<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X10n0252">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 252 圓覺經類解</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 252 圓覺經類解</title>
			<author>宋 行霆解</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.shin</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp7"><resp>corrections</resp><name>CBETA.poyung</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>4卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">10</idno>.<idno type="no">252</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">圓覺經類解</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識，古籍酷 AI 自動標點引擎提供新式標點初稿</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>AI 標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB03594">
				<charName>CBETA CHARACTER CB03594</charName>
				<mapping cb:dec="986634" type="PUA">U+F0E0A</mapping>
			<mapping type="unicode">U+28CDD</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[門@壬]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB03657">
				<charName>CBETA CHARACTER CB03657</charName>
				<mapping cb:dec="986697" type="PUA">U+F0E49</mapping>
			<mapping type="unicode">U+24D2F</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[病-丙+丸]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB08504">
				<charName>CBETA CHARACTER CB08504</charName>
				<mapping cb:dec="991544" type="PUA">U+F2138</mapping>
			<mapping type="unicode">U+269A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>燄</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舀*炎]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17527">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17527</charName>
				<mapping cb:dec="1000567" type="PUA">U+F4477</mapping>
			<mapping type="unicode">U+39AB</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[怡-台+贊]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB18834">
				<charName>CBETA CHARACTER CB18834</charName>
				<mapping cb:dec="1001874" type="PUA">U+F4992</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>編⃝</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2005-12-07T13:35:09">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0167a" n="0167a"/>
<lb ed="X" n="0167a01"/>
<cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 252-A 用圭峰圓覺修證義十二章頌分各成一頌</cb:mulu><head>No. 252-A
<lb ed="X" n="0167a02"/><lb ed="R015" n="0788a01"/> 。用圭峰圓覺修證義十二章頌分各
<lb ed="X" n="0167a03"/><lb ed="R015" n="0788a01"/>成一頌</head>
<lb ed="X" n="0167a04"/><lb ed="R015" n="0788a02"/><byline cb:type="author">鏡庵釋行霆</byline>
<lb ed="X" n="0167a05"/><lb ed="R015" n="0788a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">序分說儀</cb:mulu><head>序分說儀</head>
<lb ed="X" n="0167a06"/><lb ed="R015" n="0788a03"/><p xml:id="pX10p0167a0601">圓覺先須了說儀，不同穢土混凡機。婆伽梵主身全
<lb ed="X" n="0167a07"/><lb ed="R015" n="0788a04"/>現，大光明藏處希奇。百千大士同斯會，十二眞人欲
<lb ed="X" n="0167a08"/><lb ed="R015" n="0788a05"/>問時。不二境中圓鏡像，何殊光瑩淨瑠璃。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0167a09"/><lb ed="R015" n="0788a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">頌文殊章</cb:mulu><head>頌文殊章</head>
<lb ed="X" n="0167a10"/><lb ed="R015" n="0788a07"/><p xml:id="pX10p0167a1001">妙德初徵本起因，曾知離病可修眞。陀羅尼門周法
<lb ed="X" n="0167a11"/><lb ed="R015" n="0788a08"/>界，大圓覺海絕涯津。無明夢裏迷緣影，翳眼華中妄
<lb ed="X" n="0167a12"/><lb ed="R015" n="0788a09"/>執身。忽然夢醒翳華滅，何曾動著本來人。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0167a13"/><lb ed="R015" n="0788a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">頌普賢章</cb:mulu><head>頌普賢章</head>
<lb ed="X" n="0167a14"/><lb ed="R015" n="0788a11"/><p xml:id="pX10p0167a1401">普賢次問漸修眞，通爲三根審行門。幻匪覺心心外
<lb ed="X" n="0167a15"/><lb ed="R015" n="0788a12"/>物，華非空性性中存。覺心不動妄華寂，妄境無生智
<lb ed="X" n="0167a16"/><lb ed="R015" n="0788a13"/>孰論。幻盡覺圓眞體現，<g ref="#CB01926">灰</g>飛烟滅火無因。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0167a17"/><lb ed="R015" n="0788a14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">頌普眼章</cb:mulu><head>頌普眼章</head>
<lb ed="X" n="0167a18"/><lb ed="R015" n="0788a15"/><p xml:id="pX10p0167a1801">普眼圓融因果相，身心影像體隨妄。先了二空淸淨
<lb ed="X" n="0167a19"/><lb ed="R015" n="0788a16"/>門，次修三觀圓頓行。能所兼忘凡聖情，愛憎寧復論
<lb ed="X" n="0167a20"/><lb ed="R015" n="0788a17"/>差當。曾知本有摩尼珠，五色靑黃焉可狀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0167a21"/><lb ed="R015" n="0788a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">頌金剛藏章</cb:mulu><head>頌金剛藏章</head>
<lb ed="X" n="0167a22"/><lb ed="R015" n="0788b01"/><p xml:id="pX10p0167a2201">金剛執難聖凡身，本悟緣何有妄因。三問連環分別
<lb ed="X" n="0167a23"/><lb ed="R015" n="0788b02"/>見，諸門開喩性元眞。空華起滅元由妄，金鑛銷融永
<lb ed="X" n="0167a24"/><lb ed="R015" n="0788b03"/>絕塵。若要測量圓覺海，入思惟地倍沉淪。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0167b" n="0167b"/>
<lb ed="X" n="0167b01"/><lb ed="R015" n="0788b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">頌彌勒章</cb:mulu><head>頌彌勒章</head>
<lb ed="X" n="0167b02"/><lb ed="R015" n="0788b05"/><p xml:id="pX10p0167b0201">彌勒推究輪迴本，若斷貪愛生死盡。愛欲爲因過旣
<lb ed="X" n="0167b03"/><lb ed="R015" n="0788b06"/>深，愛命爲果緣難泯。二障就於五性分，四生遂成六
<lb ed="X" n="0167b04"/><lb ed="R015" n="0788b07"/>道蘊。若親善友愛見亡，自然悟入無生忍。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0167b05"/><lb ed="R015" n="0788b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">頌淨慧章</cb:mulu><head>頌淨慧章</head>
<lb ed="X" n="0167b06"/><lb ed="R015" n="0788b09"/><p xml:id="pX10p0167b0601">淨慧倫排證悟人，強分四位順天眞。凡賢聖果雖然
<lb ed="X" n="0167b07"/><lb ed="R015" n="0788b10"/>異，悟迷染淨與誰親。先明依位循諸性，次辨忘心頓
<lb ed="X" n="0167b08"/><lb ed="R015" n="0788b11"/>證因。一智了然超脫處，有無情盡覺芽春。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0167b09"/><lb ed="R015" n="0788b12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">頌威德章</cb:mulu><head>頌威德章</head>
<lb ed="X" n="0167b10"/><lb ed="R015" n="0788b13"/><p xml:id="pX10p0167b1001">威德請開三種觀，中根始此分章段。四門開處任方
<lb ed="X" n="0167b11"/><lb ed="R015" n="0788b14"/>來，三類修時非雜亂。靜鏡圓明全顯彰，幻苗增長無
<lb ed="X" n="0167b12"/><lb ed="R015" n="0788b15"/>涯畔。器中鍠可喩禪那，三法能起生死岸。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0167b13"/><lb ed="R015" n="0788b16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">頌辨音章</cb:mulu><head>頌辨音章</head>
<lb ed="X" n="0167b14"/><lb ed="R015" n="0788b17"/><p xml:id="pX10p0167b1401">辨音又問幾般輪，幾種修持可證眞。單複圓門雖有
<lb ed="X" n="0167b15"/><lb ed="R015" n="0788b18"/>異，靜幻寂觀要區分。各安標記欲探結，先慕求哀悔
<lb ed="X" n="0167b16"/><lb ed="R015" n="0789a01"/>罪根。二十五輪依幻覺，無修習處示修因。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0167b17"/><lb ed="R015" n="0789a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">頌淨業章</cb:mulu><head>頌淨業章</head>
<lb ed="X" n="0167b18"/><lb ed="R015" n="0789a03"/><p xml:id="pX10p0167b1801">淨業斷除人我執，俱緣四相妄迷習，無明主宰爲我
<lb ed="X" n="0167b19"/><lb ed="R015" n="0789a04"/>根，心存證者乃人立。壽命業智潛續存，衆生我人所
<lb ed="X" n="0167b20"/><lb ed="R015" n="0789a05"/>不及，由茲憎愛煩惱生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0167001" n="0167001"/>死覺城昧，此何能入？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0167b21"/><lb ed="R015" n="0789a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">頌普覺章</cb:mulu><head>頌普覺章</head>
<lb ed="X" n="0167b22"/><lb ed="R015" n="0789a07"/><p xml:id="pX10p0167b2201">普覺離病託師親，當依端正知見人，行住坐臥迹莫
<lb ed="X" n="0167b23"/><lb ed="R015" n="0789a08"/>計，作止任滅病非因。自他除病不除法，供事捨財及
<lb ed="X" n="0167b24"/><lb ed="R015" n="0789a09"/>捨身，憎愛直須無種子，始於圓覺可修眞。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0167c" n="0167c"/>
<lb ed="X" n="0167c01"/><lb ed="R015" n="0789a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">頌圓覺章</cb:mulu><head>頌圓覺章</head>
<lb ed="X" n="0167c02"/><lb ed="R015" n="0789a11"/><p xml:id="pX10p0167c0201">圓覺道場圓證悟，下根於是開眞路，三期限量可隨
<lb ed="X" n="0167c03"/><lb ed="R015" n="0789a12"/>宜，四衆安居絕緣故。以大圓覺爲伽藍，踞菩薩乘行
<lb ed="X" n="0167c04"/><lb ed="R015" n="0789a13"/>願度，曾知證入總該前，諸佛共依如是住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0167c05"/><lb ed="R015" n="0789a14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">頌賢善首章</cb:mulu><head>頌賢善首章</head>
<lb ed="X" n="0167c06"/><lb ed="R015" n="0789a15"/><p xml:id="pX10p0167c0601">善首流通正法門，五名於是爲區分。十二部經眞了
<lb ed="X" n="0167c07"/><lb ed="R015" n="0789a16"/>義，百千諸佛共談論。佛境佛地<anchor xml:id="nkr_note_add_0167c0701" n="0167c0701"/><anchor xml:id="beg0167c0701" n="0167c0701"/>已<anchor xml:id="end0167c0701"/>開演，頓敎機今得
<lb ed="X" n="0167c08"/><lb ed="R015" n="0789a17"/>聞。儻解百川歸大海，何妨一法被多根。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0167c09"/><lb ed="R015" n="0789a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">頌判攝</cb:mulu><head>頌判攝</head>
<lb ed="X" n="0167c10"/><lb ed="R015" n="0789b01"/><p xml:id="pX10p0167c1001">圭山纔悟卽流通，却依賢首以弘宗。傍探四疏明差
<lb ed="X" n="0167c11"/><lb ed="R015" n="0789b02"/>當，徧究群詮定有空。頓敎收經佛自判，圓門兼屬義
<lb ed="X" n="0167c12"/><lb ed="R015" n="0789b03"/>堪從。若將經敎論相攝，克體全收終頓中。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0167c13"/><lb ed="R015" n="0789b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">十二章來意</cb:mulu><head>十二章來意</head>
<lb ed="X" n="0167c14"/><lb ed="R015" n="0789b05"/><p xml:id="pX10p0167c1401">文殊章，頓悟本有圓覺妙心，本無無明生死，方名信
<lb ed="X" n="0167c15"/><lb ed="R015" n="0789b06"/>解，成發起因。普賢章，以悟修之理難明，故須徵釋，令
<lb ed="X" n="0167c16"/><lb ed="R015" n="0789b07"/>解用心。普賢章，開示身心無性二空，理顯根塵諸法，
<lb ed="X" n="0167c17"/><lb ed="R015" n="0789b08"/>普淨普徧，見境同佛。剛藏章，令深悟輪迴，分別邪正，
<lb ed="X" n="0167c18"/><lb ed="R015" n="0789b09"/>故乃徵釋。彌勒章，窮展轉根元，推差別種性，令斷貪
<lb ed="X" n="0167c19"/><lb ed="R015" n="0789b10"/>愛。淨慧章，<anchor xml:id="nkr_note_add_0167c1901" n="0167c1901"/><anchor xml:id="beg0167c1901" n="0167c1901"/>已<anchor xml:id="end0167c1901"/>知圓覺染淨無殊，辨隨順修證。威德章，
<lb ed="X" n="0167c20"/><lb ed="R015" n="0789b11"/>衆生根性不同，煩惱厚薄不等，立三觀門，隨根趣入。
<lb ed="X" n="0167c21"/><lb ed="R015" n="0789b12"/>辨音章，就前三觀，示觀網交羅，隨宜各契。淨業章，約
<lb ed="X" n="0167c22"/><lb ed="R015" n="0789b13"/>計淺深，分我四相，若除我執，便是圓覺。普覺章，由前
<lb ed="X" n="0167c23"/><lb ed="R015" n="0789b14"/>除障修習用意，依善知識，免溺四病，及諸細惑。圓覺
<lb ed="X" n="0167c24"/><lb ed="R015" n="0789b15"/>章，道場克期，加功用行，以求證入上中下根，普歸圓
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0168a" n="0168a"/>
<lb ed="X" n="0168a01"/><lb ed="R015" n="0789b16"/>覺。賢善首章，正宗之法，法義<anchor xml:id="nkr_note_add_0168a0101" n="0168a0101"/><anchor xml:id="beg0168a0101" n="0168a0101"/>已<anchor xml:id="end0168a0101"/>周，欲使廣益佗方，遠
<lb ed="X" n="0168a02"/><lb ed="R015" n="0789b17"/>霑來世，流傳通泰，展轉無窮。一部諸章，大旨若是，閱
<lb ed="X" n="0168a03"/><lb ed="R015" n="0789b18"/>者預可知始末。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0168a04"/>
<lb ed="X" n="0168a05"/>
<lb ed="X" n="0168a06"/>
<lb ed="X" n="0168a07"/>
<lb ed="X" n="0168a08"/><cb:docNumber>No. 252</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0168a09"/><lb ed="R015" n="0790a01"/><cb:juan fun="open" n="1a"><cb:mulu type="卷" n="1a">第一本</cb:mulu><cb:jhead>圓覺經類解卷第一本</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0168a10"/>
<lb ed="X" n="0168a11"/><lb ed="R015" n="0790a02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">序</cb:mulu><p xml:id="pX10p0168a1101">圓覺了義經，實頓悟修證之要法也。唐圭峰禪師
<lb ed="X" n="0168a12"/><lb ed="R015" n="0790a03"/>造廣略疏章凡六十餘卷，映前絕後，而學者卒難
<lb ed="X" n="0168a13"/><lb ed="R015" n="0790a04"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0168001" n="0168001"/>討尋，或望涯而退。吳興沈應辰得西蜀復庵講義，
<lb ed="X" n="0168a14"/><lb ed="R015" n="0790a05"/>專用圭山疏要，傍類經子禪語，直銷文義大意，欲
<lb ed="X" n="0168a15"/><lb ed="R015" n="0790a06"/>信者自近之遠，誠有濟於見聞。乃命傳敎釋行霆
<lb ed="X" n="0168a16"/><lb ed="R015" n="0790a07"/>削繁補漏，刊版流通，以其例引名言，符合疏旨，故
<lb ed="X" n="0168a17"/><lb ed="R015" n="0790a08"/>目爲類解，仍示其大略焉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0168a18"/><lb ed="R015" n="0790a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">經題</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0168a1801">大方廣圓覺修多羅了義經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0168a19"/><lb ed="R015" n="0790a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0168a1901">經題十一字，以八義釋之：一約體用，二法義，三能
<lb ed="X" n="0168a20"/><lb ed="R015" n="0790a11"/>所，四名義，五立名，六取捨，七問難，八總收。第一體
<lb ed="X" n="0168a21"/><lb ed="R015" n="0790a12"/>用者，於中又有從體起用，及攝用歸體。謂大之一
<lb ed="X" n="0168a22"/><lb ed="R015" n="0790a13"/>字屬體，方廣二字屬用，此從體起用也。其次圓覺
<lb ed="X" n="0168a23"/><lb ed="R015" n="0790a14"/>二字屬體，上大方廣三字屬用，此攝用歸體也。第
<lb ed="X" n="0168a24"/><lb ed="R015" n="0790a15"/>二法義者，欲釋諸經論，必須明釋法義。依法解義，
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0168b" n="0168b"/>
<lb ed="X" n="0168b01"/><lb ed="R015" n="0790a16"/>義卽分明。以義照法，法卽顯著。今經題中，圓覺二
<lb ed="X" n="0168b02"/><lb ed="R015" n="0790a17"/>字屬其法，大方廣三字屬其義。謂當體虗明，廣大
<lb ed="X" n="0168b03"/><lb ed="R015" n="0790a18"/>常住。本覺法上，有此之大義、方義、廣義。其次經之
<lb ed="X" n="0168b04"/><lb ed="R015" n="0790b01"/>一字，屬其敎法。上修多羅了義五字，是歎敎法勝
<lb ed="X" n="0168b05"/><lb ed="R015" n="0790b02"/>能之義也。第三能所者，謂修多羅了義經六字，屬
<lb ed="X" n="0168b06"/><lb ed="R015" n="0790b03"/>能詮之文。大方廣圓覺五字，屬所詮之義。就能詮
<lb ed="X" n="0168b07"/><lb ed="R015" n="0790b04"/>中，又有總別。修多羅屬總，謂總指一代時敎。了義
<lb ed="X" n="0168b08"/><lb ed="R015" n="0790b05"/>經三字屬別，謂別歎此圓覺經。謂此乃是一代時
<lb ed="X" n="0168b09"/><lb ed="R015" n="0790b06"/>敎中，諸部宣說勝諦決了究竟之義，非是宣說世
<lb ed="X" n="0168b10"/><lb ed="R015" n="0790b07"/>俗因果不了之義。所以云：修多羅總指諸部，了義
<lb ed="X" n="0168b11"/><lb ed="R015" n="0790b08"/>者則歎斯文。第四名義者，又分爲二：初唐後梵。謂
<lb ed="X" n="0168b12"/><lb ed="R015" n="0790b09"/>大方廣圓覺了義經八字，卽此方唐言也。修多羅
<lb ed="X" n="0168b13"/><lb ed="R015" n="0790b10"/>三字，卽西域梵語也。大以當體得名，常徧爲義。當
<lb ed="X" n="0168b14"/><lb ed="R015" n="0790b11"/>體覺性無邊，強名爲大。常則竪通三際，徧則橫徧
<lb ed="X" n="0168b15"/><lb ed="R015" n="0790b12"/>十方。方以就法得名，軌持爲義。軌則軌生物解，使
<lb ed="X" n="0168b16"/><lb ed="R015" n="0790b13"/>衆生悟入佛之知見。持則任持自性於生死海中，
<lb ed="X" n="0168b17"/><lb ed="R015" n="0790b14"/>而此性不曾生滅。廣則從用得名，包博爲義。包則
<lb ed="X" n="0168b18"/><lb ed="R015" n="0790b15"/>無外，博則普徧。圓以不偏得名，滿足周備爲義。覺
<lb ed="X" n="0168b19"/><lb ed="R015" n="0790b16"/>以不昏得名，虗明靈照爲義。此皆就唐言釋名義
<lb ed="X" n="0168b20"/><lb ed="R015" n="0790b17"/>也。其次修多羅，此飜契經。契謂契合，合機合理也。
<lb ed="X" n="0168b21"/><lb ed="R015" n="0790b18"/>經者，有貫串義，有攝持義，謂貫串諸佛所說之法，
<lb ed="X" n="0168b22"/><lb ed="R015" n="0791a01"/>攝持一切衆生之機，故稱大方廣圓覺修多羅了
<lb ed="X" n="0168b23"/><lb ed="R015" n="0791a02"/>義經也。第五立名者，且諸經得名，或佛自立，或結
<lb ed="X" n="0168b24"/><lb ed="R015" n="0791a03"/>集人立，或兼斯二者立。今經題目，據下賢首章中
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0168c" n="0168c"/>
<lb ed="X" n="0168c01"/><lb ed="R015" n="0791a04"/>有其五名：一名大方廣圓覺陀羅尼，二名修多羅
<lb ed="X" n="0168c02"/><lb ed="R015" n="0791a05"/>了義，三名祕密王三昧，四名如來決定境界，五名
<lb ed="X" n="0168c03"/><lb ed="R015" n="0791a06"/>如來藏自性差別。以此推之，是知此經之名乃佛
<lb ed="X" n="0168c04"/><lb ed="R015" n="0791a07"/>自立也。第六取捨者，經中雖有五名，首題唯取其
<lb ed="X" n="0168c05"/><lb ed="R015" n="0791a08"/>二者，良以宗本體用是法義之宏綱，詮<anchor xml:id="nkr_note_orig_0168002" n="0168002"/>指功能乃
<lb ed="X" n="0168c06"/><lb ed="R015" n="0791a09"/>言像之皎鏡。事周義盡，須建五名，以要標題，且存
<lb ed="X" n="0168c07"/><lb ed="R015" n="0791a10"/>兩號。遂存前二，略去後三，此譯人巧意也。第七問
<lb ed="X" n="0168c08"/><lb ed="R015" n="0791a11"/>難者，又分爲二：初難本題，後難別題。難本題曰：修
<lb ed="X" n="0168c09"/><lb ed="R015" n="0791a12"/>多羅與經，但唐梵之文有異，今雙置題目，豈非重
<lb ed="X" n="0168c10"/><lb ed="R015" n="0791a13"/>疊耶？答：上則總指諸部，此則唯目當經，對總歎別，
<lb ed="X" n="0168c11"/><lb ed="R015" n="0791a14"/>故非重也。次難題中又分爲二：初難法義，後難三
<lb ed="X" n="0168c12"/><lb ed="R015" n="0791a15"/>大。難法義云：且大方廣華嚴經，彼經題目以大方
<lb ed="X" n="0168c13"/><lb ed="R015" n="0791a16"/>廣三字爲法，佛華嚴三字爲人，今經何故却以大
<lb ed="X" n="0168c14"/><lb ed="R015" n="0791a17"/>方廣三字爲義耶？答：彼經對人故稱法，此經對法
<lb ed="X" n="0168c15"/><lb ed="R015" n="0791a18"/>故稱義也。難三大云：華嚴經說三大，起信論說三
<lb ed="X" n="0168c16"/><lb ed="R015" n="0791b01"/>大，與今經說三大，是同是別耶？答：配屬三大，約法
<lb ed="X" n="0168c17"/><lb ed="R015" n="0791b02"/>則同，釋義隨宗則別。起信論就凡上建立三大爲
<lb ed="X" n="0168c18"/><lb ed="R015" n="0791b03"/>宗，華嚴經就玄上及事上建立三大爲宗<note place="inline">凡一字皆具十
<lb ed="X" n="0168c19"/><lb ed="R015" n="0791b04"/>義</note>，今經就本覺體上建立三大爲宗，故不同也。所
<lb ed="X" n="0168c20"/><lb ed="R015" n="0791b05"/>以起信約凡以爲心，圓覺約佛以標名，華嚴不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0168003" n="0168003"/>遂
<lb ed="X" n="0168c21"/><lb ed="R015" n="0791b06"/>機宜，直顯一眞法界也。又起信大分約因位說，圓
<lb ed="X" n="0168c22"/><lb ed="R015" n="0791b07"/>覺與華嚴大分約果位說。第八總收者，意謂此二
<lb ed="X" n="0168c23"/><lb ed="R015" n="0791b08"/>十八紙能詮之文，乃是吾佛大聖人於一代時敎
<lb ed="X" n="0168c24"/><lb ed="R015" n="0791b09"/>諸部中時爲頓機之者，宣說決了究竟眞實常住
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0169a" n="0169a"/>
<lb ed="X" n="0169a01"/><lb ed="R015" n="0791b10"/>之義，欲使後代順佛法修行之人，誦此能詮之文，
<lb ed="X" n="0169a02"/><lb ed="R015" n="0791b11"/>解此所詮之理，如說修行，於一切處決<anchor xml:id="nkr_note_orig_0169001" n="0169001"/><g ref="#CB03657">𤴯</g>潰癰，挑
<lb ed="X" n="0169a03"/><lb ed="R015" n="0791b12"/>痾去毒，遣障除疑，證自<anchor xml:id="nkr_note_add_0169a0301" n="0169a0301"/><anchor xml:id="beg0169a0301" n="0169a0301"/>己<anchor xml:id="end0169a0301"/>廣大虗明眞實常住圓
<lb ed="X" n="0169a04"/><lb ed="R015" n="0791b13"/>覺之體，於此體上發起如是大義，如是方義，如是
<lb ed="X" n="0169a05"/><lb ed="R015" n="0791b14"/>廣義，從此超凡入聖，一得永常，盡未來際，自利利
<lb ed="X" n="0169a06"/><lb ed="R015" n="0791b15"/>他，受用無盡也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0169a07"/><lb ed="R015" n="0791b16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">譯師</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0169a0701"><name role="" type="person">罽賓國</name>三藏法師佛陀多羅奉詔譯</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0169a08"/><lb ed="R015" n="0791b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0169a0801">譯師也。梵語佛陀多羅，此云覺救。<name role="" type="person">罽賓</name>者，卽北印
<lb ed="X" n="0169a09"/><lb ed="R015" n="0791b18"/>度也。由西域有五印度，此覺救三藏乃是北印度
<lb ed="X" n="0169a10"/><lb ed="R015" n="0792a01"/><name role="" type="person">罽賓</name>人也。初於東都<name role="" type="person">白馬寺</name>譯此經，不載年月，譯
<lb ed="X" n="0169a11"/><lb ed="R015" n="0792a02"/>之一字乃是度語之稱。又譯者，易也，大底變易以
<lb ed="X" n="0169a12"/><lb ed="R015" n="0792a03"/>成華言。鄭氏注曰：王制：五方之民，言語不通，嗜欲
<lb ed="X" n="0169a13"/><lb ed="R015" n="0792a04"/>不同，達其忠，通其欲，因是命通言語之官曰象胥。
<lb ed="X" n="0169a14"/><lb ed="R015" n="0792a05"/>蓋象胥有才智也。又東方官曰寄，南方官曰象胥，
<lb ed="X" n="0169a15"/><lb ed="R015" n="0792a06"/>西方官曰狄鞮，北方官曰譯。今據經多從西來，今
<lb ed="X" n="0169a16"/><lb ed="R015" n="0792a07"/>用北方之官名者，但漢時多與北狄交通，然北方
<lb ed="X" n="0169a17"/><lb ed="R015" n="0792a08"/>譯官兼善西方之語，佛法初自西來，乃用北方之
<lb ed="X" n="0169a18"/><lb ed="R015" n="0792a09"/>官翻之，自此佛經咸稱譯也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0169a19"/><lb ed="R015" n="0792a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">疏主</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0169a1901">唐圭峰定慧禪師宗密述。疏鈔科節。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0169a20"/><lb ed="R015" n="0792a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0169a2001">疏主也。圭峰，卽終南之別山。定慧京禪師，卽唐宣
<lb ed="X" n="0169a21"/><lb ed="R015" n="0792a12"/>宗追<anchor xml:id="nkr_note_add_0169a2101" n="0169a2101"/><anchor xml:id="beg0169a2101" n="0169a2101"/>諡<anchor xml:id="end0169a2101"/>之號。此經前後造疏解者，有京<name role="" type="person">報國寺</name>惟
<lb ed="X" n="0169a22"/><lb ed="R015" n="0792a13"/>慤法師、先天寺悟實禪師、<name role="" type="person">薦福寺</name>堅志禪師、北京
<lb ed="X" n="0169a23"/><lb ed="R015" n="0792a14"/>道詮法師。今圭峰皆備討，各有所長。慤邈經文，簡
<lb ed="X" n="0169a24"/><lb ed="R015" n="0792a15"/>而可覽；實述理性，顯而有宗；詮多專於他詞；志可
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0169b" n="0169b"/>
<lb ed="X" n="0169b01"/><lb ed="R015" n="0792a16"/>利於群俗。然圓頓經宗，未見開拓；性相諸論，迢然
<lb ed="X" n="0169b02"/><lb ed="R015" n="0792a17"/>不干。故圭峰之疏，俱不依也。大凡佛說一代時敎，
<lb ed="X" n="0169b03"/><lb ed="R015" n="0792a18"/>皆有三分：一、序分，二、正宗分，三、流通分。今經從如
<lb ed="X" n="0169b04"/><lb ed="R015" n="0792b01"/>是我聞至平等法會，名序分；自文殊至圓覺，共十
<lb ed="X" n="0169b05"/><lb ed="R015" n="0792b02"/>一章經文，並是正宗分；最後賢善首章經文，屬流
<lb ed="X" n="0169b06"/><lb ed="R015" n="0792b03"/>通分。今先序分。</p>
<lb ed="X" n="0169b07"/><lb ed="R015" n="0792b04"/><p xml:id="pX10p0169b0701">科者，科含半義，乃是包括酌量一部經文大意，故
<lb ed="X" n="0169b08"/><lb ed="R015" n="0792b05"/>曰科也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0169b09"/><lb ed="R015" n="0792b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">序分</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0169b0901">如是我聞：一時，婆伽婆！</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0169b10"/><lb ed="R015" n="0792b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0169b1001">經首必具六種成就，若六緣不具敎法不興，謂一
<lb ed="X" n="0169b11"/><lb ed="R015" n="0792b08"/>信成就、二聞成就、三時成就、四主成就、五處成就、
<lb ed="X" n="0169b12"/><lb ed="R015" n="0792b09"/>六衆成就。今此一段文具前四也。如是者信成就。
<lb ed="X" n="0169b13"/><lb ed="R015" n="0792b10"/>佛法大海信爲能入，若信則言是事如是，若不信
<lb ed="X" n="0169b14"/><lb ed="R015" n="0792b11"/>言是事不如是。又信則所言之理順，順則師資之
<lb ed="X" n="0169b15"/><lb ed="R015" n="0792b12"/>道成，是知信之一字乃信順之辭，如人有手取物
<lb ed="X" n="0169b16"/><lb ed="R015" n="0792b13"/>則得。華嚴經云：信是道源功德母，長養一切諸善
<lb ed="X" n="0169b17"/><lb ed="R015" n="0792b14"/>根，斷除疑網出愛河，開示人天涅槃路。我聞則聞
<lb ed="X" n="0169b18"/><lb ed="R015" n="0792b15"/>成就。我有四種：一凡夫實我、二外道神我、三菩薩
<lb ed="X" n="0169b19"/><lb ed="R015" n="0792b16"/>假我、四佛之眞我。今當假我也。聞從耳根發識，旣
<lb ed="X" n="0169b20"/><lb ed="R015" n="0792b17"/>是耳聞今何稱我？處耳之別從我之總，故曰我也。
<lb ed="X" n="0169b21"/><lb ed="R015" n="0792b18"/>又唯識家解如是二字作指定之辭，謂指定下來
<lb ed="X" n="0169b22"/><lb ed="R015" n="0793a01"/>所說之敎法。阿難二十年中爲佛侍者，親從佛聞，
<lb ed="X" n="0169b23"/><lb ed="R015" n="0793a02"/>所以云如是玄義我親得聞。親光菩薩將此六種
<lb ed="X" n="0169b24"/><lb ed="R015" n="0793a03"/>成就謂之經，前五事信散在聞時主衆處中也。一、
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0169c" n="0169c"/>
<lb ed="X" n="0169c01"/><lb ed="R015" n="0793a04"/>時乃時成就，謂此時不定，但是師資會合聽說之
<lb ed="X" n="0169c02"/><lb ed="R015" n="0793a05"/>時也。婆伽婆乃主成就，此具六種義：一、自在；二、熾
<lb ed="X" n="0169c03"/><lb ed="R015" n="0793a06"/>盛；三、端嚴；四、名稱；五、吉祥；六、尊貴。如是六種義差
<lb ed="X" n="0169c04"/><lb ed="R015" n="0793a07"/>別，應當總名婆伽婆。大底敎家有五不翻：一、祕密
<lb ed="X" n="0169c05"/><lb ed="R015" n="0793a08"/>不翻，卽神呪等；二、多含不翻，卽羅漢須菩提等；三、
<lb ed="X" n="0169c06"/><lb ed="R015" n="0793a09"/>此方無故不翻，如<name role="" type="person">閻浮提</name>樹苾芻等；四、順古不翻，
<lb ed="X" n="0169c07"/><lb ed="R015" n="0793a10"/>如阿耨多羅等；五、生善故不翻，如佛般若菩薩等。
<lb ed="X" n="0169c08"/><lb ed="R015" n="0793a11"/>若云覺此方人輕薄不生善故，今婆伽婆於五不
<lb ed="X" n="0169c09"/><lb ed="R015" n="0793a12"/>翻中當多含，故不翻也。然婆伽婆卽是佛，若出其
<lb ed="X" n="0169c10"/><lb ed="R015" n="0793a13"/>體乃是圓覺也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0169c11"/><lb ed="R015" n="0793a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0169c1101">入於神通，大光明藏，三昧正受。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0169c12"/><lb ed="R015" n="0793a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0169c1201">乃處成就。謂佛入法性源，現無邊無礙刹土，亦不
<lb ed="X" n="0169c13"/><lb ed="R015" n="0793a16"/>定分自他受用，故曰依眞。所以大疏云：經宗旣詮
<lb ed="X" n="0169c14"/><lb ed="R015" n="0793a17"/>實境，敎主須明眞身。故受用身居受用土，爲諸大
<lb ed="X" n="0169c15"/><lb ed="R015" n="0793a18"/>士說圓覺經。然此經說處及說敎之主，與別經不
<lb ed="X" n="0169c16"/><lb ed="R015" n="0793b01"/>同。金剛經處卽是<name role="" type="person">舍衛國</name><name role="" type="person">給孤獨園</name>，說主乃是丈
<lb ed="X" n="0169c17"/><lb ed="R015" n="0793b02"/>六化身。今此經不然，說處則定中，乃是依眞實之
<lb ed="X" n="0169c18"/><lb ed="R015" n="0793b03"/>境；說主則法身與報身不分，乃是眞身說也。神則
<lb ed="X" n="0169c19"/><lb ed="R015" n="0793b04"/>妙用難測，通則自在無壅。大光明藏有三義故：一
<lb ed="X" n="0169c20"/><lb ed="R015" n="0793b05"/>揀濫，二破名，三顯理。何謂之揀濫？謂一代時敎中
<lb ed="X" n="0169c21"/><lb ed="R015" n="0793b06"/>佛所說，有如來藏，有自性淸淨藏，有法身藏，有法
<lb ed="X" n="0169c22"/><lb ed="R015" n="0793b07"/>界藏。恐濫彼故，今謂此是大光明寶性神通之藏。
<lb ed="X" n="0169c23"/><lb ed="R015" n="0793b08"/>何謂之破名？佛恐後人不知法體本來平等，於平
<lb ed="X" n="0169c24"/><lb ed="R015" n="0793b09"/>等中強生分別，以謂十方諸佛如來大光明藏，大
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0170a" n="0170a"/>
<lb ed="X" n="0170a01"/><lb ed="R015" n="0793b10"/>包天地，光明烜赫，無所不照，無所不包，無所不攝，
<lb ed="X" n="0170a02"/><lb ed="R015" n="0793b11"/>無所不容，有如此之名相。若作如此見解，遂成兩
<lb ed="X" n="0170a03"/><lb ed="R015" n="0793b12"/>箇。故破其執心，卽相無相，故無大字名相，無光字
<lb ed="X" n="0170a04"/><lb ed="R015" n="0793b13"/>名相，無藏字名相也。何謂顯理？此一義妄盡覺明，
<lb ed="X" n="0170a05"/><lb ed="R015" n="0793b14"/>大明眼於一切處，圓陀陀，淨髁髁，赤洒泗，頭頭是，
<lb ed="X" n="0170a06"/><lb ed="R015" n="0793b15"/>物物全盡，十方世界，無不融通，如大日輪昇空，天
<lb ed="X" n="0170a07"/><lb ed="R015" n="0793b16"/>下洞明，此所謂顯理。雖然如是，更須親行一步，始
<lb ed="X" n="0170a08"/><lb ed="R015" n="0793b17"/>得話圓。所以論云：心性不起，卽是大智慧徧照也。
<lb ed="X" n="0170a09"/><lb ed="R015" n="0793b18"/>三昧者，梵語，此云正受，卽唐梵雙擧，此卽入定。正
<lb ed="X" n="0170a10"/><lb ed="R015" n="0794a01"/>受者，不受諸受，故曰正受。正以揀邪義，受以領納
<lb ed="X" n="0170a11"/><lb ed="R015" n="0794a02"/>義。若眼領納色，耳領納聲，鼻香舌味，身觸意法，以
<lb ed="X" n="0170a12"/><lb ed="R015" n="0794a03"/>至一切時領納愛喜樂捨等者，此名邪受。唯是入
<lb ed="X" n="0170a13"/><lb ed="R015" n="0794a04"/>定之時，於所緣境，審正思察，眼不領納色，乃至身
<lb ed="X" n="0170a14"/><lb ed="R015" n="0794a05"/>觸意法，以至一切時愛喜樂捨等法，然後不妨眼
<lb ed="X" n="0170a15"/><lb ed="R015" n="0794a06"/>熾然見色，耳熾然聞聲，乃至鼻舌身意熾然等。所
<lb ed="X" n="0170a16"/><lb ed="R015" n="0794a07"/>以賢首云：雖空空絕迹，不妨義天之星像燦然；湛
<lb ed="X" n="0170a17"/><lb ed="R015" n="0794a08"/>湛亡言，豈礙敎海之波瀾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0170001" n="0170001"/>浩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0170002" n="0170002"/>瀚。只如上至十方諸
<lb ed="X" n="0170a18"/><lb ed="R015" n="0794a09"/>佛，下及六道衆生，皆有此大光明藏三昧正定，且
<lb ed="X" n="0170a19"/><lb ed="R015" n="0794a10"/>如何得入？但向十二時中，息諸妄想攀緣、顚倒分
<lb ed="X" n="0170a20"/><lb ed="R015" n="0794a11"/>別之心，智與理冥，境與神會，便入得大光明藏三
<lb ed="X" n="0170a21"/><lb ed="R015" n="0794a12"/>昧正受。脫或不然，只知門外走，寧識在其中？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0170a22"/><lb ed="R015" n="0794a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0170a2201">一切如來光嚴住持。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0170a23"/><lb ed="R015" n="0794a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0170a2301">一切者，普該之言。如來者，其義有四：一、約法身者，
<lb ed="X" n="0170a24"/><lb ed="R015" n="0794a15"/>謂無所從來，亦無所去也；二、約報身者，謂過去修
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0170b" n="0170b"/>
<lb ed="X" n="0170b01"/><lb ed="R015" n="0794a16"/>因，來成佛果也；三、約化身者，謂乘如實道，來成正
<lb ed="X" n="0170b02"/><lb ed="R015" n="0794a17"/>覺也；四、約理智，如謂本覺，來謂始覺，因本覺而有
<lb ed="X" n="0170b03"/><lb ed="R015" n="0794a18"/>不覺，因不覺而有始覺，始本不二，故曰如來。又十
<lb ed="X" n="0170b04"/><lb ed="R015" n="0794b01"/>方諸佛悟此眞如之理，故曰如來；六道四生迷此
<lb ed="X" n="0170b05"/><lb ed="R015" n="0794b02"/>眞如之理，故曰如去，不得稱來。今如來者，卽指化
<lb ed="X" n="0170b06"/><lb ed="R015" n="0794b03"/>身也。光嚴者，重重交光，照耀炳著妙相之上，定住
<lb ed="X" n="0170b07"/><lb ed="R015" n="0794b04"/>住持，永絕攀緣，不曾遺失，所以序云：具足圓覺住
<lb ed="X" n="0170b08"/><lb ed="R015" n="0794b05"/>持。圓覺者，如來也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0170b09"/><lb ed="R015" n="0794b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0170b0901">是諸衆生，淸淨覺地。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0170b10"/><lb ed="R015" n="0794b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0170b1001">上文明聖同，此文明凡同。是字乃指定之辭，諸則
<lb ed="X" n="0170b11"/><lb ed="R015" n="0794b08"/>不一之義。衆生者，以色受想行識，五蘊衆緣，和合
<lb ed="X" n="0170b12"/><lb ed="R015" n="0794b09"/>而生，故曰衆生。又云：有多生死，故曰衆生。淸淨者，
<lb ed="X" n="0170b13"/><lb ed="R015" n="0794b10"/>離煩惱障，離所知障，垢不能染，妄不能變，故曰淸
<lb ed="X" n="0170b14"/><lb ed="R015" n="0794b11"/>淨。覺是法，地是喩，此謂之法喩雙擧。謂一切衆生，
<lb ed="X" n="0170b15"/><lb ed="R015" n="0794b12"/>迷眞失湛，徇相執名，妄見衆生。然妄體元空，全是
<lb ed="X" n="0170b16"/><lb ed="R015" n="0794b13"/>本覺。此之本覺體上，能出生一切？河沙功德，喩如
<lb ed="X" n="0170b17"/><lb ed="R015" n="0794b14"/>大地能生一切物等。問：衆生分上，何不稱住持耶？
<lb ed="X" n="0170b18"/><lb ed="R015" n="0794b15"/>答：諸佛證此境，故得稱住持。衆生不證此境，但具
<lb ed="X" n="0170b19"/><lb ed="R015" n="0794b16"/>佛性，故不得稱住持二字。但指其分上，有此淸淨
<lb ed="X" n="0170b20"/><lb ed="R015" n="0794b17"/>本覺之地。所以序云：終日圓覺，而未甞圓覺者，凡
<lb ed="X" n="0170b21"/><lb ed="R015" n="0794b18"/>夫也。首楞云：雖終日行，而不自覺，抂入諸趣。在禪
<lb ed="X" n="0170b22"/><lb ed="R015" n="0795a01"/>家，謂之終日焚香，不知身道場。在周易，謂之百姓
<lb ed="X" n="0170b23"/><lb ed="R015" n="0795a02"/>日用而不知。在孟子，謂之終身由之而不知其道
<lb ed="X" n="0170b24"/><lb ed="R015" n="0795a03"/>者，衆也。在老氏，謂之不善人之所保，亦同意也。又
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0170c" n="0170c"/>
<lb ed="X" n="0170c01"/><lb ed="R015" n="0795a04"/>法灯和尙云：無根兮得活，離地兮不倒。日用尙不
<lb ed="X" n="0170c02"/><lb ed="R015" n="0795a05"/>知，更向何處討。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0170c03"/><lb ed="R015" n="0795a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0170c0301">身心寂滅，平等本際，圓滿十方，不二隨順。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0170c04"/><lb ed="R015" n="0795a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0170c0401">身卽所執之妄身，心卽所執之妄心。寂滅是畢竟
<lb ed="X" n="0170c05"/><lb ed="R015" n="0795a08"/>空義。圓則不偏，滿則具足。謂上文擧一切如來光
<lb ed="X" n="0170c06"/><lb ed="R015" n="0795a09"/>嚴住持，又擧是諸衆生淸淨覺地，乃是立宗。蓋此
<lb ed="X" n="0170c07"/><lb ed="R015" n="0795a10"/>經以心境空寂，凡聖平等爲宗；妄情等佛，觀行速
<lb ed="X" n="0170c08"/><lb ed="R015" n="0795a11"/>成爲趣。恐行人不知覺性本來平等，生分別之心，
<lb ed="X" n="0170c09"/><lb ed="R015" n="0795a12"/>以謂凡是凡，聖是聖。若如此解，何時了悟？故云：有
<lb ed="X" n="0170c10"/><lb ed="R015" n="0795a13"/>心分別，一切皆邪；無意攀緣，萬途自正。又云：心異
<lb ed="X" n="0170c11"/><lb ed="R015" n="0795a14"/>則千差競起，心平則法界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0170003" n="0170003"/>怛然。此之執心，能作諸
<lb ed="X" n="0170c12"/><lb ed="R015" n="0795a15"/>佛，能爲衆生，能作天宮，能爲地獄。是知著其相，則
<lb ed="X" n="0170c13"/><lb ed="R015" n="0795a16"/>凡聖有霄<anchor xml:id="nkr_note_orig_0170004" n="0170004"/>壤之隔，故不平等。若以性觀之，則凡聖
<lb ed="X" n="0170c14"/><lb ed="R015" n="0795a17"/>染淨一相，而諸法當體悉皆空寂。便見圓覺本際
<lb ed="X" n="0170c15"/><lb ed="R015" n="0795a18"/>之性，本來平等，本來無欠少。非唯無四聖之高，亦
<lb ed="X" n="0170c16"/><lb ed="R015" n="0795b01"/>無六凡之下。人人具足，箇箇圓成。心佛及衆生，是
<lb ed="X" n="0170c17"/><lb ed="R015" n="0795b02"/>三無差別。所以道：如甁<anchor xml:id="nkr_note_add_0170c1701" n="0170c1701"/><anchor xml:id="beg0170c1701" n="0170c1701"/>已<anchor xml:id="end0170c1701"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0170005" n="0170005"/>漏，更不再添。佛佛道齊，
<lb ed="X" n="0170c18"/><lb ed="R015" n="0795b03"/>法法平等。此之覺性，在東全東，南西北方，亦復如
<lb ed="X" n="0170c19"/><lb ed="R015" n="0795b04"/>是。包於天地，充塞六虗，徧滿法界，六通四闢，大小
<lb ed="X" n="0170c20"/><lb ed="R015" n="0795b05"/>精<anchor xml:id="nkr_note_orig_0170006" n="0170006"/>廉，無乎不在。此謂竺土大僊心，東西密相付。莊
<lb ed="X" n="0170c21"/><lb ed="R015" n="0795b06"/>子齊物篇亦云：其形若槁木，其心若死<g ref="#CB01926">灰</g>。忘物忘
<lb ed="X" n="0170c22"/><lb ed="R015" n="0795b07"/>智，則萬物一府，死生同狀。又云：自其異者觀之，肝
<lb ed="X" n="0170c23"/><lb ed="R015" n="0795b08"/>膽楚越也；自其同者觀之，萬物皆一也。不二隨順
<lb ed="X" n="0170c24"/><lb ed="R015" n="0795b09"/>者，隨則不乖，順則相應。且說有二：二是兩箇，不二
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0171a" n="0171a"/>
<lb ed="X" n="0171a01"/><lb ed="R015" n="0795b10"/>是一箇。二卽是凡夫順生死，二乘趣涅槃。凡夫迷
<lb ed="X" n="0171a02"/><lb ed="R015" n="0795b11"/>圓覺之體，失圓覺之用，起惑造業，輪轉大苦海中，
<lb ed="X" n="0171a03"/><lb ed="R015" n="0795b12"/>萬死萬生，頭出頭沒，無有解脫。此時被妄法之所
<lb ed="X" n="0171a04"/><lb ed="R015" n="0795b13"/>染著，不能趣於涅槃，無量劫中，只在生死此岸，所
<lb ed="X" n="0171a05"/><lb ed="R015" n="0795b14"/>以望於二乘涅槃彼岸爲二。其二乘之人，見三界
<lb ed="X" n="0171a06"/><lb ed="R015" n="0795b15"/>無安，猶如火宅，希求出離，如救頭然，如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0171001" n="0171001"/>獐跳不顧
<lb ed="X" n="0171a07"/><lb ed="R015" n="0795b16"/>後群。雖然出得生死，脫離三界，又一向<g ref="#CB01926">灰</g>身滅智，
<lb ed="X" n="0171a08"/><lb ed="R015" n="0795b17"/>沈空滯寂，墮解脫坑，臥涅槃城。有其三義：一者心
<lb ed="X" n="0171a09"/><lb ed="R015" n="0795b18"/>狹劣，二者怖三界，三者缺大悲。只解如是去，不解
<lb ed="X" n="0171a10"/><lb ed="R015" n="0796a01"/>如是來。又被空之所留，滯在空理，望凡夫生死此
<lb ed="X" n="0171a11"/><lb ed="R015" n="0796a02"/>岸爲二。是二人太過不及，皆不處<anchor xml:id="nkr_note_orig_0171002" n="0171002"/>手中道，唯吾佛
<lb ed="X" n="0171a12"/><lb ed="R015" n="0796a03"/>大聖人，證無住處大涅槃。以大悲故，常在生死，而
<lb ed="X" n="0171a13"/><lb ed="R015" n="0796a04"/>不住涅槃；以大智故，而不住生死，常在涅槃。在此
<lb ed="X" n="0171a14"/><lb ed="R015" n="0796a05"/>岸，不妨常在彼岸；在彼岸，不妨常在此岸。此是佛
<lb ed="X" n="0171a15"/><lb ed="R015" n="0796a06"/>之用處，謂之不二隨順。若學者說時，卽於十二時
<lb ed="X" n="0171a16"/><lb ed="R015" n="0796a07"/>中，妄想攀緣，念念無明，生死根本。不是執凡，便是
<lb ed="X" n="0171a17"/><lb ed="R015" n="0796a08"/>執聖；不是執眞，便是執妄；不是執有，便是執無。與
<lb ed="X" n="0171a18"/><lb ed="R015" n="0796a09"/>佗凡夫二乘一般，唯是一切處一切時，不著凡聖
<lb ed="X" n="0171a19"/><lb ed="R015" n="0796a10"/>眞妄有無，然後在眞全眞，在妄全妄，打成一片，方
<lb ed="X" n="0171a20"/><lb ed="R015" n="0796a11"/>合得他隨順不二。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0171a21"/><lb ed="R015" n="0796a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0171a2101">於不二境，現諸淨土。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0171a22"/><lb ed="R015" n="0796a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0171a2201">於者，依也。敎家謂之境聲，就境上得此於字之聲。
<lb ed="X" n="0171a23"/><lb ed="R015" n="0796a14"/>不二境，卽上文說中道隨順不二之境。諸者，隨類
<lb ed="X" n="0171a24"/><lb ed="R015" n="0796a15"/>普應曰諸。淨土，乃對穢土之稱。然此土有四：一、法
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0171b" n="0171b"/>
<lb ed="X" n="0171b01"/><lb ed="R015" n="0796a16"/>性土，法身所居；二、受用土，於中又分爲二：一、自受
<lb ed="X" n="0171b02"/><lb ed="R015" n="0796a17"/>用土，唯佛自見；二、他受用土，唯地上菩薩見，地前
<lb ed="X" n="0171b03"/><lb ed="R015" n="0796a18"/>小乘不見；三、變化土，丈六化身所居。今經統唯二
<lb ed="X" n="0171b04"/><lb ed="R015" n="0796b01"/>種，謂淨土及穢土。佛說此經之時，地前大衆見佛
<lb ed="X" n="0171b05"/><lb ed="R015" n="0796b02"/>化身居於<name role="" type="person">娑婆世界</name>瓦礫、荆棘、坑坎、<anchor xml:id="nkr_note_orig_0171003" n="0171003"/>堆阜穢土之
<lb ed="X" n="0171b06"/><lb ed="R015" n="0796b03"/>中，說圓覺經；地上大衆見佛陀受用報身居於<anchor xml:id="nkr_note_orig_0171004" n="0171004"/>瓊
<lb ed="X" n="0171b07"/><lb ed="R015" n="0796b04"/>林、玉樹、寶殿、金臺淨土之中，爲其說圓覺經。所聞
<lb ed="X" n="0171b08"/><lb ed="R015" n="0796b05"/>之法則一，所見之人各別，豈非吾佛於中道不二
<lb ed="X" n="0171b09"/><lb ed="R015" n="0796b06"/>境中隨類普應乎？注云：地前大衆得佛加被方見，
<lb ed="X" n="0171b10"/><lb ed="R015" n="0796b07"/>報身不蒙加被卽不見。又前說凡聖一體者，此是
<lb ed="X" n="0171b11"/><lb ed="R015" n="0796b08"/>從自受用土入法性土；今此應諸菩薩現諸淨土
<lb ed="X" n="0171b12"/><lb ed="R015" n="0796b09"/>者，此卽從法性土現他受用土。故次文云與大菩
<lb ed="X" n="0171b13"/><lb ed="R015" n="0796b10"/>薩等是也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0171b14"/><lb ed="R015" n="0796b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0171b1401">與大菩薩摩訶薩十萬人俱，其名曰：<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩、
<lb ed="X" n="0171b15"/><lb ed="R015" n="0796b12"/>普眼菩薩、<name role="" type="person">金剛藏菩薩</name>、彌勒菩薩、淸淨慧菩薩、威德
<lb ed="X" n="0171b16"/><lb ed="R015" n="0796b13"/>自在菩薩、辨音菩薩、淨諸業障菩薩、<name role="" type="person">普覺菩薩</name>、圓覺
<lb ed="X" n="0171b17"/><lb ed="R015" n="0796b14"/>菩薩、賢善首菩薩等而爲上首，與諸眷屬皆入三昧，
<lb ed="X" n="0171b18"/><lb ed="R015" n="0796b15"/>同住如來平等法會。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0171b19"/><lb ed="R015" n="0796b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0171b1901">上文皆處成就，此卽衆成就。與，幷也。大者，揀小義，
<lb ed="X" n="0171b20"/><lb ed="R015" n="0796b17"/>卽持登地大菩薩。菩薩是不全梵語，全云菩提，此
<lb ed="X" n="0171b21"/><lb ed="R015" n="0796b18"/>云覺；薩埵，此云有情。謂此人旣能自覺，亦復覺他
<lb ed="X" n="0171b22"/><lb ed="R015" n="0797a01"/>有情、衆生，但行二利之人，總可謂之菩薩摩訶，卽
<lb ed="X" n="0171b23"/><lb ed="R015" n="0797a02"/>大也。謂此有情信大法、解大義、發大心、趣大果、修
<lb ed="X" n="0171b24"/><lb ed="R015" n="0797a03"/>大行、證大道之人，皆是指諸上菩薩也。皆入三昧
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0171c" n="0171c"/>
<lb ed="X" n="0171c01"/><lb ed="R015" n="0797a04"/>者，謂佛旣入大光明藏三昧正受，而十二菩薩與
<lb ed="X" n="0171c02"/><lb ed="R015" n="0797a05"/>諸眷屬亦皆入定，同止住釋迦如來凡聖平等、因
<lb ed="X" n="0171c03"/><lb ed="R015" n="0797a06"/>果不二法性之會。今將正宗分中十一章問答束
<lb ed="X" n="0171c04"/><lb ed="R015" n="0797a07"/>之爲二，謂初一問答令信解眞正，成本起因；後十
<lb ed="X" n="0171c05"/><lb ed="R015" n="0797a08"/>問答令依解修行，隨根證入也。今先綸貫一經途
<lb ed="X" n="0171c06"/><lb ed="R015" n="0797a09"/>轍，初一問答令信解眞正，成本起因者，蓋文殊表
<lb ed="X" n="0171c07"/><lb ed="R015" n="0797a10"/>解，普賢表行。夫欲運心修行，先須信解眞正。解若
<lb ed="X" n="0171c08"/><lb ed="R015" n="0797a11"/>不正，所修一切皆邪，縱使精勤，徒爲勞苦人也。若
<lb ed="X" n="0171c09"/><lb ed="R015" n="0797a12"/>是愚敎、始敎、終敎，多先且修行，後方頓悟。若華嚴
<lb ed="X" n="0171c10"/><lb ed="R015" n="0797a13"/>與此經儀式則不然，先且頓同佛解，然後修行。蓋
<lb ed="X" n="0171c11"/><lb ed="R015" n="0797a14"/>先要了悟自心，所以華嚴云：若不了自心，云何知
<lb ed="X" n="0171c12"/><lb ed="R015" n="0797a15"/>正道？由彼顚倒慧，增長一切惡。是知有信須得解，
<lb ed="X" n="0171c13"/><lb ed="R015" n="0797a16"/>有解須得信。何以知之？華嚴三聖觀云：有信無解，
<lb ed="X" n="0171c14"/><lb ed="R015" n="0797a17"/>增長無明。有解無信，增是邪見。信解圓通，方爲行
<lb ed="X" n="0171c15"/><lb ed="R015" n="0797a18"/>本。如今有般人，雖有信心，無正解，乃是中無主。旣
<lb ed="X" n="0171c16"/><lb ed="R015" n="0797b01"/>然是中無主，一被邪魔外道、頑朋敗友相誘將去，
<lb ed="X" n="0171c17"/><lb ed="R015" n="0797b02"/>到底只染得外道知見，增長一切無明種子。又一
<lb ed="X" n="0171c18"/><lb ed="R015" n="0797b03"/>般人，有邪解悟，事事會得，却無信心，一向撥無因
<lb ed="X" n="0171c19"/><lb ed="R015" n="0797b04"/>果，增長邪見。是知信解二字，如車兩輪，如鳥兩翼，
<lb ed="X" n="0171c20"/><lb ed="R015" n="0797b05"/>此不可缺。今此第一文殊章，通爲上中下三根之
<lb ed="X" n="0171c21"/><lb ed="R015" n="0797b06"/>人開解。第二普賢章，通爲上中下三根之人開行。
<lb ed="X" n="0171c22"/><lb ed="R015" n="0797b07"/>第三普賢章，依文殊之解、普賢之行，敎示上根之
<lb ed="X" n="0171c23"/><lb ed="R015" n="0797b08"/>人，運心入二空觀，兼倣修法界觀。行人入觀，方有
<lb ed="X" n="0171c24"/><lb ed="R015" n="0797b09"/>疑念，故有第四剛藏一章起疑。旣有疑，必推究輪
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0172a" n="0172a"/>
<lb ed="X" n="0172a01"/><lb ed="R015" n="0797b10"/>迴根本，故有第五彌勒一章。旣知輪迴之本，必須
<lb ed="X" n="0172a02"/><lb ed="R015" n="0797b11"/>斷之。旣斷輪迴根本，方證入圓覺。纔證入，便自然
<lb ed="X" n="0172a03"/><lb ed="R015" n="0797b12"/>有階差地位安排，故有第六淸淨慧一章安排地
<lb ed="X" n="0172a04"/><lb ed="R015" n="0797b13"/>位從凡入聖。如是六章經文中，二空觀只了得上
<lb ed="X" n="0172a05"/><lb ed="R015" n="0797b14"/>根之人。其次更有一類中根之人，雖聞佛說開解
<lb ed="X" n="0172a06"/><lb ed="R015" n="0797b15"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0172a0601" n="0172a0601"/><anchor xml:id="beg0172a0601" n="0172a0601"/>已<anchor xml:id="end0172a0601"/>竟，只是根劣，於二空觀不能證入，於是故有威
<lb ed="X" n="0172a07"/><lb ed="R015" n="0797b16"/>德菩薩爲中根之人請問三觀。雖蒙佛開示三觀
<lb ed="X" n="0172a08"/><lb ed="R015" n="0797b17"/>行相，未知有幾種修習，故有辨音請問。蒙佛開示
<lb ed="X" n="0172a09"/><lb ed="R015" n="0797b18"/>二十五輪被二十五種機，行人旣入三觀諸輪，方
<lb ed="X" n="0172a10"/><lb ed="R015" n="0798a01"/>犯著四相，故有淨諸業障請問斷除四相。旣除四
<lb ed="X" n="0172a11"/><lb ed="R015" n="0798a02"/>相，四病未亡，故有普覺請問令依師離作止任滅
<lb ed="X" n="0172a12"/><lb ed="R015" n="0798a03"/>四病。四相旣除，四病<anchor xml:id="nkr_note_add_0172a1201" n="0172a1201"/><anchor xml:id="beg0172a1201" n="0172a1201"/>已<anchor xml:id="end0172a1201"/>去，如是一類中根之人一
<lb ed="X" n="0172a13"/><lb ed="R015" n="0798a04"/>時悟道。更有一類下根之人根劣障重，又於三觀
<lb ed="X" n="0172a14"/><lb ed="R015" n="0798a05"/>諸輪不能證入，於是故有圓覺請問。蒙佛開示道
<lb ed="X" n="0172a15"/><lb ed="R015" n="0798a06"/>場加行三期練修被及下根，所謂一法巧被三根
<lb ed="X" n="0172a16"/><lb ed="R015" n="0798a07"/>也。問：華嚴經科云擧果勸樂生信分，此經科云初
<lb ed="X" n="0172a17"/><lb ed="R015" n="0798a08"/>一問答令信解眞正成本起因，何故彼經就果上
<lb ed="X" n="0172a18"/><lb ed="R015" n="0798a09"/>發信，此經就解上發信耶？答：彼經以事事無礙爲
<lb ed="X" n="0172a19"/><lb ed="R015" n="0798a10"/>宗，故就事上發信；此經以理爲宗，故就體上發信，
<lb ed="X" n="0172a20"/><lb ed="R015" n="0798a11"/>不同也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0172a21"/><lb ed="R015" n="0798a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正宗分</cb:mulu><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">文殊章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0172a2101">於是，<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩在大衆中卽從座起，頂禮佛足，
<lb ed="X" n="0172a22"/><lb ed="R015" n="0798a13"/>右繞三帀，長跪叉手而白佛言：大悲世尊！願爲此會
<lb ed="X" n="0172a23"/><lb ed="R015" n="0798a14"/>諸來法衆，說於如來本起淸淨因地法行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0172a24"/><lb ed="R015" n="0798a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0172a2401">此乃伸請也。於是者，蓋指平等法會之處，連前起
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0172b" n="0172b"/>
<lb ed="X" n="0172b01"/><lb ed="R015" n="0798a16"/>後之辭。梵語文殊，此曰<name role="" type="person">妙吉祥</name>。從座而起者，乃是
<lb ed="X" n="0172b02"/><lb ed="R015" n="0798a17"/>從法空座而起悲濟之用，悲愍衆生起敎之故。頂
<lb ed="X" n="0172b03"/><lb ed="R015" n="0798a18"/>禮佛足者，以至尊至貴之頂，禮世尊至卑之足，此
<lb ed="X" n="0172b04"/><lb ed="R015" n="0798b01"/>敬之至。右繞者，表順佛法之理。不背三帀者，表歸
<lb ed="X" n="0172b05"/><lb ed="R015" n="0798b02"/>依三寶，斷三毒等。長跪者，表安危不易。叉手者，表
<lb ed="X" n="0172b06"/><lb ed="R015" n="0798b03"/>人境交參。又從座而起至三帀，此表洗身業；長跪
<lb ed="X" n="0172b07"/><lb ed="R015" n="0798b04"/>叉手，表洗意業；而白佛言<anchor xml:id="nkr_note_add_0172b0701" n="0172b0701"/><anchor xml:id="beg0172b0701" n="0172b0701"/>已<anchor xml:id="end0172b0701"/>下，並表口業也。此一
<lb ed="X" n="0172b08"/><lb ed="R015" n="0798b05"/>段文皆是結集人綴緝也。大悲世尊，方是文殊贊
<lb ed="X" n="0172b09"/><lb ed="R015" n="0798b06"/>佛也。大以揀小爲義，慈能與樂，悲能拔苦。問：何故
<lb ed="X" n="0172b10"/><lb ed="R015" n="0798b07"/>不云大智，言大悲耶？答：蓋文殊請問，意爲末代衆
<lb ed="X" n="0172b11"/><lb ed="R015" n="0798b08"/>生行利他之行，不是自利，故贊云大悲。且如小乘
<lb ed="X" n="0172b12"/><lb ed="R015" n="0798b09"/>之人有智無悲，大乘之人悲智雙運，唯佛全行利
<lb ed="X" n="0172b13"/><lb ed="R015" n="0798b10"/>他之行，得稱大悲。譬如有人落水，若小乘人見之，
<lb ed="X" n="0172b14"/><lb ed="R015" n="0798b11"/>便不肯救。由小乘人<anchor xml:id="nkr_note_add_0172b1401" n="0172b1401"/><anchor xml:id="beg0172b1401" n="0172b1401"/>已<anchor xml:id="end0172b1401"/>知無量劫來輪轉生死海
<lb ed="X" n="0172b15"/><lb ed="R015" n="0798b12"/>中，受大苦惱，自一脫離三界之後，更不敢再入，所
<lb ed="X" n="0172b16"/><lb ed="R015" n="0798b13"/>以不救。若菩薩人見之，便先自著脚，然後救之，乃
<lb ed="X" n="0172b17"/><lb ed="R015" n="0798b14"/>自利利他也。若佛見之，卽便入水，令速出離，到安
<lb ed="X" n="0172b18"/><lb ed="R015" n="0798b15"/>穩處，故謂之大悲也。世尊者，具上九號，爲世所尊，
<lb ed="X" n="0172b19"/><lb ed="R015" n="0798b16"/>故曰世尊。願爲此會諸來法衆者，願以希求樂欲
<lb ed="X" n="0172b20"/><lb ed="R015" n="0798b17"/>爲義，法衆卽十<anchor xml:id="nkr_note_add_0172b2001" n="0172b2001"/><anchor xml:id="beg0172b2001" n="0172b2001"/>方<anchor xml:id="end0172b2001"/>大衆也。文殊白佛者，吿佛慈悲
<lb ed="X" n="0172b21"/><lb ed="R015" n="0798b18"/>方便，宣說當初未成佛時，創初根本本起淸淨因
<lb ed="X" n="0172b22"/><lb ed="R015" n="0799a01"/>地法行也。大凡圓頓之敎，修行儀式，必先發三重
<lb ed="X" n="0172b23"/><lb ed="R015" n="0799a02"/>因地。何謂三重因地，一了悟覺性，二發菩提心，三
<lb ed="X" n="0172b24"/><lb ed="R015" n="0799a03"/>修菩薩行。謂先頓悟自<anchor xml:id="nkr_note_add_0172b2401" n="0172b2401"/><anchor xml:id="beg0172b2401" n="0172b2401"/>己<anchor xml:id="end0172b2401"/>分上，本有靈明廣大眞
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0172c" n="0172c"/>
<lb ed="X" n="0172c01"/><lb ed="R015" n="0799a04"/>實圓覺之性，頓信本無無明，頓信本無生死，此謂
<lb ed="X" n="0172c02"/><lb ed="R015" n="0799a05"/>之了悟覺性，然後方發菩提心。梵語菩提，此云覺。
<lb ed="X" n="0172c03"/><lb ed="R015" n="0799a06"/>旣了悟覺性，却於行住坐臥，折旋俯仰，起居問訊，
<lb ed="X" n="0172c04"/><lb ed="R015" n="0799a07"/>動容笑語，一切處，一切時，常起覺悟之心。此之悟
<lb ed="X" n="0172c05"/><lb ed="R015" n="0799a08"/>心，要得念念與最初所悟本覺相應。所以本生和
<lb ed="X" n="0172c06"/><lb ed="R015" n="0799a09"/>尙云，只這動轉施爲，還合得本來主人也無。若也
<lb ed="X" n="0172c07"/><lb ed="R015" n="0799a10"/>合得，十二時中，無虗棄底道理。若合不得，喫茶說
<lb ed="X" n="0172c08"/><lb ed="R015" n="0799a11"/>話，往往作茶話會。若得契合，此謂之發菩提心，便
<lb ed="X" n="0172c09"/><lb ed="R015" n="0799a12"/>是大智之心。其次方修菩薩行者，謂於一切處，念
<lb ed="X" n="0172c10"/><lb ed="R015" n="0799a13"/>念慈，念念悲，利樂有情，饒益羣品，敎化成熟，不捨
<lb ed="X" n="0172c11"/><lb ed="R015" n="0799a14"/>攝受一切衆生，修菩薩行。如華嚴經中，善財童子，
<lb ed="X" n="0172c12"/><lb ed="R015" n="0799a15"/>先見文殊了悟覺性，遂乃南遊一百一十城，參見
<lb ed="X" n="0172c13"/><lb ed="R015" n="0799a16"/>五十三人善知識。凡見一善知識，皆先自云：我<anchor xml:id="nkr_note_add_0172c1301" n="0172c1301"/><anchor xml:id="beg0172c1301" n="0172c1301"/>已<anchor xml:id="end0172c1301"/>
<lb ed="X" n="0172c14"/><lb ed="R015" n="0799a17"/>先發菩提心。而未知菩薩修何等法，行何等行，云
<lb ed="X" n="0172c15"/><lb ed="R015" n="0799a18"/>何發心。又如起信論，了二覺，發三心，修五行，亦同。
<lb ed="X" n="0172c16"/><lb ed="R015" n="0799b01"/>今來經文謂：請問我佛世尊，於無量劫中，未曾成
<lb ed="X" n="0172c17"/><lb ed="R015" n="0799b02"/>等正覺之時，創初根本因地，如何發起一念修習
<lb ed="X" n="0172c18"/><lb ed="R015" n="0799b03"/>心地法門，如何行淸淨離相稱性法行。何故文殊
<lb ed="X" n="0172c19"/><lb ed="R015" n="0799b04"/>始初發問，便問此事，却爲最初發心修行一著，最
<lb ed="X" n="0172c20"/><lb ed="R015" n="0799b05"/>爲要緊。切宜子細尋得眞正路，然後方行。所謂見
<lb ed="X" n="0172c21"/><lb ed="R015" n="0799b06"/>道方修道，不見復何修。若還不辨邪正，忽被朋友
<lb ed="X" n="0172c22"/><lb ed="R015" n="0799b07"/>引去，熏得邪見無明種子，才到眼光落地之時，淪
<lb ed="X" n="0172c23"/><lb ed="R015" n="0799b08"/>入地獄，百劫千生，無由解脫。如人種瓜，須是預先
<lb ed="X" n="0172c24"/><lb ed="R015" n="0799b09"/>子細尋取好種。若錯用苦種之時，縱是得瓜，還成
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0173a" n="0173a"/>
<lb ed="X" n="0173a01"/><lb ed="R015" n="0799b10"/>苦殊。何以知之？圭峯云：夫欲求果者，必先觀於因。
<lb ed="X" n="0173a02"/><lb ed="R015" n="0799b11"/>因若不眞，果還是妄。又楞嚴云：因地不直，果招迂
<lb ed="X" n="0173a03"/><lb ed="R015" n="0799b12"/>曲。所以華嚴云：不能了自心，云何知正道。由彼顚
<lb ed="X" n="0173a04"/><lb ed="R015" n="0799b13"/>倒慧，增長一切惡。宗門中謂之打頭。不遇作家，到
<lb ed="X" n="0173a05"/><lb ed="R015" n="0799b14"/>老翻成骨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0173001" n="0173001"/>黨。縱饒精進勤苦，一時錯了。所謂不省
<lb ed="X" n="0173a06"/><lb ed="R015" n="0799b15"/>這箇意，修行徒苦辛。以此推之，是知文殊大智，首
<lb ed="X" n="0173a07"/><lb ed="R015" n="0799b16"/>先問佛最初發心修行一著，開示利益後代衆生，
<lb ed="X" n="0173a08"/><lb ed="R015" n="0799b17"/>豈小補哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173a09"/><lb ed="R015" n="0799b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0173a0901">及說菩薩於大乘中，發淸淨心，遠離諸病，能使未來
<lb ed="X" n="0173a10"/><lb ed="R015" n="0800a01"/>末世衆生求大乘者，不墮邪見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173a11"/><lb ed="R015" n="0800a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0173a1101">謂非唯說世尊最初根本因修心地稱性法門，更
<lb ed="X" n="0173a12"/><lb ed="R015" n="0800a03"/>吿佛說一切菩薩於大乘覺悟心中發淸淨菩提
<lb ed="X" n="0173a13"/><lb ed="R015" n="0800a04"/>之心，大以揀小，乘以運載，能運載一切衆生離生
<lb ed="X" n="0173a14"/><lb ed="R015" n="0800a05"/>死此岸，度煩惱中流，到涅槃彼岸，妄不能變，垢不
<lb ed="X" n="0173a15"/><lb ed="R015" n="0800a06"/>能染，離煩惱障，離所知障，故曰淸淨。遠離諸病者，
<lb ed="X" n="0173a16"/><lb ed="R015" n="0800a07"/>謂著有著無，見妄見眞，分能分所，幷四相四病，但
<lb ed="X" n="0173a17"/><lb ed="R015" n="0800a08"/>是離心之外皆是病也。上初一段文，正是敎示行
<lb ed="X" n="0173a18"/><lb ed="R015" n="0800a09"/>人了悟覺性，此發心離病一段文，當第二發菩提
<lb ed="X" n="0173a19"/><lb ed="R015" n="0800a10"/>心，第三修菩薩行，卽下普眼章也。意令能使末世
<lb ed="X" n="0173a20"/><lb ed="R015" n="0800a11"/>求於大乘之人，依此開悟，依此修行，於本始覺中
<lb ed="X" n="0173a21"/><lb ed="R015" n="0800a12"/>不墮落邪見。如何謂之邪見，但本心之外見妄見
<lb ed="X" n="0173a22"/><lb ed="R015" n="0800a13"/>眞皆是邪見，由唯此一事實，餘二則非眞，儻乖淸
<lb ed="X" n="0173a23"/><lb ed="R015" n="0800a14"/>淨之心，必墮偏邪之見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173a24"/><lb ed="R015" n="0800a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0173a2401">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0173a2401" n="0173a2401"/><anchor xml:id="beg0173a2401" n="0173a2401"/>已<anchor xml:id="end0173a2401"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p>
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0173b" n="0173b"/>
<lb ed="X" n="0173b01"/><lb ed="R015" n="0800a16"/><p xml:id="pX10p0173b0101">爾時，世尊吿<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝
<lb ed="X" n="0173b02"/><lb ed="R015" n="0800a17"/>等乃能爲諸菩薩諮詢如來因地法行，及爲末世一
<lb ed="X" n="0173b03"/><lb ed="R015" n="0800a18"/>切衆生求大乘者，得正住持不墮邪見。汝今諦聽，當
<lb ed="X" n="0173b04"/><lb ed="R015" n="0800b01"/>爲汝說。時，<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩奉敎歡喜，及諸大衆默然
<lb ed="X" n="0173b05"/><lb ed="R015" n="0800b02"/>而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173b06"/><lb ed="R015" n="0800b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0173b0601">此乃展誠許聽也。默然者，謂潔<anchor xml:id="nkr_note_add_0173b0601" n="0173b0601"/><anchor xml:id="beg0173b0601" n="0173b0601"/>己<anchor xml:id="end0173b0601"/>虗心，收視反聽，
<lb ed="X" n="0173b07"/><lb ed="R015" n="0800b04"/>如渴思水，如病思藥也。此等科段，下文例然，更不
<lb ed="X" n="0173b08"/><lb ed="R015" n="0800b05"/>重釋。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173b09"/><lb ed="R015" n="0800b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0173b0901">善男子！無上法王有大陀羅尼門，名爲：圓覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173b10"/><lb ed="R015" n="0800b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0173b1001">此顯眞宗本體也。善則順理，男子則剛斷爲義。此
<lb ed="X" n="0173b11"/><lb ed="R015" n="0800b08"/>卽指對吿文殊菩薩爲善順剛斷之男子也。無上
<lb ed="X" n="0173b12"/><lb ed="R015" n="0800b09"/>法王者，法以軌則爲義。無明煩惱一切不淨垢濁，
<lb ed="X" n="0173b13"/><lb ed="R015" n="0800b10"/>當用無上眞空軌則之法洗去。王者，自在爲義。無
<lb ed="X" n="0173b14"/><lb ed="R015" n="0800b11"/>上者，謂世間之法莫能先之，故曰無上。且例如鐵
<lb ed="X" n="0173b15"/><lb ed="R015" n="0800b12"/>輪王之法，但於一天下而得自在；銅輪王之法，但
<lb ed="X" n="0173b16"/><lb ed="R015" n="0800b13"/>二天下而得自在；銀輪王之法，但三天下而得自
<lb ed="X" n="0173b17"/><lb ed="R015" n="0800b14"/>在；金輪王之法，四天下而得自在；以至梵王帝釋
<lb ed="X" n="0173b18"/><lb ed="R015" n="0800b15"/>之法，但三界內而得自在，出三界外便不得自在；
<lb ed="X" n="0173b19"/><lb ed="R015" n="0800b16"/>唯佛之法王，不但三界內三界外，以至刹刹塵塵
<lb ed="X" n="0173b20"/><lb ed="R015" n="0800b17"/>無數世界而得自在，故曰無上法王。此卽指佛也。
<lb ed="X" n="0173b21"/><lb ed="R015" n="0800b18"/>大之一字，乃絕對待之大，非揀小之大。梵語陀羅
<lb ed="X" n="0173b22"/><lb ed="R015" n="0801a01"/>尼，此云總持門，以出入無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0173002" n="0173002"/>壅爲義。圓覺者，謂衆生
<lb ed="X" n="0173b23"/><lb ed="R015" n="0801a02"/>十二時中雖具有此圓字，只是不覺。何以知之？序
<lb ed="X" n="0173b24"/><lb ed="R015" n="0801a03"/>云：終日圓覺而未甞圓覺者，凡夫也。菩薩念念證
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0173c" n="0173c"/>
<lb ed="X" n="0173c01"/><lb ed="R015" n="0801a04"/>此覺字，又不圓。何以知之？序云：欲證圓覺而未極
<lb ed="X" n="0173c02"/><lb ed="R015" n="0801a05"/>圓覺，菩薩也。唯是吾佛聖人，有圓有覺。以有圓故，
<lb ed="X" n="0173c03"/><lb ed="R015" n="0801a06"/>則德無不周；以有覺故，則靈源不昧。何以知之？序
<lb ed="X" n="0173c04"/><lb ed="R015" n="0801a07"/>云：具足圓覺而住持圓覺者，如來也。然此圓覺，上
<lb ed="X" n="0173c05"/><lb ed="R015" n="0801a08"/>至四聖，下及六凡，無有一衆生不具。但以凡夫塵
<lb ed="X" n="0173c06"/><lb ed="R015" n="0801a09"/>經未出，寶藏猶埋，旣不自知，抂受貧苦。唯十方諸
<lb ed="X" n="0173c07"/><lb ed="R015" n="0801a10"/>佛證此，全得其用。故今但標無上法王有大圓覺
<lb ed="X" n="0173c08"/><lb ed="R015" n="0801a11"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173c09"/><lb ed="R015" n="0801a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0173c0901">流出一切淸淨眞如、菩提、涅槃及波羅蜜，敎授菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173c10"/><lb ed="R015" n="0801a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0173c1001">此顯圓覺之德用也。流出者，覺性本無出入、去來、
<lb ed="X" n="0173c11"/><lb ed="R015" n="0801a14"/>動靜，非有別法從圓覺中流出於外，但是依此圓
<lb ed="X" n="0173c12"/><lb ed="R015" n="0801a15"/>覺之性，顯發示現諸門功德，無有窮盡應用，無有
<lb ed="X" n="0173c13"/><lb ed="R015" n="0801a16"/>疲厭，名爲流出。一切者，普該之言，此正是總標。淸
<lb ed="X" n="0173c14"/><lb ed="R015" n="0801a17"/>淨者，必竟空義，謂離煩惱障，離所知障，妄不能變，
<lb ed="X" n="0173c15"/><lb ed="R015" n="0801a18"/>垢不能染，非諸有漏之法，故曰淸淨。所以大般若
<lb ed="X" n="0173c16"/><lb ed="R015" n="0801b01"/>經，始自色心，終至無上菩提，八十餘科，皆談淸淨。
<lb ed="X" n="0173c17"/><lb ed="R015" n="0801b02"/>此謂小乘怖空，故曰淸淨。此二字，又總下文眞如、
<lb ed="X" n="0173c18"/><lb ed="R015" n="0801b03"/>菩提、涅槃、波羅蜜。眞如者，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0173003" n="0173003"/>謂眞實，顯非虗妄；如謂
<lb ed="X" n="0173c19"/><lb ed="R015" n="0801b04"/>如常，表無變易，謂一眞之理也。此之眞字，非是對
<lb ed="X" n="0173c20"/><lb ed="R015" n="0801b05"/>僞之眞。如者，似也。若將此眞字頓在佛界，盡十方
<lb ed="X" n="0173c21"/><lb ed="R015" n="0801b06"/>世界都是佛；若將此眞字頓在菩薩界，盡十方世
<lb ed="X" n="0173c22"/><lb ed="R015" n="0801b07"/>界都似菩薩；若將此眞字頓在聲聞、緣覺界，盡十
<lb ed="X" n="0173c23"/><lb ed="R015" n="0801b08"/>方世界都似聲聞、緣覺；若將此眞字頓在天上、地
<lb ed="X" n="0173c24"/><lb ed="R015" n="0801b09"/>獄、餓鬼、畜生、修羅界者，則此眞字便似天、人、地獄、
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0174a" n="0174a"/>
<lb ed="X" n="0174a01"/><lb ed="R015" n="0801b10"/>餓鬼、畜生、修羅等。何也？爲此眞理之上，具二義故：
<lb ed="X" n="0174a02"/><lb ed="R015" n="0801b11"/>一者隨緣義，二者不變義。梵語菩提，此云覺，乃是
<lb ed="X" n="0174a03"/><lb ed="R015" n="0801b12"/>本覺及始覺。此之覺上，本無無明，本無生死。梵語
<lb ed="X" n="0174a04"/><lb ed="R015" n="0801b13"/>涅槃，此云圓寂，謂覺性旣圓，無法不寂。又云：涅者
<lb ed="X" n="0174a05"/><lb ed="R015" n="0801b14"/>不生，槃者不滅。不生不滅，故曰涅槃。菩提卽果上
<lb ed="X" n="0174a06"/><lb ed="R015" n="0801b15"/>之智，涅槃卽果上之理。理卽體，智卽用。梵語波羅，
<lb ed="X" n="0174a07"/><lb ed="R015" n="0801b16"/>此云彼岸。蜜多，此云到。若要回文，順此方俗，應云
<lb ed="X" n="0174a08"/><lb ed="R015" n="0801b17"/>到彼岸。此波羅蜜有十種。何謂之十？一布施，二持
<lb ed="X" n="0174a09"/><lb ed="R015" n="0801b18"/>戒，三忍辱，四精進，五禪定波羅密，六智慧，七方便，
<lb ed="X" n="0174a10"/><lb ed="R015" n="0802a01"/>八願，九力，十智。問：此十度其義如何？謂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0174001" n="0174001"/>輟<anchor xml:id="nkr_note_add_0174a1001" n="0174a1001"/><anchor xml:id="beg0174a1001" n="0174a1001"/>己<anchor xml:id="end0174a1001"/>惠人
<lb ed="X" n="0174a11"/><lb ed="R015" n="0802a02"/>曰施，防非止惡曰戒，堪受諸法逆順忘懷曰忍，鍊
<lb ed="X" n="0174a12"/><lb ed="R015" n="0802a03"/>心於法爲精，精心務達爲進，虗心寂靜爲禪，推求
<lb ed="X" n="0174a13"/><lb ed="R015" n="0802a04"/>揀擇爲慧，方法便宜爲方便，希求樂欲爲願，不可
<lb ed="X" n="0174a14"/><lb ed="R015" n="0802a05"/>屈伏爲力，如實決斷爲智。然吾佛聖人，始以六度
<lb ed="X" n="0174a15"/><lb ed="R015" n="0802a06"/>對治六蔽，爲慳貪故說布施，爲毀禁故說持戒，爲
<lb ed="X" n="0174a16"/><lb ed="R015" n="0802a07"/>嗔恚故說忍辱，爲懈怠故說精進，爲散亂故說禪
<lb ed="X" n="0174a17"/><lb ed="R015" n="0802a08"/>定，爲愚癡故說智慧。若據華嚴經中，開此六度爲
<lb ed="X" n="0174a18"/><lb ed="R015" n="0802a09"/>十度，對治十地十種障，亦只就六度中智慧一度
<lb ed="X" n="0174a19"/><lb ed="R015" n="0802a10"/>中開出方便度、願度、力度、智度。良由第六智度具
<lb ed="X" n="0174a20"/><lb ed="R015" n="0802a11"/>根本智與後得智，故開出後得智也。謂吾佛聖人
<lb ed="X" n="0174a21"/><lb ed="R015" n="0802a12"/>有大圓覺，於中流出一切淸淨眞如、淸淨菩提、淸
<lb ed="X" n="0174a22"/><lb ed="R015" n="0802a13"/>淨涅槃、淸淨波羅蜜。眞如、菩提、涅槃皆屬果，十度
<lb ed="X" n="0174a23"/><lb ed="R015" n="0802a14"/>波羅蜜屬因，因果不同，故曰及字。非唯流出因，亦
<lb ed="X" n="0174a24"/><lb ed="R015" n="0802a15"/>及流出果，敎示付授，欲使後代順佛法修行菩薩
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0174b" n="0174b"/>
<lb ed="X" n="0174b01"/><lb ed="R015" n="0802a16"/>斷障遣疑，從因至果，反妄歸眞。然菩薩是所敎之
<lb ed="X" n="0174b02"/><lb ed="R015" n="0802a17"/>人，上因果皆是能敎之法也。甞考諸經所談，門之
<lb ed="X" n="0174b03"/><lb ed="R015" n="0802a18"/>一字有四，謂敎、理、行、果。何以知之？如法華經曰：以
<lb ed="X" n="0174b04"/><lb ed="R015" n="0802b01"/>佛敎門出三界苦。此是敎門。楞嚴曰：十方薄伽梵，
<lb ed="X" n="0174b05"/><lb ed="R015" n="0802b02"/>一路涅槃門。此是理門。又曰：我今猶如旅泊之人，
<lb ed="X" n="0174b06"/><lb ed="R015" n="0802b03"/>忽蒙天王賜與華屋，雖獲大宅，要因門入。此屬行
<lb ed="X" n="0174b07"/><lb ed="R015" n="0802b04"/>門。又華嚴行願品曰：若欲成就此功德門者，應修
<lb ed="X" n="0174b08"/><lb ed="R015" n="0802b05"/>十種廣大行願：一者禮敬諸佛，二者稱贊如來。此
<lb ed="X" n="0174b09"/><lb ed="R015" n="0802b06"/>屬果門。謂吾佛聖人有一法門，總持敎、理、行、果四
<lb ed="X" n="0174b10"/><lb ed="R015" n="0802b07"/>法，敎示付授與一切菩薩。所以佛性和尙云：包凡
<lb ed="X" n="0174b11"/><lb ed="R015" n="0802b08"/>育聖，攝巨含<anchor xml:id="nkr_note_orig_0174002" n="0174002"/>纖，爲一總持，號大自在。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0174b12"/><lb ed="R015" n="0802b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0174b1201">一切如來本起因地，皆依圓照淸淨覺相，永斷無明，
<lb ed="X" n="0174b13"/><lb ed="R015" n="0802b10"/>方成佛道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0174b14"/><lb ed="R015" n="0802b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0174b1401">此一經安布，有類華嚴，先本後末。只如華嚴經，首
<lb ed="X" n="0174b15"/><lb ed="R015" n="0802b12"/>先便云：爾時世尊，於菩提場，處師子座，一切法上，
<lb ed="X" n="0174b16"/><lb ed="R015" n="0802b13"/>成等正覺，智入三世，悉皆平等，其身充滿一切世
<lb ed="X" n="0174b17"/><lb ed="R015" n="0802b14"/>間，其音普順十方國土，普見一切衆生，悉皆成佛。
<lb ed="X" n="0174b18"/><lb ed="R015" n="0802b15"/>此謂之一口吞盡十方世界，更無凡聖。其間衆生，
<lb ed="X" n="0174b19"/><lb ed="R015" n="0802b16"/>根劣障重，承當不得，遂放開一線，曲爲今時故，說
<lb ed="X" n="0174b20"/><lb ed="R015" n="0802b17"/>十信、十住、十行、十迴向、十地、等覺、妙覺，此正是漸
<lb ed="X" n="0174b21"/><lb ed="R015" n="0802b18"/>該枝末。今經亦爾，於此段經文，亦一口吞盡十方
<lb ed="X" n="0174b22"/><lb ed="R015" n="0803a01"/>世界，恐無人承當下，遂便與開解開行，爲上根人
<lb ed="X" n="0174b23"/><lb ed="R015" n="0803a02"/>說二空觀，爲中根人說三觀諸輪，爲下根人說道
<lb ed="X" n="0174b24"/><lb ed="R015" n="0803a03"/>場加行，此是漸該枝末。皆依圓照者，此簡二乘及
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0174c" n="0174c"/>
<lb ed="X" n="0174c01"/><lb ed="R015" n="0803a04"/>菩薩偏局之照。若了得圓照，便是佛。佛是圓照者，
<lb ed="X" n="0174c02"/><lb ed="R015" n="0803a05"/>於十二時中，條絲不掛，廓爾無依，念念常光現前，
<lb ed="X" n="0174c03"/><lb ed="R015" n="0803a06"/>念念常住裏許，依倚圓照，永無間斷。所謂以無緣
<lb ed="X" n="0174c04"/><lb ed="R015" n="0803a07"/>境上，起無緣智，以無緣智，緣無緣境。如鏡照像，像
<lb ed="X" n="0174c05"/><lb ed="R015" n="0803a08"/>非外緣，如珠發光，光還自照。照見內身外境，山河
<lb ed="X" n="0174c06"/><lb ed="R015" n="0803a09"/>大地，色空明暗，所照之處，莫不盡是十方諸佛，廣
<lb ed="X" n="0174c07"/><lb ed="R015" n="0803a10"/>大無漏無染淸淨妙覺之相。十方諸佛，三世諸佛
<lb ed="X" n="0174c08"/><lb ed="R015" n="0803a11"/>等，創始因地修行，莫不皆依倚此圓照，永斷無明，
<lb ed="X" n="0174c09"/><lb ed="R015" n="0803a12"/>而成正覺。所以肇論云：內有獨鑒之明，外有万法
<lb ed="X" n="0174c10"/><lb ed="R015" n="0803a13"/>之實。圓照是能照之用，覺相是所照之體。問：圓覺
<lb ed="X" n="0174c11"/><lb ed="R015" n="0803a14"/>體上，本無能所。今何却言覺相是所，圓照是能耶？
<lb ed="X" n="0174c12"/><lb ed="R015" n="0803a15"/>答：但以初悟之時，似有能所。到悟之後，卽無能所。
<lb ed="X" n="0174c13"/><lb ed="R015" n="0803a16"/>此正如華嚴會上第六十一卷經中：善財童子，初
<lb ed="X" n="0174c14"/><lb ed="R015" n="0803a17"/>於福城東際大塔廟前見文殊。文殊遂指善財南
<lb ed="X" n="0174c15"/><lb ed="R015" n="0803a18"/>遊，歷一百一十城，見五十三善知識。最後於莊嚴
<lb ed="X" n="0174c16"/><lb ed="R015" n="0803b01"/>樓閣中，參見彌勒，受彌勒之敎。再欲求見文殊，却
<lb ed="X" n="0174c17"/><lb ed="R015" n="0803b02"/>不能得見其身。是時文殊遂伸右手，過一百一十
<lb ed="X" n="0174c18"/><lb ed="R015" n="0803b03"/>城，摩善財頂。此意與今經說初分能所，悟後無能
<lb ed="X" n="0174c19"/><lb ed="R015" n="0803b04"/>所一同。且初見文殊者，表信智。再見文殊，表證智。
<lb ed="X" n="0174c20"/><lb ed="R015" n="0803b05"/>證智絕能所故，所以不見文殊。能所旣絕，盡十方
<lb ed="X" n="0174c21"/><lb ed="R015" n="0803b06"/>世界，只是自<anchor xml:id="nkr_note_add_0174c2101" n="0174c2101"/><anchor xml:id="beg0174c2101" n="0174c2101"/>己<anchor xml:id="end0174c2101"/>是一顆明珠，是大解脫法門。到此
<lb ed="X" n="0174c22"/><lb ed="R015" n="0803b07"/>豈有無明不斷？豈有煩惱不除？豈有佛道不成就？
<lb ed="X" n="0174c23"/><lb ed="R015" n="0803b08"/>如是則只用此一段經文，<anchor xml:id="nkr_note_add_0174c2301" n="0174c2301"/><anchor xml:id="beg0174c2301" n="0174c2301"/>已<anchor xml:id="end0174c2301"/>答文殊前問，了悟覺
<lb ed="X" n="0174c24"/><lb ed="R015" n="0803b09"/>性，發菩提心，修菩薩行，三重因地皆畢。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0175a" n="0175a"/>
<lb ed="X" n="0175a01"/><lb ed="R015" n="0803b11"/><cb:juan fun="close" n="1a"><cb:jhead>圓覺經類解卷第一本</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0175a02"/>
<lb ed="X" n="0175a03"/>
<lb ed="X" n="0175a04"/>
<lb ed="X" n="0175a05"/><lb ed="R015" n="0803b13"/><cb:juan fun="open" n="1b"><cb:mulu type="卷" n="1b">第一末</cb:mulu><cb:jhead>圓覺經類解卷第一末</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0175a06"/><lb ed="R015" n="0803b14"/>
<lb ed="X" n="0175a07"/><lb ed="R015" n="0803b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0175a0701">云何無明？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0175a08"/><lb ed="R015" n="0803b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0175a0801">此乃欲推窮妄宰，故此一句徵問，謂之連前起後
<lb ed="X" n="0175a09"/><lb ed="R015" n="0803b17"/>之辭。佛恐後代修行之人，聞說永斷無明，便謂實
<lb ed="X" n="0175a10"/><lb ed="R015" n="0803b18"/>有無明可斷。然此無明，以癡爲體，雖有本覺光明，
<lb ed="X" n="0175a11"/><lb ed="R015" n="0804a01"/>而無始覺照了，故曰無明。除却無字，只此一明字，
<lb ed="X" n="0175a12"/><lb ed="R015" n="0804a02"/>便是靈靈不昧，了了常知之明。才一念不覺，面前
<lb ed="X" n="0175a13"/><lb ed="R015" n="0804a03"/>不明，只在黑地裏走，便是無明。大涅槃經云：若與
<lb ed="X" n="0175a14"/><lb ed="R015" n="0804a04"/>煩惱諸結俱者，名爲無明。若與一切善法俱者，名
<lb ed="X" n="0175a15"/><lb ed="R015" n="0804a05"/>之爲明。華嚴經云：第一義諦不了，故名無明。此之
<lb ed="X" n="0175a16"/><lb ed="R015" n="0804a06"/>無明，畢竟自何處起？當如起信論說三細六麤，從
<lb ed="X" n="0175a17"/><lb ed="R015" n="0804a07"/>細至麤而起。三細者：一業相，二轉相，三現相。六麤
<lb ed="X" n="0175a18"/><lb ed="R015" n="0804a08"/>者：一智相，二相續相，三計名相，四執取相，五起業
<lb ed="X" n="0175a19"/><lb ed="R015" n="0804a09"/>相，六業繫苦相。謂才於本覺上，一念動心不覺，謂
<lb ed="X" n="0175a20"/><lb ed="R015" n="0804a10"/>之業相。纔有所見，謂之轉相。境界現，謂之現相。此
<lb ed="X" n="0175a21"/><lb ed="R015" n="0804a11"/>三細也。起分別心，謂之智相。念念相續不斷，謂之
<lb ed="X" n="0175a22"/><lb ed="R015" n="0804a12"/>相續相。此上五相，皆爲法執也。於分別中，此是名，
<lb ed="X" n="0175a23"/><lb ed="R015" n="0804a13"/>此是利，此是善，是惡，此是親，此是疎，此是靑黃赤
<lb ed="X" n="0175a24"/><lb ed="R015" n="0804a14"/>白等，謂之計名字相。好之則喜，惡之則嗔，隨所好
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0175b" n="0175b"/>
<lb ed="X" n="0175b01"/><lb ed="R015" n="0804a15"/>處，而生執著之心，謂之執取相。此之二相，卽我執
<lb ed="X" n="0175b02"/><lb ed="R015" n="0804a16"/>也。旣執物爲我相，就五蘊之上，或嗔喜，或打罵，或
<lb ed="X" n="0175b03"/><lb ed="R015" n="0804a17"/>更相殺害，互爲冤<anchor xml:id="nkr_note_orig_0175001" n="0175001"/>讎，造種種惡，謂之起業相。旣造
<lb ed="X" n="0175b04"/><lb ed="R015" n="0804a18"/>惡業，業果成就，似鏡照像，如影隨形，便被業縛，隨
<lb ed="X" n="0175b05"/><lb ed="R015" n="0804b01"/>業受報，於六道四生大苦海中，無由解脫，謂之業
<lb ed="X" n="0175b06"/><lb ed="R015" n="0804b02"/>繫苦相也。今經從云何無明<anchor xml:id="nkr_note_add_0175b0601" n="0175b0601"/><anchor xml:id="beg0175b0601" n="0175b0601"/>已<anchor xml:id="end0175b0601"/>下經文，直至輪轉
<lb ed="X" n="0175b07"/><lb ed="R015" n="0804b03"/>生死，三細六麤，一時具足，良由一念不覺，便是無
<lb ed="X" n="0175b08"/><lb ed="R015" n="0804b04"/>明，此謂之獨頭無明。橫從空起，如天或雲，如鏡忽
<lb ed="X" n="0175b09"/><lb ed="R015" n="0804b05"/>塵，更不假觸，境遇緣</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0175b10"/><lb ed="R015" n="0804b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0175b1001">善男子！一切衆生從無始來，種種顚倒，猶如迷人，四
<lb ed="X" n="0175b11"/><lb ed="R015" n="0804b07"/>方易處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0175b12"/><lb ed="R015" n="0804b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0175b1201">此卽按定其非也。衆生者，乃色受想行識五蘊衆
<lb ed="X" n="0175b13"/><lb ed="R015" n="0804b09"/>緣和合而生。蘊者，以積聚爲義。或稱陰者，以蓋覆
<lb ed="X" n="0175b14"/><lb ed="R015" n="0804b10"/>爲義。且色以質礙爲義，受以領納爲義，想以取像
<lb ed="X" n="0175b15"/><lb ed="R015" n="0804b11"/>爲義，行以遷流造作爲義，識以了別爲義。此衆生
<lb ed="X" n="0175b16"/><lb ed="R015" n="0804b12"/>除去了悟覺性之人，其餘一時收在裏許。無始者，
<lb ed="X" n="0175b17"/><lb ed="R015" n="0804b13"/>以西天外道六師執一切法皆從冥諦出，以爲有
<lb ed="X" n="0175b18"/><lb ed="R015" n="0804b14"/>始。楞嚴中吾佛聖人爲對治彼，故說無始。顚倒者，
<lb ed="X" n="0175b19"/><lb ed="R015" n="0804b15"/>此從喩得名。顚卽是首，向上曰正，向下曰倒。此以
<lb ed="X" n="0175b20"/><lb ed="R015" n="0804b16"/>喩說。若以法說者，心識狂亂曰顚，背覺合塵曰倒。
<lb ed="X" n="0175b21"/><lb ed="R015" n="0804b17"/>倒有所執，顚但荒狂，莊子謂之倒置之民。種種者，
<lb ed="X" n="0175b22"/><lb ed="R015" n="0804b18"/>非是一也。若通說，則不過是執我執法，故曰種種。
<lb ed="X" n="0175b23"/><lb ed="R015" n="0805a01"/>若就今經，則迷身迷心有四對。何謂四對？且四大
<lb ed="X" n="0175b24"/><lb ed="R015" n="0805a02"/>非我執爲我，法身眞我而不信，此是第一對。其次
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0175c" n="0175c"/>
<lb ed="X" n="0175c01"/><lb ed="R015" n="0805a03"/>四大如幻本無而見有，法身眞實本有而見無，此
<lb ed="X" n="0175c02"/><lb ed="R015" n="0805a04"/>是第二對。其次緣念生滅爲眞心，眞心了然而不
<lb ed="X" n="0175c03"/><lb ed="R015" n="0805a05"/>自識，此是第三對。其次緣念如珠中黑色全空而
<lb ed="X" n="0175c04"/><lb ed="R015" n="0805a06"/>執有，眞心如珠中明相實有而見無，此是第四對。
<lb ed="X" n="0175c05"/><lb ed="R015" n="0805a07"/>第一第三對乃屬我執，第二第四對乃屬法執。旣
<lb ed="X" n="0175c06"/><lb ed="R015" n="0805a08"/>四對不同，故曰種種。又人之倒執，其相非一。楞嚴
<lb ed="X" n="0175c07"/><lb ed="R015" n="0805a09"/>中謂執悟中迷，號性顚倒，皆同其義。猶如迷人，四
<lb ed="X" n="0175c08"/><lb ed="R015" n="0805a10"/>方易處者，上文先擧法，以是擧喩。四方卽東西南
<lb ed="X" n="0175c09"/><lb ed="R015" n="0805a11"/>北。易者，轉也，改也。處者，所也。上文徵起云何是衆
<lb ed="X" n="0175c10"/><lb ed="R015" n="0805a12"/>生無明，此便按定其非，云一切四生九類衆生，只
<lb ed="X" n="0175c11"/><lb ed="R015" n="0805a13"/>緣自從無始曠大劫來，與天地同生，與日月並明，
<lb ed="X" n="0175c12"/><lb ed="R015" n="0805a14"/>與諸佛同體，與萬像同源。所以諸佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0175c1201" n="0175c1201"/><anchor xml:id="beg0175c1201" n="0175c1201"/>已<anchor xml:id="end0175c1201"/>成正覺，而
<lb ed="X" n="0175c13"/><lb ed="R015" n="0805a15"/>衆生輪轉者，良由於十二時中，心識狂亂甲徇小
<lb ed="X" n="0175c14"/><lb ed="R015" n="0805a16"/>懷私，背覺合塵，離根失本，種種取捨，種種攀緣，種
<lb ed="X" n="0175c15"/><lb ed="R015" n="0805a17"/>種顚倒，於一切時一切處，無過是執我執法。如人
<lb ed="X" n="0175c16"/><lb ed="R015" n="0805a18"/>乍入川原之中，忽然迷失道路，將東作西，以南爲
<lb ed="X" n="0175c17"/><lb ed="R015" n="0805b01"/>北，是時東西不辨，南北不分。殊不知正迷之時，方
<lb ed="X" n="0175c18"/><lb ed="R015" n="0805b02"/>所只在舊處，不曾移轉也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0175c19"/><lb ed="R015" n="0805b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0175c1901">妄認四大爲自身相，六塵緣影爲自心相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0175c20"/><lb ed="R015" n="0805b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0175c2001">此卽正釋其相也。妄認者，虗妄執認。四大者，地水
<lb ed="X" n="0175c21"/><lb ed="R015" n="0805b05"/>火風。六塵者，色聲香味觸法。緣影卽是六識。此是
<lb ed="X" n="0175c22"/><lb ed="R015" n="0805b06"/>於六塵境上起能攀緣之妄心，非是眞心。但是攬
<lb ed="X" n="0175c23"/><lb ed="R015" n="0805b07"/>塵成體，如身中之影，如鏡中之像，如水上之泡，脫
<lb ed="X" n="0175c24"/><lb ed="R015" n="0805b08"/>體是空。前文云：種種顚倒，猶如迷人，四方易處。此
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0176a" n="0176a"/>
<lb ed="X" n="0176a01"/><lb ed="R015" n="0805b09"/>是案定四生六道一切衆生，定不是了。譬如世人
<lb ed="X" n="0176a02"/><lb ed="R015" n="0805b10"/>捉得一人，<anchor xml:id="nkr_note_add_0176a0201" n="0176a0201"/><anchor xml:id="beg0176a0201" n="0176a0201"/>已<anchor xml:id="end0176a0201"/>定是賊，次當出其罪犯。今此經亦然。
<lb ed="X" n="0176a03"/><lb ed="R015" n="0805b11"/>上文旣案定其罪，而未明過咎行相。今云：不合妄
<lb ed="X" n="0176a04"/><lb ed="R015" n="0805b12"/>執地水火風百骸九<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176001" n="0176001"/>竅不實之法，作自<anchor xml:id="nkr_note_add_0176a0401" n="0176a0401"/><anchor xml:id="beg0176a0401" n="0176a0401"/>己<anchor xml:id="end0176a0401"/>淸淨無
<lb ed="X" n="0176a05"/><lb ed="R015" n="0805b13"/>漏法身。又不合妄執色聲香味觸法虗幻不實顚
<lb ed="X" n="0176a06"/><lb ed="R015" n="0805b14"/>倒之境，幷中間所起分別攀緣不實妄心，作自<anchor xml:id="nkr_note_add_0176a0601" n="0176a0601"/><anchor xml:id="beg0176a0601" n="0176a0601"/>己<anchor xml:id="end0176a0601"/>
<lb ed="X" n="0176a07"/><lb ed="R015" n="0805b15"/>廣大淸淨無漏眞心。只此便是四生六道一切衆
<lb ed="X" n="0176a08"/><lb ed="R015" n="0805b16"/>生所迷行相。殊不知殻漏子因過去於本覺上一
<lb ed="X" n="0176a09"/><lb ed="R015" n="0805b17"/>念不覺，迷眞逐妄，接入父母胞胎。是時便就天地
<lb ed="X" n="0176a10"/><lb ed="R015" n="0805b18"/>中假借地水火風和合在此。譬如世人闕債相似，
<lb ed="X" n="0176a11"/><lb ed="R015" n="0806a01"/>莫敎一旦被主人索債之時，一化而爲臭腐，再化
<lb ed="X" n="0176a12"/><lb ed="R015" n="0806a02"/>而爲塵垢。雖一指一爪一毛一髮，欲存不得。是時
<lb ed="X" n="0176a13"/><lb ed="R015" n="0806a03"/>方知平生念念保惜四大，皆是錯用其心。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176002" n="0176002"/>嘆作見
<lb ed="X" n="0176a14"/><lb ed="R015" n="0806a04"/>鑛不識金，入爐方知錯。雖悔之，何益於事。所以吾
<lb ed="X" n="0176a15"/><lb ed="R015" n="0806a05"/>佛聖人慈悲之故，於此章經首痛警末代一切衆
<lb ed="X" n="0176a16"/><lb ed="R015" n="0806a06"/>生。然佛金口宣說眞說實、語如語、不誑語、不異語，
<lb ed="X" n="0176a17"/><lb ed="R015" n="0806a07"/>可不信乎。所以裴相云：嗚呼，後之學者當取信於
<lb ed="X" n="0176a18"/><lb ed="R015" n="0806a08"/>佛，無取信於人。當取信於本法，無取信於末習也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176a19"/><lb ed="R015" n="0806a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0176a1901">譬彼病目見空中華及第二月。善男子，空實無華，病
<lb ed="X" n="0176a20"/><lb ed="R015" n="0806a10"/>者妄執。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176a21"/><lb ed="R015" n="0806a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0176a2101">此乃就喩釋也。虗空喩眞身，空華喩四大妄身。第
<lb ed="X" n="0176a22"/><lb ed="R015" n="0806a12"/>一月喩眞心，第二月喩緣影妄心。此喩如世間之
<lb ed="X" n="0176a23"/><lb ed="R015" n="0806a13"/>人，心疑生暗鬼，眼病見空華。不知空本無華，但是
<lb ed="X" n="0176a24"/><lb ed="R015" n="0806a14"/>眼中病翳而妄見有華。古人云：一翳在眼，千華亂
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0176b" n="0176b"/>
<lb ed="X" n="0176b01"/><lb ed="R015" n="0806a15"/>空。天唯一月，本無第二，但因捏目而見有之。喩如
<lb ed="X" n="0176b02"/><lb ed="R015" n="0806a16"/>一切衆生，於廣大淸淨眞身中，本無四大妄身。又
<lb ed="X" n="0176b03"/><lb ed="R015" n="0806a17"/>眞心中本無妄心，但是因起分別執心而妄見有。
<lb ed="X" n="0176b04"/><lb ed="R015" n="0806a18"/>所以道：眞法本有，衆生迷而爲無；妄法本空，衆生
<lb ed="X" n="0176b05"/><lb ed="R015" n="0806b01"/>執而爲實。若全其經者，更加一句云：天唯一月。揑
<lb ed="X" n="0176b06"/><lb ed="R015" n="0806b02"/>者，妄見也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176b07"/><lb ed="R015" n="0806b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0176b0701">由妄執故，非唯惑此虗空自性，亦復迷彼實華生處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176b08"/><lb ed="R015" n="0806b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0176b0801">此乃展轉倒見也。由者，因也。故字出所以，謂妄執
<lb ed="X" n="0176b09"/><lb ed="R015" n="0806b05"/>見空中有華所以之故。蓋眼無二用，只見空中有
<lb ed="X" n="0176b10"/><lb ed="R015" n="0806b06"/>華，却失了廣大虗空之性。非唯惑此虗空之性，亦
<lb ed="X" n="0176b11"/><lb ed="R015" n="0806b07"/>復迷彼實華生處者。非者，不也。唯者，獨也。不獨是
<lb ed="X" n="0176b12"/><lb ed="R015" n="0806b08"/>迷惑虗空廣大之性，又却迷彼實華生處。要知實
<lb ed="X" n="0176b13"/><lb ed="R015" n="0806b09"/>華生處者，只在眼翳上而生。此就喩說。若法說之
<lb ed="X" n="0176b14"/><lb ed="R015" n="0806b10"/>時，因妄執四大幻身所以之故，便失了廣大靈明
<lb ed="X" n="0176b15"/><lb ed="R015" n="0806b11"/>眞空之性。不獨是失了自<anchor xml:id="nkr_note_add_0176b1501" n="0176b1501"/><anchor xml:id="beg0176b1501" n="0176b1501"/>己<anchor xml:id="end0176b1501"/>眞空之性，又且不知
<lb ed="X" n="0176b16"/><lb ed="R015" n="0806b12"/>四大幻身來處。要知四大幻身來處者，只在一念
<lb ed="X" n="0176b17"/><lb ed="R015" n="0806b13"/>不覺無明妄心之上也。然此一段經文之意，法喩
<lb ed="X" n="0176b18"/><lb ed="R015" n="0806b14"/>未全。今分開此段經文爲二：初本喩，後補喩。本喩
<lb ed="X" n="0176b19"/><lb ed="R015" n="0806b15"/>中又二：一、空華喩顯，二、四大法合一。空華喩顯者，
<lb ed="X" n="0176b20"/><lb ed="R015" n="0806b16"/>良由妄執空華所以之故。不獨是失了廣大虗空
<lb ed="X" n="0176b21"/><lb ed="R015" n="0806b17"/>之性，又且不知實華生處。未審實華自何而生，只
<lb ed="X" n="0176b22"/><lb ed="R015" n="0806b18"/>在眼翳上生。何以知之？豈不見道：眼病見眞華。二、
<lb ed="X" n="0176b23"/><lb ed="R015" n="0807a01"/>四大法合者，良由妄執四大幻身所以之故，不獨
<lb ed="X" n="0176b24"/><lb ed="R015" n="0807a02"/>是失了自<anchor xml:id="nkr_note_add_0176b2401" n="0176b2401"/><anchor xml:id="beg0176b2401" n="0176b2401"/>己<anchor xml:id="end0176b2401"/>無漏無爲淸淨法身，又且不知四大
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0176c" n="0176c"/>
<lb ed="X" n="0176c01"/><lb ed="R015" n="0807a03"/>幻身來處。未審四大爲身自何而來，只在一念不
<lb ed="X" n="0176c02"/><lb ed="R015" n="0807a04"/>覺執心上起。後補喩中又二：一、第二月喩顯，二、緣
<lb ed="X" n="0176c03"/><lb ed="R015" n="0807a05"/>影法合。一、第二月喩顯者，良由妄執第二月所以
<lb ed="X" n="0176c04"/><lb ed="R015" n="0807a06"/>之故，不獨是失第一月，又且不知第二月生處。未
<lb ed="X" n="0176c05"/><lb ed="R015" n="0807a07"/>審第二月自何而生，只在揑目上生。何以知之？豈
<lb ed="X" n="0176c06"/><lb ed="R015" n="0807a08"/>不見道：天唯一月，揑者妄見。二、緣影法合者，良由
<lb ed="X" n="0176c07"/><lb ed="R015" n="0807a09"/>妄執六塵緣影所以之故，不獨是失了自<anchor xml:id="nkr_note_add_0176c0701" n="0176c0701"/><anchor xml:id="beg0176c0701" n="0176c0701"/>己<anchor xml:id="end0176c0701"/>常住
<lb ed="X" n="0176c08"/><lb ed="R015" n="0807a10"/>眞心，又且不知六塵緣影來處。未審六塵緣影自
<lb ed="X" n="0176c09"/><lb ed="R015" n="0807a11"/>何而來，只在一念不覺執心上起。如此方見經文
<lb ed="X" n="0176c10"/><lb ed="R015" n="0807a12"/>法喩俱全也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176c11"/><lb ed="R015" n="0807a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0176c1101">由此妄有輪轉生死，故名無明。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176c12"/><lb ed="R015" n="0807a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0176c1201">此乃出其過患以結之也。輪以摧碾爲義，良由因
<lb ed="X" n="0176c13"/><lb ed="R015" n="0807a15"/>此妄執之故，所以落在三界，輪回生死海中，頭出
<lb ed="X" n="0176c14"/><lb ed="R015" n="0807a16"/>頭沒，變形易質，改頭換面，爲人爲鬼，爲畜爲獸，其
<lb ed="X" n="0176c15"/><lb ed="R015" n="0807a17"/>間或眉橫，或鼻直，或<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176003" n="0176003"/>摶冀，或戴角，或分牙，或布爪，
<lb ed="X" n="0176c16"/><lb ed="R015" n="0807a18"/>或仰頑，或伏走，人間八苦，天上五衰，如汲井輪，互
<lb ed="X" n="0176c17"/><lb ed="R015" n="0807b01"/>爲高下，種種摧碾，百雜千碎，至今主人公不知落
<lb ed="X" n="0176c18"/><lb ed="R015" n="0807b02"/>處。古云：或受焰口針喉之體，經劫而飢火焚燒；或
<lb ed="X" n="0176c19"/><lb ed="R015" n="0807b03"/>作披毛戴角之身，觸目而網羅<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176004" n="0176004"/>縈絆；或墮無間獄，
<lb ed="X" n="0176c20"/><lb ed="R015" n="0807b04"/>抱劇苦而常處火輪；或生修羅中，起鬪諍而<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176005" n="0176005"/>垣雨
<lb ed="X" n="0176c21"/><lb ed="R015" n="0807b05"/>刀劒；或暫居人界，刹那而八苦交煎；或偶處天宮，
<lb ed="X" n="0176c22"/><lb ed="R015" n="0807b06"/>倐忽而五衰陷墮。長沈三障，不出四魔，故名無明，
<lb ed="X" n="0176c23"/><lb ed="R015" n="0807b07"/>乃結歸妄原也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176c24"/><lb ed="R015" n="0807b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0176c2401">善男子！此無明者非實有體。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0177a" n="0177a"/>
<lb ed="X" n="0177a01"/><lb ed="R015" n="0807b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0177a0101">此乃顯性本空，先標定也。此因前云：永斷無明，方
<lb ed="X" n="0177a02"/><lb ed="R015" n="0807b10"/>成佛道。恐謂眞箇有無明可斷，不知無明本空。以
<lb ed="X" n="0177a03"/><lb ed="R015" n="0807b11"/>此遂吿云：只這無明脫體，是虗妄無明。旣無實體，
<lb ed="X" n="0177a04"/><lb ed="R015" n="0807b12"/>皆是本來圓覺妙心。故楞嚴云：汝身汝心，外及山
<lb ed="X" n="0177a05"/><lb ed="R015" n="0807b13"/>河，虗空大地，咸是精眞妙明中所現物。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0177a06"/><lb ed="R015" n="0807b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0177a0601">如夢中人夢時非無，及至於醒了無所得。如衆空華
<lb ed="X" n="0177a07"/><lb ed="R015" n="0807b15"/>滅於虗空，不可說言有定滅處。何以故？無生處故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0177a08"/><lb ed="R015" n="0807b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0177a0801">此喩釋也。由前種種過患皆歸無明，今又云無體，
<lb ed="X" n="0177a09"/><lb ed="R015" n="0807b17"/>道理難見，言語路絕，故約喩以釋。敎家以四法判
<lb ed="X" n="0177a10"/><lb ed="R015" n="0807b18"/>夢：一曰無明熏習，二曰舊識巡遊，三曰四大偏增，
<lb ed="X" n="0177a11"/><lb ed="R015" n="0808a01"/>四曰善惡先兆。又如列子曰：神遇爲夢，形接爲事。
<lb ed="X" n="0177a12"/><lb ed="R015" n="0808a02"/>只如夜間陰氣盛則夢涉水，陽氣盛則夢涉火，陰
<lb ed="X" n="0177a13"/><lb ed="R015" n="0808a03"/>陽氣俱壯則夢生殺，虗疾夢頑空，實疾夢溺火，飽
<lb ed="X" n="0177a14"/><lb ed="R015" n="0808a04"/>則夢與，飢則夢取，種種恐懼怕怖。如此之時，恰似
<lb ed="X" n="0177a15"/><lb ed="R015" n="0808a05"/>眞有，說無不得。及至覺時，一切皆無。故龍牙云：在
<lb ed="X" n="0177a16"/><lb ed="R015" n="0808a06"/>夢那知夢是虗，覺來方覺夢中無。迷時恰似夢中
<lb ed="X" n="0177a17"/><lb ed="R015" n="0808a07"/>事，悟後還同睡起夫。又永嘉云：夢裏明明有六趣，
<lb ed="X" n="0177a18"/><lb ed="R015" n="0808a08"/>覺後空空無大千。然一切衆生，但是迷時見有四
<lb ed="X" n="0177a19"/><lb ed="R015" n="0808a09"/>大幻身、六塵緣影，悟後卽無四大幻身、六塵緣影。
<lb ed="X" n="0177a20"/><lb ed="R015" n="0808a10"/>雖然如是，正當迷時，向佗說無，亦不得也。問：前說
<lb ed="X" n="0177a21"/><lb ed="R015" n="0808a11"/>無明旣無實體，如夢中事，醒時了不可得，未審從
<lb ed="X" n="0177a22"/><lb ed="R015" n="0808a12"/>何滅去？故次答云：如衆空華，滅於空時，不可說言
<lb ed="X" n="0177a23"/><lb ed="R015" n="0808a13"/>有定滅處。又問：若無滅處，卽當還在，以何因由所
<lb ed="X" n="0177a24"/><lb ed="R015" n="0808a14"/>以之故，却言一時空無？故次答云：此華當初本無
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0177b" n="0177b"/>
<lb ed="X" n="0177b01"/><lb ed="R015" n="0808a15"/>生處故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0177b02"/><lb ed="R015" n="0808a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0177b0201">一切衆生於無生中妄見生滅，是故說名輪轉生死。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0177b03"/><lb ed="R015" n="0808a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0177b0301">此斷疑也。前就橫見，故說是有。此就實論，故說本
<lb ed="X" n="0177b04"/><lb ed="R015" n="0808a18"/>無。不合於無生死眞性之上，妄計橫見，有生有死。
<lb ed="X" n="0177b05"/><lb ed="R015" n="0808b01"/>是故指前文，說名生死。所以壽禪師云：向不遷境
<lb ed="X" n="0177b06"/><lb ed="R015" n="0808b02"/>上，虗受輪迴。於無縛法中，自生繫縛。上文皆是頓
<lb ed="X" n="0177b07"/><lb ed="R015" n="0808b03"/>信本無生死，頓信本無無明。且文殊一章經文之
<lb ed="X" n="0177b08"/><lb ed="R015" n="0808b04"/>意，大分不出於四段。其四段者：一標示眞宗，二推
<lb ed="X" n="0177b09"/><lb ed="R015" n="0808b05"/>窮妄宰，三釋成因地，四結牒問詞。且標示眞宗者，
<lb ed="X" n="0177b10"/><lb ed="R015" n="0808b06"/>以頓宗之法，先且就圓覺體上，上至四聖，下及六
<lb ed="X" n="0177b11"/><lb ed="R015" n="0808b07"/>凡，具有此之覺性。此之覺性，上無菩提可求，下無
<lb ed="X" n="0177b12"/><lb ed="R015" n="0808b08"/>衆生可度，中無萬行可修。心佛與衆生，是三無差
<lb ed="X" n="0177b13"/><lb ed="R015" n="0808b09"/>別。然後方說迷眞逐妄，遂推窮妄宰之源，返妄歸
<lb ed="X" n="0177b14"/><lb ed="R015" n="0808b10"/>眞，悟此圓覺之性。其次釋成因地者，方答文殊請
<lb ed="X" n="0177b15"/><lb ed="R015" n="0808b11"/>問世尊，昔日創初起一念，如何修淸淨心地法門
<lb ed="X" n="0177b16"/><lb ed="R015" n="0808b12"/>之文。答意旣周，故乃結牒所問之詞也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0177b17"/><lb ed="R015" n="0808b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0177b1701">善男子，如來因地修圓覺者，知是空華卽無輪轉，亦
<lb ed="X" n="0177b18"/><lb ed="R015" n="0808b14"/>無身心受彼生死，非作故無，本性無故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0177b19"/><lb ed="R015" n="0808b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0177b1901">顯示。此卽依眞悟妄，頓出生死也。修圓覺者，牒前
<lb ed="X" n="0177b20"/><lb ed="R015" n="0808b16"/>所標，卽依眞也。知是空華者，此悟妄也。卽無輪轉
<lb ed="X" n="0177b21"/><lb ed="R015" n="0808b17"/>者，此無生死之法也。亦無身心受彼生死者，此無
<lb ed="X" n="0177b22"/><lb ed="R015" n="0808b18"/>生死之人也。此上皆頓出生死。前文殊請問：如來
<lb ed="X" n="0177b23"/><lb ed="R015" n="0809a01"/>本起因地法門，如何修證？此下方牒答云：十方諸
<lb ed="X" n="0177b24"/><lb ed="R015" n="0809a02"/>佛，創初根本，發起一念，因修心地圓覺者，莫不皆
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0177c" n="0177c"/>
<lb ed="X" n="0177c01"/><lb ed="R015" n="0809a03"/>如上文宣說。依眞悟妄，頓出生死。謂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177001" n="0177001"/>語知五蘊、十
<lb ed="X" n="0177c02"/><lb ed="R015" n="0809a04"/>二處、十八界，一切諸法，皆如空華陽<g ref="#CB08504">𦦨</g>，夢幻泡影，
<lb ed="X" n="0177c03"/><lb ed="R015" n="0809a05"/>非眞實有，便免得生死輪轉。何也？還丹一粒，點鐵
<lb ed="X" n="0177c04"/><lb ed="R015" n="0809a06"/>成金。至理一言，轉凡成聖。到此境界，非唯無生死
<lb ed="X" n="0177c05"/><lb ed="R015" n="0809a07"/>之法，抑亦無生死之人。所以疏云：外遺世界，內脫
<lb ed="X" n="0177c06"/><lb ed="R015" n="0809a08"/>身心。不計身故，身同虗空。不計心故，心同法界也。
<lb ed="X" n="0177c07"/><lb ed="R015" n="0809a09"/>非作故無，本性無故者，世尊到此，所謂一等爲人
<lb ed="X" n="0177c08"/><lb ed="R015" n="0809a10"/>須爲徹。又恐一切衆生疑情，以謂十方如來，於無
<lb ed="X" n="0177c09"/><lb ed="R015" n="0809a11"/>量劫中，入觀修六度萬行，方得無生死。且凡夫不
<lb ed="X" n="0177c10"/><lb ed="R015" n="0809a12"/>曾入觀修行，如何使說得無生死？故吿之曰：不是
<lb ed="X" n="0177c11"/><lb ed="R015" n="0809a13"/>諸佛入觀造作，而後方得無生死。自是本性之上，
<lb ed="X" n="0177c12"/><lb ed="R015" n="0809a14"/>從本<anchor xml:id="nkr_note_add_0177c1201" n="0177c1201"/><anchor xml:id="beg0177c1201" n="0177c1201"/>已<anchor xml:id="end0177c1201"/>來，無欠無餘，無修無證，無生無死。所以道：
<lb ed="X" n="0177c13"/><lb ed="R015" n="0809a15"/>莫將閑學解，埋沒祖師心。懶<g ref="#CB17527">㦫</g>云：妙性及靈臺，何
<lb ed="X" n="0177c14"/><lb ed="R015" n="0809a16"/>曾受熏鍊。圭峯昔在遂州任灌家，讀到此處，忽然
<lb ed="X" n="0177c15"/><lb ed="R015" n="0809a17"/>大悟。何以知之？大鈔云：讀到一二紙，忽然大悟。其
<lb ed="X" n="0177c16"/><lb ed="R015" n="0809a18"/>一二紙，正當此之</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0177c17"/><lb ed="R015" n="0809b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0177c1701">彼知覺者猶如虗空，知虗空者卽空華相，亦不可說
<lb ed="X" n="0177c18"/><lb ed="R015" n="0809b02"/>無知覺性有無俱遣，是則名爲淨覺隨順。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0177c19"/><lb ed="R015" n="0809b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0177c1901">此因上文知是空華一句，又恐修行之者，錯會坐
<lb ed="X" n="0177c20"/><lb ed="R015" n="0809b04"/>在有知有覺之中，遂於此虗，展轉拂去其能執蹤
<lb ed="X" n="0177c21"/><lb ed="R015" n="0809b05"/>迹。文有四重：一拂覺妄之智，二又泯其能拂之心，
<lb ed="X" n="0177c22"/><lb ed="R015" n="0809b06"/>三遮斷滅之見，四總結離過。依此四重拂迹，離過
<lb ed="X" n="0177c23"/><lb ed="R015" n="0809b07"/>用心，方是眞正創初根本因地。如文云：彼知覺者，
<lb ed="X" n="0177c24"/><lb ed="R015" n="0809b08"/>猶如虗空，此第一重也。知虗空者，卽空華相，此第
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0178a" n="0178a"/>
<lb ed="X" n="0178a01"/><lb ed="R015" n="0809b09"/>二重。亦不可說無知覺性，此第三重。有無俱遣，此
<lb ed="X" n="0178a02"/><lb ed="R015" n="0809b10"/>第四重。意謂彼知是空華之人，雖然悟知得地水
<lb ed="X" n="0178a03"/><lb ed="R015" n="0809b11"/>火風四大虗幻之法，皆當體卽空，如大虗空中，都
<lb ed="X" n="0178a04"/><lb ed="R015" n="0809b12"/>無有物。雖然覺知妄法皆無，只這能知如虗空之
<lb ed="X" n="0178a05"/><lb ed="R015" n="0809b13"/>心，亦不是眞實，便與前不覺空華一般。由前不覺
<lb ed="X" n="0178a06"/><lb ed="R015" n="0809b14"/>之心，是於覺性上，添得一箇濃色空華。此覺知之
<lb ed="X" n="0178a07"/><lb ed="R015" n="0809b15"/>智，又是於覺性上，添得一箇淡色空華。濃淡雖異，
<lb ed="X" n="0178a08"/><lb ed="R015" n="0809b16"/>而空華卽同。謂之太山雖去，微塵猶存。又謂之前
<lb ed="X" n="0178a09"/><lb ed="R015" n="0809b17"/>念是凡，後念是聖。前念是病，後念是藥。病<anchor xml:id="nkr_note_add_0178a0901" n="0178a0901"/><anchor xml:id="beg0178a0901" n="0178a0901"/>已<anchor xml:id="end0178a0901"/>雖除，
<lb ed="X" n="0178a10"/><lb ed="R015" n="0809b18"/>藥豈存之？樂天云：未悟病時須去病，<anchor xml:id="nkr_note_add_0178a1001" n="0178a1001"/><anchor xml:id="beg0178a1001" n="0178a1001"/>已<anchor xml:id="end0178a1001"/>知空後莫
<lb ed="X" n="0178a11"/><lb ed="R015" n="0810a01"/>依空。如僧問趙州：沈沈絕照時如何？州云：墮坑落
<lb ed="X" n="0178a12"/><lb ed="R015" n="0810a02"/>壍了也。晦堂云：妄病若忘眞藥盡，洞然明白舊時
<lb ed="X" n="0178a13"/><lb ed="R015" n="0810a03"/>人。古云：藥是病，病是藥，到頭兩事俱拈却。到此又
<lb ed="X" n="0178a14"/><lb ed="R015" n="0810a04"/>不可說是我分上一時無虗虗眞知眞性。若作此
<lb ed="X" n="0178a15"/><lb ed="R015" n="0810a05"/>解，何異外道斷見？然則於十二時中，畢竟如何用
<lb ed="X" n="0178a16"/><lb ed="R015" n="0810a06"/>心？但將前不覺妄執四大之心，幷次知覺執無之
<lb ed="X" n="0178a17"/><lb ed="R015" n="0810a07"/>心，一時拂去，情盡見除，面前依然露堂堂、活鱍鱍、
<lb ed="X" n="0178a18"/><lb ed="R015" n="0810a08"/>回避不及底道理，便是本來面目。圓覺之性，可以
<lb ed="X" n="0178a19"/><lb ed="R015" n="0810a09"/>隨順勿背逆，可以保護勿遺失，可以承當勿蹉過。
<lb ed="X" n="0178a20"/><lb ed="R015" n="0810a10"/>如是則與心運行，扣寂謀虗，合掌低頭，聚沙畫地，
<lb ed="X" n="0178a21"/><lb ed="R015" n="0810a11"/>莫不皆以成佛道。如斯修習，豈非正因？所以脩山
<lb ed="X" n="0178a22"/><lb ed="R015" n="0810a12"/>主云：是柱不見柱，非柱不見柱。是非<anchor xml:id="nkr_note_add_0178a2201" n="0178a2201"/><anchor xml:id="beg0178a2201" n="0178a2201"/>已<anchor xml:id="end0178a2201"/>去了，是非
<lb ed="X" n="0178a23"/><lb ed="R015" n="0810a13"/>裏薦取。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0178a24"/><lb ed="R015" n="0810a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0178a2401">何以故？虗空性故，常不動故，如來藏中無起滅故，無
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0178b" n="0178b"/>
<lb ed="X" n="0178b01"/><lb ed="R015" n="0810a15"/>知見故，如法界性究竟圓滿徧十方故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0178b02"/><lb ed="R015" n="0810a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0178b0201">此徵起拂迹之所以釋歸圓寂也。謂以何義故，前
<lb ed="X" n="0178b03"/><lb ed="R015" n="0810a17"/>妄認四大，此念是幻，則可言拂去。今彼知覺者，此
<lb ed="X" n="0178b04"/><lb ed="R015" n="0810a18"/>念是智，與覺性相應，何故亦拂去耶？遂出所以云：
<lb ed="X" n="0178b05"/><lb ed="R015" n="0810b01"/>虗空性故，常不動故。虗空說不動，約寂說。大凡佛
<lb ed="X" n="0178b06"/><lb ed="R015" n="0810b02"/>書故字在句末者，乃是出所以，今有二故字是也。
<lb ed="X" n="0178b07"/><lb ed="R015" n="0810b03"/>譬如虗空之中，山河大地，草木叢林，種種之物，有
<lb ed="X" n="0178b08"/><lb ed="R015" n="0810b04"/>盛有衰，有興有廢，有生有死。而此虗空之性，寂然
<lb ed="X" n="0178b09"/><lb ed="R015" n="0810b05"/>不動，本無生滅，本無去來。心於一心，本無變易，本
<lb ed="X" n="0178b10"/><lb ed="R015" n="0810b06"/>無動靜。非<anchor xml:id="nkr_note_add_0178b1001" n="0178b1001"/><anchor xml:id="beg0178b1001" n="0178b1001"/>已<anchor xml:id="end0178b1001"/>去，非未來，非現起。所以道：諸法從本
<lb ed="X" n="0178b11"/><lb ed="R015" n="0810b07"/>來，寂滅無所動。楞嚴云：佛吿阿難：汝觀世間可作
<lb ed="X" n="0178b12"/><lb ed="R015" n="0810b08"/>之法，皆從變滅，然終不聞爛壞虗空。此上二句，乃
<lb ed="X" n="0178b13"/><lb ed="R015" n="0810b09"/>諸法不動之義。下文並是顯上亦復如是。如來藏
<lb ed="X" n="0178b14"/><lb ed="R015" n="0810b10"/>者，在纏謂之如來藏，出纏號大法身。及在有情數
<lb ed="X" n="0178b15"/><lb ed="R015" n="0810b11"/>中，曰如來藏。在無情數中，曰法界性。其理則一。藏
<lb ed="X" n="0178b16"/><lb ed="R015" n="0810b12"/>有隱覆義，含攝義。謂一切衆生，皆有此如來之性，
<lb ed="X" n="0178b17"/><lb ed="R015" n="0810b13"/>被貪嗔癡無明煩惱之所隱覆，不能發現。雖然如
<lb ed="X" n="0178b18"/><lb ed="R015" n="0810b14"/>此，而此藏中，常含攝一切？河沙功德。又如來藏是
<lb ed="X" n="0178b19"/><lb ed="R015" n="0810b15"/>總，下無起滅故、無知見故是別，此是空如來藏。如
<lb ed="X" n="0178b20"/><lb ed="R015" n="0810b16"/>法界性究竟圓滿徧十方故，此亦是別，此是不空
<lb ed="X" n="0178b21"/><lb ed="R015" n="0810b17"/>如來藏。然脫離一切煩惱謂之空如來藏，具過？河
<lb ed="X" n="0178b22"/><lb ed="R015" n="0810b18"/>沙不思議佛法謂之不空如來藏。且空如來藏卽
<lb ed="X" n="0178b23"/><lb ed="R015" n="0811a01"/>是離過，不空如來藏卽是具德。又如來藏卽是因
<lb ed="X" n="0178b24"/><lb ed="R015" n="0811a02"/>中之果。何謂因中之果？謂因地中便能含攝果地
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0178c" n="0178c"/>
<lb ed="X" n="0178c01"/><lb ed="R015" n="0811a03"/>中一切德，以如來是果藏，是衆生煩惱所覆曰藏，
<lb ed="X" n="0178c02"/><lb ed="R015" n="0811a04"/>爲此藏中有如來故名如來藏。此六釋之中當有
<lb ed="X" n="0178c03"/><lb ed="R015" n="0811a05"/>財釋。何謂之有財釋？恐相濫。大凡作釋，有濫方作
<lb ed="X" n="0178c04"/><lb ed="R015" n="0811a06"/>釋，無則不必作。此有財釋者，恐謂藏便是如來，而
<lb ed="X" n="0178c05"/><lb ed="R015" n="0811a07"/>藏不是如來，爲藏中有如來，故曰如來藏。如櫃不
<lb ed="X" n="0178c06"/><lb ed="R015" n="0811a08"/>是金，緣櫃中有金，故曰金櫃。無起滅者，此釋前妄
<lb ed="X" n="0178c07"/><lb ed="R015" n="0811a09"/>認四大爲自身相等文，此是起能執迷心。見有生
<lb ed="X" n="0178c08"/><lb ed="R015" n="0811a10"/>有死無知見者，此釋前彼知覺者猶如虗空等文，
<lb ed="X" n="0178c09"/><lb ed="R015" n="0811a11"/>此是能起覺悟之智。達無生死，謂見生死起時卽
<lb ed="X" n="0178c10"/><lb ed="R015" n="0811a12"/>云執情，達生死滅時卽云知覺。今如來藏中迷時
<lb ed="X" n="0178c11"/><lb ed="R015" n="0811a13"/>生死不曾起，此乃無迷；悟時生死不曾滅，此乃無
<lb ed="X" n="0178c12"/><lb ed="R015" n="0811a14"/>悟。無迷故無起滅，無悟故無知見。所謂實際理地，
<lb ed="X" n="0178c13"/><lb ed="R015" n="0811a15"/>不受一塵，更無一法可當情如。法界性者，此下乃
<lb ed="X" n="0178c14"/><lb ed="R015" n="0811a16"/>不空如來藏。法界性與如來藏，其體則同，其義則
<lb ed="X" n="0178c15"/><lb ed="R015" n="0811a17"/>別。別有二意：在有情數中名如來藏，在無情數中
<lb ed="X" n="0178c16"/><lb ed="R015" n="0811a18"/>名法界性。究則初也，竟則終也。從初到終，竪窮三
<lb ed="X" n="0178c17"/><lb ed="R015" n="0811b01"/>際，始終常然。圓則周徧虗空，滿則衆德具足。意謂
<lb ed="X" n="0178c18"/><lb ed="R015" n="0811b02"/>此不空如來藏，竪窮三際，橫徧十方，從本<anchor xml:id="nkr_note_add_0178c1801" n="0178c1801"/><anchor xml:id="beg0178c1801" n="0178c1801"/>已<anchor xml:id="end0178c1801"/>來，自
<lb ed="X" n="0178c19"/><lb ed="R015" n="0811b03"/>性滿足一切功德。所謂自體有智慧光明義、徧照
<lb ed="X" n="0178c20"/><lb ed="R015" n="0811b04"/>法界義、眞實識知義、自性淸淨義、常樂我淨義、淸
<lb ed="X" n="0178c21"/><lb ed="R015" n="0811b05"/>涼不變義，具足如是過於恒河不離不斷不思議
<lb ed="X" n="0178c22"/><lb ed="R015" n="0811b06"/>佛法，無有闕少，更不須減舊添新，滅惑生智。所以
<lb ed="X" n="0178c23"/><lb ed="R015" n="0811b07"/>古德云：汝等諸人，但先覓一箇悟門。若悟之後，所
<lb ed="X" n="0178c24"/><lb ed="R015" n="0811b08"/>有世間工巧伎藝、書數算計、文章道德，種種奇特
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0179a" n="0179a"/>
<lb ed="X" n="0179a01"/><lb ed="R015" n="0811b09"/>之事，一時具足。但令心得應眞，神通相好，不求自
<lb ed="X" n="0179a02"/><lb ed="R015" n="0811b10"/>至。更不須苦志勞形，役心去學，便與黃面老子若
<lb ed="X" n="0179a03"/><lb ed="R015" n="0811b11"/>合符節。以是離過具德，合於本覺。將此爲本修行，
<lb ed="X" n="0179a04"/><lb ed="R015" n="0811b12"/>始得名爲正因。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0179a05"/><lb ed="R015" n="0811b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0179a0501">是則名爲因地法行。菩薩因此於大乘中發淸淨心，
<lb ed="X" n="0179a06"/><lb ed="R015" n="0811b14"/>末世衆生依此修行不墮邪見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0179a07"/><lb ed="R015" n="0811b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0179a0701">此結牒問詞。蓋初文殊請問了悟覺性及發菩提
<lb ed="X" n="0179a08"/><lb ed="R015" n="0811b16"/>心幷爲末代衆生，世尊到此結答云：如我上來所
<lb ed="X" n="0179a09"/><lb ed="R015" n="0811b17"/>說，此無明者，非實有體，知是空華，卽無輪轉，乃至
<lb ed="X" n="0179a10"/><lb ed="R015" n="0811b18"/>有無俱遣。如來藏無迷無悟，只此便是因地，只此
<lb ed="X" n="0179a11"/><lb ed="R015" n="0812a01"/>便是發心，只此便是末代衆生修行之要路。除此
<lb ed="X" n="0179a12"/><lb ed="R015" n="0812a02"/>之外，餘皆落邪見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0179a13"/><lb ed="R015" n="0812a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0179a1301">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈曰：</p>
<lb ed="X" n="0179a14"/><lb ed="R015" n="0812a04"/><p xml:id="pX10p0179a1401">文殊汝當知，一切諸如來，從於本因地，皆以智慧覺，
<lb ed="X" n="0179a15"/><lb ed="R015" n="0812a05"/>了達於無明，知彼如空華，卽能免流轉。又如夢中人，
<lb ed="X" n="0179a16"/><lb ed="R015" n="0812a06"/>醒時不可得，覺者如虗空，平等不動轉，覺徧十方界，
<lb ed="X" n="0179a17"/><lb ed="R015" n="0812a07"/>卽得成佛道。衆幻滅無處，成道亦無得，本性圓滿故。
<lb ed="X" n="0179a18"/><lb ed="R015" n="0812a08"/>菩薩於此中，能發菩提心，末世諸衆生，修此免邪見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0179a19"/><lb ed="R015" n="0812a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0179a1901">大凡偈有四種：一曰數，卽西域以三十二字爲一
<lb ed="X" n="0179a20"/><lb ed="R015" n="0812a10"/>偈，如云華嚴十萬偈等。二曰諷頌，卽孤起不與長
<lb ed="X" n="0179a21"/><lb ed="R015" n="0812a11"/>行相應者。三曰應頌，與長行相應故。四曰集施，以
<lb ed="X" n="0179a22"/><lb ed="R015" n="0812a12"/>少言攝多義故。今卽第三，梵云祇夜，此云應頌，頌
<lb ed="X" n="0179a23"/><lb ed="R015" n="0812a13"/>長行故。或爲鈍根重說，或爲後來之徒，或爲增明
<lb ed="X" n="0179a24"/><lb ed="R015" n="0812a14"/>前說。今先以長行及偈諷相望有五對，謂長有偈
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0179b" n="0179b"/>
<lb ed="X" n="0179b01"/><lb ed="R015" n="0812a15"/>無、長廣偈略、長離偈合、長先偈後、長隱偈顯。亦可
<lb ed="X" n="0179b02"/><lb ed="R015" n="0812a16"/>反是言之，只如此偈中云能發菩提心一句，此是
<lb ed="X" n="0179b03"/><lb ed="R015" n="0812a17"/>長隱偈顯，長行只云發淸淨心是也。其他以偈詞
<lb ed="X" n="0179b04"/><lb ed="R015" n="0812a18"/>照長行，則文義可見。後偈中皆例此<note place="inline">矣</note>。</p>
<lb ed="X" n="0179b05"/><lb ed="R015" n="0812b01"/><p xml:id="pX10p0179b0501">解行倫貫，先擧類以顯。大疏云：此經人法儀式，懸
<lb ed="X" n="0179b06"/><lb ed="R015" n="0812b02"/>符華嚴。且說人儀式同者，華嚴經首先是文殊起
<lb ed="X" n="0179b07"/><lb ed="R015" n="0812b03"/>請，次是普賢，其次諸菩薩。今此經亦然，首先亦是
<lb ed="X" n="0179b08"/><lb ed="R015" n="0812b04"/>文殊請問，次普賢，又次普眼諸菩薩，此謂之人儀
<lb ed="X" n="0179b09"/><lb ed="R015" n="0812b05"/>式與華嚴同。法儀式與華嚴同者，且華嚴八十卷
<lb ed="X" n="0179b10"/><lb ed="R015" n="0812b06"/>經，不出是信、解、行、證。第一菩提場說經六品十一
<lb ed="X" n="0179b11"/><lb ed="R015" n="0812b07"/>卷，擧如來依正之果，勸一切衆生忻樂生信，此屬
<lb ed="X" n="0179b12"/><lb ed="R015" n="0812b08"/>信經。第二<name role="" type="person">普光明殿</name>說經六品四卷，第三<name role="" type="person">忉利天</name>
<lb ed="X" n="0179b13"/><lb ed="R015" n="0812b09"/>宮說經六品三卷，第四<name role="" type="person">夜摩天</name>宮說經四品三卷，
<lb ed="X" n="0179b14"/><lb ed="R015" n="0812b10"/>第五<name role="" type="person">兜率天</name>宮說經三品十二卷，第六佗化自在
<lb ed="X" n="0179b15"/><lb ed="R015" n="0812b11"/>天宮說經一品六卷，第七重會<name role="" type="person">普光明殿</name>說經十
<lb ed="X" n="0179b16"/><lb ed="R015" n="0812b12"/>一品十三卷，共四十一卷經，乃修因契果，令人生
<lb ed="X" n="0179b17"/><lb ed="R015" n="0812b13"/>解，此屬解經。第八三會<name role="" type="person">普光明殿</name>說經一品七卷，
<lb ed="X" n="0179b18"/><lb ed="R015" n="0812b14"/>乃托法進修，令人成行，此屬行經。第九逝多林說
<lb ed="X" n="0179b19"/><lb ed="R015" n="0812b15"/>經一品二十一卷，乃依人證入法界，成佛之德，此
<lb ed="X" n="0179b20"/><lb ed="R015" n="0812b16"/>屬證經。今此經亦然，第一、文殊章經文通爲上、中、
<lb ed="X" n="0179b21"/><lb ed="R015" n="0812b17"/>下三根開發信解，第二、普賢一章經文通爲上、中、
<lb ed="X" n="0179b22"/><lb ed="R015" n="0812b18"/>下三根開行，然後次第分三根證入。且上根人二
<lb ed="X" n="0179b23"/><lb ed="R015" n="0813a01"/>空觀法界證入，中根之人三觀諸輪證入，下根之
<lb ed="X" n="0179b24"/><lb ed="R015" n="0813a02"/>人道場加行證入，此之儀式與華嚴同。約敎相配
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0179c" n="0179c"/>
<lb ed="X" n="0179c01"/><lb ed="R015" n="0813a03"/>二菩薩者，先問云：如華嚴九會之中，文殊則出會，
<lb ed="X" n="0179c02"/><lb ed="R015" n="0813a04"/>請問普賢只在會中，更不動，何也？謂普賢表理，文
<lb ed="X" n="0179c03"/><lb ed="R015" n="0813a05"/>殊表智，由智有迴轉之義，能和會頓敎、終敎、始敎、
<lb ed="X" n="0179c04"/><lb ed="R015" n="0813a06"/>愚敎，歸於一乘別敎也。今文殊一章是頓解悟，普
<lb ed="X" n="0179c05"/><lb ed="R015" n="0813a07"/>賢一章二空觀是頓證悟，三觀諸輪是漸證悟。且
<lb ed="X" n="0179c06"/><lb ed="R015" n="0813a08"/>如先悟後修者，如日出孩生；先修後悟者，如服藥
<lb ed="X" n="0179c07"/><lb ed="R015" n="0813a09"/>病<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179001" n="0179001"/>痊；先悟後修者，譬如欲往他方，必先遙見所在，
<lb ed="X" n="0179c08"/><lb ed="R015" n="0813a10"/>然後褁粮而行；先修後悟者，如先行然後忽到。竊
<lb ed="X" n="0179c09"/><lb ed="R015" n="0813a11"/>見今人多有將解悟非證悟，只是解到諸佛解處，
<lb ed="X" n="0179c10"/><lb ed="R015" n="0813a12"/>行全未有，一旦忽遇逆順境界、無明煩惱，則生滅
<lb ed="X" n="0179c11"/><lb ed="R015" n="0813a13"/>之心依前尙在，與凡夫何異？要敵生死不得，要須
<lb ed="X" n="0179c12"/><lb ed="R015" n="0813a14"/>依解起行，方得證入。此經正對治此等禪病也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0179c13"/><lb ed="R015" n="0813a15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普賢章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0179c1301">於是，普賢菩薩在大衆中卽從座起，頂禮佛足，右遶
<lb ed="X" n="0179c14"/><lb ed="R015" n="0813a16"/>三帀，長跪叉手而白佛言：大悲世尊！願爲此會諸菩
<lb ed="X" n="0179c15"/><lb ed="R015" n="0813a17"/>薩衆，及爲末世一切衆生修大乘者，聞此圓覺淸淨
<lb ed="X" n="0179c16"/><lb ed="R015" n="0813a18"/>境界。云何修行？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0179c17"/><lb ed="R015" n="0813b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0179c1701">此徵修行也。言普賢者，此有三釋：一、約自體，謂體
<lb ed="X" n="0179c18"/><lb ed="R015" n="0813b02"/>性周徧曰普，隨緣成德曰賢；二、約諸經，曲齊不遺
<lb ed="X" n="0179c19"/><lb ed="R015" n="0813b03"/>曰普，隣極亞聖曰賢；三、約當經，德無不周曰普，調
<lb ed="X" n="0179c20"/><lb ed="R015" n="0813b04"/>柔善順曰賢。然學道之人，闕文殊、普賢不得，須得
<lb ed="X" n="0179c21"/><lb ed="R015" n="0813b05"/>智慧眼睛，於一切處、一切時覰破一切障礙境界。
<lb ed="X" n="0179c22"/><lb ed="R015" n="0813b06"/>故云：毗盧遮那如來以金剛王寶劒授與文殊，文
<lb ed="X" n="0179c23"/><lb ed="R015" n="0813b07"/>殊常用此劒揮斫。此是文殊大智也。其次，要得堅
<lb ed="X" n="0179c24"/><lb ed="R015" n="0813b08"/>固道力，克荷如來付屬之重擔，使後五百歲中佛
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0180a" n="0180a"/>
<lb ed="X" n="0180a01"/><lb ed="R015" n="0813b09"/>種不斷。又云：普賢行願徧滿虗空。此是大行普賢。
<lb ed="X" n="0180a02"/><lb ed="R015" n="0813b10"/>今此門中，依圓覺妙心，徵幻法而明正行。故當此
<lb ed="X" n="0180a03"/><lb ed="R015" n="0813b11"/>菩薩請問大乘者，大以簡小，乘以運載。大乘以本
<lb ed="X" n="0180a04"/><lb ed="R015" n="0813b12"/>始二覺爲體。願者，希求樂欲。聞此圓覺淸淨境界
<lb ed="X" n="0180a05"/><lb ed="R015" n="0813b13"/>者，指在文殊章中，聞佛宣說廣大靈明圓覺境界
<lb ed="X" n="0180a06"/><lb ed="R015" n="0813b14"/>也。修行者，譬如道路久被指壞，當修<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180001" n="0180001"/>慗令平坦，使
<lb ed="X" n="0180a07"/><lb ed="R015" n="0813b15"/>一切人長行此道。今此亦然，無量劫來熏習無明
<lb ed="X" n="0180a08"/><lb ed="R015" n="0813b16"/>生滅種子，分彼分此，憎愛我慢種種損壞，今當除
<lb ed="X" n="0180a09"/><lb ed="R015" n="0813b17"/>去，令此心地坦平，然後十二時中常行此道。問：未
<lb ed="X" n="0180a10"/><lb ed="R015" n="0813b18"/>審此平坦心道，其行相如何？答：華嚴經云：佛子！於
<lb ed="X" n="0180a11"/><lb ed="R015" n="0814a01"/>一切時，當慈念衆生故，饒益衆生故，安樂衆生故，
<lb ed="X" n="0180a12"/><lb ed="R015" n="0814a02"/>怜愍衆生故，攝受衆生故，不捨衆生故，成就衆生
<lb ed="X" n="0180a13"/><lb ed="R015" n="0814a03"/>故，調伏衆生故，敎化衆生故，覺悟衆生故，淸淨衆
<lb ed="X" n="0180a14"/><lb ed="R015" n="0814a04"/>生故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0180a15"/><lb ed="R015" n="0814a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0180a1501">世尊！若彼衆生知如幻者，身心亦幻，云何以幻還修
<lb ed="X" n="0180a16"/><lb ed="R015" n="0814a06"/>於幻？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0180a17"/><lb ed="R015" n="0814a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0180a1701">此問幻幻何修也。若彼衆生，指前當根之人。知如
<lb ed="X" n="0180a18"/><lb ed="R015" n="0814a08"/>幻者，身心亦幻。此領文殊章知是空華之解。云何
<lb ed="X" n="0180a19"/><lb ed="R015" n="0814a09"/>以幻，還修於幻。此問起行。以幻者，卽幻智。於幻者，
<lb ed="X" n="0180a20"/><lb ed="R015" n="0814a10"/>卽妄幻。意謂於文殊章中，聞佛宣說，知是空華，卽
<lb ed="X" n="0180a21"/><lb ed="R015" n="0814a11"/>無輪轉。旣知妄身及妄心，皆如幻師作幻術，故以
<lb ed="X" n="0180a22"/><lb ed="R015" n="0814a12"/>巾結爲兔馬，並皆不實。只此能知之智，亦是不實。
<lb ed="X" n="0180a23"/><lb ed="R015" n="0814a13"/>我今云何以智幻，却道其妄幻。普賢意謂若以眞
<lb ed="X" n="0180a24"/><lb ed="R015" n="0814a14"/>遣妄，則合其理。何故以妄遣妄耶。然理則頓悟，乘
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0180b" n="0180b"/>
<lb ed="X" n="0180b01"/><lb ed="R015" n="0814a15"/>悟倂消。事非頓除，因次第盡。普賢設此一問，特爲
<lb ed="X" n="0180b02"/><lb ed="R015" n="0814a16"/>後代撥無因果，不肯修行之人除執故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0180b03"/><lb ed="R015" n="0814a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0180b0301">若諸幻性一切盡滅，則無有心，誰爲修行？云何復說
<lb ed="X" n="0180b04"/><lb ed="R015" n="0814a18"/>修行如幻？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0180b05"/><lb ed="R015" n="0814b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0180b0501">二、問斷滅修也。諸幻，卽上文說妄幻與智幻。若以
<lb ed="X" n="0180b06"/><lb ed="R015" n="0814b02"/>前妄執身相妄幻之心，與彼智覺之智幻心都拂
<lb ed="X" n="0180b07"/><lb ed="R015" n="0814b03"/>盡之時，我則無有起修行之智心。如此之時，都成
<lb ed="X" n="0180b08"/><lb ed="R015" n="0814b04"/>斷滅外道見解，遣誰修行？若此所見，何得成佛？若
<lb ed="X" n="0180b09"/><lb ed="R015" n="0814b05"/>要成佛，須假起智之心修行。旣要起智修行，世尊
<lb ed="X" n="0180b10"/><lb ed="R015" n="0814b06"/>又却如何重說起智之心亦是妄耶？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0180b11"/><lb ed="R015" n="0814b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0180b1101">若諸衆生本不修行，於生死中常居幻化，曾不了知
<lb ed="X" n="0180b12"/><lb ed="R015" n="0814b08"/>如幻境界，令妄想心云何解脫？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0180b13"/><lb ed="R015" n="0814b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0180b1301">三、遮不修之失也。此恐惑者云：一切如幻，無不是
<lb ed="X" n="0180b14"/><lb ed="R015" n="0814b10"/>覺。覺性無生，本來淸淨。但知便了，安用修行？故此
<lb ed="X" n="0180b15"/><lb ed="R015" n="0814b11"/>遮云：若謂一切衆生本性之上，本來淸淨圓滿，無
<lb ed="X" n="0180b16"/><lb ed="R015" n="0814b12"/>修無證之時，爭奈一切衆生，見今輪迴生死大苦
<lb ed="X" n="0180b17"/><lb ed="R015" n="0814b13"/>海中，受種種形，耽著五蘊、十二處、十八界，幻化不
<lb ed="X" n="0180b18"/><lb ed="R015" n="0814b14"/>實顚倒境界，謂此是我，此是彼，乃至田園屋宅，盡
<lb ed="X" n="0180b19"/><lb ed="R015" n="0814b15"/>將作眞實之事，曾無一人了達覺悟，知是虗妄不
<lb ed="X" n="0180b20"/><lb ed="R015" n="0814b16"/>實之境。譬如幻師結成兔馬等。由幻化者，無而忽
<lb ed="X" n="0180b21"/><lb ed="R015" n="0814b17"/>有謂之幻，有而忽無謂之化。只是幻師以術之故，
<lb ed="X" n="0180b22"/><lb ed="R015" n="0814b18"/>將手巾作兔馬，此是無而忽有。才到解術之後，兔
<lb ed="X" n="0180b23"/><lb ed="R015" n="0815a01"/>馬依前只是手巾，此是有而忽無。此約喩說之。若
<lb ed="X" n="0180b24"/><lb ed="R015" n="0815a02"/>法說之時，一切衆生未入父母胞胎，亦無此身。旣
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0180c" n="0180c"/>
<lb ed="X" n="0180c01"/><lb ed="R015" n="0815a03"/>一念不覺，入胎之後，便有百骸、四大、五蘊、九竅，此
<lb ed="X" n="0180c02"/><lb ed="R015" n="0815a04"/>如將手巾結成兔馬也。才到一口氣不來，一化而
<lb ed="X" n="0180c03"/><lb ed="R015" n="0815a05"/>爲臭腐，再化而爲塵垢，雖一指、一爪、一毛、一髮，欲
<lb ed="X" n="0180c04"/><lb ed="R015" n="0815a06"/>存之而不可得。此是幻師解術，兔馬還空也。旣然
<lb ed="X" n="0180c05"/><lb ed="R015" n="0815a07"/>不覺不悟，耽著虗妄顚倒之境，認爲實有，於一切
<lb ed="X" n="0180c06"/><lb ed="R015" n="0815a08"/>處、一切時，前念續後念，後念續前念，盡是塵勞妄
<lb ed="X" n="0180c07"/><lb ed="R015" n="0815a09"/>想情狀，萬點顚倒分別計度之心。如此之時，如何
<lb ed="X" n="0180c08"/><lb ed="R015" n="0815a10"/>得悟理見性，棄背生死，解脫於涅槃？所以圭峰云：
<lb ed="X" n="0180c09"/><lb ed="R015" n="0815a11"/>從來不達事，妄想不解脫。今還不了知，如何得解
<lb ed="X" n="0180c10"/><lb ed="R015" n="0815a12"/>脫？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0180c11"/><lb ed="R015" n="0815a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0180c1101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0180j01" n="0180j01"/>願爲末世一切衆生，作何方便漸次修習，令諸衆生
<lb ed="X" n="0180c12"/><lb ed="R015" n="0815a14"/>永離諸幻？作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0180c1201" n="0180c1201"/><anchor xml:id="beg0180c1201" n="0180c1201"/>已<anchor xml:id="end0180c1201"/>五體投地，如是三請終而復始。
<lb ed="X" n="0180c13"/><lb ed="R015" n="0815a15"/>爾時，世尊吿普賢菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝等乃
<lb ed="X" n="0180c14"/><lb ed="R015" n="0815a16"/>能爲諸菩薩及末世衆生，修習菩薩如幻三昧方便
<lb ed="X" n="0180c15"/><lb ed="R015" n="0815a17"/>漸次，令諸衆生得離諸幻。汝今諦聽，當爲汝說。時，普
<lb ed="X" n="0180c16"/><lb ed="R015" n="0815a18"/>賢菩薩奉敎歡喜，及諸大衆默然而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0180c17"/><lb ed="R015" n="0815b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0180c1701">誠請許聽也。言如幻三昧者，如幻不實，前喩中釋。
<lb ed="X" n="0180c18"/><lb ed="R015" n="0815b02"/>三昧，此云正受。疏云：不受諸受，故曰正受。受以領
<lb ed="X" n="0180c19"/><lb ed="R015" n="0815b03"/>納爲義，如明鏡當臺，而鏡中本無靑、黃、赤、白、長、短、
<lb ed="X" n="0180c20"/><lb ed="R015" n="0815b04"/>大、小、闊、狹之相。此雖不受，而不礙靑、黃、長、短、大、小、
<lb ed="X" n="0180c21"/><lb ed="R015" n="0815b05"/>闊、狹之相發輝。菩薩修如幻三昧亦然，於平等覺
<lb ed="X" n="0180c22"/><lb ed="R015" n="0815b06"/>性之上，上無菩提可求，下無衆生可度，中無萬行
<lb ed="X" n="0180c23"/><lb ed="R015" n="0815b07"/>可修。雖可求、可度、可修，亦不礙饒益有情、利樂群
<lb ed="X" n="0180c24"/><lb ed="R015" n="0815b08"/>品、度脫衆生、廣修萬行，只要如夢如幻相似。且如
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0181a" n="0181a"/>
<lb ed="X" n="0181a01"/><lb ed="R015" n="0815b09"/>見有一蟻落水之時，不見有能救之人、所救之物，
<lb ed="X" n="0181a02"/><lb ed="R015" n="0815b10"/>此謂之修如幻三昧也。又如學道之人，於十二時
<lb ed="X" n="0181a03"/><lb ed="R015" n="0815b11"/>中，行時不得作行會，住時不得作住會，乃至坐、臥、
<lb ed="X" n="0181a04"/><lb ed="R015" n="0815b12"/>看經、禮拜、慈悲、方便，並不得作一絲毫情見執有，
<lb ed="X" n="0181a05"/><lb ed="R015" n="0815b13"/>然後不妨行、住、坐、臥等。所以道：修習空華萬行，宴
<lb ed="X" n="0181a06"/><lb ed="R015" n="0815b14"/>坐水月道場，降伏鏡裏魔軍，成就夢中佛事。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0181a07"/><lb ed="R015" n="0815b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0181a0701">善男子！一切衆生種種幻化，皆生如來圓覺妙心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0181a08"/><lb ed="R015" n="0815b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0181a0801">答：文有四。今一，標幻從覺生以爲義本也。言衆生，
<lb ed="X" n="0181a09"/><lb ed="R015" n="0815b17"/>大凡也。種種幻化，卽五蘊、十二處、十八界，皆是有
<lb ed="X" n="0181a10"/><lb ed="R015" n="0815b18"/>漏之法。如來，卽佛也。圓者，離相不偏。覺者，空而不
<lb ed="X" n="0181a11"/><lb ed="R015" n="0816a01"/>空。妙者，染而不染。心者，梵云乾栗駄，此云堅實心，
<lb ed="X" n="0181a12"/><lb ed="R015" n="0816a02"/>不同緣慮集起之心。此心之一字，今約五敎明之。
<lb ed="X" n="0181a13"/><lb ed="R015" n="0816a03"/>愚敎假說一心，謂小乘人不知心外無法，執心外
<lb ed="X" n="0181a14"/><lb ed="R015" n="0816a04"/>有境故。若始敎，以第八阿賴識爲一心，謂心外無
<lb ed="X" n="0181a15"/><lb ed="R015" n="0816a05"/>境故。若終敎，以如來藏爲一心，理事無二故。若頓
<lb ed="X" n="0181a16"/><lb ed="R015" n="0816a06"/>敎，以泯絕染淨但是一心，破諸數故。若圓敎，以總
<lb ed="X" n="0181a17"/><lb ed="R015" n="0816a07"/>該萬有卽是一心，謂理事本末無別異故。今此心
<lb ed="X" n="0181a18"/><lb ed="R015" n="0816a08"/>乃是泯絕染淨但是一心之心也。謂此頓宗，呵敎
<lb ed="X" n="0181a19"/><lb ed="R015" n="0816a09"/>勸離，毀相泯心，生心卽妄，不生卽佛，更不依倚地
<lb ed="X" n="0181a20"/><lb ed="R015" n="0816a10"/>位漸次。意謂一切衆生，五蘊、十二處、十八界，內之
<lb ed="X" n="0181a21"/><lb ed="R015" n="0816a11"/>一身，外之萬物，一切有漏之法，並從十方諸佛廣
<lb ed="X" n="0181a22"/><lb ed="R015" n="0816a12"/>大虗明妙心之上生起，此是妄從眞起，此中便是
<lb ed="X" n="0181a23"/><lb ed="R015" n="0816a13"/>起信三細六麤也。問之：圓覺妙心，凡聖平等，今經
<lb ed="X" n="0181a24"/><lb ed="R015" n="0816a14"/>何故不云衆生妙心耶？答：諸佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0181a2401" n="0181a2401"/><anchor xml:id="beg0181a2401" n="0181a2401"/>已<anchor xml:id="end0181a2401"/>證故，衆生性具
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0181b" n="0181b"/>
<lb ed="X" n="0181b01"/><lb ed="R015" n="0816a15"/>故，所以獨標佛也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0181b02"/><lb ed="R015" n="0816a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0181b0201">猶如空華，從空而有，幻華雖滅，空性不壞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0181b03"/><lb ed="R015" n="0816a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0181b0301">此下二、明幻盡覺滿以釋前疑。三中，一、擧喩釋也。
<lb ed="X" n="0181b04"/><lb ed="R015" n="0816a18"/>前說種種幻化皆生如來圓覺妙心，似人緣眼病
<lb ed="X" n="0181b05"/><lb ed="R015" n="0816b01"/>之故，所以妄見空中有華。故曰：一翳在眼，千華亂
<lb ed="X" n="0181b06"/><lb ed="R015" n="0816b02"/>空；一妄在心，河沙生滅。眼翳若除，空華卽滅。而此
<lb ed="X" n="0181b07"/><lb ed="R015" n="0816b03"/>廣大虗空之性本無損壞，所謂翳瘥華亡，衆生卽
<lb ed="X" n="0181b08"/><lb ed="R015" n="0816b04"/>佛。故起信論云：一切境界唯依妄念而有差別，若
<lb ed="X" n="0181b09"/><lb ed="R015" n="0816b05"/>離妄別則無一切境界之相。華嚴云：了達三界依
<lb ed="X" n="0181b10"/><lb ed="R015" n="0816b06"/>心有，十二因緣亦復然，生死皆由心所造，心若滅
<lb ed="X" n="0181b11"/><lb ed="R015" n="0816b07"/>時生死盡。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0181b12"/><lb ed="R015" n="0816b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0181b1201">衆生幻心，還依幻滅，諸幻盡滅，覺心不動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0181b13"/><lb ed="R015" n="0816b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0181b1301">二法合本義，幻心卽妄幻也，幻滅卽智幻也。謂衆
<lb ed="X" n="0181b14"/><lb ed="R015" n="0816b10"/>生旣起妄執，四大六塵緣影之幻心，如何除去？須
<lb ed="X" n="0181b15"/><lb ed="R015" n="0816b11"/>是依倚彼知覺者幻智之心而滅去也。此謂之明
<lb ed="X" n="0181b16"/><lb ed="R015" n="0816b12"/>來暗謝，智起惑亡，如秤兩頭，低昂不昂。雖然，滅前
<lb ed="X" n="0181b17"/><lb ed="R015" n="0816b13"/>妄幻之心尙存，能覺幻智之心未忘，更須妄幻與
<lb ed="X" n="0181b18"/><lb ed="R015" n="0816b14"/>智幻都拂却，到諸幻盡處，方始見本來圓覺妙心，
<lb ed="X" n="0181b19"/><lb ed="R015" n="0816b15"/>無去無來，寂然不動，其猶波因水起，波滅水存，幻
<lb ed="X" n="0181b20"/><lb ed="R015" n="0816b16"/>從覺生，幻滅覺滿，方是行到水窮處，坐<anchor xml:id="nkr_note_orig_0181001" n="0181001"/>著雲起時，
<lb ed="X" n="0181b21"/><lb ed="R015" n="0816b17"/>到這般田地，方許移身轉步，十字縱橫，萬化千變
<lb ed="X" n="0181b22"/><lb ed="R015" n="0816b18"/>而無窮。楔。此一段文，蓋普賢前問幻幻何修，今答
<lb ed="X" n="0181b23"/><lb ed="R015" n="0817a01"/>云不妨以幻修幻，正如以楔出楔，因聲止聲也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0181b24"/><lb ed="R015" n="0817a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0181b2401">依幻說覺亦名爲幻，若說有覺猶未離幻，說無覺者
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0181c" n="0181c"/>
<lb ed="X" n="0181c01"/><lb ed="R015" n="0817a03"/>亦復如是，是故幻滅名爲不動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0181c02"/><lb ed="R015" n="0817a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0181c0201">三、兼拂。問：幻之覺拂有三重：第一、若謂對妄幻說
<lb ed="X" n="0181c03"/><lb ed="R015" n="0817a05"/>有覺悟之心者，此是對待之法，只此能覺之心亦
<lb ed="X" n="0181c04"/><lb ed="R015" n="0817a06"/>是幻也；第二、若謂前來之覺乃是對幻之覺，今不
<lb ed="X" n="0181c05"/><lb ed="R015" n="0817a07"/>對幻覺自別有一眞覺者，若起此心又未離幻，與
<lb ed="X" n="0181c06"/><lb ed="R015" n="0817a08"/>前依幻說覺一般，前是犯著麤病，此是犯者細病；
<lb ed="X" n="0181c07"/><lb ed="R015" n="0817a09"/>第三、若更謂前說自別有一覺乃是著有，今和此
<lb ed="X" n="0181c08"/><lb ed="R015" n="0817a10"/>有覺一切<anchor xml:id="nkr_note_orig_0181002" n="0181002"/>智無，只這說無底心亦是幻也。何故？若
<lb ed="X" n="0181c09"/><lb ed="R015" n="0817a11"/>謂自<anchor xml:id="nkr_note_add_0181c0901" n="0181c0901"/><anchor xml:id="beg0181c0901" n="0181c0901"/>己<anchor xml:id="end0181c0901"/>分上有此一段殊勝奇特之事，充塞六虗
<lb ed="X" n="0181c10"/><lb ed="R015" n="0817a12"/>徧滿法界，此是於圓覺性上分外著一箇有，遂成
<lb ed="X" n="0181c11"/><lb ed="R015" n="0817a13"/>兩箇；若謂只這奇特殊勝之事都無，又是於圓覺
<lb ed="X" n="0181c12"/><lb ed="R015" n="0817a14"/>性上分外著一箇無，亦是兩箇。所以道：捨一取一，
<lb ed="X" n="0181c13"/><lb ed="R015" n="0817a15"/>終無了日。將以唯心，轉見病深。又云：棄有著空病
<lb ed="X" n="0181c14"/><lb ed="R015" n="0817a16"/>亦然，還如避溺而投火。雲門道：光不透脫有兩般
<lb ed="X" n="0181c15"/><lb ed="R015" n="0817a17"/>病：一切不明，面前有物，是一也；透得一切法空，隱
<lb ed="X" n="0181c16"/><lb ed="R015" n="0817a18"/>隱地似有箇物，亦是光不透脫，是二也。是與麼也
<lb ed="X" n="0181c17"/><lb ed="R015" n="0817b01"/>不得，不與麼也不得。然則畢竟如何用心？但將前
<lb ed="X" n="0181c18"/><lb ed="R015" n="0817b02"/>對幻說覺之心，與不對說覺之心，及說無覺之心，
<lb ed="X" n="0181c19"/><lb ed="R015" n="0817b03"/>諸幻一時拂去之後，方是不染二邊淸淨、無去無
<lb ed="X" n="0181c20"/><lb ed="R015" n="0817b04"/>來、不生不滅之覺性也。故金剛云：如如不動。又云：
<lb ed="X" n="0181c21"/><lb ed="R015" n="0817b05"/>有無俱去處，恃地好乾坤。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0181c22"/><lb ed="R015" n="0817b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0181c2201">善男子！一切菩薩及末世衆生，應當遠離一切幻化
<lb ed="X" n="0181c23"/><lb ed="R015" n="0817b07"/>虗妄境界。由堅執持遠離心故，心如幻者亦復遠離，
<lb ed="X" n="0181c24"/><lb ed="R015" n="0817b08"/>遠離爲幻亦復遠離，離遠離幻亦復遠離。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0182a" n="0182a"/>
<lb ed="X" n="0182a01"/><lb ed="R015" n="0817b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0182a0101">此下三，展轉離幻顯覺。其文有四重：一離妄，二離
<lb ed="X" n="0182a02"/><lb ed="R015" n="0817b10"/>覺，三遣離，四遣遣。前二是我執，後二是法執。文從
<lb ed="X" n="0182a03"/><lb ed="R015" n="0817b11"/>善男子至虗妄境界，此第一重離妄也。謂世尊召
<lb ed="X" n="0182a04"/><lb ed="R015" n="0817b12"/>普賢及一切衆生修行之者，合當如我所說勸誡，
<lb ed="X" n="0182a05"/><lb ed="R015" n="0817b13"/>於十二時中遠離五蘊、十二處、十八界幻化虗妄
<lb ed="X" n="0182a06"/><lb ed="R015" n="0817b14"/>不實之境界，所謂出乎陰陽造化、形器度數之外
<lb ed="X" n="0182a07"/><lb ed="R015" n="0817b15"/>用心是也。由堅執持至亦復遠離，此是第二重離
<lb ed="X" n="0182a08"/><lb ed="R015" n="0817b16"/>覺也。雖然妄法皆捨，猶尙堅執能覺之心<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182001" n="0182001"/>確然不
<lb ed="X" n="0182a09"/><lb ed="R015" n="0817b17"/>捨，只此能覺之心又是虗幻不眞實心，亦當離却。
<lb ed="X" n="0182a10"/><lb ed="R015" n="0817b18"/>遠離爲幻，亦復遠離，此是第三重遣離也。雖然離
<lb ed="X" n="0182a11"/><lb ed="R015" n="0818a01"/>得能覺之心，尙有能離之心未忘，此猶是細病，只
<lb ed="X" n="0182a12"/><lb ed="R015" n="0818a02"/>此能離之心亦當再遣也。離遠離幻，亦復遠離者，
<lb ed="X" n="0182a13"/><lb ed="R015" n="0818a03"/>此是第四重遣遣也。然雖遣得能離之心，尙有微
<lb ed="X" n="0182a14"/><lb ed="R015" n="0818a04"/>細能遣之心未忘，只此能遣之心亦當更遣。遣之
<lb ed="X" n="0182a15"/><lb ed="R015" n="0818a05"/>又遣，以至於無遣。譬如遇著冤家，但莫與佗共住，
<lb ed="X" n="0182a16"/><lb ed="R015" n="0818a06"/>卽得無患。大凡學道之人，於十二時中常以觀慧
<lb ed="X" n="0182a17"/><lb ed="R015" n="0818a07"/>念念不斷，如雞抱卵，須是煖氣相接得。又須知有
<lb ed="X" n="0182a18"/><lb ed="R015" n="0818a08"/>細病，若坐在情執中棄捨不得之時，喚作礙膺之
<lb ed="X" n="0182a19"/><lb ed="R015" n="0818a09"/>物。所以藥山吿李翱曰：大守欲得保任此事，直須
<lb ed="X" n="0182a20"/><lb ed="R015" n="0818a10"/>向高高峯頂立，深深海底行，<anchor xml:id="nkr_note_add_0182a2001" n="0182a2001"/><anchor xml:id="beg0182a2001" n="0182a2001"/>閏<anchor xml:id="end0182a2001"/>閤中物捨不得，俱
<lb ed="X" n="0182a21"/><lb ed="R015" n="0818a11"/>爲滲漏。所以道：學道先須細識心，細中之細最維
<lb ed="X" n="0182a22"/><lb ed="R015" n="0818a12"/>尋。可中尋到無尋故，方信凡心是佛心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0182a23"/><lb ed="R015" n="0818a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0182a2301">得無所離，卽除諸幻。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0182a24"/><lb ed="R015" n="0818a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0182a2401">後密顯眞覺也。言密顯，則經中無覺字。故上則四
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0182b" n="0182b"/>
<lb ed="X" n="0182b01"/><lb ed="R015" n="0818a15"/>重虗幻之法，一時遣盡之後，又却依前面前，活鱍
<lb ed="X" n="0182b02"/><lb ed="R015" n="0818a16"/>鱍地，動地放光，在在處處，迴避不得。此方是本來
<lb ed="X" n="0182b03"/><lb ed="R015" n="0818a17"/>眞覺之性，全體獨露，無一絲毫是外物。到此境界，
<lb ed="X" n="0182b04"/><lb ed="R015" n="0818a18"/>諸天捧華無路，外道潛覰不見。圭峯云：靈靈自覺
<lb ed="X" n="0182b05"/><lb ed="R015" n="0818b01"/>元無物，援援他緣盡是空。<name role="" type="person">白樂天</name>云：前後際斷，一
<lb ed="X" n="0182b06"/><lb ed="R015" n="0818b02"/>念不生時，纔更生心動念，卽乖法體，失正念。故</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0182b07"/><lb ed="R015" n="0818b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0182b0701">譬如鑽火，兩木相因，火出木盡，<g ref="#CB01926">灰</g>飛烟滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0182b08"/><lb ed="R015" n="0818b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0182b0801">喩，顯也。木喩妄，火喩覺，<g ref="#CB01926">灰</g>喩離，烟喩遣，合是烟滅
<lb ed="X" n="0182b09"/><lb ed="R015" n="0818b05"/>然後<g ref="#CB01926">灰</g>飛。此譯人之倒，謂前文四重離妄、離覺、遣
<lb ed="X" n="0182b10"/><lb ed="R015" n="0818b06"/>離、遣遣之意。喩如大地生木，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182002" n="0182002"/>丙木相因，勢性才發，
<lb ed="X" n="0182b11"/><lb ed="R015" n="0818b07"/>則火出燒却木橛。旣然燒了，雖然有<g ref="#CB01926">灰</g>，也被風吹
<lb ed="X" n="0182b12"/><lb ed="R015" n="0818b08"/>去，烟亦滅了，而大地不曾動著。却將大地喩圓覺
<lb ed="X" n="0182b13"/><lb ed="R015" n="0818b09"/>性，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182003" n="0182003"/>金無起滅。龍牙云：學道如鑽火，逢烟且莫休，直
<lb ed="X" n="0182b14"/><lb ed="R015" n="0818b10"/>得星星現，歸家始到頭。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182004" n="0182004"/>般子云：夜靜水寒魚不食，
<lb ed="X" n="0182b15"/><lb ed="R015" n="0818b11"/>滿舩空載月明歸。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0182b16"/><lb ed="R015" n="0818b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0182b1601">以幻修幻，亦復如是。諸幻雖盡，不入斷滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0182b17"/><lb ed="R015" n="0818b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0182b1701">此合喩也。以幻，卽前文殊章第二番智幻。修幻，卽
<lb ed="X" n="0182b18"/><lb ed="R015" n="0818b14"/>前文殊第一番妄幻。意謂用智幻修習妄幻之時，
<lb ed="X" n="0182b19"/><lb ed="R015" n="0818b15"/>亦如世人鑽火，相因兩木，火出木燒，<g ref="#CB01926">灰</g>飛烟滅。雖
<lb ed="X" n="0182b20"/><lb ed="R015" n="0818b16"/>然用智幻遣得妄幻，尙有智幻存，更將智幻一時
<lb ed="X" n="0182b21"/><lb ed="R015" n="0818b17"/>遣盡，然後遣不去處，方不虗豁，不同斷滅外道空
<lb ed="X" n="0182b22"/><lb ed="R015" n="0818b18"/>無之見。古云：妄起卽覺，妄滅覺滅，覺妄俱滅，卽是
<lb ed="X" n="0182b23"/><lb ed="R015" n="0819a01"/>眞如。問：一切盡滅，則無心佛。答：諸幻雖盡，不入斷
<lb ed="X" n="0182b24"/><lb ed="R015" n="0819a02"/>滅。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0252.0182c" n="0182c"/>
<lb ed="X" n="0182c01"/><lb ed="R015" n="0819a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0182c0101">善男子！知幻卽離，不作方便；離幻卽覺，亦無漸次。一
<lb ed="X" n="0182c02"/><lb ed="R015" n="0819a04"/>切菩薩及末世衆生依此修行，如是乃能永離諸幻。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0182c03"/><lb ed="R015" n="0819a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0182c0301">四、辨幻覺不俱，結酬其請也。此普賢前問：作何方
<lb ed="X" n="0182c04"/><lb ed="R015" n="0819a06"/>便次修習，令諸衆生永離諸幻？今答云：但照見五
<lb ed="X" n="0182c05"/><lb ed="R015" n="0819a07"/>蘊、十二處、十八界一切有漏之法，是幻妄非實，卽
<lb ed="X" n="0182c06"/><lb ed="R015" n="0819a08"/>是離幻，更不必作方便。譬如世人夢見身瘡，百計
<lb ed="X" n="0182c07"/><lb ed="R015" n="0819a09"/>千般求藥療治，才睡覺之後，此瘡本無，更求何藥？
<lb ed="X" n="0182c08"/><lb ed="R015" n="0819a10"/>學道之人，但離得幻法，卽幻便是眞覺，更無地位
<lb ed="X" n="0182c09"/><lb ed="R015" n="0819a11"/>漸次階級。所以云：一念頓悟，便是觀音；彈指回心，
<lb ed="X" n="0182c10"/><lb ed="R015" n="0819a12"/>立爲妙德。但得雪消去，自然春到來。更勸囑云：一
<lb ed="X" n="0182c11"/><lb ed="R015" n="0819a13"/>切菩薩及末世頓機衆生，但依我敎法修行，便可
<lb ed="X" n="0182c12"/><lb ed="R015" n="0819a14"/>永超夢幻，出離輪迴，直趣無上佛果菩提也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0182c13"/><lb ed="R015" n="0819a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0182c1301">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p>
<lb ed="X" n="0182c14"/><lb ed="R015" n="0819a16"/><p xml:id="pX10p0182c1401">普賢汝當知，一切諸衆生，無始幻無明，皆從諸如來，
<lb ed="X" n="0182c15"/><lb ed="R015" n="0819a17"/>圓覺心建立。猶如虗空華，依空而有相，空華若復滅，
<lb ed="X" n="0182c16"/><lb ed="R015" n="0819a18"/>虗空本不動。幻從諸覺生，幻滅覺圓滿，覺心不動故。
<lb ed="X" n="0182c17"/><lb ed="R015" n="0819b01"/>若彼諸菩薩，及末世衆生，常應遠離幻，諸幻悉皆離。
<lb ed="X" n="0182c18"/><lb ed="R015" n="0819b02"/>如木中生火，木盡火還滅，覺卽無漸次，方便亦如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0182c19"/><lb ed="R015" n="0819b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0182c1901">普賢章畢</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0182c20"/><lb ed="R015" n="0819b04"/>
<lb ed="X" n="0182c21"/><lb ed="R015" n="0819b05"/><cb:juan fun="close" n="1b"><cb:jhead>圓覺經類解卷第一末</cb:jhead></cb:juan>
</cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0167c0701" to="#end0167c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0167c1901" to="#end0167c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0168a0101" to="#end0168a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0169a0301" to="#end0169a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0169a2101" to="#end0169a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">諡</lem><rdg wit="#wit.orig">謚</rdg></app>
<app from="#beg0170c1701" to="#end0170c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0172a0601" to="#end0172a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0172a1201" to="#end0172a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0172b0701" to="#end0172b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0172b1401" to="#end0172b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0172b2001" to="#end0172b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">方</lem><rdg wit="#wit.orig">万</rdg></app>
<app from="#beg0172b2401" to="#end0172b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0172c1301" to="#end0172c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0173a2401" to="#end0173a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0173b0601" to="#end0173b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0174a1001" to="#end0174a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0174c2101" to="#end0174c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0174c2301" to="#end0174c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0175b0601" to="#end0175b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0175c1201" to="#end0175c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0176a0201" to="#end0176a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0176a0401" to="#end0176a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0176a0601" to="#end0176a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0176b1501" to="#end0176b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0176b2401" to="#end0176b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0176c0701" to="#end0176c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0177c1201" to="#end0177c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0178a0901" to="#end0178a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0178a1001" to="#end0178a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0178a2201" to="#end0178a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0178b1001" to="#end0178b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0178c1801" to="#end0178c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0180c1201" to="#end0180c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0181a2401" to="#end0181a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0181c0901" to="#end0181c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0182a2001" to="#end0182a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">閏</lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB03594">𨳝</g></rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0167001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0167001">死疑剩字</note>
<note n="0168001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0168001">討土槁切音叨尋也</note>
<note n="0168002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0168002">指一作旨</note>
<note n="0168003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0168003">遂疑逐</note>
<note n="0169001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0169001"><g ref="#CB03657">𤴯</g>胡翫切音換潰胡對切音會逃散也</note>
<note n="0170001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0170001">＊造胡道切水盛貌（造ハ浩カ。<g ref="#CB18834">󴦒</g>）</note>
<note n="0170002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0170002">瀚音干海名</note>
<note n="0170003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0170003">怛疑坦</note>
<note n="0170004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0170004">壤如掌切</note>
<note n="0170005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0170005">漏疑滿</note>
<note n="0170006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0170006">廉疑麤</note>
<note n="0171001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0171001">獐止良切音張似鹿小角</note>
<note n="0171002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0171002">手疑乎</note>
<note n="0171003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0171003">堆阜堆都回切對聚土云阜房缶切浮大陸山無石云也</note>
<note n="0171004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0171004">瓊渠營切赤玉也</note>
<note n="0173001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0173001">黨丁朗切朋也</note>
<note n="0173002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0173002">壅於容切音雍塞也障也</note>
<note n="0173003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0173003">謂上疑脫眞</note>
<note n="0174001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0174001">輟朱劣切音拙止也</note>
<note n="0174002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0174002">纖細也</note>
<note n="0175001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0175001">讎視周切</note>
<note n="0176001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176001">竅口弔切穴也</note>
<note n="0176002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176002">嘆疑喚</note>
<note n="0176003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176003">摶徒官切音團周禮羽人百羽爲摶</note>
<note n="0176004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176004">縈於營切絆補畔切</note>
<note n="0176005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176005">垣疑恒</note>
<note n="0177001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177001">語疑悟</note>
<note n="0179001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179001">痊且緣切音詮病除也</note>
<note n="0180001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180001">憋耻力切從也歟</note>
<note n="0180j01" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0180j01">四請修方便也</note>
<note n="0181001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0181001">著疑看</note>
<note n="0181002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0181002">智疑都</note>
<note n="0182001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182001">確口角切堅也</note>
<note n="0182002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182002">丙疑兩</note>
<note n="0182003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182003">金疑全</note>
<note n="0182004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182004">般疑船</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0167c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0167c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0167c1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0167c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0168a0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0168a0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0169a0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0169a0301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0169a2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0169a2101">諡【CB】，謚【卍續】</note>
<note n="0170c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0170c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0172a0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0172a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0172a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0172a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0172b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0172b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0172b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0172b1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0172b2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0172b2001">方【CB】，万【卍續】</note>
<note n="0172b2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0172b2401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0172c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0172c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0173a2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0173a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0173b0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0173b0601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0174a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0174a1001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0174c2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0174c2101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0174c2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0174c2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0175b0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0175b0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0175c1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0175c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0176a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0176a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0176a0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0176a0401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0176a0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0176a0601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0176b1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0176b1501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0176b2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0176b2401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0176c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0176c0701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0177c1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0177c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0178a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0178a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0178a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0178a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0178a2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0178a2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0178b1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0178b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0178c1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0178c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0180c1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0180c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0181a2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0181a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0181c0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0181c0901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0182a2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0182a2001">閏【CB】，<g ref="#CB03594">𨳝</g>【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>