。謂抄寫格言，記錄要義，防學者
<lb ed="X" n="0015b22"/><lb ed="R015" n="0484b04"/>之訛謬，備尋討之忽忘。此則因經有疏，因疏有鈔也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0015b23"/><lb ed="R015" n="0484b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0015b2301">〔圭峰〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0015b2303" cb:place="inline">卽<name role="" type="person">終南山</name>之別峯。此峯形勢，狀如玉圭，因以
<lb ed="X" n="0015b24"/><lb ed="R015" n="0484b06"/>爲名焉。疏主平居此峰，人到于今以圭峰稱之。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0015b2419" cb:place="inline">〔蘭
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0015c" n="0015c"/>
<lb ed="X" n="0015c01"/><lb ed="R015" n="0484b07"/>若〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0015c0102" cb:place="inline">具云阿蘭若，亦云阿練若，此云寂靜處，卽僧舍
<lb ed="X" n="0015c02"/><lb ed="R015" n="0484b08"/>之通稱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0015c03"/><lb ed="R015" n="0484b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0015c0301">〔羣典極於周易。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0015c0307" cb:place="inline">易之始起，自於虙犧感河中黃龍
<lb ed="X" n="0015c04"/><lb ed="R015" n="0484b10"/>負圖而出，上有八卦、萬象、萬物之名，文王因而重之
<lb ed="X" n="0015c05"/><lb ed="R015" n="0484b11"/>爲六十四卦，仍作卦辭，周公作爻辭，因是周流起自
<lb ed="X" n="0015c06"/><lb ed="R015" n="0484b12"/>周代，故名周易。易者，取日月二字交配而成，日下從
<lb ed="X" n="0015c07"/><lb ed="R015" n="0484b13"/>月，以配陰陽，取日往月來之義，名之曰易。然於周時，
<lb ed="X" n="0015c08"/><lb ed="R015" n="0484b14"/>上有卦辭、爻辭而<anchor xml:id="nkr_note_add_0015c0801" n="0015c0801"/><anchor xml:id="beg0015c0801" n="0015c0801"/>已<anchor xml:id="end0015c0801"/>，至孔子晚歲，好而讀之，韋編三
<lb ed="X" n="0015c09"/><lb ed="R015" n="0484b15"/>絕，於是作傳通之，所謂十翼也。故周易之書，至孔子
<lb ed="X" n="0015c10"/><lb ed="R015" n="0484b16"/>方畢備矣，於是乎處名敎之初，爲六經之首，儒敎之
<lb ed="X" n="0015c11"/><lb ed="R015" n="0484b17"/>深玄，極於此矣，故云羣典極於周易。所以孔子曰：五
<lb ed="X" n="0015c12"/><lb ed="R015" n="0484b18"/>十而學易，可以無大過。此乃窮理、盡性、至命之書也。
<lb ed="X" n="0015c13"/><lb ed="R015" n="0485a01"/>命則生之極也，窮其理而至於命，則盡其極矣。然易
<lb ed="X" n="0015c14"/><lb ed="R015" n="0485a02"/>之爲書，旣是儒敎之深玄，儒流取之爲則，故得引之
<lb ed="X" n="0015c15"/><lb ed="R015" n="0485a03"/>以類至覺之理也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0015c1508" cb:place="inline">〔餘喩瑣碎。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0015c1512" cb:place="inline">餘卦雖皆有四德，不
<lb ed="X" n="0015c16"/><lb ed="R015" n="0485a04"/>堪擧類。如坤之四德，元、亨、利、牝馬之貞等。旣云牝馬
<lb ed="X" n="0015c17"/><lb ed="R015" n="0485a05"/>之貞，與佛之四德不相類，故云瑣碎難以喩於眞法。
<lb ed="X" n="0015c18"/><lb ed="R015" n="0485a06"/>由是不用餘卦，而獨用乾卦耳。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0015c1813" cb:place="inline">〔注繫辭云：乾知太
<lb ed="X" n="0015c19"/><lb ed="R015" n="0485a07"/>始，坤作成物。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0015c1906" cb:place="inline">繫者，續也。辭者，說也。說其爻象變化，
<lb ed="X" n="0015c20"/><lb ed="R015" n="0485a08"/>名曰繫辭。然有上繫、下繫，此卽上繫。彼文云：天之道
<lb ed="X" n="0015c21"/><lb ed="R015" n="0485a09"/>不爲而善始，地之道不勞而善成。天、地、雷、風、水、火、山、
<lb ed="X" n="0015c22"/><lb ed="R015" n="0485a10"/>澤，此卽八卦，謂乾、坤、震、巽、坎、離、艮、兌。此之八卦，如次
<lb ed="X" n="0015c23"/><lb ed="R015" n="0485a11"/>配屬之。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0015c2304" cb:place="inline">〔故繫辭云：八卦成列，象在其中。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0015c2316" cb:place="inline">卽下繫也。
<lb ed="X" n="0015c24"/><lb ed="R015" n="0485a12"/>謂一氣生兩儀，兩儀生四象。四象者，金木水火也。土
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0016a" n="0016a"/>
<lb ed="X" n="0016a01"/><lb ed="R015" n="0485a13"/>則遍於四象之中，兩儀旣分，四方位列，水居北方坎
<lb ed="X" n="0016a02"/><lb ed="R015" n="0485a14"/>位，生於乾卦，金居西方兌位，生坤卦，火居南方離位，
<lb ed="X" n="0016a03"/><lb ed="R015" n="0485a15"/>生巽卦，木居東方震位，生艮卦，是爲金木水火之四
<lb ed="X" n="0016a04"/><lb ed="R015" n="0485a16"/>象生八卦。八卦旣成，列備天下之象，故云象在其中，
<lb ed="X" n="0016a05"/><lb ed="R015" n="0485a17"/>故更重之而有六畫。繫辭云：易之爲書，廣大悉備，有
<lb ed="X" n="0016a06"/><lb ed="R015" n="0485a18"/>天道焉，有人道焉，有地道焉，兼三才而兩之，故六。六
<lb ed="X" n="0016a07"/><lb ed="R015" n="0485b01"/>者非他也，三才之道也。道有變動，故曰爻。於萬物之
<lb ed="X" n="0016a08"/><lb ed="R015" n="0485b02"/>象旣變通未盡，是以重之而有六畫。六畫旣具，萬物
<lb ed="X" n="0016a09"/><lb ed="R015" n="0485b03"/>之形象無不備之，天地之能事盡於此矣，故云備萬
<lb ed="X" n="0016a10"/><lb ed="R015" n="0485b04"/>物之形象，窮天地之能事，故六畫成卦。此則言其乾
<lb ed="X" n="0016a11"/><lb ed="R015" n="0485b05"/>卦之體也，餘卦例此可知。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0016a1111" cb:place="inline">〔此卦六爻皆陽畫。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0016a1118" cb:place="inline">爻者，
<lb ed="X" n="0016a12"/><lb ed="R015" n="0485b06"/>言乎變者也。略例云：爻者，適時之變者也。又云：爻者，
<lb ed="X" n="0016a13"/><lb ed="R015" n="0485b07"/>效也，效天下之動者也。旣以六畫成卦，故設六爻以
<lb ed="X" n="0016a14"/><lb ed="R015" n="0485b08"/>效三才之動，所以爻數有其六矣。然此乾卦六皆陽
<lb ed="X" n="0016a15"/><lb ed="R015" n="0485b09"/>畫，餘不然者，蓋應其陰陽所成也。天旣積諸陽氣而
<lb ed="X" n="0016a16"/><lb ed="R015" n="0485b10"/>成，故以純陽之畫而應之。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0016a1611" cb:place="inline">〔注曰：一長云云。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0016a1617" cb:place="inline">陽者，奇
<lb ed="X" n="0016a17"/><lb ed="R015" n="0485b11"/>數也，故以一長爲陽畫。陰者，偶數也，故二短而相對
<lb ed="X" n="0016a18"/><lb ed="R015" n="0485b12"/>而爲陰畫。故聖人當法此自然而施人事。乾卦旣有
<lb ed="X" n="0016a19"/><lb ed="R015" n="0485b13"/>三畫以表三才，其爲人王者，當法於乾道。所以王字
<lb ed="X" n="0016a20"/><lb ed="R015" n="0485b14"/>三畫以表乾卦，竪一畫以表一氣。如古人作王字賦
<lb ed="X" n="0016a21"/><lb ed="R015" n="0485b15"/>云：三陽列位，配乾道以成三。一氣貫中，表聖人之得
<lb ed="X" n="0016a22"/><lb ed="R015" n="0485b16"/>一。故知聖人當法天制用以施人事，云爲成務而行
<lb ed="X" n="0016a23"/><lb ed="R015" n="0485b17"/>王道。終日乾乾，無時懈倦。爻辭云：九三，君子終日乾
<lb ed="X" n="0016a24"/><lb ed="R015" n="0485b18"/>乾，夕惕若，勵無咎。文言釋云：乾乾，行事也。又云：終日
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0016b" n="0016b"/>
<lb ed="X" n="0016b01"/><lb ed="R015" n="0486a01"/>乾乾，與時偕行。言天時運動，乾乾不息，萬物以之生
<lb ed="X" n="0016b02"/><lb ed="R015" n="0486a02"/>成。君子進德修業，失時則廢，懈怠則曠。當法天制用，
<lb ed="X" n="0016b03"/><lb ed="R015" n="0486a03"/>與時俱行。故云因天象以敎人事也。天行徤，君子以
<lb ed="X" n="0016b04"/><lb ed="R015" n="0486a04"/>自強不息。天以徤爲用，故云天行徤。徤者，卽運行不
<lb ed="X" n="0016b05"/><lb ed="R015" n="0486a05"/>息之謂也。然以天道言之，以運行不息爲用。以人事
<lb ed="X" n="0016b06"/><lb ed="R015" n="0486a06"/>言之，君子當以自強不息爲用。自強不息者，勉爲之
<lb ed="X" n="0016b07"/><lb ed="R015" n="0486a07"/>之謂也。人人可以爲堯舜，未有虧退自屈而得之者
<lb ed="X" n="0016b08"/><lb ed="R015" n="0486a08"/>也。人人可以作佛祖，未有自棄自暴而得之者也。故
<lb ed="X" n="0016b09"/><lb ed="R015" n="0486a09"/>知欲爲君子，當自勉勵也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0016b0911" cb:place="inline">〔文言〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0016b0913" cb:place="inline">大鈔云：第七翼，孔
<lb ed="X" n="0016b10"/><lb ed="R015" n="0486a10"/>子作十翼。第七翼卽文言也。十翼者，謂彖辭、象辭、繫
<lb ed="X" n="0016b11"/><lb ed="R015" n="0486a11"/>辭<note place="inline">上三各有二，謂上彖、下彖、大象、小象、上繫、下繫</note>、文言、說卦、序卦、雜卦，是爲
<lb ed="X" n="0016b12"/><lb ed="R015" n="0486a12"/>十也。彖辭則統論一卦之義。象辭則釋其文辭，如云
<lb ed="X" n="0016b13"/><lb ed="R015" n="0486a13"/>潛龍勿用，陽在下等。略例云：象者，各辨一爻之義者
<lb ed="X" n="0016b14"/><lb ed="R015" n="0486a14"/>也。繫辭則明吉凶剛柔相推而生變化也。文言則唯
<lb ed="X" n="0016b15"/><lb ed="R015" n="0486a15"/>釋乾坤二卦也。說卦則言聖人之作易也，將以順性
<lb ed="X" n="0016b16"/><lb ed="R015" n="0486a16"/>命之理。序卦則明諸卦之生起由緖也。雜卦者，雜糅
<lb ed="X" n="0016b17"/><lb ed="R015" n="0486a17"/>衆卦，錯綜其義也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0016b1708" cb:place="inline">〔注此下釋乾字云：〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0016b1715" cb:place="inline">或曰：前文<anchor xml:id="nkr_note_add_0016b1701" n="0016b1701"/><anchor xml:id="beg0016b1701" n="0016b1701"/>已<anchor xml:id="end0016b1701"/>
<lb ed="X" n="0016b18"/><lb ed="R015" n="0486a18"/>廣說乾字，今作是注者，齊師校勘之謬也。以大鈔無
<lb ed="X" n="0016b19"/><lb ed="R015" n="0486b01"/>此注，故或云此乃文言之所注耳。異說云云。今謂鈔
<lb ed="X" n="0016b20"/><lb ed="R015" n="0486b02"/>云羣典極於周易<anchor xml:id="nkr_note_add_0016b2001" n="0016b2001"/><anchor xml:id="beg0016b2001" n="0016b2001"/>已<anchor xml:id="end0016b2001"/>下，出擧周易爲類之所以也。餘
<lb ed="X" n="0016b21"/><lb ed="R015" n="0486b03"/>喩瑣碎<anchor xml:id="nkr_note_add_0016b2101" n="0016b2101"/><anchor xml:id="beg0016b2101" n="0016b2101"/>已<anchor xml:id="end0016b2101"/>下，出擧乾德爲喩之所以也。總標在前，云
<lb ed="X" n="0016b22"/><lb ed="R015" n="0486b04"/>萬物極於乾道也。然元、亨、利、貞<anchor xml:id="nkr_note_add_0016b2201" n="0016b2201"/><anchor xml:id="beg0016b2201" n="0016b2201"/>已<anchor xml:id="end0016b2201"/>下，出先釋乾道之
<lb ed="X" n="0016b23"/><lb ed="R015" n="0486b05"/>所以也。乾者，卦之名<anchor xml:id="nkr_note_add_0016b2301" n="0016b2301"/><anchor xml:id="beg0016b2301" n="0016b2301"/>已<anchor xml:id="end0016b2301"/>下，釋乾卦之名相也。謂之卦
<lb ed="X" n="0016b24"/><lb ed="R015" n="0486b06"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0016b2401" n="0016b2401"/><anchor xml:id="beg0016b2401" n="0016b2401"/>已<anchor xml:id="end0016b2401"/>下，釋卦字之義相也。但二畫<anchor xml:id="nkr_note_add_0016b2402" n="0016b2402"/><anchor xml:id="beg0016b2402" n="0016b2402"/>已<anchor xml:id="end0016b2402"/>下，釋乾卦之體也。
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0016c" n="0016c"/>
<lb ed="X" n="0016c01"/><lb ed="R015" n="0486b07"/>此乾之卦<anchor xml:id="nkr_note_add_0016c0101" n="0016c0101"/><anchor xml:id="beg0016c0101" n="0016c0101"/>已<anchor xml:id="end0016c0101"/>下，出乾卦六爻純陽之所以也。此旣象
<lb ed="X" n="0016c02"/><lb ed="R015" n="0486b08"/>天<anchor xml:id="nkr_note_add_0016c0201" n="0016c0201"/><anchor xml:id="beg0016c0201" n="0016c0201"/>已<anchor xml:id="end0016c0201"/>下，出不名天卦之所以也。文言云<anchor xml:id="nkr_note_add_0016c0202" n="0016c0202"/><anchor xml:id="beg0016c0202" n="0016c0202"/>已<anchor xml:id="end0016c0202"/>下，釋乾字
<lb ed="X" n="0016c03"/><lb ed="R015" n="0486b09"/>之義相也。元、亨、利、貞<anchor xml:id="nkr_note_add_0016c0301" n="0016c0301"/><anchor xml:id="beg0016c0301" n="0016c0301"/>已<anchor xml:id="end0016c0301"/>下，釋四德也。若文言之釋義，
<lb ed="X" n="0016c04"/><lb ed="R015" n="0486b10"/>先釋卦辭，次釋文辭，末後釋乾字也。今鈔釋乾字置
<lb ed="X" n="0016c05"/><lb ed="R015" n="0486b11"/>於文前者，取於上文義意連續，故今出若干所以在
<lb ed="X" n="0016c06"/><lb ed="R015" n="0486b12"/>前，則知此乃圭峰之所注。爲欲簡別前文，各有所屬，
<lb ed="X" n="0016c07"/><lb ed="R015" n="0486b13"/>故又於此便結。云釋乾字竟者，卽鈔家結彼文言也。
<lb ed="X" n="0016c08"/><lb ed="R015" n="0486b14"/>又亦可通結前文耳。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0016c0809" cb:place="inline">〔乾始能以美利利天下，不言
<lb ed="X" n="0016c09"/><lb ed="R015" n="0486b15"/>所利，大矣哉。又云：大哉乾乎，剛徤中正，純粹精也。〕</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0016c10"/><lb ed="R015" n="0486b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0016c1001">天之用者，乾也。始能以美利利天下者，以運行不息，
<lb ed="X" n="0016c11"/><lb ed="R015" n="0486b17"/>故萬物以之生成也。其利天下者大矣，不言所利大
<lb ed="X" n="0016c12"/><lb ed="R015" n="0486b18"/>矣哉。肇論云：功高二儀而不仁。謂聖人功高天地而
<lb ed="X" n="0016c13"/><lb ed="R015" n="0487a01"/>不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0016001" n="0016001"/>特其仁德也。老子云：天地不仁，以萬物爲芻狗。亦
<lb ed="X" n="0016c14"/><lb ed="R015" n="0487a02"/>斯類也。謂視之若芻草狗畜，不望其報。大哉者，卽嘆
<lb ed="X" n="0016c15"/><lb ed="R015" n="0487a03"/>美之辭也。在文上則是標嘆，在文下則是結嘆。剛徤
<lb ed="X" n="0016c16"/><lb ed="R015" n="0487a04"/>者，言乾之性也。中正者，言其中正之氣也。純粹者，言
<lb ed="X" n="0016c17"/><lb ed="R015" n="0487a05"/>此卦六爻皆陽也。如莊子云：其神純粹。玄英疏云：不
<lb ed="X" n="0016c18"/><lb ed="R015" n="0487a06"/>雜也，謂心神純粹而無間雜。餘卦或純陰，或陰陽相
<lb ed="X" n="0016c19"/><lb ed="R015" n="0487a07"/>雜。此卦六爻純陽，故云純粹。精者，精靈也。然此乾卦
<lb ed="X" n="0016c20"/><lb ed="R015" n="0487a08"/>以物象言之，純陽也。以人事言，人君也，父也。故以剛
<lb ed="X" n="0016c21"/><lb ed="R015" n="0487a09"/>徤中正純粹精之七字嘆美其德。疏云：心也者，冲虗
<lb ed="X" n="0016c22"/><lb ed="R015" n="0487a10"/>妙粹，炳煥靈明。其義旣同，故擧之以爲類也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0016c2218" cb:place="inline">〔元亨
<lb ed="X" n="0016c23"/><lb ed="R015" n="0487a11"/>利貞者〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0016c2304" cb:place="inline">自此<anchor xml:id="nkr_note_add_0016c2301" n="0016c2301"/><anchor xml:id="beg0016c2301" n="0016c2301"/>已<anchor xml:id="end0016c2301"/>下，釋四德。先擧卦辭，指其功能統
<lb ed="X" n="0016c24"/><lb ed="R015" n="0487a12"/>唯四德。子夏<anchor xml:id="nkr_note_add_0016c2401" n="0016c2401"/><anchor xml:id="beg0016c2401" n="0016c2401"/>已<anchor xml:id="end0016c2401"/>下，指彼傳文，釋四德義。相言聖人<anchor xml:id="nkr_note_add_0016c2402" n="0016c2402"/><anchor xml:id="beg0016c2402" n="0016c2402"/>已<anchor xml:id="end0016c2402"/>
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0017a" n="0017a"/>
<lb ed="X" n="0017a01"/><lb ed="R015" n="0487a13"/>下，亦彼傳文，約人事勉行四德。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017a0113" cb:place="inline">〔子夏傳云：〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017a0117" cb:place="inline">卽卜商，
<lb ed="X" n="0017a02"/><lb ed="R015" n="0487a14"/>字子夏。或云卜商不曾解易。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017a0212" cb:place="inline">〔聖人亦當法此。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017a0218" cb:place="inline">前<anchor xml:id="nkr_note_add_0017a0201" n="0017a0201"/><anchor xml:id="beg0017a0201" n="0017a0201"/>已<anchor xml:id="end0017a0201"/>
<lb ed="X" n="0017a03"/><lb ed="R015" n="0487a15"/>勉於聖人，當法乾道以施人事。此言四德，理亦當然，
<lb ed="X" n="0017a04"/><lb ed="R015" n="0487a16"/>故云亦也。文言曰：正引文言，廣釋四德。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017a0416" cb:place="inline">〔注云：此下
<lb ed="X" n="0017a05"/><lb ed="R015" n="0487a17"/>論乾之四德。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017a0506" cb:place="inline">者，簡異前文故。又顯文言：前說乾字，
<lb ed="X" n="0017a06"/><lb ed="R015" n="0487a18"/>此正論四德故。此後更不重結者，義無相濫故。辨疑
<lb ed="X" n="0017a07"/><lb ed="R015" n="0487b01"/>誤云：前豈不說四德，作此注者何邪？今謂前文何甞
<lb ed="X" n="0017a08"/><lb ed="R015" n="0487b02"/>說四德耶？且圭峰之意，准疏文次第，應先釋四德，後
<lb ed="X" n="0017a09"/><lb ed="R015" n="0487b03"/>釋乾字也。出所以云：然元亨利貞旣是乾之四德，今
<lb ed="X" n="0017a10"/><lb ed="R015" n="0487b04"/>欲顯四德，且先顯乾道。旣云且先顯乾道，則知前文
<lb ed="X" n="0017a11"/><lb ed="R015" n="0487b05"/>乃出先釋乾德之所以也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017a1111" cb:place="inline">〔注莊子云〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017a1115" cb:place="inline">卽莊憂也。若
<lb ed="X" n="0017a12"/><lb ed="R015" n="0487b06"/>大鈔云莊氏也。佛敎云造千箇佛圖等，皆彼所注。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0017a13"/><lb ed="R015" n="0487b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017a1301">〔君子行此四德者。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017a1308" cb:place="inline">就人事言之，卽五常；就天道言
<lb ed="X" n="0017a14"/><lb ed="R015" n="0487b08"/>之，卽四時。五行，謂仁木、禮火、義金、信水也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017a1417" cb:place="inline">〔注牝馬。〕</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0017a15"/><lb ed="R015" n="0487b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017a1501">牝牡，雌雄也。草木亦有牝牡不同。陰體凝靜，乾則純
<lb ed="X" n="0017a16"/><lb ed="R015" n="0487b10"/>陽，故三畫皆陽；坤則純陰，故六畫皆陰；震則二陰一
<lb ed="X" n="0017a17"/><lb ed="R015" n="0487b11"/>陽等。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017a1703" cb:place="inline">〔不同涅槃凝寂之體。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017a1711" cb:place="inline">菩提乃卽體之智，具四
<lb ed="X" n="0017a18"/><lb ed="R015" n="0487b12"/>德也。若約攝用歸體，涅槃乃卽智之體，亦有四德。今
<lb ed="X" n="0017a19"/><lb ed="R015" n="0487b13"/>言佛德，故揀彼凝寂之體耳。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017a1912" cb:place="inline">〔逈超凡夫、外道、二乘
<lb ed="X" n="0017a20"/><lb ed="R015" n="0487b14"/>境界。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017a2003" cb:place="inline">今此四德本超權小，止云超二乘者，且就大
<lb ed="X" n="0017a21"/><lb ed="R015" n="0487b15"/>小對論，非不超權也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0017a22"/><lb ed="R015" n="0487b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017a2201">〔故易鈎命訣〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017a2206" cb:place="inline">卽<name role="" type="person">王弼</name>作。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017a2210" cb:place="inline">〔注：一氣瞑矇。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017a2215" cb:place="inline">內敎乃一
<lb ed="X" n="0017a23"/><lb ed="R015" n="0487b17"/>眞心也。若外敎指天地未分之前，名爲一氣。文言云：
<lb ed="X" n="0017a24"/><lb ed="R015" n="0487b18"/>天玄地黃。今云玄黃未辨，故知天地未分之時，名爲
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0017b" n="0017b"/>
<lb ed="X" n="0017b01"/><lb ed="R015" n="0488a01"/>一氣。若圭峰原人論云：空界劫中，道敎指爲虗無之
<lb ed="X" n="0017b02"/><lb ed="R015" n="0488a02"/>道。謂彼認世界成住壞空，大劫之中，空劫以爲混沌
<lb ed="X" n="0017b03"/><lb ed="R015" n="0488a03"/>耳。若儒敎以成劫之初，空界劫中，大風初起，以爲一
<lb ed="X" n="0017b04"/><lb ed="R015" n="0488a04"/>氣。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017b0402" cb:place="inline">〔注：造化權輿之首，天道未分。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017b0413" cb:place="inline">權輿者，初始也。天
<lb ed="X" n="0017b05"/><lb ed="R015" n="0488a05"/>道未分，與玄黃未辨，左右稱之耳。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017b0514" cb:place="inline">〔轉有五運。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017b0518" cb:place="inline">列子
<lb ed="X" n="0017b06"/><lb ed="R015" n="0488a06"/>云：昔者聖人因陰陽以統天地。夫有形者生於無形，
<lb ed="X" n="0017b07"/><lb ed="R015" n="0488a07"/>故曰有太易，有太初，有太始，有太素。太易者，未見氣
<lb ed="X" n="0017b08"/><lb ed="R015" n="0488a08"/>也；太初者，氣之始也；太始者，形之始也；太素者，質之
<lb ed="X" n="0017b09"/><lb ed="R015" n="0488a09"/>始也。氣形質具而未離，故曰混沌。混沌卽萬物混淪
<lb ed="X" n="0017b10"/><lb ed="R015" n="0488a10"/>而未相離也。一者，形變之始也。淸輕者上爲天，濁重
<lb ed="X" n="0017b11"/><lb ed="R015" n="0488a11"/>者下爲地，冲和氣者爲人。故天地含精，萬物化生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0017b12"/><lb ed="R015" n="0488a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017b1201">〔黃庭經〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017b1204" cb:place="inline">具云太上皇庭內景王經，<name role="" type="person">扶桑</name>太帝君命
<lb ed="X" n="0017b13"/><lb ed="R015" n="0488a13"/>暘谷神王傳授南嶽魏夫人。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017b1312" cb:place="inline">〔殊途一會歸要終。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017b1319" cb:place="inline">大
<lb ed="X" n="0017b14"/><lb ed="R015" n="0488a14"/>鈔云：歸要終一。或云：略鈔之錯。今謂彼經云：殊途一
<lb ed="X" n="0017b15"/><lb ed="R015" n="0488a15"/>會歸要終。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017b1505" cb:place="inline">〔脾長章〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017b1508" cb:place="inline">一志久昇虗無<note place="inline">上覩竟</note>，則略鈔爲正。
<lb ed="X" n="0017b16"/><lb ed="R015" n="0488a16"/>注云：同歸一氣，卽一會之義耳。一之爲物叵卒見<note place="inline">玄元
<lb ed="X" n="0017b17"/><lb ed="R015" n="0488a17"/>章</note>。叵，不可也。卒，急也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017b1709" cb:place="inline">〔通於一而萬事畢。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017b1716" cb:place="inline">一謂一氣
<lb ed="X" n="0017b18"/><lb ed="R015" n="0488a18"/>也。道家言其氣者，虗而待物者也。玄道之本無他，唯
<lb ed="X" n="0017b19"/><lb ed="R015" n="0488b01"/>一而<anchor xml:id="nkr_note_add_0017b1901" n="0017b1901"/><anchor xml:id="beg0017b1901" n="0017b1901"/>已<anchor xml:id="end0017b1901"/>。苟通於一，則異雖萬殊，畢於此矣。一之所起，
<lb ed="X" n="0017b20"/><lb ed="R015" n="0488b02"/>有一而未形。易注云：萬物成形謂之象，萬物未形謂
<lb ed="X" n="0017b21"/><lb ed="R015" n="0488b03"/>之文。推其爻象，始於一氣，卽知物理未形之前，唯至
<lb ed="X" n="0017b22"/><lb ed="R015" n="0488b04"/>妙之一氣而<anchor xml:id="nkr_note_add_0017b2201" n="0017b2201"/><anchor xml:id="beg0017b2201" n="0017b2201"/>已<anchor xml:id="end0017b2201"/>矣。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017b2208" cb:place="inline">〔注郭象注至未有物理之形耳。〕</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0017b23"/><lb ed="R015" n="0488b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017b2301">由此一氣至玄至妙，所起於物理之先，故云未有物
<lb ed="X" n="0017b24"/><lb ed="R015" n="0488b06"/>理之形也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017b2405" cb:place="inline">〔注：夫一之所起，起於至一，非起於無。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017b2419" cb:place="inline">夫
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0017c" n="0017c"/>
<lb ed="X" n="0017c01"/><lb ed="R015" n="0488b07"/>一之所起，標也。釋云：起於虗無至妙之一，非起於空
<lb ed="X" n="0017c02"/><lb ed="R015" n="0488b08"/>無也。次云：非無者，玄妙之一氣結也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017c0215" cb:place="inline">〔繫辭云：〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017c0218" cb:place="inline">卽下
<lb ed="X" n="0017c03"/><lb ed="R015" n="0488b09"/>繫也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017c0303" cb:place="inline">〔貞夫一〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017c0306" cb:place="inline">貞者，正也。一者，一氣也。謂天能恒一
<lb ed="X" n="0017c04"/><lb ed="R015" n="0488b10"/>其德，以適天下動者也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017c0410" cb:place="inline">〔注：但幽玄無相。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017c0416" cb:place="inline">道謂之一
<lb ed="X" n="0017c05"/><lb ed="R015" n="0488b11"/>者，寂然無體，不可爲象，至幽至玄，出於象係之表，故
<lb ed="X" n="0017c06"/><lb ed="R015" n="0488b12"/>云一也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017c0604" cb:place="inline">〔注孔釋〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017c0607" cb:place="inline">卽孔穎達，卽唐學士也。繫辭云：一
<lb ed="X" n="0017c07"/><lb ed="R015" n="0488b13"/>陰一陽之謂道，陰陽不測之謂神。孔釋云：在陰爲無
<lb ed="X" n="0017c08"/><lb ed="R015" n="0488b14"/>陰，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0017001" n="0017001"/>陽以之生；在陽爲無陽，陰以之成，故謂之道。<note place="inline">一陰一陽
<lb ed="X" n="0017c09"/><lb ed="R015" n="0488b15"/>釋道字，次釋一云</note>一者，卽虗無不可分別之謂也。然今注意，
<lb ed="X" n="0017c10"/><lb ed="R015" n="0488b16"/>但取末後一句耳。故老子云：冲氣以爲和。老子上是
<lb ed="X" n="0017c11"/><lb ed="R015" n="0488b17"/>道經，下是德經。此卽德經具云：道生一，一生二，二生
<lb ed="X" n="0017c12"/><lb ed="R015" n="0488b18"/>三，三生萬物。萬物負陰而抱陽，冲氣以爲和。然冲氣
<lb ed="X" n="0017c13"/><lb ed="R015" n="0489a01"/>爲和者，卽列子謂：淸輕爲天，濁重爲地，冲和氣者爲
<lb ed="X" n="0017c14"/><lb ed="R015" n="0489a02"/>人。令河上公注云：萬物中皆有元氣，得以和柔，則以
<lb ed="X" n="0017c15"/><lb ed="R015" n="0489a03"/>冲和之氣爲萬物。然人乃萬物中最靈者也，故不相
<lb ed="X" n="0017c16"/><lb ed="R015" n="0489a04"/>違。然彼老子云：三生萬物，萬物負陰而抱陽。注云：萬
<lb ed="X" n="0017c17"/><lb ed="R015" n="0489a05"/>物得陰陽生成，故無不背陰而向陽，含養冲氣以柔
<lb ed="X" n="0017c18"/><lb ed="R015" n="0489a06"/>和。而此冲和之氣，塞乎天地之間，故萬物中皆有冲
<lb ed="X" n="0017c19"/><lb ed="R015" n="0489a07"/>和之氣，而得以長生也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017c1910" cb:place="inline">〔肇公云：元氣含於大象。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017c1919" cb:place="inline">卽
<lb ed="X" n="0017c20"/><lb ed="R015" n="0489a08"/>肇法師寶藏論云耳。法師卽羅什之高弟也，關中四
<lb ed="X" n="0017c21"/><lb ed="R015" n="0489a09"/>聖之一也，德業備於僧傳。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0017c2111" cb:place="inline">〔元氣含於大象〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0017c2117" cb:place="inline">謂混元
<lb ed="X" n="0017c22"/><lb ed="R015" n="0489a10"/>一氣包含於大象，大象隱於圓形。大抄云：隱於無形。
<lb ed="X" n="0017c23"/><lb ed="R015" n="0489a11"/>肇論謂：大音匿於希聲，大象隱於無形。以無形故，無
<lb ed="X" n="0017c24"/><lb ed="R015" n="0489a12"/>所不形，名之曰大象。故老子亦云：大音希聲，大象無
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0018a" n="0018a"/>
<lb ed="X" n="0018a01"/><lb ed="R015" n="0489a13"/>形。今鈔用寶藏論，謂：圓形者，天也。大象隱在於圓形
<lb ed="X" n="0018a02"/><lb ed="R015" n="0489a14"/>之中也。外敎指空爲天，謂天爲圓穹，其形如<g ref="#CB00828">𨫼</g>，故天
<lb ed="X" n="0018a03"/><lb ed="R015" n="0489a15"/>圓地方。若依標云，肇公當依肇論。以義求之，依寶藏
<lb ed="X" n="0018a04"/><lb ed="R015" n="0489a16"/>論，亦可通爲識物之靈。萬物雖同稟此一氣，而有人
<lb ed="X" n="0018a05"/><lb ed="R015" n="0489a17"/>物之殊，故此一氣能爲識物之靈也。以萬物之中，人
<lb ed="X" n="0018a06"/><lb ed="R015" n="0489a18"/>曰最靈，故靈中復有神，神中復有身等者。然此所明
<lb ed="X" n="0018a07"/><lb ed="R015" n="0489b01"/>一氣能生萬物，人爲萬物之靈，乃至形體皆以之爲
<lb ed="X" n="0018a08"/><lb ed="R015" n="0489b02"/>本也。若逆而推之，此之人物始始於一氣也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0018a09"/><lb ed="R015" n="0489b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0018a0901">〔疏：常樂我淨，佛之德也，本乎一心。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0018a0914" cb:place="inline">前科擧其類例，
<lb ed="X" n="0018a10"/><lb ed="R015" n="0489b04"/>此正明果德以心源爲本，卽世尊三覺理圓證窮極
<lb ed="X" n="0018a11"/><lb ed="R015" n="0489b05"/>果之德，故云常樂我淨佛之德也。本乎一心者，卽指
<lb ed="X" n="0018a12"/><lb ed="R015" n="0489b06"/>此一心爲四德之本，然爲對一氣爲乾德之本，故且
<lb ed="X" n="0018a13"/><lb ed="R015" n="0489b07"/>指此一心爲杲德之源，而此一心卽一切染淨諸法
<lb ed="X" n="0018a14"/><lb ed="R015" n="0489b08"/>之源也。故下經云：種種幻化皆生如來圓覺妙心，良
<lb ed="X" n="0018a15"/><lb ed="R015" n="0489b09"/>由諸法皆無自體，皆依圓覺妙心而生起，如幻象無
<lb ed="X" n="0018a16"/><lb ed="R015" n="0489b10"/>體依巾而有，是故一切染淨因果等法皆託眞心而
<lb ed="X" n="0018a17"/><lb ed="R015" n="0489b11"/>起，故指此心爲諸法之源耳。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0018a1712" cb:place="inline">〔一者，是佛實體之源
<lb ed="X" n="0018a18"/><lb ed="R015" n="0489b12"/>故。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0018a1802" cb:place="inline">一切凡聖，眞如自體，常樂我淨，不待修生故。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0018a1819" cb:place="inline">〔對
<lb ed="X" n="0018a19"/><lb ed="R015" n="0489b13"/>揀凡夫妄執常等四倒。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0018a1910" cb:place="inline">爲凡夫迷故，妄執五蘊四
<lb ed="X" n="0018a20"/><lb ed="R015" n="0489b14"/>大無常之法爲常，苦計爲樂，無我計我，不淨計淨。爲
<lb ed="X" n="0018a21"/><lb ed="R015" n="0489b15"/>對揀凡夫此之四種顚倒，故說常樂我淨也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0018a2118" cb:place="inline">〔翻破
<lb ed="X" n="0018a22"/><lb ed="R015" n="0489b16"/>二乘無常等四倒故。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0018a2209" cb:place="inline">世間諸法本非無常、本非是
<lb ed="X" n="0018a23"/><lb ed="R015" n="0489b17"/>苦、本非無我、本非不淨，爲破凡夫執情故說無常等，
<lb ed="X" n="0018a24"/><lb ed="R015" n="0489b18"/>二乘實謂無常等是爲顚倒，爲破二乘如是顚倒故
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0018b" n="0018b"/>
<lb ed="X" n="0018b01"/><lb ed="R015" n="0490a01"/>說常樂我淨也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0018b0107" cb:place="inline">〔眞如自體相者。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0018b0113" cb:place="inline">卽論中總標也。眞
<lb ed="X" n="0018b02"/><lb ed="R015" n="0490a02"/>如者，就性宗言之。眞謂體無僞妄，如謂性無改異。故
<lb ed="X" n="0018b03"/><lb ed="R015" n="0490a03"/>彼起信論云：心眞如者，卽是一法界大總相法門體。
<lb ed="X" n="0018b04"/><lb ed="R015" n="0490a04"/>所謂心性不生不滅，乃至離言說相、離名字相等，唯
<lb ed="X" n="0018b05"/><lb ed="R015" n="0490a05"/>是一心，故名眞如。然眞如有體、相、用三大之別。彼先
<lb ed="X" n="0018b06"/><lb ed="R015" n="0490a06"/>釋體、相二大，今所引卽是彼文。<note place="inline">眞如之體，卽生滅門中本覺，以眞如門唯
<lb ed="X" n="0018b07"/><lb ed="R015" n="0490a07"/>體大故。生滅門中本覺，卽眞如故。生滅門三大，卽眞如三大耳。</note>文云：眞如自體者，謂一
<lb ed="X" n="0018b08"/><lb ed="R015" n="0490a08"/>切凡夫、聲聞、緣覺、菩薩、諸佛，無有增減。此言眞如自
<lb ed="X" n="0018b09"/><lb ed="R015" n="0490a09"/>體，於一切凡聖平等故。凡聖位雖優劣，眞如自體而
<lb ed="X" n="0018b10"/><lb ed="R015" n="0490a10"/>無增減。從本<anchor xml:id="nkr_note_add_0018b1001" n="0018b1001"/><anchor xml:id="beg0018b1001" n="0018b1001"/>已<anchor xml:id="end0018b1001"/>來，性自滿足一切功德。卽總標眞如
<lb ed="X" n="0018b11"/><lb ed="R015" n="0490a11"/>相大，具一切功德也。不但四德，此卽總明德相，所謂
<lb ed="X" n="0018b12"/><lb ed="R015" n="0490a12"/>自體有大智慧光明義故。此卽別明德相，謂眞如體
<lb ed="X" n="0018b13"/><lb ed="R015" n="0490a13"/>上有本覺智明也。次云：遍照法界義故，眞實識知義
<lb ed="X" n="0018b14"/><lb ed="R015" n="0490a14"/>故，自性淸淨心義故。超間此三句，故云乃至。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0018b1418" cb:place="inline">〔常樂
<lb ed="X" n="0018b15"/><lb ed="R015" n="0490a15"/>我淨義故。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0018b1505" cb:place="inline">者，此卽顯眞如體上性德圓備，本來常
<lb ed="X" n="0018b16"/><lb ed="R015" n="0490a16"/>樂我淨也。然茲四德乃眞如實體本有之德，不待修
<lb ed="X" n="0018b17"/><lb ed="R015" n="0490a17"/>生，故云性自滿足。然論云：一切凡夫乃至諸佛無有
<lb ed="X" n="0018b18"/><lb ed="R015" n="0490a18"/>增減。若爾，此四德通凡聖也。今云是佛實體之德者，
<lb ed="X" n="0018b19"/><lb ed="R015" n="0490b01"/>在凡夫則隱、在佛則顯，今就顯說，故名爲如來藏。此
<lb ed="X" n="0018b20"/><lb ed="R015" n="0490b02"/>卽結眞如相大，隨流闕淨而不減，能出生如來，故名
<lb ed="X" n="0018b21"/><lb ed="R015" n="0490b03"/>曰如來藏，亦名如來法身。此眞如相大，本具恒沙性
<lb ed="X" n="0018b22"/><lb ed="R015" n="0490b04"/>德，爲萬德之依止，故亦名如來法身。問：今何用生滅
<lb ed="X" n="0018b23"/><lb ed="R015" n="0490b05"/>門義耶？答：彼論一心爲本，於中有心眞如、心生滅二
<lb ed="X" n="0018b24"/><lb ed="R015" n="0490b06"/>門。心眞如門具茲四德，生滅門始本不二亦是四德。
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0018c" n="0018c"/>
<lb ed="X" n="0018c01"/><lb ed="R015" n="0490b07"/>今用眞如門四德，却用生滅門義者，以眞如門唯體
<lb ed="X" n="0018c02"/><lb ed="R015" n="0490b08"/>故，以生滅門中眞如亦本於一心故。又眞如門其體
<lb ed="X" n="0018c03"/><lb ed="R015" n="0490b09"/>平等離一切相故，生滅門雖有諸義而差別之相等
<lb ed="X" n="0018c04"/><lb ed="R015" n="0490b10"/>同一味，唯一眞如依業識生滅相示故，返生滅識相
<lb ed="X" n="0018c05"/><lb ed="R015" n="0490b11"/>恒沙染法表示眞如恒沙性德故。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0018c0514" cb:place="inline">〔二、對揀凡夫二
<lb ed="X" n="0018c06"/><lb ed="R015" n="0490b12"/>乘。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0018c0602" cb:place="inline">者，雙標所揀。由凡夫迷自<anchor xml:id="nkr_note_add_0018c0601" n="0018c0601"/><anchor xml:id="beg0018c0601" n="0018c0601"/>己<anchor xml:id="end0018c0601"/>如來藏法身本來
<lb ed="X" n="0018c07"/><lb ed="R015" n="0490b13"/>常樂我淨故，妄計五蘊常樂我淨。先揀凡夫色是不
<lb ed="X" n="0018c08"/><lb ed="R015" n="0490b14"/>淨，妄計爲淨；受是苦，妄計爲樂；想行無我，妄計爲我；
<lb ed="X" n="0018c09"/><lb ed="R015" n="0490b15"/>識是無常，妄計爲常。如是四種妄計，名爲顚倒。是故
<lb ed="X" n="0018c10"/><lb ed="R015" n="0490b16"/>佛於種種經中，令修不淨觀、苦觀、無常觀、無我觀，以
<lb ed="X" n="0018c11"/><lb ed="R015" n="0490b17"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0018001" n="0018001"/>將對治等。以將此四觀，對治如上所執四種顚倒，故
<lb ed="X" n="0018c12"/><lb ed="R015" n="0490b18"/>云對治所執生死五蘊常樂我淨。能對治是四觀，所
<lb ed="X" n="0018c13"/><lb ed="R015" n="0491a01"/>對治是妄計所執之病。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0018c1310" cb:place="inline">〔然猶未顯所迷法身常樂
<lb ed="X" n="0018c14"/><lb ed="R015" n="0491a02"/>我淨。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0018c1403" cb:place="inline">此下顯二乘之過，破無常等四倒。我計無我，
<lb ed="X" n="0018c15"/><lb ed="R015" n="0491a03"/>凡夫妄計五蘊爲我，令修無我觀，以破其執情。二乘
<lb ed="X" n="0018c16"/><lb ed="R015" n="0491a04"/>不達此理，稟此修行，實謂無我，亦成顚倒。以未達無
<lb ed="X" n="0018c17"/><lb ed="R015" n="0491a05"/>我法中有眞我故，計爲無我，故云我計無我。常計無
<lb ed="X" n="0018c18"/><lb ed="R015" n="0491a06"/>常，淨計不淨，樂計爲苦，五蘊諸法卽是眞常，本來眞
<lb ed="X" n="0018c19"/><lb ed="R015" n="0491a07"/>淨，本有眞樂，准上知之。以爲煩惱之所覆故。雖生此
<lb ed="X" n="0018c20"/><lb ed="R015" n="0491a08"/>想，不達其義，如是四倒自何而有？以爲煩惱覆眞常、
<lb ed="X" n="0018c21"/><lb ed="R015" n="0491a09"/>樂、我、淨故。雖生無我等想，不達無我法中有眞我、眞
<lb ed="X" n="0018c22"/><lb ed="R015" n="0491a10"/>常等義故。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0018c2205" cb:place="inline">〔注：此上正破二乘。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0018c2212" cb:place="inline">等。問：孔目云：菩薩滅
<lb ed="X" n="0018c23"/><lb ed="R015" n="0491a11"/>倒。今此不破菩薩，何邪？答：此唯破小，蓋取菩薩達眞
<lb ed="X" n="0018c24"/><lb ed="R015" n="0491a12"/>常樂我淨故。如云：諸佛菩薩所有正法。又大鈔云：智
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0019a" n="0019a"/>
<lb ed="X" n="0019a01"/><lb ed="R015" n="0491a13"/>人安徐入水，喩佛菩薩。卽知此中不破菩薩，明矣。問：
<lb ed="X" n="0019a02"/><lb ed="R015" n="0491a14"/>涅槃四德，雖曰顯性，乃是漸宗。何以引而爲序邪？答：
<lb ed="X" n="0019a03"/><lb ed="R015" n="0491a15"/>通序顯理，未局於敎。問：華嚴明說一眞法界，故叙法
<lb ed="X" n="0019a04"/><lb ed="R015" n="0491a16"/>界爲宗本。祖師諸經儀式，莫不皆然。今此圓覺，何處
<lb ed="X" n="0019a05"/><lb ed="R015" n="0491a17"/>說四德邪？答：今言四德者，且約對乾道之德有四故。
<lb ed="X" n="0019a06"/><lb ed="R015" n="0491a18"/>又且依涅槃所說四德，對治四病故。若此覺心，卽萬
<lb ed="X" n="0019a07"/><lb ed="R015" n="0491b01"/>德之總，何所不具邪？</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019a0709" cb:place="inline">〔我者，卽是佛義。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019a0715" cb:place="inline">上卽顯過，此
<lb ed="X" n="0019a08"/><lb ed="R015" n="0491b02"/>正顯德。無我法中不迷眞我，是名如來。常者是法身
<lb ed="X" n="0019a09"/><lb ed="R015" n="0491b03"/>義，無常法中不迷眞常，是名法身。樂者是涅槃義，於
<lb ed="X" n="0019a10"/><lb ed="R015" n="0491b04"/>苦法中不迷眞樂，卽是涅槃。淨者是法義，不淨法中
<lb ed="X" n="0019a11"/><lb ed="R015" n="0491b05"/>不迷眞淨，是無爲法。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019a1109" cb:place="inline">〔注：正顯眞實四德。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019a1116" cb:place="inline">此約顯德，
<lb ed="X" n="0019a12"/><lb ed="R015" n="0491b06"/>次文約迷悟。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019a1206" cb:place="inline">〔汝等比丘！云何言有我想流轉生死？。〕</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0019a13"/><lb ed="R015" n="0491b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019a1301">責凡夫計常樂我淨四倒。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019a1311" cb:place="inline">〔汝等若言：我亦修習無
<lb ed="X" n="0019a14"/><lb ed="R015" n="0491b08"/>常、苦、無我等想。是三種修無有實義。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019a1415" cb:place="inline">責二乘執無
<lb ed="X" n="0019a15"/><lb ed="R015" n="0491b09"/>常等四倒三修法者，彼經？哀嘆品云：無常、苦、無我是
<lb ed="X" n="0019a16"/><lb ed="R015" n="0491b10"/>三修法，屬生死故劣。然不言空者，以空是正解脫故，
<lb ed="X" n="0019a17"/><lb ed="R015" n="0491b11"/>空非生死，故唯三想。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019a1709" cb:place="inline">〔注：略於不淨，但言三者，就勝
<lb ed="X" n="0019a18"/><lb ed="R015" n="0491b12"/>說故。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019a1803" cb:place="inline">淸涼云：是三修法屬生死故劣，以正解脫卽
<lb ed="X" n="0019a19"/><lb ed="R015" n="0491b13"/>是眞淨故。若爾，此云就勝說，得不相違否？然此四種
<lb ed="X" n="0019a20"/><lb ed="R015" n="0491b14"/>雖則俱是二乘所執之病，於中此三妄計義勝故空，
<lb ed="X" n="0019a21"/><lb ed="R015" n="0491b15"/>是正解脫卽是眞淨，非顚倒故。淸涼云劣者，約生死
<lb ed="X" n="0019a22"/><lb ed="R015" n="0491b16"/>義故。今云就勝說者，約所執之病勝故。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019a2216" cb:place="inline">〔我今當說
<lb ed="X" n="0019a23"/><lb ed="R015" n="0491b17"/>勝三修法。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019a2305" cb:place="inline">卽總標許說。次文釋義，顯眞實四德。標
<lb ed="X" n="0019a24"/><lb ed="R015" n="0491b18"/>亦三者，以對前故。演義四中，具明苦者計樂，樂者計
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0019b" n="0019b"/>
<lb ed="X" n="0019b01"/><lb ed="R015" n="0492a01"/>苦，是顚倒法云云。廣叙凡夫、二乘兩重四倒，上句凡
<lb ed="X" n="0019b02"/><lb ed="R015" n="0492a02"/>夫，下句二乘。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019b0206" cb:place="inline">〔有如是等四顚倒法云云。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019b0216" cb:place="inline">雙結四倒，
<lb ed="X" n="0019b03"/><lb ed="R015" n="0492a03"/>如注云云。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019b0305" cb:place="inline">〔世間亦有常、樂、我、淨。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019b0313" cb:place="inline">前文雙責凡夫二
<lb ed="X" n="0019b04"/><lb ed="R015" n="0492a04"/>乘四倒，次許說勝三修法，又其次雙結兩重四倒，此
<lb ed="X" n="0019b05"/><lb ed="R015" n="0492a05"/>卽正顯世間凡小二種迷悟。世間迷者，凡夫妄計常
<lb ed="X" n="0019b06"/><lb ed="R015" n="0492a06"/>樂我淨，是爲四倒。世間悟者，二乘能作無我等四觀，
<lb ed="X" n="0019b07"/><lb ed="R015" n="0492a07"/>對治四倒故。出世亦有常樂我淨，此正顯出世間迷
<lb ed="X" n="0019b08"/><lb ed="R015" n="0492a08"/>悟。所謂迷者，卽二乘所修。樂者，計苦等，猶迷眞實四
<lb ed="X" n="0019b09"/><lb ed="R015" n="0492a09"/>德故。悟者，無我法中有眞我故。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019b0913" cb:place="inline">〔世間法者，有字無
<lb ed="X" n="0019b10"/><lb ed="R015" n="0492a10"/>義。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019b1002" cb:place="inline">凡夫妄計常樂我淨，二乘未悟眞實四德故。出
<lb ed="X" n="0019b11"/><lb ed="R015" n="0492a11"/>世法者，有字有義，以顯眞實常樂我淨故。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019b1117" cb:place="inline">〔何以故？
<lb ed="X" n="0019b12"/><lb ed="R015" n="0492a12"/>世間之法有顚倒故不知義。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019b1212" cb:place="inline">徵釋世間無義顚倒
<lb ed="X" n="0019b13"/><lb ed="R015" n="0492a13"/>者，卽想顚倒、心顚倒、見顚倒，謂苦中見樂、樂中見苦
<lb ed="X" n="0019b14"/><lb ed="R015" n="0492a14"/>等，乃至二種四倒，因此三倒而有，由是於眞實四德
<lb ed="X" n="0019b15"/><lb ed="R015" n="0492a15"/>不知於義。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019b1505" cb:place="inline">〔何等爲義？〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019b1509" cb:place="inline">徵釋出世有義勝三修法，約
<lb ed="X" n="0019b16"/><lb ed="R015" n="0492a16"/>迷悟以顯眞實四德。無我者名爲生死，二乘以五蘊
<lb ed="X" n="0019b17"/><lb ed="R015" n="0492a17"/>爲無我，猶迷眞我故名爲生死，卽變易生死。我者名
<lb ed="X" n="0019b18"/><lb ed="R015" n="0492a18"/>爲如來，謂悟無我中眞我卽是如來。無常者聲聞緣
<lb ed="X" n="0019b19"/><lb ed="R015" n="0492b01"/>覺迷眞常之理故。常者如來法身，悟無常法卽是眞
<lb ed="X" n="0019b20"/><lb ed="R015" n="0492b02"/>常。苦者一切外道二乘以智爲雜毒、形爲桎梏，故<g ref="#CB01926">灰</g>
<lb ed="X" n="0019b21"/><lb ed="R015" n="0492b03"/>身滅智全同外道。四安樂行中外道因果俱苦，二乘
<lb ed="X" n="0019b22"/><lb ed="R015" n="0492b04"/>因苦果樂，菩薩因果俱樂。樂者卽是涅槃，悟眞樂本
<lb ed="X" n="0019b23"/><lb ed="R015" n="0492b05"/>有是眞涅槃。不淨者卽有爲法，前約正解脫不屬揀，
<lb ed="X" n="0019b24"/><lb ed="R015" n="0492b06"/>今顯眞實四德亦屬所揀，以是有爲法故。淨者諸佛
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0019c" n="0019c"/>
<lb ed="X" n="0019c01"/><lb ed="R015" n="0492b07"/>菩薩所有正法乃至知義，悟眞淨故卽諸佛菩薩無
<lb ed="X" n="0019c02"/><lb ed="R015" n="0492b08"/>爲法顯示不倒，以不倒故知字知義。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019c0215" cb:place="inline">〔若欲〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019c0217" cb:place="inline">下結勸
<lb ed="X" n="0019c03"/><lb ed="R015" n="0492b09"/>離過修德。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019c0305" cb:place="inline">〔注云云。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019c0308" cb:place="inline">更有如雲之義，而不具書，故曰
<lb ed="X" n="0019c04"/><lb ed="R015" n="0492b10"/>云云。彼文具云：諸比丘承言，請佛住世。乃至云：汝等
<lb ed="X" n="0019c05"/><lb ed="R015" n="0492b11"/>當知，先所修習無常等想，非是眞實。然皆結勸之文。
<lb ed="X" n="0019c06"/><lb ed="R015" n="0492b12"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0019c0601" n="0019c0601"/><anchor xml:id="beg0019c0601" n="0019c0601"/>已<anchor xml:id="end0019c0601"/>上卽法說。自此下喩說。喩說有二：一、春池失珠喩，
<lb ed="X" n="0019c07"/><lb ed="R015" n="0492b13"/>亦云春池瓦礫喩。二、良醫斷乳喩，譬如春時，乃至得
<lb ed="X" n="0019c08"/><lb ed="R015" n="0492b14"/>琉璃寶。就此喩中，曲分三喩：一、求珠取僞喩，喩二乘
<lb ed="X" n="0019c09"/><lb ed="R015" n="0492b15"/>證無常、苦、空、無我、不眞實，歡喜持出，乃至水中。二、知
<lb ed="X" n="0019c10"/><lb ed="R015" n="0492b16"/>僞非眞喩，喩二乘知先所修非是眞實，有一智人，乃
<lb ed="X" n="0019c11"/><lb ed="R015" n="0492b17"/>至得珠。三、捨僞取眞喩，喩二乘得眞、常、樂、我、淨。汝等
<lb ed="X" n="0019c12"/><lb ed="R015" n="0492b18"/>比丘，乃至以爲眞實，責其取僞，令知前非。汝等應當，
<lb ed="X" n="0019c13"/><lb ed="R015" n="0493a01"/>乃至常、樂、淨想，合前諸人不得方便，競提瓦礫，結勸
<lb ed="X" n="0019c14"/><lb ed="R015" n="0493a02"/>令修眞實四德。復應當知，先所修習四法想者，悉是
<lb ed="X" n="0019c15"/><lb ed="R015" n="0493a03"/>顚倒，合前歡喜持出，勸令知僞非眞。大鈔云：四法相
<lb ed="X" n="0019c16"/><lb ed="R015" n="0493a04"/>貌，本經<anchor xml:id="nkr_note_orig_0019001" n="0019001"/>忽然。此略抄云：四法想者，於義頗通。大抄於
<lb ed="X" n="0019c17"/><lb ed="R015" n="0493a05"/>經有據，且依大抄。欲得眞實，乃至常、樂、淨想，合前智
<lb ed="X" n="0019c18"/><lb ed="R015" n="0493a06"/>人善巧出寶，勸修眞實四德。欲得修習眞實四德，應
<lb ed="X" n="0019c19"/><lb ed="R015" n="0493a07"/>如智人善巧方便。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0019c1908" cb:place="inline">〔注：此上約法約喩，對二乘四倒，
<lb ed="X" n="0019c20"/><lb ed="R015" n="0493a08"/>重顯四德。此下聲聞云云。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0019c2011" cb:place="inline">此云此上，大鈔云：次下。
<lb ed="X" n="0019c21"/><lb ed="R015" n="0493a09"/>此云此下，聲聞，大鈔云：謂聲聞。然若據前是春池瓦
<lb ed="X" n="0019c22"/><lb ed="R015" n="0493a10"/>礫喩，此後是良醫斷乳喩，似乎略鈔可取。何者？此上
<lb ed="X" n="0019c23"/><lb ed="R015" n="0493a11"/>亦是約法約喩，此上此下之言，卽結前生後也。然奈
<lb ed="X" n="0019c24"/><lb ed="R015" n="0493a12"/>何文云：重顯四德。明知重顯之言，意屬後喩。蓋鈔中
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0020a" n="0020a"/>
<lb ed="X" n="0020a01"/><lb ed="R015" n="0493a13"/>略去能喩之文，故有聲聞難佛，舊醫用乳等言。若爾，
<lb ed="X" n="0020a02"/><lb ed="R015" n="0493a14"/>則依於大鈔，文義相屬，甚可取也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020a0214" cb:place="inline">〔注：舊醫用乳，新
<lb ed="X" n="0020a03"/><lb ed="R015" n="0493a15"/>醫斷乳後復用乳。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020a0308" cb:place="inline">彼經第二云：譬如國王暗鈍少
<lb ed="X" n="0020a04"/><lb ed="R015" n="0493a16"/>知，有一醫師性復頑嚚，王賜厚祿療治衆病，純以乳
<lb ed="X" n="0020a05"/><lb ed="R015" n="0493a17"/>藥亦不知病，雖加乳藥而不善解。復有明醫曉八種
<lb ed="X" n="0020a06"/><lb ed="R015" n="0493a18"/>術，療治衆病知諸方藥，是時舊醫反生貢高輕慢之
<lb ed="X" n="0020a07"/><lb ed="R015" n="0493b01"/>心。是時明醫卽爲王說種種醫方，方知舊醫無知，遂
<lb ed="X" n="0020a08"/><lb ed="R015" n="0493b02"/>便逐出。是時新醫而語王曰：願王宣令一切國內，不
<lb ed="X" n="0020a09"/><lb ed="R015" n="0493b03"/>得復服舊醫乳藥。卽以衆味和合其藥，以療衆病無
<lb ed="X" n="0020a10"/><lb ed="R015" n="0493b04"/>不得差。其後不久王復得病，卽命新醫云何當治？是
<lb ed="X" n="0020a11"/><lb ed="R015" n="0493b05"/>時醫者復語王曰：應用乳藥<note place="inline">云云</note>。然凡夫執我卽舊
<lb ed="X" n="0020a12"/><lb ed="R015" n="0493b06"/>醫用乳，佛說無我卽新醫斷乳，於無我中指出眞我，
<lb ed="X" n="0020a13"/><lb ed="R015" n="0493b07"/>卽後復用乳。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020a1306" cb:place="inline">〔後法合云。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020a1310" cb:place="inline">文有四節。汝等當知下，擧
<lb ed="X" n="0020a14"/><lb ed="R015" n="0493b08"/>要令知。外道言我下，合舊醫用乳。如虫食木者，以偶
<lb ed="X" n="0020a15"/><lb ed="R015" n="0493b09"/>成字故，有字而無義故。佛唱言無我下，合新醫斷乳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0020a16"/><lb ed="R015" n="0493b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020a1601">〔調生故。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020a1604" cb:place="inline">者，爲調伏凡夫邪見衆生故，說於無我。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0020a17"/><lb ed="R015" n="0493b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020a1701">〔爲知時故。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020a1705" cb:place="inline">者，喩中爲欲令知時不堪故，令其斷乳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0020a18"/><lb ed="R015" n="0493b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020a1801">〔說有我者乃至汝當修習。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020a1811" cb:place="inline">合後復用乳。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020a1816" cb:place="inline">〔如來說
<lb ed="X" n="0020a19"/><lb ed="R015" n="0493b13"/>我。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020a1902" cb:place="inline">者，非如凡夫外道所計吾我。如彼良醫善知方
<lb ed="X" n="0020a20"/><lb ed="R015" n="0493b14"/>藥，爲調病故令斷於乳，實非斷乳；如來亦爾，爲調伏
<lb ed="X" n="0020a21"/><lb ed="R015" n="0493b15"/>衆生故說於無我，雖說無我實非無我。所言無我者，
<lb ed="X" n="0020a22"/><lb ed="R015" n="0493b16"/>無我法中有於眞我，汝當如是修習。徵曰：</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020a2217" cb:place="inline">〔何者是
<lb ed="X" n="0020a23"/><lb ed="R015" n="0493b17"/>我？〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020a2302" cb:place="inline">答云：</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020a2304" cb:place="inline">〔若法是實、是眞、是常、是主、是依、性不變者，
<lb ed="X" n="0020a24"/><lb ed="R015" n="0493b18"/>是名爲我。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020a2405" cb:place="inline">此卽無我法中說有我也。所謂我者，卽
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0020b" n="0020b"/>
<lb ed="X" n="0020b01"/><lb ed="R015" n="0494a01"/>眞常主宰性不變者是。然猶未顯眞我之體，非但無
<lb ed="X" n="0020b02"/><lb ed="R015" n="0494a02"/>我便名眞我也。正顯眞我者，如次引第五云耳。又一
<lb ed="X" n="0020b03"/><lb ed="R015" n="0494a03"/>德互具諸德，故云是眞是常等也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020b0314" cb:place="inline">〔第五卷亦云：又
<lb ed="X" n="0020b04"/><lb ed="R015" n="0494a04"/>解脫者名爲不空乃至空者不空者。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020b0415" cb:place="inline">等旣無諸法，
<lb ed="X" n="0020b05"/><lb ed="R015" n="0494a05"/>不可謂不空，如甁無水也。旣有眞實四德，不可謂空，
<lb ed="X" n="0020b06"/><lb ed="R015" n="0494a06"/>善色常樂我淨，不動不變，顯有眞我之體，如甁色香
<lb ed="X" n="0020b07"/><lb ed="R015" n="0494a07"/>味觸四塵具故。旣以四德爲實體，如以四塵爲甁體，
<lb ed="X" n="0020b08"/><lb ed="R015" n="0494a08"/>卽知四德是實體之德也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020b0811" cb:place="inline">〔解脫者，名爲不空。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020b0818" cb:place="inline">或謂
<lb ed="X" n="0020b09"/><lb ed="R015" n="0494a09"/>應云空不空文脫一空字，意云文中具空不空義故。
<lb ed="X" n="0020b10"/><lb ed="R015" n="0494a10"/>今謂不然，文云解脫者名爲不空，當知不空之言屬
<lb ed="X" n="0020b11"/><lb ed="R015" n="0494a11"/>於解脫也。曾親撿經文，但云名爲不空，理無疑也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0020b12"/><lb ed="R015" n="0494a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020b1201">〔於非苦中生於苦想。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020b1209" cb:place="inline">此下又引第七者，顯四德是
<lb ed="X" n="0020b13"/><lb ed="R015" n="0494a13"/>一切佛法之本，故迦葉迷之便成邪見，今悟方名正
<lb ed="X" n="0020b14"/><lb ed="R015" n="0494a14"/>見。彼經具云：佛吿迦葉：謂四倒者，於非苦中生於苦
<lb ed="X" n="0020b15"/><lb ed="R015" n="0494a15"/>想，名曰顚倒。非苦者，名爲如來。生苦想者，謂於如來
<lb ed="X" n="0020b16"/><lb ed="R015" n="0494a16"/>無常變異<note place="inline">二乘謂如來亦屬無常變異</note>。若言如來捨此苦身入於
<lb ed="X" n="0020b17"/><lb ed="R015" n="0494a17"/>涅槃，如薪盡火滅，是名於非苦中生於苦想<note place="inline">二乘謂佛厭苦
<lb ed="X" n="0020b18"/><lb ed="R015" n="0494a18"/>入滅取於<g ref="#CB01926">灰</g>斷，由是自取<g ref="#CB01926">灰</g>斷，是爲顚倒</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020b1817" cb:place="inline">〔注云云。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020b1820" cb:place="inline">超簡苦倒未盡之文，
<lb ed="X" n="0020b19"/><lb ed="R015" n="0494b01"/>又超常倒之文。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020b1907" cb:place="inline">〔注：餘三例云。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020b1912" cb:place="inline">例字，准大鈔乃倒字。
<lb ed="X" n="0020b20"/><lb ed="R015" n="0494b02"/>彼經文亦云謂四倒者，鈔中<anchor xml:id="nkr_note_add_0020b2001" n="0020b2001"/><anchor xml:id="beg0020b2001" n="0020b2001"/>已<anchor xml:id="end0020b2001"/>引苦倒竟，合應云餘
<lb ed="X" n="0020b21"/><lb ed="R015" n="0494b03"/>三倒，宜從大鈔倒字爲正。三字或云二字，以次注唯
<lb ed="X" n="0020b22"/><lb ed="R015" n="0494b04"/>二故，却將次前無常變異之文配常倒之義。然此說
<lb ed="X" n="0020b23"/><lb ed="R015" n="0494b05"/>無理。若照經文，次注果脫常倒之文，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0020001" n="0020001"/>二字無爽。若云
<lb ed="X" n="0020b24"/><lb ed="R015" n="0494b06"/>無常變異之文配常倒者，恐妨彼經文。以彼經於苦
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0020c" n="0020c"/>
<lb ed="X" n="0020c01"/><lb ed="R015" n="0494b07"/>倒之後，連次叙常倒云：無常常想，常無常想，是名顚
<lb ed="X" n="0020c02"/><lb ed="R015" n="0494b08"/>倒。無常者，名不修空。不修空故，知壽促。若有說者，言
<lb ed="X" n="0020c03"/><lb ed="R015" n="0494b09"/>不修空寂得長壽者，是名顚倒。若然者，此等之文超
<lb ed="X" n="0020c04"/><lb ed="R015" n="0494b10"/>簡在次前云云中也。以此推之，改三字爲二字頗宜，
<lb ed="X" n="0020c05"/><lb ed="R015" n="0494b11"/>但不可將無常變異之文配於常倒。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020c0515" cb:place="inline">〔注：世間說我
<lb ed="X" n="0020c06"/><lb ed="R015" n="0494b12"/>無有佛性。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020c0605" cb:place="inline">等。彼經具云：無我我想，我無我想，是名
<lb ed="X" n="0020c07"/><lb ed="R015" n="0494b13"/>顚倒。世間之人亦說有我，雖說有我，無有佛性，是則
<lb ed="X" n="0020c08"/><lb ed="R015" n="0494b14"/>名爲於無我中而生我想，是名顚倒。佛法有我，卽是
<lb ed="X" n="0020c09"/><lb ed="R015" n="0494b15"/>佛性，世間之人說佛法無我，名我中生無我想云云。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0020c10"/><lb ed="R015" n="0494b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020c1001">〔注如來非雜食。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020c1007" cb:place="inline">等。彼經具云：淨不淨想，是名顚倒。
<lb ed="X" n="0020c11"/><lb ed="R015" n="0494b17"/>淨者常住，非雜食身、非煩惱身、非是肉身、非是筋骨
<lb ed="X" n="0020c12"/><lb ed="R015" n="0494b18"/>繫縛之身。若有說言：如來非雜食身等，盡是顚倒。我
<lb ed="X" n="0020c13"/><lb ed="R015" n="0495a01"/>今亦說如來藏云云。如來先說無我者，爲除病故，令
<lb ed="X" n="0020c14"/><lb ed="R015" n="0495a02"/>修無我，非眞無我也。猶苦味塗乳，令子不飮。今說如
<lb ed="X" n="0020c15"/><lb ed="R015" n="0495a03"/>來藏眞常等，二乘實執前聞，不肯領悟，猶洗乳令飮，
<lb ed="X" n="0020c16"/><lb ed="R015" n="0495a04"/>子疑不飮。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020c1605" cb:place="inline">〔云云。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020c1607" cb:place="inline">者，迦葉又難，佛又以額珠喩示等。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0020c17"/><lb ed="R015" n="0495a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020c1701">〔第三十七卷又云：〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020c1708" cb:place="inline">等大鈔云：第三十卷以大鈔爲
<lb ed="X" n="0020c18"/><lb ed="R015" n="0495a06"/>正。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020c1802" cb:place="inline">〔四念處。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020c1805" cb:place="inline">四謂身、受、心、法，念謂念、慧。此四是念、慧
<lb ed="X" n="0020c19"/><lb ed="R015" n="0495a07"/>所安住處，故名四念處，亦名念住。以慧守境，由念得
<lb ed="X" n="0020c20"/><lb ed="R015" n="0495a08"/>住故。必要四者，從麤至細，對治四倒故；觀四顚倒，趣
<lb ed="X" n="0020c21"/><lb ed="R015" n="0495a09"/>入四諦故。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020c2105" cb:place="inline">〔觀身不淨。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020c2109" cb:place="inline">不淨有五，謂種子、住處、自相、
<lb ed="X" n="0020c22"/><lb ed="R015" n="0495a10"/>自性、究竟不淨。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020c2207" cb:place="inline">〔觀受是苦。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020c2211" cb:place="inline">受有三種，謂苦受卽苦
<lb ed="X" n="0020c23"/><lb ed="R015" n="0495a11"/>苦，樂受卽壞苦，捨受卽行苦。以其情塵生諸受故計
<lb ed="X" n="0020c24"/><lb ed="R015" n="0495a12"/>之爲樂，是故觀其苦受等以爲對治。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0020c2415" cb:place="inline">〔觀心無常。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0020c2419" cb:place="inline">觀
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0021a" n="0021a"/>
<lb ed="X" n="0021a01"/><lb ed="R015" n="0495a13"/>心念念生滅，誰受此樂？</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021a0110" cb:place="inline">〔觀法無我。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021a0114" cb:place="inline">想、行二蘊，無有
<lb ed="X" n="0021a02"/><lb ed="R015" n="0495a14"/>我故。<anchor xml:id="nkr_note_add_0021a0201" n="0021a0201"/><anchor xml:id="beg0021a0201" n="0021a0201"/>已<anchor xml:id="end0021a0201"/>上四觀，對治凡夫計淨等四倒。然此四念處，
<lb ed="X" n="0021a03"/><lb ed="R015" n="0495a15"/>以身、受、心、法爲次者，對治之門，從麤至細故。色身最
<lb ed="X" n="0021a04"/><lb ed="R015" n="0495a16"/>麤，故先觀之。受領外境，望身爲次。心不約境，細於前
<lb ed="X" n="0021a05"/><lb ed="R015" n="0495a17"/>二，又以爲次。法最爲細，又爲其次。其所對治四種顚
<lb ed="X" n="0021a06"/><lb ed="R015" n="0495a18"/>倒，以常、樂、我、淨爲次者，從重至輕爲次故。常倒最重，
<lb ed="X" n="0021a07"/><lb ed="R015" n="0495b01"/>故以爲初。以計心王爲常，故生邪見。以邪見故，無因
<lb ed="X" n="0021a08"/><lb ed="R015" n="0495b02"/>果善惡故。樂爲次者，但計妄樂，未必邪見，生過淺故。
<lb ed="X" n="0021a09"/><lb ed="R015" n="0495b03"/>我又居次者，計有主宰，不礙修行故。淨爲最末者，計
<lb ed="X" n="0021a10"/><lb ed="R015" n="0495b04"/>身爲淨，但生妄貪，無大過故。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021a1012" cb:place="inline">〔注：此通大小乘修。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021a1019" cb:place="inline">此
<lb ed="X" n="0021a11"/><lb ed="R015" n="0495b05"/>念處觀有二種觀：一、約相觀世俗，通大、小乘修；二、約
<lb ed="X" n="0021a12"/><lb ed="R015" n="0495b06"/>性觀勝義，唯大乘修。約相通大、小乘修者，但假、實異
<lb ed="X" n="0021a13"/><lb ed="R015" n="0495b07"/>故。若小乘觀身不淨，不知緣假故；若大乘所觀，但知
<lb ed="X" n="0021a14"/><lb ed="R015" n="0495b08"/>緣假，不計其實。旣不觀性空，但觀緣假，故云約相觀
<lb ed="X" n="0021a15"/><lb ed="R015" n="0495b09"/>世俗。然據鈔文，唯約小乘一重四倒；今據注文，通大、
<lb ed="X" n="0021a16"/><lb ed="R015" n="0495b10"/>小乘修，故作是釋。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021a1608" cb:place="inline">〔又諸法無行經云：觀身畢竟空。〕</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0021a17"/><lb ed="R015" n="0495b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021a1701">等，此約性。唯大乘觀性空，對治小乘計不淨等四倒。
<lb ed="X" n="0021a18"/><lb ed="R015" n="0495b12"/>觀身旣空，卽無不淨，是故小乘作不淨觀，亦是顚倒。
<lb ed="X" n="0021a19"/><lb ed="R015" n="0495b13"/>然前約相，此約性。若大集經、瑜伽論等，約大乘性、相
<lb ed="X" n="0021a20"/><lb ed="R015" n="0495b14"/>雙觀等，卽如上大乘通性、相之義。若華嚴疏鈔，但大、
<lb ed="X" n="0021a21"/><lb ed="R015" n="0495b15"/>小乘相對性、相說之。又彼約通、別觀之。別觀者，義見
<lb ed="X" n="0021a22"/><lb ed="R015" n="0495b16"/>前文，其身、受、心、法各別而觀。通觀者，以身、受、心、法俱
<lb ed="X" n="0021a23"/><lb ed="R015" n="0495b17"/>合五蘊，五蘊皆身，故唯觀於身。淨名經云：是身如聚
<lb ed="X" n="0021a24"/><lb ed="R015" n="0495b18"/>沫，不可撮磨<note place="inline">若別觀此，是色如聚沫故</note>；是身如泡，不可久立<note place="inline">受如水泡</note>；
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0021b" n="0021b"/>
<lb ed="X" n="0021b01"/><lb ed="R015" n="0496a01"/>是身如焰，從渴愛生<note place="inline">想如熱焰</note>；是身如芭蕉，中無有實<note place="inline">行如
<lb ed="X" n="0021b02"/><lb ed="R015" n="0496a02"/>芭蕉</note>；是身如幻，從顚倒生<note place="inline">諸識如幻</note>。然彼經五蘊皆言其身，
<lb ed="X" n="0021b03"/><lb ed="R015" n="0496a03"/>故云通觀。然以義求之，別觀通大、小乘，通觀唯大乘
<lb ed="X" n="0021b04"/><lb ed="R015" n="0496a04"/>也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021b0402" cb:place="inline">〔唯識論五位中第五究竟位。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021b0413" cb:place="inline">一、資粮位<note place="inline">三賢</note>，二、加
<lb ed="X" n="0021b05"/><lb ed="R015" n="0496a05"/>行位<note place="inline">十向之後別立此名爲入見道，復起加行伏除二取</note>，三、通達位<note place="inline">見道初地有三心，謂
<lb ed="X" n="0021b06"/><lb ed="R015" n="0496a06"/>入心、住心、出心，此是卽初地入心</note>，四、修道位<note place="inline">從初地住心至金剛無間</note>，五、究竟位
<lb ed="X" n="0021b07"/><lb ed="R015" n="0496a07"/><note place="inline">金剛心解脫道中盡未來際皆此位收</note>。然茲五位或開加行爲四，謂煗、
<lb ed="X" n="0021b08"/><lb ed="R015" n="0496a08"/>頂、忍等。問：唯識四德是權敎，今何引證耶？答：但取彼
<lb ed="X" n="0021b09"/><lb ed="R015" n="0496a09"/>諸佛雖說無量法門究竟果位，爲顯四德之義。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021b0919" cb:place="inline">〔東
<lb ed="X" n="0021b10"/><lb ed="R015" n="0496a10"/>方雙乃至北方雙。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021b1008" cb:place="inline">者乃至者，超間之辭。具足應云：
<lb ed="X" n="0021b11"/><lb ed="R015" n="0496a11"/>南方雙者破於苦獲得於樂，西方雙者破於無我而
<lb ed="X" n="0021b12"/><lb ed="R015" n="0496a12"/>得於我。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021b1204" cb:place="inline">〔善男子！此中。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021b1209" cb:place="inline">下引事證成。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021b1214" cb:place="inline">〔我亦如是，乃
<lb ed="X" n="0021b13"/><lb ed="R015" n="0496a13"/>至入大涅槃。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021b1306" cb:place="inline">出<name role="" type="person">娑羅林</name>滅度之所以。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021b1315" cb:place="inline">〔此四雙樹，四
<lb ed="X" n="0021b14"/><lb ed="R015" n="0496a14"/>王典掌。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021b1404" cb:place="inline">東方雙在於佛後，西方雙在於佛前，南方
<lb ed="X" n="0021b15"/><lb ed="R015" n="0496a15"/>雙在於佛足，北方雙在於佛首。佛入滅<anchor xml:id="nkr_note_add_0021b1501" n="0021b1501"/><anchor xml:id="beg0021b1501" n="0021b1501"/>已<anchor xml:id="end0021b1501"/>，東西二雙
<lb ed="X" n="0021b16"/><lb ed="R015" n="0496a16"/>合爲一樹，南北二雙亦合爲一樹，垂覆如來，慘然變
<lb ed="X" n="0021b17"/><lb ed="R015" n="0496a17"/>白，猶如白鶴，名爲鶴樹，亦名<name role="" type="person">娑羅林</name>，此云堅固法。以
<lb ed="X" n="0021b18"/><lb ed="R015" n="0496a18"/>此樹風霜不能改，四時莫能遷，以況世尊法身金剛
<lb ed="X" n="0021b19"/><lb ed="R015" n="0496b01"/>之質，老死不能變，念念不能易，故云娑羅。四王典掌，
<lb ed="X" n="0021b20"/><lb ed="R015" n="0496b02"/>喩佛爲四王護法，故於中入滅也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021b2014" cb:place="inline">〔娑羅雙樹至華
<lb ed="X" n="0021b21"/><lb ed="R015" n="0496b03"/>喩我，果喩樂。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021b2106" cb:place="inline">我是佛義，樂是涅槃義，喩佛爲利二
<lb ed="X" n="0021b22"/><lb ed="R015" n="0496b04"/>乘故，於中入滅也。能喩華果，利無量衆生。所喩唯二
<lb ed="X" n="0021b23"/><lb ed="R015" n="0496b05"/>乘者，且對小故，非不具一切也。以四雙正破小乘四
<lb ed="X" n="0021b24"/><lb ed="R015" n="0496b06"/>倒故。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021b2403" cb:place="inline">〔師子吼言：。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021b2407" cb:place="inline">師子吼菩薩請問如來。佛言：如師
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0021c" n="0021c"/>
<lb ed="X" n="0021c01"/><lb ed="R015" n="0496b07"/>子王自知身力牙齒鋒鋩等，彼經有師子吼品，如來
<lb ed="X" n="0021c02"/><lb ed="R015" n="0496b08"/>何故二月涅槃云云。問二月入滅之所以。答：以春陽
<lb ed="X" n="0021c03"/><lb ed="R015" n="0496b09"/>之月，爲欲破於常見故。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021c0310" cb:place="inline">〔孟冬枯悴云云。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021c0316" cb:place="inline">破於樂故，
<lb ed="X" n="0021c04"/><lb ed="R015" n="0496b10"/>乃至破世我、世淨故。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021c0409" cb:place="inline">〔言二月者，喩於如來二種法
<lb ed="X" n="0021c05"/><lb ed="R015" n="0496b11"/>身。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021c0502" cb:place="inline">理法身卽眞身，智法身卽應身。然兩重四倒，總成
<lb ed="X" n="0021c06"/><lb ed="R015" n="0496b12"/>八倒。其四念處觀旣有性、相兩重，治於八倒，卽成八
<lb ed="X" n="0021c07"/><lb ed="R015" n="0496b13"/>行。凡夫取著生死無常等，二乘取著涅槃常等，此爲
<lb ed="X" n="0021c08"/><lb ed="R015" n="0496b14"/>八倒。無念而知生死無常等、涅槃眞常等，卽是八行。
<lb ed="X" n="0021c09"/><lb ed="R015" n="0496b15"/>然前之凡夫、二乘兩重四倒，此中鈔意卽以四念處
<lb ed="X" n="0021c10"/><lb ed="R015" n="0496b16"/>觀性、相兩重爲能治，以成八行。繳釋前文。實德文相
<lb ed="X" n="0021c11"/><lb ed="R015" n="0496b17"/>可見。權德納耶輸示現不淨，在佛卽是淨，小乘以爲
<lb ed="X" n="0021c12"/><lb ed="R015" n="0496b18"/>不淨。餘三例此，可知。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021c1209" cb:place="inline">〔四枯四榮，注文在別譯本中。〕</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0021c13"/><lb ed="R015" n="0497a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021c1301">辯疑誤云：淸涼云：枯榮之說，大師義立，或別有據，鮮
<lb ed="X" n="0021c14"/><lb ed="R015" n="0497a02"/>榮枯悴，明法不偏。然未知所據，理甚昭然。又大鈔云：
<lb ed="X" n="0021c15"/><lb ed="R015" n="0497a03"/>枯榮之說，檢經無文，或大師義立，或別譯別行經本。
<lb ed="X" n="0021c16"/><lb ed="R015" n="0497a04"/>然不知所據明矣。今此略鈔，不應直斷云文在別譯
<lb ed="X" n="0021c17"/><lb ed="R015" n="0497a05"/>本中。今謂圭山<anchor xml:id="nkr_note_orig_0021001" n="0021001"/>應後親見別譯有文，故作此指。如長
<lb ed="X" n="0021c18"/><lb ed="R015" n="0497a06"/>壽年號鈔云：待更撿尋。修證儀則曰：長壽二年白馬
<lb ed="X" n="0021c19"/><lb ed="R015" n="0497a07"/>寺，則天皇后統中原。皆此類也。辨疑誤似覺孟浪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0021c20"/><lb ed="R015" n="0497a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0021c2001">〔謂法性之色。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0021c2006" cb:place="inline">以從法性緣生，故一色一切色；緣生
<lb ed="X" n="0021c21"/><lb ed="R015" n="0497a09"/>卽空，故一切色一色。法性中非一非一切，非色非不
<lb ed="X" n="0021c22"/><lb ed="R015" n="0497a10"/>色，但是性空之色，故云法性之色。旣是法性空之色，
<lb ed="X" n="0021c23"/><lb ed="R015" n="0497a11"/>故云法性之色。旣是法性之色，何淨何不淨？以實非
<lb ed="X" n="0021c24"/><lb ed="R015" n="0497a12"/>是淨，凡夫計淨，是名顚倒；實非不淨，小乘計不淨，亦
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0022a" n="0022a"/>
<lb ed="X" n="0022a01"/><lb ed="R015" n="0497a13"/>名顚倒。法性之色，據淸涼作圓敎，今釋義爲實敎，隨
<lb ed="X" n="0022a02"/><lb ed="R015" n="0497a14"/>祖師之便宜，不必局也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022a0210" cb:place="inline">〔今觀色種卽空。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022a0216" cb:place="inline">色種者，卽
<lb ed="X" n="0022a03"/><lb ed="R015" n="0497a15"/>身念處也。大品說一切種修四念處，一切種卽身、受、
<lb ed="X" n="0022a04"/><lb ed="R015" n="0497a16"/>心、法也。於中先觀身之色種，色種卽空，空中無淨，空
<lb ed="X" n="0022a05"/><lb ed="R015" n="0497a17"/>觀之中本無於淨，云何計淨？凡夫取著於淨，是所治
<lb ed="X" n="0022a06"/><lb ed="R015" n="0497a18"/>之病；今觀色種卽空，無淨可著，是能治之法藥。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022a0619" cb:place="inline">〔淨
<lb ed="X" n="0022a07"/><lb ed="R015" n="0497b01"/>倒旣破，枯念處成，色種卽假。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022a0712" cb:place="inline">假觀之中色法常淨，
<lb ed="X" n="0022a08"/><lb ed="R015" n="0497b02"/>何計不淨？以身爲患慮而取<g ref="#CB01926">灰</g>身滅智，謂色不淨，是
<lb ed="X" n="0022a09"/><lb ed="R015" n="0497b03"/>名二乘。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022a0904" cb:place="inline">〔不淨倒破，榮念處成，觀色本際，非空非假，
<lb ed="X" n="0022a10"/><lb ed="R015" n="0497b04"/>非淨不淨，乃名中道。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022a1009" cb:place="inline">空枯同前，約相破四倒。假榮
<lb ed="X" n="0022a11"/><lb ed="R015" n="0497b05"/>同前，約性破四倒。此云非淨非不淨，卽非相非性中
<lb ed="X" n="0022a12"/><lb ed="R015" n="0497b06"/>道之理。又前就能對治言之，謂空謂假。今就中道，故
<lb ed="X" n="0022a13"/><lb ed="R015" n="0497b07"/>非空非假，以表此中道之理，故於中入滅。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022a1317" cb:place="inline">〔注：觀受、
<lb ed="X" n="0022a14"/><lb ed="R015" n="0497b08"/>心、法苦、無常、無我等例之。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022a1411" cb:place="inline">應云：法性之受，實非不
<lb ed="X" n="0022a15"/><lb ed="R015" n="0497b09"/>苦，凡夫計樂；實非是苦，二乘計苦。今觀受種，卽空、卽
<lb ed="X" n="0022a16"/><lb ed="R015" n="0497b10"/>假、卽中道等云云。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022a1608" cb:place="inline">〔故疏備擧云佛之德也。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022a1617" cb:place="inline">或本云
<lb ed="X" n="0022a17"/><lb ed="R015" n="0497b11"/>略擧云，大鈔云偏擧云。今詳其義，大鈔理長。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022a1718" cb:place="inline">〔上所
<lb ed="X" n="0022a18"/><lb ed="R015" n="0497b12"/>引起信論中眞如四德之文是云云。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022a1815" cb:place="inline">彼論總立一
<lb ed="X" n="0022a19"/><lb ed="R015" n="0497b13"/>心爲本立義分云：所言法者，謂衆生心。是心則攝一
<lb ed="X" n="0022a20"/><lb ed="R015" n="0497b14"/>切世間、出世間法，故云總立一心爲本。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022a2016" cb:place="inline">〔於中有心
<lb ed="X" n="0022a21"/><lb ed="R015" n="0497b15"/>眞如、心生滅二門。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022a2108" cb:place="inline">故彼文云：依一心法有二種門：
<lb ed="X" n="0022a22"/><lb ed="R015" n="0497b16"/>一者、心眞如門，二者、心生滅門。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022a2213" cb:place="inline">〔心眞如門，具常等
<lb ed="X" n="0022a23"/><lb ed="R015" n="0497b17"/>四德。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022a2303" cb:place="inline">者，彼云：心眞如門，卽約體絕相義，謂非染非
<lb ed="X" n="0022a24"/><lb ed="R015" n="0497b18"/>淨，非生非滅，不動不轉，平等一味，性無差別，一切衆
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0022b" n="0022b"/>
<lb ed="X" n="0022b01"/><lb ed="R015" n="0498a01"/>生卽涅槃相。乃至云：眞如自體有大智慧光明義故，
<lb ed="X" n="0022b02"/><lb ed="R015" n="0498a02"/>遍照法界義故，眞實識知義故，自性淸淨心義故，常
<lb ed="X" n="0022b03"/><lb ed="R015" n="0498a03"/>樂我淨義故等。故知眞如自體本具常等四種實德
<lb ed="X" n="0022b04"/><lb ed="R015" n="0498a04"/>也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022b0402" cb:place="inline">〔心生滅門中，始本不二爲究竟覺，亦是四德。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022b0419" cb:place="inline">者，
<lb ed="X" n="0022b05"/><lb ed="R015" n="0498a05"/>彼云：心生滅門，卽隨緣起滅義。所以於如來藏心，說
<lb ed="X" n="0022b06"/><lb ed="R015" n="0498a06"/>有生滅者，謂隨薰動轉，成於染淨。就此門中，有覺不
<lb ed="X" n="0022b07"/><lb ed="R015" n="0498a07"/>覺二義。於不覺中，生三細六麤，遂至輪轉。能反此不
<lb ed="X" n="0022b08"/><lb ed="R015" n="0498a08"/>覺，名爲始覺。始覺合本，始本不二，爲究竟覺。此之生
<lb ed="X" n="0022b09"/><lb ed="R015" n="0498a09"/>滅門，卽是眞如隨緣作諸法。諸法旣無異體，還攝眞
<lb ed="X" n="0022b10"/><lb ed="R015" n="0498a10"/>如門。當此始本不二之時，與眞如門元同一體，以二
<lb ed="X" n="0022b11"/><lb ed="R015" n="0498a11"/>門不相離故。如金攝器，器無遺故。以器攝金，金無不
<lb ed="X" n="0022b12"/><lb ed="R015" n="0498a12"/>盡。二門不二，全體遍收，與眞如自體之四德，初無有
<lb ed="X" n="0022b13"/><lb ed="R015" n="0498a13"/>異。故知生滅門，亦具此四德也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022b1313" cb:place="inline">〔勝鬘等意皆然。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022b1319" cb:place="inline">等
<lb ed="X" n="0022b14"/><lb ed="R015" n="0498a14"/>於華嚴等經，指廣在華嚴勝鬘經者，彼經云：自性淸
<lb ed="X" n="0022b15"/><lb ed="R015" n="0498a15"/>淨心，不染而染等。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0022b16"/><lb ed="R015" n="0498a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022b1601">〔疏。專一氣而致柔。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022b1608" cb:place="inline">蓋明修心成其果德，故先擧專
<lb ed="X" n="0022b17"/><lb ed="R015" n="0498a17"/>氣至柔心爲類例。一氣旣爲陰陽天地之本，故專修
<lb ed="X" n="0022b18"/><lb ed="R015" n="0498a18"/>鍊於一氣，功用旣著而致於柔，名爲成道。意云：元氣
<lb ed="X" n="0022b19"/><lb ed="R015" n="0498b01"/>是自然大道，元氣以靜默故能生動，柔弱故能生剛
<lb ed="X" n="0022b20"/><lb ed="R015" n="0498b02"/>強。就人事言之，欲爲人君，當法此靜默柔弱，方能合
<lb ed="X" n="0022b21"/><lb ed="R015" n="0498b03"/>道。庶人反此，與道相乖，以不能安靜默，守柔弱，故有
<lb ed="X" n="0022b22"/><lb ed="R015" n="0498b04"/>乖於道。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022b2204" cb:place="inline">〔注：靜爲躁君。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022b2209" cb:place="inline">老子云：重爲輕根，靜爲躁君。
<lb ed="X" n="0022b23"/><lb ed="R015" n="0498b05"/>以重能制輕，靜能持躁，故重爲輕之根，靜爲躁之君。
<lb ed="X" n="0022b24"/><lb ed="R015" n="0498b06"/>柔弱能生剛強，水之至柔，金石之至剛，擊之旣久，金
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0022c" n="0022c"/>
<lb ed="X" n="0022c01"/><lb ed="R015" n="0498b07"/>石必虧。故知柔弱者久長，剛強者弗永。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022c0116" cb:place="inline">〔注：強梁者
<lb ed="X" n="0022c02"/><lb ed="R015" n="0498b08"/>不得其死。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022c0205" cb:place="inline">強梁者旣乖於道，故不能保壽命。故御
<lb ed="X" n="0022c03"/><lb ed="R015" n="0498b09"/>注云：強梁之人，動與物無，求益而反損，物或擊之，故
<lb ed="X" n="0022c04"/><lb ed="R015" n="0498b10"/>不得其死。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022c0405" cb:place="inline">〔注：富貴而驕，自遺其咎。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022c0414" cb:place="inline">富貴者，當賑貧
<lb ed="X" n="0022c05"/><lb ed="R015" n="0498b11"/>憐賤。其或不爾，反更驕恣，必被禍患。本文云：自遺<note place="inline">去聲</note>
<lb ed="X" n="0022c06"/><lb ed="R015" n="0498b12"/>其咎。遺者，贈也。若大鈔云自貽其咎，當依本文注。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0022c07"/><lb ed="R015" n="0498b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022c0701">〔飄風不終朝。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022c0706" cb:place="inline">具云：飄風不終朝，驟雨不終日。飄風，
<lb ed="X" n="0022c08"/><lb ed="R015" n="0498b14"/>疾風也。驟雨，暴雨也。蓋言其疾不能長，暴不能久。如
<lb ed="X" n="0022c09"/><lb ed="R015" n="0498b15"/>此者，天地尙不能久，而況於人乎？</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022c0914" cb:place="inline">〔注：馳騁畋獵，令
<lb ed="X" n="0022c10"/><lb ed="R015" n="0498b16"/>人發狂。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022c1004" cb:place="inline">精神好安靜，其或馳騁呼吸，精神散亡，故
<lb ed="X" n="0022c11"/><lb ed="R015" n="0498b17"/>發狂也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022c1104" cb:place="inline">〔保雌守弱，綿綿不<anchor xml:id="nkr_note_add_0022c1101" n="0022c1101"/><anchor xml:id="beg0022c1101" n="0022c1101"/>已<anchor xml:id="end0022c1101"/>。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022c1112" cb:place="inline">活身當如雌牝，安靜
<lb ed="X" n="0022c12"/><lb ed="R015" n="0498b18"/>柔弱，萬物以之生，故綿綿不<anchor xml:id="nkr_note_add_0022c1201" n="0022c1201"/><anchor xml:id="beg0022c1201" n="0022c1201"/>已<anchor xml:id="end0022c1201"/>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022c1213" cb:place="inline">〔注：令人爲而不恃。〕</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0022c13"/><lb ed="R015" n="0499a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022c1301">道所施爲，不恃望其報。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022c1310" cb:place="inline">〔注長而不宰。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022c1315" cb:place="inline">道能長養萬
<lb ed="X" n="0022c14"/><lb ed="R015" n="0499a02"/>物，不宰割以爲器用。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022c1409" cb:place="inline">〔注挫銳解紛。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022c1414" cb:place="inline">挫其銳，解其紛，
<lb ed="X" n="0022c15"/><lb ed="R015" n="0499a03"/>和其光，同其塵。銳者，進也。故爲道之人，欲進取功名，
<lb ed="X" n="0022c16"/><lb ed="R015" n="0499a04"/>當挫<note place="inline">則臥切</note>而止之。紛者，擾也。當釋其紛擾，以合其大
<lb ed="X" n="0022c17"/><lb ed="R015" n="0499a05"/>道。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022c1702" cb:place="inline">〔注：知白守黑。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022c1707" cb:place="inline">具云：知白守黑，爲天下式。故修道
<lb ed="X" n="0022c18"/><lb ed="R015" n="0499a06"/>者，雖自知昭昭明白，當復守之以默默如闇昧，如是
<lb ed="X" n="0022c19"/><lb ed="R015" n="0499a07"/>則可以爲天下法式，可以合於大道。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022c1915" cb:place="inline">〔注：勿矜勿伐。〕</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0022c20"/><lb ed="R015" n="0499a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022c2001">矜，大也。聖人不自責大，能久而不危。伐，取也。聖人德
<lb ed="X" n="0022c21"/><lb ed="R015" n="0499a09"/>化流行，不自取其美，故有功於天下，能合於大道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0022c22"/><lb ed="R015" n="0499a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022c2201">〔注：若拙若納。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022c2206" cb:place="inline">大巧若拙，大辨若訥，能抱此淳元一
<lb ed="X" n="0022c23"/><lb ed="R015" n="0499a11"/>氣者，可以爲天下之法式。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0022c2311" cb:place="inline">〔注：如嬰兒之未孩。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0022c2318" cb:place="inline">怕然
<lb ed="X" n="0022c24"/><lb ed="R015" n="0499a12"/>安靜於情欲，如小兒未能答偶人之時，內無思慮，外
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0023a" n="0023a"/>
<lb ed="X" n="0023a01"/><lb ed="R015" n="0499a13"/>無政事，精神不去，以全其性也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023a0113" cb:place="inline">〔注。夫物芸芸，各歸
<lb ed="X" n="0023a02"/><lb ed="R015" n="0499a14"/>其根。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023a0203" cb:place="inline">芸芸，華葉盛貌。各歸其根，則萬物無不枯落，
<lb ed="X" n="0023a03"/><lb ed="R015" n="0499a15"/>復歸根而更生也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023a0308" cb:place="inline">〔注：歸根曰靜，靜曰復命。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023a0317" cb:place="inline">根安靜，
<lb ed="X" n="0023a04"/><lb ed="R015" n="0499a16"/>故不死。靜曰復命。能安靜，則還復性命。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023a0416" cb:place="inline">〔注復命曰
<lb ed="X" n="0023a05"/><lb ed="R015" n="0499a17"/>常。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023a0502" cb:place="inline">能復命，則得性命之常。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023a0511" cb:place="inline">〔注：復歸於無極。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023a0517" cb:place="inline">究竟
<lb ed="X" n="0023a06"/><lb ed="R015" n="0499a18"/>所歸，還復歸於無極大道也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023a0612" cb:place="inline">〔旣合於乾道，則各正
<lb ed="X" n="0023a07"/><lb ed="R015" n="0499b01"/>性命，保合大和，乃利貞也。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023a0711" cb:place="inline">彖辭云：大哉乾元，萬物
<lb ed="X" n="0023a08"/><lb ed="R015" n="0499b02"/>資始，乾道變化，各正性命。注云：乘變化而御大器，靜
<lb ed="X" n="0023a09"/><lb ed="R015" n="0499b03"/>專動直，不失大和也。雲行雨施，品物流形，永保無虧，
<lb ed="X" n="0023a10"/><lb ed="R015" n="0499b04"/>爲物之首，乾道者也。天下之至柔，馳騁天下之至堅。
<lb ed="X" n="0023a11"/><lb ed="R015" n="0499b05"/>水性至柔，金石至堅，水能貫堅入剛，無所不通，而此
<lb ed="X" n="0023a12"/><lb ed="R015" n="0499b06"/>至柔之一氣，先萬物生而不與萬物同殞，可謂馳騁
<lb ed="X" n="0023a13"/><lb ed="R015" n="0499b07"/>天下之至堅也。例同釋氏之一心，先天地生而不與
<lb ed="X" n="0023a14"/><lb ed="R015" n="0499b08"/>萬物同類，隨流加染而不染，能破惑顯理，可謂馳騁
<lb ed="X" n="0023a15"/><lb ed="R015" n="0499b09"/>天下之至堅也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023a1507" cb:place="inline">〔當其無，有其用。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023a1513" cb:place="inline">具云埏埴以爲器
<lb ed="X" n="0023a16"/><lb ed="R015" n="0499b10"/><note place="inline">上音羶，下音植</note>，當其無器之用。鑿戶牖以爲室，當其無室之
<lb ed="X" n="0023a17"/><lb ed="R015" n="0499b11"/>用。今撮略其文，故云當其無，有其用。以此事空虗，故
<lb ed="X" n="0023a18"/><lb ed="R015" n="0499b12"/>各得其用也。故大道亦然矣。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023a1812" cb:place="inline">〔終不爲大。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023a1816" cb:place="inline">具云可名
<lb ed="X" n="0023a19"/><lb ed="R015" n="0499b13"/>爲大。是以聖人終不爲大，故能成其大。聖人法道忘
<lb ed="X" n="0023a20"/><lb ed="R015" n="0499b14"/>功，終不自爲光大，故能成光大之業。所謂爲大於其
<lb ed="X" n="0023a21"/><lb ed="R015" n="0499b15"/>細，圖難於其易也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023a2108" cb:place="inline">〔周易謙卦〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023a2112" cb:place="inline">上坤而下艮，爲謙卦。
<lb ed="X" n="0023a22"/><lb ed="R015" n="0499b16"/>坤，地也。艮，山也。艮旣在下，而山藏於地中，地道卑而
<lb ed="X" n="0023a23"/><lb ed="R015" n="0499b17"/>上行，地中有山，名之曰謙。謙者，卑退爲義，屈<anchor xml:id="nkr_note_add_0023a2301" n="0023a2301"/><anchor xml:id="beg0023a2301" n="0023a2301"/>己<anchor xml:id="end0023a2301"/>下物
<lb ed="X" n="0023a24"/><lb ed="R015" n="0499b18"/>也。彖辭云：謙尊而光，卑而不可踰，君子之終也。又云：
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0023b" n="0023b"/>
<lb ed="X" n="0023b01"/><lb ed="R015" n="0500a01"/>謙謙君子，用涉大川。注云：謙謙其爲君子也，用涉大
<lb ed="X" n="0023b02"/><lb ed="R015" n="0500a02"/>難，物無害也。故知君子雖謙退居下，人歸其德，如水
<lb ed="X" n="0023b03"/><lb ed="R015" n="0500a03"/>謙下而衆流歸之，而成大海，蓋柔弱之所致也。大道
<lb ed="X" n="0023b04"/><lb ed="R015" n="0500a04"/>亦爾。谷神不死，是謂玄牝。谷，養也。人能養神，能至於
<lb ed="X" n="0023b05"/><lb ed="R015" n="0500a05"/>長生，故名不死，是謂玄牝。不死之道，在於玄牝。玄，天
<lb ed="X" n="0023b06"/><lb ed="R015" n="0500a06"/>也，深也。牝，地也，母也。谷神應物，冲用無方，深妙不窮，
<lb ed="X" n="0023b07"/><lb ed="R015" n="0500a07"/>能母萬物，故云玄牝。玄牝之門，是謂天地根。御注云：
<lb ed="X" n="0023b08"/><lb ed="R015" n="0500a08"/>深妙靈牝，能母萬物，萬物由此而出，是謂之門。天地
<lb ed="X" n="0023b09"/><lb ed="R015" n="0500a09"/>之有形資稟，此爲根本，故曰天地根。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023b0915" cb:place="inline">〔綿綿若存〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023b0919" cb:place="inline">用
<lb ed="X" n="0023b10"/><lb ed="R015" n="0500a10"/>之不勤修鍊，此氣於呼吸喘息當綿微，若可存，復若
<lb ed="X" n="0023b11"/><lb ed="R015" n="0500a11"/>有，又復用氣，當寬舒自在，不當忿疾勤勞。修鍊之法
<lb ed="X" n="0023b12"/><lb ed="R015" n="0500a12"/>如此，久久純熟，得氣之和柔，至於長生不死，吾家所
<lb ed="X" n="0023b13"/><lb ed="R015" n="0500a13"/>謂成道也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023b1305" cb:place="inline">〔注河上公注云云。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023b1312" cb:place="inline">謂專守精氣，使之不
<lb ed="X" n="0023b14"/><lb ed="R015" n="0500a14"/>亂，則形體能應物而柔順也。辨疑誤云：上下注文皆
<lb ed="X" n="0023b15"/><lb ed="R015" n="0500a15"/>河上公語，何獨於此注之？形顯上下皆非也。今謂不
<lb ed="X" n="0023b16"/><lb ed="R015" n="0500a16"/>然，兼以御注之文注之，當揀別之耳。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023b1615" cb:place="inline">〔心使氣曰強。〕</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0023b17"/><lb ed="R015" n="0500a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023b1701">河上公注云：心當專一爲和柔，而神氣實內，故形體
<lb ed="X" n="0023b18"/><lb ed="R015" n="0500a18"/>柔弱。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023b1803" cb:place="inline">〔役心使氣〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023b1807" cb:place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0023b1801" n="0023b1801"/><anchor xml:id="beg0023b1801" n="0023b1801"/>已<anchor xml:id="end0023b1801"/>下，則御注云：心有是非，氣無分
<lb ed="X" n="0023b19"/><lb ed="R015" n="0500b01"/>別。若役心使氣，則和氣去中，是曰強梁之人。辨疑誤
<lb ed="X" n="0023b20"/><lb ed="R015" n="0500b02"/>云：當依大鈔。況此所注，非河上公之語。今謂雙引二
<lb ed="X" n="0023b21"/><lb ed="R015" n="0500b03"/>家之注，合道乖道，得失相對，注文明若日月。鈔釋<anchor xml:id="nkr_note_add_0023b2101" n="0023b2101"/><anchor xml:id="beg0023b2101" n="0023b2101"/>已<anchor xml:id="end0023b2101"/>
<lb ed="X" n="0023b22"/><lb ed="R015" n="0500b04"/>下，乃圭峰出彼二家之意，何異論之有哉？愈顯上下
<lb ed="X" n="0023b23"/><lb ed="R015" n="0500b05"/>之文，非唯河上公之注耳。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023b2311" cb:place="inline">〔鈔釋曰：〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023b2314" cb:place="inline">者指此，當鈔釋
<lb ed="X" n="0023b24"/><lb ed="R015" n="0500b06"/>注也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023b2403" cb:place="inline">〔是謂深根固蔕。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023b2409" cb:place="inline">具云：有國之母，可以久長，是
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0023c" n="0023c"/>
<lb ed="X" n="0023c01"/><lb ed="R015" n="0500b07"/>謂深根固蔕。注云：人以氣爲根，以精爲蔕，當深藏其
<lb ed="X" n="0023c02"/><lb ed="R015" n="0500b08"/>氣，固守其精，則可以久長，如樹根深而枝蔕堅實也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0023c03"/><lb ed="R015" n="0500b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023c0301">〔天得一以淸〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023c0306" cb:place="inline">天得一，故能垂象淸明。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023c0315" cb:place="inline">〔注地寧。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023c0318" cb:place="inline">地
<lb ed="X" n="0023c04"/><lb ed="R015" n="0500b10"/>得一以寧，地得一故，安靜不動。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023c0413" cb:place="inline">〔注：神靈。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023c0416" cb:place="inline">神得一以
<lb ed="X" n="0023c05"/><lb ed="R015" n="0500b11"/>靈，神得一，故變化無形。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023c0510" cb:place="inline">〔注谷盈〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023c0513" cb:place="inline">谷得一以盈，盈滿
<lb ed="X" n="0023c06"/><lb ed="R015" n="0500b12"/>不絕也。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023c0604" cb:place="inline">〔注萬物生。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023c0608" cb:place="inline">萬物得一以生成。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023c0615" cb:place="inline">〔注王候正。〕</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0023c07"/><lb ed="R015" n="0500b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023c0701">王侯得一，以天下平正。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023c0710" cb:place="inline">〔注直則正也。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023c0715" cb:place="inline">其靜也專，專
<lb ed="X" n="0023c08"/><lb ed="R015" n="0500b14"/>則一也。其動也直，直則正也。大鈔云：直，剛正也。然本
<lb ed="X" n="0023c09"/><lb ed="R015" n="0500b15"/>注是剛字，以大鈔爲正，依此鈔義亦可通。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023c0917" cb:place="inline">〔<anchor xml:id="nkr_note_orig_0023001" n="0023001"/>疏：修一
<lb ed="X" n="0023c10"/><lb ed="R015" n="0500b16"/>心而成道。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023c1005" cb:place="inline">儒道專氣致柔，歸根復命，與此修心成
<lb ed="X" n="0023c11"/><lb ed="R015" n="0500b17"/>道，大略相似，故先擧之。今此正明夫萬有之本，莫大
<lb ed="X" n="0023c12"/><lb ed="R015" n="0500b18"/>於一心。善惡二輪，苦樂二報，凡聖因果等法，不離乎
<lb ed="X" n="0023c13"/><lb ed="R015" n="0501a01"/>一心也。心外有法，則同邪見。然旣離此一心，別無諸
<lb ed="X" n="0023c14"/><lb ed="R015" n="0501a02"/>法，則知一切染淨因果等，皆以一心爲本。欲成佛道，
<lb ed="X" n="0023c15"/><lb ed="R015" n="0501a03"/>當修此一心。修而久之，至於成道。故曰修一心而成
<lb ed="X" n="0023c16"/><lb ed="R015" n="0501a04"/>道也。然先云始於一氣，本乎一心。此之一氣一心，竝
<lb ed="X" n="0023c17"/><lb ed="R015" n="0501a05"/>通情器。釋論云：性德圓滿海是也。今約修說，降殺一
<lb ed="X" n="0023c18"/><lb ed="R015" n="0501a06"/>等，唯局有情，卽修行種因海是也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0023c19"/><lb ed="R015" n="0501a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023c1901">〔應以智證潔白自心。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023c1909" cb:place="inline">然據經文，乃曰智燈。今以燈
<lb ed="X" n="0023c20"/><lb ed="R015" n="0501a08"/>字爲正一心，此卽一法界心也。無二眞心，故稱爲一。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0023c21"/><lb ed="R015" n="0501a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0023c2101">〔大總相。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0023c2104" cb:place="inline">者，卽一眞心源。論開眞如生滅二門，論云：
<lb ed="X" n="0023c22"/><lb ed="R015" n="0501a10"/>心眞如者，卽一眞心源之體。蓋一眞心全體作眞如
<lb ed="X" n="0023c23"/><lb ed="R015" n="0501a11"/>門，亦全體作生滅門，是故二門各總攝一切法。今直
<lb ed="X" n="0023c24"/><lb ed="R015" n="0501a12"/>指此心眞如門，是一眞心源之體，卽此經圓覺妙心
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0024a" n="0024a"/>
<lb ed="X" n="0024a01"/><lb ed="R015" n="0501a13"/>也。今云不滅不生，論亦云心性不生不滅等，故知圓
<lb ed="X" n="0024a02"/><lb ed="R015" n="0501a14"/>覺妙心，正同起信一眞心源，亦同華嚴一眞法界。三
<lb ed="X" n="0024a03"/><lb ed="R015" n="0501a15"/>法體同，但義門別，故三名之不同耳。起信欲究妄本，
<lb ed="X" n="0024a04"/><lb ed="R015" n="0501a16"/>約凡以標心，義局終敎。圓覺意顯淨源，約佛以標覺，
<lb ed="X" n="0024a05"/><lb ed="R015" n="0501a17"/>義局頓敎。華嚴不逐機宜對待，故曰一眞法界，此卽
<lb ed="X" n="0024a06"/><lb ed="R015" n="0501a18"/>圓敎。圭山又云：若克其體，頓圓修同。蓋取三法體一
<lb ed="X" n="0024a07"/><lb ed="R015" n="0501b01"/>含圓以說，然此經又有分圓之義耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0024a08"/><lb ed="R015" n="0501b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0024a0801">〔疏心也者。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0024a0805" cb:place="inline">前科旣標指此心爲果德之本，又令修
<lb ed="X" n="0024a09"/><lb ed="R015" n="0501b03"/>此一心以成其果德。然心有體相德用，欲令修之，當
<lb ed="X" n="0024a10"/><lb ed="R015" n="0501b04"/>明旨趣。故自此之下，明此心體本來竪窮橫徧，唯此
<lb ed="X" n="0024a11"/><lb ed="R015" n="0501b05"/>覺心之外，不見一法有體。以此覺心圓裹三世，<anchor xml:id="nkr_note_add_0024a1101" n="0024a1101"/><anchor xml:id="beg0024a1101" n="0024a1101"/>裹<anchor xml:id="end0024a1101"/>滿
<lb ed="X" n="0024a12"/><lb ed="R015" n="0501b06"/>法界，因此覺心名爲圓覺。旣具體相德用，欲明此心
<lb ed="X" n="0024a13"/><lb ed="R015" n="0501b07"/>體竪窮橫徧，故先標擧。謂標擧此心，爲下諸科之本
<lb ed="X" n="0024a14"/><lb ed="R015" n="0501b08"/>也。汎言心者，總有四種：一、紇利陀，謂肉團心；二、緣慮，
<lb ed="X" n="0024a15"/><lb ed="R015" n="0501b09"/>名心；三、質多，此云集起心；四、乾栗<g ref="#CB00501">䭾</g>，謂堅實心。紇<note place="inline">胡結、
<lb ed="X" n="0024a16"/><lb ed="R015" n="0501b10"/>下沒二切</note>陀<note place="inline">音墮</note>乾<note place="inline">音干</note>。然此四心，前三是妄心，後一是眞心。
<lb ed="X" n="0024a17"/><lb ed="R015" n="0501b11"/>眞心者，卽如來藏自性淸淨心。今此正辨此心也。
<lb ed="X" n="0024a18"/><lb ed="R015" n="0501b12"/>問：如來藏自性淸淨心，多約在纏，是終敎義，今何用
<lb ed="X" n="0024a19"/><lb ed="R015" n="0501b13"/>之？答：在此乃總相心也，何所不通？且肉團心者，卽人
<lb ed="X" n="0024a20"/><lb ed="R015" n="0501b14"/>之心藏也。其色赤，形如蓮華，上有七葉，百法中屬色
<lb ed="X" n="0024a21"/><lb ed="R015" n="0501b15"/>法所攝。其緣慮、集起二心，體雖是一，用不同故，分乎
<lb ed="X" n="0024a22"/><lb ed="R015" n="0501b16"/>二種。體同者，皆以第八識爲體故；用別者，以緣慮、集
<lb ed="X" n="0024a23"/><lb ed="R015" n="0501b17"/>起爲義不同故。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0024a2307" cb:place="inline">〔緣慮名心，謂八種識俱能緣慮自
<lb ed="X" n="0024a24"/><lb ed="R015" n="0501b18"/>分境故。〕</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0024a2404" cb:place="inline">以所緣之境八種不同，能緣之心亦分八
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0024b" n="0024b"/>
<lb ed="X" n="0024b01"/><lb ed="R015" n="0502a01"/>種之別。性宗則不爾，前七但是第八差別功能，無別
<lb ed="X" n="0024b02"/><lb ed="R015" n="0502a02"/>體也。不同相宗，各各出體。然心、意、識之三種，有通有
<lb ed="X" n="0024b03"/><lb ed="R015" n="0502a03"/>別。通者：一、緣慮故名心，二、等無間故名意，三、能了別
<lb ed="X" n="0024b04"/><lb ed="R015" n="0502a04"/>故名識。初緣慮名心者，八識皆名心，以八種識俱能
<lb ed="X" n="0024b05"/><lb ed="R015" n="0502a05"/>緣慮自分境故。第八識緣根、身、種子、器界所緣之境，
<lb ed="X" n="0024b06"/><lb ed="R015" n="0502a06"/>卽相分第七識能緣第八，見分第六識能緣一切境。
<lb ed="X" n="0024b07"/><lb ed="R015" n="0502a07"/>前五識如次緣色、聲、香、味、觸，故云緣慮自分境。二、等
<lb ed="X" n="0024b08"/><lb ed="R015" n="0502a08"/>無間故名意者，則八種皆名意，以八種俱無間故。三、
<lb ed="X" n="0024b09"/><lb ed="R015" n="0502a09"/>了別故名識，亦八種皆名識，以俱能了別故。了別者，
<lb ed="X" n="0024b10"/><lb ed="R015" n="0502a10"/>分別也。然分別有三：一、自性分別，卽現量也。前五與
<lb ed="X" n="0024b11"/><lb ed="R015" n="0502a11"/>第八，唯有此一種分別。二、隨念分別，三、計度分別。六、
<lb ed="X" n="0024b12"/><lb ed="R015" n="0502a12"/>七具此三種分別，以起心籌量比度故。此約通義解
<lb ed="X" n="0024b13"/><lb ed="R015" n="0502a13"/>心、意、識。若約別名，則集起解心，此唯第八；思量解意，
<lb ed="X" n="0024b14"/><lb ed="R015" n="0502a14"/>此唯第七；了別解識，通前六種，以能了別別境故。故
<lb ed="X" n="0024b15"/><lb ed="R015" n="0502a15"/>心、意、識三種，是八識之通名，有此兩勢不同。今此不
<lb ed="X" n="0024b16"/><lb ed="R015" n="0502a16"/>論意與識，唯釋其心故。約緣慮以明，則八種俱名心
<lb ed="X" n="0024b17"/><lb ed="R015" n="0502a17"/>也。約集起以解心，則唯第八識，以第八有七種名故：
<lb ed="X" n="0024b18"/><lb ed="R015" n="0502a18"/>一、名集起心，集諸種子，起現行故，悟之卽是覺心；二、
<lb ed="X" n="0024b19"/><lb ed="R015" n="0502b01"/>名阿陀那，此云執持，執持種子及諸色根，令不壞故；
<lb ed="X" n="0024b20"/><lb ed="R015" n="0502b02"/>三、名所知依，能與染、淨所知諸法爲依止故；四、名種
<lb ed="X" n="0024b21"/><lb ed="R015" n="0502b03"/>子識，能任持種子故；五、名阿賴耶，此云藏；六、名異熟
<lb ed="X" n="0024b22"/><lb ed="R015" n="0502b04"/>識，亦名果報識；七、名無垢識。此皆第八識之名也。前
<lb ed="X" n="0024b23"/><lb ed="R015" n="0502b05"/>六是因位，后一是果位。又總分三位：前四與七是相
<lb ed="X" n="0024b24"/><lb ed="R015" n="0502b06"/>續執持位，此通漏、無漏一切凡、聖位；第五阿賴耶是
<pb ed="X" xml:id="X10.0250.0024c" n="0024c"/>
<lb ed="X" n="0024c01"/><lb ed="R015" n="0502b07"/>雜染執藏位，亦名我愛執藏位，具能藏、所藏、執藏三
<lb ed="X" n="0024c02"/><lb ed="R015" n="0502b08"/>義，正以執藏爲名，至八地捨此名。此約相宗，若終敎
<lb ed="X" n="0024c03"/><lb ed="R015" n="0502b09"/>發心，住頓敎觀，成沒此名。第六異熟識是善、惡業果
<lb ed="X" n="0024c04"/><lb ed="R015" n="0502b10"/>位，唯通有漏、無記善，至等覺捨此名，以如來地純無
<lb ed="X" n="0024c05"/><lb ed="R015" n="0502b11"/>漏善故。然集起是第八識之義，非是其名。梵語質多，
<lb ed="X" n="0024c06"/><lb ed="R015" n="0502b12"/>此云心，此乃心之通名也。故靜法苑公將集起心爲
<lb ed="X" n="0024c07"/><lb ed="R015" n="0502b13"/>義，例破賢首契經，故知質多乃心之通名。問：今翻爲
<lb ed="X" n="0024c08"/><lb ed="R015" n="0502b14"/>集起，得非屬所破邪？答：今此鈔意，亦以質多爲心，集
<lb ed="X" n="0024c09"/><lb ed="R015" n="0502b15"/>起爲義，以義助名，謂之集起心。心旣是通名，集起是
<lb ed="X" n="0024c10"/><lb ed="R015" n="0502b16"/>第八識之別義，以別助通，通亦成別，故不屬所破。下
<lb ed="X" n="0024c11"/><lb ed="R015" n="0502b17"/>文<note place="inline">鈔八初</note>正翻爲心，故知集起是義，由種種法熏習種
<lb ed="X" n="0024c12"/><lb ed="R015" n="0502b18"/>子所積集，在於此識，起於現行也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0024c13"/>
<lb ed="X" n="0024c14"/><lb ed="R015" n="0503a01"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>圓覺疏鈔隨文要解卷第一</cb:jhead></cb:juan>
</cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0012a2301" to="#end0012a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0012c1801" to="#end0012c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0013c0301" to="#end0013c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">諡</lem><rdg wit="#wit.orig">謚</rdg></app>
<app from="#beg0014a1501" to="#end0014a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0014a1502" to="#end0014a1502"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0014a1701" to="#end0014a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0014a1801" to="#end0014a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0014c1201" to="#end0014c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0015a0701" to="#end0015a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0015b0101" to="#end0015b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0015b2001" to="#end0015b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0015b2002" to="#end0015b2002"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0015c0801" to="#end0015c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0016b1701" to="#end0016b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0016b2001" to="#end0016b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0016b2101" to="#end0016b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0016b2201" to="#end0016b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0016b2301" to="#end0016b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0016b2401" to="#end0016b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0016b2402" to="#end0016b2402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0016c0101" to="#end0016c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0016c0201" to="#end0016c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0016c0202" to="#end0016c0202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0016c0301" to="#end0016c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0016c2301" to="#end0016c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0016c2401" to="#end0016c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0016c2402" to="#end0016c2402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0017a0201" to="#end0017a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0017b1901" to="#end0017b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0017b2201" to="#end0017b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0018b1001" to="#end0018b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0018c0601" to="#end0018c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0019c0601" to="#end0019c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0020b2001" to="#end0020b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0021a0201" to="#end0021a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0021b1501" to="#end0021b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0022c1101" to="#end0022c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0022c1201" to="#end0022c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0023a2301" to="#end0023a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0023b1801" to="#end0023b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0023b2101" to="#end0023b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0024a1101" to="#end0024a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">裹</lem><rdg wit="#wit.orig">裏</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0016001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0016001">特疑恃</note>
<note n="0017001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0017001">陽以陽字應陰字</note>
<note n="0018001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0018001">將對治等以將此四觀九字疑剩乎或有脫誤乎</note>
<note n="0019001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0019001">忽疑亦</note>
<note n="0020001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0020001">二字二疑作三可乎</note>
<note n="0021001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0021001">應後應疑剩乎</note>
<note n="0023001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0023001">疏現行本爲注</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0012a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0012a2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0012c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0012c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0013c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0013c0301">諡【CB】，謚【卍續】</note>
<note n="0014a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0014a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0014a1502" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0014a1502">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0014a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0014a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0014a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0014a1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0014c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0014c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0015a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0015a0701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0015b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0015b0101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0015b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0015b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0015b2002" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0015b2002">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0015c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0015c0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0016b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016b1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0016b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0016b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0016b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0016b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0016b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0016b2402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016b2402">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0016c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016c0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0016c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016c0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0016c0202" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016c0202">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0016c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0016c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016c2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0016c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0016c2402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0016c2402">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0017a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0017a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0017b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0017b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0017b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0017b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0018b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0018b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0018c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0018c0601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0019c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0019c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0020b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0020b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0021a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0021a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0021b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0021b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0022c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0022c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0022c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0022c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0023a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0023a2301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0023b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0023b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0023b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0023b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0024a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0024a1101">裹【CB】，裏【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>