<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X10n0251">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 251 御註圓覺經</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 251 御註圓覺經</title>
			<author>宋 孝宗帝註</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>2卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">10</idno>.<idno type="no">251</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">御註圓覺經</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識，古籍酷 AI 自動標點引擎提供新式標點初稿</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>AI 標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00562">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00562</charName>
				<mapping cb:dec="983602" type="PUA">U+F0232</mapping>
			<mapping type="unicode">U+47FD</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>疏</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(梳-木)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB04676">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04676</charName>
				<mapping cb:dec="987716" type="PUA">U+F1244</mapping>
			<mapping type="unicode">U+200D4</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>允</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[ㄠ-ㄙ+?]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2005-12-07T13:35:08">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X10.0251.0151c" n="0151c"/>
<lb ed="X" n="0151c03"/>
<cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 251-A</cb:mulu><head>No. 251-A</head>
<lb ed="X" n="0151c04"/><lb ed="R015" n="0757a01"/><p xml:id="pX10p0151c0401">淳熈十年二月乙丑，
<lb ed="X" n="0151c05" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0757a02"/>聖旨賜<note place="inline">臣寶印</note>
<lb ed="X" n="0151c06" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0757a03"/>御註大圓覺經一部。<note place="inline">臣</note>九頓首，薰香伏讀，如在　靈
<lb ed="X" n="0151c07"/><lb ed="R015" n="0757a04"/>山親聞，無有少異。<note place="inline">臣</note>具表謹謝，仍進山頌，歌詠
<lb ed="X" n="0151c08"/><lb ed="R015" n="0757a05"/>聖德。乞就徑山開板，流通四方，使天下衲子發明心
<lb ed="X" n="0151c09"/><lb ed="R015" n="0757a06"/>地，同泛如來大圓覺海。蒙聖恩俞<g ref="#CB04676">𠃔</g>。<note place="inline">臣</note>謹稽首拜手
<lb ed="X" n="0151c10"/><lb ed="R015" n="0757a07"/>言曰：圓覺自性非性者，直指也。　聖人不言而言者，
<lb ed="X" n="0151c11"/><lb ed="R015" n="0757a08"/>方便也。維
<lb ed="X" n="0151c12" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0757a09"/>諸佛於大光明藏光嚴住持，卽是一切衆生淨覺心
<lb ed="X" n="0151c13"/><lb ed="R015" n="0757a10"/>地。當此時，說聽<anchor xml:id="nkr_note_add_0151c1301" n="0151c1301"/><anchor xml:id="beg0151c1301" n="0151c1301"/>已<anchor xml:id="end0151c1301"/>周，法義<anchor xml:id="nkr_note_add_0151c1302" n="0151c1302"/><anchor xml:id="beg0151c1302" n="0151c1302"/>已<anchor xml:id="end0151c1302"/>具。而婆伽世尊答文殊，
<lb ed="X" n="0151c14"/><lb ed="R015" n="0757a11"/>以圓覺本有，無明本空，爲法行之正因，免衆生之邪
<lb ed="X" n="0151c15"/><lb ed="R015" n="0757a12"/>見。廼見直指根源，更無枝葉。普賢諸大菩薩爲物之
<lb ed="X" n="0151c16"/><lb ed="R015" n="0757a13"/>故，於無疑處起種種疑。而如來各隨其機，於無應處
<lb ed="X" n="0151c17"/><lb ed="R015" n="0757a14"/>能種種應。所謂都城非一門而入，大廈非一木而支
<lb ed="X" n="0151c18"/><lb ed="R015" n="0757a15"/>也。謂之圓覺，覺無不圓。謂之了義，義無不了。然十二
<lb ed="X" n="0151c19"/><lb ed="R015" n="0757a16"/>部經之所共詮者，以此爲之眼目。三十五祖之所單
<lb ed="X" n="0151c20"/><lb ed="R015" n="0757a17"/>傳者，以此爲之骨髓。<note place="inline">臣</note>愚謂具足圓覺而住持圓覺
<lb ed="X" n="0151c21"/><lb ed="R015" n="0757a18"/>者，凡夫也。終日圓覺而未甞圓覺者，如來也。雖與裴
<lb ed="X" n="0151c22"/><lb ed="R015" n="0757b01"/>休之說相爲冰炭，唯親證者廼能知之。恭惟我
<lb ed="X" n="0151c23" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0757b02"/>今上皇帝陛下，得佛心法，廣大周徧，靈明昭徹。仁如
<lb ed="X" n="0151c24"/><lb ed="R015" n="0757b03"/>天，智如神，靜而聖，動而王，豈非圓覺一心之妙用乎。
<pb ed="X" xml:id="X10.0251.0152a" n="0152a"/>
<lb ed="X" n="0152a01"/><lb ed="R015" n="0757b04"/>萬機之暇，游戲於大光明藏，肆筆成書，顯揚
<lb ed="X" n="0152a02" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0757b05"/>聖意。寔以佛佛道同，不言而言，言直指也。<note place="inline">臣</note>謹按佛
<lb ed="X" n="0152a03"/><lb ed="R015" n="0757b06"/>法流入中國，唯
<lb ed="X" n="0152a04" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0757b07"/>唐太宗<name role="" type="person">文皇帝</name>親製序文，冠於大般若經，而未甞註
<lb ed="X" n="0152a05"/><lb ed="R015" n="0757b08"/>釋。今我
<lb ed="X" n="0152a06" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0757b09"/>皇帝陛下，顯示一心之法，註釋大圓覺，以悟羣迷。眞
<lb ed="X" n="0152a07"/><lb ed="R015" n="0757b10"/>冠乎百王，超出前代一人而<anchor xml:id="nkr_note_add_0152a0701" n="0152a0701"/><anchor xml:id="beg0152a0701" n="0152a0701"/>已<anchor xml:id="end0152a0701"/>。昔圭峯禪師宗密，附
<lb ed="X" n="0152a08"/><lb ed="R015" n="0757b11"/>以疏鈔，但其文浩繁。今
<lb ed="X" n="0152a09" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0757b12"/>陛下所註，言簡而義豐，詞約而理盡。自有圓覺以來，
<lb ed="X" n="0152a10"/><lb ed="R015" n="0757b13"/>蓋未有此書也。<note place="inline">臣</note>謹以
<lb ed="X" n="0152a11" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0757b14"/>賜本鋟板，傳之無窮。
<lb ed="X" n="0152a12" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0757b15"/>上以祀延
<lb ed="X" n="0152a13" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0757b16"/>兩宮，聖壽無疆。次以均福四海，亦使見者聞者，知幻
<lb ed="X" n="0152a14"/><lb ed="R015" n="0757b17"/>卽離，離幻卽覺。如是開悟，永斷輪迴。此<note place="inline">臣</note>對揚休命
<lb ed="X" n="0152a15"/><lb ed="R015" n="0757b18"/>之萬一也。</p>
<lb ed="X" n="0152a16"/><lb ed="R015" n="0758a01"/><p xml:id="pX10p0152a1601">臨安府徑山興聖<name role="" type="person">萬壽禪寺</name>住持傳法
<lb ed="X" n="0152a17" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0758a02"/><note place="inline">臣</note>僧<note place="inline">寶印</note>稽首拜手，謹言。</p>
<lb ed="X" n="0152a18"/><lb ed="R015" n="0758a03"/><p xml:id="pX10p0152a1801"><note place="inline">頌</note></p><lg type="regular" xml:id="lgX10p0152a1802"><l>古佛與今佛，</l><l>同一廣長舌，</l><l>於無途轍中，</l>
<lb ed="X" n="0152a19"/><lb ed="R015" n="0758a04"/><l>爲物啓途轍。</l><l>撥開千障雲，</l><l>放出一天月。</l>
<lb ed="X" n="0152a20"/><lb ed="R015" n="0758a05"/><l>普令大地人，</l><l>言下盡昭徹，</l><l>覺亦無可圓。</l>
<lb ed="X" n="0152a21"/><lb ed="R015" n="0758a06"/><l>幻亦無可滅。</l><l>只此無亦無。</l><l>紅爐一點雪。</l>
<lb ed="X" n="0152a22"/><lb ed="R015" n="0758a07"/><l>稽首佛與佛，</l><l>字字無異說。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0152a23"/>
<lb ed="X" n="0152a24"/>
<pb ed="X" xml:id="X10.0251.0152b" n="0152b"/>
<lb ed="X" n="0152b01"/>
<lb ed="X" n="0152b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">御註圓覺經</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0152b03"/><cb:docNumber>No. 251</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0152b04"/><lb ed="R015" n="0758b01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>御註大方廣圓覺修多羅了義經上</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0152b05"/>
<lb ed="X" n="0152b06"/><lb ed="R015" n="0758b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152b0601"><note place="inline">大方廣者，無量無邊之廣也。蓋圓覺性體，周徧法界，如大方之廣故也。圓者，圓滿具足。覺者，虗明靈照。修
<lb ed="X" n="0152b07"/><lb ed="R015" n="0758b03"/>多羅者，按諸註疏，乃總指諸經之辭。了義經者，贊此一經，是究竟了達之義。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0152b08"/><lb ed="R015" n="0758b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b0801">大唐<name role="" type="person">罽賓</name>沙門佛陀多羅譯</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0152b09"/><lb ed="R015" n="0758b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b0901">如是我聞：</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152b0905" cb:place="inline"><note place="inline">阿難謂如是經敎，親從佛聞。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b0916" cb:place="inline">一時。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152b0918" cb:place="inline"><note place="inline">佛說此經之時。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b0924" cb:place="inline">婆伽婆！</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152b0927" cb:place="inline"><note place="inline">藏經曰：佛
<lb ed="X" n="0152b10"/><lb ed="R015" n="0758b06"/>之異稱。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b1004" cb:place="inline">入於神通，大光明藏。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152b1012" cb:place="inline"><note place="inline">佛入大定中，神通光明無窮無盡，故名曰藏。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b1029" cb:place="inline">三
<lb ed="X" n="0152b11"/><lb ed="R015" n="0758b07"/>昧正受。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152b1104" cb:place="inline"><note place="inline">三昧者，正定中自得之妙。正受者，不受諸受，名爲正受。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b1125" cb:place="inline">一切如來。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152b1129" cb:place="inline"><note place="inline">金剛經曰：
<lb ed="X" n="0152b12"/><lb ed="R015" n="0758b08"/>如來者，無所從來亦無所去，故名如來。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b1216" cb:place="inline">光嚴住持。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152b1220" cb:place="inline"><note place="inline">光嚴者，光明莊嚴也。住者，常住不住。持者，
<lb ed="X" n="0152b13"/><lb ed="R015" n="0758b09"/>受持無失。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b1305" cb:place="inline">是諸衆生，淸淨覺地。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152b1313" cb:place="inline"><note place="inline">佛與衆生本同一性，故諸佛光嚴住持處，卽衆生淨
<lb ed="X" n="0152b14"/><lb ed="R015" n="0758b10"/>覺心地。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b1404" cb:place="inline">身心寂滅，平等本際。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152b1412" cb:place="inline"><note place="inline">旣證寂滅，聖凡體同，方見本來眞際，了無差等。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b1430" cb:place="inline">圓
<lb ed="X" n="0152b15"/><lb ed="R015" n="0758b11"/>滿十方。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152b1504" cb:place="inline"><note place="inline">覺性圓滿徧法界故。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b1512" cb:place="inline">不二隨順。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152b1516" cb:place="inline"><note place="inline">雖順諸緣覺性常一。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b1524" cb:place="inline">於不二境，現
<lb ed="X" n="0152b16"/><lb ed="R015" n="0758b12"/>諸淨土。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152b1604" cb:place="inline"><note place="inline">佛一性中，名不二境，以無著無染之法，接化衆生。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b1623" cb:place="inline">與大菩薩摩訶薩
<lb ed="X" n="0152b17"/><lb ed="R015" n="0758b13"/>十萬人俱。</p>
<lb ed="X" n="0152b18"/><lb ed="R015" n="0758b14"/><p xml:id="pX10p0152b1801">其名曰：<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩、普賢菩薩、普眼菩薩、金剛藏
<lb ed="X" n="0152b19"/><lb ed="R015" n="0758b15"/>菩薩、彌勒菩薩、淸淨慧菩薩、威德自在菩薩、辨音菩
<lb ed="X" n="0152b20"/><lb ed="R015" n="0758b16"/>薩、淨諸業障菩薩、<name role="" type="person">普覺菩薩</name>、圓覺菩薩、賢善首菩薩
<lb ed="X" n="0152b21"/><lb ed="R015" n="0758b17"/>等而爲上首，與諸眷屬皆入三昧，同住如來平等法
<lb ed="X" n="0152b22"/><lb ed="R015" n="0758b18"/>會。</p>
<lb ed="X" n="0152b23"/><lb ed="R015" n="0759a01"/><p xml:id="pX10p0152b2301">於是<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩，在大衆中卽從座起，頂禮佛足
<lb ed="X" n="0152b24"/><lb ed="R015" n="0759a02"/>右繞三匝，長跪叉手而白佛言：大悲世尊！願爲此會
<pb ed="X" xml:id="X10.0251.0152c" n="0152c"/>
<lb ed="X" n="0152c01"/><lb ed="R015" n="0759a03"/>諸來法衆，說於如來本起淸淨因地法行。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c0117" cb:place="inline"><note place="inline">本起者，佛從凡夫時
<lb ed="X" n="0152c02"/><lb ed="R015" n="0759a04"/>最初所起之心。因地者，佛之初地。法行者，佛之妙行。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c0221" cb:place="inline">及說菩薩，於大乘中，發淸
<lb ed="X" n="0152c03"/><lb ed="R015" n="0759a05"/>淨心，遠離諸病。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c0307" cb:place="inline"><note place="inline">諸病者，諸幻也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c0313" cb:place="inline">能使未來末世衆生求大乘
<lb ed="X" n="0152c04"/><lb ed="R015" n="0759a06"/>者，不墮邪見。作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0152c0401" n="0152c0401"/><anchor xml:id="beg0152c0401" n="0152c0401"/>已<anchor xml:id="end0152c0401"/>，五體投地。如是三請，終而復
<lb ed="X" n="0152c05"/><lb ed="R015" n="0759a07"/>始。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c0502" cb:place="inline"><note place="inline">五體者，頭與四肢也。三請者，禮之至也。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0152c06"/><lb ed="R015" n="0759a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c0601">爾時，世尊吿<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝
<lb ed="X" n="0152c07"/><lb ed="R015" n="0759a09"/>等乃能爲諸菩薩咨詢如來因地法行，及爲末世一
<lb ed="X" n="0152c08"/><lb ed="R015" n="0759a10"/>切衆生求大乘者，得正住持不墮邪見。汝今諦聽，當
<lb ed="X" n="0152c09"/><lb ed="R015" n="0759a11"/>爲汝說。時，<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩奉敎歡喜，及諸大衆默然
<lb ed="X" n="0152c10"/><lb ed="R015" n="0759a12"/>而聽。</p>
<lb ed="X" n="0152c11"/><lb ed="R015" n="0759a13"/><p xml:id="pX10p0152c1101">善男子！無上法王。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c1108" cb:place="inline"><note place="inline">佛之尊稱也。佛悟最上乘法，爲萬法之主，更無在其上者故也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c1132" cb:place="inline">有
<lb ed="X" n="0152c12"/><lb ed="R015" n="0759a14"/>大陀羅尼門，名爲圓覺。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c1210" cb:place="inline"><note place="inline">陀羅尼門者，藏經曰：總持門也。今圓覺爲大陀羅尼門者，
<lb ed="X" n="0152c13"/><lb ed="R015" n="0759a15"/>總攝八萬四千陀羅尼門故也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c1313" cb:place="inline">流出一切，淸淨眞如。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c1321" cb:place="inline"><note place="inline">眞空妙性，如如不動者是也。裴
<lb ed="X" n="0152c14"/><lb ed="R015" n="0759a16"/>休亦曰：不妄不變，故曰眞如。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c1412" cb:place="inline">菩提</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c1414" cb:place="inline"><note place="inline">此翻覺也。六祖曰：前念著境卽煩惱，後念離境卽菩提。非覺而
<lb ed="X" n="0152c15"/><lb ed="R015" n="0759a17"/>何？</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c1502" cb:place="inline">涅槃。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c1504" cb:place="inline"><note place="inline">此翻寂滅。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c1508" cb:place="inline">及波羅蜜。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c1512" cb:place="inline"><note place="inline">此云到彼岸，亦云事究竟。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c1522" cb:place="inline">敎授菩薩。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c1526" cb:place="inline"><note place="inline">佛指敎傳
<lb ed="X" n="0152c16"/><lb ed="R015" n="0759a18"/>授諸菩薩故。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c1606" cb:place="inline">一切如來本起因地，皆依圓照淸淨覺相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c1622" cb:place="inline"><note place="inline">皆依
<lb ed="X" n="0152c17"/><lb ed="R015" n="0759b01"/>者，皆因也。圓照者，圓明寂照。淸淨者，一切無染。覺相者，無相之相。傅大士曰：有身非覺體，無相乃眞形者是也。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0152c18"/><lb ed="R015" n="0759b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c1801">永斷無明，方成佛道。</p>
<lb ed="X" n="0152c19"/><lb ed="R015" n="0759b03"/><p xml:id="pX10p0152c1901">云何無明？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c1905" cb:place="inline"><note place="inline">衆生妄想，迷失明悟眞覺之性，故曰無明。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c1921" cb:place="inline">善男子！一切衆生從
<lb ed="X" n="0152c20"/><lb ed="R015" n="0759b04"/>無始來，種種顚倒，猶如迷人，四方易處。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c2016" cb:place="inline"><note place="inline">衆生自無始劫來，以妄爲
<lb ed="X" n="0152c21"/><lb ed="R015" n="0759b05"/>眞，正如迷路之人，東西南北，不知定處。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c2116" cb:place="inline">妄認四大爲自身相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c2124" cb:place="inline"><note place="inline">地水火風假合而成
<lb ed="X" n="0152c22"/><lb ed="R015" n="0759b06"/>幻體，衆生顚倒認爲自身實相。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c2213" cb:place="inline">六、塵緣影爲自心相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c2221" cb:place="inline"><note place="inline">色、聲、香、味、觸、法六種塵緣之影，
<lb ed="X" n="0152c23"/><lb ed="R015" n="0759b07"/>衆生顚倒認爲自心實相。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c2311" cb:place="inline">譬如彼病目見空中華及第二月。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c2324" cb:place="inline"><note place="inline">妄認身相
<lb ed="X" n="0152c24"/><lb ed="R015" n="0759b08"/>心相，譬如翳者妄見空華，揑目者妄見兩月。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c2418" cb:place="inline">善男子，空實無華，病者妄執。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0251.0153a" n="0153a"/>
<lb ed="X" n="0153a01"/><lb ed="R015" n="0759b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a0101"><note place="inline">諸幻本空，衆生妄認爲有。如空華本無，翳者妄執爲有也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a0123" cb:place="inline">由妄執故，非唯惑此虗
<lb ed="X" n="0153a02"/><lb ed="R015" n="0759b10"/>空自性，亦復迷彼實華生處。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a0212" cb:place="inline"><note place="inline">衆生因妄執之故，不唯迷惑自<anchor xml:id="nkr_note_add_0153a0201" n="0153a0201"/><anchor xml:id="beg0153a0201" n="0153a0201"/>己<anchor xml:id="end0153a0201"/>虗空之性，亦
<lb ed="X" n="0153a03"/><lb ed="R015" n="0759b11"/>且不知彼之翳目，實是空華生處也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a0315" cb:place="inline">由此妄有輪轉生死，故名無明。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a0327" cb:place="inline"><note place="inline">因此
<lb ed="X" n="0153a04"/><lb ed="R015" n="0759b12"/>種種顚倒，遂妄有輪轉生死也。本無輪轉生死，故曰妄有。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0153a05"/><lb ed="R015" n="0759b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a0501">善男子！此無明者非實有體。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a0512" cb:place="inline"><note place="inline">無明因妄而起，非實有體相也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a0524" cb:place="inline">如夢中
<lb ed="X" n="0153a06"/><lb ed="R015" n="0759b14"/>人，夢時非無，及至於醒，了無所得。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a0614" cb:place="inline"><note place="inline">此論衆生迷時，深以無明爲實，覺悟
<lb ed="X" n="0153a07"/><lb ed="R015" n="0759b15"/>之後，方知無明是幻。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a0709" cb:place="inline">如衆空華滅於虗空，不可說言有定滅處。
<lb ed="X" n="0153a08"/><lb ed="R015" n="0759b16"/>何以故？無生處故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a0808" cb:place="inline"><note place="inline">無明之滅，如空華之滅，不可指說滅處者，蓋無明本無生處故也。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0153a09"/><lb ed="R015" n="0759b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a0901">一切衆生於無生中妄見生滅，是故說名輪轉生死。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0153a10"/><lb ed="R015" n="0759b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a1001"><note place="inline">衆生妄見幻身有生滅相，故佛說名輪轉生死。說名者，非實有也。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0153a11"/><lb ed="R015" n="0760a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a1101">善男子，如來因地修圓覺者，知是空華卽無輪轉。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a1120" cb:place="inline"><note place="inline">初修
<lb ed="X" n="0153a12"/><lb ed="R015" n="0760a02"/>圓覺者，知生滅相，如彼空華，生滅頓空，卽無輪轉。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a1220" cb:place="inline">亦無身心，受彼生死。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a1228" cb:place="inline"><note place="inline">旣無輪轉，
<lb ed="X" n="0153a13"/><lb ed="R015" n="0760a03"/>身心亦空。身心旣空，生死安寄。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a1313" cb:place="inline">非作故無，本性無故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a1321" cb:place="inline"><note place="inline">非作爲然後無，性本淸淨無故。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0153a14"/><lb ed="R015" n="0760a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a1401">彼知覺者，猶如虗空。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a1409" cb:place="inline"><note place="inline">覺上起知，所覺亦妄，如彼虗空，了非佛性。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a1425" cb:place="inline">知虗空者，
<lb ed="X" n="0153a15"/><lb ed="R015" n="0760a05"/>卽空華相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a1505" cb:place="inline"><note place="inline">心執頑空，還歸色相。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a1513" cb:place="inline">亦不可說無知覺性。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a1521" cb:place="inline"><note place="inline">不起斷滅之念。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a1527" cb:place="inline">有
<lb ed="X" n="0153a16"/><lb ed="R015" n="0760a06"/>無俱遣，是則名爲，淨覺隨順。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a1612" cb:place="inline"><note place="inline">有知無知，一無所著，故曰有無俱遣。淨覺隨順
<lb ed="X" n="0153a17"/><lb ed="R015" n="0760a07"/>者，覺性淸淨，不立我相，故能隨順一切，無所迷執，如孔子之絕四是也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a1728" cb:place="inline">何以故？虗空性
<lb ed="X" n="0153a18"/><lb ed="R015" n="0760a08"/>故，常不動故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a1806" cb:place="inline"><note place="inline">蓋由性如虗空，常不動念之故。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a1818" cb:place="inline">如來藏中無起滅故，無
<lb ed="X" n="0153a19"/><lb ed="R015" n="0760a09"/>知見故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a1904" cb:place="inline"><note place="inline">如來藏中，卽淨覺性中也。淨覺性中，本無生滅相，本不立知見故也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a1930" cb:place="inline">如法界性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0153a20"/><lb ed="R015" n="0760a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a2001"><note place="inline">圓覺性體，如法界之廣，故曰如法界性也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a2017" cb:place="inline">究竟圓滿徧十方故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a2025" cb:place="inline"><note place="inline">衆德具足，無有邊際。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0153a21"/><lb ed="R015" n="0760a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a2101">是則名爲因地法行。菩薩因此於大乘中發淸淨心，
<lb ed="X" n="0153a22"/><lb ed="R015" n="0760a12"/>末世衆生依此修行不墮邪見。</p>
<lb ed="X" n="0153a23"/><lb ed="R015" n="0760a13"/><p xml:id="pX10p0153a2301">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p>
<lb ed="X" n="0153a24"/><lb ed="R015" n="0760a14"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0153a2401"><l>文殊汝當知，</l><l>一切諸如來，</l><l>從於本因地，</l>
<pb ed="X" xml:id="X10.0251.0153b" n="0153b"/>
<lb ed="X" n="0153b01"/><lb ed="R015" n="0760a15"/><l>皆以智慧覺，</l><l>了達於無明。</l><l>知彼如空華，</l>
<lb ed="X" n="0153b02"/><lb ed="R015" n="0760a16"/><l>卽能免流轉。</l><l>又如夢中人，</l><l>醒時不可得。</l>
<lb ed="X" n="0153b03"/><lb ed="R015" n="0760a17"/><l>覺者如虗空，</l><l>平等不動轉，</l><l>覺徧十方界。</l>
<lb ed="X" n="0153b04"/><lb ed="R015" n="0760a18"/><l>卽得成佛道。</l><l>衆幻滅無處，</l><l>成道亦無得，</l>
<lb ed="X" n="0153b05"/><lb ed="R015" n="0760b01"/><l>本性圓滿故，</l><l>菩薩於此中，</l><l>能發菩提心。</l>
<lb ed="X" n="0153b06"/><lb ed="R015" n="0760b02"/><l>末世諸衆生，</l><l>修此免邪見。</l></lg>
<lb ed="X" n="0153b07"/><lb ed="R015" n="0760b03"/><p xml:id="pX10p0153b0701">於是，普賢菩薩在大衆中卽從座起，頂禮佛足，右繞
<lb ed="X" n="0153b08"/><lb ed="R015" n="0760b04"/>三匝，長跪叉手而白佛言：大悲世尊！願爲此會諸菩
<lb ed="X" n="0153b09"/><lb ed="R015" n="0760b05"/>薩衆，及爲末世一切衆生修大乘者，聞此圓覺淸淨
<lb ed="X" n="0153b10"/><lb ed="R015" n="0760b06"/>境界。云何修<anchor xml:id="nkr_note_orig_0153001" n="0153001"/>行？世尊！若彼衆生知如幻者，身心亦幻，
<lb ed="X" n="0153b11"/><lb ed="R015" n="0760b07"/>云何以幻還修於幻？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153b1109" cb:place="inline"><note place="inline">旣知一切如幻，則身心亦是幻也。何故復以幻身幻心，修彼幻
<lb ed="X" n="0153b12"/><lb ed="R015" n="0760b08"/>法。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153b1202" cb:place="inline">若諸幻性一切盡滅，則無有心，誰爲修行？云何復
<lb ed="X" n="0153b13"/><lb ed="R015" n="0760b09"/>說修行如幻？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153b1306" cb:place="inline"><note place="inline">若滅諸幻性，則冥然無心，亦無修行之人矣。其性旣不可滅，則修行非幻也，何故復
<lb ed="X" n="0153b14"/><lb ed="R015" n="0760b10"/>謂修行如幻？此菩薩設問之意。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153b1413" cb:place="inline">若諸衆生本不修行，於生死中常居
<lb ed="X" n="0153b15"/><lb ed="R015" n="0760b11"/>幻化，曾不了知如幻境界，令妄想心云何解脫？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153b1519" cb:place="inline"><note place="inline">若謂本來
<lb ed="X" n="0153b16"/><lb ed="R015" n="0760b12"/>不須修習，則常在幻中不明幻境，令彼妄心何由解脫。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153b1622" cb:place="inline">願爲末世一切衆生，作
<lb ed="X" n="0153b17"/><lb ed="R015" n="0760b13"/>何方便漸次修習，令諸衆生永離諸幻？作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0153b1701" n="0153b1701"/><anchor xml:id="beg0153b1701" n="0153b1701"/>已<anchor xml:id="end0153b1701"/>五
<lb ed="X" n="0153b18"/><lb ed="R015" n="0760b14"/>體投地，如是三請終而復始。</p>
<lb ed="X" n="0153b19"/><lb ed="R015" n="0760b15"/><p xml:id="pX10p0153b1901">爾時，世尊吿普賢菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝等乃
<lb ed="X" n="0153b20"/><lb ed="R015" n="0760b16"/>能爲諸菩薩及末世衆生，修習菩薩如幻三昧，方便
<lb ed="X" n="0153b21"/><lb ed="R015" n="0760b17"/>漸次令諸衆生得離諸幻。汝今諦聽，當爲汝說。時，普
<lb ed="X" n="0153b22"/><lb ed="R015" n="0760b18"/>賢菩薩奉敎歡喜，及諸大衆默然而聽。</p>
<lb ed="X" n="0153b23"/><lb ed="R015" n="0761a01"/><p xml:id="pX10p0153b2301">善男子！一切衆生種種幻化，皆生如來圓覺妙心，猶
<lb ed="X" n="0153b24"/><lb ed="R015" n="0761a02"/>如空華從空而有，幻華雖滅，空性不壞。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153b2416" cb:place="inline"><note place="inline">妙心未明，諸幻競起，譬如
<pb ed="X" xml:id="X10.0251.0153c" n="0153c"/>
<lb ed="X" n="0153c01"/><lb ed="R015" n="0761a03"/>空華，從空而有。及至幻滅，妙心獨存，譬如滅華，空性無損。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c0123" cb:place="inline">衆生幻心，還依幻滅。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153c0131" cb:place="inline"><note place="inline">彼幻
<lb ed="X" n="0153c02"/><lb ed="R015" n="0761a04"/>心者，因幻而起，復因幻智，方得除滅。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c0215" cb:place="inline">諸幻盡滅，覺心不動。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153c0223" cb:place="inline"><note place="inline">諸幻悉滅，圓覺本性元不
<lb ed="X" n="0153c03"/><lb ed="R015" n="0761a05"/>曾動。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c0303" cb:place="inline">依幻說覺，亦名爲幻。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153c0311" cb:place="inline"><note place="inline">離幻說覺，尙在幻中，依幻而言，故宜爲幻。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c0327" cb:place="inline">若說有
<lb ed="X" n="0153c04"/><lb ed="R015" n="0761a06"/>覺猶未離幻，說無覺者亦復如是。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153c0414" cb:place="inline"><note place="inline">本來覺性，不屬有無。若說有無，皆未
<lb ed="X" n="0153c05"/><lb ed="R015" n="0761a07"/>離幻。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c0503" cb:place="inline">是故幻滅名爲不動。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153c0511" cb:place="inline"><note place="inline">幻滅之後，覺性如如。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0153c06"/><lb ed="R015" n="0761a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c0601">善男子！一切菩薩及末世衆生，應當遠離一切幻化
<lb ed="X" n="0153c07"/><lb ed="R015" n="0761a09"/>虗妄境界，由堅執持遠離心故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153c0713" cb:place="inline"><note place="inline">遠離一切幻境者，本由堅固執持，永無一
<lb ed="X" n="0153c08"/><lb ed="R015" n="0761a10"/>切幻心。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c0804" cb:place="inline">心如幻者，亦復遠離。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153c0812" cb:place="inline"><note place="inline">我之靈心如幻化者，亦當遠離，不可執著。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c0828" cb:place="inline">遠離
<lb ed="X" n="0153c09"/><lb ed="R015" n="0761a11"/>爲幻，亦復遠離。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153c0907" cb:place="inline"><note place="inline">遠離諸幻之心，亦是一幻，亦當遠離。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c0921" cb:place="inline">離遠離幻，亦復遠
<lb ed="X" n="0153c10"/><lb ed="R015" n="0761a12"/>離。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153c1002" cb:place="inline"><note place="inline">欲遣遠離之心，亦是一幻，亦當遠離。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c1016" cb:place="inline">得無所離，卽除諸幻。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153c1024" cb:place="inline"><note place="inline">盡離一切幻心，則幻
<lb ed="X" n="0153c11"/><lb ed="R015" n="0761a13"/>無所容矣。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c1105" cb:place="inline">譬如鑽火，兩木相因，火出木盡，<g ref="#CB01926">灰</g>飛煙滅。以幻
<lb ed="X" n="0153c12"/><lb ed="R015" n="0761a14"/>修幻，亦復如是，諸幻雖盡，不入斷滅。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153c1215" cb:place="inline"><note place="inline">以木鑽火，木爲火焚，木火俱盡，
<lb ed="X" n="0153c13"/><lb ed="R015" n="0761a15"/>獨有地存。如以幻心，復修幻法，諸幻盡滅，覺性常在。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c1321" cb:place="inline">善男子！知幻卽離，不作方
<lb ed="X" n="0153c14"/><lb ed="R015" n="0761a16"/>便。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153c1402" cb:place="inline"><note place="inline">心知是幻，卽當遠離，何假方便。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c1414" cb:place="inline">離幻卽覺，亦無漸次。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153c1422" cb:place="inline"><note place="inline">盡離諸幻，卽是眞覺。頓悟
<lb ed="X" n="0153c15"/><lb ed="R015" n="0761a17"/>本心，更無漸次。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c1507" cb:place="inline">一切菩薩及末世衆生依此修行，如是乃能
<lb ed="X" n="0153c16"/><lb ed="R015" n="0761a18"/>永離諸幻。</p>
<lb ed="X" n="0153c17"/><lb ed="R015" n="0761b01"/><p xml:id="pX10p0153c1701">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p>
<lb ed="X" n="0153c18"/><lb ed="R015" n="0761b02"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0153c1801"><l>普賢汝當知，</l><l>一切諸衆生，</l><l>無始幻無明，</l>
<lb ed="X" n="0153c19"/><lb ed="R015" n="0761b03"/><l>皆從諸如來，</l><l>圓覺心建立，</l><l>猶如虗空華。</l>
<lb ed="X" n="0153c20"/><lb ed="R015" n="0761b04"/><l>依空而有相，</l><l>空華若復滅，</l><l>虗空本不動。</l>
<lb ed="X" n="0153c21"/><lb ed="R015" n="0761b05"/><l>幻從諸覺生，</l><l>幻滅覺圓滿，</l><l>覺心不動故。</l>
<lb ed="X" n="0153c22"/><lb ed="R015" n="0761b06"/><l>若彼諸菩薩，</l><l>及末世衆生，</l><l>常應遠離幻，</l>
<lb ed="X" n="0153c23"/><lb ed="R015" n="0761b07"/><l>諸幻悉皆離，</l><l>如木中生火，</l><l>木盡火還滅。</l>
<lb ed="X" n="0153c24"/><lb ed="R015" n="0761b08"/><l>覺則無漸次，</l><l>方便亦如是。</l></lg>
<pb ed="X" xml:id="X10.0251.0154a" n="0154a"/>
<lb ed="X" n="0154a01"/><lb ed="R015" n="0761b09"/><p xml:id="pX10p0154a0101">於是普眼菩薩在大衆中，卽從座起頂禮佛足，右繞
<lb ed="X" n="0154a02"/><lb ed="R015" n="0761b10"/>三匝長跪叉手，而白佛言：大悲世尊！願爲此會諸菩
<lb ed="X" n="0154a03"/><lb ed="R015" n="0761b11"/>薩衆，及爲末世一切衆生，演說菩薩修行漸次。云何
<lb ed="X" n="0154a04"/><lb ed="R015" n="0761b12"/>思惟？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154a0403" cb:place="inline"><note place="inline">如何思惟方爲正念。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154a0411" cb:place="inline">云何住持？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154a0415" cb:place="inline"><note place="inline">如何住持方得無失。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154a0423" cb:place="inline">衆生未悟，作何
<lb ed="X" n="0154a05"/><lb ed="R015" n="0761b13"/>方便普令開悟？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154a0507" cb:place="inline"><note place="inline">亦同法華，欲令衆生開示悟入，修何方便。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154a0523" cb:place="inline">世尊！若彼衆生
<lb ed="X" n="0154a06"/><lb ed="R015" n="0761b14"/>無正方便及正思惟。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154a0609" cb:place="inline"><note place="inline">般若經以不墮無爲爲正方便，以斷妄想爲正思惟。今曰無正
<lb ed="X" n="0154a07"/><lb ed="R015" n="0761b15"/>方便者，是墮於無爲也。無正思惟者，是不斷妄想也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154a0721" cb:place="inline">聞佛如來說此三昧，心生
<lb ed="X" n="0154a08"/><lb ed="R015" n="0761b16"/>迷悶，卽於圓覺不能悟入。願興慈悲，爲我等輩及末
<lb ed="X" n="0154a09"/><lb ed="R015" n="0761b17"/>世衆生假說方便。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154a0908" cb:place="inline"><note place="inline">前章說知幻卽離，不作方便，衆生未悟，故普眼請佛假說方便。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154a0932" cb:place="inline">作
<lb ed="X" n="0154a10"/><lb ed="R015" n="0761b18"/>是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0154a1001" n="0154a1001"/><anchor xml:id="beg0154a1001" n="0154a1001"/>已<anchor xml:id="end0154a1001"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p>
<lb ed="X" n="0154a11"/><lb ed="R015" n="0762a01"/><p xml:id="pX10p0154a1101">爾時，世尊吿普眼菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝等乃
<lb ed="X" n="0154a12"/><lb ed="R015" n="0762a02"/>能爲諸菩薩及末世衆生，問於如來修行漸次思惟
<lb ed="X" n="0154a13"/><lb ed="R015" n="0762a03"/>住持，乃至假說種種方便。汝今諦聽，當爲汝說。時，普
<lb ed="X" n="0154a14"/><lb ed="R015" n="0762a04"/>眼菩薩奉敎歡喜，及諸大衆默然而聽。</p>
<lb ed="X" n="0154a15"/><lb ed="R015" n="0762a05"/><p xml:id="pX10p0154a1501">善男子！彼新學菩薩及末世衆生，欲求如來淨圓覺
<lb ed="X" n="0154a16"/><lb ed="R015" n="0762a06"/>心，應當正念遠離諸幻。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154a1610" cb:place="inline"><note place="inline">正念者，無念也。無一切念，諸幻自遠。修圓覺者，應當如是。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0154a17"/><lb ed="R015" n="0762a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154a1701">先依如來奢摩他行。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154a1709" cb:place="inline"><note place="inline">此翻爲止，卽定也。圓覺疏曰：奢摩他行者至靜爲行。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154a1729" cb:place="inline">堅持
<lb ed="X" n="0154a18"/><lb ed="R015" n="0762a08"/>禁戒。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154a1803" cb:place="inline"><note place="inline">一切禁戒，皆當堅持，因戒入定故也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154a1817" cb:place="inline">安處徒衆。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154a1821" cb:place="inline"><note place="inline">我之徒衆，皆令安處，我心無惱，可以
<lb ed="X" n="0154a19"/><lb ed="R015" n="0762a09"/>辦道。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154a1903" cb:place="inline">宴坐靜室，恒作是念：我今此身，四大和合。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154a1919" cb:place="inline"><note place="inline">安坐靜室，於一
<lb ed="X" n="0154a20"/><lb ed="R015" n="0762a10"/>切時中，常自念云：我今幻身，乃地水火風和合而有爾。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154a2022" cb:place="inline">所謂髮毛爪齒、皮肉筋
<lb ed="X" n="0154a21"/><lb ed="R015" n="0762a11"/>骨、髓腦垢色，皆歸於地；唾涕膿血、津液涎沫、痰淚精
<lb ed="X" n="0154a22"/><lb ed="R015" n="0762a12"/>氣、大小便利，皆歸於水；煖氣歸火；動轉歸風。四大各
<lb ed="X" n="0154a23"/><lb ed="R015" n="0762a13"/>離，今者妄身，當在何處？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154a2310" cb:place="inline"><note place="inline">自念四大各歸其源，今之幻身當在何處？</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154a2326" cb:place="inline">卽知此
<lb ed="X" n="0154a24"/><lb ed="R015" n="0762a14"/>身畢竟無體，和合爲相，實同幻化。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154a2414" cb:place="inline"><note place="inline">四大散滅之後，方知幻體本空，假合
<pb ed="X" xml:id="X10.0251.0154b" n="0154b"/>
<lb ed="X" n="0154b01"/><lb ed="R015" n="0762a15"/>成形，實同幻化。列子言堰師所造之倡，善於歌舞，及其剖之，則革木所爲爾，正此謂也。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0154b02"/><lb ed="R015" n="0762a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b0201">四緣假合，妄有六根。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b0209" cb:place="inline"><note place="inline">四緣者，四大也。四大假合之後，遂有眼、耳、鼻、舌、身、意六根也。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0154b03"/><lb ed="R015" n="0762a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b0301">六根四大，中外合成。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b0309" cb:place="inline"><note place="inline">中有四大，外有六根，中外假合，成此幻身。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b0325" cb:place="inline">妄有緣氣，
<lb ed="X" n="0154b04"/><lb ed="R015" n="0762a18"/>於中積聚。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b0405" cb:place="inline"><note place="inline">緣氣者，虗妄色心，從緣而現者也。於中積聚者，於幻身之中，聚而不散也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b0433" cb:place="inline">似有
<lb ed="X" n="0154b05"/><lb ed="R015" n="0762b01"/>緣相，假名爲心。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b0507" cb:place="inline"><note place="inline">緣氣積於中，緣相形於外，似有者非實有此相，假名者非眞有此心。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b0533" cb:place="inline">善
<lb ed="X" n="0154b06"/><lb ed="R015" n="0762b02"/>男子，此虗妄心，若無六塵則不能有。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b0615" cb:place="inline"><note place="inline">一切妄心，若無色聲香昧觸法
<lb ed="X" n="0154b07"/><lb ed="R015" n="0762b03"/>六種幻塵誘之於外，則此心從何而起。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b0716" cb:place="inline">四大分解，無塵可得。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b0724" cb:place="inline"><note place="inline">四大壞時所染諸塵，
<lb ed="X" n="0154b08"/><lb ed="R015" n="0762b04"/>並無一塵可得而有。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b0809" cb:place="inline">於中緣塵各歸散滅，畢竟無有緣心可見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0154b09"/><lb ed="R015" n="0762b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b0901"><note place="inline">四緣六塵散滅之後，所謂緣心了不可見。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0154b10"/><lb ed="R015" n="0762b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b1001">善男子！彼之衆生幻身滅故，幻心亦滅；幻心滅故，幻
<lb ed="X" n="0154b11"/><lb ed="R015" n="0762b07"/>塵亦滅。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b1104" cb:place="inline"><note place="inline">幻身旣滅，則幻心無所依止，故散滅也。幻心旣滅，則幻塵無染著者，故亦散滅也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b1135" cb:place="inline">幻
<lb ed="X" n="0154b12"/><lb ed="R015" n="0762b08"/>塵滅故，幻滅亦滅。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b1208" cb:place="inline"><note place="inline">幻塵旣滅，諸幻悉空，幻滅之迹，亦復無有。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b1224" cb:place="inline">幻滅滅故，非
<lb ed="X" n="0154b13"/><lb ed="R015" n="0762b09"/>幻不滅。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b1304" cb:place="inline"><note place="inline">諸幻盡滅，幻滅亦滅，覺性非幻，終不斷滅。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b1320" cb:place="inline">譬如磨鏡，垢盡明現。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b1328" cb:place="inline"><note place="inline">鏡喩
<lb ed="X" n="0154b14"/><lb ed="R015" n="0762b10"/>本性，垢喩諸幻，垢盡明現，幻盡性明。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b1415" cb:place="inline">善男子！當知身心皆爲幻垢。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b1426" cb:place="inline"><note place="inline">幻身幻心，
<lb ed="X" n="0154b15"/><lb ed="R015" n="0762b11"/>障我覺性，譬如垢穢染汚淨物。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b1513" cb:place="inline">垢相永滅，十方淸淨。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b1521" cb:place="inline"><note place="inline">身心垢相，旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0154b1501" n="0154b1501"/><anchor xml:id="beg0154b1501" n="0154b1501"/>已<anchor xml:id="end0154b1501"/>永滅，於十方界，
<lb ed="X" n="0154b16"/><lb ed="R015" n="0762b12"/>淸淨無染。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0154b17"/><lb ed="R015" n="0762b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b1701">善男子！譬如淸淨摩尼寶珠，映於五色，隨方各現。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b1720" cb:place="inline"><note place="inline">圓覺
<lb ed="X" n="0154b18"/><lb ed="R015" n="0762b14"/>鈔曰：梵語摩尼珠者，如意珠也。珠體明淨，映彼五方之色。如圓覺心，湛然淸淨，應現十方也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b1836" cb:place="inline">諸愚癡
<lb ed="X" n="0154b19"/><lb ed="R015" n="0762b15"/>者，見彼摩尼，實有五色。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b1910" cb:place="inline"><note place="inline">愚人不知珠體明淨，映現五色，乃謂珠中實有五色，正如
<lb ed="X" n="0154b20"/><lb ed="R015" n="0762b16"/>衆生謂佛實有色相也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b2010" cb:place="inline">善男子！圓覺淨性現於身心，隨類各應。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0154b21"/><lb ed="R015" n="0762b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b2101"><note place="inline">圓覺淨性，化現身心，隨衆生類，各各應現，如觀音之三十二應是也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b2127" cb:place="inline">彼愚癡者說淨圓
<lb ed="X" n="0154b22"/><lb ed="R015" n="0762b18"/>覺實有如是，身心自相亦復如是。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b2214" cb:place="inline"><note place="inline">愚人見佛現諸身心，乃謂淨圓覺中
<lb ed="X" n="0154b23"/><lb ed="R015" n="0763a01"/>實有如是色相，而自<anchor xml:id="nkr_note_add_0154b2301" n="0154b2301"/><anchor xml:id="beg0154b2301" n="0154b2301"/>己<anchor xml:id="end0154b2301"/>色相亦復如是，可謂眞愚癡也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b2322" cb:place="inline">由此不能遠於幻化。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b2330" cb:place="inline"><note place="inline">衆生
<lb ed="X" n="0154b24"/><lb ed="R015" n="0763a02"/>由此迷執之故，不能遠離諸幻。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b2413" cb:place="inline">是故我說身心幻垢。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b2421" cb:place="inline"><note place="inline">因彼迷執身心，故佛說云幻垢。</note></p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0251.0154c" n="0154c"/>
<lb ed="X" n="0154c01"/><lb ed="R015" n="0763a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c0101">對離幻垢，說名菩薩。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c0109" cb:place="inline"><note place="inline">對離幻垢者，以覺除幻，如對病與藥之謂也。今對幻之覺，能離
<lb ed="X" n="0154c02"/><lb ed="R015" n="0763a04"/>幻垢，佛說是人名爲菩薩。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c0211" cb:place="inline">垢盡。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c0213" cb:place="inline"><note place="inline">身心幻垢，悉皆永滅。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c0221" cb:place="inline">對：除。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c0223" cb:place="inline"><note place="inline">對幻之覺亦復無有。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c0231" cb:place="inline">卽：無對
<lb ed="X" n="0154c03"/><lb ed="R015" n="0763a05"/>垢。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c0302" cb:place="inline"><note place="inline">無對幻者，亦無幻垢。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c0310" cb:place="inline">及說名者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c0314" cb:place="inline"><note place="inline">說名菩薩，亦是幻名。今對垢兩空，豈有此菩薩相也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c0334" cb:place="inline">善
<lb ed="X" n="0154c04"/><lb ed="R015" n="0763a06"/>男子！此菩薩及末世衆生，證得諸幻滅影像故，爾時
<lb ed="X" n="0154c05"/><lb ed="R015" n="0763a07"/>便得無方淸淨。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c0507" cb:place="inline"><note place="inline">諸幻影像皆滅，卽得無方淸淨。無方者，不拘方所也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c0527" cb:place="inline">無邊虗空，
<lb ed="X" n="0154c06"/><lb ed="R015" n="0763a08"/>覺所顯發。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c0605" cb:place="inline"><note place="inline">旣得無方淸淨，則無邊際之虗空，因覺而顯矣。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0154c07"/><lb ed="R015" n="0763a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c0701">覺圓明故，顯心淸淨。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c0709" cb:place="inline"><note place="inline">所證之覺，旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0154c0701" n="0154c0701"/><anchor xml:id="beg0154c0701" n="0154c0701"/>已<anchor xml:id="end0154c0701"/>圓明，方顯自心本來淸淨。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c0725" cb:place="inline">心淸淨故
<lb ed="X" n="0154c08"/><lb ed="R015" n="0763a10"/>見塵淸淨，見淸淨故眼根淸淨，根淸淨故眼識淸淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0154c09"/><lb ed="R015" n="0763a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c0901"><note place="inline">欲有所見，皆是塵念，故曰見塵。眼爲見之本源，故曰眼根。眼能分別諸色，故曰眼識。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c0933" cb:place="inline">識淸淨故
<lb ed="X" n="0154c10"/><lb ed="R015" n="0763a12"/>聞塵淸淨，聞淸淨故耳根淸淨，根淸淨故耳識淸淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0154c11"/><lb ed="R015" n="0763a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c1101"><note place="inline">欲有所聞，皆是塵念，故曰聞塵。耳爲聞之本源，故曰耳根。耳能分別諸聲，故曰耳識。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c1133" cb:place="inline">識淸淨故，
<lb ed="X" n="0154c12"/><lb ed="R015" n="0763a14"/>覺塵淸淨。如是乃至鼻、舌、身、意亦復如是。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c1217" cb:place="inline"><note place="inline">心有所覺，亦是塵念，
<lb ed="X" n="0154c13"/><lb ed="R015" n="0763a15"/>故曰覺塵。鼻舌身意，各有塵根識，皆因自心淸淨之故，悉得淸淨。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c1326" cb:place="inline">善男子！根淸淨故
<lb ed="X" n="0154c14"/><lb ed="R015" n="0763a16"/>色塵淸淨，色淸淨故聲塵淸淨，香、味、觸、法亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0154c15"/><lb ed="R015" n="0763a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c1501"><note place="inline">六根旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0154c1501" n="0154c1501"/><anchor xml:id="beg0154c1501" n="0154c1501"/>已<anchor xml:id="end0154c1501"/>淸淨，則色、聲、香、味、觸、法六種幻塵，亦皆淸淨。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c1522" cb:place="inline">善男子！六塵淸淨故地
<lb ed="X" n="0154c16"/><lb ed="R015" n="0763a18"/>大淸淨，地淸淨故水大淸淨，火大、風大亦復如是。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c1620" cb:place="inline"><note place="inline">六塵
<lb ed="X" n="0154c17"/><lb ed="R015" n="0763b01"/>旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0154c1701" n="0154c1701"/><anchor xml:id="beg0154c1701" n="0154c1701"/>已<anchor xml:id="end0154c1701"/>淸淨，則地水火風四大妄緣，亦皆淸淨。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c1718" cb:place="inline">善男子！四大淸淨故，十二處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0154c18"/><lb ed="R015" n="0763b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c1801"><note place="inline">六根、六塵合爲十二處。六根者，眼、耳、鼻、舌、身、意。六塵者，色、聲、香、味、觸、法。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c1828" cb:place="inline">十八界。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c1831" cb:place="inline"><note place="inline">般若經云：六根、
<lb ed="X" n="0154c19"/><lb ed="R015" n="0763b03"/>六塵，幷六種分別之識是也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c1912" cb:place="inline">二十五，有淸淨。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c1918" cb:place="inline"><note place="inline">莊椿錄曰：欲界、色界、無色界中，有二十五
<lb ed="X" n="0154c20"/><lb ed="R015" n="0763b04"/>種之有。其名爲四洲者，<name role="" type="person">東勝身洲</name>、<name role="" type="person">西牛貨洲</name>、南瞻部洲、<name role="" type="person">北俱盧洲</name>也。六欲天者，四王天、<name role="" type="person">忉利天</name>、<name role="" type="person">夜摩天</name>、<name role="" type="person">兜率天</name>、
<lb ed="X" n="0154c21"/><lb ed="R015" n="0763b05"/>化樂天、<name role="" type="person">他化自在天</name>也。四惡趣者，地獄、餓鬼、畜生、阿修羅也。四禪天者，初禪天、二禪天、三禪天、四禪天也。四空
<lb ed="X" n="0154c22"/><lb ed="R015" n="0763b06"/>天者，空無邊處天、識無邊處天、無所有處天、非想非非想處天也。又有一梵王天、一無想天、一淨居天，總爲二
<lb ed="X" n="0154c23"/><lb ed="R015" n="0763b07"/>十五種之有。總名爲有者，皆屬有漏故也。今因自心淸淨之故，悉得淸淨。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c2329" cb:place="inline">彼淸淨故十力。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0154c24"/><lb ed="R015" n="0763b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c2401"><note place="inline">般若經曰：一是處非處如實力、二知三世報業力、三知諸禪解脫三昧力、四知諸根上下力、五知衆生種種欲
<pb ed="X" xml:id="X10.0251.0155a" n="0155a"/>
<lb ed="X" n="0155a01"/><lb ed="R015" n="0763b09"/>力、六知世間種種性力、七知一切道至力、八得宿命智力、九得天眼能觀一切力、十得漏盡智力。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155a0138" cb:place="inline">四無
<lb ed="X" n="0155a02"/><lb ed="R015" n="0763b10"/>所畏。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155a0203" cb:place="inline"><note place="inline">般若經曰：一一切智無畏，二漏盡無畏，三說障道無畏，四說苦盡道無畏。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155a0231" cb:place="inline">四無礙智。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0155a03"/><lb ed="R015" n="0763b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155a0301"><note place="inline">一義無礙智、二法無礙智、三詞無礙智、四樂說無礙智。寶積經說：義無礙者，謂成就第一義智。法無礙者，謂於
<lb ed="X" n="0155a04"/><lb ed="R015" n="0763b12"/>諸法如實了知。詞無礙者，謂以善言種種分別。樂說無礙者，謂隨機演說不作二相。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155a0433" cb:place="inline">佛十八不
<lb ed="X" n="0155a05"/><lb ed="R015" n="0763b13"/>共法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155a0503" cb:place="inline"><note place="inline">般若經曰：一無有誤失、二無卒暴音、三無忘失念、四無不定心、五無種種想、六無不擇捨、七志欲無
<lb ed="X" n="0155a06"/><lb ed="R015" n="0763b14"/>退、八精進無退、九憶念無退、十般若無退、十一解脫無退、十二智見無退、十三若智若見於過去世無著無礙、
<lb ed="X" n="0155a07"/><lb ed="R015" n="0763b15"/>十四若智若見於現在世無著無礙、十五若智若見於未來世無著無礙、十六一切身業智爲前導隨智而轉、
<lb ed="X" n="0155a08"/><lb ed="R015" n="0763b16"/>十七一切語業智爲前導隨智而轉、十八一切意業智爲前導隨智而轉，此卽佛十八不共法也。不共者，唯佛
<lb ed="X" n="0155a09"/><lb ed="R015" n="0763b17"/>獨得，不與二乘共也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155a0909" cb:place="inline">三十七，助道品淸淨。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155a0917" cb:place="inline"><note place="inline">般若經曰：四念處、四正勤、四神足、五根、五
<lb ed="X" n="0155a10"/><lb ed="R015" n="0763b18"/>力、七覺支、八聖道支，總爲三十七品也。四念處者，觀身不淨、觀受是苦、觀心無常、觀法無我。四正勤者，精進根、
<lb ed="X" n="0155a11"/><lb ed="R015" n="0764a01"/>精進覺、精進力、正精進。四神足者，定根、定覺、定力、正定。五根者，信根、念根、精進根、定根、慧根。五力者，信力、念力、
<lb ed="X" n="0155a12"/><lb ed="R015" n="0764a02"/>精進力、慧力、定力。七覺支者，念覺、擇法覺、精進覺、喜覺、除覺、定覺、捨覺。八聖道支者，正語、正業、正命、正思惟、正
<lb ed="X" n="0155a13"/><lb ed="R015" n="0764a03"/>方便、正念、正定、正見。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155a1309" cb:place="inline">如是乃至八萬四千陀羅尼門一切淸淨。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155a1325" cb:place="inline"><note place="inline">藏經
<lb ed="X" n="0155a14"/><lb ed="R015" n="0764a04"/>曰：陀羅尼門者，總持門也。蓋衆生有八萬四千塵勞，故有八萬四千法門。今自心淸淨，逈脫塵勞，故此法門悉
<lb ed="X" n="0155a15"/><lb ed="R015" n="0764a05"/>皆淸淨。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155a1504" cb:place="inline">善男子，一切實相性淸淨故一身淸淨。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155a1519" cb:place="inline"><note place="inline">前所說根塵四大及
<lb ed="X" n="0155a16"/><lb ed="R015" n="0764a06"/>三十七品等性，如實有相，故曰實相性。金剛經曰：是實相者，卽是非相。是故如來說名實相者是也。此等之性
<lb ed="X" n="0155a17"/><lb ed="R015" n="0764a07"/>淸淨無染，故一眞法身全體淸淨也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155a1715" cb:place="inline">一身淸淨，故多身淸淨。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155a1724" cb:place="inline"><note place="inline">一眞法身旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0155a1701" n="0155a1701"/><anchor xml:id="beg0155a1701" n="0155a1701"/>已<anchor xml:id="end0155a1701"/>淸淨，
<lb ed="X" n="0155a18"/><lb ed="R015" n="0764a08"/>一切化身亦皆淸淨。如法華經說，佛化身徧往河沙佛土，皆是佛身者，豈非一身淸淨，則多身淸淨也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155a1840" cb:place="inline">多
<lb ed="X" n="0155a19"/><lb ed="R015" n="0764a09"/>身淸淨故，如是乃至十方衆生圓覺淸淨。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155a1917" cb:place="inline"><note place="inline">多身淸淨之故，遍觀
<lb ed="X" n="0155a20"/><lb ed="R015" n="0764a10"/>十方衆生之性，悉皆如此圓覺淸淨。圓覺疏亦曰：此乃一人悟性，知一切衆生本性淸淨，非謂一人修道，多人
<lb ed="X" n="0155a21"/><lb ed="R015" n="0764a11"/>成佛。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155a2103" cb:place="inline">善男子！一世界淸淨故多世界淸淨。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155a2117" cb:place="inline"><note place="inline">一世界中旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0155a2101" n="0155a2101"/><anchor xml:id="beg0155a2101" n="0155a2101"/>已<anchor xml:id="end0155a2101"/>淸淨，衆多
<lb ed="X" n="0155a22"/><lb ed="R015" n="0764a12"/>世界無不淸淨。如維摩詰經說：佛土淸淨，如自在天宮。及佛以足指按地，則三千大千世界悉皆嚴淨者，豈非
<lb ed="X" n="0155a23"/><lb ed="R015" n="0764a13"/>一世界淸淨，則多世界淸淨也？</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155a2313" cb:place="inline">多世界淸淨故，如是乃至盡於虗空
<lb ed="X" n="0155a24"/><lb ed="R015" n="0764a14"/>圓裹，三世一切平等淸淨不動。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155a2413" cb:place="inline"><note place="inline">多世界淸淨之故，盡無量無邊世界，悉皆
<pb ed="X" xml:id="X10.0251.0155b" n="0155b"/>
<lb ed="X" n="0155b01"/><lb ed="R015" n="0764a15"/>一等淸淨不動也。圓裹三世者，謂上下橫周，虗空世界盡在其中，非謂過見未來之三世也。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0155b02"/><lb ed="R015" n="0764a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155b0201">善男子！虗空如是平等不動，當知覺性平等不動；四
<lb ed="X" n="0155b03"/><lb ed="R015" n="0764a17"/>大不動故，當知覺性平等不動；如是乃至八萬四千
<lb ed="X" n="0155b04"/><lb ed="R015" n="0764a18"/>陀羅尼門平等不動，當知覺性平等不動。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155b0417" cb:place="inline"><note place="inline">虗空四大及諸法門，
<lb ed="X" n="0155b05"/><lb ed="R015" n="0764b01"/>泯然一等了無動相，當知覺性亦復如是。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0155b06"/><lb ed="R015" n="0764b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155b0601">善男子！覺性徧滿、淸淨、不動、圓無際故，當知六根徧
<lb ed="X" n="0155b07"/><lb ed="R015" n="0764b03"/>滿法界；根徧滿故，當知六塵徧滿法界；塵徧滿故，當
<lb ed="X" n="0155b08"/><lb ed="R015" n="0764b04"/>知四大徧滿法界，如是乃至陀羅尼門徧滿法界。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155b0820" cb:place="inline"><note place="inline">圓無
<lb ed="X" n="0155b09"/><lb ed="R015" n="0764b05"/>際者，覺性圓滿，浩無邊際也。此性徧滿法界，則根塵四大等，亦莫不然。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155b0928" cb:place="inline">善男子！由彼妙
<lb ed="X" n="0155b10"/><lb ed="R015" n="0764b06"/>覺性徧滿故，根性、塵性無壞、無雜；根、塵無壞故，如是
<lb ed="X" n="0155b11"/><lb ed="R015" n="0764b07"/>乃至陀羅尼門無壞、無雜。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155b1111" cb:place="inline"><note place="inline">圓覺妙性，徧滿法界。則根塵諸法之性，皆如虗空，不
<lb ed="X" n="0155b12"/><lb ed="R015" n="0764b08"/>相染著。故無所變壞，亦無所混雜。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155b1214" cb:place="inline">如百千燈，光照一室，其光徧滿，無
<lb ed="X" n="0155b13"/><lb ed="R015" n="0764b09"/>壞無雜。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155b1304" cb:place="inline"><note place="inline">燈光論根塵等性，一室論無邊法界。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0155b14"/><lb ed="R015" n="0764b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155b1401">善男子！覺成就故，當知菩薩不與法縛、不求法脫。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155b1420" cb:place="inline"><note place="inline">覺性
<lb ed="X" n="0155b15"/><lb ed="R015" n="0764b11"/>圓明名爲成就，於一切法非縛非脫。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155b1515" cb:place="inline">不厭生死，不愛涅槃。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155b1523" cb:place="inline"><note place="inline">覺旣成就，則知生死涅槃
<lb ed="X" n="0155b16"/><lb ed="R015" n="0764b12"/>皆如空華，故無所厭，亦無所愛。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155b1613" cb:place="inline">不敬持戒，不憎毀禁。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155b1621" cb:place="inline"><note place="inline">覺性圓明，照了諸境，正如眼光
<lb ed="X" n="0155b17"/><lb ed="R015" n="0764b13"/>曉了面前之境無所憎。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155b1710" cb:place="inline">不重久習，不輕初學。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155b1718" cb:place="inline"><note place="inline">覺旣成就，則視諸學者平等無二，故
<lb ed="X" n="0155b18"/><lb ed="R015" n="0764b14"/>不以宿習而加重，不以新學而加忽。如孔子於升堂之子路，則抑而敎之；潔<anchor xml:id="nkr_note_add_0155b1801" n="0155b1801"/><anchor xml:id="beg0155b1801" n="0155b1801"/>己<anchor xml:id="end0155b1801"/>之童子，則與而進之也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155b1840" cb:place="inline">何
<lb ed="X" n="0155b19"/><lb ed="R015" n="0764b15"/>以故？一切覺故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155b1907" cb:place="inline"><note place="inline">八者皆無憎愛，蓋由一切是覺。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155b1919" cb:place="inline">譬如眼光，曉了前境，
<lb ed="X" n="0155b20"/><lb ed="R015" n="0764b16"/>其光圓滿，得無憎愛。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155b2009" cb:place="inline"><note place="inline">覺性圓明，照了諸境，正如眼光曉了面前之境。蓋其光明圓滿
<lb ed="X" n="0155b21"/><lb ed="R015" n="0764b17"/>具足，故得豁然盡見，無所憎愛。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155b2113" cb:place="inline">何以故？光體無二，無憎愛故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155b2124" cb:place="inline"><note place="inline">眼光覺光，同一
<lb ed="X" n="0155b22"/><lb ed="R015" n="0764b18"/>空體，兼無憎愛，故可比喩。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0155b23"/><lb ed="R015" n="0765a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155b2301">善男子！此菩薩及末世衆生，修習此心得成就者，於
<lb ed="X" n="0155b24"/><lb ed="R015" n="0765a02"/>此無修亦無成就。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155b2408" cb:place="inline"><note place="inline">修習圓覺，旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0155b2401" n="0155b2401"/><anchor xml:id="beg0155b2401" n="0155b2401"/>已<anchor xml:id="end0155b2401"/>成就，方知本無所修，亦無所得也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155b2427" cb:place="inline">圓覺普
<pb ed="X" xml:id="X10.0251.0155c" n="0155c"/>
<lb ed="X" n="0155c01"/><lb ed="R015" n="0765a03"/>照。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c0102" cb:place="inline"><note place="inline">圓覺光明徧照法界。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c0110" cb:place="inline">寂滅無二。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c0114" cb:place="inline"><note place="inline">寂則無念，滅則無相，淸淨本源，湛然常一。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c0130" cb:place="inline">於中百
<lb ed="X" n="0155c02"/><lb ed="R015" n="0765a04"/>千萬億阿僧祇。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c0207" cb:place="inline"><note place="inline">藏經曰：阿者，無也。僧祇者，數也。合而言之，乃無數也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c0227" cb:place="inline">不可說恒
<lb ed="X" n="0155c03"/><lb ed="R015" n="0765a05"/>河，沙諸佛世界。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c0307" cb:place="inline"><note place="inline">恒河沙者，恒河中所有沙也。金剛經曰：恒河尙多無數，何況其沙。蓋喩圓
<lb ed="X" n="0155c04"/><lb ed="R015" n="0765a06"/>覺性中有如此無數佛土。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c0411" cb:place="inline">猶如空華，亂起亂滅。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c0419" cb:place="inline"><note place="inline">諸佛世界，本無住相，如空中華，隨起
<lb ed="X" n="0155c05"/><lb ed="R015" n="0765a07"/>隨滅。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c0503" cb:place="inline">不卽不離。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c0507" cb:place="inline"><note place="inline">所現世界起滅無常者，初不卽近圓覺，亦不遠離圓覺，皆在大圓覺中，不可以
<lb ed="X" n="0155c06"/><lb ed="R015" n="0765a08"/>離卽論也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c0605" cb:place="inline">無縛無脫。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c0609" cb:place="inline"><note place="inline">本無所縛，於解何有？</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c0617" cb:place="inline">始知衆生，本來成佛。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c0625" cb:place="inline"><note place="inline">修證至此，
<lb ed="X" n="0155c07"/><lb ed="R015" n="0765a09"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0155c0701" n="0155c0701"/><anchor xml:id="beg0155c0701" n="0155c0701"/>已<anchor xml:id="end0155c0701"/>成佛果，方知衆生本來之性，見成是佛。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c0717" cb:place="inline">生死涅槃，猶如昨夢。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c0725" cb:place="inline"><note place="inline">旣知本性，見成是佛，
<lb ed="X" n="0155c08"/><lb ed="R015" n="0765a10"/>方知迷時之生死，悟後之涅槃，皆如夢中事爾。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c0819" cb:place="inline">善男子！如昨夢故，當知生死
<lb ed="X" n="0155c09"/><lb ed="R015" n="0765a11"/>及與涅槃無起、無滅，無來、無去。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c0913" cb:place="inline"><note place="inline">生死涅槃，旣如昨夢，則起滅來去之相，亦
<lb ed="X" n="0155c10"/><lb ed="R015" n="0765a12"/>何有哉。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c1004" cb:place="inline">其所證者，無得無失，無取無捨。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c1016" cb:place="inline"><note place="inline">所證圓覺，本是自性。旣不可得
<lb ed="X" n="0155c11"/><lb ed="R015" n="0765a13"/>而得，亦不可得而失。旣不可得而取，亦不可得而捨。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c1121" cb:place="inline">其能證者，無作無止，無任
<lb ed="X" n="0155c12"/><lb ed="R015" n="0765a14"/>無滅。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c1203" cb:place="inline"><note place="inline">能證圓覺者，無作用心，無止息心，無任彼自然心，無畢竟寂滅心。有此四心，卽爲四病。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c1236" cb:place="inline">於
<lb ed="X" n="0155c13"/><lb ed="R015" n="0765a15"/>此證中，無能無所。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c1308" cb:place="inline"><note place="inline">無能證之智，無所證之相。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c1318" cb:place="inline">畢竟無證，亦無證者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0155c14"/><lb ed="R015" n="0765a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c1401"><note place="inline">本無可證之法，亦無證之之人。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c1413" cb:place="inline">一切法性，平等不壞。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c1421" cb:place="inline"><note place="inline">修證圓覺，至於人法兩忘，則一
<lb ed="X" n="0155c15"/><lb ed="R015" n="0765a17"/>切根塵諸法之性，亦皆平等無二，永不變壞矣。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c1519" cb:place="inline">善男子！彼諸菩薩如是修行、
<lb ed="X" n="0155c16"/><lb ed="R015" n="0765a18"/>如是漸次、如是思惟、如是住持、如是方便、如是開悟，
<lb ed="X" n="0155c17"/><lb ed="R015" n="0765b01"/>求如是法亦不迷悶。</p>
<lb ed="X" n="0155c18"/><lb ed="R015" n="0765b02"/><p xml:id="pX10p0155c1801">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p>
<lb ed="X" n="0155c19"/><lb ed="R015" n="0765b03"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0155c1901"><l>普眼汝當知，</l><l>一切諸衆生，</l><l>身心皆如幻，</l>
<lb ed="X" n="0155c20"/><lb ed="R015" n="0765b04"/><l>身相屬四大。</l><l>心性歸六塵。</l><l>四大體各離。</l>
<lb ed="X" n="0155c21"/><lb ed="R015" n="0765b05"/><l>誰爲和合者？</l><l>如是漸修行，</l><l>一切悉淸淨。</l>
<lb ed="X" n="0155c22"/><lb ed="R015" n="0765b06"/><l>不動徧法界，</l><l>無作止任滅，</l><l>亦無能證者。</l>
<lb ed="X" n="0155c23"/><lb ed="R015" n="0765b07"/><l>一切佛世界，</l><l>猶如虗空華，</l><l>三世悉平等，</l>
<lb ed="X" n="0155c24"/><lb ed="R015" n="0765b08"/><l>畢竟無來去。</l><l>初發心菩薩，</l><l>及末世衆生，</l>
<pb ed="X" xml:id="X10.0251.0156a" n="0156a"/>
<lb ed="X" n="0156a01"/><lb ed="R015" n="0765b09"/><l>欲求入佛道，</l><l>應如是修習。</l></lg>
<lb ed="X" n="0156a02"/><lb ed="R015" n="0765b10"/><p xml:id="pX10p0156a0201">於是<name role="" type="person">金剛藏菩薩</name>在大衆中，卽從座起頂禮佛足，右
<lb ed="X" n="0156a03"/><lb ed="R015" n="0765b11"/>繞三匝長跪叉手，而白佛言：大悲世尊！善爲一切諸
<lb ed="X" n="0156a04"/><lb ed="R015" n="0765b12"/>菩薩衆，宣揚如來圓覺淸淨大陀羅尼，因地法行漸
<lb ed="X" n="0156a05"/><lb ed="R015" n="0765b13"/>次方便，與諸衆生開發蒙昧。在會法衆承佛慈誨，幻
<lb ed="X" n="0156a06"/><lb ed="R015" n="0765b14"/>翳朗然慧目淸淨。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156a0608" cb:place="inline"><note place="inline">此菩薩讚佛於前三章，善說因地法行漸次方便。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156a0627" cb:place="inline">世尊！若
<lb ed="X" n="0156a07"/><lb ed="R015" n="0765b15"/>諸衆生本來成佛，何故復有一切無明？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156a0716" cb:place="inline"><note place="inline">此設第一問也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156a0722" cb:place="inline">若諸
<lb ed="X" n="0156a08"/><lb ed="R015" n="0765b16"/>無明衆生本有，何因緣故，如來復說本來成佛？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156a0819" cb:place="inline"><note place="inline">此設第二
<lb ed="X" n="0156a09"/><lb ed="R015" n="0765b17"/>問也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156a0903" cb:place="inline">十方異生本成佛道後起無明，一切如來何時復
<lb ed="X" n="0156a10"/><lb ed="R015" n="0765b18"/>生一切煩惱？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156a1006" cb:place="inline"><note place="inline">此設第三問也。十方異生者，十方世界異類衆生也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156a1026" cb:place="inline">惟願不捨無
<lb ed="X" n="0156a11"/><lb ed="R015" n="0766a01"/>遮大慈，爲諸菩薩開祕密藏。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156a1112" cb:place="inline"><note place="inline">開祕密藏者，開說祕密佛語也。其妙義廣大無
<lb ed="X" n="0156a12"/><lb ed="R015" n="0766a02"/>盡，故名曰藏。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156a1206" cb:place="inline">及爲末世一切衆生，得聞如是修多羅敎了
<lb ed="X" n="0156a13"/><lb ed="R015" n="0766a03"/>義法門。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156a1304" cb:place="inline"><note place="inline">正謂圓覺了義一經。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156a1312" cb:place="inline">永斷疑悔。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156a1316" cb:place="inline"><note place="inline">永無疑惑退悔之心。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156a1324" cb:place="inline">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0156a1301" n="0156a1301"/><anchor xml:id="beg0156a1301" n="0156a1301"/>已<anchor xml:id="end0156a1301"/>，五
<lb ed="X" n="0156a14"/><lb ed="R015" n="0766a04"/>體投地，如是三請，終而復始。</p>
<lb ed="X" n="0156a15"/><lb ed="R015" n="0766a05"/><p xml:id="pX10p0156a1501">爾時，世尊吿<name role="" type="person">金剛藏菩薩</name>言：善哉，善哉！善男子！汝等
<lb ed="X" n="0156a16"/><lb ed="R015" n="0766a06"/>乃能爲諸菩薩及末世衆生，問於如來甚深祕密究
<lb ed="X" n="0156a17"/><lb ed="R015" n="0766a07"/>竟方便，是諸菩薩最上敎誨了義大乘，能使十方修
<lb ed="X" n="0156a18"/><lb ed="R015" n="0766a08"/>學菩薩及諸末世一切衆生，得決定信永斷疑悔。汝
<lb ed="X" n="0156a19"/><lb ed="R015" n="0766a09"/>今諦聽，當爲汝說。時，<name role="" type="person">金剛藏菩薩</name>奉敎歡喜，及諸大
<lb ed="X" n="0156a20"/><lb ed="R015" n="0766a10"/>衆默然而聽。</p>
<lb ed="X" n="0156a21"/><lb ed="R015" n="0766a11"/><p xml:id="pX10p0156a2101">善男子！一切世界始終、生滅、前後、有無、聚散、起止。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156a2120" cb:place="inline"><note place="inline">圓覺
<lb ed="X" n="0156a22"/><lb ed="R015" n="0766a12"/>大疏曰：創變爲始，極證爲終。新新而起曰生，念念落謝曰滅。過去名前，未來名後。現在住劫名有，空劫名無。成
<lb ed="X" n="0156a23"/><lb ed="R015" n="0766a13"/>劫名聚，壞劫名散。現行爲起，調伏爲止。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156a2316" cb:place="inline">念念相續，循環往復，種種取捨，
<lb ed="X" n="0156a24"/><lb ed="R015" n="0766a14"/>皆是輪迴。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156a2405" cb:place="inline"><note place="inline">不斷始終生滅等念，雖能取眞捨妄，取淨捨塵，亦皆是輪迴之見。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156a2430" cb:place="inline">未出輪
<pb ed="X" xml:id="X10.0251.0156b" n="0156b"/>
<lb ed="X" n="0156b01"/><lb ed="R015" n="0766a15"/>迴而辨圓覺，彼圓覺性卽同流轉，若免輪迴無有是
<lb ed="X" n="0156b02"/><lb ed="R015" n="0766a16"/>處。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b0202" cb:place="inline"><note place="inline">在輪迴中辨別圓覺，其圓覺性亦屬輪迴。若更起念欲免輪迴，則妄上增妄，了無是處。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b0235" cb:place="inline">譬如
<lb ed="X" n="0156b03"/><lb ed="R015" n="0766a17"/>動目，能搖湛水。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b0307" cb:place="inline"><note place="inline">妄念不停，迷惑本性，如動目之能搖湛水也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b0324" cb:place="inline">又如定眼，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0156001" n="0156001"/>猶
<lb ed="X" n="0156b04"/><lb ed="R015" n="0766a18"/>迴轉火。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b0404" cb:place="inline"><note place="inline">性爲妄念所惑，如定目之見火輪，安得不隨而轉也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b0424" cb:place="inline">雲駛月運，舟行岸
<lb ed="X" n="0156b05"/><lb ed="R015" n="0766b01"/>移，亦復如是。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b0506" cb:place="inline"><note place="inline">雲舟論妄念，月岸論本性，妄念未息，本性似乎不定。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b0526" cb:place="inline">善男子，諸旋
<lb ed="X" n="0156b06"/><lb ed="R015" n="0766b02"/>未息，彼物先住，尙不可得。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b0611" cb:place="inline"><note place="inline">諸旋者，眼目雲舟也。彼物者，水火月岸也。謂眼目雲
<lb ed="X" n="0156b07"/><lb ed="R015" n="0766b03"/>舟，其動未息，則水火月岸，安能先住。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b0715" cb:place="inline">何況輪轉生死垢心曾未淸淨，觀
<lb ed="X" n="0156b08"/><lb ed="R015" n="0766b04"/>佛圓覺而不旋復？是故汝等便生三惑。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b0816" cb:place="inline"><note place="inline">未能淨染汚之心，復圓覺
<lb ed="X" n="0156b09"/><lb ed="R015" n="0766b05"/>之性，前之三惑，安得不生。三惑者，金剛藏之三問是也。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0156b10"/><lb ed="R015" n="0766b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b1001">善男子，譬如幻翳妄見空華，幻翳若除，不可說言：此
<lb ed="X" n="0156b11"/><lb ed="R015" n="0766b07"/>翳<anchor xml:id="nkr_note_add_0156b1101" n="0156b1101"/><anchor xml:id="beg0156b1101" n="0156b1101"/>已<anchor xml:id="end0156b1101"/>滅，何時更起一切諸翳？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b1112" cb:place="inline"><note place="inline">幻翳旣滅，不可說言何時更起者，正答金剛藏
<lb ed="X" n="0156b12"/><lb ed="R015" n="0766b08"/>所問如來何時復生煩惱之說。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b1213" cb:place="inline">何以故？翳、華二法非相待故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b1224" cb:place="inline"><note place="inline">翳非待華而有，
<lb ed="X" n="0156b13"/><lb ed="R015" n="0766b09"/>華非待翳而生。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b1307" cb:place="inline">亦如空華滅於空時，不可說言：虗空何時更
<lb ed="X" n="0156b14"/><lb ed="R015" n="0766b10"/>起空華？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b1404" cb:place="inline"><note place="inline">空華旣滅，不可謂何時更起者，正如妄念旣空，不可謂何時更有也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b1430" cb:place="inline">何以故？空
<lb ed="X" n="0156b15"/><lb ed="R015" n="0766b11"/>本無華，非起滅故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b1508" cb:place="inline"><note place="inline">空華本無，安有起滅。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b1516" cb:place="inline">生死涅槃，同於起滅。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b1524" cb:place="inline"><note place="inline">彼空
<lb ed="X" n="0156b16"/><lb ed="R015" n="0766b12"/>中華實無起滅，生死、涅槃亦復如是。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b1615" cb:place="inline">妙覺圓照，離於華翳。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b1623" cb:place="inline"><note place="inline">證圓覺者，心境兩空，如彼
<lb ed="X" n="0156b17"/><lb ed="R015" n="0766b13"/>淨目，了無華翳。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b1707" cb:place="inline">善男子，當知虗空非是暫有，亦非暫無，況復
<lb ed="X" n="0156b18"/><lb ed="R015" n="0766b14"/>如來圓覺隨順而爲虗空平等本性？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b1815" cb:place="inline"><note place="inline">虗空歷劫不變，非乍有乍無也。
<lb ed="X" n="0156b19"/><lb ed="R015" n="0766b15"/>況圓覺本性與虗空一等，湛然眞常，豈有變易？</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0156b20"/><lb ed="R015" n="0766b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b2001">善男子！如銷金鑛，金非銷有。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b2012" cb:place="inline"><note place="inline">鑛本是金，因銷而現，非因銷而有。性本是佛，因
<lb ed="X" n="0156b21"/><lb ed="R015" n="0766b17"/>修而悟，非因修而得。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b2109" cb:place="inline">旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0156b2101" n="0156b2101"/><anchor xml:id="beg0156b2101" n="0156b2101"/>已<anchor xml:id="end0156b2101"/>成金不重爲鑛，經無窮時金性不壞，
<lb ed="X" n="0156b22"/><lb ed="R015" n="0766b18"/>不應說言本非成就，如來圓覺亦復如是。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b2217" cb:place="inline"><note place="inline">鑛<anchor xml:id="nkr_note_add_0156b2201" n="0156b2201"/><anchor xml:id="beg0156b2201" n="0156b2201"/>已<anchor xml:id="end0156b2201"/>成金，永不變壞，
<lb ed="X" n="0156b23"/><lb ed="R015" n="0767a01"/>不可謂鑛本非眞金也。性<anchor xml:id="nkr_note_add_0156b2301" n="0156b2301"/><anchor xml:id="beg0156b2301" n="0156b2301"/>已<anchor xml:id="end0156b2301"/>覺悟，永無迷惑，不可謂性本非圓覺也。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0156b24"/><lb ed="R015" n="0767a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b2401">善男子！一切如來妙圓覺心，本無菩提及與涅槃，亦
<pb ed="X" xml:id="X10.0251.0156c" n="0156c"/>
<lb ed="X" n="0156c01"/><lb ed="R015" n="0767a03"/>無成佛及不成佛。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156c0108" cb:place="inline"><note place="inline">圓覺性中，萬法空寂，菩提涅槃等，皆是假名。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156c0125" cb:place="inline">無妄輪迴
<lb ed="X" n="0156c02"/><lb ed="R015" n="0767a04"/>及非輪迴。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156c0205" cb:place="inline"><note place="inline">妄入輪迴及出輪迴，圓覺性中都無此事。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156c0221" cb:place="inline">善男子，但諸聲聞所
<lb ed="X" n="0156c03"/><lb ed="R015" n="0767a05"/>圓境界，身心語言皆悉斷滅，終不能至彼之親證所
<lb ed="X" n="0156c04"/><lb ed="R015" n="0767a06"/>現涅槃。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156c0404" cb:place="inline"><note place="inline">聲聞者，聞聲敎而悟者也。所圓境界者，所悟境界也。以彼所悟境界，雖<g ref="#CB01926">灰</g>身滅智，亦不能造佛
<lb ed="X" n="0156c05"/><lb ed="R015" n="0767a07"/>寂滅之妙。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156c0505" cb:place="inline">何況能以有思惟心，測度如來圓覺境界，如取
<lb ed="X" n="0156c06"/><lb ed="R015" n="0767a08"/>螢火燒<name role="" type="person">須彌山</name>，終不能著。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156c0611" cb:place="inline"><note place="inline"><g ref="#CB01926">灰</g>身滅智，莫造佛地。況以妄心，測度佛境。譬如須彌，
<lb ed="X" n="0156c07"/><lb ed="R015" n="0767a09"/>至高至大，豈可以螢火燒之乎。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156c0713" cb:place="inline">以輪迴心生輪迴見，入於如來大寂
<lb ed="X" n="0156c08"/><lb ed="R015" n="0767a10"/>滅海，終不能至。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156c0807" cb:place="inline"><note place="inline">以此妄心，生此妄見，入佛寂滅，終不能到。寂滅之義，廣大深妙，故以海論。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0156c09"/><lb ed="R015" n="0767a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156c0901">是故我說一切菩薩及末世衆生，先斷無始輪迴根
<lb ed="X" n="0156c10"/><lb ed="R015" n="0767a12"/>本。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156c1002" cb:place="inline"><note place="inline">佛謂妄念爲輪迴本，一切衆生當先斷念。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156c1018" cb:place="inline">善男子！有作思惟：從有心起，
<lb ed="X" n="0156c11"/><lb ed="R015" n="0767a13"/>皆是六塵妄想緣氣，非實心體，<anchor xml:id="nkr_note_add_0156c1101" n="0156c1101"/><anchor xml:id="beg0156c1101" n="0156c1101"/>已<anchor xml:id="end0156c1101"/>如空華。用此思惟，
<lb ed="X" n="0156c12"/><lb ed="R015" n="0767a14"/>辨於佛境，猶如空華，復結空果，展轉妄想，無有是處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0156c13"/><lb ed="R015" n="0767a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156c1301"><note place="inline">六塵者，色聲香味觸法也。緣氣者，虗妄色心，從緣而現者也。此心<anchor xml:id="nkr_note_add_0156c1301" n="0156c1301"/><anchor xml:id="beg0156c1301" n="0156c1301"/>已<anchor xml:id="end0156c1301"/>如空華，本不曾有。況以此心辨別圓覺，何
<lb ed="X" n="0156c14"/><lb ed="R015" n="0767a16"/>異望空華之結實也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156c1409" cb:place="inline">善男子，虗妄浮心多諸巧見，不能成就圓
<lb ed="X" n="0156c15"/><lb ed="R015" n="0767a17"/>覺方便。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156c1504" cb:place="inline"><note place="inline">妄心巧見，障圓覺故。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156c1512" cb:place="inline">如是分別，非爲正問。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156c1520" cb:place="inline"><note place="inline">前之三問，佛始曰善哉者，
<lb ed="X" n="0156c16"/><lb ed="R015" n="0767a18"/>美其起敎。終曰非正者，顯其實理。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0156c17"/><lb ed="R015" n="0767b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156c1701">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p>
<lb ed="X" n="0156c18"/><lb ed="R015" n="0767b02"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0156c1801"><l>金剛藏當知，</l><l>如來寂滅性，</l><l>未曾有終始，</l>
<lb ed="X" n="0156c19"/><lb ed="R015" n="0767b03"/><l>若以輪迴心，</l><l>思惟卽旋復，</l><l>但至輪迴際。</l>
<lb ed="X" n="0156c20"/><lb ed="R015" n="0767b04"/><l>不能入佛海。</l><l>譬如銷金鑛，</l><l>金非銷故有，</l>
<lb ed="X" n="0156c21"/><lb ed="R015" n="0767b05"/><l>雖復本來金，</l><l>終以鎖成就。</l><l>一成眞金體。</l>
<lb ed="X" n="0156c22"/><lb ed="R015" n="0767b06"/><l>不復重爲鑛。</l><l>生死與涅槃，</l><l>凡夫及諸佛，</l>
<lb ed="X" n="0156c23"/><lb ed="R015" n="0767b07"/><l>同爲空華相。</l><l>思惟猶幻化，</l><l>何況詰虗妄。</l>
<lb ed="X" n="0156c24"/><lb ed="R015" n="0767b08"/><l>若能了此心，</l><l>然後求圓覺。</l></lg>
<pb ed="X" xml:id="X10.0251.0157a" n="0157a"/>
<lb ed="X" n="0157a01"/><lb ed="R015" n="0767b09"/><p xml:id="pX10p0157a0101">於是，彌勒菩薩在大衆中卽從座起，頂禮佛足，右繞
<lb ed="X" n="0157a02"/><lb ed="R015" n="0767b10"/>三匝，長跪叉手而白佛言：大悲世尊廣爲菩薩開祕
<lb ed="X" n="0157a03"/><lb ed="R015" n="0767b11"/>密藏，令諸大衆深悟輪迴。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157a0311" cb:place="inline"><note place="inline">菩薩讚佛於前章開說祕密深妙之義，如定目湛水
<lb ed="X" n="0157a04"/><lb ed="R015" n="0767b12"/>等論，及說種種取捨，皆是輪迴也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157a0414" cb:place="inline">分別邪正，能施末世，一切衆生，無
<lb ed="X" n="0157a05"/><lb ed="R015" n="0767b13"/>畏道眼。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157a0504" cb:place="inline"><note place="inline">此讚佛於前章辯說種種邪正，令諸衆生道眼淸淨，不畏魔惱也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157a0529" cb:place="inline">於大涅槃
<lb ed="X" n="0157a06"/><lb ed="R015" n="0767b14"/>生決定信，無復重隨輪轉境界起循環見。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157a0617" cb:place="inline"><note place="inline">大涅槃者，不生不滅，
<lb ed="X" n="0157a07"/><lb ed="R015" n="0767b15"/>廣大法門也。決定信者，信受此法，絕無疑悔也。其信心如是堅固，又豈復入妄境，起諸妄見。循環見者，卽前章
<lb ed="X" n="0157a08"/><lb ed="R015" n="0767b16"/>所謂念念相續，循環往復者是也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157a0814" cb:place="inline">世尊！若諸菩薩及末世衆生，欲遊
<lb ed="X" n="0157a09"/><lb ed="R015" n="0767b17"/>如來大寂滅海。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157a0907" cb:place="inline"><note place="inline">涅槃之道，廣大深妙，故以海喩。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157a0919" cb:place="inline">云何當斷輪迴根本？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0157a10"/><lb ed="R015" n="0767b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157a1001"><note place="inline">前章佛說先斷無始輪迴根本，故菩薩於此問修斷之因。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157a1023" cb:place="inline">於諸輪迴有幾種性？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157a1031" cb:place="inline"><note place="inline">諸輪
<lb ed="X" n="0157a11"/><lb ed="R015" n="0768a01"/>迴者，四生六道諸輪迴也。輪迴之相甚多，未審有幾種性。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157a1123" cb:place="inline">修佛菩提幾等差別？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157a1131" cb:place="inline"><note place="inline">修證
<lb ed="X" n="0157a12"/><lb ed="R015" n="0768a02"/>圓覺之法，共有幾等差別？</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157a1211" cb:place="inline">迴入塵勞，當設幾種敎化方便度諸衆
<lb ed="X" n="0157a13"/><lb ed="R015" n="0768a03"/>生？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157a1302" cb:place="inline"><note place="inline">佛化身復入塵勞中，當設幾種敎法，普度衆生。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157a1320" cb:place="inline">惟願不捨救世大悲，令諸
<lb ed="X" n="0157a14"/><lb ed="R015" n="0768a04"/>修行一切菩薩及末世衆生，慧目肅淸，照耀心鏡。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157a1420" cb:place="inline"><note place="inline">淸淨
<lb ed="X" n="0157a15"/><lb ed="R015" n="0768a05"/>之智，照了諸相，故曰慧目。心如鏡明，廓然瑩徹，故曰心鏡。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157a1523" cb:place="inline">圓悟如來，無上知見。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157a1531" cb:place="inline"><note place="inline">圓悟
<lb ed="X" n="0157a16"/><lb ed="R015" n="0768a06"/>者，圓滿具足，無所不悟也。無上者，佛之知見最尊最勝也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157a1623" cb:place="inline">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0157a1601" n="0157a1601"/><anchor xml:id="beg0157a1601" n="0157a1601"/>已<anchor xml:id="end0157a1601"/>，五體投地，如
<lb ed="X" n="0157a17"/><lb ed="R015" n="0768a07"/>是三請，終而復始。</p>
<lb ed="X" n="0157a18"/><lb ed="R015" n="0768a08"/><p xml:id="pX10p0157a1801">爾時，世尊吿彌勒菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝等乃
<lb ed="X" n="0157a19"/><lb ed="R015" n="0768a09"/>能爲諸菩薩及末世衆生，請問如來深奧祕密微妙
<lb ed="X" n="0157a20"/><lb ed="R015" n="0768a10"/>之義，令諸菩薩潔淸慧目，及令一切末世衆生永斷
<lb ed="X" n="0157a21"/><lb ed="R015" n="0768a11"/>輪迴，心悟實相具無生忍。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157a2111" cb:place="inline"><note place="inline">實相者，無相之相也。金剛經曰：是實相者，卽是非相，
<lb ed="X" n="0157a22"/><lb ed="R015" n="0768a12"/>是故如來說名實相者是也。無生忍者，於無生中堅忍不動也。般若經曰：無生法忍，能令煩惱不生，諸法不起
<lb ed="X" n="0157a23"/><lb ed="R015" n="0768a13"/>者是也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157a2304" cb:place="inline">汝今諦聽，當爲汝說。時，彌勒菩薩奉敎歡喜，及
<lb ed="X" n="0157a24"/><lb ed="R015" n="0768a14"/>諸大衆默然而聽。</p>
<pb ed="X" xml:id="X10.0251.0157b" n="0157b"/>
<lb ed="X" n="0157b01"/><lb ed="R015" n="0768a15"/><p xml:id="pX10p0157b0101">善男子！一切衆生從無始際，由有種種恩愛、貪欲，故
<lb ed="X" n="0157b02"/><lb ed="R015" n="0768a16"/>有輪迴。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b0204" cb:place="inline"><note place="inline">佛名經云：有愛則生，愛盡則滅。故知生死，貪愛爲本。又法華云：諸苦所因，貪欲爲本。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0157b03"/><lb ed="R015" n="0768a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b0301">若諸世界一切種性，卵生、胎生、濕生、化生，皆因婬欲
<lb ed="X" n="0157b04"/><lb ed="R015" n="0768a18"/>而正性命。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b0405" cb:place="inline"><note place="inline">一切種性者，諸種類性也。卵生則從卵殼中生，胎生則從胞胎中生，濕生則由濕氣而生，
<lb ed="X" n="0157b05"/><lb ed="R015" n="0768b01"/>化生則因變化而生。如此種類之性，皆由染著婬欲，有此性命也。圓覺疏曰：但是情染，總得名婬。縱使化生，亦
<lb ed="X" n="0157b06"/><lb ed="R015" n="0768b02"/>因業染。故總曰皆因婬欲也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b0612" cb:place="inline">當知輪迴，愛爲根本。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b0620" cb:place="inline"><note place="inline">一切輪迴皆從愛起。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b0628" cb:place="inline">由有
<lb ed="X" n="0157b07"/><lb ed="R015" n="0768b03"/>諸欲助發愛性，是故能令生死相續。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b0715" cb:place="inline"><note place="inline">因有一切可欲之境，助發一切
<lb ed="X" n="0157b08"/><lb ed="R015" n="0768b04"/>貪愛之心，彼此染著，隨業受報，所以生死不息。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b0819" cb:place="inline">欲因愛生。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b0823" cb:place="inline"><note place="inline">一切欲心皆從愛起。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b0831" cb:place="inline">命因欲
<lb ed="X" n="0157b09"/><lb ed="R015" n="0768b05"/>有。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b0902" cb:place="inline"><note place="inline">衆生身命，因欲而有。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b0910" cb:place="inline">衆生愛命，還依欲本。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b0918" cb:place="inline"><note place="inline">衆生愛命念念不捨，是謂復依婬欲
<lb ed="X" n="0157b10"/><lb ed="R015" n="0768b06"/>之本。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b1003" cb:place="inline">愛欲爲因，愛命爲果。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b1011" cb:place="inline"><note place="inline">始愛欲而受生，故爲因也。終愛命而受報，故爲果也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b1031" cb:place="inline">由
<lb ed="X" n="0157b11"/><lb ed="R015" n="0768b07"/>於欲境，起諸違順。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b1108" cb:place="inline"><note place="inline">因彼可欲之境，有違我者，有順我者，故違順之境，雜然而起也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b1132" cb:place="inline">境
<lb ed="X" n="0157b12"/><lb ed="R015" n="0768b08"/>背愛心，而生憎嫉，造種種業。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b1212" cb:place="inline"><note place="inline">所見之境，或違我之愛心，則心生憎嫉，小則罵
<lb ed="X" n="0157b13"/><lb ed="R015" n="0768b09"/>辱，大則殺害，種種惡業，從此而有。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b1314" cb:place="inline">是故復生地獄、餓鬼。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b1322" cb:place="inline"><note place="inline">旣有惡業，卽受惡報，隨業
<lb ed="X" n="0157b14"/><lb ed="R015" n="0768b10"/>受生，墮於惡道。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b1407" cb:place="inline">知欲可厭。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b1411" cb:place="inline"><note place="inline">知欲是惡因，深可厭離也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b1421" cb:place="inline">愛厭業道。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b1425" cb:place="inline"><note place="inline">愛彼厭離惡業之道
<lb ed="X" n="0157b15"/><lb ed="R015" n="0768b11"/>也。圓覺疏亦曰：於離惡法門，深生愛樂。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b1516" cb:place="inline">捨惡樂善，復現天人。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b1524" cb:place="inline"><note place="inline">捨諸惡業，樂修善業，
<lb ed="X" n="0157b16"/><lb ed="R015" n="0768b12"/>善業旣熟，卽現天人之果。天人者，天道人道也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b1619" cb:place="inline">又知諸愛可厭惡故，棄愛樂
<lb ed="X" n="0157b17"/><lb ed="R015" n="0768b13"/>捨，還滋愛本。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b1706" cb:place="inline"><note place="inline">旣知種種愛心可厭可惡，乃棄諸愛，專樂捨法。不知此心亦生於愛，故曰還滋
<lb ed="X" n="0157b18"/><lb ed="R015" n="0768b14"/>愛本。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b1803" cb:place="inline">便現有爲，增上善果。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b1811" cb:place="inline"><note place="inline">旣有棄愛樂捨之因，卽現聲聞緣覺之果，因修而得在諸
<lb ed="X" n="0157b19"/><lb ed="R015" n="0768b15"/>善果之上，故曰有爲增上。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b1911" cb:place="inline">皆輪迴故，不成聖道。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b1919" cb:place="inline"><note place="inline">謂惡果、善果及有爲增上善果，皆屬
<lb ed="X" n="0157b20"/><lb ed="R015" n="0768b16"/>輪迴，不成佛道。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b2007" cb:place="inline">是故衆生欲脫生死免諸輪迴，先斷貪欲及
<lb ed="X" n="0157b21"/><lb ed="R015" n="0768b17"/>除愛渴。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b2104" cb:place="inline"><note place="inline">生死輪迴，貪愛爲本。欲免此苦，先斷貪愛。愛渴者，謂衆生愛心如渴故也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b2132" cb:place="inline">善男子！
<lb ed="X" n="0157b22"/><lb ed="R015" n="0768b18"/>菩薩變化示現世間，非愛爲本，但以慈悲令彼捨愛，
<lb ed="X" n="0157b23"/><lb ed="R015" n="0769a01"/>假諸貪欲而入生死。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b2309" cb:place="inline"><note place="inline">菩薩示現受生，非本於愛也。蓋起慈悲心，攝化衆生，令捨諸愛。
<lb ed="X" n="0157b24"/><lb ed="R015" n="0769a02"/>故假借婬欲之事，入於生死海中，與之同事而化之爾，非實有貪欲心也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b2429" cb:place="inline">若諸末世一切
<pb ed="X" xml:id="X10.0251.0157c" n="0157c"/>
<lb ed="X" n="0157c01"/><lb ed="R015" n="0769a03"/>衆生，能捨諸欲及除憎愛，永斷輪迴，勤求如來圓覺
<lb ed="X" n="0157c02"/><lb ed="R015" n="0769a04"/>境界，於淸淨心便得開悟。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c0211" cb:place="inline"><note place="inline">無一切念，卽免輪迴。淨圓覺心，豁然開悟。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0157c03"/><lb ed="R015" n="0769a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c0301">善男子！一切衆生由本貪欲發揮無明，顯出五性差
<lb ed="X" n="0157c04"/><lb ed="R015" n="0769a06"/>別不等。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c0404" cb:place="inline"><note place="inline">因本來貪欲之心，發揚一切妄幻，遂顯出五種差別不同之性。圓覺<g ref="#CB00562">䟽</g>之論五性，一曰二乘性，
<lb ed="X" n="0157c05"/><lb ed="R015" n="0769a07"/>二曰菩薩性，三曰不定性，四曰外道性，五曰無性。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c0520" cb:place="inline">依二種障而現深淺。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c0528" cb:place="inline"><note place="inline">理障在心
<lb ed="X" n="0157c06"/><lb ed="R015" n="0769a08"/>故曰深，事障在境故曰淺。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c0611" cb:place="inline">云何二障？一者、理障，礙正知見。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c0623" cb:place="inline"><note place="inline">修證之理，一有
<lb ed="X" n="0157c07"/><lb ed="R015" n="0769a09"/>所執，正知正見，曷能明了。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c0711" cb:place="inline">二者事障，續諸生死。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c0719" cb:place="inline"><note place="inline">一切有爲，皆名事障，隨業受報，生死
<lb ed="X" n="0157c08"/><lb ed="R015" n="0769a10"/>相續。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c0803" cb:place="inline">云何五性？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c0807" cb:place="inline"><note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0157c0801" n="0157c0801"/><anchor xml:id="beg0157c0801" n="0157c0801"/>已<anchor xml:id="end0157c0801"/>解在前。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c0811" cb:place="inline">善男子！若此二障未得斷滅，名未
<lb ed="X" n="0157c09"/><lb ed="R015" n="0769a11"/>成佛。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c0903" cb:place="inline"><note place="inline">旣爲事理所障，安得成就佛果？</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c0915" cb:place="inline">若諸衆生永捨貪欲，先除事障，
<lb ed="X" n="0157c10"/><lb ed="R015" n="0769a12"/>未斷理障，但能悟入聲聞、緣覺，未能顯住菩薩境界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0157c11"/><lb ed="R015" n="0769a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c1101"><note place="inline">於事雖不攀緣，於理尙有所執。但能悟入聲聞緣覺之道，未能顯然安住菩薩境界也。傳心法要曰，因聲敎而
<lb ed="X" n="0157c12"/><lb ed="R015" n="0769a14"/>悟者，名聲聞。觀因緣而悟者，名緣覺。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c1215" cb:place="inline">善男子！若諸末世一切衆生，欲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0157001" n="0157001"/>汎
<lb ed="X" n="0157c13"/><lb ed="R015" n="0769a15"/>如來大圓覺海，先當發願勤斷二障；二障<anchor xml:id="nkr_note_add_0157c1301" n="0157c1301"/><anchor xml:id="beg0157c1301" n="0157c1301"/>已<anchor xml:id="end0157c1301"/>伏，卽能
<lb ed="X" n="0157c14"/><lb ed="R015" n="0769a16"/>悟入菩薩境界。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c1407" cb:place="inline"><note place="inline">二障<anchor xml:id="nkr_note_add_0157c1401" n="0157c1401"/><anchor xml:id="beg0157c1401" n="0157c1401"/>已<anchor xml:id="end0157c1401"/>伏者，謂理事<anchor xml:id="nkr_note_add_0157c1402" n="0157c1402"/><anchor xml:id="beg0157c1402" n="0157c1402"/>已<anchor xml:id="end0157c1402"/>平，不作障礙也。止能悟入菩薩境界者，二障雖平，
<lb ed="X" n="0157c15"/><lb ed="R015" n="0769a17"/>尙未盡滅故也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c1507" cb:place="inline">若事理障<anchor xml:id="nkr_note_add_0157c1501" n="0157c1501"/><anchor xml:id="beg0157c1501" n="0157c1501"/>已<anchor xml:id="end0157c1501"/>永斷滅，卽入如來微妙圓覺，滿
<lb ed="X" n="0157c16"/><lb ed="R015" n="0769a18"/>足菩提及大涅槃。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c1608" cb:place="inline"><note place="inline">二障俱空，卽成正覺。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c1616" cb:place="inline">善男子！一切衆生皆證
<lb ed="X" n="0157c17"/><lb ed="R015" n="0769b01"/>圓覺。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c1703" cb:place="inline"><note place="inline">圓覺妙性，衆生本有。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c1711" cb:place="inline">逢善知識，依彼所作因地法行，爾時
<lb ed="X" n="0157c18"/><lb ed="R015" n="0769b02"/>修習便有頓漸。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c1807" cb:place="inline"><note place="inline">利根之人，便能頓悟。鈍根之士，須假漸修。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c1823" cb:place="inline">若遇如來無上
<lb ed="X" n="0157c19"/><lb ed="R015" n="0769b03"/>菩提正修行路，根無大小皆成佛果。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c1915" cb:place="inline"><note place="inline">大根者頓悟，小根者漸悟。若遇
<lb ed="X" n="0157c20"/><lb ed="R015" n="0769b04"/>圓覺法門，不拘根器大小，皆得成佛。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c2015" cb:place="inline">若諸衆生雖求善友，遇邪見者未
<lb ed="X" n="0157c21"/><lb ed="R015" n="0769b05"/>得正悟，是則名爲外道種性，邪師過謬，非衆生咎。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c2120" cb:place="inline"><note place="inline">唯信
<lb ed="X" n="0157c22"/><lb ed="R015" n="0769b06"/>邪師，不明自性，是名外道種性。外道種性者，非佛性也。此乃邪師熏習之過，非衆生之過也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c2236" cb:place="inline">是名衆
<lb ed="X" n="0157c23"/><lb ed="R015" n="0769b07"/>生五性差別。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c2306" cb:place="inline"><note place="inline">圓覺鈔曰：習近聲聞則成聲聞性，習近緣覺則成緣覺性，習近菩薩則成菩薩性，習
<lb ed="X" n="0157c24"/><lb ed="R015" n="0769b08"/>近三乘則成不定性，都不習近則成無性。此卽衆生五性差別也。</note></p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0251.0158a" n="0158a"/>
<lb ed="X" n="0158a01"/><lb ed="R015" n="0769b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158a0101">善男子！菩薩唯以大悲方便，入諸世間開發未悟。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158a0120" cb:place="inline"><note place="inline">菩薩
<lb ed="X" n="0158a02"/><lb ed="R015" n="0769b10"/>以大慈悲心，方便化身，入諸塵勞，開發一切未悟衆生也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158a0223" cb:place="inline">乃至示現種種形相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158a0231" cb:place="inline"><note place="inline">菩薩
<lb ed="X" n="0158a03"/><lb ed="R015" n="0769b11"/>變化，示現種種形相，隨機接化，如觀音之示現三十二身是也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158a0325" cb:place="inline">逆順境界，與其同事，
<lb ed="X" n="0158a04"/><lb ed="R015" n="0769b12"/>化令成佛。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158a0405" cb:place="inline"><note place="inline">所惡之境曰逆，所愛之境曰順。佛化身於此二境中，與衆生同在塵勞而攝化之，令證佛
<lb ed="X" n="0158a05"/><lb ed="R015" n="0769b13"/>果。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158a0502" cb:place="inline">皆依無始，淸淨願力。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158a0510" cb:place="inline"><note place="inline">菩薩接化衆生，皆乘無始劫來淸淨願力。淸淨者，於一切
<lb ed="X" n="0158a06"/><lb ed="R015" n="0769b14"/>法無所染著也。願力者，誓願深固，魔不能壞也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158a0619" cb:place="inline">若諸末世一切衆生，於大圓
<lb ed="X" n="0158a07"/><lb ed="R015" n="0769b15"/>覺起增上心，當發菩薩淸淨大願。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158a0714" cb:place="inline"><note place="inline">修證圓覺，起增進向上之心，當發淸
<lb ed="X" n="0158a08"/><lb ed="R015" n="0769b16"/>淨廣大誓願。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158a0806" cb:place="inline">應作是言：願我今者住佛圓覺求善知識，莫
<lb ed="X" n="0158a09"/><lb ed="R015" n="0769b17"/>値外道及與二乘。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158a0908" cb:place="inline"><note place="inline">菩薩發願時，當曰：願我今者安住圓覺最上乘法，親近大善知識以
<lb ed="X" n="0158a10"/><lb ed="R015" n="0769b18"/>爲師友，永不遭値一切外道邪師，及聲聞、緣覺、二乘也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158a1022" cb:place="inline">依願修行，漸斷諸障。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158a1030" cb:place="inline"><note place="inline">依淸
<lb ed="X" n="0158a11"/><lb ed="R015" n="0770a01"/>淨願修行圓覺，漸次斷除一切障礙。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158a1115" cb:place="inline">障盡願滿，便登解脫淸淨法殿，證
<lb ed="X" n="0158a12"/><lb ed="R015" n="0770a02"/>大圓覺妙莊嚴域。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158a1208" cb:place="inline"><note place="inline">諸障旣除，本願圓滿，一切處解脫淸淨，故曰法殿。一切處圓覺光明，
<lb ed="X" n="0158a13"/><lb ed="R015" n="0770a03"/>故曰妙莊嚴域。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0158a14"/><lb ed="R015" n="0770a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158a1401">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p>
<lb ed="X" n="0158a15"/><lb ed="R015" n="0770a05"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0158a1501"><l>彌勒汝當知，</l><l>一切諸衆生，</l><l>不得大解脫，</l>
<lb ed="X" n="0158a16"/><lb ed="R015" n="0770a06"/><l>皆由貪欲故，</l><l>墮落於生死。</l><l>若能斷憎愛，</l>
<lb ed="X" n="0158a17"/><lb ed="R015" n="0770a07"/><l>及與貪瞋癡，</l><l>不因差別性，</l><l>皆得成佛道。</l>
<lb ed="X" n="0158a18"/><lb ed="R015" n="0770a08"/><l>二障永消滅，</l><l>求師得正悟，</l><l>隨順菩薩願。</l>
<lb ed="X" n="0158a19"/><lb ed="R015" n="0770a09"/><l>依止大涅槃。</l><l>十方諸菩薩，</l><l>皆以大悲願，</l>
<lb ed="X" n="0158a20"/><lb ed="R015" n="0770a10"/><l>示現入生死。</l><l>現在修行者，</l><l>及末世衆生，</l>
<lb ed="X" n="0158a21"/><lb ed="R015" n="0770a11"/><l>勤斷諸愛見，</l><l>便歸大圓覺。</l></lg>
<lb ed="X" n="0158a22"/><lb ed="R015" n="0770a12"/><p xml:id="pX10p0158a2201">於是，淸淨慧菩薩在大衆中卽從座起，頂禮佛足，右
<lb ed="X" n="0158a23"/><lb ed="R015" n="0770a13"/>繞三匝，長跪叉手而白佛言：大悲世尊！爲我等輩廣
<lb ed="X" n="0158a24"/><lb ed="R015" n="0770a14"/>說如是不思議事。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158a2408" cb:place="inline"><note place="inline">菩薩謂佛前章所言，皆是不可思惟，不可擬議之事。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158a2428" cb:place="inline">本所不
<pb ed="X" xml:id="X10.0251.0158b" n="0158b"/>
<lb ed="X" n="0158b01"/><lb ed="R015" n="0770a15"/>見，本所不聞。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b0106" cb:place="inline"><note place="inline">佛所說不思議事，菩薩等本來不曾得見，本來不曾得聞。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b0128" cb:place="inline">我等今者
<lb ed="X" n="0158b02"/><lb ed="R015" n="0770a16"/>蒙佛善誘，身心泰然，得大饒益。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b0213" cb:place="inline"><note place="inline">承佛誘誨，無諸疑惑。善誘者，卽論語循循
<lb ed="X" n="0158b03"/><lb ed="R015" n="0770a17"/>然善誘人之說。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b0307" cb:place="inline">願爲諸來一切法衆，重宣法王圓滿覺性。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b0323" cb:place="inline"><note place="inline">菩薩
<lb ed="X" n="0158b04"/><lb ed="R015" n="0770a18"/>請佛重說圓覺法門也。佛爲萬法之主，故曰法王。圓覺妙性，廣大圓滿，故曰圓滿覺性。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b0434" cb:place="inline">一切衆生
<lb ed="X" n="0158b05"/><lb ed="R015" n="0770b01"/>及諸菩薩、如來、世尊所證所得云何差別？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b0517" cb:place="inline"><note place="inline">菩薩又請佛說衆生
<lb ed="X" n="0158b06"/><lb ed="R015" n="0770b02"/>菩薩佛所證悟處差別不同之理。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b0614" cb:place="inline">令末世衆生，聞此聖敎，隨順開悟，
<lb ed="X" n="0158b07"/><lb ed="R015" n="0770b03"/>漸次能入。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b0705" cb:place="inline"><note place="inline">欲令衆生聞佛說此聖妙之敎，順而不違，開悟本性，漸次修行，入於圓覺。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b0733" cb:place="inline">作是
<lb ed="X" n="0158b08"/><lb ed="R015" n="0770b04"/>語<anchor xml:id="nkr_note_add_0158b0801" n="0158b0801"/><anchor xml:id="beg0158b0801" n="0158b0801"/>已<anchor xml:id="end0158b0801"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p>
<lb ed="X" n="0158b09"/><lb ed="R015" n="0770b05"/><p xml:id="pX10p0158b0901">爾時，世尊吿淸淨慧菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝等
<lb ed="X" n="0158b10"/><lb ed="R015" n="0770b06"/>乃能爲末世衆生請問如來漸次差別。汝今諦聽，當
<lb ed="X" n="0158b11"/><lb ed="R015" n="0770b07"/>爲汝說。時，淸淨慧菩薩奉敎歡喜，及諸大衆默然而
<lb ed="X" n="0158b12"/><lb ed="R015" n="0770b08"/>聽。</p>
<lb ed="X" n="0158b13"/><lb ed="R015" n="0770b09"/><p xml:id="pX10p0158b1301">善男子！圓覺自性。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b1308" cb:place="inline"><note place="inline">佛謂圓滿覺性，乃本來自性，非從緣而有也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b1325" cb:place="inline">非性性有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0158b14"/><lb ed="R015" n="0770b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b1401"><note place="inline">前說五性，皆非圓覺自性，故曰非性。諸非性中，圓覺自性，一一具足，故曰非性性有。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b1433" cb:place="inline">循諸性起。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b1437" cb:place="inline"><note place="inline">圓覺
<lb ed="X" n="0158b15"/><lb ed="R015" n="0770b11"/>自性，隨順諸緣故。五性起時，覺性亦起。圓覺疏亦曰：圓覺隨緣，徧諸差別之性。諸性起時，覺性亦起。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b1539" cb:place="inline">無取
<lb ed="X" n="0158b16"/><lb ed="R015" n="0770b12"/>無證。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b1603" cb:place="inline"><note place="inline">圓覺妙性，廓然淸淨，無可取者，無可證者。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b1619" cb:place="inline">於實相中，實無菩薩，及諸
<lb ed="X" n="0158b17"/><lb ed="R015" n="0770b13"/>衆生。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b1703" cb:place="inline"><note place="inline">圓覺空性無一切相，故曰實相。此實相中一切無有，豈有菩薩衆生之相？</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b1731" cb:place="inline">何以故？菩
<lb ed="X" n="0158b18"/><lb ed="R015" n="0770b14"/>薩、衆生皆是幻化，幻化滅故無取證者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b1816" cb:place="inline"><note place="inline">菩薩衆生所有身心，非有
<lb ed="X" n="0158b19"/><lb ed="R015" n="0770b15"/>眞實不滅之相，故曰皆是幻化。幻化身心旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0158b1901" n="0158b1901"/><anchor xml:id="beg0158b1901" n="0158b1901"/>已<anchor xml:id="end0158b1901"/>寂滅，則一切取證之相悉皆無有。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b1932" cb:place="inline">譬如眼根，不
<lb ed="X" n="0158b20"/><lb ed="R015" n="0770b16"/>自見眼。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b2004" cb:place="inline"><note place="inline">衆生不見自性，如人之眼根，不自見其眼也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b2021" cb:place="inline">性自平等，無平等者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0158b21"/><lb ed="R015" n="0770b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b2101"><note place="inline">一切法性，本自平等，初無凡聖之異，亦無能平等之者。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b2122" cb:place="inline">衆生迷倒，未能除滅，一
<lb ed="X" n="0158b22"/><lb ed="R015" n="0770b18"/>切幻化。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b2204" cb:place="inline"><note place="inline">衆生迷惑顚倒，未能除滅諸幻。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b2216" cb:place="inline">於滅未滅，妄功用中，便顯差
<lb ed="X" n="0158b23"/><lb ed="R015" n="0771a01"/>別。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b2302" cb:place="inline"><note place="inline">一切幻化，欲滅未滅之間，凡所修爲，皆是虗妄。於此等功用中，有頓有漸，卽顯出五種差別性也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b2339" cb:place="inline">若
<lb ed="X" n="0158b24"/><lb ed="R015" n="0771a02"/>得如來寂滅隨順，實無寂滅及寂滅者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b2416" cb:place="inline"><note place="inline">妄功用中，若悟寂滅隨順
<pb ed="X" xml:id="X10.0251.0158c" n="0158c"/>
<lb ed="X" n="0158c01"/><lb ed="R015" n="0771a03"/>之理，寂然無念，滅而無相，隨順一切，不執我見，則實無寂滅之法，亦無寂滅之人，可謂人法兩忘也。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0158c02"/><lb ed="R015" n="0771a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c0201">善男子！一切衆生從無始來，由妄想我。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c0216" cb:place="inline"><note place="inline">我體元無，妄想爲有。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c0224" cb:place="inline">及
<lb ed="X" n="0158c03"/><lb ed="R015" n="0771a05"/>愛我者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c0304" cb:place="inline"><note place="inline">愛我者，執著我相之心也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c0314" cb:place="inline">曾不自知，念念生滅。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c0322" cb:place="inline"><note place="inline">衆生妄心執著我相，
<lb ed="X" n="0158c04"/><lb ed="R015" n="0771a06"/>不知此心念念之間，旋生旋滅，本無堅固不壞之相。維摩詰經曰：是身如電，念念不住者是也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c0437" cb:place="inline">故起憎
<lb ed="X" n="0158c05"/><lb ed="R015" n="0771a07"/>愛，耽著五欲。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c0506" cb:place="inline"><note place="inline">圓覺疏曰：由執我故，順我則愛，違我則憎，故著五欲也。五欲者，一財、二色、三食、四名、
<lb ed="X" n="0158c06"/><lb ed="R015" n="0771a08"/>五睡也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c0604" cb:place="inline">若遇善友，敎令開悟淨圓覺性，發明起滅，卽知
<lb ed="X" n="0158c07"/><lb ed="R015" n="0771a09"/>此生性自勞慮。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c0707" cb:place="inline"><note place="inline">衆生因敎悟性，發明妄念起滅之理，方知此生本有之性，空自勞役思慮
<lb ed="X" n="0158c08"/><lb ed="R015" n="0771a10"/>也。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0158c09"/><lb ed="R015" n="0771a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c0901">若復有人勞慮永斷，得法界淨。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c0913" cb:place="inline"><note place="inline">永息思慮，則一切處皆得淸淨，故曰得法
<lb ed="X" n="0158c10"/><lb ed="R015" n="0771a12"/>界淨。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c1003" cb:place="inline">卽彼淨解爲自障礙。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c1011" cb:place="inline"><note place="inline">以淨爲淨，是爲淨解，爲彼解心障礙自性。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c1027" cb:place="inline">故於圓
<lb ed="X" n="0158c11"/><lb ed="R015" n="0771a13"/>覺而不自在。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c1106" cb:place="inline"><note place="inline">作意於覺，故不自如。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c1114" cb:place="inline">此名凡夫隨順覺性。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c1122" cb:place="inline"><note place="inline">衆生謂覺性本
<lb ed="X" n="0158c12"/><lb ed="R015" n="0771a14"/>來淸淨，故起淨心隨順修習，不知此心亦爲障礙。此乃凡夫之見，非菩薩見心。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0158c13"/><lb ed="R015" n="0771a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c1301">善男子！一切菩薩見解爲礙。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c1312" cb:place="inline"><note place="inline">見前淨解，爲障礙故。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c1320" cb:place="inline">雖斷解礙，猶
<lb ed="X" n="0158c14"/><lb ed="R015" n="0771a16"/>住見覺。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c1404" cb:place="inline"><note place="inline">淨解雖除，不作障礙，正在覺位，復爲覺礙。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c1420" cb:place="inline">覺礙爲礙，而不自在。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c1428" cb:place="inline"><note place="inline">圓覺
<lb ed="X" n="0158c15"/><lb ed="R015" n="0771a17"/>大疏曰：所覺是礙，故能覺亦礙。由存此跡，還礙覺心，故不自在。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c1525" cb:place="inline">此名菩薩未入地者
<lb ed="X" n="0158c16"/><lb ed="R015" n="0771a18"/>隨順覺性。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c1605" cb:place="inline"><note place="inline">如此隨順本性，乃菩薩未入佛地者之見也。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0158c17"/><lb ed="R015" n="0771b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c1701">善男子，有照、有覺，俱名障礙。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c1712" cb:place="inline"><note place="inline">有照者，卽前之淨解心也。有覺者，卽前之覺礙
<lb ed="X" n="0158c18"/><lb ed="R015" n="0771b02"/>心也。圓覺性中，皆名障礙。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c1811" cb:place="inline">是故菩薩常覺不住。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c1819" cb:place="inline"><note place="inline">湛然常覺，不住於相，金剛經所謂菩
<lb ed="X" n="0158c19"/><lb ed="R015" n="0771b03"/>薩應生無所住心者是也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c1911" cb:place="inline">照與照者，同時寂滅。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c1919" cb:place="inline"><note place="inline">謂所照之境，與能照之智，悉皆寂滅，
<lb ed="X" n="0158c20"/><lb ed="R015" n="0771b04"/>此乃<anchor xml:id="nkr_note_add_0158c2001" n="0158c2001"/><anchor xml:id="beg0158c2001" n="0158c2001"/>已<anchor xml:id="end0158c2001"/>入佛地者也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c2009" cb:place="inline">譬如有人自斷其首，首<anchor xml:id="nkr_note_add_0158c2002" n="0158c2002"/><anchor xml:id="beg0158c2002" n="0158c2002"/>已<anchor xml:id="end0158c2002"/>斷故無能斷者，
<lb ed="X" n="0158c21"/><lb ed="R015" n="0771b05"/>則以礙心自滅諸礙，礙<anchor xml:id="nkr_note_add_0158c2101" n="0158c2101"/><anchor xml:id="beg0158c2101" n="0158c2101"/>已<anchor xml:id="end0158c2101"/>斷滅無滅礙者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c2117" cb:place="inline"><note place="inline">以淨覺心滅除諸礙，
<lb ed="X" n="0158c22"/><lb ed="R015" n="0771b06"/>諸礙<anchor xml:id="nkr_note_add_0158c2201" n="0158c2201"/><anchor xml:id="beg0158c2201" n="0158c2201"/>已<anchor xml:id="end0158c2201"/>除，覺心亦泯。如彼世人自斷其首，首<anchor xml:id="nkr_note_add_0158c2202" n="0158c2202"/><anchor xml:id="beg0158c2202" n="0158c2202"/>已<anchor xml:id="end0158c2202"/>斷絕，別無能斷之人也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c2228" cb:place="inline">修多羅敎如標
<lb ed="X" n="0158c23"/><lb ed="R015" n="0771b07"/>月指，若復見月，了知所標畢竟非月。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c2315" cb:place="inline"><note place="inline">因指見月，見月忘指。因敎詮心，
<lb ed="X" n="0158c24"/><lb ed="R015" n="0771b08"/>悟心忘敎。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c2405" cb:place="inline">一切如來種種言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0158001" n="0158001"/>說開示菩薩，亦復如是。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c2421" cb:place="inline"><note place="inline">諸佛開說
<pb ed="X" xml:id="X10.0251.0159a" n="0159a"/>
<lb ed="X" n="0159a01"/><lb ed="R015" n="0771b09"/>法性，正如以指標月。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a0109" cb:place="inline">此名菩薩<anchor xml:id="nkr_note_add_0159a0101" n="0159a0101"/><anchor xml:id="beg0159a0101" n="0159a0101"/>已<anchor xml:id="end0159a0101"/>入地者隨順覺性。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a0121" cb:place="inline"><note place="inline">如此隨順本性，乃菩
<lb ed="X" n="0159a02"/><lb ed="R015" n="0771b10"/>薩<anchor xml:id="nkr_note_add_0159a0201" n="0159a0201"/><anchor xml:id="beg0159a0201" n="0159a0201"/>已<anchor xml:id="end0159a0201"/>入佛地者之見也。入地者，入佛之地位者也。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0159a03"/><lb ed="R015" n="0771b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a0301">善男子！一切障礙卽究竟覺。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a0312" cb:place="inline"><note place="inline">菩薩初發心時，名本始覺。圓覺成就，名究竟覺。
<lb ed="X" n="0159a04"/><lb ed="R015" n="0771b12"/>今見諸障礙，卽究竟覺者。蓋<anchor xml:id="nkr_note_add_0159a0401" n="0159a0401"/><anchor xml:id="beg0159a0401" n="0159a0401"/>已<anchor xml:id="end0159a0401"/>入佛地，無一切差別心也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a0423" cb:place="inline">得念失念，無非解脫。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a0431" cb:place="inline"><note place="inline">得念
<lb ed="X" n="0159a05"/><lb ed="R015" n="0771b13"/>是無念，失念是有念。佛知諸念本空，了無得失，故皆得解脫。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a0524" cb:place="inline">成法破法，皆名涅槃。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0159a06"/><lb ed="R015" n="0771b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a0601"><note place="inline">進修曰成，毀謗爲破。佛知諸法本空，了無成壞，故皆名涅槃。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a0624" cb:place="inline">智慧愚癡，通爲般若。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0159a07"/><lb ed="R015" n="0771b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a0701"><note place="inline">智慧者，<anchor xml:id="nkr_note_add_0159a0701" n="0159a0701"/><anchor xml:id="beg0159a0701" n="0159a0701"/>已<anchor xml:id="end0159a0701"/>悟之性。愚癡者，未悟之性。究其本源，同一佛性，故曰通爲般若。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a0729" cb:place="inline">菩薩外道，所成
<lb ed="X" n="0159a08"/><lb ed="R015" n="0771b16"/>就法，同是菩提。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a0807" cb:place="inline"><note place="inline">菩薩外道所立之法，雖有邪正之殊，皆是菩提覺性。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a0827" cb:place="inline">無明眞如，
<lb ed="X" n="0159a09"/><lb ed="R015" n="0771b17"/>無異境界。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a0905" cb:place="inline"><note place="inline">眞妄一體，性本解脫。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a0913" cb:place="inline">諸戒定慧，及淫怒癡，俱是梵行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0159a10"/><lb ed="R015" n="0771b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a1001"><note place="inline">戒定慧是淨，淫怒癡是染，佛於染淨無分別心，故曰俱是梵行。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a1025" cb:place="inline">衆生國土，同一法性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0159a11"/><lb ed="R015" n="0772a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a1101"><note place="inline">涅槃經云：我以佛眼，徧觀三界，有情無情，一切人法，悉皆究竟。究竟者，卽法性也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a1132" cb:place="inline">地獄天宮，皆
<lb ed="X" n="0159a12"/><lb ed="R015" n="0772a02"/>爲淨土。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a1204" cb:place="inline"><note place="inline">佛知善惡二報皆如空華，故謂苦樂二境皆爲淨土。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a1224" cb:place="inline">有性無性，齊成佛
<lb ed="X" n="0159a13"/><lb ed="R015" n="0772a03"/>道。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a1302" cb:place="inline"><note place="inline">有性，三乘也。無性，闡提也。佛眼觀之，悉皆是佛。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a1320" cb:place="inline">一切煩惱，畢竟解脫。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a1328" cb:place="inline"><note place="inline">佛謂煩惱
<lb ed="X" n="0159a14"/><lb ed="R015" n="0772a04"/>本空，故云畢竟解脫。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a1409" cb:place="inline">法界海慧照了諸相猶如虗空，此名如來
<lb ed="X" n="0159a15"/><lb ed="R015" n="0772a05"/>隨順覺性。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a1505" cb:place="inline"><note place="inline">法界海慧者，佛之智慧，如法界之廣，如大海之深故也。其慧光照了諸相，如太虗空，廓然
<lb ed="X" n="0159a16"/><lb ed="R015" n="0772a06"/>無礙，方爲佛之隨順覺性。此之隨順，如孔子之無可無不可是也。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0159a17"/><lb ed="R015" n="0772a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a1701">善男子！但諸菩薩及末世衆生，居一切時不起妄念。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0159a18"/><lb ed="R015" n="0772a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a1801"><note place="inline">不起妄念者，不起一切念也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a1812" cb:place="inline">於諸妄心，亦不息滅。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a1820" cb:place="inline"><note place="inline">妄心卽是眞心，不必求其息滅。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0159a19"/><lb ed="R015" n="0772a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a1901">住妄想境，不加了知。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a1909" cb:place="inline"><note place="inline">於此妄想境界，不起了知之心。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a1921" cb:place="inline">於無了知，不辨
<lb ed="X" n="0159a20"/><lb ed="R015" n="0772a10"/>眞實。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a2003" cb:place="inline"><note place="inline">知心旣寂，卽是眞實，何必更起辨別之念。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a2019" cb:place="inline">彼諸衆生聞是法門，信解
<lb ed="X" n="0159a21"/><lb ed="R015" n="0772a11"/>受持不生驚畏，是則名爲隨順覺性。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a2115" cb:place="inline"><note place="inline">衆生修此無念法門，不驚不畏
<lb ed="X" n="0159a22"/><lb ed="R015" n="0772a12"/>者，乃修其本來無念之性，無所迷執故也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a2217" cb:place="inline">善男子！汝等當知，如是衆生<anchor xml:id="nkr_note_add_0159a2201" n="0159a2201"/><anchor xml:id="beg0159a2201" n="0159a2201"/>已<anchor xml:id="end0159a2201"/>
<lb ed="X" n="0159a23"/><lb ed="R015" n="0772a13"/>曾供養百千萬億恒河沙諸佛及大菩薩，植衆德本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0159a24"/><lb ed="R015" n="0772a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a2401"><note place="inline">衆生於過去劫中，曾供養無數諸佛菩薩，種種善根，方得聞此法門。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a2427" cb:place="inline">佛說是人名爲成
<pb ed="X" xml:id="X10.0251.0159b" n="0159b"/>
<lb ed="X" n="0159b01"/><lb ed="R015" n="0772a15"/>就一切種智。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159b0106" cb:place="inline"><note place="inline">名爲成就者，性本圓成，假名成就爾。種者，種性。智者，智慧。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0159b02"/><lb ed="R015" n="0772a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159b0201">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p>
<lb ed="X" n="0159b03"/><lb ed="R015" n="0772a17"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0159b0301"><l>淸淨慧當知，</l><l>圓滿菩提性，</l><l>無取亦無證，</l>
<lb ed="X" n="0159b04"/><lb ed="R015" n="0772a18"/><l>無菩薩衆生，</l><l>覺與未覺時，</l><l>漸次有差別。</l>
<lb ed="X" n="0159b05"/><lb ed="R015" n="0772b01"/><l>衆生爲解礙，</l><l>菩薩未離覺，</l><l>入地永寂滅。</l>
<lb ed="X" n="0159b06"/><lb ed="R015" n="0772b02"/><l>不住一切相，</l><l>大覺悉圓滿，</l><l>名爲徧隨順。</l>
<lb ed="X" n="0159b07"/><lb ed="R015" n="0772b03"/><l>末世諸衆生，</l><l>心不生虗妄，</l><l>佛說如是人，</l>
<lb ed="X" n="0159b08"/><lb ed="R015" n="0772b04"/><l>現世卽菩薩，</l><l>供養恒沙佛，</l><l>功德<anchor xml:id="nkr_note_add_0159b0801" n="0159b0801"/><anchor xml:id="beg0159b0801" n="0159b0801"/>已<anchor xml:id="end0159b0801"/>圓滿。</l>
<lb ed="X" n="0159b09"/><lb ed="R015" n="0772b05"/><l>雖有多方便，</l><l>皆名隨順智。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0159b10"/><lb ed="R015" n="0772b06"/>
<lb ed="X" n="0159b11"/><lb ed="R015" n="0772b07"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>御註大方廣圓覺修多羅了義經上</cb:jhead></cb:juan>
</cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0151c1301" to="#end0151c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0151c1302" to="#end0151c1302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0152a0701" to="#end0152a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0152c0401" to="#end0152c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0153a0201" to="#end0153a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0153b1701" to="#end0153b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0154a1001" to="#end0154a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0154b1501" to="#end0154b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0154b2301" to="#end0154b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0154c0701" to="#end0154c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0154c1501" to="#end0154c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0154c1701" to="#end0154c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0155a1701" to="#end0155a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0155a2101" to="#end0155a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0155b1801" to="#end0155b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0155b2401" to="#end0155b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0155c0701" to="#end0155c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0156a1301" to="#end0156a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0156b1101" to="#end0156b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0156b2101" to="#end0156b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0156b2201" to="#end0156b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0156b2301" to="#end0156b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0156c1101" to="#end0156c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0156c1301" to="#end0156c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0157a1601" to="#end0157a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0157c0801" to="#end0157c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0157c1301" to="#end0157c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0157c1401" to="#end0157c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0157c1402" to="#end0157c1402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0157c1501" to="#end0157c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0158b0801" to="#end0158b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0158b1901" to="#end0158b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0158c2001" to="#end0158c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0158c2002" to="#end0158c2002"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0158c2101" to="#end0158c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0158c2201" to="#end0158c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0158c2202" to="#end0158c2202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0159a0101" to="#end0159a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0159a0201" to="#end0159a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0159a0401" to="#end0159a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0159a0701" to="#end0159a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0159a2201" to="#end0159a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0159b0801" to="#end0159b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0153001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0153001">行異作因</note>
<note n="0156001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0156001">猶一作由</note>
<note n="0157001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0157001">汎異作泛</note>
<note n="0158001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0158001">說異作敎</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0151c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0151c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0151c1302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0151c1302">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0152a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0152a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0152c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0152c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0153a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0153a0201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0153b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0153b1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0154a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0154b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0154b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154b2301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0154c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0154c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154c1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0154c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0155a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0155a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0155a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0155a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0155b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0155b1801">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0155b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0155b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0155c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0155c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0156a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0156b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0156b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0156b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0156b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0156c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0156c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0157a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0157a1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0157c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0157c0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0157c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0157c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0157c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0157c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0157c1402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0157c1402">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0157c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0157c1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0158b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0158b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0158b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0158b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0158c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0158c2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0158c2002" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0158c2002">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0158c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0158c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0158c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0158c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0158c2202" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0158c2202">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0159a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0159a0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0159a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0159a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0159a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0159a0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0159a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0159a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0159a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0159a2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0159b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0159b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>