<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X10n0253">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 253 圓覺經夾頌集解講義</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 253 圓覺經夾頌集解講義</title>
			<author>宋 周琪述</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.poyung</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.shin</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp7"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>12卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">10</idno>.<idno type="no">253</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">圓覺經夾頌集解講義</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識，古籍酷 AI 自動標點引擎提供新式標點初稿</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>AI 標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00224">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00224</charName>
				<mapping cb:dec="983264" type="PUA">U+F00E0</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2DE73</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[王*梨]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00764">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00764</charName>
				<mapping cb:dec="983804" type="PUA">U+F02FC</mapping>
			<mapping type="unicode">U+35DB</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>笑</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[口*笑]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00993">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00993</charName>
				<mapping cb:dec="984033" type="PUA">U+F03E1</mapping>
			<mapping type="unicode">U+29B0A</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>髮</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[髟/火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB08764">
				<charName>CBETA CHARACTER CB08764</charName>
				<mapping cb:dec="991804" type="PUA">U+F223C</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3761</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[宋-木+取]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15072">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15072</charName>
				<mapping cb:dec="998112" type="PUA">U+F3AE0</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+39DE</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>拔</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[托-七+友]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15131">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15131</charName>
				<mapping cb:dec="998171" type="PUA">U+F3B1B</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>邦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[邱-丘+(看-目)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17521">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17521</charName>
				<mapping cb:dec="1000561" type="PUA">U+F4471</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>[車*發]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB18834">
				<charName>CBETA CHARACTER CB18834</charName>
				<mapping cb:dec="1001874" type="PUA">U+F4992</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>編⃝</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2005-12-07T13:35:10">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0238a" n="0238a"/>
<lb ed="X" n="0238a01"/>
<lb ed="X" n="0238a02"/>
<lb ed="X" n="0238a03"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 253-A</cb:mulu><head>No. 253-A</head>
<lb ed="X" n="0238a04"/><lb ed="R087" n="0721a01"/><p xml:id="pX10p0238a0401"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0238001" n="0238001"/>光嚴住持，是謂衆生淸淨覺地。這一叚話，直指後學
<lb ed="X" n="0238a05"/><lb ed="R087" n="0721a02"/>路頭，十分徑捷。蓋不入大光明藏，不得淸淨覺地。未
<lb ed="X" n="0238a06"/><lb ed="R087" n="0721a03"/>到淸淨覺地，不爲大圓滿。此圓則明，明則覺之本旨
<lb ed="X" n="0238a07"/><lb ed="R087" n="0721a04"/>也。矧大疏略疏，大鈔少鈔，總而計之，奚翅數萬言。橫
<lb ed="X" n="0238a08"/><lb ed="R087" n="0721a05"/>說竪說，總在圓覺圈裏，要人各自識破。或者字字鑽
<lb ed="X" n="0238a09"/><lb ed="R087" n="0721a06"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0238a0901" n="0238a0901"/><anchor xml:id="beg0238a0901" n="0238a0901"/>刺<anchor xml:id="end0238a0901"/>，不尋的當，隨前人脚後跟，<anchor xml:id="nkr_note_add_0238a0902" n="0238a0902"/><anchor xml:id="beg0238a0902" n="0238a0902"/>已<anchor xml:id="end0238a0902"/>落第二<anchor xml:id="nkr_note_orig_0238002" n="0238002"/>誼。是終日圓
<lb ed="X" n="0238a10"/><lb ed="R087" n="0721a07"/>覺，而未甞圓覺久，況依幻而說覺者乎。琪夙耽是經，
<lb ed="X" n="0238a11"/><lb ed="R087" n="0721a08"/>遍閱諸疏，偶因糟粕，忽悟醇醲。敬以　　孝宗皇帝
<lb ed="X" n="0238a12"/><lb ed="R087" n="0721a09"/>御註，及衆大知識講義頌偈，章分類附，用鋟諸梓，願
<lb ed="X" n="0238a13"/><lb ed="R087" n="0721a10"/>與　諸高德共之。如大海水，隨意斟酌，無不淸涼。如
<lb ed="X" n="0238a14"/><lb ed="R087" n="0721a11"/>恒河沙，隨意取捨，無不具足。讀卷未終，便卽感悟，固
<lb ed="X" n="0238a15"/><lb ed="R087" n="0721a12"/>自有頓機者。若曰捨筌而得魚，則是猶幻翳，妄見空
<lb ed="X" n="0238a16"/><lb ed="R087" n="0721a13"/>華。必欲刻舟而求劒，則有照有覺，俱名障碍。今日對
<lb ed="X" n="0238a17"/><lb ed="R087" n="0721a14"/>面說破，輪轉生死，故曰無明。若無輪轉，方始是覺。休
<lb ed="X" n="0238a18"/><lb ed="R087" n="0721a15"/>將螢火燒須彌，要得針芒湊芥子。</p>
<lb ed="X" n="0238a19"/><lb ed="R087" n="0721a16"/><p xml:id="pX10p0238a1901">旹
<lb ed="X" n="0238a20" type="honorific"/><lb ed="R087" n="0721a17"/>淳祐六秊丙午﨟月辛丑旦日丙戌覺如周琪序</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0238a21"/>
<lb ed="X" n="0238a22"/>
<lb ed="X" n="0238a23"/>
<lb ed="X" n="0238a24"/>
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0238b" n="0238b"/>
<lb ed="X" n="0238b01"/>
<lb ed="X" n="0238b02"/>
<lb ed="X" n="0238b03"/>
<lb ed="X" n="0238b04"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 253-B 十二章來意</cb:mulu><head>No. 253-B
<lb ed="X" n="0238b05"/><lb ed="R087" n="0721b01"/> <anchor xml:id="nkr_note_orig_0238003" n="0238003"/>十二章來意。</head>
<lb ed="X" n="0238b06"/>
<lb ed="X" n="0238b07"/><lb ed="R087" n="0721b02"/><p xml:id="pX10p0238b0701">文殊章。頓悟本有圓覺妙心，本無無明生死，方名信
<lb ed="X" n="0238b08"/><lb ed="R087" n="0721b03"/>解，成發起因。普賢章。以悟脩之理難明，故須徵釋，令
<lb ed="X" n="0238b09"/><lb ed="R087" n="0721b04"/>解用心。普眼章。開示身心無性二空，理顯根塵諸法，
<lb ed="X" n="0238b10"/><lb ed="R087" n="0721b05"/>普淨普徧，見境同佛。金剛藏章。令深悟輪迴，分別邪
<lb ed="X" n="0238b11"/><lb ed="R087" n="0721b06"/>正，故乃徵釋。彌勒章。窮展轉根元，推差別種性，令斷
<lb ed="X" n="0238b12"/><lb ed="R087" n="0721b07"/>貪愛。淸淨慧章。<anchor xml:id="nkr_note_add_0238b1201" n="0238b1201"/><anchor xml:id="beg0238b1201" n="0238b1201"/>已<anchor xml:id="end0238b1201"/>知圓覺染淨無殊，辨隨順脩證。威
<lb ed="X" n="0238b13"/><lb ed="R087" n="0721b08"/>德自在章。衆生根性不同，煩惱厚薄不等，立三觀門，
<lb ed="X" n="0238b14"/><lb ed="R087" n="0721b09"/>隨根趣入。辨音章。就前三觀，示觀網交羅，隨宜各契。
<lb ed="X" n="0238b15"/><lb ed="R087" n="0721b10"/>淨諸業障章。約計深淺，分我四相，若除我執，便是圓
<lb ed="X" n="0238b16"/><lb ed="R087" n="0721b11"/>覺。普覺章。由前除障脩習用意，依善知識，免溺四病，
<lb ed="X" n="0238b17"/><lb ed="R087" n="0721b12"/>及諸細惑。圓覺章。道場克期，加功用行，以求證入上
<lb ed="X" n="0238b18"/><lb ed="R087" n="0721b13"/>中下根，普歸圓覺。賢善首章。正宗之法，法義<anchor xml:id="nkr_note_add_0238b1801" n="0238b1801"/><anchor xml:id="beg0238b1801" n="0238b1801"/>已<anchor xml:id="end0238b1801"/>周，欲
<lb ed="X" n="0238b19"/><lb ed="R087" n="0721b14"/>使廣益他方，遠霑來世，流傳通泰，展轉無窮。一部諸
<lb ed="X" n="0238b20"/><lb ed="R087" n="0721b15"/>章，大旨如是，閱者預明，可知始末。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0238b21"/>
<lb ed="X" n="0238b22"/>
<lb ed="X" n="0238b23"/>
<lb ed="X" n="0238b24"/>
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0238c" n="0238c"/>
<lb ed="X" n="0238c01"/>
<lb ed="X" n="0238c02"/>
<lb ed="X" n="0238c03"/>
<lb ed="X" n="0238c04"/><cb:docNumber>No. 253</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0238c05"/><lb ed="R087" n="0722a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>大方廣圓覺脩多羅了義經夾頌集
<lb ed="X" n="0238c06"/><lb ed="R087" n="0722a01"/>解講義</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0238c07"/>
<lb ed="X" n="0238c08"/>
<lb ed="X" n="0238c09"/><lb ed="R087" n="0722a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">經題</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0238c0901">御註：大方廣者，無量無邊之廣也。蓋圓覺性體，周
<lb ed="X" n="0238c10"/><lb ed="R087" n="0722a04"/>遍法界，如大方之廣故也。圓者，圓照具足。覺者，虗
<lb ed="X" n="0238c11"/><lb ed="R087" n="0722a05"/>明靈照。脩多羅者，按諸註疏，乃總括諸經之辭。了
<lb ed="X" n="0238c12"/><lb ed="R087" n="0722a06"/>義經者，讚此一經，是究竟了達之義。</p>
<lb ed="X" n="0238c13"/><lb ed="R087" n="0722a07"/><p xml:id="pX10p0238c1301">西蜀復菴暉禪師類解講義曰：經題十有一字，以
<lb ed="X" n="0238c14"/><lb ed="R087" n="0722a08"/>八義釋之：一約體用，二法義，三能所，四名義，五立
<lb ed="X" n="0238c15"/><lb ed="R087" n="0722a09"/>名，六取捨，七問難，八總収。第一體用者，於中又有
<lb ed="X" n="0238c16"/><lb ed="R087" n="0722a10"/>從體起用，及攝用歸體。謂大字一字屬體，方廣二
<lb ed="X" n="0238c17"/><lb ed="R087" n="0722a11"/>字屬用，此從體起用也。其次圓覺二字屬體，上大
<lb ed="X" n="0238c18"/><lb ed="R087" n="0722a12"/>方廣三字屬用，此攝用歸體也。第二法義者，欲釋
<lb ed="X" n="0238c19"/><lb ed="R087" n="0722a13"/>諸經論，必須明釋法義。依法解義，義卽分明。以義
<lb ed="X" n="0238c20"/><lb ed="R087" n="0722a14"/>照法，法卽顯著。今經題中，圓覺二字屬其法，大方
<lb ed="X" n="0238c21"/><lb ed="R087" n="0722a15"/>廣三字屬其義。謂當體虗明，廣大常住。本覺法上，
<lb ed="X" n="0238c22"/><lb ed="R087" n="0722a16"/>有此之大義、方義、廣義。其次經之一字，屬其敎法。
<lb ed="X" n="0238c23"/><lb ed="R087" n="0722a17"/>上脩多羅了義五字，是嘆敎法勝能之義也。第三
<lb ed="X" n="0238c24"/><lb ed="R087" n="0722a18"/>能所者，謂脩多羅了義經六字，屬能詮之文。大方
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0239a" n="0239a"/>
<lb ed="X" n="0239a01"/><lb ed="R087" n="0722b01"/>廣圓覺五字，屬所詮之義。又有總別，脩多囉三字
<lb ed="X" n="0239a02"/><lb ed="R087" n="0722b02"/>屬總，謂指一代時敎。了義經三字屬別，謂別歎此
<lb ed="X" n="0239a03"/><lb ed="R087" n="0722b03"/>圓覺經。謂此經乃是一代時敎中諸部宣說勝諦
<lb ed="X" n="0239a04"/><lb ed="R087" n="0722b04"/>決了究竟之義，非是宣說世俗因果不了之義。所
<lb ed="X" n="0239a05"/><lb ed="R087" n="0722b05"/>以云：脩多羅總指諸部，了義者別嘆斯文也。第四
<lb ed="X" n="0239a06"/><lb ed="R087" n="0722b06"/>名義者，又分爲二：初唐後梵。謂大方廣圓覺了義
<lb ed="X" n="0239a07"/><lb ed="R087" n="0722b07"/>經八字，卽此方唐言也。脩多羅三字，卽西域梵語
<lb ed="X" n="0239a08"/><lb ed="R087" n="0722b08"/>也。大以當體得名，常徧爲義。當體覺性無邊，強名
<lb ed="X" n="0239a09"/><lb ed="R087" n="0722b09"/>爲大。常則竪通三際，徧則橫徧十方。方以就法爲
<lb ed="X" n="0239a10"/><lb ed="R087" n="0722b10"/>名，軌持爲義。軌則軌生物解，使衆生悟入佛之知
<lb ed="X" n="0239a11"/><lb ed="R087" n="0722b11"/>見。持則任持自性於生死海中，而此性不曾生滅。
<lb ed="X" n="0239a12"/><lb ed="R087" n="0722b12"/>廣則從用得名，包博爲義。包則無外，博則普徧。圓
<lb ed="X" n="0239a13"/><lb ed="R087" n="0722b13"/>以不偏得名，滿足周備爲義。覺以不昏得名，虗明
<lb ed="X" n="0239a14"/><lb ed="R087" n="0722b14"/>靈照爲義。此皆就唐言釋名義也。其次脩多羅，此
<lb ed="X" n="0239a15"/><lb ed="R087" n="0722b15"/>翻契經。契與契合，合機合理也。經者，有貫串義，有
<lb ed="X" n="0239a16"/><lb ed="R087" n="0722b16"/>攝持義，謂貫穿諸佛所說之法，攝持一切衆生之
<lb ed="X" n="0239a17"/><lb ed="R087" n="0722b17"/>類，故稱大方廣圓覺脩多羅了義經也。第五立名
<lb ed="X" n="0239a18"/><lb ed="R087" n="0722b18"/>者，且諸經得名，或佛自立，或結集人立，或兼斯二
<lb ed="X" n="0239a19"/><lb ed="R087" n="0723a01"/>者立。今經題目，據下賢首章中，有其五名：一名大
<lb ed="X" n="0239a20"/><lb ed="R087" n="0723a02"/>方廣圓覺陀羅尼，二名脩多羅了義，三名秘密王
<lb ed="X" n="0239a21"/><lb ed="R087" n="0723a03"/>三昧，四名如來決定境界，五名如來藏自性差別。
<lb ed="X" n="0239a22"/><lb ed="R087" n="0723a04"/>以此推之，是知此經之名，乃佛自立也。第六取捨
<lb ed="X" n="0239a23"/><lb ed="R087" n="0723a05"/>者，經中雖有五名，首題唯取其二者，良以宗本體
<lb ed="X" n="0239a24"/><lb ed="R087" n="0723a06"/>用，是法義之宏綱；詮指功能，乃言像之皎鏡。事周
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0239b" n="0239b"/>
<lb ed="X" n="0239b01"/><lb ed="R087" n="0723a07"/>義盡，須建五名，以要標題，且存兩號。遂存前二，略
<lb ed="X" n="0239b02"/><lb ed="R087" n="0723a08"/>去後三，此譯人巧意也。第七問難者，又分爲二：初
<lb ed="X" n="0239b03"/><lb ed="R087" n="0723a09"/>難本題，後難別題。難本題云脩多羅與經，但唐梵
<lb ed="X" n="0239b04"/><lb ed="R087" n="0723a10"/>之文有異，今雙置題目，豈非重疊耶？答：上則總指
<lb ed="X" n="0239b05"/><lb ed="R087" n="0723a11"/>諸部，此則唯目當經，對總歎別，故非重也。次難別
<lb ed="X" n="0239b06"/><lb ed="R087" n="0723a12"/>題中又分爲二：初難法義，後難三大。難法義云：且
<lb ed="X" n="0239b07"/><lb ed="R087" n="0723a13"/>大方廣佛華嚴經，彼經題目以大方廣三字爲法，
<lb ed="X" n="0239b08"/><lb ed="R087" n="0723a14"/>佛華嚴三字爲人，今經何故却以大方廣三字爲
<lb ed="X" n="0239b09"/><lb ed="R087" n="0723a15"/>義耶？答：彼經對人故稱法，此經對法故稱義也。難
<lb ed="X" n="0239b10"/><lb ed="R087" n="0723a16"/>三大云：華嚴經說三大，起信論說三大，與今經說
<lb ed="X" n="0239b11"/><lb ed="R087" n="0723a17"/>三大，是同是別耶？答：配屬三大，約法則同，釋義隨
<lb ed="X" n="0239b12"/><lb ed="R087" n="0723a18"/>宗則別。起信論就凡上建立三大爲宗，華嚴經就
<lb ed="X" n="0239b13"/><lb ed="R087" n="0723b01"/>玄上及事上建立三大爲宗<note place="inline">凡一字皆具十義</note>，今經就本
<lb ed="X" n="0239b14"/><lb ed="R087" n="0723b02"/>覺體上建立三大爲宗，故不同也。所以起信約凡
<lb ed="X" n="0239b15"/><lb ed="R087" n="0723b03"/>以爲心，圓覺約佛以標名，華嚴不逐機宜直顯一
<lb ed="X" n="0239b16"/><lb ed="R087" n="0723b04"/>眞法界也。又起信大分約因位說，圓覺與華嚴大
<lb ed="X" n="0239b17"/><lb ed="R087" n="0723b05"/>分約果位說。第八總収者，意謂此二十八紙能詮
<lb ed="X" n="0239b18"/><lb ed="R087" n="0723b06"/>之文，乃是吾佛大聖人於一代時敎諸部中特爲
<lb ed="X" n="0239b19"/><lb ed="R087" n="0723b07"/>頓機之者宣說決了究竟眞實常住之義，欲使後
<lb ed="X" n="0239b20"/><lb ed="R087" n="0723b08"/>代順佛法脩行之人誦此能詮之文，解此所詮之
<lb ed="X" n="0239b21"/><lb ed="R087" n="0723b09"/>理，如說脩行於一切處決疣潰癰、挑痾去毒、遣障
<lb ed="X" n="0239b22"/><lb ed="R087" n="0723b10"/>除疑，證自<anchor xml:id="nkr_note_add_0239b2201" n="0239b2201"/><anchor xml:id="beg0239b2201" n="0239b2201"/>己<anchor xml:id="end0239b2201"/>廣大靈明眞實常住圓覺之體，於此
<lb ed="X" n="0239b23"/><lb ed="R087" n="0723b11"/>體上發起如是大義、如是方義、如是廣義，從此超
<lb ed="X" n="0239b24"/><lb ed="R087" n="0723b12"/>凡入聖一得永常，盡未來際自利利他受用無盡
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0239c" n="0239c"/>
<lb ed="X" n="0239c01"/><lb ed="R087" n="0723b13"/>也。</p>
<lb ed="X" n="0239c02"/><lb ed="R087" n="0723b14"/><p xml:id="pX10p0239c0201">四明聰講師心鏡曰：大方廣圓覺者，此經廼窮理
<lb ed="X" n="0239c03"/><lb ed="R087" n="0723b15"/>盡性之書，潔淨精微之敎，部雖屬於方等，敎味唯
<lb ed="X" n="0239c04"/><lb ed="R087" n="0723b16"/>歸一圓。瞿曇示因地之良規，妙德啓脩行之正路，
<lb ed="X" n="0239c05"/><lb ed="R087" n="0723b17"/>故襃之以大方廣，實之以脩多羅。今言圓卽大也，
<lb ed="X" n="0239c06"/><lb ed="R087" n="0723b18"/>曰規；覺卽方也，曰矩。蓋聖人用此模範衆生，能成
<lb ed="X" n="0239c07"/><lb ed="R087" n="0724a01"/>十方諸佛軌則，名善法行也。又圓是圓融，覺是覺
<lb ed="X" n="0239c08"/><lb ed="R087" n="0724a02"/>性，眞覺之性，圓融之道，如大海水，澄湛圓融。楞嚴
<lb ed="X" n="0239c09"/><lb ed="R087" n="0724a03"/>云：覺海性澄圓，圓澄覺元妙。又圓則寂也，覺則照
<lb ed="X" n="0239c10"/><lb ed="R087" n="0724a04"/>也，照而常寂，故曰圓；寂而常照，故曰覺。覺取照義，
<lb ed="X" n="0239c11"/><lb ed="R087" n="0724a05"/>圓取寂義，照而寂，寂而照，寂照同源，故曰圓澄覺
<lb ed="X" n="0239c12"/><lb ed="R087" n="0724a06"/>元妙。此非獨取廣大無邊之義爲圓覺，須知衆生
<lb ed="X" n="0239c13"/><lb ed="R087" n="0724a07"/>旅泊三界，生死結根，無明業識，非圓覺寂照之功，
<lb ed="X" n="0239c14"/><lb ed="R087" n="0724a08"/>幻翳空華，孰能銷殞？故圓覺之義，義盡於斯。脩多
<lb ed="X" n="0239c15"/><lb ed="R087" n="0724a09"/>羅者，此翻契經、契理、契機，故曰契經。了義者，法華
<lb ed="X" n="0239c16"/><lb ed="R087" n="0724a10"/>以前，圓覺之外，皆不了義，蓋權實未融故也。今旣
<lb ed="X" n="0239c17"/><lb ed="R087" n="0724a11"/>聞開顯同法華之圓，並爲了義，所以事理圓融，因
<lb ed="X" n="0239c18"/><lb ed="R087" n="0724a12"/>果頓足，佛法之妙，豈復有過於此？經者，徑也。經由
<lb ed="X" n="0239c19"/><lb ed="R087" n="0724a13"/>聖人心口，故得萬古同遵，百世不易。準佛地論解，
<lb ed="X" n="0239c20"/><lb ed="R087" n="0724a14"/>則能貫能攝；此方儒書，則訓法訓常。餘如常釋，不
<lb ed="X" n="0239c21"/><lb ed="R087" n="0724a15"/>復繁引。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0239c22"/><lb ed="R087" n="0724a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">譯師</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0239c2201"><name role="" type="person">罽賓國</name>三藏法師佛陀多羅奉詔譯</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0239c23"/><lb ed="R087" n="0724a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0239c2301">西蜀復庵暉禪師曰：譯師也。梵語佛陀多羅，此云
<lb ed="X" n="0239c24"/><lb ed="R087" n="0724a18"/>覺救。<name role="" type="person">罽賓</name>者，卽北印度也。由西域有五印度，此覺
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0240a" n="0240a"/>
<lb ed="X" n="0240a01"/><lb ed="R087" n="0724b01"/>救三藏乃是北印度<name role="" type="person">罽賓</name>人也。初於東都<name role="" type="person">白馬寺</name>
<lb ed="X" n="0240a02"/><lb ed="R087" n="0724b02"/>譯此經，不載年月，譯之一字乃是度語之稱。又譯
<lb ed="X" n="0240a03"/><lb ed="R087" n="0724b03"/>者，易也，大抵變易以成華言。鄭氏註曰：王制：五方
<lb ed="X" n="0240a04"/><lb ed="R087" n="0724b04"/>之民，言語不通，嗜欲不同，達其志，通其欲。因是命
<lb ed="X" n="0240a05"/><lb ed="R087" n="0724b05"/>通言語之官曰象胥，蓋象胥有才智者也。又說東
<lb ed="X" n="0240a06"/><lb ed="R087" n="0724b06"/>方官曰寄，南方官曰象胥，西方官曰狄鞮，北方官
<lb ed="X" n="0240a07"/><lb ed="R087" n="0724b07"/>曰譯。今據經多從西來，今用北方之官名者，但漢
<lb ed="X" n="0240a08"/><lb ed="R087" n="0724b08"/>時多與北狄交通，然北方譯官兼善西方之語，佛
<lb ed="X" n="0240a09"/><lb ed="R087" n="0724b09"/>法初自西來，乃用北方之官翻之，自此佛經咸稱
<lb ed="X" n="0240a10"/><lb ed="R087" n="0724b10"/>譯也。唐圭峯定慧禪師宗密述。疏鈔科節。疏，主也。
<lb ed="X" n="0240a11"/><lb ed="R087" n="0724b11"/>圭峯卽終南之別山，定慧禪師卽<name role="" type="person">唐宣宗</name>追<anchor xml:id="nkr_note_add_0240a1101" n="0240a1101"/><anchor xml:id="beg0240a1101" n="0240a1101"/>諡<anchor xml:id="end0240a1101"/>之
<lb ed="X" n="0240a12"/><lb ed="R087" n="0724b12"/>號。此經前後造疏解者，有京<name role="" type="person">報國寺</name>惟慤法師、先
<lb ed="X" n="0240a13"/><lb ed="R087" n="0724b13"/>天寺悟實禪師、<name role="" type="person">薦福寺</name>堅志禪師、北京道詮法師。
<lb ed="X" n="0240a14"/><lb ed="R087" n="0724b14"/>今圭峰定慧禪師皆曾備討，各有所長。慤邈經文
<lb ed="X" n="0240a15"/><lb ed="R087" n="0724b15"/>簡而可覧，實述理性顯而有宗，詮多專於他詞，志
<lb ed="X" n="0240a16"/><lb ed="R087" n="0724b16"/>可利於群俗。然圓頓經宗未見開拓，性相諸論迢
<lb ed="X" n="0240a17"/><lb ed="R087" n="0724b17"/>然不干，故圭峯之疏俱不依也。大凡佛說一代時
<lb ed="X" n="0240a18"/><lb ed="R087" n="0724b18"/>敎皆有三分：一、序分，二、正宗，三、流通分。今經從如
<lb ed="X" n="0240a19"/><lb ed="R087" n="0725a01"/>是我聞至平等法會名序分，自文殊至圓覺共一
<lb ed="X" n="0240a20"/><lb ed="R087" n="0725a02"/>十一章經文並是正宗分，最後賢善首章經文屬
<lb ed="X" n="0240a21"/><lb ed="R087" n="0725a03"/>流通分。今先序分科者，科含半義，乃是包括酌量
<lb ed="X" n="0240a22"/><lb ed="R087" n="0725a04"/>一部經文大意，故曰科也。</p>
<lb ed="X" n="0240a23"/><lb ed="R087" n="0725a05"/><p xml:id="pX10p0240a2301">四明聰講師心鏡曰：沙門，或云桑門。肇云：出家都
<lb ed="X" n="0240a24"/><lb ed="R087" n="0725a06"/>名。阿含經云：捨離恩愛，出家脩道，攝御諸根，不染
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0240b" n="0240b"/>
<lb ed="X" n="0240b01"/><lb ed="R087" n="0725a07"/>外欲，故號沙門。郊祀志云：沙門，漢言息心。削髮出
<lb ed="X" n="0240b02"/><lb ed="R087" n="0725a08"/>家，絕情洗欲，而歸於無爲也。瑞應云：息心達本源，
<lb ed="X" n="0240b03"/><lb ed="R087" n="0725a09"/>故號爲沙門。梵語佛陀多羅者，唐言覺救，北印度
<lb ed="X" n="0240b04"/><lb ed="R087" n="0725a10"/><name role="" type="person">罽賓</name>人也。於東都<name role="" type="person">白馬寺</name>譯圓覺一部，不載歲月。
<lb ed="X" n="0240b05"/><lb ed="R087" n="0725a11"/>譯者，易也。以彼方言，易成華語也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0240b06"/><lb ed="R087" n="0725a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">序分</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0240b0601">如是我聞：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0240b07"/><lb ed="R087" n="0725a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0240b0701">御註曰：阿難！謂如是經敎，親從佛聞<note place="inline">以後依此於正經之下註
<lb ed="X" n="0240b08"/><lb ed="R087" n="0725a14"/>寫者，並是御註</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0240b09"/><lb ed="R087" n="0725a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0240b0901">一時。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0240b10"/><lb ed="R087" n="0725a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0240b1001">佛說此經之時。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0240b11"/><lb ed="R087" n="0725a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0240b1101">婆伽婆！</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0240b12"/><lb ed="R087" n="0725a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0240b1201">藏經曰：佛之異稱。</p>
<lb ed="X" n="0240b13"/><lb ed="R087" n="0725b01"/><p xml:id="pX10p0240b1301">西蜀復庵暉禪師曰：經首必具六種成就，若六緣
<lb ed="X" n="0240b14"/><lb ed="R087" n="0725b02"/>不具敎法不興，謂一信成就、二聞成就、三時成就、
<lb ed="X" n="0240b15"/><lb ed="R087" n="0725b03"/>四主成就、五處成就、六衆成就。今此一段文具前
<lb ed="X" n="0240b16"/><lb ed="R087" n="0725b04"/>四也。如是者，乃信成就。佛法大海信爲能入，若信
<lb ed="X" n="0240b17"/><lb ed="R087" n="0725b05"/>則言是事如是，若不信言是事不如是。又信則所
<lb ed="X" n="0240b18"/><lb ed="R087" n="0725b06"/>言之理順，順則師資之道成，是知信之一字乃信
<lb ed="X" n="0240b19"/><lb ed="R087" n="0725b07"/>順之辭，如人有手取物則得。華嚴經曰：信是道源
<lb ed="X" n="0240b20"/><lb ed="R087" n="0725b08"/>功德母，長養一切諸善根，斷除疑網出愛河，開示
<lb ed="X" n="0240b21"/><lb ed="R087" n="0725b09"/>人天涅槃路。我聞者，乃聞成就。我有四種：一凡夫
<lb ed="X" n="0240b22"/><lb ed="R087" n="0725b10"/>實我、二外道神我、三菩薩假我、四佛之眞我。今當
<lb ed="X" n="0240b23"/><lb ed="R087" n="0725b11"/>假我也。聞從耳根發識，旣是耳聞今何稱我？廢耳
<lb ed="X" n="0240b24"/><lb ed="R087" n="0725b12"/>之別從我之總，故曰我也。又唯識家解如是二字
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0240c" n="0240c"/>
<lb ed="X" n="0240c01"/><lb ed="R087" n="0725b13"/>作指定之辭，謂指定下來所說之敎法。阿難二十
<lb ed="X" n="0240c02"/><lb ed="R087" n="0725b14"/>年中爲佛侍者，親從佛聞，所以云如是玄義我親
<lb ed="X" n="0240c03"/><lb ed="R087" n="0725b15"/>得聞。親光菩薩將此六種成就謂之經，前五事信
<lb ed="X" n="0240c04"/><lb ed="R087" n="0725b16"/>散在聞時主處衆中也。一時者，乃時成就，謂此時
<lb ed="X" n="0240c05"/><lb ed="R087" n="0725b17"/>不定，俱是師資會合聽說之時也。婆伽婆者，乃主
<lb ed="X" n="0240c06"/><lb ed="R087" n="0725b18"/>成就，此具六種義：一、自在；二、熾盛；三、端嚴；四、名稱；
<lb ed="X" n="0240c07"/><lb ed="R087" n="0726a01"/>五、吉祥；六、尊貴。如是六種義差別，應當總名婆伽
<lb ed="X" n="0240c08"/><lb ed="R087" n="0726a02"/>婆。大抵敎家有五不翻：一、祕密不翻，卽神呪等；二、
<lb ed="X" n="0240c09"/><lb ed="R087" n="0726a03"/>多含不翻，卽羅漢須菩提等；三、此方無故不翻，如
<lb ed="X" n="0240c10"/><lb ed="R087" n="0726a04"/><name role="" type="person">閻浮提</name>樹苾蒭等；四、順古不翻，如阿耨多羅等；五、
<lb ed="X" n="0240c11"/><lb ed="R087" n="0726a05"/>生善故不翻，如佛般若菩薩等。若云覺此方人輕
<lb ed="X" n="0240c12"/><lb ed="R087" n="0726a06"/>薄不生善故，今婆伽婆於五不翻中當多含，故不
<lb ed="X" n="0240c13"/><lb ed="R087" n="0726a07"/>翻也。然婆伽婆卽是佛，若出其體乃是圓覺也。</p>
<lb ed="X" n="0240c14"/><lb ed="R087" n="0726a08"/><p xml:id="pX10p0240c1401">四、明聰講師曰：如是者，理無不如之謂是，事無不
<lb ed="X" n="0240c15"/><lb ed="R087" n="0726a09"/>是之謂如，亦是信順之詞文，如理是也。我聞者，阿
<lb ed="X" n="0240c16"/><lb ed="R087" n="0726a10"/>難稱我者，非人我之我，謂萬法皆備於我之我，本
<lb ed="X" n="0240c17"/><lb ed="R087" n="0726a11"/>是耳聞，蓋我是耳之主宰故也。一時者，一者，多之
<lb ed="X" n="0240c18"/><lb ed="R087" n="0726a12"/>所宗謂之一，又一之所起謂之時。天上人間長短
<lb ed="X" n="0240c19"/><lb ed="R087" n="0726a13"/>不同，天竺國不分春夏秋冬，只云三際，正月十六
<lb ed="X" n="0240c20"/><lb ed="R087" n="0726a14"/>日至五月十五日爲熱際，五月十六日至九月十
<lb ed="X" n="0240c21"/><lb ed="R087" n="0726a15"/>五日名雨際，九月十六日至正月十五日名寒際。
<lb ed="X" n="0240c22"/><lb ed="R087" n="0726a16"/>今言一時者，<anchor xml:id="nkr_note_add_0240c2201" n="0240c2201"/><anchor xml:id="beg0240c2201" n="0240c2201"/>已<anchor xml:id="end0240c2201"/>包四季故也。婆伽婆者，說經敎主，
<lb ed="X" n="0240c23"/><lb ed="R087" n="0726a17"/>卽佛也，亦曰婆伽婆，亦曰薄伽梵。佛頂云：十方薄
<lb ed="X" n="0240c24"/><lb ed="R087" n="0726a18"/>伽梵，一路涅槃門。具足六義：自在、熾盛、端嚴、名稱、
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0241a" n="0241a"/>
<lb ed="X" n="0241a01"/><lb ed="R087" n="0726b01"/>吉祥、尊貴。如是六德義圓滿，應當總號薄伽梵。諸
<lb ed="X" n="0241a02"/><lb ed="R087" n="0726b02"/>經多稱爲佛，蓋譯師取與不同，非有他也。今定說
<lb ed="X" n="0241a03"/><lb ed="R087" n="0726b03"/>經，定是何身？所說佛有法身、報身、應身。法身有二
<lb ed="X" n="0241a04"/><lb ed="R087" n="0726b04"/>種：理體法身，用中法身。報身亦有二種：有自報、他
<lb ed="X" n="0241a05"/><lb ed="R087" n="0726b05"/>報。應身亦有二種：有勝應，有劣應。今定用中法身
<lb ed="X" n="0241a06"/><lb ed="R087" n="0726b06"/>亦曰他報，亦曰勝應，三身一體也。亦云卽生身爲
<lb ed="X" n="0241a07"/><lb ed="R087" n="0726b07"/>尊特身佛。蓋釋迦來此<name role="" type="person">南閻浮提</name>，八十返親近父
<lb ed="X" n="0241a08"/><lb ed="R087" n="0726b08"/>母生身，五十年說法，三百會談經，只此丈六四八
<lb ed="X" n="0241a09"/><lb ed="R087" n="0726b09"/>之相。華嚴云：父名淨飯，母名摩耶，吾名悉達。但大
<lb ed="X" n="0241a10"/><lb ed="R087" n="0726b10"/>小乘機見不同，大乘住地菩薩用業識見之，卽此
<lb ed="X" n="0241a11"/><lb ed="R087" n="0726b11"/>丈六卽尊特身，卽用中法身龍女所讚微妙淨法
<lb ed="X" n="0241a12"/><lb ed="R087" n="0726b12"/>身具相三十二也。二乘凡夫只用六識見是父母
<lb ed="X" n="0241a13"/><lb ed="R087" n="0726b13"/>生身三十二相，說小乘法同一座席，二見不同。<anchor xml:id="nkr_note_add_0241a1301" n="0241a1301"/><anchor xml:id="beg0241a1301" n="0241a1301"/>但<anchor xml:id="end0241a1301"/>
<lb ed="X" n="0241a14"/><lb ed="R087" n="0726b14"/>此尊特身有二種：一者示現尊特，如光明法華，圓
<lb ed="X" n="0241a15"/><lb ed="R087" n="0726b15"/>光一尋能照無量，凡窮一相皆不可得，如應持不
<lb ed="X" n="0241a16"/><lb ed="R087" n="0726b16"/>窮其頂，目連莫究其聲。外道欲量佛身，南山斫丈
<lb ed="X" n="0241a17"/><lb ed="R087" n="0726b17"/>六竹量之，佛頭在丈六竹上。古云：斫盡南山竹，仍
<lb ed="X" n="0241a18"/><lb ed="R087" n="0726b18"/>舊長丈六。二者現起尊特，如十蓮華藏海微塵相
<lb ed="X" n="0241a19"/><lb ed="R087" n="0727a01"/>好。又十六觀經眞法身高六十萬億，眼如四大海
<lb ed="X" n="0241a20"/><lb ed="R087" n="0727a02"/>水，眉間白毫如五<name role="" type="person">須彌山</name>，皆是現起尊特也。不思
<lb ed="X" n="0241a21"/><lb ed="R087" n="0727a03"/>議德，豈容凡夫以有思惟心之所測度也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0241a22"/><lb ed="R087" n="0727a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0241a2201">入於神通，大光明藏。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0241a23"/><lb ed="R087" n="0727a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0241a2301">佛入大定中，神通光明無窮無盡，故名曰藏。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0241a24"/><lb ed="R087" n="0727a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0241a2401">三昧正受。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0241b" n="0241b"/>
<lb ed="X" n="0241b01"/><lb ed="R087" n="0727a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0241b0101">三昧者，正受中自得之妙。正受者，不受諸受，名曰
<lb ed="X" n="0241b02"/><lb ed="R087" n="0727a08"/>正受。</p>
<lb ed="X" n="0241b03"/><lb ed="R087" n="0727a09"/><p xml:id="pX10p0241b0301">西蜀復庵暉禪師曰：乃處成就，謂佛入法性源，現
<lb ed="X" n="0241b04"/><lb ed="R087" n="0727a10"/>無邊無礙刹土，亦不定分自他受用，故曰依眞。所
<lb ed="X" n="0241b05"/><lb ed="R087" n="0727a11"/>以大疏云：經宗旣詮實境，敎主須明眞身，居受用
<lb ed="X" n="0241b06"/><lb ed="R087" n="0727a12"/>土，爲諸大士說圓覺經。然此經說處及說敎之主，
<lb ed="X" n="0241b07"/><lb ed="R087" n="0727a13"/>與別經不同。金剛經處卽是<name role="" type="person">舍衛國</name><name role="" type="person">給孤獨園</name>，說
<lb ed="X" n="0241b08"/><lb ed="R087" n="0727a14"/>主乃是丈六化身。今此經則不然，說處卽定中，乃
<lb ed="X" n="0241b09"/><lb ed="R087" n="0727a15"/>是依眞實之境；說主卽法身，與報身不分，乃是眞
<lb ed="X" n="0241b10"/><lb ed="R087" n="0727a16"/>身說也。神則妙用難測，通則自在無壅。大光明藏
<lb ed="X" n="0241b11"/><lb ed="R087" n="0727a17"/>有三義故：一揀濫，二破名，三顯理。何謂之揀濫？謂
<lb ed="X" n="0241b12"/><lb ed="R087" n="0727a18"/>一代時敎中佛所說，有如來藏，有自性淸淨藏，有
<lb ed="X" n="0241b13"/><lb ed="R087" n="0727b01"/>法身藏，有法界藏。恐濫彼故，今謂此是大光明實
<lb ed="X" n="0241b14"/><lb ed="R087" n="0727b02"/>性神通之藏。何謂之破名？佛恐後人不知法體本
<lb ed="X" n="0241b15"/><lb ed="R087" n="0727b03"/>來平等，於平等中強生分別，以謂十方諸佛如來
<lb ed="X" n="0241b16"/><lb ed="R087" n="0727b04"/>大光明藏，大包天地，光明烜赫，無所不照，無所不
<lb ed="X" n="0241b17"/><lb ed="R087" n="0727b05"/>包，無所不攝，無所不容，有如此之名相。若作如此
<lb ed="X" n="0241b18"/><lb ed="R087" n="0727b06"/>見解，遂作兩箇故破。有執心卽相無相，故無大字
<lb ed="X" n="0241b19"/><lb ed="R087" n="0727b07"/>名相，無光字名相，無明字名相，無藏字名相也。何
<lb ed="X" n="0241b20"/><lb ed="R087" n="0727b08"/>謂顯理？此一義，妄盡覺明，大開眼，於一切處，圓陀
<lb ed="X" n="0241b21"/><lb ed="R087" n="0727b09"/>陀，淨躶躶，赤洒洒，頭頭是，物物全，盡十方世界，無
<lb ed="X" n="0241b22"/><lb ed="R087" n="0727b10"/>不融通，如大日輪昇空，天下洞明，此所謂顯理。雖
<lb ed="X" n="0241b23"/><lb ed="R087" n="0727b11"/>然如是，更須親行一步，始得話圓。所以論云：心性
<lb ed="X" n="0241b24"/><lb ed="R087" n="0727b12"/>不起，卽是大智慧徧照也。三昧者，梵語，此云正受，
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0241c" n="0241c"/>
<lb ed="X" n="0241c01"/><lb ed="R087" n="0727b13"/>卽唐梵雙擧，此卽入定。正受者，不受諸受，故曰正
<lb ed="X" n="0241c02"/><lb ed="R087" n="0727b14"/>受。正以揀邪義，受以領納義。若眼領納色，耳領納
<lb ed="X" n="0241c03"/><lb ed="R087" n="0727b15"/>聲，鼻香舌味，身觸意法，以至一切時領納愛喜樂
<lb ed="X" n="0241c04"/><lb ed="R087" n="0727b16"/>捨等者，此名邪受。唯是入定之時，於所緣境，審正
<lb ed="X" n="0241c05"/><lb ed="R087" n="0727b17"/>思察，眼不領納色，乃至身意法，以至一切時愛喜
<lb ed="X" n="0241c06"/><lb ed="R087" n="0727b18"/>樂捨等法，然後不妨眼熾然見色，耳熾然聞聲，乃
<lb ed="X" n="0241c07"/><lb ed="R087" n="0728a01"/>至鼻舌身意熾然等。所以賢首云：雖空空絕迹，不
<lb ed="X" n="0241c08"/><lb ed="R087" n="0728a02"/>妨義天之星像燦然；湛湛亡言，豈礙敎海之波瀾
<lb ed="X" n="0241c09"/><lb ed="R087" n="0728a03"/>浩瀚。只如上至十方諸佛，下及六道衆生，皆有此
<lb ed="X" n="0241c10"/><lb ed="R087" n="0728a04"/>大光明藏三昧正受，且如何得入？但向十二時中，
<lb ed="X" n="0241c11"/><lb ed="R087" n="0728a05"/>息諸妄想攀緣、顚倒分別之心，智與理冥，境與神
<lb ed="X" n="0241c12"/><lb ed="R087" n="0728a06"/>會，便入得此大光明藏三昧正受。脫或不然，只知
<lb ed="X" n="0241c13"/><lb ed="R087" n="0728a07"/>門外走，寧識在其中？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0241c14"/><lb ed="R087" n="0728a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0241c1401">一切如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0241c15"/><lb ed="R087" n="0728a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0241c1501">金剛經曰：如來者，無所從來亦無所去，故名如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0241c16"/><lb ed="R087" n="0728a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0241c1601">光嚴住持。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0241c17"/><lb ed="R087" n="0728a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0241c1701">光嚴者，光明莊嚴也。住者，常住不住。持者，受持無
<lb ed="X" n="0241c18"/><lb ed="R087" n="0728a12"/>失。</p>
<lb ed="X" n="0241c19"/><lb ed="R087" n="0728a13"/><p xml:id="pX10p0241c1901">西蜀復庵暉禪師曰：一切者，普該之言。如來者，其
<lb ed="X" n="0241c20"/><lb ed="R087" n="0728a14"/>義有四：一、約法身者，謂無所從來，亦無所去也；二、
<lb ed="X" n="0241c21"/><lb ed="R087" n="0728a15"/>約報身者，謂過去脩因，來成佛果也；三、約化身者，
<lb ed="X" n="0241c22"/><lb ed="R087" n="0728a16"/>謂乘如實道，來成正覺也；四、約理智，如謂本覺，來
<lb ed="X" n="0241c23"/><lb ed="R087" n="0728a17"/>謂始覺，因本覺而有不覺，因不覺而有始覺，本始
<lb ed="X" n="0241c24"/><lb ed="R087" n="0728a18"/>不二，故曰如來。又十方諸佛悟此眞如之理，故曰
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0242a" n="0242a"/>
<lb ed="X" n="0242a01"/><lb ed="R087" n="0728b01"/>如來；六道四生迷此眞如之理，故曰如去，不得稱
<lb ed="X" n="0242a02"/><lb ed="R087" n="0728b02"/>來。今如來者，卽指化身也。光嚴者，重重交光，照耀
<lb ed="X" n="0242a03"/><lb ed="R087" n="0728b03"/>炳著妙相之上，安住任持，永絕攀緣，不曾遺失。所
<lb ed="X" n="0242a04"/><lb ed="R087" n="0728b04"/>以序云：具足圓覺，住持圓覺者，如來也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0242a05"/><lb ed="R087" n="0728b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0242a0501">是諸衆生，淸淨覺地。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0242a06"/><lb ed="R087" n="0728b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0242a0601">佛與衆生本同一性，故諸佛光嚴住持處，卽衆生
<lb ed="X" n="0242a07"/><lb ed="R087" n="0728b07"/>淨覺心地。</p>
<lb ed="X" n="0242a08"/><lb ed="R087" n="0728b08"/><p xml:id="pX10p0242a0801">西蜀復庵暉禪師曰：上文明聖同，此文明凡同。是
<lb ed="X" n="0242a09"/><lb ed="R087" n="0728b09"/>字乃指定之辭，諸則不一之義。衆生者，以色受想
<lb ed="X" n="0242a10"/><lb ed="R087" n="0728b10"/>行識，五蘊衆緣，和合而生，故曰衆生。又云：有多生
<lb ed="X" n="0242a11"/><lb ed="R087" n="0728b11"/>死，故曰衆生。淸淨者，離煩惱障，離所知障，垢不能
<lb ed="X" n="0242a12"/><lb ed="R087" n="0728b12"/>染，妄不能變，故曰淸淨。覺是法，地是喩，此謂之法
<lb ed="X" n="0242a13"/><lb ed="R087" n="0728b13"/>喩雙擧。謂一切衆生，迷眞失湛，徇相執名，妄見衆
<lb ed="X" n="0242a14"/><lb ed="R087" n="0728b14"/>生。然妄體元空，全是本覺。此之本覺體上，能出生
<lb ed="X" n="0242a15"/><lb ed="R087" n="0728b15"/>一切？河沙功德，喩如大地能生一切物等。問：衆生
<lb ed="X" n="0242a16"/><lb ed="R087" n="0728b16"/>分上，何不稱住持耶？答：諸佛證此境，故得稱住持。
<lb ed="X" n="0242a17"/><lb ed="R087" n="0728b17"/>衆生不證此境，但具佛性，故不得稱住持二字。但
<lb ed="X" n="0242a18"/><lb ed="R087" n="0728b18"/>指其分上，有此淸淨本覺之地。所以序云：終日圓
<lb ed="X" n="0242a19"/><lb ed="R087" n="0729a01"/>覺，而未嘗圓覺者，凡夫也。首楞云：雖終日行，而不
<lb ed="X" n="0242a20"/><lb ed="R087" n="0729a02"/>自覺，枉入諸趣。在禪家，謂之終日焚香，不知身是
<lb ed="X" n="0242a21"/><lb ed="R087" n="0729a03"/>道場。在周易，謂之百姓日用而不知。在孟子，謂之
<lb ed="X" n="0242a22"/><lb ed="R087" n="0729a04"/>終身由之而不知其道者，衆也。在老子，謂之不善
<lb ed="X" n="0242a23"/><lb ed="R087" n="0729a05"/>身之所保。亦同意也。又法燈和尙云：無根兮得活，
<lb ed="X" n="0242a24"/><lb ed="R087" n="0729a06"/>離地兮不倒。日用尙不知，更向何處討。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0242b" n="0242b"/>
<lb ed="X" n="0242b01"/><lb ed="R087" n="0729a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0242b0101">身心寂滅，平等本際。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0242b02"/><lb ed="R087" n="0729a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0242b0201">旣證寂滅，聖凡體同，方見本來眞際，了無差等。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0242b03"/><lb ed="R087" n="0729a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0242b0301">圓滿十方。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0242b04"/><lb ed="R087" n="0729a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0242b0401">覺性圓滿徧法界故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0242b05"/><lb ed="R087" n="0729a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0242b0501">不二隨順。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0242b06"/><lb ed="R087" n="0729a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0242b0601">雖順諸緣，覺性常一。</p>
<lb ed="X" n="0242b07"/><lb ed="R087" n="0729a13"/><p xml:id="pX10p0242b0701">西蜀復庵暉禪師曰：身心寂滅，平等本際，圓滿十
<lb ed="X" n="0242b08"/><lb ed="R087" n="0729a14"/>方者，身卽所執之妄身，心卽所執之妄心，寂滅是
<lb ed="X" n="0242b09"/><lb ed="R087" n="0729a15"/>畢竟空義。圓則不徧，滿則具足。謂上文擧一切如
<lb ed="X" n="0242b10"/><lb ed="R087" n="0729a16"/>來光嚴住持，又擧是諸衆生淸淨覺地，乃是立宗。
<lb ed="X" n="0242b11"/><lb ed="R087" n="0729a17"/>蓋此經以心境空寂，凡聖平等爲宗，忘情等佛，觀
<lb ed="X" n="0242b12"/><lb ed="R087" n="0729a18"/>行速成爲趣。恐行人不知覺性本來平等，生分別
<lb ed="X" n="0242b13"/><lb ed="R087" n="0729b01"/>之心，以謂凡是凡，聖是聖。若如此解，何時了悟？故
<lb ed="X" n="0242b14"/><lb ed="R087" n="0729b02"/>云：有心分別，一切皆邪。無意攀緣，萬途自正。又云：
<lb ed="X" n="0242b15"/><lb ed="R087" n="0729b03"/>心異則千差競起，心乎則法界坦然。此之執心，能
<lb ed="X" n="0242b16"/><lb ed="R087" n="0729b04"/>作諸佛，能爲衆生，能作天宮，能爲地獄。是知著其
<lb ed="X" n="0242b17"/><lb ed="R087" n="0729b05"/>相，則凡聖有霄壤之隔，故不平等。若以性觀之，則
<lb ed="X" n="0242b18"/><lb ed="R087" n="0729b06"/>凡聖染淨之相，而諸法當體悉皆空寂，便見圓覺
<lb ed="X" n="0242b19"/><lb ed="R087" n="0729b07"/>本際之性，本來平等，本來無欠少。非唯無四聖之
<lb ed="X" n="0242b20"/><lb ed="R087" n="0729b08"/>高，亦無六凡之下。人人具足，箇箇圓成。心佛及衆
<lb ed="X" n="0242b21"/><lb ed="R087" n="0729b09"/>生，是三無差別。所以道：如缾<anchor xml:id="nkr_note_add_0242b2101" n="0242b2101"/><anchor xml:id="beg0242b2101" n="0242b2101"/>已<anchor xml:id="end0242b2101"/>滿，更不再添。佛佛
<lb ed="X" n="0242b22"/><lb ed="R087" n="0729b10"/>道齊，法法平等。此之覺性，在東全東，南西北方，亦
<lb ed="X" n="0242b23"/><lb ed="R087" n="0729b11"/>復如是。包於天地，充塞六虗，徧滿法界，六通四闢，
<lb ed="X" n="0242b24"/><lb ed="R087" n="0729b12"/>大小精麤，無乎不在。此謂竺土大仙心，東西密相
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0242c" n="0242c"/>
<lb ed="X" n="0242c01"/><lb ed="R087" n="0729b13"/>付。莊子齊物篇亦云：其形若槁木，其心若死<g ref="#CB01926">灰</g>。忘
<lb ed="X" n="0242c02"/><lb ed="R087" n="0729b14"/>物忌智，則萬物一府，死生同狀。又云：自其異者視
<lb ed="X" n="0242c03"/><lb ed="R087" n="0729b15"/>之，肝膽楚越也。自其同者視之，萬物皆一也。不二
<lb ed="X" n="0242c04"/><lb ed="R087" n="0729b16"/>隨順者，隨則不乖，順則相應。且說有二：二是兩箇，
<lb ed="X" n="0242c05"/><lb ed="R087" n="0729b17"/>不二是一箇。二卽是凡夫順生死，二乘趣涅槃。凡
<lb ed="X" n="0242c06"/><lb ed="R087" n="0729b18"/>夫迷圓覺之體，失圓覺之用，起惑造業，輪轉大苦
<lb ed="X" n="0242c07"/><lb ed="R087" n="0730a01"/>海中，方死方生，方生方死，頭出頭沒，無有解脫。此
<lb ed="X" n="0242c08"/><lb ed="R087" n="0730a02"/>時被妄法之所染著，不能趣於涅槃，無量劫中，只
<lb ed="X" n="0242c09"/><lb ed="R087" n="0730a03"/>在生死此岸，所以望於二乘涅槃彼岸爲二。其二
<lb ed="X" n="0242c10"/><lb ed="R087" n="0730a04"/>乘之人，見三界無安，猶如火宅，希求出離，如救頭
<lb ed="X" n="0242c11"/><lb ed="R087" n="0730a05"/>然，如獐獨跳，不顧後群。雖然得出生死，脫離三界，
<lb ed="X" n="0242c12"/><lb ed="R087" n="0730a06"/>又一向<g ref="#CB01926">灰</g>身滅智，沈空滯寂，隨解脫坑，臥涅槃城。
<lb ed="X" n="0242c13"/><lb ed="R087" n="0730a07"/>有其三義：一者心狹劣，二者怖三界，三者缺大悲。
<lb ed="X" n="0242c14"/><lb ed="R087" n="0730a08"/>只解如是去，不解如是來。又被空之所留，滯在空
<lb ed="X" n="0242c15"/><lb ed="R087" n="0730a09"/>裏，望凡夫生死。此雖爲二，是二人大過不及，皆不
<lb ed="X" n="0242c16"/><lb ed="R087" n="0730a10"/>處乎中道。唯吾佛大聖人，證無住處大涅槃。以大
<lb ed="X" n="0242c17"/><lb ed="R087" n="0730a11"/>悲故，常在生死，而不住涅槃；以大智故，而不住生
<lb ed="X" n="0242c18"/><lb ed="R087" n="0730a12"/>死，常在涅槃。在此岸，不妨常在彼岸；在彼岸，不妨
<lb ed="X" n="0242c19"/><lb ed="R087" n="0730a13"/>常在此岸。此是佛之用處，謂之不二隨順。若學者
<lb ed="X" n="0242c20"/><lb ed="R087" n="0730a14"/>說時，卽於十二時中，妄想攀緣，念念無明，生死根
<lb ed="X" n="0242c21"/><lb ed="R087" n="0730a15"/>本。不是執凡，便是執聖；不是執眞，便是執妄；不是
<lb ed="X" n="0242c22"/><lb ed="R087" n="0730a16"/>執有，便是執無。與他凡夫二乘一般，唯是一切處
<lb ed="X" n="0242c23"/><lb ed="R087" n="0730a17"/>一切時，不著凡聖眞妄有無，然後在眞全眞，在妄
<lb ed="X" n="0242c24"/><lb ed="R087" n="0730a18"/>全妄，打成一片，方合得他隨順不二。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0243a" n="0243a"/>
<lb ed="X" n="0243a01"/><lb ed="R087" n="0730b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0243a0101">於不二境，現諸淨土。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0243a02"/><lb ed="R087" n="0730b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0243a0201">佛一性中名不二境，以無著無染之法接化衆生。</p>
<lb ed="X" n="0243a03"/><lb ed="R087" n="0730b03"/><p xml:id="pX10p0243a0301">西蜀復庵暉禪師曰：於者，依也。敎家謂之境聲，就
<lb ed="X" n="0243a04"/><lb ed="R087" n="0730b04"/>境上得此於字之聲。不二境者，卽上文說中道隨
<lb ed="X" n="0243a05"/><lb ed="R087" n="0730b05"/>順不二之境。諸者，隨類普應曰諸。淨土者，乃對穢
<lb ed="X" n="0243a06"/><lb ed="R087" n="0730b06"/>土之稱。然此土有四：一、法性土，法身所居；二、受用
<lb ed="X" n="0243a07"/><lb ed="R087" n="0730b07"/>土，於中又分爲二：一、自受用土，唯佛自見；二、他受
<lb ed="X" n="0243a08"/><lb ed="R087" n="0730b08"/>用土，唯地上菩薩見，地前小乘不見；三、變化土，丈
<lb ed="X" n="0243a09"/><lb ed="R087" n="0730b09"/>六化身所居。今經統唯二種，謂淨土及穢土。佛說
<lb ed="X" n="0243a10"/><lb ed="R087" n="0730b10"/>此經之時，地前大衆見佛化身居於<name role="" type="person">娑婆世界</name>瓦
<lb ed="X" n="0243a11"/><lb ed="R087" n="0730b11"/>礫、荆棘、坑坎、堆阜穢土之中，說圓覺經；地上大衆
<lb ed="X" n="0243a12"/><lb ed="R087" n="0730b12"/>見佛他受用報身居於瓊林、玉樹、寶殿、金臺淨土
<lb ed="X" n="0243a13"/><lb ed="R087" n="0730b13"/>之中，爲其說圓覺經。所聞之法則一，所見之人各
<lb ed="X" n="0243a14"/><lb ed="R087" n="0730b14"/>別，豈非吾佛於中道不二境中隨順普應乎？注云：
<lb ed="X" n="0243a15"/><lb ed="R087" n="0730b15"/>地前大衆得佛加被方見，報身不蒙加被卽不見。
<lb ed="X" n="0243a16"/><lb ed="R087" n="0730b16"/>又前所說凡聖一體者，此是從自受用土入法性
<lb ed="X" n="0243a17"/><lb ed="R087" n="0730b17"/>土；今此應諸菩薩現諸淨土者，此卽從法性土現
<lb ed="X" n="0243a18"/><lb ed="R087" n="0730b18"/>他受用土。故次文云與大菩薩等是也。</p>
<lb ed="X" n="0243a19"/><lb ed="R087" n="0731a01"/><p xml:id="pX10p0243a1901">四、明聰講師曰：入於神通大光明藏至現諸淨土
<lb ed="X" n="0243a20"/><lb ed="R087" n="0731a02"/>者。神者，名天心。通者，名慧性。大者，卽法身德。光者，
<lb ed="X" n="0243a21"/><lb ed="R087" n="0731a03"/>卽般若德。明者，卽解脫德。此之三德，會無量三諦
<lb ed="X" n="0243a22"/><lb ed="R087" n="0731a04"/>法，歸祕密藏，包一切善法，曰藏。三昧，翻調直定。正
<lb ed="X" n="0243a23"/><lb ed="R087" n="0731a05"/>受者，卽正心行處也。三昧，梵語。正受，華言。今華梵
<lb ed="X" n="0243a24"/><lb ed="R087" n="0731a06"/>雙擧，其實一切聖賢皆用三昧正受爲出入之門，
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0243b" n="0243b"/>
<lb ed="X" n="0243b01"/><lb ed="R087" n="0731a07"/>以無分別智緣無相理，故曰正心行處。光嚴者，卽
<lb ed="X" n="0243b02"/><lb ed="R087" n="0731a08"/>了因智慧也。住持者，卽緣因福德也。一切如來皆
<lb ed="X" n="0243b03"/><lb ed="R087" n="0731a09"/>用緣了二因莊嚴，本有正因而成佛也。是諸衆生
<lb ed="X" n="0243b04"/><lb ed="R087" n="0731a10"/>者，諸之一字，不一之辭，該一法界，皆云衆生。佛亦
<lb ed="X" n="0243b05"/><lb ed="R087" n="0731a11"/>謂之無上衆生，性淨之理，故曰覺地。在佛曰果，在
<lb ed="X" n="0243b06"/><lb ed="R087" n="0731a12"/>衆生曰因。今將佛果對衆生因地，並具圓覺妙明
<lb ed="X" n="0243b07"/><lb ed="R087" n="0731a13"/>之性，無身心相，故曰寂滅。亦無差別相，故曰平等。
<lb ed="X" n="0243b08"/><lb ed="R087" n="0731a14"/>經中凡言十方，卽是十法界也。今言十界，界界融
<lb ed="X" n="0243b09"/><lb ed="R087" n="0731a15"/>通，入妙圓覺，故曰圓滿。只一本覺眞如佛性，隨染
<lb ed="X" n="0243b10"/><lb ed="R087" n="0731a16"/>淨緣，故曰不二。隨順於不二境，正明現土卽穢爲
<lb ed="X" n="0243b11"/><lb ed="R087" n="0731a17"/>淨，卽娑婆穢爲寂光淨。行法云：釋迦牟尼名毗盧
<lb ed="X" n="0243b12"/><lb ed="R087" n="0731a18"/>遮那，徧一切處。其佛住處名常寂光，常波羅蜜所
<lb ed="X" n="0243b13"/><lb ed="R087" n="0731b01"/>攝成處，我波羅蜜所安立處，樂波羅蜜滅受想處，
<lb ed="X" n="0243b14"/><lb ed="R087" n="0731b02"/>淨波羅蜜不住身心相處，不見有無諸法相處。又
<lb ed="X" n="0243b15"/><lb ed="R087" n="0731b03"/>十六觀經：佛與韋提希夫人現諸淨土，或有國土
<lb ed="X" n="0243b16"/><lb ed="R087" n="0731b04"/>純是蓮華，或有國土如玻<g ref="#CB00224">𭹳</g>鏡，或有國土如自在
<lb ed="X" n="0243b17"/><lb ed="R087" n="0731b05"/>天宮。豈非卽此靈山便是報國無上報事？不須壞
<lb ed="X" n="0243b18"/><lb ed="R087" n="0731b06"/>此靈山，突出寂照。恐人狐疑，不免諄複曉之。<note place="inline">以後開列
<lb ed="X" n="0243b19"/><lb ed="R087" n="0731b07"/>諸菩薩名位註解詳說之。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0243b20"/><lb ed="R087" n="0731b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0243b2001">與大菩薩摩訶薩十萬人俱，其名曰：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0243b21"/><lb ed="R087" n="0731b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0243b2101">梵語菩提薩埵，秦人好略略去提埵二字，只云菩
<lb ed="X" n="0243b22"/><lb ed="R087" n="0731b10"/>薩翻大道心成就衆生，亦可云菩提翻道又翻覺。
<lb ed="X" n="0243b23"/><lb ed="R087" n="0731b11"/>此十萬衆皆隣眞亞聖地住聖賢，或權或實或顯
<lb ed="X" n="0243b24"/><lb ed="R087" n="0731b12"/>或晦，同入寂光啓揚圓覺。此經不入二乘之手，不
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0243c" n="0243c"/>
<lb ed="X" n="0243c01"/><lb ed="R087" n="0731b13"/>列聲聞緣覺衆也。最後流通却列凡夫衆，<name role="" type="person">須彌山</name>
<lb ed="X" n="0243c02"/><lb ed="R087" n="0731b14"/>王幷吉槃荼火首金剛等，以知同在靈山，但凡聖
<lb ed="X" n="0243c03"/><lb ed="R087" n="0731b15"/>所見有異也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0243c04"/><lb ed="R087" n="0731b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0243c0401"><name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩！</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0243c05"/><lb ed="R087" n="0731b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0243c0501">文殊久成正覺，卽龍種上尊王佛，降尊就卑，佐輔
<lb ed="X" n="0243c06"/><lb ed="R087" n="0731b18"/>牟尼，又翻妙德，又曰妙首。昔因女人而發道心，又
<lb ed="X" n="0243c07"/><lb ed="R087" n="0732a01"/>昔爲妙光菩薩，化八王子，次第而成。最後第八王
<lb ed="X" n="0243c08"/><lb ed="R087" n="0732a02"/>子，廼然燈佛。彼時釋迦爲儒童，買五莖蓮華，供養
<lb ed="X" n="0243c09"/><lb ed="R087" n="0732a03"/>然燈，幷布髮掩泥。然燈與之授記曰：汝將來於五
<lb ed="X" n="0243c10"/><lb ed="R087" n="0732a04"/>濁世爲佛，號釋迦牟尼。以然燈往望，妙光九代祖
<lb ed="X" n="0243c11"/><lb ed="R087" n="0732a05"/>師瞿曇，乃玄孫也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0243c12"/><lb ed="R087" n="0732a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0243c1201">普賢菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0243c13"/><lb ed="R087" n="0732a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0243c1301">曲濟無遺曰普，鄰極亞聖曰賢，乃東方寶威德上
<lb ed="X" n="0243c14"/><lb ed="R087" n="0732a08"/>王佛國菩薩也。聞靈山說法華經，法會將終方至。
<lb ed="X" n="0243c15"/><lb ed="R087" n="0732a09"/>駕白象王，入我娑婆，卽法華經勸發品也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0243c16"/><lb ed="R087" n="0732a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0243c1601">普眼菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0243c17"/><lb ed="R087" n="0732a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0243c1701">徧觀爲義，普觀法界衆生，皆具入圓覺性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0243c18"/><lb ed="R087" n="0732a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0243c1801"><name role="" type="person">金剛藏菩薩</name>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0243c19"/><lb ed="R087" n="0732a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0243c1901">金取銛利爲義，剛則剛健，喩般若之慧能斷衆惑。
<lb ed="X" n="0243c20"/><lb ed="R087" n="0732a14"/>包覆因果善惡曰藏。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0243c21"/><lb ed="R087" n="0732a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0243c2101">彌勒菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0243c22"/><lb ed="R087" n="0732a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0243c2201">翻。慈氏，姓也。<name role="" type="person">阿逸多</name>，字也。昔爲國王，駕白象遊城
<lb ed="X" n="0243c23"/><lb ed="R087" n="0732a17"/>外，其象見野象而欲性狂發，王幾失命，乃懲治調
<lb ed="X" n="0243c24"/><lb ed="R087" n="0732a18"/>象之人。象人答曰：其象本自可調，爲見野象欲心
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0244a" n="0244a"/>
<lb ed="X" n="0244a01"/><lb ed="R087" n="0732b01"/>發生，不然請王令調之。象至王前，燒紅鐵彈丸曰：
<lb ed="X" n="0244a02"/><lb ed="R087" n="0732b02"/>汝於王得罪，令吞鐵丸。令象開口吞之，丸從後出，
<lb ed="X" n="0244a03"/><lb ed="R087" n="0732b03"/>跪而伏調。王見是事，發慈悲心，故以姓號慈氏也。
<lb ed="X" n="0244a04"/><lb ed="R087" n="0732b04"/>王曰：汝旣能調，如何令之有失？曰：臣能調象身，不
<lb ed="X" n="0244a05"/><lb ed="R087" n="0732b05"/>能調象心，其象心非臣之所能調。王曰：世間孰有
<lb ed="X" n="0244a06"/><lb ed="R087" n="0732b06"/>善調心者乎？曰：唯有佛善能調心。王往問佛，佛曰：
<lb ed="X" n="0244a07"/><lb ed="R087" n="0732b07"/>世間調心各有方法，調象、調牛馬若干諸類，欲調
<lb ed="X" n="0244a08"/><lb ed="R087" n="0732b08"/>之無遏所欲，隨其所好而漸調之，如禽畜、烏鳶、螻
<lb ed="X" n="0244a09"/><lb ed="R087" n="0732b09"/>蟻之屬，皆可調之。淨名云：先以欲鈎牽，後令入佛
<lb ed="X" n="0244a10"/><lb ed="R087" n="0732b10"/>智。其難調者，唯世人心爾。古云：高可射，深可釣，唯
<lb ed="X" n="0244a11"/><lb ed="R087" n="0732b11"/>有人心咫尺間，只尺人心難可料。所以須菩提首
<lb ed="X" n="0244a12"/><lb ed="R087" n="0732b12"/>問淨心。此經示二十五定輪、三種妙觀，正是調心
<lb ed="X" n="0244a13"/><lb ed="R087" n="0732b13"/>之術。人心散卽用止止之，止則息攀緣之心也。昏
<lb ed="X" n="0244a14"/><lb ed="R087" n="0732b14"/>卽用觀觀之，其昏卽朗止。觀廼明靜之法，明靜卽
<lb ed="X" n="0244a15"/><lb ed="R087" n="0732b15"/>寂照。散卽止寂也，昏卽觀照也。以此爲藥，無明之
<lb ed="X" n="0244a16"/><lb ed="R087" n="0732b16"/>病不遠而復也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0244a17"/><lb ed="R087" n="0732b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0244a1701">淸淨慧菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0244a18"/><lb ed="R087" n="0732b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0244a1801">澄心如月，虗<anchor xml:id="nkr_note_add_0244a1801" n="0244a1801"/><anchor xml:id="beg0244a1801" n="0244a1801"/>己<anchor xml:id="end0244a1801"/>若潭，月晈潭淸，神淸慧朗，斯之謂
<lb ed="X" n="0244a19"/><lb ed="R087" n="0733a01"/>歟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0244a20"/><lb ed="R087" n="0733a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0244a2001">威德自在菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0244a21"/><lb ed="R087" n="0733a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0244a2101">圭峯云：三藏成就，功用猛利，邪魔不能擾，妄惑不
<lb ed="X" n="0244a22"/><lb ed="R087" n="0733a04"/>能侵故也。今云：人之動靜，莫過四威儀。行住坐臥，
<lb ed="X" n="0244a23"/><lb ed="R087" n="0733a05"/>道在乎動靜之間。此之聖流，行如象王，威如師子，
<lb ed="X" n="0244a24"/><lb ed="R087" n="0733a06"/>進退以禮，折旋俯仰，威儀詳序，以模範後賢，故斯
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0244b" n="0244b"/>
<lb ed="X" n="0244b01"/><lb ed="R087" n="0733a07"/>名不朽也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0244b02"/><lb ed="R087" n="0733a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0244b0201">辨音菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0244b03"/><lb ed="R087" n="0733a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0244b0301">此菩薩善能辨別隨類圓音，故曰辨音。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0244b04"/><lb ed="R087" n="0733a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0244b0401">淨諸業障菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0244b05"/><lb ed="R087" n="0733a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0244b0501">一切業障，盡依四相而生。此菩薩身、口、意三業，如
<lb ed="X" n="0244b06"/><lb ed="R087" n="0733a12"/>珠玉無瑕疵，泯絕諸惡，奉行衆善。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0244b07"/><lb ed="R087" n="0733a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0244b0701"><name role="" type="person">普覺菩薩</name>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0244b08"/><lb ed="R087" n="0733a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0244b0801">自覺亦能覺他，念起卽覺。是也覺，非也覺，覺是覺
<lb ed="X" n="0244b09"/><lb ed="R087" n="0733a15"/>非。所以針艾隨身，膏肓之鬼自懼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0244b10"/><lb ed="R087" n="0733a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0244b1001">圓覺菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0244b11"/><lb ed="R087" n="0733a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0244b1101">理無不圓，事無不覺，故曰圓覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0244b12"/><lb ed="R087" n="0733a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0244b1201">賢善首菩薩等。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0244b13"/><lb ed="R087" n="0733b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0244b1301">近聖曰賢，順理曰善，故曰賢善首。一會法衆，十方
<lb ed="X" n="0244b14"/><lb ed="R087" n="0733b02"/>人俱，故曰等。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0244b15"/><lb ed="R087" n="0733b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0244b1501">而爲上首，與諸眷屬皆入三昧，同住如來平等法會。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0244b16"/><lb ed="R087" n="0733b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0244b1601">西蜀復庵暉禪師曰：上文皆處成就，此卽衆成就。
<lb ed="X" n="0244b17"/><lb ed="R087" n="0733b05"/>與者，幷也。大者，揀小義，卽指登地大菩薩。菩薩是
<lb ed="X" n="0244b18"/><lb ed="R087" n="0733b06"/>不全梵語，全云菩提，此云覺；薩埵，此云有情。謂此
<lb ed="X" n="0244b19"/><lb ed="R087" n="0733b07"/>人旣能自覺，亦復覺他有情、衆生，但行二利之人，
<lb ed="X" n="0244b20"/><lb ed="R087" n="0733b08"/>總可謂菩薩摩訶，卽大也。謂此有情信大法、解大
<lb ed="X" n="0244b21"/><lb ed="R087" n="0733b09"/>義、發大心、趣大果、脩大行、證大道之人，皆是指諸
<lb ed="X" n="0244b22"/><lb ed="R087" n="0733b10"/>上菩薩也。皆入三昧者，謂佛旣入大光明藏三昧
<lb ed="X" n="0244b23"/><lb ed="R087" n="0733b11"/>正受，而十二菩薩與諸眷屬亦皆入定，同止住釋
<lb ed="X" n="0244b24"/><lb ed="R087" n="0733b12"/>迦如來凡聖平等、因果不二法性之會。今將正宗
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0244c" n="0244c"/>
<lb ed="X" n="0244c01"/><lb ed="R087" n="0733b13"/>分中十一章問答束之爲二，謂初一問答令信解
<lb ed="X" n="0244c02"/><lb ed="R087" n="0733b14"/>眞正，成本起因；後十問答令依解脩行，隨根證入
<lb ed="X" n="0244c03"/><lb ed="R087" n="0733b15"/>也。今先綸貫一經塗轍，初一問答令信解眞正，成
<lb ed="X" n="0244c04"/><lb ed="R087" n="0733b16"/>本起因者，蓋文殊表解，普賢表行。夫欲運心脩行，
<lb ed="X" n="0244c05"/><lb ed="R087" n="0733b17"/>先須信解眞正，解若不正，所脩一切皆邪，縱使精
<lb ed="X" n="0244c06"/><lb ed="R087" n="0733b18"/>勤，徒爲勞苦也。又若是愚敎、始敎、終敎，多先且脩
<lb ed="X" n="0244c07"/><lb ed="R087" n="0734a01"/>行，後方頓悟。若華嚴與此經儀式則不然，先且頓
<lb ed="X" n="0244c08"/><lb ed="R087" n="0734a02"/>同佛解，然後脩行。蓋先要了悟自心，所以華嚴云：
<lb ed="X" n="0244c09"/><lb ed="R087" n="0734a03"/>若不了自心，云何知正道？由彼顚倒慧，增長一切
<lb ed="X" n="0244c10"/><lb ed="R087" n="0734a04"/>惡。是知有信須得解，有解須得信。何以知之？華嚴
<lb ed="X" n="0244c11"/><lb ed="R087" n="0734a05"/>三聖觀云：有信無解，增長無明。有解無信，增長邪
<lb ed="X" n="0244c12"/><lb ed="R087" n="0734a06"/>見。信解圓通，方爲行本。如今有一般人，雖有信心，
<lb ed="X" n="0244c13"/><lb ed="R087" n="0734a07"/>無正解，乃是中無主。旣然是中無主，一被邪魔外
<lb ed="X" n="0244c14"/><lb ed="R087" n="0734a08"/>道、頑朋敗友相誘將去，到底只染得外道知見，增
<lb ed="X" n="0244c15"/><lb ed="R087" n="0734a09"/>得一切無明種子。又一般人，有邪解悟，事事會得，
<lb ed="X" n="0244c16"/><lb ed="R087" n="0734a10"/>却無信心，一向撥無因果，增長邪見。是知信解二
<lb ed="X" n="0244c17"/><lb ed="R087" n="0734a11"/>字，如車兩輪，如鳥兩翼，此不可闕。今此第一文殊
<lb ed="X" n="0244c18"/><lb ed="R087" n="0734a12"/>章，通爲上中下三根之人開解。第二普賢章，通爲
<lb ed="X" n="0244c19"/><lb ed="R087" n="0734a13"/>上中下三根之人開行。第三普眼章，依文殊之解、
<lb ed="X" n="0244c20"/><lb ed="R087" n="0734a14"/>普賢之行，敎示上根之人，運心入二空觀，兼倣脩
<lb ed="X" n="0244c21"/><lb ed="R087" n="0734a15"/>法界觀。行人入觀，方有疑念，故有第四金剛藏一
<lb ed="X" n="0244c22"/><lb ed="R087" n="0734a16"/>章起疑。旣是有疑，必推究輪迴根本，故有第五彌
<lb ed="X" n="0244c23"/><lb ed="R087" n="0734a17"/>勒一章。旣知輪迴根本，必須斷之。旣斷輪迴根本，
<lb ed="X" n="0244c24"/><lb ed="R087" n="0734a18"/>方證入圓覺。纔證入，便自然有階差地位安排，故
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0245a" n="0245a"/>
<lb ed="X" n="0245a01"/><lb ed="R087" n="0734b01"/>有第六淸淨慧一章安排地位從凡入聖。如是六
<lb ed="X" n="0245a02"/><lb ed="R087" n="0734b02"/>章經文中，二空觀只了得上根之人。其次更有一
<lb ed="X" n="0245a03"/><lb ed="R087" n="0734b03"/>類中根之人，雖聞佛說開悟<anchor xml:id="nkr_note_add_0245a0301" n="0245a0301"/><anchor xml:id="beg0245a0301" n="0245a0301"/>已<anchor xml:id="end0245a0301"/>竟，只是根劣，於二
<lb ed="X" n="0245a04"/><lb ed="R087" n="0734b04"/>空觀不能證入，於是故有威德菩薩爲中根之人
<lb ed="X" n="0245a05"/><lb ed="R087" n="0734b05"/>請問三觀。雖蒙佛開示三觀行相，未知有幾種脩
<lb ed="X" n="0245a06"/><lb ed="R087" n="0734b06"/>習，故有辨音菩薩請問蒙佛開示二十五輪。被二
<lb ed="X" n="0245a07"/><lb ed="R087" n="0734b07"/>十五種機行人旣入三觀諸輪，方犯著四相，故有
<lb ed="X" n="0245a08"/><lb ed="R087" n="0734b08"/>淨諸業障菩薩請問斷除四相。旣除四相，四病未
<lb ed="X" n="0245a09"/><lb ed="R087" n="0734b09"/>亡，故有<name role="" type="person">普覺菩薩</name>請問令依師離作止任滅四病。
<lb ed="X" n="0245a10"/><lb ed="R087" n="0734b10"/>四相旣除，四病<anchor xml:id="nkr_note_add_0245a1001" n="0245a1001"/><anchor xml:id="beg0245a1001" n="0245a1001"/>已<anchor xml:id="end0245a1001"/>去，如是一類中根之人一時悟
<lb ed="X" n="0245a11"/><lb ed="R087" n="0734b11"/>道。更有一類下根之人根劣障重，又於三觀諸輪
<lb ed="X" n="0245a12"/><lb ed="R087" n="0734b12"/>不能證入，於是故有圓覺菩薩請問蒙佛開示道
<lb ed="X" n="0245a13"/><lb ed="R087" n="0734b13"/>場加行。三期脩練被及下根，所謂一法巧被三根
<lb ed="X" n="0245a14"/><lb ed="R087" n="0734b14"/>也。問：華嚴經科云擧果勸樂生信分，此經科云初
<lb ed="X" n="0245a15"/><lb ed="R087" n="0734b15"/>一問答令信解眞正成本起因，何故彼經就果上
<lb ed="X" n="0245a16"/><lb ed="R087" n="0734b16"/>發信，此經就解上發信耶？答：彼經以事事無礙爲
<lb ed="X" n="0245a17"/><lb ed="R087" n="0734b17"/>宗，故就事上發信；此經以理爲宗，故就體上發信，
<lb ed="X" n="0245a18"/><lb ed="R087" n="0734b18"/>不同也。</p>
<lb ed="X" n="0245a19"/><lb ed="R087" n="0735a01"/><p xml:id="pX10p0245a1901">聰講師曰：十二開士皆唱導之師，故曰上首。與諸
<lb ed="X" n="0245a20"/><lb ed="R087" n="0735a02"/>眷屬者，則十萬人俱是也。後嘆德云：皆入三昧，卽
<lb ed="X" n="0245a21"/><lb ed="R087" n="0735a03"/>大光明藏也。謂法界圓融，眞如淸淨，因人果人同
<lb ed="X" n="0245a22"/><lb ed="R087" n="0735a04"/>住一處，故曰同住平等法會。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0245a23"/><lb ed="R087" n="0735a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正宗分</cb:mulu><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2"><name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0245a2301">於是<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩，在大衆中卽從座起，頂禮佛足
<lb ed="X" n="0245a24"/><lb ed="R087" n="0735a06"/>右繞三匝，長跪叉手而白佛言：大悲世尊！願爲此會
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0245b" n="0245b"/>
<lb ed="X" n="0245b01"/><lb ed="R087" n="0735a07"/>諸來法衆，說於如來本起淸淨因地法行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0245b02"/><lb ed="R087" n="0735a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0245b0201">本起者，佛從凡夫時最初所起之心。因地者，佛之
<lb ed="X" n="0245b03"/><lb ed="R087" n="0735a09"/>初地。法行者，佛之妙行。</p>
<lb ed="X" n="0245b04"/><lb ed="R087" n="0735a10"/><p xml:id="pX10p0245b0401">西蜀復庵暉禪師曰：此乃伸請也。於是者，蓋指平
<lb ed="X" n="0245b05"/><lb ed="R087" n="0735a11"/>等法會之處，運前起後之辭。梵語文殊，此云妙吉
<lb ed="X" n="0245b06"/><lb ed="R087" n="0735a12"/>祥。從座而起者，乃是從法座而起悲濟之用，悲愍
<lb ed="X" n="0245b07"/><lb ed="R087" n="0735a13"/>衆生起敎之故。頂禮佛足者，以至貴至尊之頂，禮
<lb ed="X" n="0245b08"/><lb ed="R087" n="0735a14"/>世尊至卑之足，此敬之至。右繞者，表順佛法之理。
<lb ed="X" n="0245b09"/><lb ed="R087" n="0735a15"/>不背三匝者，表歸依三寶斷三毒等。長跪者，表安
<lb ed="X" n="0245b10"/><lb ed="R087" n="0735a16"/>危不易。叉手者，表人境交參。又從座而起至三匝，
<lb ed="X" n="0245b11"/><lb ed="R087" n="0735a17"/>此表洗身業。長跪叉手，表洗意業。而白佛言<anchor xml:id="nkr_note_add_0245b1101" n="0245b1101"/><anchor xml:id="beg0245b1101" n="0245b1101"/>已<anchor xml:id="end0245b1101"/>下，
<lb ed="X" n="0245b12"/><lb ed="R087" n="0735a18"/>並表口業也。此一段文皆是結集人綴緝也。大悲
<lb ed="X" n="0245b13"/><lb ed="R087" n="0735b01"/>世尊，方是文殊讚佛也。大以揀小爲義，慈能與樂，
<lb ed="X" n="0245b14"/><lb ed="R087" n="0735b02"/>悲能救苦。問：何故不云大智大悲耶？答：蓋文殊請
<lb ed="X" n="0245b15"/><lb ed="R087" n="0735b03"/>問，意爲末代衆生行利他之行，不是自利，故贊云
<lb ed="X" n="0245b16"/><lb ed="R087" n="0735b04"/>大悲。且如小乘之人有智無悲，大乘之人悲智雙
<lb ed="X" n="0245b17"/><lb ed="R087" n="0735b05"/>運，唯佛全行利他之行，得稱大悲。譬如有人落水，
<lb ed="X" n="0245b18"/><lb ed="R087" n="0735b06"/>若小乘之人見之便不肯救，由小乘人<anchor xml:id="nkr_note_add_0245b1801" n="0245b1801"/><anchor xml:id="beg0245b1801" n="0245b1801"/>已<anchor xml:id="end0245b1801"/>知無量
<lb ed="X" n="0245b19"/><lb ed="R087" n="0735b07"/>劫來輪轉生死海中受大苦惱，自一脫離三界之
<lb ed="X" n="0245b20"/><lb ed="R087" n="0735b08"/>後更不敢再入，所以不救。若菩薩人見之，便先自
<lb ed="X" n="0245b21"/><lb ed="R087" n="0735b09"/>著脚然後救之，乃自利利他也。若佛見之卽便入
<lb ed="X" n="0245b22"/><lb ed="R087" n="0735b10"/>水，令速出離到安隱處，故謂之大慧也。世尊者，具
<lb ed="X" n="0245b23"/><lb ed="R087" n="0735b11"/>上九號爲世所尊，故曰世尊。願爲此會諸來法衆
<lb ed="X" n="0245b24"/><lb ed="R087" n="0735b12"/>者，願以希求樂欲爲義，法衆卽十萬大衆也。文殊
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0245c" n="0245c"/>
<lb ed="X" n="0245c01"/><lb ed="R087" n="0735b13"/>白佛者，吿佛慈悲方便，宣說當初未成佛時，創初
<lb ed="X" n="0245c02"/><lb ed="R087" n="0735b14"/>根本本起淸淨因地法行也。大凡圓頓之敎，脩行
<lb ed="X" n="0245c03"/><lb ed="R087" n="0735b15"/>儀式，必先發三重因地。何謂三重因地，一了悟覺
<lb ed="X" n="0245c04"/><lb ed="R087" n="0735b16"/>性，二發菩提心，三脩菩薩行。謂先頓悟自<anchor xml:id="nkr_note_add_0245c0401" n="0245c0401"/><anchor xml:id="beg0245c0401" n="0245c0401"/>己<anchor xml:id="end0245c0401"/>分上，
<lb ed="X" n="0245c05"/><lb ed="R087" n="0735b17"/>本有靈明廣大眞實圓覺之性，頓信本無無明，頓
<lb ed="X" n="0245c06"/><lb ed="R087" n="0735b18"/>信本無生死，此謂之大悟覺性，然後方發菩提心。
<lb ed="X" n="0245c07"/><lb ed="R087" n="0736a01"/>梵語菩提，此云覺。旣了悟覺性，却於行住坐臥，折
<lb ed="X" n="0245c08"/><lb ed="R087" n="0736a02"/>旋俯仰，起居問訊，動容<g ref="#CB00764">㗛</g>語，一切處，一切時，常起
<lb ed="X" n="0245c09"/><lb ed="R087" n="0736a03"/>覺悟之心。此之悟心，要得念念與最初所悟本覺
<lb ed="X" n="0245c10"/><lb ed="R087" n="0736a04"/>相應。所以本生和尙云，只這動轉施爲，還合得本來
<lb ed="X" n="0245c11"/><lb ed="R087" n="0736a05"/>主人公也無。若也合得，十二時中，無虗棄底道理。
<lb ed="X" n="0245c12"/><lb ed="R087" n="0736a06"/>若合不得，喫茶說話，往往作茶話會。若得契合，此
<lb ed="X" n="0245c13"/><lb ed="R087" n="0736a07"/>謂之發菩提心，此心便是大智之心。其次方脩菩
<lb ed="X" n="0245c14"/><lb ed="R087" n="0736a08"/>薩行者，謂於一切處，念念慈，念念悲，利樂有情，饒
<lb ed="X" n="0245c15"/><lb ed="R087" n="0736a09"/>益群品，敎化成熟，不捨攝受一切衆生，脩菩薩行。
<lb ed="X" n="0245c16"/><lb ed="R087" n="0736a10"/>如華嚴經中，善財童子，先是文殊了悟覺性，遂乃
<lb ed="X" n="0245c17"/><lb ed="R087" n="0736a11"/>南游一百十城，參見五十三人善知識。凡見一善
<lb ed="X" n="0245c18"/><lb ed="R087" n="0736a12"/>知識，皆先自云：我<anchor xml:id="nkr_note_add_0245c1801" n="0245c1801"/><anchor xml:id="beg0245c1801" n="0245c1801"/>已<anchor xml:id="end0245c1801"/>先發菩提心。而未知菩薩脩
<lb ed="X" n="0245c19"/><lb ed="R087" n="0736a13"/>何等法，行何等行，云何發心。又如起信論云：了二
<lb ed="X" n="0245c20"/><lb ed="R087" n="0736a14"/>覺，發三心，脩五行。亦同今來經文，謂問：我佛世尊，
<lb ed="X" n="0245c21"/><lb ed="R087" n="0736a15"/>於無量劫中，未曾成等正覺之時，創初根本因地，
<lb ed="X" n="0245c22"/><lb ed="R087" n="0736a16"/>如何發起一念脩習心地法門，如何行淸淨離相
<lb ed="X" n="0245c23"/><lb ed="R087" n="0736a17"/>稱性法行。何故文殊始初發問，便問此事，却爲最
<lb ed="X" n="0245c24"/><lb ed="R087" n="0736a18"/>初發心脩行一著，最爲要緊。切宜子細尋得眞正
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0246a" n="0246a"/>
<lb ed="X" n="0246a01"/><lb ed="R087" n="0736b01"/>路，然後方行。所謂見道方脩道，不見復何脩。若還
<lb ed="X" n="0246a02"/><lb ed="R087" n="0736b02"/>不辨邪正，忽被朋友引去，薰得邪見無明種子，纔
<lb ed="X" n="0246a03"/><lb ed="R087" n="0736b03"/>到眼光落地之時，淪入地獄，百劫千生，無由解脫。
<lb ed="X" n="0246a04"/><lb ed="R087" n="0736b04"/>如人種瓜，須是預先子細尋取好種。若錯用苦種
<lb ed="X" n="0246a05"/><lb ed="R087" n="0736b05"/>之時，縱是得瓜，還成苦味。何以知之？圭峯云：夫欲
<lb ed="X" n="0246a06"/><lb ed="R087" n="0736b06"/>求果者，必先觀於因。因若不眞，果還是妄。又楞嚴
<lb ed="X" n="0246a07"/><lb ed="R087" n="0736b07"/>云：因地不直，果招迂曲。所以華嚴云：不能了自心，
<lb ed="X" n="0246a08"/><lb ed="R087" n="0736b08"/>云何知正道。由彼顚倒慧，增長一切惡。宗門中謂
<lb ed="X" n="0246a09"/><lb ed="R087" n="0736b09"/>之打底不遇作家，到老番成骨董。縱饒精進勤苦，
<lb ed="X" n="0246a10"/><lb ed="R087" n="0736b10"/>一時錯了。所謂不省這箇意，脩行徒苦辛。以此推
<lb ed="X" n="0246a11"/><lb ed="R087" n="0736b11"/>之，是知文殊大智，首先問佛最初發心脩行一著，
<lb ed="X" n="0246a12"/><lb ed="R087" n="0736b12"/>開示利益後代衆生，豈小補哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0246a13"/><lb ed="R087" n="0736b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0246a1301">及說菩薩，於大乘中，發淸淨心，遠離諸病。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0246a14"/><lb ed="R087" n="0736b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0246a1401">諸病者，諸幻也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0246a15"/><lb ed="R087" n="0736b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0246a1501">能使未來末世衆生求大乘者，不墮邪見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0246a16"/><lb ed="R087" n="0736b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0246a1601">西蜀復庵暉禪師曰：謂非唯說世尊最初根本因
<lb ed="X" n="0246a17"/><lb ed="R087" n="0736b17"/>脩心地稱性法行，更吿佛說一切菩薩於大乘覺
<lb ed="X" n="0246a18"/><lb ed="R087" n="0736b18"/>悟心中發淸淨菩提之心，大以揀小，乘以運載，能
<lb ed="X" n="0246a19"/><lb ed="R087" n="0737a01"/>運載一切衆生離生死此岸，度煩惱中流，到涅槃
<lb ed="X" n="0246a20"/><lb ed="R087" n="0737a02"/>彼岸，妄不能變，垢不能染，離煩惱障，離所知障，故
<lb ed="X" n="0246a21"/><lb ed="R087" n="0737a03"/>曰淸淨。遠離諸病者，謂著有著無，見妄見眞，分能
<lb ed="X" n="0246a22"/><lb ed="R087" n="0737a04"/>分所，幷四相四病，但是離心之外皆是病也。上初
<lb ed="X" n="0246a23"/><lb ed="R087" n="0737a05"/>一段文正是敎示行人了悟覺性，此發心離病一
<lb ed="X" n="0246a24"/><lb ed="R087" n="0737a06"/>段文當第二發菩提心，第三脩菩薩行，卽下普眼
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0246b" n="0246b"/>
<lb ed="X" n="0246b01"/><lb ed="R087" n="0737a07"/>章也。意令能使末世求於大乘之人依此開悟，依
<lb ed="X" n="0246b02"/><lb ed="R087" n="0737a08"/>此脩行，於本始覺中不墮落邪見。如何謂之邪見？
<lb ed="X" n="0246b03"/><lb ed="R087" n="0737a09"/>但本心之外見妄見眞皆是邪見，由唯此一事實，
<lb ed="X" n="0246b04"/><lb ed="R087" n="0737a10"/>餘二卽非眞，倘乖淸淨之心，必墮偏邪之見也。</p>
<lb ed="X" n="0246b05"/><lb ed="R087" n="0737a11"/><p xml:id="pX10p0246b0501">四明聰講師曰：於是<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩至求大乘者
<lb ed="X" n="0246b06"/><lb ed="R087" n="0737a12"/>不墮邪見者。一問如來本起淸淨因地法行<note place="inline">此問觀法，
<lb ed="X" n="0246b07"/><lb ed="R087" n="0737a13"/>故云法行增深觀</note>。如來本起因地有二種：一本門因地，如
<lb ed="X" n="0246b08"/><lb ed="R087" n="0737a14"/>法華本門，壽量如五百千萬億三千大千世界，抹
<lb ed="X" n="0246b09"/><lb ed="R087" n="0737a15"/>爲微塵，一塵爲一劫，我成佛來復過於此，此非凡
<lb ed="X" n="0246b10"/><lb ed="R087" n="0737a16"/>力所及也。二迹門因地，遠推自大通前覆講，及遇
<lb ed="X" n="0246b11"/><lb ed="R087" n="0737a17"/>阿私仙捨身爲牀座，採薪汲水爲求妙法，及中間
<lb ed="X" n="0246b12"/><lb ed="R087" n="0737a18"/>遇然燈，買五莖蓮華供養，布<g ref="#CB00993">𩬊</g>掩泥蒙記，爲釋迦
<lb ed="X" n="0246b13"/><lb ed="R087" n="0737b01"/>牟尼捨身求偈，剜燈問法，飼虎代鴿，如是足跡可
<lb ed="X" n="0246b14"/><lb ed="R087" n="0737b02"/>尋。今云本起因地，是乃跡中因地。此等皆以慈脩
<lb ed="X" n="0246b15"/><lb ed="R087" n="0737b03"/>身，非穢濁之行，故曰淸淨法行者，是深觀也。法句
<lb ed="X" n="0246b16"/><lb ed="R087" n="0737b04"/>經云：吾博學無厭，奉法不懈，精進持戒，心不放逸，
<lb ed="X" n="0246b17"/><lb ed="R087" n="0737b05"/>緣是得道，自致泥洹。此非深觀忍力脩心，安能解
<lb ed="X" n="0246b18"/><lb ed="R087" n="0737b06"/>黏去縛而成佛道？故得妙德發揚，意在規凡入聖
<lb ed="X" n="0246b19"/><lb ed="R087" n="0737b07"/>也。二問菩薩於大乘中發淸淨心遠離諸病。菩薩
<lb ed="X" n="0246b20"/><lb ed="R087" n="0737b08"/>發心，如善財南求見五十三善知識，皆云：我<anchor xml:id="nkr_note_add_0246b2001" n="0246b2001"/><anchor xml:id="beg0246b2001" n="0246b2001"/>已<anchor xml:id="end0246b2001"/>先
<lb ed="X" n="0246b21"/><lb ed="R087" n="0737b09"/>發阿耨多羅三藐三菩提心。又如常啼東請求般
<lb ed="X" n="0246b22"/><lb ed="R087" n="0737b10"/>若波羅蜜，賣身割肉，供養曇無竭，聞法證無生忍。
<lb ed="X" n="0246b23"/><lb ed="R087" n="0737b11"/>菩陀波崙打骨取髓，以求般若。此等皆是菩薩爲
<lb ed="X" n="0246b24"/><lb ed="R087" n="0737b12"/>法亡軀，遠離諸病。行法經中，阿難亦發三問：一問
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0246c" n="0246c"/>
<lb ed="X" n="0246c01"/><lb ed="R087" n="0737b13"/>如來滅後，云何衆生起菩薩心，脩行何等經典，正
<lb ed="X" n="0246c02"/><lb ed="R087" n="0737b14"/>念思惟一實境界？二問云何不失無上菩提之心？
<lb ed="X" n="0246c03"/><lb ed="R087" n="0737b15"/>三問云何復當不斷煩惱，不離五欲，得淨諸根，滅
<lb ed="X" n="0246c04"/><lb ed="R087" n="0737b16"/>除諸罪，父母所生淸淨常眼，不斷五欲，而能得見
<lb ed="X" n="0246c05"/><lb ed="R087" n="0737b17"/>諸障外事？此三問略爾，廣如彼文，同是發淸淨心，
<lb ed="X" n="0246c06"/><lb ed="R087" n="0737b18"/>遠離諸病。三問能使未來末世衆生求大乘者，不
<lb ed="X" n="0246c07"/><lb ed="R087" n="0738a01"/>墮邪見。法華云：此經佛在世時，猶多怨嫉，況佛滅
<lb ed="X" n="0246c08"/><lb ed="R087" n="0738a02"/>後，去聖逾遠，聖賢隱伏，附佛法，外道增熾，多學邪
<lb ed="X" n="0246c09"/><lb ed="R087" n="0738a03"/>空，訶佛毀敎，不存土木，毀滅緣生，引不吉人，恣行
<lb ed="X" n="0246c10"/><lb ed="R087" n="0738a04"/>非法，謂婬怒癡，盡是菩提。豈知一慢尊容，長淪暗
<lb ed="X" n="0246c11"/><lb ed="R087" n="0738a05"/>道，一輕聖典，永墜邪林，自墜見坑，復引盲者，當此
<lb ed="X" n="0246c12"/><lb ed="R087" n="0738a06"/>之際，孰能開正？故文殊不憤，特啓激揚，爲末世衆
<lb ed="X" n="0246c13"/><lb ed="R087" n="0738a07"/>生，箴此見病，故設此問也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0246c14"/><lb ed="R087" n="0738a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0246c1401">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0246c1401" n="0246c1401"/><anchor xml:id="beg0246c1401" n="0246c1401"/>已<anchor xml:id="end0246c1401"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0246c15"/><lb ed="R087" n="0738a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0246c1501">五體者，頭與四肢也。三請者，禮之至也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0246c16"/><lb ed="R087" n="0738a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0246c1601">爾時，世尊吿<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝
<lb ed="X" n="0246c17"/><lb ed="R087" n="0738a11"/>等乃能爲諸菩薩咨詢如來因地法行，及爲末世一
<lb ed="X" n="0246c18"/><lb ed="R087" n="0738a12"/>切衆生求大乘者，得正住持不墮邪見。汝今諦聽，當
<lb ed="X" n="0246c19"/><lb ed="R087" n="0738a13"/>爲汝說。時，<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩奉敎歡喜，及諸大乘默然
<lb ed="X" n="0246c20"/><lb ed="R087" n="0738a14"/>而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0246c21"/><lb ed="R087" n="0738a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0246c2101">西蜀復庵暉禪師曰：此乃展誠許聽也。默然者，謂
<lb ed="X" n="0246c22"/><lb ed="R087" n="0738a16"/>潔<anchor xml:id="nkr_note_add_0246c2201" n="0246c2201"/><anchor xml:id="beg0246c2201" n="0246c2201"/>己<anchor xml:id="end0246c2201"/>虗心，収視反聽，如渴思水，如病思藥也。此等
<lb ed="X" n="0246c23"/><lb ed="R087" n="0738a17"/>科段，下文例然，更不重釋。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0246c24"/><lb ed="R087" n="0738a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0246c2401">善男子！無上法王。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0247a" n="0247a"/>
<lb ed="X" n="0247a01"/><lb ed="R087" n="0738b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0247a0101">佛之尊稱也。佛悟最上乘法，爲萬法之主，更無在
<lb ed="X" n="0247a02"/><lb ed="R087" n="0738b02"/>其上者故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0247a03"/><lb ed="R087" n="0738b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0247a0301">有大陀羅尼門，名爲圓覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0247a04"/><lb ed="R087" n="0738b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0247a0401">陀羅尼門者，藏經曰：總持門也。今圓覺爲大陀羅
<lb ed="X" n="0247a05"/><lb ed="R087" n="0738b05"/>尼門者，總攝八萬四千陀羅尼門故也。</p>
<lb ed="X" n="0247a06"/><lb ed="R087" n="0738b06"/><p xml:id="pX10p0247a0601">西蜀復庵暉禪師曰：此顯眞宗本體也。善則順理，
<lb ed="X" n="0247a07"/><lb ed="R087" n="0738b07"/>男子則剛斷爲義。此卽指對吿文殊菩薩爲善順
<lb ed="X" n="0247a08"/><lb ed="R087" n="0738b08"/>剛斷之男子也。無上法王者，法以軌則爲義。無明
<lb ed="X" n="0247a09"/><lb ed="R087" n="0738b09"/>煩惱一切不淨垢濁，當用無上眞空軌則之法洗
<lb ed="X" n="0247a10"/><lb ed="R087" n="0738b10"/>去。王者，自在爲義。無上者，謂世間之法莫能先之，
<lb ed="X" n="0247a11"/><lb ed="R087" n="0738b11"/>故曰無上。且例如鐵輪王之法，但於一天下而得
<lb ed="X" n="0247a12"/><lb ed="R087" n="0738b12"/>自在；銅輪王之法，但於二天下而得自在；銀輪王
<lb ed="X" n="0247a13"/><lb ed="R087" n="0738b13"/>之法，但於三天下而得自在；金輪王之法，但於四
<lb ed="X" n="0247a14"/><lb ed="R087" n="0738b14"/>天下而得自在；以至梵王帝釋之法，但三界內而
<lb ed="X" n="0247a15"/><lb ed="R087" n="0738b15"/>得自在，出三界之外便不得自在；唯佛之法王，不
<lb ed="X" n="0247a16"/><lb ed="R087" n="0738b16"/>但三界內三界外，以至刹刹塵塵無數世界而得
<lb ed="X" n="0247a17"/><lb ed="R087" n="0738b17"/>自在，故曰無上法王。此卽指佛也。大之一字，乃絕
<lb ed="X" n="0247a18"/><lb ed="R087" n="0738b18"/>對待之大，非揀小之大。梵語陀羅尼，此云總持門，
<lb ed="X" n="0247a19"/><lb ed="R087" n="0739a01"/>以出入無擁爲義。圓覺者，謂衆生十二時中雖具
<lb ed="X" n="0247a20"/><lb ed="R087" n="0739a02"/>有此圓字，只是不覺。何以知之？序云：終日圓覺而
<lb ed="X" n="0247a21"/><lb ed="R087" n="0739a03"/>未甞圓覺者，凡夫也。菩薩念念證此覺字，又不圓。
<lb ed="X" n="0247a22"/><lb ed="R087" n="0739a04"/>何以知之？序云：欲證圓覺而未極圓覺者，菩薩也。
<lb ed="X" n="0247a23"/><lb ed="R087" n="0739a05"/>唯是菩佛聖人有圓有覺。以有圓故，則德無不周；
<lb ed="X" n="0247a24"/><lb ed="R087" n="0739a06"/>以有覺故，則靈源不昧。何以知之？序云：具足圓覺
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0247b" n="0247b"/>
<lb ed="X" n="0247b01"/><lb ed="R087" n="0739a07"/>而住持圓覺者，如來也。然此圓覺，上至四聖，下及
<lb ed="X" n="0247b02"/><lb ed="R087" n="0739a08"/>六凡，無有一衆生不具。<anchor xml:id="nkr_note_add_0247b0201" n="0247b0201"/><anchor xml:id="beg0247b0201" n="0247b0201"/>但<anchor xml:id="end0247b0201"/>以凡夫塵經未出，寶藏
<lb ed="X" n="0247b03"/><lb ed="R087" n="0739a09"/>猶埋，旣不自知，枉受貧苦。惟十方諸佛證此，全得
<lb ed="X" n="0247b04"/><lb ed="R087" n="0739a10"/>其用。故今但標無上法王有大圓覺也。</p>
<lb ed="X" n="0247b05"/><lb ed="R087" n="0739a11"/><p xml:id="pX10p0247b0501">四、明聰講師曰：善男子！無上法王有大陀羅尼門，
<lb ed="X" n="0247b06"/><lb ed="R087" n="0739a12"/>名爲圓覺。世之爲王，君臣朝會，統攝萬<g ref="#CB15131">邦</g>，光宅天
<lb ed="X" n="0247b07"/><lb ed="R087" n="0739a13"/>下。法王啓運寂默以證眞，捨金輪而馭大千，耀玉
<lb ed="X" n="0247b08"/><lb ed="R087" n="0739a14"/>毫而制法界。涅槃云：法無上者，涅槃是衆生，無上
<lb ed="X" n="0247b09"/><lb ed="R087" n="0739a15"/>者佛是。陀羅尼者，天台云：三昧與陀羅尼乃相成
<lb ed="X" n="0247b10"/><lb ed="R087" n="0739a16"/>之法，相成乃互具也。法華云：普現色身三昧與陀
<lb ed="X" n="0247b11"/><lb ed="R087" n="0739a17"/>羅尼，猶是解一切衆生語言陀羅尼。三昧者，又名
<lb ed="X" n="0247b12"/><lb ed="R087" n="0739a18"/>三摩提，翻正心行處，亦云調直定。蓋無始以來常
<lb ed="X" n="0247b13"/><lb ed="R087" n="0739b01"/>曲不端，得此三昧，故云正心行處。陀羅尼翻能持，
<lb ed="X" n="0247b14"/><lb ed="R087" n="0739b02"/>集聚種種善法，持令不散不失。又云遮持，能遮一
<lb ed="X" n="0247b15"/><lb ed="R087" n="0739b03"/>切惡不善根，令不起故。又翻總持，若名若義，行地
<lb ed="X" n="0247b16"/><lb ed="R087" n="0739b04"/>功德皆悉任持，故號總持。但三昧專論持善，陀羅
<lb ed="X" n="0247b17"/><lb ed="R087" n="0739b05"/>尼兼遮惡義，或相應或不相應，分二名義。行法云：
<lb ed="X" n="0247b18"/><lb ed="R087" n="0739b06"/>心純是法，與法相應。又此陀羅尼三昧，唯佛菩薩
<lb ed="X" n="0247b19"/><lb ed="R087" n="0739b07"/>所行之法行，持此法門得成佛道，所以不共二乘
<lb ed="X" n="0247b20"/><lb ed="R087" n="0739b08"/>也。門者，未必專取出入爲義，自凡脩因得入聖果
<lb ed="X" n="0247b21"/><lb ed="R087" n="0739b09"/>以立門義。有云：方便門、解脫門、普門、婆羅門等，豈
<lb ed="X" n="0247b22"/><lb ed="R087" n="0739b10"/>專一義？今取遮惡持善，如世兵甲之器，外遮鎗刀，
<lb ed="X" n="0247b23"/><lb ed="R087" n="0739b11"/>內固名利衣甲，卽今之圓覺也。遮其外惡，持其內
<lb ed="X" n="0247b24"/><lb ed="R087" n="0739b12"/>善，但此覺性，俱攝百界千如，善惡性相，故得遮六
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0247c" n="0247c"/>
<lb ed="X" n="0247c01"/><lb ed="R087" n="0739b13"/>凡之惡，持四聖之善。究論善惡，乃全性之善惡，諸
<lb ed="X" n="0247c02"/><lb ed="R087" n="0739b14"/>佛所以不斷。佛若斷此之惡，普現色身，從何而立？
<lb ed="X" n="0247c03"/><lb ed="R087" n="0739b15"/>當知圓融覺性，運一切善，遮一切惡，心佛衆生，三
<lb ed="X" n="0247c04"/><lb ed="R087" n="0739b16"/>無差別也。名爲圓覺者，旣陀羅尼名爲圓覺，圓覺
<lb ed="X" n="0247c05"/><lb ed="R087" n="0739b17"/><note place="inline">亦可</note>爲陀羅尼，但詮名有異，其體本同，如火名熱，亦
<lb ed="X" n="0247c06"/><lb ed="R087" n="0739b18"/>名爲燒。陀羅尼遮惡義，圓者如珠走盤，圓無際故。
<lb ed="X" n="0247c07"/><lb ed="R087" n="0740a01"/>覺者乃相義，如十鏡環繞，中燃一燈，燈體交參，東
<lb ed="X" n="0247c08"/><lb ed="R087" n="0740a02"/>西莫辨。須知圓覺，以百界千如爲體，緣生性具，各
<lb ed="X" n="0247c09"/><lb ed="R087" n="0740a03"/>各自圓。但迷之爲無明，悟之爲法性，故云：三千在
<lb ed="X" n="0247c10"/><lb ed="R087" n="0740a04"/>理，同名無明；三千果成，咸稱常樂；三千無改，無明
<lb ed="X" n="0247c11"/><lb ed="R087" n="0740a05"/>卽明；三千並常，俱體俱用。又須知照用同時，衆生
<lb ed="X" n="0247c12"/><lb ed="R087" n="0740a06"/>無始，無明業識，非圓照覺相，以何遣迷？以何破障？
<lb ed="X" n="0247c13"/><lb ed="R087" n="0740a07"/>故裴相國云：統衆德而大備，爍群昏而獨照，故曰
<lb ed="X" n="0247c14"/><lb ed="R087" n="0740a08"/>圓覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0247c15"/><lb ed="R087" n="0740a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0247c1501">流出一切，淸淨眞如。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0247c16"/><lb ed="R087" n="0740a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0247c1601">眞空妙性，如如不動者是也。裴休亦曰：不妄不變，
<lb ed="X" n="0247c17"/><lb ed="R087" n="0740a11"/>故曰眞如。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0247c18"/><lb ed="R087" n="0740a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0247c1801">菩提</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0247c19"/><lb ed="R087" n="0740a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0247c1901">此翻覺也。六祖曰：前念著境卽煩惱，後念離境卽
<lb ed="X" n="0247c20"/><lb ed="R087" n="0740a14"/>菩提，非覺而何？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0247c21"/><lb ed="R087" n="0740a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0247c2101">涅槃。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0247c22"/><lb ed="R087" n="0740a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0247c2201">此翻寂滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0247c23"/><lb ed="R087" n="0740a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0247c2301">及波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0247c24"/><lb ed="R087" n="0740a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0247c2401">此云到彼岸，亦云事究竟。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0248a" n="0248a"/>
<lb ed="X" n="0248a01"/><lb ed="R087" n="0740b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0248a0101">敎授菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0248a02"/><lb ed="R087" n="0740b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0248a0201">佛指敎傳授諸菩薩故。</p>
<lb ed="X" n="0248a03"/><lb ed="R087" n="0740b03"/><p xml:id="pX10p0248a0301">西蜀復庵暉禪師曰：此顯圓覺之德用也。流出者，
<lb ed="X" n="0248a04"/><lb ed="R087" n="0740b04"/>覺性本無出入去來動靜，非有別法從圓覺中流
<lb ed="X" n="0248a05"/><lb ed="R087" n="0740b05"/>出於外，但是依此圓覺之性，顯發示現諸門功德，
<lb ed="X" n="0248a06"/><lb ed="R087" n="0740b06"/>無有窮盡應用，無有疲厭，名爲流出。一切者，普該
<lb ed="X" n="0248a07"/><lb ed="R087" n="0740b07"/>之言，此正是總標。淸淨者，必竟空義，謂離煩惱障，
<lb ed="X" n="0248a08"/><lb ed="R087" n="0740b08"/>離所知障，妄不能變，垢不能染，非諸有漏之法，故
<lb ed="X" n="0248a09"/><lb ed="R087" n="0740b09"/>曰淸淨。所以大般若經，始自色心，終至無上菩提，
<lb ed="X" n="0248a10"/><lb ed="R087" n="0740b10"/>八十餘科，皆談淸淨。此謂小乘怖空，故曰淸淨。此
<lb ed="X" n="0248a11"/><lb ed="R087" n="0740b11"/>二字，又總下文眞如涅槃波羅蜜。眞如者，眞謂眞
<lb ed="X" n="0248a12"/><lb ed="R087" n="0740b12"/>實，顯非虗妄；如謂如常，表無變易，謂一眞之理也。
<lb ed="X" n="0248a13"/><lb ed="R087" n="0740b13"/>此之眞字，非是對僞之眞。如者，似也。若將此眞字
<lb ed="X" n="0248a14"/><lb ed="R087" n="0740b14"/>頓在佛界，盡十方世界都似佛；若將此眞字頓在
<lb ed="X" n="0248a15"/><lb ed="R087" n="0740b15"/>菩薩界，盡十方世界都似菩薩；若將此眞字頓在
<lb ed="X" n="0248a16"/><lb ed="R087" n="0740b16"/>聲聞、緣覺界，盡十方世界都似聲聞、緣覺；若將此
<lb ed="X" n="0248a17"/><lb ed="R087" n="0740b17"/>眞字頓在天、人、地獄、餓鬼、畜生、脩羅界者，則此眞
<lb ed="X" n="0248a18"/><lb ed="R087" n="0740b18"/>字，便以天、人、地獄、餓鬼、畜生、脩羅等。何也？爲此眞
<lb ed="X" n="0248a19"/><lb ed="R087" n="0741a01"/>理之上，具二義故：一者隨緣義，二者不變。梵語菩
<lb ed="X" n="0248a20"/><lb ed="R087" n="0741a02"/>提，此云覺，乃是本覺及始覺。此之覺上，本無無明，
<lb ed="X" n="0248a21"/><lb ed="R087" n="0741a03"/>本無生死。梵語涅槃，此云圓寂，謂覺性旣圓，無法
<lb ed="X" n="0248a22"/><lb ed="R087" n="0741a04"/>不寂。又曰：涅者不生，槃者不滅。不生不滅，故曰
<lb ed="X" n="0248a23"/><lb ed="R087" n="0741a05"/>涅槃。菩提卽果上之智，涅槃卽果上之理。理卽體，
<lb ed="X" n="0248a24"/><lb ed="R087" n="0741a06"/>智卽用。梵語波羅，此云彼岸。蜜多，此云到。若要回
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0248b" n="0248b"/>
<lb ed="X" n="0248b01"/><lb ed="R087" n="0741a07"/>文，順此方俗，應云到彼岸。此波羅蜜有十種。何謂
<lb ed="X" n="0248b02"/><lb ed="R087" n="0741a08"/>之十？一布施，二持戒，三忍辱，四精進，五禪定，六智
<lb ed="X" n="0248b03"/><lb ed="R087" n="0741a09"/>慧，七方便，八願，九力，十智。問：此十度其義如何？謂
<lb ed="X" n="0248b04"/><lb ed="R087" n="0741a10"/><g ref="#CB17521">󴑱</g><anchor xml:id="nkr_note_add_0248b0401" n="0248b0401"/><anchor xml:id="beg0248b0401" n="0248b0401"/>己<anchor xml:id="end0248b0401"/>施人曰施，防非止惡曰戒，堪受諸法逆順忘
<lb ed="X" n="0248b05"/><lb ed="R087" n="0741a11"/>懷曰忍，鍊心於法爲精，精心務達爲進，虗心寂靜
<lb ed="X" n="0248b06"/><lb ed="R087" n="0741a12"/>爲禪，推求揀擇爲慧，方法便宜爲方便，希求樂欲
<lb ed="X" n="0248b07"/><lb ed="R087" n="0741a13"/>爲願，不可屈伏爲力，如實決斷爲智。然吾佛聖人
<lb ed="X" n="0248b08"/><lb ed="R087" n="0741a14"/>始以六度對治六蔽，爲慳貪故說布施，爲毀禁故
<lb ed="X" n="0248b09"/><lb ed="R087" n="0741a15"/>說持戒，爲嗔恚故說忍辱，爲懈怠故說精進，爲散
<lb ed="X" n="0248b10"/><lb ed="R087" n="0741a16"/>亂故說禪定，爲愚癡故說智慧。若據華嚴經中開
<lb ed="X" n="0248b11"/><lb ed="R087" n="0741a17"/>此六度爲十度，對治十地十種障，亦只就六度中
<lb ed="X" n="0248b12"/><lb ed="R087" n="0741a18"/>智慧一度中，開出方便度、願度、力度、智度。良由第
<lb ed="X" n="0248b13"/><lb ed="R087" n="0741b01"/>六智度，具根本智與後得智，故開出後得智也。謂
<lb ed="X" n="0248b14"/><lb ed="R087" n="0741b02"/>吾佛聖人有大圓覺，於中流出一切淸淨眞如、淸
<lb ed="X" n="0248b15"/><lb ed="R087" n="0741b03"/>淨菩提、淸淨涅槃、淸淨波羅蜜。眞如、菩提、涅槃皆
<lb ed="X" n="0248b16"/><lb ed="R087" n="0741b04"/>屬果，十度波羅蜜屬因，因果不同，故云及字。非唯
<lb ed="X" n="0248b17"/><lb ed="R087" n="0741b05"/>流出因，亦及流出果，敎示付授，欲使後代順佛法
<lb ed="X" n="0248b18"/><lb ed="R087" n="0741b06"/>脩行菩薩，斷障遣疑，從因至果，反妄歸眞。然菩薩
<lb ed="X" n="0248b19"/><lb ed="R087" n="0741b07"/>是所敎之人，上因果皆是能敎之法也。甞考諸經
<lb ed="X" n="0248b20"/><lb ed="R087" n="0741b08"/>所談，門之一字有四，謂敎、理、行、果。何以知之？如法
<lb ed="X" n="0248b21"/><lb ed="R087" n="0741b09"/>華經云：以佛敎門出三界苦。此是敎門。楞嚴經云：
<lb ed="X" n="0248b22"/><lb ed="R087" n="0741b10"/>十方薄伽梵，一路涅槃門。此是理門。又云：我今猶
<lb ed="X" n="0248b23"/><lb ed="R087" n="0741b11"/>如旅泊之人，忽蒙天王賜與華屋，雖獲大宅，要因
<lb ed="X" n="0248b24"/><lb ed="R087" n="0741b12"/>門入。此屬行門。又華嚴行願經云：若欲成就此功
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0248c" n="0248c"/>
<lb ed="X" n="0248c01"/><lb ed="R087" n="0741b13"/>德門者，應脩十種廣大行願：一者禮敬諸佛，二者
<lb ed="X" n="0248c02"/><lb ed="R087" n="0741b14"/>稱贊如來。此屬果門。謂吾佛聖人有一法門，總持
<lb ed="X" n="0248c03"/><lb ed="R087" n="0741b15"/>敎、理、行、果四法，敎示付授與一切菩薩。所以佛性
<lb ed="X" n="0248c04"/><lb ed="R087" n="0741b16"/>和尙云：包凡育聖，攝巨含<anchor xml:id="nkr_note_add_0248c0401" n="0248c0401"/><anchor xml:id="beg0248c0401" n="0248c0401"/>識<anchor xml:id="end0248c0401"/>，爲一總持，號大自在。</p>
<lb ed="X" n="0248c05"/><lb ed="R087" n="0741b17"/><p xml:id="pX10p0248c0501">四、明聰講師云：圓覺妙心，具足十界、百界、千如、三
<lb ed="X" n="0248c06"/><lb ed="R087" n="0741b18"/>千世間，生佛依正色心染淨諸法，故曰一切。以由
<lb ed="X" n="0248c07"/><lb ed="R087" n="0742a01"/>圓覺無自性故，遇染則情生，十界俱染；在理則性
<lb ed="X" n="0248c08"/><lb ed="R087" n="0742a02"/>淨，十界俱淨。亦非研究而然，乃本來淨也。今從淨
<lb ed="X" n="0248c09"/><lb ed="R087" n="0742a03"/>緣脩起，不改不變，故曰淸淨眞如。菩提翻道，涅言
<lb ed="X" n="0248c10"/><lb ed="R087" n="0742a04"/>不生，槃言不滅。大道無形，不生不滅。波羅蜜翻到
<lb ed="X" n="0248c11"/><lb ed="R087" n="0742a05"/>彼岸，<anchor xml:id="nkr_note_add_0248c1101" n="0248c1101"/><anchor xml:id="beg0248c1101" n="0248c1101"/>已<anchor xml:id="end0248c1101"/>攝六度，一一度皆到彼岸。眞如，法身德也；
<lb ed="X" n="0248c12"/><lb ed="R087" n="0742a06"/>菩提，般若德也；涅槃，解脫德也。此之三德，皆從圓
<lb ed="X" n="0248c13"/><lb ed="R087" n="0742a07"/>覺生，故云流出。菩薩以此爲軌則，故曰敎授。衆生
<lb ed="X" n="0248c14"/><lb ed="R087" n="0742a08"/>性具此三德，故一念能感。佛證此故，無謀而應。神
<lb ed="X" n="0248c15"/><lb ed="R087" n="0742a09"/>通用此故，化化而窮。父子得此故，天性相關。知之
<lb ed="X" n="0248c16"/><lb ed="R087" n="0742a10"/>者，可以脫生死，度含靈。此圓覺之大略耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0248c17"/><lb ed="R087" n="0742a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0248c1701">一切如來本起因地，皆依圓照淸淨覺相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0248c18"/><lb ed="R087" n="0742a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0248c1801">皆依者，皆因也。圓照者，圓明寂照。淸淨者，一切無
<lb ed="X" n="0248c19"/><lb ed="R087" n="0742a13"/>染。覺相者，無相之相。傅大士曰：有身非覺體，無相
<lb ed="X" n="0248c20"/><lb ed="R087" n="0742a14"/>乃眞形者是也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0248c21"/><lb ed="R087" n="0742a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0248c2101">永斷無明，方成佛道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0248c22"/><lb ed="R087" n="0742a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0248c2201">西蜀復庵暉禪師曰：此一經安布有類華嚴，先本
<lb ed="X" n="0248c23"/><lb ed="R087" n="0742a17"/>後末。只如華嚴經首先便云：爾時世尊於菩提場
<lb ed="X" n="0248c24"/><lb ed="R087" n="0742a18"/>處師子座，一切法上成等正覺，智入三世悉皆平
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0249a" n="0249a"/>
<lb ed="X" n="0249a01"/><lb ed="R087" n="0742b01"/>等，其身充滿一切世間，其音普順十方國土，普見
<lb ed="X" n="0249a02"/><lb ed="R087" n="0742b02"/>一切衆生悉皆成佛。此之謂一口吞盡十方世界，
<lb ed="X" n="0249a03"/><lb ed="R087" n="0742b03"/>更無凡聖。其間衆生根劣障重，承當不得，遂放開
<lb ed="X" n="0249a04"/><lb ed="R087" n="0742b04"/>一線，曲爲今時故說十信、十行、十回向、十地、等覺、
<lb ed="X" n="0249a05"/><lb ed="R087" n="0742b05"/>妙覺，此正是漸該枝末。今經亦爾，於此段經文亦
<lb ed="X" n="0249a06"/><lb ed="R087" n="0742b06"/>一口吞盡十方世界，恐無人承當下，遂便與開解
<lb ed="X" n="0249a07"/><lb ed="R087" n="0742b07"/>開行，爲上根人說二空觀，爲中根人說三觀諸輪，
<lb ed="X" n="0249a08"/><lb ed="R087" n="0742b08"/>爲下根人說道場加行，此是漸該枝末。皆依圓照
<lb ed="X" n="0249a09"/><lb ed="R087" n="0742b09"/>者，此簡二乘及菩薩徧局之照，若了得圓照便是
<lb ed="X" n="0249a10"/><lb ed="R087" n="0742b10"/>佛。佛是圓照者，於十二時中條絲不掛，廓爾無依，
<lb ed="X" n="0249a11"/><lb ed="R087" n="0742b11"/>念念常光現前，念念常在裏許，依倚圓照未無間
<lb ed="X" n="0249a12"/><lb ed="R087" n="0742b12"/>斷，所謂以無緣境上起無緣智，以無緣智上起無
<lb ed="X" n="0249a13"/><lb ed="R087" n="0742b13"/>緣境，如鏡照像，像非外緣，如珠發光，光還自然，照
<lb ed="X" n="0249a14"/><lb ed="R087" n="0742b14"/>見內心外境、山河大地、色空明暗所照之處，莫不
<lb ed="X" n="0249a15"/><lb ed="R087" n="0742b15"/>盡是十方諸佛廣大無漏無染淸淨妙覺之相。十
<lb ed="X" n="0249a16"/><lb ed="R087" n="0742b16"/>方諸佛、三世諸佛等，創始因地脩行，莫不皆依倚
<lb ed="X" n="0249a17"/><lb ed="R087" n="0742b17"/>此圓照，永斷無明，而成正覺。所以肇論云：內有獨
<lb ed="X" n="0249a18"/><lb ed="R087" n="0742b18"/>鑒之明，外有萬法之實。圓照是能照之用，覺相是
<lb ed="X" n="0249a19"/><lb ed="R087" n="0743a01"/>所照之體。問：圓體上本無能所，今何却言覺相
<lb ed="X" n="0249a20"/><lb ed="R087" n="0743a02"/>是所，圓照是能耶？答：<anchor xml:id="nkr_note_add_0249a2001" n="0249a2001"/><anchor xml:id="beg0249a2001" n="0249a2001"/>但<anchor xml:id="end0249a2001"/>以初悟之時，似有能所。到
<lb ed="X" n="0249a21"/><lb ed="R087" n="0743a03"/>悟之後，卽無能所。此正如華嚴會上第六十一卷
<lb ed="X" n="0249a22"/><lb ed="R087" n="0743a04"/>經中：善財童子初於福城東際大塔廟前見文殊。
<lb ed="X" n="0249a23"/><lb ed="R087" n="0743a05"/>文殊遂指善財南游，歷一百一十城，見五十三善
<lb ed="X" n="0249a24"/><lb ed="R087" n="0743a06"/>知識。<g ref="#CB08764">㝡</g>後於莊嚴藏樓閣中參見彌勒，受彌勒之
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0249b" n="0249b"/>
<lb ed="X" n="0249b01"/><lb ed="R087" n="0743a07"/>敎。再欲求見文殊，却不能得見其身。是時文殊遂
<lb ed="X" n="0249b02"/><lb ed="R087" n="0743a08"/>伸右手，過一百一十城，摩善財頂。此意與今經說
<lb ed="X" n="0249b03"/><lb ed="R087" n="0743a09"/>初分能所，悟後無能所一同。且初見文殊者，表信
<lb ed="X" n="0249b04"/><lb ed="R087" n="0743a10"/>智。再見文殊者，表證智。證智絕能所故，所以不見
<lb ed="X" n="0249b05"/><lb ed="R087" n="0743a11"/>文殊。能所旣絕，盡十方世界只是自<anchor xml:id="nkr_note_add_0249b0501" n="0249b0501"/><anchor xml:id="beg0249b0501" n="0249b0501"/>己<anchor xml:id="end0249b0501"/>一顆明珠，
<lb ed="X" n="0249b06"/><lb ed="R087" n="0743a12"/>是大解脫法門。到此豈有無明不斷？豈有煩惱不
<lb ed="X" n="0249b07"/><lb ed="R087" n="0743a13"/>除？豈有佛道不成就？如是則只用此一段經文。<anchor xml:id="nkr_note_add_0249b0701" n="0249b0701"/><anchor xml:id="beg0249b0701" n="0249b0701"/>已<anchor xml:id="end0249b0701"/>
<lb ed="X" n="0249b08"/><lb ed="R087" n="0743a14"/>答文殊前問，了悟覺性，發菩提心，脩菩薩行，三重
<lb ed="X" n="0249b09"/><lb ed="R087" n="0743a15"/>因地皆畢。</p>
<lb ed="X" n="0249b10"/><lb ed="R087" n="0743a16"/><p xml:id="pX10p0249b1001">四、明聰講師曰：一切如來本起因地，皆依圓照淸
<lb ed="X" n="0249b11"/><lb ed="R087" n="0743a17"/>淨覺相者，三世十方，故云一切。成如實道，來成正
<lb ed="X" n="0249b12"/><lb ed="R087" n="0743a18"/>覺，故曰如來。圓照者，照之一字，卽三觀也。空觀破
<lb ed="X" n="0249b13"/><lb ed="R087" n="0743b01"/>一切法，假觀立一切法，中觀妙一切法，此三觀名
<lb ed="X" n="0249b14"/><lb ed="R087" n="0743b02"/>三而體一也，故云圓照。圓融圓妙，三只是一，一卽
<lb ed="X" n="0249b15"/><lb ed="R087" n="0743b03"/>是三，此三立則俱立，破則俱破，亦云始覺。楞嚴云：
<lb ed="X" n="0249b16"/><lb ed="R087" n="0743b04"/>妙奢摩他，空一切法也。覺相者，卽眞諦、俗諦、中
<lb ed="X" n="0249b17"/><lb ed="R087" n="0743b05"/>諦三諦也。此三諦亦一體異名，全本覺而起，謂之
<lb ed="X" n="0249b18"/><lb ed="R087" n="0743b06"/>不思議境也。此之境智，境如砧，智如槌，砧槌鑪韛，
<lb ed="X" n="0249b19"/><lb ed="R087" n="0743b07"/>發躍中間，無明業識，謂之淳朴，安能不變？無明卽
<lb ed="X" n="0249b20"/><lb ed="R087" n="0743b08"/>明煩惱爲菩提，苦道卽法身，不得此妙境智，無明
<lb ed="X" n="0249b21"/><lb ed="R087" n="0743b09"/>不斷，佛道如何得成？今人擔簦負笈，隻笠腰包，行
<lb ed="X" n="0249b22"/><lb ed="R087" n="0743b10"/>盡無限之山水，坐消數歲之春風，達磨到梁，常以
<lb ed="X" n="0249b23"/><lb ed="R087" n="0743b11"/>四卷楞伽爲標準，故得十方諸佛、三世如來，莫不
<lb ed="X" n="0249b24"/><lb ed="R087" n="0743b12"/>皆依圓照淸淨覺相，是知經敎不可偏廢也。今恐
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0249c" n="0249c"/>
<lb ed="X" n="0249c01"/><lb ed="R087" n="0743b13"/>多有不曉境觀，錯用身心，一生空過，再出境智，爲
<lb ed="X" n="0249c02"/><lb ed="R087" n="0743b14"/>入道之要，莫嫌多事。然此境智，人皆知之，所解終
<lb ed="X" n="0249c03"/><lb ed="R087" n="0743b15"/>成二物相合，蓋以不曉境智之體故也。欲知境體，
<lb ed="X" n="0249c04"/><lb ed="R087" n="0743b16"/>須簡頑境及偏小妄心，假立眞如，此境安能與智
<lb ed="X" n="0249c05"/><lb ed="R087" n="0743b17"/>不二？今依<name role="" type="person">馬鳴</name>立境體者，所謂本覺，其智體者，所
<lb ed="X" n="0249c06"/><lb ed="R087" n="0743b18"/>謂始覺。故起信論云：所言覺義者，謂心體離念，離
<lb ed="X" n="0249c07"/><lb ed="R087" n="0744a01"/>念相者，等虗空界，無所不遍，法界一相，卽是如來
<lb ed="X" n="0249c08"/><lb ed="R087" n="0744a02"/>常住法身，依此法身，說名本覺。此覺是性，全性起
<lb ed="X" n="0249c09"/><lb ed="R087" n="0744a03"/>脩，名爲始覺。論云：始覺者，卽同本覺。旣云離念，豈
<lb ed="X" n="0249c10"/><lb ed="R087" n="0744a04"/>有思議？旣等虗空，無所不遍，豈有一時、一塵、一心
<lb ed="X" n="0249c11"/><lb ed="R087" n="0744a05"/>而非本覺及始覺耶？是故得云：三世十方生佛依
<lb ed="X" n="0249c12"/><lb ed="R087" n="0744a06"/>正爲所觀境，三世十方生佛依正爲能觀智。境智
<lb ed="X" n="0249c13"/><lb ed="R087" n="0744a07"/>名別，其體不殊，是故能所二非二也。此不思議境
<lb ed="X" n="0249c14"/><lb ed="R087" n="0744a08"/>智，一切如來皆依圓照淸淨覺相成於佛道，到此
<lb ed="X" n="0249c15"/><lb ed="R087" n="0744a09"/>不可不苦口也。永斷無明方成佛道者，無明因何
<lb ed="X" n="0249c16"/><lb ed="R087" n="0744a10"/>得斷？因圓照覺相也。圓照卽三觀，覺相卽三諦。三
<lb ed="X" n="0249c17"/><lb ed="R087" n="0744a11"/>諦，眞、俗、中道第一義也。三觀，空、假、中也。向下二十
<lb ed="X" n="0249c18"/><lb ed="R087" n="0744a12"/>五定輪，亦只三觀也。如世藥方治一切衆生種種
<lb ed="X" n="0249c19"/><lb ed="R087" n="0744a13"/>諸病，衆生生死結根無明妄識，非此爲藥治之，無
<lb ed="X" n="0249c20"/><lb ed="R087" n="0744a14"/>明安得永斷？故諸如來以如如智照如如境，境智
<lb ed="X" n="0249c21"/><lb ed="R087" n="0744a15"/>融融，妄識無迯避處，只得轉爲法性。<anchor xml:id="nkr_note_add_0249c2101" n="0249c2101"/><anchor xml:id="beg0249c2101" n="0249c2101"/>但<anchor xml:id="end0249c2101"/>妄識只是
<lb ed="X" n="0249c22"/><lb ed="R087" n="0744a16"/>我見前一念虗妄浮心也。此虗妄雖本是佛天然
<lb ed="X" n="0249c23"/><lb ed="R087" n="0744a17"/>之性，爭奈逐迷。如演若達多晨朝以鏡照面，頭在
<lb ed="X" n="0249c24"/><lb ed="R087" n="0744a18"/>身上，放下鏡了，不見自頭，只一向問人討頭。佛云：
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0250a" n="0250a"/>
<lb ed="X" n="0250a01"/><lb ed="R087" n="0744b01"/>此人虗妄，顚倒心狂，其狂若歇，歇卽菩提。今此妄
<lb ed="X" n="0250a02"/><lb ed="R087" n="0744b02"/>心若歇，則無達多之狂。要破此迷，始由觀力專假
<lb ed="X" n="0250a03"/><lb ed="R087" n="0744b03"/>因緣。性欲爲因，師敎爲緣，因緣成觀，達本三障，無
<lb ed="X" n="0250a04"/><lb ed="R087" n="0744b04"/>明業識卽轉爲明，名菩提燈。若非感應因緣之力，
<lb ed="X" n="0250a05"/><lb ed="R087" n="0744b05"/>豈得無明永斷？故知成佛全假因緣也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0250a06"/><lb ed="R087" n="0744b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0250a0601">云何無明？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0250a07"/><lb ed="R087" n="0744b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0250a0701">衆生妄想，迷失明悟眞覺之性，故曰無明。</p>
<lb ed="X" n="0250a08"/><lb ed="R087" n="0744b08"/><p xml:id="pX10p0250a0801">西蜀復庵暉禪師曰：此乃欲推窮妄宰，故此一句
<lb ed="X" n="0250a09"/><lb ed="R087" n="0744b09"/>徵問，謂之連前起後之辭。佛恐後代脩行之人，聞
<lb ed="X" n="0250a10"/><lb ed="R087" n="0744b10"/>說永斷無明，便謂實有無明可斷。然此無明，以癡
<lb ed="X" n="0250a11"/><lb ed="R087" n="0744b11"/>爲體，雖有本覺光明，而無始覺照了，故曰無明。除
<lb ed="X" n="0250a12"/><lb ed="R087" n="0744b12"/>却無字，只此一明字，便是靈靈不昧，了了常知之
<lb ed="X" n="0250a13"/><lb ed="R087" n="0744b13"/>明。纔一念不覺，面前不明，只是黑地裏走，便是無
<lb ed="X" n="0250a14"/><lb ed="R087" n="0744b14"/>明。大涅槃經云：若與煩惱諸結俱者，名爲無明。若
<lb ed="X" n="0250a15"/><lb ed="R087" n="0744b15"/>與一切善法俱者，名之爲明。華嚴經云：第一義諦
<lb ed="X" n="0250a16"/><lb ed="R087" n="0744b16"/>不了，故名無明。此之無明，畢竟自何處起？當如起
<lb ed="X" n="0250a17"/><lb ed="R087" n="0744b17"/>信論說三細六麤，從細至麤而起。三細者：一業相，
<lb ed="X" n="0250a18"/><lb ed="R087" n="0744b18"/>二轉相，三現相。六麤者：一智相，二相續相，三計名
<lb ed="X" n="0250a19"/><lb ed="R087" n="0745a01"/>字相，四執取相，五起業相，六業繫苦相。謂纔於本
<lb ed="X" n="0250a20"/><lb ed="R087" n="0745a02"/>覺上，一念動心不覺，謂之業相。纔有所見，謂之轉
<lb ed="X" n="0250a21"/><lb ed="R087" n="0745a03"/>相。境界現，謂之現相。此三細也。起分別心，謂之智
<lb ed="X" n="0250a22"/><lb ed="R087" n="0745a04"/>相。念念相續不斷，謂之相續相。此上五相，皆爲法
<lb ed="X" n="0250a23"/><lb ed="R087" n="0745a05"/>執也。於分別中，此是名，此是利，此是善，此是惡，此
<lb ed="X" n="0250a24"/><lb ed="R087" n="0745a06"/>是親，此是疎，此是靑黃赤白等，謂之計名字相。好
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0250b" n="0250b"/>
<lb ed="X" n="0250b01"/><lb ed="R087" n="0745a07"/>之則喜，惡之則嗔，隨所好處，而生執著之心，謂之
<lb ed="X" n="0250b02"/><lb ed="R087" n="0745a08"/>執取相。此上二相，卽我執也。旣執物爲我相，就五
<lb ed="X" n="0250b03"/><lb ed="R087" n="0745a09"/>蘊之上，或嗔喜，或打罵，或更相殺害，互爲冤讎，造
<lb ed="X" n="0250b04"/><lb ed="R087" n="0745a10"/>種種惡，謂之起業相。旣造惡業，業果成就，似鏡照
<lb ed="X" n="0250b05"/><lb ed="R087" n="0745a11"/>像，如影隨形，便被業縛，隨業受報，於六道四生大
<lb ed="X" n="0250b06"/><lb ed="R087" n="0745a12"/>苦海中，無由解脫，謂之業繫苦相也。今經從云何
<lb ed="X" n="0250b07"/><lb ed="R087" n="0745a13"/>無明<anchor xml:id="nkr_note_add_0250b0701" n="0250b0701"/><anchor xml:id="beg0250b0701" n="0250b0701"/>已<anchor xml:id="end0250b0701"/>下經文，直至輪轉生死，三細六麤，一時具
<lb ed="X" n="0250b08"/><lb ed="R087" n="0745a14"/>足。良由一念不覺，便是無明，此謂之獨頭無明。橫
<lb ed="X" n="0250b09"/><lb ed="R087" n="0745a15"/>從空起如天，或雲如鏡忽塵，更不假觸境遇緣也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0250b10"/><lb ed="R087" n="0745a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0250b1001">善男子！一切衆生從無始來，種種顚倒，猶如迷人，四
<lb ed="X" n="0250b11"/><lb ed="R087" n="0745a17"/>方易處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0250b12"/><lb ed="R087" n="0745a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0250b1201">衆生自無始劫來，以妄爲眞，正如迷路之人，東西
<lb ed="X" n="0250b13"/><lb ed="R087" n="0745b01"/>南北，不知定處。</p>
<lb ed="X" n="0250b14"/><lb ed="R087" n="0745b02"/><p xml:id="pX10p0250b1401">西蜀復庵暉禪師曰：此卽按定其非也。衆生者，乃
<lb ed="X" n="0250b15"/><lb ed="R087" n="0745b03"/>色受想行識五蘊衆緣和合而生。蘊者以積聚爲
<lb ed="X" n="0250b16"/><lb ed="R087" n="0745b04"/>義，或稱陰者以蓋覆爲義。且色以質礙爲義，受以
<lb ed="X" n="0250b17"/><lb ed="R087" n="0745b05"/>領納爲義，想以収像爲義，行以遷流造作爲義，識
<lb ed="X" n="0250b18"/><lb ed="R087" n="0745b06"/>以了別爲義。此衆生除去了悟覺性之人，其餘一
<lb ed="X" n="0250b19"/><lb ed="R087" n="0745b07"/>時収在裏許。無始者，以西天外道六師執一切法
<lb ed="X" n="0250b20"/><lb ed="R087" n="0745b08"/>皆從冥諦出，以爲有始。楞嚴中吾佛聖人爲對治
<lb ed="X" n="0250b21"/><lb ed="R087" n="0745b09"/>彼，故說無始。顚倒者，此從喩得名。顚卽是首，向上
<lb ed="X" n="0250b22"/><lb ed="R087" n="0745b10"/>曰正，向下曰倒。此以喩說。若以法說者，心識狂亂
<lb ed="X" n="0250b23"/><lb ed="R087" n="0745b11"/>曰顚，背覺合塵曰倒。倒有所執，顚但荒狂。莊子謂
<lb ed="X" n="0250b24"/><lb ed="R087" n="0745b12"/>之倒置之民。種種者，非是一也。若通說，則不過是
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0250c" n="0250c"/>
<lb ed="X" n="0250c01"/><lb ed="R087" n="0745b13"/>執我執法，故曰種種。若就今經，則迷身迷心有四
<lb ed="X" n="0250c02"/><lb ed="R087" n="0745b14"/>對。何謂四對？且四大非我執爲我，法身眞我而不
<lb ed="X" n="0250c03"/><lb ed="R087" n="0745b15"/>信，此是第一對。其次四大如幻本無而見有，法身
<lb ed="X" n="0250c04"/><lb ed="R087" n="0745b16"/>眞實本有而見無，此是第二對。其次緣念生滅爲
<lb ed="X" n="0250c05"/><lb ed="R087" n="0745b17"/>眞心，眞心了然而不自識，此是第三對。其次緣念
<lb ed="X" n="0250c06"/><lb ed="R087" n="0745b18"/>如殊中黑色全空而執有，眞心如珠中明相實有
<lb ed="X" n="0250c07"/><lb ed="R087" n="0746a01"/>而見無，此是第四對。第一第三對乃屬我執，第二
<lb ed="X" n="0250c08"/><lb ed="R087" n="0746a02"/>第四對乃屬法執，旣四對不同，故曰種種。又人之
<lb ed="X" n="0250c09"/><lb ed="R087" n="0746a03"/>倒執，其相非一，楞嚴中謂執悟中迷，號性顚倒，皆
<lb ed="X" n="0250c10"/><lb ed="R087" n="0746a04"/>同其義。猶如迷人，四方易處者，上文先擧法，次是
<lb ed="X" n="0250c11"/><lb ed="R087" n="0746a05"/>擧喩。四方者，卽東西南北。易者，轉也，改也。處者，所
<lb ed="X" n="0250c12"/><lb ed="R087" n="0746a06"/>也。上文徵起云何衆生無明，此便按定其非，云一
<lb ed="X" n="0250c13"/><lb ed="R087" n="0746a07"/>切四生九類衆生，只緣自從無始曠大劫來，與天
<lb ed="X" n="0250c14"/><lb ed="R087" n="0746a08"/>地同生，與日月並明，與諸佛同體，與萬象同源。所
<lb ed="X" n="0250c15"/><lb ed="R087" n="0746a09"/>以諸佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0250c1501" n="0250c1501"/><anchor xml:id="beg0250c1501" n="0250c1501"/>已<anchor xml:id="end0250c1501"/>成正覺，而衆生輪轉者，良由於十二時
<lb ed="X" n="0250c16"/><lb ed="R087" n="0746a10"/>中，心識狂亂，徇小懷私，背義合塵，離根失本，種種
<lb ed="X" n="0250c17"/><lb ed="R087" n="0746a11"/>取捨，種種攀緣，種種顚倒，於一切時一切處，無過
<lb ed="X" n="0250c18"/><lb ed="R087" n="0746a12"/>是執我執法。如人入川原之中，忽然迷失道路，將
<lb ed="X" n="0250c19"/><lb ed="R087" n="0746a13"/>東作西，以南爲北，是時東西不辨，南北不分，殊不
<lb ed="X" n="0250c20"/><lb ed="R087" n="0746a14"/>知正迷之時，方所只在舊處，不曾移動也。</p>
<lb ed="X" n="0250c21"/><lb ed="R087" n="0746a15"/><p xml:id="pX10p0250c2101">四明聰講師曰：云何無明？善男子，一切衆生從無
<lb ed="X" n="0250c22"/><lb ed="R087" n="0746a16"/>始來種種顚倒。一切衆生括十法界，從無始來迷
<lb ed="X" n="0250c23"/><lb ed="R087" n="0746a17"/>眞逐妄，爲風火識動此一念無明業識，入父母胎
<lb ed="X" n="0250c24"/><lb ed="R087" n="0746a18"/>攬父母遺棄，爲此色身於此顚倒行事。如敎中文
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0251a" n="0251a"/>
<lb ed="X" n="0251a01"/><lb ed="R087" n="0746b01"/>殊問淨名曰：善不善以何爲本？以身爲本。又問：身
<lb ed="X" n="0251a02"/><lb ed="R087" n="0746b02"/>孰爲本？曰：欲貪爲本。曰：欲貪孰爲本？曰：虗妄分別
<lb ed="X" n="0251a03"/><lb ed="R087" n="0746b03"/>爲本。曰：虗妄分別孰爲本？曰：顚倒想爲本。曰：顚倒
<lb ed="X" n="0251a04"/><lb ed="R087" n="0746b04"/>想孰爲本？曰：無明爲本。曰：無明孰爲本？曰：無住爲
<lb ed="X" n="0251a05"/><lb ed="R087" n="0746b05"/>本。<name role="" type="person">文殊師利</name>，從無住本立一切法，無住卽無明，無
<lb ed="X" n="0251a06"/><lb ed="R087" n="0746b06"/>明卽法性，如冰與水，水卽是冰，氷水無二也。四大
<lb ed="X" n="0251a07"/><lb ed="R087" n="0746b07"/>三毒爲身心之病，而常情不覺，今佛反從無住本
<lb ed="X" n="0251a08"/><lb ed="R087" n="0746b08"/>逆推，從無住生顚倒，從顚倒生虗妄分別，從虗妄
<lb ed="X" n="0251a09"/><lb ed="R087" n="0746b09"/>生欲貪，從欲貪生身，身造善惡皆生死本，究其元
<lb ed="X" n="0251a10"/><lb ed="R087" n="0746b10"/>由卽無明爲本，永斷無明，無明破卽轉爲法性，法
<lb ed="X" n="0251a11"/><lb ed="R087" n="0746b11"/>性卽佛道也。猶如迷人四方易處者，喩上無始以
<lb ed="X" n="0251a12"/><lb ed="R087" n="0746b12"/>來種種顚倒，東西南北本來定位，遊人自迷不識
<lb ed="X" n="0251a13"/><lb ed="R087" n="0746b13"/>定方，遂認南爲北，指東作西，非方位之相易，廼迷
<lb ed="X" n="0251a14"/><lb ed="R087" n="0746b14"/>者之惑，過在迷人不在方位。此一節經意，皆因妄
<lb ed="X" n="0251a15"/><lb ed="R087" n="0746b15"/>動其風火識，馳我入胎攬其遺棄之時，此時不識
<lb ed="X" n="0251a16"/><lb ed="R087" n="0746b16"/>本來面目，故生下文妄認</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0251a17"/><lb ed="R087" n="0746b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0251a1701">妄認四大爲自身相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0251a18"/><lb ed="R087" n="0746b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0251a1801">地水火風，假合而成幻體。衆生顚倒，認爲自身實
<lb ed="X" n="0251a19"/><lb ed="R087" n="0747a01"/>相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0251a20"/><lb ed="R087" n="0747a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0251a2001">六、塵緣影爲自心相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0251a21"/><lb ed="R087" n="0747a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0251a2101">色、聲、香、味、觸、法六種塵緣之影，衆生顚倒認爲自
<lb ed="X" n="0251a22"/><lb ed="R087" n="0747a04"/>心實相。</p>
<lb ed="X" n="0251a23"/><lb ed="R087" n="0747a05"/><p xml:id="pX10p0251a2301">西蜀復庵暉禪師曰：此卽正釋其相也。妄認者，虗
<lb ed="X" n="0251a24"/><lb ed="R087" n="0747a06"/>妄執認。四大者，地水火風。六塵者，色聲香味觸法。
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0251b" n="0251b"/>
<lb ed="X" n="0251b01"/><lb ed="R087" n="0747a07"/>緣影卽是六識。此是於六塵境上起能攀緣之妄
<lb ed="X" n="0251b02"/><lb ed="R087" n="0747a08"/>心，非是直心。但是攬塵成體，如身中之影，如鏡中
<lb ed="X" n="0251b03"/><lb ed="R087" n="0747a09"/>之像，如水上之泡，脫體是空。前文云：種種顚倒，猶
<lb ed="X" n="0251b04"/><lb ed="R087" n="0747a10"/>如迷人，四方易處。此是按定四生六道一切衆生，
<lb ed="X" n="0251b05"/><lb ed="R087" n="0747a11"/>定不是了。譬如世人捉得一人，<anchor xml:id="nkr_note_add_0251b0501" n="0251b0501"/><anchor xml:id="beg0251b0501" n="0251b0501"/>已<anchor xml:id="end0251b0501"/>定是賊，次當出
<lb ed="X" n="0251b06"/><lb ed="R087" n="0747a12"/>其罪犯。今此經亦然。上文旣按定其罪，尙未明過
<lb ed="X" n="0251b07"/><lb ed="R087" n="0747a13"/>咎行相。今云：不合妄執地水火風百骸九竅不實
<lb ed="X" n="0251b08"/><lb ed="R087" n="0747a14"/>之法，作自<anchor xml:id="nkr_note_add_0251b0801" n="0251b0801"/><anchor xml:id="beg0251b0801" n="0251b0801"/>己<anchor xml:id="end0251b0801"/>淸淨無漏法身。又不合妄執色聲香
<lb ed="X" n="0251b09"/><lb ed="R087" n="0747a15"/>味觸法虗幻不實顚倒之境，幷中間所起分別攀
<lb ed="X" n="0251b10"/><lb ed="R087" n="0747a16"/>緣不實妄心，作自<anchor xml:id="nkr_note_add_0251b1001" n="0251b1001"/><anchor xml:id="beg0251b1001" n="0251b1001"/>己<anchor xml:id="end0251b1001"/>廣大淸淨無漏眞心。只此便
<lb ed="X" n="0251b11"/><lb ed="R087" n="0747a17"/>是四生六道一切衆生所迷行相。殊不知殻漏子
<lb ed="X" n="0251b12"/><lb ed="R087" n="0747a18"/>因過去於本覺上一念不覺，迷眞逐妄，撞入父母
<lb ed="X" n="0251b13"/><lb ed="R087" n="0747b01"/>胞胎。是時便就天地中假借地水火風和合在此。
<lb ed="X" n="0251b14"/><lb ed="R087" n="0747b02"/>譬如世人欠債相似，莫敎一旦被主人索債之時，
<lb ed="X" n="0251b15"/><lb ed="R087" n="0747b03"/>一化而爲臭腐，再化而爲塵垢。雖一指一爪一毛
<lb ed="X" n="0251b16"/><lb ed="R087" n="0747b04"/>一<g ref="#CB00993">𩬊</g>，欲存不得。是時方知平生念念保惜四大，皆
<lb ed="X" n="0251b17"/><lb ed="R087" n="0747b05"/>是錯用其心。喚作見鑛不識金，入鑛方知錯。雖悔
<lb ed="X" n="0251b18"/><lb ed="R087" n="0747b06"/>之，何益於事。所以吾佛聖人慈悲之故，於此章經
<lb ed="X" n="0251b19"/><lb ed="R087" n="0747b07"/>首痛警末代一切衆生。然佛金口宣說眞語實語
<lb ed="X" n="0251b20"/><lb ed="R087" n="0747b08"/>如語不誑語不異語，可不信乎。所以裴相云：嗚呼，
<lb ed="X" n="0251b21"/><lb ed="R087" n="0747b09"/>後之學者當取信於佛，無取信於人。當取信於本
<lb ed="X" n="0251b22"/><lb ed="R087" n="0747b10"/>法，無取信於末習也。</p>
<lb ed="X" n="0251b23"/><lb ed="R087" n="0747b11"/><p xml:id="pX10p0251b2301">四、明聰講師曰：妄認四大爲自身相，六塵緣影爲
<lb ed="X" n="0251b24"/><lb ed="R087" n="0747b12"/>自心相。此文正明生、法二空境。妄認四大，四大性
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0251c" n="0251c"/>
<lb ed="X" n="0251c01"/><lb ed="R087" n="0747b13"/>各自起滅，不同業因緣，故名曰緣生。認之爲身，風
<lb ed="X" n="0251c02"/><lb ed="R087" n="0747b14"/>火<anchor xml:id="nkr_note_add_0251c0201" n="0251c0201"/><anchor xml:id="beg0251c0201" n="0251c0201"/>摶<anchor xml:id="end0251c0201"/>識入胎，攬赤、白二滴，水大也；生<g ref="#CB00993">𩬊</g>毛、爪、齒、皮、
<lb ed="X" n="0251c03"/><lb ed="R087" n="0747b15"/>肉，地大也。認此爲身，生我所相，名色陰也；領納遺
<lb ed="X" n="0251c04"/><lb ed="R087" n="0747b16"/>棄，卽受陰也；內生苦樂，名想陰也；隨業造作，名行
<lb ed="X" n="0251c05"/><lb ed="R087" n="0747b17"/>陰也；識住其中，名識陰也。此五陰亦名五蘊。至此
<lb ed="X" n="0251c06"/><lb ed="R087" n="0747b18"/>且論在胎受身，謂之生空境。色、受、想、行、識，衆共而
<lb ed="X" n="0251c07"/><lb ed="R087" n="0748a01"/>生，故曰生空，亦曰人空。相者，卽境也。旣認爲身相，
<lb ed="X" n="0251c08"/><lb ed="R087" n="0748a02"/>豈非生空境也？以上未涉根、塵、識也。至六塵緣影，
<lb ed="X" n="0251c09"/><lb ed="R087" n="0748a03"/>方具根、塵、識三。根卽六根，塵卽六塵，識卽六識也。
<lb ed="X" n="0251c10"/><lb ed="R087" n="0748a04"/>此根、塵、識方涉外塵，逆起五欲境界主，此爲法空
<lb ed="X" n="0251c11"/><lb ed="R087" n="0748a05"/>境。六根、六塵、六識，三六十八，爲十八界，謂之諸法
<lb ed="X" n="0251c12"/><lb ed="R087" n="0748a06"/>空相。旣云爲自心相，相卽境也，此是法空境相。若
<lb ed="X" n="0251c13"/><lb ed="R087" n="0748a07"/>能覺此四大、五陰皆空，根、塵、識三皆無我相，可謂
<lb ed="X" n="0251c14"/><lb ed="R087" n="0748a08"/>四病出體。小乘悟此，成阿羅漢；大乘菩薩造境卽
<lb ed="X" n="0251c15"/><lb ed="R087" n="0748a09"/>中，破無明，證三德，成初住佛。法華三周授記作佛，
<lb ed="X" n="0251c16"/><lb ed="R087" n="0748a10"/>卽初住佛也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0251c17"/><lb ed="R087" n="0748a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0251c1701">譬彼病目，見空中華，及第二月。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0251c18"/><lb ed="R087" n="0748a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0251c1801">妄認身相心相，譬如翳者妄見空華，揑目者妄見
<lb ed="X" n="0251c19"/><lb ed="R087" n="0748a13"/>兩月。</p>
<lb ed="X" n="0251c20"/><lb ed="R087" n="0748a14"/><p xml:id="pX10p0251c2001">四明聰講師曰：譬彼病目見空中華者，無明爲病
<lb ed="X" n="0251c21"/><lb ed="R087" n="0748a15"/>目，全空作華，故曰空華。若觀上四大五陰本性空
<lb ed="X" n="0251c22"/><lb ed="R087" n="0748a16"/>寂，一一皆是圓覺實性，則無是身相，故曰生空觀。
<lb ed="X" n="0251c23"/><lb ed="R087" n="0748a17"/>四大五陰不滅不破，則水受輪迴。楞嚴云：見聞如
<lb ed="X" n="0251c24"/><lb ed="R087" n="0748a18"/>幻翳，三界如空華。觀成則身滅，三界可出也。及第
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0252a" n="0252a"/>
<lb ed="X" n="0252a01"/><lb ed="R087" n="0748b01"/>二月者，此法空觀，只謂妄認六塵緣影爲實身心
<lb ed="X" n="0252a02"/><lb ed="R087" n="0748b02"/>體，眼緣色影，耳緣聲影，嗅香甞味覺觸乃至心緣
<lb ed="X" n="0252a03"/><lb ed="R087" n="0748b03"/>法塵，此緣塵心皆是虗妄。如捏目人見第二月，錯
<lb ed="X" n="0252a04"/><lb ed="R087" n="0748b04"/>認月外之月廼眞月之影爲月，非眞月也。阿難認
<lb ed="X" n="0252a05"/><lb ed="R087" n="0748b05"/>聽法之心爲心，佛咄叱爲非心，此乃法塵分別影
<lb ed="X" n="0252a06"/><lb ed="R087" n="0748b06"/>事。是以楞嚴七處徵心，八還辨見。今認六塵緣影
<lb ed="X" n="0252a07"/><lb ed="R087" n="0748b07"/>爲自心相，如認第二月影爲眞月，二影無差，皆是
<lb ed="X" n="0252a08"/><lb ed="R087" n="0748b08"/>虗妄。若能了緣塵二月本如來藏，見圓覺性，是則
<lb ed="X" n="0252a09"/><lb ed="R087" n="0748b09"/>名爲法空觀也。如前四大五陰六根六塵，其體皆
<lb ed="X" n="0252a10"/><lb ed="R087" n="0748b10"/>是無明業識虗妄病源，並是眼病。雖分二空，如藥
<lb ed="X" n="0252a11"/><lb ed="R087" n="0748b11"/>治病，但求虗妄病消。今總歸一科，共釋病源，不出
<lb ed="X" n="0252a12"/><lb ed="R087" n="0748b12"/>無明病眼空花二月也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0252a13"/><lb ed="R087" n="0748b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0252a1301">善男子！空實無花，病者妄執。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0252a14"/><lb ed="R087" n="0748b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0252a1401">諸幻本空，衆生妄認爲有，如空華本無翳者，妄執
<lb ed="X" n="0252a15"/><lb ed="R087" n="0748b15"/>爲有也。</p>
<lb ed="X" n="0252a16"/><lb ed="R087" n="0748b16"/><p xml:id="pX10p0252a1601">西蜀復庵暉禪師曰：此乃就喩釋也。虗空喩眞身，
<lb ed="X" n="0252a17"/><lb ed="R087" n="0748b17"/>空華喩四大妄身。第一月喩眞心，第二月喩緣影
<lb ed="X" n="0252a18"/><lb ed="R087" n="0748b18"/>妄心。此喩如世間之人，心疑生暗鬼，眼病見空華。
<lb ed="X" n="0252a19"/><lb ed="R087" n="0749a01"/>不知空本無華，但是眼中病翳而妄見有華。古人
<lb ed="X" n="0252a20"/><lb ed="R087" n="0749a02"/>云：一翳在眼，千華亂空。天唯一月，本無第二，但因
<lb ed="X" n="0252a21"/><lb ed="R087" n="0749a03"/>揑目而見有之。喩如一切衆生，於廣大淸淨眞身
<lb ed="X" n="0252a22"/><lb ed="R087" n="0749a04"/>中，本無四大妄身。又眞心中本無妄心，<anchor xml:id="nkr_note_add_0252a2201" n="0252a2201"/><anchor xml:id="beg0252a2201" n="0252a2201"/>但<anchor xml:id="end0252a2201"/>是因起
<lb ed="X" n="0252a23"/><lb ed="R087" n="0749a05"/>分別執心而妄見有。所以道：眞性本有，衆生迷而
<lb ed="X" n="0252a24"/><lb ed="R087" n="0749a06"/>爲無；妄法本空，衆生執而爲實。若全其經者，更加
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0252b" n="0252b"/>
<lb ed="X" n="0252b01"/><lb ed="R087" n="0749a07"/>一句云：天唯一月。揑者，妄見也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0252b02"/><lb ed="R087" n="0749a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0252b0201">由妄執故，非唯惑此虗空自性，亦復迷彼實華生處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0252b03"/><lb ed="R087" n="0749a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0252b0301">衆生因妄執之故，不唯迷惑自<anchor xml:id="nkr_note_add_0252b0301" n="0252b0301"/><anchor xml:id="beg0252b0301" n="0252b0301"/>己<anchor xml:id="end0252b0301"/>虗空之性，亦且
<lb ed="X" n="0252b04"/><lb ed="R087" n="0749a10"/>不知他之翳目，實是空華生處也。</p>
<lb ed="X" n="0252b05"/><lb ed="R087" n="0749a11"/><p xml:id="pX10p0252b0501">西蜀復庵暉禪師曰：此乃展轉倒見也。由者，因也。
<lb ed="X" n="0252b06"/><lb ed="R087" n="0749a12"/>故字出所以，謂妄執見空中有華所以之故。盖眼
<lb ed="X" n="0252b07"/><lb ed="R087" n="0749a13"/>無二用，只見空中有華，却失了廣大虗空之性。非
<lb ed="X" n="0252b08"/><lb ed="R087" n="0749a14"/>唯惑此虗空自性，亦復迷彼實華生處者。非者，不
<lb ed="X" n="0252b09"/><lb ed="R087" n="0749a15"/>也。唯者，獨也。不獨是迷惑虗空廣大之性，又却迷
<lb ed="X" n="0252b10"/><lb ed="R087" n="0749a16"/>彼實華生處。要知實華生處者，只在眼翳上而生。
<lb ed="X" n="0252b11"/><lb ed="R087" n="0749a17"/>此喩說若法說之時，因妄執四大幻身所以之故，
<lb ed="X" n="0252b12"/><lb ed="R087" n="0749a18"/>便失了廣大靈明眞空之性。不獨是失了自<anchor xml:id="nkr_note_add_0252b1201" n="0252b1201"/><anchor xml:id="beg0252b1201" n="0252b1201"/>己<anchor xml:id="end0252b1201"/>眞
<lb ed="X" n="0252b13"/><lb ed="R087" n="0749b01"/>空之性，又且不知四大幻身來處。要知四大幻身
<lb ed="X" n="0252b14"/><lb ed="R087" n="0749b02"/>來處者，只在一念不覺無明妄心之上也。然此一
<lb ed="X" n="0252b15"/><lb ed="R087" n="0749b03"/>段經文之意，法喩未全。今分開此段經文爲二：本
<lb ed="X" n="0252b16"/><lb ed="R087" n="0749b04"/>喩、後補喩。本喩中又二：一、空華喩顯，二、四大法合
<lb ed="X" n="0252b17"/><lb ed="R087" n="0749b05"/>一。空華喩顯者，良由妄執空華所以之故，不獨是
<lb ed="X" n="0252b18"/><lb ed="R087" n="0749b06"/>失了廣大虗空之性，又且不知實華生處。未審實
<lb ed="X" n="0252b19"/><lb ed="R087" n="0749b07"/>華自何而生，只在眼翳上生。何以知之？豈不見道：
<lb ed="X" n="0252b20"/><lb ed="R087" n="0749b08"/>眼病見空華。二、四大法合者，良由妄執四大幻身
<lb ed="X" n="0252b21"/><lb ed="R087" n="0749b09"/>所以之故，不獨是失了自<anchor xml:id="nkr_note_add_0252b2101" n="0252b2101"/><anchor xml:id="beg0252b2101" n="0252b2101"/>己<anchor xml:id="end0252b2101"/>無漏無爲淸淨法身，
<lb ed="X" n="0252b22"/><lb ed="R087" n="0749b10"/>又且不知四大幻身來處。未審四大爲身自何而
<lb ed="X" n="0252b23"/><lb ed="R087" n="0749b11"/>來，只在一念不覺後補。喩中又二：一、第二月喩顯，
<lb ed="X" n="0252b24"/><lb ed="R087" n="0749b12"/>二、緣影法合。一、第二月喩顯者，良由妄執第二月
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0252c" n="0252c"/>
<lb ed="X" n="0252c01"/><lb ed="R087" n="0749b13"/>所以之故，不獨是失第一月，又且不知第二月生
<lb ed="X" n="0252c02"/><lb ed="R087" n="0749b14"/>處。未審第二月自何而生，只在揑目上生。何以知
<lb ed="X" n="0252c03"/><lb ed="R087" n="0749b15"/>之？豈不見道：天唯一月，揑者妄見。二、緣影法合者，
<lb ed="X" n="0252c04"/><lb ed="R087" n="0749b16"/>良由妄執六塵緣影所以之故，不獨是失了自<anchor xml:id="nkr_note_add_0252c0401" n="0252c0401"/><anchor xml:id="beg0252c0401" n="0252c0401"/>己<anchor xml:id="end0252c0401"/>
<lb ed="X" n="0252c05"/><lb ed="R087" n="0749b17"/>常住眞心，又且不知六塵緣影來處。未審六塵緣
<lb ed="X" n="0252c06"/><lb ed="R087" n="0749b18"/>影自何而來，只在一念不覺執心上起。如此方見
<lb ed="X" n="0252c07"/><lb ed="R087" n="0750a01"/>經文法喩俱全也。</p>
<lb ed="X" n="0252c08"/><lb ed="R087" n="0750a02"/><p xml:id="pX10p0252c0801">四明聦講師曰：善男子！空實無華，病者妄執至實
<lb ed="X" n="0252c09"/><lb ed="R087" n="0750a03"/>華生處。如人不識眞金，認鍮爲金；又不識瓜，認瓠
<lb ed="X" n="0252c10"/><lb ed="R087" n="0750a04"/>爲瓜；金鍮不辨，瓜瓠不分；不識眞空，認華爲空。以
<lb ed="X" n="0252c11"/><lb ed="R087" n="0750a05"/>由迷眞起妄，執妄爲眞。此猶衆生不知自<anchor xml:id="nkr_note_add_0252c1101" n="0252c1101"/><anchor xml:id="beg0252c1101" n="0252c1101"/>己<anchor xml:id="end0252c1101"/>是佛，
<lb ed="X" n="0252c12"/><lb ed="R087" n="0750a06"/>迷爲衆生造種種業，輪迴生死。若達無明業性本
<lb ed="X" n="0252c13"/><lb ed="R087" n="0750a07"/>空，則無是生死輪迴。病者是無明，只知無明業識，
<lb ed="X" n="0252c14"/><lb ed="R087" n="0750a08"/>不知是自<anchor xml:id="nkr_note_add_0252c1401" n="0252c1401"/><anchor xml:id="beg0252c1401" n="0252c1401"/>己<anchor xml:id="end0252c1401"/>眞空，故以翳目見是空華。若知華從
<lb ed="X" n="0252c15"/><lb ed="R087" n="0750a09"/>翳生，則知空不生華翳。不知翳目生華，故以惑此
<lb ed="X" n="0252c16"/><lb ed="R087" n="0750a10"/>虗空自性。若知華從翳有，則不迷實華生處。只緣
<lb ed="X" n="0252c17"/><lb ed="R087" n="0750a11"/>是一著不到處，滿盤空用心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0252c18"/><lb ed="R087" n="0750a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0252c1801">由此妄有輪轉生死，故名無明。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0252c19"/><lb ed="R087" n="0750a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0252c1901">因此種種顚倒，遂妄有輪轉生死也。本無輪轉生
<lb ed="X" n="0252c20"/><lb ed="R087" n="0750a14"/>死，故曰妄有。</p>
<lb ed="X" n="0252c21"/><lb ed="R087" n="0750a15"/><p xml:id="pX10p0252c2101">西蜀復庵暉禪師曰：此乃出其過患以結之也。輪
<lb ed="X" n="0252c22"/><lb ed="R087" n="0750a16"/>以摧碾爲義，良由因此妄執之故，所以落在三界
<lb ed="X" n="0252c23"/><lb ed="R087" n="0750a17"/>輪迴生死海中，頭出頭沒，變形易質，改頭換面，爲
<lb ed="X" n="0252c24"/><lb ed="R087" n="0750a18"/>人爲鬼，爲畜爲獸，其間或眉橫，或鼻直，或傳翼，或
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0253a" n="0253a"/>
<lb ed="X" n="0253a01"/><lb ed="R087" n="0750b01"/>戴角，或分牙，或布爪，或仰飛，或伏走，人間八苦，天
<lb ed="X" n="0253a02"/><lb ed="R087" n="0750b02"/>上五衰，如汲井輪，互爲高下，種種摧碾，百雜千碎，
<lb ed="X" n="0253a03"/><lb ed="R087" n="0750b03"/>至今主人公不知下落處。古云：或受焰口針喉之
<lb ed="X" n="0253a04"/><lb ed="R087" n="0750b04"/>體，經劫而飢火焚燒；或作披毛戴角之身，觸目而
<lb ed="X" n="0253a05"/><lb ed="R087" n="0750b05"/>綱羅縈絆；或墮無間獄，抱極苦而常處火輪；或生
<lb ed="X" n="0253a06"/><lb ed="R087" n="0750b06"/>脩羅中，起鬪爭而常雨刀劒；或暫居人界，刹那而
<lb ed="X" n="0253a07"/><lb ed="R087" n="0750b07"/>八苦交煎；或偶處天宮，倐忽而五衰陷墜。長沈三
<lb ed="X" n="0253a08"/><lb ed="R087" n="0750b08"/>障，不出四魔，故名無明，乃結歸妄原也。</p>
<lb ed="X" n="0253a09"/><lb ed="R087" n="0750b09"/><p xml:id="pX10p0253a0901">四明聰講師曰：四大五陰，本如來藏，只緣自<anchor xml:id="nkr_note_add_0253a0901" n="0253a0901"/><anchor xml:id="beg0253a0901" n="0253a0901"/>己<anchor xml:id="end0253a0901"/>主
<lb ed="X" n="0253a10"/><lb ed="R087" n="0750b10"/>宰，不守自性，妄生愛欲，攬四緣生，爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0253a1001" n="0253a1001"/><anchor xml:id="beg0253a1001" n="0253a1001"/>己<anchor xml:id="end0253a1001"/>色身，因是
<lb ed="X" n="0253a11"/><lb ed="R087" n="0750b11"/>輪迴，生死不息。今推妄因業起，極其所起業性，體
<lb ed="X" n="0253a12"/><lb ed="R087" n="0750b12"/>是無明，無明無體，體是法性，如<anchor xml:id="nkr_note_add_0253a1201" n="0253a1201"/><anchor xml:id="beg0253a1201" n="0253a1201"/>氷<anchor xml:id="end0253a1201"/>如水，二無二也。
<lb ed="X" n="0253a13"/><lb ed="R087" n="0750b13"/>若不達性，生死不了，如飛蛾赴明燭，不能自止，故
<lb ed="X" n="0253a14"/><lb ed="R087" n="0750b14"/>曰無明。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0253a15"/><lb ed="R087" n="0750b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0253a1501">善男子！此無明者非實有體。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0253a16"/><lb ed="R087" n="0750b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0253a1601">無明因妄而起，非實有體相也。</p>
<lb ed="X" n="0253a17"/><lb ed="R087" n="0750b17"/><p xml:id="pX10p0253a1701">西蜀復庵暉禪師曰：此乃顯性本空，先標定也。此
<lb ed="X" n="0253a18"/><lb ed="R087" n="0750b18"/>因前云：永斷無明，方成佛道。恐謂眞箇有無明可
<lb ed="X" n="0253a19"/><lb ed="R087" n="0751a01"/>斷，不知無明本空。以此遂吿云：只這無明脫體，是
<lb ed="X" n="0253a20"/><lb ed="R087" n="0751a02"/>虗妄無明。旣無實體，皆是本來圓覺妙心。故楞嚴
<lb ed="X" n="0253a21"/><lb ed="R087" n="0751a03"/>云：汝身汝心，外及山河，虗空大地，咸是精眞妙明
<lb ed="X" n="0253a22"/><lb ed="R087" n="0751a04"/>中所現物。</p>
<lb ed="X" n="0253a23"/><lb ed="R087" n="0751a05"/><p xml:id="pX10p0253a2301">四、明聰講師曰：無明無體，以法性爲體，無明轉爲
<lb ed="X" n="0253a24"/><lb ed="R087" n="0751a06"/>明，如淸濁水，濁爲本有。又推法性亦無自體，以無
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0253b" n="0253b"/>
<lb ed="X" n="0253b01"/><lb ed="R087" n="0751a07"/>明爲體，氷以水爲體，水以氷爲體，各各自性，遇緣
<lb ed="X" n="0253b02"/><lb ed="R087" n="0751a08"/>成就也。又須知悟了卽無明爲法性，迷時卽法性
<lb ed="X" n="0253b03"/><lb ed="R087" n="0751a09"/>爲無明，其名雖轉，其體不轉也，總是衆生一念妄
<lb ed="X" n="0253b04"/><lb ed="R087" n="0751a10"/>心。若也離念，則鐵床非苦，變易非遷。故吾佛圓明
<lb ed="X" n="0253b05"/><lb ed="R087" n="0751a11"/>之體，卽是衆生凡夫本具性德。故云：毗盧身土，不
<lb ed="X" n="0253b06"/><lb ed="R087" n="0751a12"/>逾下凡之一念；阿鼻依正，同處極聖之自心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0253b07"/><lb ed="R087" n="0751a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0253b0701">如夢中人，夢時非無，及至於醒，了無所得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0253b08"/><lb ed="R087" n="0751a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0253b0801">此諭衆生迷時，深以無明爲實。若覺悟之後，方知
<lb ed="X" n="0253b09"/><lb ed="R087" n="0751a15"/>無明是幻。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0253b10"/><lb ed="R087" n="0751a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0253b1001">如衆空華滅於虗空，不可說言有定滅處。何以故？無
<lb ed="X" n="0253b11"/><lb ed="R087" n="0751a17"/>生處故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0253b12"/><lb ed="R087" n="0751a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0253b1201">無明之滅，如空華之滅，不可指說滅處者，盖無明
<lb ed="X" n="0253b13"/><lb ed="R087" n="0751b01"/>本無生處故也。</p>
<lb ed="X" n="0253b14"/><lb ed="R087" n="0751b02"/><p xml:id="pX10p0253b1401">西蜀復庵暉禪師曰：此喩釋也。由前說種種過患
<lb ed="X" n="0253b15"/><lb ed="R087" n="0751b03"/>皆歸無明，今又云無體道理難見，言語路絕，故此
<lb ed="X" n="0253b16"/><lb ed="R087" n="0751b04"/>約喩以釋。敎家以四夢判夢：一曰無明熏習，二曰
<lb ed="X" n="0253b17"/><lb ed="R087" n="0751b05"/>舊識巡游，三曰四大偏增，四曰善惡先兆。又如列
<lb ed="X" n="0253b18"/><lb ed="R087" n="0751b06"/>子曰：神遇爲夢，形接爲事。只如夜間，陰氣盛則夢
<lb ed="X" n="0253b19"/><lb ed="R087" n="0751b07"/>涉水，陽氣盛則夢涉火，陰陽氣俱壯則夢生殺。虗
<lb ed="X" n="0253b20"/><lb ed="R087" n="0751b08"/>疾夢飛空，實疾夢溺水，飽則夢與，飢則夢取，種種
<lb ed="X" n="0253b21"/><lb ed="R087" n="0751b09"/>恐懼怕怖。如此之時，恰似眞有，說無不得。及至覺
<lb ed="X" n="0253b22"/><lb ed="R087" n="0751b10"/>時，一切皆無。故龍牙云：在夢那知夢是虗，覺來方
<lb ed="X" n="0253b23"/><lb ed="R087" n="0751b11"/>覺夢中無。迷時恰似夢中事，悟後還同睡起夫。又
<lb ed="X" n="0253b24"/><lb ed="R087" n="0751b12"/>永嘉云：夢裏明明有六趣，覺後空空無大千。然一
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0253c" n="0253c"/>
<lb ed="X" n="0253c01"/><lb ed="R087" n="0751b13"/>切衆生，但是迷時見有四大幻身、六塵緣影，悟後
<lb ed="X" n="0253c02"/><lb ed="R087" n="0751b14"/>卽無四大幻身、六塵身緣影。雖然如是，正當迷時，
<lb ed="X" n="0253c03"/><lb ed="R087" n="0751b15"/>向他說無，亦不得也。問：前說無明旣無實體，如夢
<lb ed="X" n="0253c04"/><lb ed="R087" n="0751b16"/>中事，醒時了不可得，未審從何滅去？答曰：如衆空
<lb ed="X" n="0253c05"/><lb ed="R087" n="0751b17"/>華，滅於空時，不可說言有定滅處。又問：若無滅處，
<lb ed="X" n="0253c06"/><lb ed="R087" n="0751b18"/>卽當還在。以何因由，所以之故，却言一時空無？答
<lb ed="X" n="0253c07"/><lb ed="R087" n="0752a01"/>曰：此華當初本無生處故也。</p>
<lb ed="X" n="0253c08"/><lb ed="R087" n="0752a02"/><p xml:id="pX10p0253c0801">四、明聰講師曰：如夢中人，夢時非無，及至於醒，了
<lb ed="X" n="0253c09"/><lb ed="R087" n="0752a03"/>無所得者，須明無知有二義：一、體空義，二、成事義。
<lb ed="X" n="0253c10"/><lb ed="R087" n="0752a04"/>云夢時非無，乃成事義也。因無明心發，善惡之事
<lb ed="X" n="0253c11"/><lb ed="R087" n="0752a05"/>成，及至於醒，了無所得，此體空義也。醒時尙記夢
<lb ed="X" n="0253c12"/><lb ed="R087" n="0752a06"/>中所作之事，則事事無實可見。體空者，雖曰無明
<lb ed="X" n="0253c13"/><lb ed="R087" n="0752a07"/>無體，人人未免全夢作醒，同醒作夢。故云：人人盡
<lb ed="X" n="0253c14"/><lb ed="R087" n="0752a08"/>道此身如夢，何曾夢裏知身？如衆空華，滅於虗空，
<lb ed="X" n="0253c15"/><lb ed="R087" n="0752a09"/>不可說言有定滅處。何以故？無生處故者，此言眞
<lb ed="X" n="0253c16"/><lb ed="R087" n="0752a10"/>妄同源。如衆空華，妄也；滅於虗空，眞也。空本不曾
<lb ed="X" n="0253c17"/><lb ed="R087" n="0752a11"/>生華，今何用論滅？言有滅者，<anchor xml:id="nkr_note_add_0253c1701" n="0253c1701"/><anchor xml:id="beg0253c1701" n="0253c1701"/>已<anchor xml:id="end0253c1701"/>知是妄。旣知是妄，
<lb ed="X" n="0253c18"/><lb ed="R087" n="0752a12"/>滅無生處。妄動而生，妄滅卽滅。本圓覺性，誰生誰
<lb ed="X" n="0253c19"/><lb ed="R087" n="0752a13"/>滅？衆生未滅，妄見生滅；諸佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0253c1901" n="0253c1901"/><anchor xml:id="beg0253c1901" n="0253c1901"/>已<anchor xml:id="end0253c1901"/>滅，寂滅爲樂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0253c20"/><lb ed="R087" n="0752a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0253c2001">一切衆生於無生中妄見生滅，是故說名輪轉生死。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0253c21"/><lb ed="R087" n="0752a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0253c2101">衆生妄見幻身有生滅相，故佛說名輪轉生死。說
<lb ed="X" n="0253c22"/><lb ed="R087" n="0752a16"/>名者，非實有也。</p>
<lb ed="X" n="0253c23"/><lb ed="R087" n="0752a17"/><p xml:id="pX10p0253c2301">西蜀復庵暉禪師曰：此斷疑也。前就橫見，故說是
<lb ed="X" n="0253c24"/><lb ed="R087" n="0752a18"/>有。此就實論，故說本無。不合於無生死眞性之上，
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0254a" n="0254a"/>
<lb ed="X" n="0254a01"/><lb ed="R087" n="0752b01"/>妄計橫見，有生有死。是故指前文，說名生死。所以
<lb ed="X" n="0254a02"/><lb ed="R087" n="0752b02"/>壽禪師云：向不遷境上，虗受輪迴。於無縛法中，自
<lb ed="X" n="0254a03"/><lb ed="R087" n="0752b03"/>生繫縛。上文皆是頓信本無生死，頓信本無無明。且
<lb ed="X" n="0254a04"/><lb ed="R087" n="0752b04"/>文殊一章經文之意，大分不出於此四段。其四段
<lb ed="X" n="0254a05"/><lb ed="R087" n="0752b05"/>者：一標示眞宗，二推究妄宰，三釋成因地，四結牒
<lb ed="X" n="0254a06"/><lb ed="R087" n="0752b06"/>問詞。且標示眞宗者，以頓宗之法，先且就圓覺體
<lb ed="X" n="0254a07"/><lb ed="R087" n="0752b07"/>上，上至四聖，下至六凡，具有此之覺性。此之覺性，
<lb ed="X" n="0254a08"/><lb ed="R087" n="0752b08"/>上無菩提可求，下無衆生可度，中無萬行可脩。心
<lb ed="X" n="0254a09"/><lb ed="R087" n="0752b09"/>佛與衆生，是三無差別。然後方說迷眞逐妄，遂推
<lb ed="X" n="0254a10"/><lb ed="R087" n="0752b10"/>究妄宰之源，返妄歸眞，悟此圓覺之性。其次釋成
<lb ed="X" n="0254a11"/><lb ed="R087" n="0752b11"/>因地者，方答文殊請問世尊，昔日創初起一念，如
<lb ed="X" n="0254a12"/><lb ed="R087" n="0752b12"/>何脩淸淨心地法門之文。答意旣同，故內結緤所
<lb ed="X" n="0254a13"/><lb ed="R087" n="0752b13"/>問之詞也。</p>
<lb ed="X" n="0254a14"/><lb ed="R087" n="0752b14"/><p xml:id="pX10p0254a1401">四明聰講師曰：一切衆生，本來是佛。佛自生迷，迷
<lb ed="X" n="0254a15"/><lb ed="R087" n="0752b15"/>生爲佛。佛若不迷，生卽是佛。生若是佛，卽無輪迴。
<lb ed="X" n="0254a16"/><lb ed="R087" n="0752b16"/>眞隨妄，佛卽是生。是故說名輪轉生死。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0254a17"/><lb ed="R087" n="0752b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0254a1701">善男子！如來因地脩圓覺者，知是空華卽無輪轉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0254a18"/><lb ed="R087" n="0752b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0254a1801">初脩圓覺者，知生滅相如彼空華，生滅頓空卽無
<lb ed="X" n="0254a19"/><lb ed="R087" n="0753a01"/>輪轉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0254a20"/><lb ed="R087" n="0753a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0254a2001">亦無身心，受彼生死。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0254a21"/><lb ed="R087" n="0753a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0254a2101">旣無輪轉，身心亦空。身心旣空，生死安寄？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0254a22"/><lb ed="R087" n="0753a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0254a2201">非作故無，本性無故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0254a23"/><lb ed="R087" n="0753a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0254a2301">非作爲然後無，性本淸淨無故。</p>
<lb ed="X" n="0254a24"/><lb ed="R087" n="0753a06"/><p xml:id="pX10p0254a2401">西蜀復庵暉禪師曰：顯示此卽依眞悟妄，頓出生
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0254b" n="0254b"/>
<lb ed="X" n="0254b01"/><lb ed="R087" n="0753a07"/>死也。脩圓覺者，牒前所標，卽依眞也。知是空華者，
<lb ed="X" n="0254b02"/><lb ed="R087" n="0753a08"/>此悟妄也。卽無輪轉者，此無生死之法也。亦無身
<lb ed="X" n="0254b03"/><lb ed="R087" n="0753a09"/>心受彼生死者，此無生死之人也。此上皆頓出生
<lb ed="X" n="0254b04"/><lb ed="R087" n="0753a10"/>死。前文殊請問：如來本起因地法門，如何脩證？此
<lb ed="X" n="0254b05"/><lb ed="R087" n="0753a11"/>下方牒答云：十方諸佛，創初根本，發起一念，因脩
<lb ed="X" n="0254b06"/><lb ed="R087" n="0753a12"/>心地圓覺者，莫不皆如上文宣說。依眞悟妄，頓出
<lb ed="X" n="0254b07"/><lb ed="R087" n="0753a13"/>生死，謂悟知五蘊、十二處、十八界，一切諸法，皆如
<lb ed="X" n="0254b08"/><lb ed="R087" n="0753a14"/>空華、陽焰、夢幻、泡影，非眞實有，便免得生死輪轉。
<lb ed="X" n="0254b09"/><lb ed="R087" n="0753a15"/>何也？丸丹一粒，點鐵成金；至理一言，轉凡成聖。到
<lb ed="X" n="0254b10"/><lb ed="R087" n="0753a16"/>此境界，非唯無生死之法，抑亦無生死之人。所以
<lb ed="X" n="0254b11"/><lb ed="R087" n="0753a17"/>疏云：外遺世界，內脫身心。不計身故，身同虗空；不
<lb ed="X" n="0254b12"/><lb ed="R087" n="0753a18"/>計心故，心同法界也。非作故無，本性無故者，世尊
<lb ed="X" n="0254b13"/><lb ed="R087" n="0753b01"/>到此，所謂一等爲人須爲徹。又恐一切衆生疑情，
<lb ed="X" n="0254b14"/><lb ed="R087" n="0753b02"/>以謂十方如來，於無量劫中，入觀脩六度萬行，方
<lb ed="X" n="0254b15"/><lb ed="R087" n="0753b03"/>得無生死。且凡夫不曾入觀脩行，如何便說得無
<lb ed="X" n="0254b16"/><lb ed="R087" n="0753b04"/>生死？故吿之曰：不是諸佛入觀造作，而後方得無
<lb ed="X" n="0254b17"/><lb ed="R087" n="0753b05"/>生死。自是本性之上，從本<anchor xml:id="nkr_note_add_0254b1701" n="0254b1701"/><anchor xml:id="beg0254b1701" n="0254b1701"/>已<anchor xml:id="end0254b1701"/>來，無欠無餘，無脩無
<lb ed="X" n="0254b18"/><lb ed="R087" n="0753b06"/>證，無生無死。所以道：莫將閑學解，埋沒祖師心。懶
<lb ed="X" n="0254b19"/><lb ed="R087" n="0753b07"/>瓚云：妙性及靈臺，何曾受薰鍊？圭峯昔在遂州任
<lb ed="X" n="0254b20"/><lb ed="R087" n="0753b08"/>灌家，讀到此處，忽然大悟。何以知之？大鈔云：讀到
<lb ed="X" n="0254b21"/><lb ed="R087" n="0753b09"/>一二紙，忽然大悟。其一二紙，正當此也。</p>
<lb ed="X" n="0254b22"/><lb ed="R087" n="0753b10"/><p xml:id="pX10p0254b2201">四、明聰講師曰：善男子！如來因地至本性無故者。
<lb ed="X" n="0254b23"/><lb ed="R087" n="0753b11"/>如來因地爲凡夫，入山採樵，遇弗沙佛脩火光三
<lb ed="X" n="0254b24"/><lb ed="R087" n="0753b12"/>昧於岩穴間，以一偈七晝七夜讚佛云：天上天下
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0254c" n="0254c"/>
<lb ed="X" n="0254c01"/><lb ed="R087" n="0753b13"/>無如佛，十方世界亦無比，一切世間我盡見，世間
<lb ed="X" n="0254c02"/><lb ed="R087" n="0753b14"/>無有如佛者。因此精進，功超彌勒九劫。今知之一
<lb ed="X" n="0254c03"/><lb ed="R087" n="0753b15"/>字，卽上文圓照覺相也。圓照卽觀也，覺相卽境也。
<lb ed="X" n="0254c04"/><lb ed="R087" n="0753b16"/>以斯觀照斯境，此無明業識不得不轉爲明，卽此
<lb ed="X" n="0254c05"/><lb ed="R087" n="0753b17"/>空華全無明作，觀此無明卽空華相，全性爲華，全
<lb ed="X" n="0254c06"/><lb ed="R087" n="0753b18"/>華爲性，亦無無明，亦無無明盡，乃至無老死，亦無
<lb ed="X" n="0254c07"/><lb ed="R087" n="0754a01"/>老死盡，無苦集滅道，無智亦無得，證此境界，卽無
<lb ed="X" n="0254c08"/><lb ed="R087" n="0754a02"/>輪轉也。觀四大五陰皆空，故曰亦無身也。觀六塵
<lb ed="X" n="0254c09"/><lb ed="R087" n="0754a03"/>緣影亦空，卽無心也。旣無身心，誰受生死？旣無生
<lb ed="X" n="0254c10"/><lb ed="R087" n="0754a04"/>死，此生死無作故無，爲不作故無。須知凡夫性德
<lb ed="X" n="0254c11"/><lb ed="R087" n="0754a05"/>眞常，本無生死，五陰旣空，不容主宰所住，旣不住
<lb ed="X" n="0254c12"/><lb ed="R087" n="0754a06"/>生死，亦不住涅槃，亦不住聖，亦不居凡。當知此說
<lb ed="X" n="0254c13"/><lb ed="R087" n="0754a07"/>以性奪脩，成無作行，生死涅槃猶如作夢，故云非
<lb ed="X" n="0254c14"/><lb ed="R087" n="0754a08"/>作故無，本性無故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0254c15"/><lb ed="R087" n="0754a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0254c1501">彼知覺者，猶如虗空。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0254c16"/><lb ed="R087" n="0754a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0254c1601">覺上起知，所覺亦妄，如彼虗空，了非佛性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0254c17"/><lb ed="R087" n="0754a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0254c1701">知虗空者，卽空華相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0254c18"/><lb ed="R087" n="0754a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0254c1801">心執頑空，還歸色相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0254c19"/><lb ed="R087" n="0754a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0254c1901">亦不可說無知覺性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0254c20"/><lb ed="R087" n="0754a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0254c2001">不起斷滅之相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0254c21"/><lb ed="R087" n="0754a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0254c2101">有無俱遣，是則名爲，淨覺隨順。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0254c22"/><lb ed="R087" n="0754a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0254c2201">有知無知一無所著，故曰有無俱遣。淨覺隨順者，
<lb ed="X" n="0254c23"/><lb ed="R087" n="0754a17"/>覺性淸淨不立我相，故能隨順一切無所迷執，如
<lb ed="X" n="0254c24"/><lb ed="R087" n="0754a18"/>孔之絕四是也。</p>
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0255a" n="0255a"/>
<lb ed="X" n="0255a01"/><lb ed="R087" n="0754b01"/><p xml:id="pX10p0255a0101">西蜀復庵暉禪師曰：此因上文知是空華一句，又
<lb ed="X" n="0255a02"/><lb ed="R087" n="0754b02"/>恐脩行之人錯會坐在有知有覺之中，遂於此處
<lb ed="X" n="0255a03"/><lb ed="R087" n="0754b03"/>展轉拂去其能執蹤迹。文有四重：一拂覺妄之智，
<lb ed="X" n="0255a04"/><lb ed="R087" n="0754b04"/>二又泯其能拂之心，三遮斷滅之見，四總結離過。
<lb ed="X" n="0255a05"/><lb ed="R087" n="0754b05"/>依此四重拂迹，離過用心，方是眞正創初根本因
<lb ed="X" n="0255a06"/><lb ed="R087" n="0754b06"/>地。如文云：彼知覺者，猶如虗空，此第一重也。知虗
<lb ed="X" n="0255a07"/><lb ed="R087" n="0754b07"/>空者，卽空華相，此第二重也。亦不可說無知覺性，
<lb ed="X" n="0255a08"/><lb ed="R087" n="0754b08"/>此第三重也。有無俱遣，此第四重也。意謂彼知是
<lb ed="X" n="0255a09"/><lb ed="R087" n="0754b09"/>空華之人，雖然悟知得地水火風四大虗幻之法，
<lb ed="X" n="0255a10"/><lb ed="R087" n="0754b10"/>皆當體卽空，如大虗空中都無有物。雖然覺知妄
<lb ed="X" n="0255a11"/><lb ed="R087" n="0754b11"/>法皆無，只這能知如虗空之心，亦不是眞實，便與
<lb ed="X" n="0255a12"/><lb ed="R087" n="0754b12"/>前不覺空華一般。由前不覺之心，是於覺性上添
<lb ed="X" n="0255a13"/><lb ed="R087" n="0754b13"/>得一箇濃色空華。此覺知之智，又是於覺性上添
<lb ed="X" n="0255a14"/><lb ed="R087" n="0754b14"/>得一箇淡色空華。濃淡雖異，而空華卽同。謂之泰
<lb ed="X" n="0255a15"/><lb ed="R087" n="0754b15"/>山雖去，微塵猶存。又謂之前念是凡，後念是聖。前
<lb ed="X" n="0255a16"/><lb ed="R087" n="0754b16"/>念是病，後念是藥。病<anchor xml:id="nkr_note_add_0255a1601" n="0255a1601"/><anchor xml:id="beg0255a1601" n="0255a1601"/>已<anchor xml:id="end0255a1601"/>雖除，藥豈存之。樂天云：未
<lb ed="X" n="0255a17"/><lb ed="R087" n="0754b17"/>悟病時須去病，<anchor xml:id="nkr_note_add_0255a1701" n="0255a1701"/><anchor xml:id="beg0255a1701" n="0255a1701"/>已<anchor xml:id="end0255a1701"/>知空後莫依空。如僧問趙州云：
<lb ed="X" n="0255a18"/><lb ed="R087" n="0754b18"/>沈沈絕照時如何？州云：墮坑落壍了也。晦堂云：妄
<lb ed="X" n="0255a19"/><lb ed="R087" n="0755a01"/>病若忘眞藥盡，洞然明白舊時人。古云：藥是病，病
<lb ed="X" n="0255a20"/><lb ed="R087" n="0755a02"/>是藥，到頭兩事俱拈却。到此又不可說是我分上
<lb ed="X" n="0255a21"/><lb ed="R087" n="0755a03"/>一時無靈靈眞知覺性。若作此解，何異外道斷見。
<lb ed="X" n="0255a22"/><lb ed="R087" n="0755a04"/>然則於十二時中，畢竟如何用心。但將前不覺妄
<lb ed="X" n="0255a23"/><lb ed="R087" n="0755a05"/>執四大之心，幷次知覺執無之心，一時拂去，情盡
<lb ed="X" n="0255a24"/><lb ed="R087" n="0755a06"/>見除，面前依然露堂堂活鱍鱍回避不及底道理，
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0255b" n="0255b"/>
<lb ed="X" n="0255b01"/><lb ed="R087" n="0755a07"/>便是本來面目。圓覺之性，可以隨順勿背逆，可以
<lb ed="X" n="0255b02"/><lb ed="R087" n="0755a08"/>保護勿遺失，可以承當勿蹉過。如是則興運心行，
<lb ed="X" n="0255b03"/><lb ed="R087" n="0755a09"/>扣寂課虗，合掌低頭，聚沙畫地，莫不皆以成佛道。
<lb ed="X" n="0255b04"/><lb ed="R087" n="0755a10"/>如斯脩習，豈非正因。所以脩山主云：是柱不見柱，
<lb ed="X" n="0255b05"/><lb ed="R087" n="0755a11"/>非柱不見柱。是非<anchor xml:id="nkr_note_add_0255b0501" n="0255b0501"/><anchor xml:id="beg0255b0501" n="0255b0501"/>已<anchor xml:id="end0255b0501"/>去了，是非裏薦取。</p>
<lb ed="X" n="0255b06"/><lb ed="R087" n="0755a12"/><p xml:id="pX10p0255b0601">四、明<anchor xml:id="nkr_note_add_0255b0601" n="0255b0601"/><anchor xml:id="beg0255b0601" n="0255b0601"/>聰<anchor xml:id="end0255b0601"/>講師曰：彼知覺者，知者智也，覺者照也。此
<lb ed="X" n="0255b07"/><lb ed="R087" n="0755a13"/>之智照，亦云始覺。全本覺起，卽是凡夫見前一念
<lb ed="X" n="0255b08"/><lb ed="R087" n="0755a14"/>無明業識。脩三昧者，以此爲境，以此爲觀，爲生爲
<lb ed="X" n="0255b09"/><lb ed="R087" n="0755a15"/>住爲滅。又此妄覺，別無有體，以無明爲體。此無明
<lb ed="X" n="0255b10"/><lb ed="R087" n="0755a16"/>亦本無體，故云猶如虗空。又須知知虗空者，卽始
<lb ed="X" n="0255b11"/><lb ed="R087" n="0755a17"/>覺也。此始覺復覺虗空，卽空華相。此謂之智照於
<lb ed="X" n="0255b12"/><lb ed="R087" n="0755a18"/>境，境復照智。智照於境，曰空華相。境照於智，曰猶
<lb ed="X" n="0255b13"/><lb ed="R087" n="0755b01"/>如虗空。所以凡脩行者，不可癈此境智。若不用此
<lb ed="X" n="0255b14"/><lb ed="R087" n="0755b02"/>境智，則無始以來無明業識，如何消殞？故云亦不
<lb ed="X" n="0255b15"/><lb ed="R087" n="0755b03"/>可說無知覺性也。以此知覺性，雖從不覺而起，以
<lb ed="X" n="0255b16"/><lb ed="R087" n="0755b04"/>全本覺起於脩覺，有破惑之功，是不可癈也。業惑
<lb ed="X" n="0255b17"/><lb ed="R087" n="0755b05"/>若盡，如湯消水，能所俱亡，有無雙遣，唯眞如智獨
<lb ed="X" n="0255b18"/><lb ed="R087" n="0755b06"/>存。良由脩圓覺者，觀性德苦藥而興與拔，以卽理
<lb ed="X" n="0255b19"/><lb ed="R087" n="0755b07"/>毒害爲所消伏。脩性德三因，名性德行。報應二身，
<lb ed="X" n="0255b20"/><lb ed="R087" n="0755b08"/>卽名法身。盖以性而泯於脩，苦則<g ref="#CB15072">㧞</g>無拔相，毒則
<lb ed="X" n="0255b21"/><lb ed="R087" n="0755b09"/>消無消形，行乃則脩無脩，佛乃卽證無證。故得有
<lb ed="X" n="0255b22"/><lb ed="R087" n="0755b10"/>無俱遣，方名淨覺隨順也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0255b23"/><lb ed="R087" n="0755b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0255b2301">何以故？虗空性故，常不動故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0255b24"/><lb ed="R087" n="0755b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0255b2401">盖由性如虗空，常不動念之故。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0255c" n="0255c"/>
<lb ed="X" n="0255c01"/><lb ed="R087" n="0755b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0255c0101">如來藏中無起滅故，無知見故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0255c02"/><lb ed="R087" n="0755b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0255c0201">如來藏中，卽淨覺性中也。淨覺性中，本無生滅相，
<lb ed="X" n="0255c03"/><lb ed="R087" n="0755b15"/>本不立知見故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0255c04"/><lb ed="R087" n="0755b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0255c0401">如法界性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0255c05"/><lb ed="R087" n="0755b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0255c0501">圓覺性體如法界之廣，故曰如法界性也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0255c06"/><lb ed="R087" n="0755b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0255c0601">究竟圓滿徧十方故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0255c07"/><lb ed="R087" n="0756a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0255c0701">衆德具足，無有邊際。</p>
<lb ed="X" n="0255c08"/><lb ed="R087" n="0756a02"/><p xml:id="pX10p0255c0801">西蜀復庵暉禪師曰：此徵起拂迹之所以釋歸圓
<lb ed="X" n="0255c09"/><lb ed="R087" n="0756a03"/>實也。謂以何義故，前妄認四大，此念是幻，則可言
<lb ed="X" n="0255c10"/><lb ed="R087" n="0756a04"/>拂。今彼知覺者，此念是智，與覺性相應，何故亦拂
<lb ed="X" n="0255c11"/><lb ed="R087" n="0756a05"/>云耶？遂出所以云：虗空性故，常不動故。虗空說不
<lb ed="X" n="0255c12"/><lb ed="R087" n="0756a06"/>動，約寂說。大凡佛書故字在句末者，乃是出所以，
<lb ed="X" n="0255c13"/><lb ed="R087" n="0756a07"/>今有二故字是也。譬如虗空之中，山河大地，草木
<lb ed="X" n="0255c14"/><lb ed="R087" n="0756a08"/>叢林，種種之物，有盛有衰，有興有癈，有生有死。而
<lb ed="X" n="0255c15"/><lb ed="R087" n="0756a09"/>此虗空之性，寂然不動，本無生滅，本無去來。心於
<lb ed="X" n="0255c16"/><lb ed="R087" n="0756a10"/>一心，本無變易，本無動靜。非<anchor xml:id="nkr_note_add_0255c1601" n="0255c1601"/><anchor xml:id="beg0255c1601" n="0255c1601"/>已<anchor xml:id="end0255c1601"/>去，非未來，非現在。
<lb ed="X" n="0255c17"/><lb ed="R087" n="0756a11"/>所以道：諸法從本來，寂滅無所動。楞嚴云：佛吿阿
<lb ed="X" n="0255c18"/><lb ed="R087" n="0756a12"/>難：汝觀世間可作之法，皆從變滅，然終不聞爛壞
<lb ed="X" n="0255c19"/><lb ed="R087" n="0756a13"/>虗空。此上虗空性故，常不動故二句，乃諸法不動
<lb ed="X" n="0255c20"/><lb ed="R087" n="0756a14"/>之義。下文並是顯上亦復如是。如來藏者，在纏謂
<lb ed="X" n="0255c21"/><lb ed="R087" n="0756a15"/>之如來藏，出纏號大法身。及在有情數中，曰如來
<lb ed="X" n="0255c22"/><lb ed="R087" n="0756a16"/>藏。在無情數中，曰法界性。其理則一。藏有隱覆義，
<lb ed="X" n="0255c23"/><lb ed="R087" n="0756a17"/>含攝義。謂一切衆生，皆有此如來之性，被貪嗔癡
<lb ed="X" n="0255c24"/><lb ed="R087" n="0756a18"/>無明煩惱之所隱覆，不能發現。雖然如是，而此藏
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0256a" n="0256a"/>
<lb ed="X" n="0256a01"/><lb ed="R087" n="0756b01"/>中常含攝一切？河沙功德。又如來藏是總，下無起
<lb ed="X" n="0256a02"/><lb ed="R087" n="0756b02"/>滅故、無知見故是別，此是空如來藏。如法界性，究
<lb ed="X" n="0256a03"/><lb ed="R087" n="0756b03"/>竟圓滿，徧十方故，此亦是別，此是不空如來藏。然
<lb ed="X" n="0256a04"/><lb ed="R087" n="0756b04"/>脫離一切煩惱，謂之空如來藏；具過？河沙不思議
<lb ed="X" n="0256a05"/><lb ed="R087" n="0756b05"/>佛法，謂之不空如來藏。且空如來藏卽是離過，不
<lb ed="X" n="0256a06"/><lb ed="R087" n="0756b06"/>空如來藏卽是具德。又如來藏卽是因中之果。何
<lb ed="X" n="0256a07"/><lb ed="R087" n="0756b07"/>謂因中之果？謂因地中便能含攝果地中一切功
<lb ed="X" n="0256a08"/><lb ed="R087" n="0756b08"/>德。以如來是果，藏是衆生煩惱所覆曰藏，爲此藏
<lb ed="X" n="0256a09"/><lb ed="R087" n="0756b09"/>中有如來，故名如來藏。此六釋之中，當有財釋。何
<lb ed="X" n="0256a10"/><lb ed="R087" n="0756b10"/>謂之有財釋？恐相濫。大凡作釋，有濫方作釋，無則
<lb ed="X" n="0256a11"/><lb ed="R087" n="0756b11"/>不必作。此有財釋者，恐謂藏便是如來，而藏不是
<lb ed="X" n="0256a12"/><lb ed="R087" n="0756b12"/>如來，爲藏中有如來，故曰如來藏。如櫃不是金，緣
<lb ed="X" n="0256a13"/><lb ed="R087" n="0756b13"/>櫃中有金，故曰金櫃。無起滅者，此釋前妄認四大
<lb ed="X" n="0256a14"/><lb ed="R087" n="0756b14"/>爲自身相等文，此是起能執迷心。見有生有死無
<lb ed="X" n="0256a15"/><lb ed="R087" n="0756b15"/>知見者，此釋前彼知覺者猶如處空等文，此是起
<lb ed="X" n="0256a16"/><lb ed="R087" n="0756b16"/>能覺悟之智。達無生死，謂見生死起時，卽云執情；
<lb ed="X" n="0256a17"/><lb ed="R087" n="0756b17"/>達生死滅時，卽云知覺。今如來藏中，迷時生死不
<lb ed="X" n="0256a18"/><lb ed="R087" n="0756b18"/>曾起，此乃無迷；悟時生死不曾滅，此乃無悟。無迷
<lb ed="X" n="0256a19"/><lb ed="R087" n="0757a01"/>故無起滅，無悟故無知見。所謂實際理地，不受一
<lb ed="X" n="0256a20"/><lb ed="R087" n="0757a02"/>塵，更無一法可當情如。法界性者，此下乃不空如
<lb ed="X" n="0256a21"/><lb ed="R087" n="0757a03"/>來藏。法界性與如來藏，其體則同，其義則別。別有
<lb ed="X" n="0256a22"/><lb ed="R087" n="0757a04"/>二意：在有情數中，名如來藏；在無情數中，名法界
<lb ed="X" n="0256a23"/><lb ed="R087" n="0757a05"/>性。究則初也，竟則終也。從初至終，堅窮三際，始終
<lb ed="X" n="0256a24"/><lb ed="R087" n="0757a06"/>常然。圓則周徧虗空，滿則衆德具足。意謂此不空
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0256b" n="0256b"/>
<lb ed="X" n="0256b01"/><lb ed="R087" n="0757a07"/>如來藏，竪窮三際，橫徧十方，從本<anchor xml:id="nkr_note_add_0256b0101" n="0256b0101"/><anchor xml:id="beg0256b0101" n="0256b0101"/>已<anchor xml:id="end0256b0101"/>來，自性滿足
<lb ed="X" n="0256b02"/><lb ed="R087" n="0757a08"/>一切功德。所謂自體有智慧光明義、徧照法界義、
<lb ed="X" n="0256b03"/><lb ed="R087" n="0757a09"/>眞實識知義、自性淸淨義、常樂我淨義、淸凉不變義，
<lb ed="X" n="0256b04"/><lb ed="R087" n="0757a10"/>具足如是過於恒河不離不斷不思議佛法，無有
<lb ed="X" n="0256b05"/><lb ed="R087" n="0757a11"/>欠少，更不須減舊添新，滅惑生智。所以古德云：汝
<lb ed="X" n="0256b06"/><lb ed="R087" n="0757a12"/>等諸人，但先覓取一箇悟門。若悟之後，所有世間
<lb ed="X" n="0256b07"/><lb ed="R087" n="0757a13"/>工巧伎藝、書數筭計、文章道德，種種奇特之事，一
<lb ed="X" n="0256b08"/><lb ed="R087" n="0757a14"/>時具足。但令心得應眞，神通相好，不求自至。更不
<lb ed="X" n="0256b09"/><lb ed="R087" n="0757a15"/>須苦志勞形，役心去學，便與黃面老子若符合節。
<lb ed="X" n="0256b10"/><lb ed="R087" n="0757a16"/>以是離過具德，合於本覺。將此爲本脩行，始得名
<lb ed="X" n="0256b11"/><lb ed="R087" n="0757a17"/>爲正因。</p>
<lb ed="X" n="0256b12"/><lb ed="R087" n="0757a18"/><p xml:id="pX10p0256b1201">四、明聰講師曰：此節經意，謂前有無，俱遣淨覺，隨
<lb ed="X" n="0256b13"/><lb ed="R087" n="0757b01"/>順明觀，成相不動，卽今刹那之念，而能盡未來際，
<lb ed="X" n="0256b14"/><lb ed="R087" n="0757b02"/>作三千化事。此之刹那，卽法界故，有何窮盡？故云
<lb ed="X" n="0256b15"/><lb ed="R087" n="0757b03"/>虗空性故。微塵本含法界，芥子常納須彌，因果互
<lb ed="X" n="0256b16"/><lb ed="R087" n="0757b04"/>融，色心不二，故曰不動。藏者，卽或藏、定藏、因果藏、
<lb ed="X" n="0256b17"/><lb ed="R087" n="0757b05"/>佛性常住藏、祕密藏，總取包含爲義。此言如來藏
<lb ed="X" n="0256b18"/><lb ed="R087" n="0757b06"/>性也。藏性卽第一義諦，不生不滅，無去無來，通三
<lb ed="X" n="0256b19"/><lb ed="R087" n="0757b07"/>際，亘十方，豈容有起有滅？有起滅者，非如來藏，卽
<lb ed="X" n="0256b20"/><lb ed="R087" n="0757b08"/>四大、五陰、根、塵、識，此則有起滅也。若如來藏，無生
<lb ed="X" n="0256b21"/><lb ed="R087" n="0757b09"/>死，無涅槃，無凡無聖，非如非異，非染非淨，故諸佛
<lb ed="X" n="0256b22"/><lb ed="R087" n="0757b10"/>之所師，衆生之體性。經云：法華經藏，深固幽遠，無
<lb ed="X" n="0256b23"/><lb ed="R087" n="0757b11"/>知見者，無身心相。如法界性者，法界卽十界法，六
<lb ed="X" n="0256b24"/><lb ed="R087" n="0757b12"/>凡四聖也。大圓覺性，廓十法界，界界互融，出生無
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0256c" n="0256c"/>
<lb ed="X" n="0256c01"/><lb ed="R087" n="0757b13"/>盡。自行則淨穢亡泯，無不空中；化他則帝網交羅，
<lb ed="X" n="0256c02"/><lb ed="R087" n="0757b14"/>三千皆假。故曰究竟圓滿徧十方，卽數上十界也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0256c03"/><lb ed="R087" n="0757b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0256c0301">是則名爲因地法行。菩薩因此於大乘中發淸淨心，
<lb ed="X" n="0256c04"/><lb ed="R087" n="0757b16"/>末世衆生依此脩行不墮邪見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0256c05"/><lb ed="R087" n="0757b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0256c0501">西蜀復庵暉禪師曰：此結牒問詞。蓋初文殊諸問
<lb ed="X" n="0256c06"/><lb ed="R087" n="0757b18"/>了悟覺性及發菩提心，幷爲末代衆生。世尊到此
<lb ed="X" n="0256c07"/><lb ed="R087" n="0758a01"/>結答云：如我上來所說，此無明者，非實有體，知是
<lb ed="X" n="0256c08"/><lb ed="R087" n="0758a02"/>空華，卽無輪轉，乃至有無俱遣。如來藏無迷無悟，
<lb ed="X" n="0256c09"/><lb ed="R087" n="0758a03"/>只此便是發心，只此便是末代衆生脩行之要路。
<lb ed="X" n="0256c10"/><lb ed="R087" n="0758a04"/>除此之外，餘皆落邪見。</p>
<lb ed="X" n="0256c11"/><lb ed="R087" n="0758a05"/><p xml:id="pX10p0256c1101">四明聰講師曰：<anchor xml:id="nkr_note_add_0256c1101" n="0256c1101"/><anchor xml:id="beg0256c1101" n="0256c1101"/>已<anchor xml:id="end0256c1101"/>上文殊發此三問，世尊一一答
<lb ed="X" n="0256c12"/><lb ed="R087" n="0758a06"/>三問，以物來斯現，鏡像分明，其間被未曉者老婆
<lb ed="X" n="0256c13"/><lb ed="R087" n="0758a07"/>心切，重說偈言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0256c14"/><lb ed="R087" n="0758a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0256c1401">爾時，世尊次重宣此義而說偈言：</p>
<lb ed="X" n="0256c15"/><lb ed="R087" n="0758a09"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0256c1501"><l>文殊汝當知，</l><l>一切諸如來，</l><l>從於本因地，</l>
<lb ed="X" n="0256c16"/><lb ed="R087" n="0758a10"/><l>皆以智慧覺，</l><l>了達於無明。</l><l>知彼如空華，</l>
<lb ed="X" n="0256c17"/><lb ed="R087" n="0758a11"/><l>卽能免流轉。</l><l>又如夢中人，</l><l>醒時不可得。</l>
<lb ed="X" n="0256c18"/><lb ed="R087" n="0758a12"/><l>覺者如虗空，</l><l>平等不動轉，</l><l>覺徧十方界。</l>
<lb ed="X" n="0256c19"/><lb ed="R087" n="0758a13"/><l>卽得成佛道。</l><l>衆幻滅無處，</l><l>成道亦無得，</l>
<lb ed="X" n="0256c20"/><lb ed="R087" n="0758a14"/><l>本性圓滿故，</l><l>菩薩於此中，</l><l>能發菩提心。</l>
<lb ed="X" n="0256c21"/><lb ed="R087" n="0758a15"/><l>末世諸衆生，</l><l>脩此免邪見。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0256c22"/><lb ed="R087" n="0758a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0256c2201">西蜀復庵暉禪師曰：大凡偈有四種：一曰數，卽西
<lb ed="X" n="0256c23"/><lb ed="R087" n="0758a17"/>域以三十二字爲一偈，如云華嚴十萬偈等；二曰
<lb ed="X" n="0256c24"/><lb ed="R087" n="0758a18"/>諷頌，卽孤起不與長行相應者；三曰應頌，與長行
<pb ed="X" xml:id="X10.0253.0257a" n="0257a"/>
<lb ed="X" n="0257a01"/><lb ed="R087" n="0758b01"/>相應故；四曰集施，以少言攝多義故。今卽第三，梵
<lb ed="X" n="0257a02"/><lb ed="R087" n="0758b02"/>云秪夜，此云應頌，頌長行故。或爲鈍根重說，或爲
<lb ed="X" n="0257a03"/><lb ed="R087" n="0758b03"/>後來之徒，或爲增明前說。今先以長行及偈諷相
<lb ed="X" n="0257a04"/><lb ed="R087" n="0758b04"/>望，有五對，謂長有偈無、長廣偈略、長離偈合、長先
<lb ed="X" n="0257a05"/><lb ed="R087" n="0758b05"/>偈後、長隱偈顯。亦可反是言之，只如此偈中云能
<lb ed="X" n="0257a06"/><lb ed="R087" n="0758b06"/>發菩提心一句，皆是長隱偈顯，長行只云發淸淨
<lb ed="X" n="0257a07"/><lb ed="R087" n="0758b07"/>心是也。其他以偈詞照長行，則文義可見，後諸偈
<lb ed="X" n="0257a08"/><lb ed="R087" n="0758b08"/>中皆例此矣。</p>
<lb ed="X" n="0257a09"/><lb ed="R087" n="0758b09"/><p xml:id="pX10p0257a0901">四明聰講師曰：如來說一代時敎，大小乘有九部
<lb ed="X" n="0257a10"/><lb ed="R087" n="0758b10"/>十二部，此經具有之。卽此長行爲之散華一部，重
<lb ed="X" n="0257a11"/><lb ed="R087" n="0758b11"/>說偈爲之貫華亦一部。佛世時，人以華來供佛前，
<lb ed="X" n="0257a12"/><lb ed="R087" n="0758b12"/>風飄去後，以線貫之，故曰貫華也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0257a13"/><lb ed="R087" n="0758b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0257a1301">唐圭峯定慧禪師宗密頌文殊菩薩章曰：</p>
<lb ed="X" n="0257a14"/><lb ed="R087" n="0758b14"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0257a1401"><l>妙德初徵本起因，</l><l>曾知離病可脩眞。</l>
<lb ed="X" n="0257a15"/><lb ed="R087" n="0758b15"/><l>陀羅尼門周法界，</l><l>大圓覺海絕涯津。</l>
<lb ed="X" n="0257a16"/><lb ed="R087" n="0758b16"/><l>無明夢裏迷緣影，</l><l>翳眼花中妄執身。</l>
<lb ed="X" n="0257a17"/><lb ed="R087" n="0758b17"/><l>忽然夢醒翳花滅，</l><l>何曾動著本來人。</l></lg>
<lb ed="X" n="0257a18"/><lb ed="R087" n="0758b18"/><p xml:id="pX10p0257a1801">文殊菩薩章終一</p></cb:div>
</cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0238a0901" to="#end0238a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">刺</lem><rdg wit="#wit.orig">剌</rdg></app>
<app from="#beg0238a0902" to="#end0238a0902"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0238b1201" to="#end0238b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0238b1801" to="#end0238b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0239b2201" to="#end0239b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0240a1101" to="#end0240a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">諡</lem><rdg wit="#wit.orig">謚</rdg></app>
<app from="#beg0240c2201" to="#end0240c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0241a1301" to="#end0241a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0242b2101" to="#end0242b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0244a1801" to="#end0244a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0245a0301" to="#end0245a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0245a1001" to="#end0245a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0245b1101" to="#end0245b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0245b1801" to="#end0245b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0245c0401" to="#end0245c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0245c1801" to="#end0245c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0246b2001" to="#end0246b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0246c1401" to="#end0246c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0246c2201" to="#end0246c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0247b0201" to="#end0247b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0248b0401" to="#end0248b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0248c0401" to="#end0248c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">識</lem><rdg wit="#wit.orig">織</rdg></app>
<app from="#beg0248c1101" to="#end0248c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0249a2001" to="#end0249a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0249b0501" to="#end0249b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0249b0701" to="#end0249b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0249c2101" to="#end0249c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0250b0701" to="#end0250b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0250c1501" to="#end0250c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0251b0501" to="#end0251b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0251b0801" to="#end0251b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0251b1001" to="#end0251b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0251c0201" to="#end0251c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">摶</lem><rdg wit="#wit.orig">搏</rdg></app>
<app from="#beg0252a2201" to="#end0252a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0252b0301" to="#end0252b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0252b1201" to="#end0252b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0252b2101" to="#end0252b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0252c0401" to="#end0252c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0252c1101" to="#end0252c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0252c1401" to="#end0252c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0253a0901" to="#end0253a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0253a1001" to="#end0253a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0253a1201" to="#end0253a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">氷<note type="cf1">X10n0253_p0253b01</note><note type="cf2">疑前人於字旁加黑點意指該字有疑義。</note></lem><rdg wit="#wit.orig">[＊]永</rdg></app>
<app from="#beg0253c1701" to="#end0253c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0253c1901" to="#end0253c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0254b1701" to="#end0254b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0255a1601" to="#end0255a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0255a1701" to="#end0255a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0255b0501" to="#end0255b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0255b0601" to="#end0255b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">聰</lem><rdg wit="#wit.orig">總</rdg></app>
<app from="#beg0255c1601" to="#end0255c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0256b0101" to="#end0256b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0256c1101" to="#end0256c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0238001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238001">光上惜佚失十三字詰二十字</note>
<note n="0238002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238002">誼字原本不明</note>
<note n="0238003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238003">裴休及宗＊寶序旣載於第十五套圓覺經畧疏故今略之（寶ハ密ナリ。圓覺經略疏 No. 247，第9卷所収。<g ref="#CB18834">󴦒</g>）</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0238a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0238a0901">刺【CB】，剌【卍續】</note>
<note n="0238a0902" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0238a0902">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0238b1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0238b1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0238b1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0238b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0239b2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0239b2201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0240a1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0240a1101">諡【CB】，謚【卍續】</note>
<note n="0240c2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0240c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0241a1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0241a1301">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0242b2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0242b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0244a1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0244a1801">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0245a0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0245a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0245a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0245a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0245b1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0245b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0245b1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0245b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0245c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0245c0401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0245c1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0245c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0246b2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0246b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0246c1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0246c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0246c2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0246c2201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0247b0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0247b0201">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0248b0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0248b0401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0248c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0248c0401">識【CB】，織【卍續】</note>
<note n="0248c1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0248c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0249a2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0249a2001">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0249b0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0249b0501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0249b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0249b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0249c2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0249c2101">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0250b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0250b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0250c1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0250c1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0251b0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0251b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0251b0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0251b0801">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0251b1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0251b1001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0251c0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0251c0201">摶【CB】，搏【卍續】</note>
<note n="0252a2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0252a2201">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0252b0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0252b0301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0252b1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0252b1201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0252b2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0252b2101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0252c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0252c0401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0252c1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0252c1101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0252c1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0252c1401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0253a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0253a0901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0253a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0253a1001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0253a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0253a1201">氷【CB】，[＊]永【卍續】</note>
<note n="0253c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0253c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0253c1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0253c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0254b1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0254b1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0255a1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0255a1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0255a1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0255a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0255b0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0255b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0255b0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0255b0601">聰【CB】，總【卍續】</note>
<note n="0255c1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0255c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0256b0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0256b0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0256c1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0256c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>