<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X10n0254">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 254 圓覺經心鏡</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 254 圓覺經心鏡</title>
			<author>宋 智聰述</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.shin</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>6卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">10</idno>.<idno type="no">254</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">圓覺經心鏡</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識，古籍酷 AI 自動標點引擎提供新式標點初稿</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>AI 標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00224">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00224</charName>
				<mapping cb:dec="983264" type="PUA">U+F00E0</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2DE73</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[王*梨]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05418">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05418</charName>
				<mapping cb:dec="988458" type="PUA">U+F152A</mapping>
			<mapping type="unicode">U+458D</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>虔</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[虔-文+ㄆ]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15106">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15106</charName>
				<mapping cb:dec="998146" type="PUA">U+F3B02</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+9B31</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鬱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[鬱-山+止]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15131">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15131</charName>
				<mapping cb:dec="998171" type="PUA">U+F3B1B</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>邦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[邱-丘+(看-目)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17529">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17529</charName>
				<mapping cb:dec="1000569" type="PUA">U+F4479</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>[錹-月+用]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2005-12-07T13:35:13">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0378a" n="0378a"/>
<lb ed="X" n="0378a01"/>
<lb ed="X" n="0378a02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 254-A 圓覺經心鏡序</cb:mulu><head>No. 254-A
<lb ed="X" n="0378a03"/><lb ed="R093" n="0945a01"/> 圓覺經心鏡序。</head>
<lb ed="X" n="0378a04"/>
<lb ed="X" n="0378a05"/><lb ed="R093" n="0945a02"/><p xml:id="pX10p0378a0501">原聖建名，蓋爲開深進始，咸令視聽俱成解脫良因。
<lb ed="X" n="0378a06"/><lb ed="R093" n="0945a03"/>尋途趣遠，理極元明；繡淡精微，緣無自性。護善遮惡，
<lb ed="X" n="0378a07"/><lb ed="R093" n="0945a04"/>故曰總持；止散澄昏，名爲圓覺。但群生未寤，日用蔽
<lb ed="X" n="0378a08"/><lb ed="R093" n="0945a05"/>於塵勞；迷失本心，窮露不知旋復。假十二位大士，請
<lb ed="X" n="0378a09"/><lb ed="R093" n="0945a06"/>發潮音；演二十五定輪，心通法遍。遂使妄情頓歇，空
<lb ed="X" n="0378a10"/><lb ed="R093" n="0945a07"/>華無結實因由；聞復醫除，分別絕緣塵影事。旣多弘
<lb ed="X" n="0378a11"/><lb ed="R093" n="0945a08"/>闡，孰爲敷揚？念昔截舌，以讚圓乘；故今投針，似覺有
<lb ed="X" n="0378a12"/><lb ed="R093" n="0945a09"/>地。<note place="inline">智聰</note>蚤登台嶺，晚會淸修，遇慈室每講斯經，閱圭
<lb ed="X" n="0378a13"/><lb ed="R093" n="0945a10"/>峯諸家疏記，鈎深索隱，各具雌黃。且夫<anchor xml:id="nkr_note_add_0378a1301" n="0378a1301"/><anchor xml:id="beg0378a1301" n="0378a1301"/>采<anchor xml:id="end0378a1301"/>幽蘭者，寧
<lb ed="X" n="0378a14"/><lb ed="R093" n="0945a11"/>唯於楚澤？求美玉者，奚必於荆山？況摭言辨惑，豈限
<lb ed="X" n="0378a15"/><lb ed="R093" n="0945a12"/>於宗徒？披礫揀金，何嫌於取捨？媿蠡管之見，不足以
<lb ed="X" n="0378a16"/><lb ed="R093" n="0945a13"/>道鳴；悲末葉之秋，聊伸於墜緖。惟通心君子，知我於
<lb ed="X" n="0378a17"/><lb ed="R093" n="0945a14"/>是非之間，亦會我言詮之外。或者曰：理雖無於私隱，
<lb ed="X" n="0378a18"/><lb ed="R093" n="0945a15"/>妍醜未易彰之，故出圓覺心鏡以示之。一致於此，孰
<lb ed="X" n="0378a19"/><lb ed="R093" n="0945a16"/>能隱乎？</p><p xml:id="pX10p0378a1904" cb:place="inline">時
<lb ed="X" n="0378a20" type="honorific"/><lb ed="R093" n="0945a17"/>皇宋寶慶丁亥夏六月立秋日，　前住台州赤城山崇
<lb ed="X" n="0378a21"/><lb ed="R093" n="0945a18"/>善敎寺<note place="inline">釋智聰</note>序。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0378a22"/>
<lb ed="X" n="0378a23"/>
<lb ed="X" n="0378a24"/>
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0378b" n="0378b"/>
<lb ed="X" n="0378b01"/>
<lb ed="X" n="0378b02"/>
<lb ed="X" n="0378b03"/>
<lb ed="X" n="0378b04"/><lb ed="R093" n="0945b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">圓覺經心鏡目次</cb:mulu><head><anchor xml:id="nkr_note_orig_0378001" n="0378001"/>圓覺經心鏡目次</head>
<lb ed="X" n="0378b05"/><lb ed="R093" n="0945b02"/>
<lb ed="X" n="0378b06"/><lb ed="R093" n="0945b03"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX10p0378b0601">卷第一
<lb ed="X" n="0378b07"/><lb ed="R093" n="0945b04"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX10p0378b0701">自序</item>
<lb ed="X" n="0378b08"/><lb ed="R093" n="0945b05"/><item xml:id="itemX10p0378b0801"><name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩章</item><item xml:id="itemX10p0378b0808">普賢菩薩章</item></list></item>
<lb ed="X" n="0378b09"/><lb ed="R093" n="0945b06"/><item xml:id="itemX10p0378b0901">卷第二
<lb ed="X" n="0378b10"/><lb ed="R093" n="0945b07"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX10p0378b1001">普眼菩薩章</item><item xml:id="itemX10p0378b1006"><name role="" type="person">金剛藏菩薩</name>章</item></list></item>
<lb ed="X" n="0378b11"/><lb ed="R093" n="0945b08"/><item xml:id="itemX10p0378b1101">卷第三
<lb ed="X" n="0378b12"/><lb ed="R093" n="0945b09"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX10p0378b1201">彌勒菩薩章</item><item xml:id="itemX10p0378b1206">淸淨慧菩薩章</item></list></item>
<lb ed="X" n="0378b13"/><lb ed="R093" n="0945b10"/><item xml:id="itemX10p0378b1301">卷第四
<lb ed="X" n="0378b14"/><lb ed="R093" n="0945b11"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX10p0378b1401">威德自在菩薩章</item><item xml:id="itemX10p0378b1408">辨音菩薩章</item></list></item>
<lb ed="X" n="0378b15"/><lb ed="R093" n="0945b12"/><item xml:id="itemX10p0378b1501">卷第五
<lb ed="X" n="0378b16"/><lb ed="R093" n="0945b13"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX10p0378b1601">淨諸業障菩薩章</item><item xml:id="itemX10p0378b1608"><name role="" type="person">普覺菩薩</name>章</item></list></item>
<lb ed="X" n="0378b17"/><lb ed="R093" n="0945b14"/><item xml:id="itemX10p0378b1701">卷第六
<lb ed="X" n="0378b18"/><lb ed="R093" n="0945b15"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX10p0378b1801">圓覺菩薩章</item><item xml:id="itemX10p0378b1806">賢善首菩薩章</item></list></item></list>
<lb ed="X" n="0378b19"/><lb ed="R093" n="0945b16"/>
<lb ed="X" n="0378b20"/><lb ed="R093" n="0945b17"/><p xml:id="pX10p0378b2001">圓覺經心鏡目次<note place="inline">終</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0378b21"/>
<lb ed="X" n="0378b22"/>
<lb ed="X" n="0378b23"/>
<lb ed="X" n="0378b24"/>
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0378c" n="0378c"/>
<lb ed="X" n="0378c01"/>
<lb ed="X" n="0378c02"/>
<lb ed="X" n="0378c03"/>
<lb ed="X" n="0378c04"/>
<lb ed="X" n="0378c05"/><cb:docNumber>No. 254</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0378c06"/><lb ed="R093" n="0946a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>大方廣圓覺修多羅了義經心鏡卷第一</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0378c07"/>
<lb ed="X" n="0378c08"/><lb ed="R093" n="0946a02"/><byline cb:type="author">前住台州赤城山崇善敎寺釋智聦述</byline>
<lb ed="X" n="0378c09"/><lb ed="R093" n="0946a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">經題</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0378c0901">大方廣圓覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0378c10"/><lb ed="R093" n="0946a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0378c1001">此經迺窮理盡性之書，潔靜精微之敎，部雖屬於
<lb ed="X" n="0378c11"/><lb ed="R093" n="0946a05"/>方等，敎味唯歸一圓。瞿曇示因地之良規，妙德啓
<lb ed="X" n="0378c12"/><lb ed="R093" n="0946a06"/>修行之正路，故褒之以大方廣，實之以修多羅。今
<lb ed="X" n="0378c13"/><lb ed="R093" n="0946a07"/>言圓卽大也，曰規；覺卽方也，曰矩。蓋聖人用此模
<lb ed="X" n="0378c14"/><lb ed="R093" n="0946a08"/>範衆生，能成十方諸佛軌則，名善法行也。又圓是
<lb ed="X" n="0378c15"/><lb ed="R093" n="0946a09"/>圓融，覺是覺性，眞覺之性，圓融之道，如大海水，澄
<lb ed="X" n="0378c16"/><lb ed="R093" n="0946a10"/>湛圓融。楞嚴云：覺海性澄圓，圓澄覺元妙。又圓則
<lb ed="X" n="0378c17"/><lb ed="R093" n="0946a11"/>寂也，覺則照也，照而常寂故曰圓，寂而常照故曰
<lb ed="X" n="0378c18"/><lb ed="R093" n="0946a12"/>覺。覺取照義，圓取寂義，照而寂，寂而照，寂照同源，
<lb ed="X" n="0378c19"/><lb ed="R093" n="0946a13"/>故曰圓澄覺元妙。此非獨取廣大無邊之義爲圓
<lb ed="X" n="0378c20"/><lb ed="R093" n="0946a14"/>覺，須知衆生旅泊三界，生死結根，無明業識，非圓
<lb ed="X" n="0378c21"/><lb ed="R093" n="0946a15"/>覺寂照之功，幻翳空華，孰能銷殞？故圓覺之義，義
<lb ed="X" n="0378c22"/><lb ed="R093" n="0946a16"/>盡於斯。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0378c23"/><lb ed="R093" n="0946a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0378c2301">修多羅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0378c24"/><lb ed="R093" n="0946a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0378c2401">此翻契經，契理契機，故曰契經。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0379a" n="0379a"/>
<lb ed="X" n="0379a01"/><lb ed="R093" n="0946b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0379a0101">了義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0379a02"/><lb ed="R093" n="0946b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0379a0201">了義者，法華以前圓敎之外皆不了義，盖權實未
<lb ed="X" n="0379a03"/><lb ed="R093" n="0946b03"/>融故也。今旣聞開顯同法華之圓並爲了義，所以
<lb ed="X" n="0379a04"/><lb ed="R093" n="0946b04"/>事理圓融、因果頓足，佛法之妙豈復有過於此？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0379a05"/><lb ed="R093" n="0946b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0379a0501">經</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0379a06"/><lb ed="R093" n="0946b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0379a0601">經者，徑也。經由聖人心口，故得萬古同遵，百世不
<lb ed="X" n="0379a07"/><lb ed="R093" n="0946b07"/>易。準佛地論解，則能貫能攝。此方儒書，則訓法訓
<lb ed="X" n="0379a08"/><lb ed="R093" n="0946b08"/>常。餘如常釋，不復繁引。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0379a09"/><lb ed="R093" n="0946b09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">譯師</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0379a0901"><name role="" type="person">罽賓</name>沙門佛陀羅譯</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0379a10"/><lb ed="R093" n="0946b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0379a1001">沙門，或云桑門。肇云：出家都名。阿含經云：捨離恩
<lb ed="X" n="0379a11"/><lb ed="R093" n="0946b11"/>愛，出家修道，攝御諸根，不染外欲，故號沙門。郊祀
<lb ed="X" n="0379a12"/><lb ed="R093" n="0946b12"/>志云：沙門，漢言息心。削髮出家，絕情洗欲，而歸於
<lb ed="X" n="0379a13"/><lb ed="R093" n="0946b13"/>無爲也。瑞應云：息心達本源，故號爲沙門。梵語佛
<lb ed="X" n="0379a14"/><lb ed="R093" n="0946b14"/>陀多羅，唐言覺救，北印土<name role="" type="person">罽賓</name>人也。於東都白馬
<lb ed="X" n="0379a15"/><lb ed="R093" n="0946b15"/>寺，譯圓覺一部，不載歲月。譯者，易也。以彼方言，易
<lb ed="X" n="0379a16"/><lb ed="R093" n="0946b16"/>成華語也。<note place="inline">次序分</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0379a17"/><lb ed="R093" n="0946b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">序分</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0379a1701">如是！</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0379a18"/><lb ed="R093" n="0946b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0379a1801">理無不如之謂是，事無不是之謂如，亦是信順之
<lb ed="X" n="0379a19"/><lb ed="R093" n="0947a01"/>詞，文如理是也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0379a20"/><lb ed="R093" n="0947a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0379a2001">我聞：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0379a21"/><lb ed="R093" n="0947a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0379a2101">阿難！稱我者，非人我之我，謂方法皆備於我之我，
<lb ed="X" n="0379a22"/><lb ed="R093" n="0947a04"/>本是耳聞，蓋我是耳之主宰故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0379a23"/><lb ed="R093" n="0947a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0379a2301">一時。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0379a24"/><lb ed="R093" n="0947a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0379a2401">一者，多之所宗謂之一，又一之所起謂之時。又天
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0379b" n="0379b"/>
<lb ed="X" n="0379b01"/><lb ed="R093" n="0947a07"/>上人間長短不同，天竺國不分春夏秋冬，只云三
<lb ed="X" n="0379b02"/><lb ed="R093" n="0947a08"/>際<note place="inline">正月十六日至五月十五日名熟際，五月十六日至九月十五日名雨際，九月十六日至正月
<lb ed="X" n="0379b03"/><lb ed="R093" n="0947a09"/>十五日名寒際</note>。今言一時者，<anchor xml:id="nkr_note_add_0379b0301" n="0379b0301"/><anchor xml:id="beg0379b0301" n="0379b0301"/>已<anchor xml:id="end0379b0301"/>包四季故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0379b04"/><lb ed="R093" n="0947a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0379b0401">婆伽婆！</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0379b05"/><lb ed="R093" n="0947a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0379b0501">說經敎主卽佛也，亦曰婆伽婆，亦名薄伽梵。佛頂
<lb ed="X" n="0379b06"/><lb ed="R093" n="0947a12"/>云：十方薄伽梵，一路涅槃門。具足六義：自在、熾盛、
<lb ed="X" n="0379b07"/><lb ed="R093" n="0947a13"/>端嚴、名稱、吉祥、尊貴。如是六德義圓滿，應當總號
<lb ed="X" n="0379b08"/><lb ed="R093" n="0947a14"/>薄伽梵。諸經多稱爲佛，蓋譯師取與不同，非有他
<lb ed="X" n="0379b09"/><lb ed="R093" n="0947a15"/>也。今定說經，定是何身？所說佛有法身、報身、應身。
<lb ed="X" n="0379b10"/><lb ed="R093" n="0947a16"/>法身有二種：理體法身，用中法身。報身亦二種：有
<lb ed="X" n="0379b11"/><lb ed="R093" n="0947a17"/>自報、他報。應身亦二種：有勝應，有劣應。今定用中
<lb ed="X" n="0379b12"/><lb ed="R093" n="0947a18"/>法身亦曰他報，亦曰勝應，三身一體也。亦云卽生
<lb ed="X" n="0379b13"/><lb ed="R093" n="0947b01"/>身爲尊特身佛。蓋釋迦來此<name role="" type="person">南閻浮提</name>，八千返親
<lb ed="X" n="0379b14"/><lb ed="R093" n="0947b02"/>近父母生身，五十年說法，三百會談經，只此丈六
<lb ed="X" n="0379b15"/><lb ed="R093" n="0947b03"/>四八之相。華嚴云：父名淨飯，母名摩耶，吾名悉達。
<lb ed="X" n="0379b16"/><lb ed="R093" n="0947b04"/>但大小乘機見不同，大乘住地菩薩用業識見之，
<lb ed="X" n="0379b17"/><lb ed="R093" n="0947b05"/>卽此丈六卽尊特身，卽用中法身。龍女所贊微妙
<lb ed="X" n="0379b18"/><lb ed="R093" n="0947b06"/>淨法身，具相三十二也。二乘凡夫只用六識見是
<lb ed="X" n="0379b19"/><lb ed="R093" n="0947b07"/>父母生身三十二相，說小乘法同一座席，二見不
<lb ed="X" n="0379b20"/><lb ed="R093" n="0947b08"/>同。但此尊特身有二種：一者、示現尊特，如光明法
<lb ed="X" n="0379b21"/><lb ed="R093" n="0947b09"/>華，圓光一尋能照無量，凡窮一相皆不可得，如應
<lb ed="X" n="0379b22"/><lb ed="R093" n="0947b10"/>持不窮其頂，目連莫究其聲。外道欲量佛身，南山
<lb ed="X" n="0379b23"/><lb ed="R093" n="0947b11"/>斫丈六竹量之，佛頭在丈六竹上。古云：斫盡南山
<lb ed="X" n="0379b24"/><lb ed="R093" n="0947b12"/>竹，仍舊長丈六。二者、現起尊特，如十蓮華藏海微
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0379c" n="0379c"/>
<lb ed="X" n="0379c01"/><lb ed="R093" n="0947b13"/>塵相好。又十六觀經眞法身高六十萬億，眼如四
<lb ed="X" n="0379c02"/><lb ed="R093" n="0947b14"/>大海水，眉間白毫如五<name role="" type="person">須彌山</name>，皆是現起尊特也。
<lb ed="X" n="0379c03"/><lb ed="R093" n="0947b15"/>不思議德豈容凡夫以有思惟心之所測度也？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0379c04"/><lb ed="R093" n="0947b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0379c0401">入於神通大光明藏<note place="inline">至</note>於不二境現諸淨土。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0379c05"/><lb ed="R093" n="0947b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0379c0501">神名天心，通名慧性。大卽法身德，光卽般若德，明
<lb ed="X" n="0379c06"/><lb ed="R093" n="0947b18"/>卽解脫德。此之三德，會無量三諦法，歸秘密藏，包
<lb ed="X" n="0379c07"/><lb ed="R093" n="0948a01"/>一切善法曰藏。三昧，翻調直定。正受者，卽正心行
<lb ed="X" n="0379c08"/><lb ed="R093" n="0948a02"/>處也。三昧梵語，正受華言。今華梵双擧，其實一切
<lb ed="X" n="0379c09"/><lb ed="R093" n="0948a03"/>聖賢，皆用三昧正受爲出入之門。以無分別智，緣
<lb ed="X" n="0379c10"/><lb ed="R093" n="0948a04"/>無相理，故曰正心行處。光嚴者，卽了因智慧也。住
<lb ed="X" n="0379c11"/><lb ed="R093" n="0948a05"/>持者，卽緣因福德也。一切如來，皆用緣了二因莊
<lb ed="X" n="0379c12"/><lb ed="R093" n="0948a06"/>嚴，本有正因而成佛。是諸衆生者，諸之一字，不一
<lb ed="X" n="0379c13"/><lb ed="R093" n="0948a07"/>之辭。該十法界，皆云衆生。佛亦謂之無上衆生，性
<lb ed="X" n="0379c14"/><lb ed="R093" n="0948a08"/>淨之理，故曰覺地。在佛曰果，在衆生曰因。今將佛
<lb ed="X" n="0379c15"/><lb ed="R093" n="0948a09"/>果對衆生因地，並具圓覺妙明之性。無身心相，故
<lb ed="X" n="0379c16"/><lb ed="R093" n="0948a10"/>曰寂滅。亦無差別相，故曰平等。經中凡言十方，卽
<lb ed="X" n="0379c17"/><lb ed="R093" n="0948a11"/>是十法界也。今言十界，界界融通，入妙圓覺，故曰
<lb ed="X" n="0379c18"/><lb ed="R093" n="0948a12"/>圓滿。只一本覺眞如佛性，隨染淨緣，故曰不二。隨
<lb ed="X" n="0379c19"/><lb ed="R093" n="0948a13"/>順於不二境，正明現土，卽穢爲淨，卽娑婆穢，爲寂
<lb ed="X" n="0379c20"/><lb ed="R093" n="0948a14"/>光淨。行法云：釋迦牟尼，名毗盧遮那，徧一切處。其
<lb ed="X" n="0379c21"/><lb ed="R093" n="0948a15"/>佛住處，名常寂光。常波羅蜜所攝成處，我波羅蜜
<lb ed="X" n="0379c22"/><lb ed="R093" n="0948a16"/>所安立處，樂波羅蜜滅受想處，淨波羅蜜不住身
<lb ed="X" n="0379c23"/><lb ed="R093" n="0948a17"/>心相處，不見有無諸法相處。又十六觀經：佛與韋
<lb ed="X" n="0379c24"/><lb ed="R093" n="0948a18"/>提希夫人，現諸淨土。或有國土，純是蓮花。或有國
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0380a" n="0380a"/>
<lb ed="X" n="0380a01"/><lb ed="R093" n="0948b01"/>土，如玻<g ref="#CB00224">𭹳</g>鏡。或有國土，如自在天宮。豈非卽此靈
<lb ed="X" n="0380a02"/><lb ed="R093" n="0948b02"/>山，便是報國無上報事。不須壞此靈山，突出寂光。
<lb ed="X" n="0380a03"/><lb ed="R093" n="0948b03"/>恐人狐疑，不免諄複曉之。<note place="inline">以後列名位</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0380a04"/><lb ed="R093" n="0948b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380a0401">與大菩薩摩訶薩十萬人俱，其名曰：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0380a05"/><lb ed="R093" n="0948b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380a0501">梵語菩提薩埵，秦人好略略去提埵二字，只云菩
<lb ed="X" n="0380a06"/><lb ed="R093" n="0948b06"/>薩翻大道心成就衆生，亦可云菩提翻道又翻覺。
<lb ed="X" n="0380a07"/><lb ed="R093" n="0948b07"/>此十萬衆皆隣眞亞聖地住聖賢，或權或實或顯
<lb ed="X" n="0380a08"/><lb ed="R093" n="0948b08"/>或晦，同入寂光啓揚圓覺。此經不入二乘之手，不
<lb ed="X" n="0380a09"/><lb ed="R093" n="0948b09"/>列聲聞緣覺衆也。最後流通却列凡夫衆，<name role="" type="person">須彌山</name>
<lb ed="X" n="0380a10"/><lb ed="R093" n="0948b10"/>王幷吉槃荼火首金剛等，以知同在靈山，但凡聖
<lb ed="X" n="0380a11"/><lb ed="R093" n="0948b11"/>所見有異也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0380a12"/><lb ed="R093" n="0948b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380a1201"><name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩！</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0380a13"/><lb ed="R093" n="0948b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380a1301">文殊久成正覺，卽龍種上尊王佛，降尊就卑，佐輔
<lb ed="X" n="0380a14"/><lb ed="R093" n="0948b14"/>牟尼，又翻妙德，又曰妙首。昔因女人而發道心，又
<lb ed="X" n="0380a15"/><lb ed="R093" n="0948b15"/>昔爲妙光菩薩，化八王子次第成，最後第八王子
<lb ed="X" n="0380a16"/><lb ed="R093" n="0948b16"/>乃然灯佛。彼時釋迦爲儒童，買五莖蓮花供養然
<lb ed="X" n="0380a17"/><lb ed="R093" n="0948b17"/>灯，幷布髮掩泥。然灯與之授記曰：汝將來於五濁
<lb ed="X" n="0380a18"/><lb ed="R093" n="0948b18"/>世爲佛，號釋迦牟尼。以然灯往望妙光九代祖師
<lb ed="X" n="0380a19"/><lb ed="R093" n="0949a01"/>瞿曇，乃玄孫也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0380a20"/><lb ed="R093" n="0949a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380a2001">普賢菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0380a21"/><lb ed="R093" n="0949a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380a2101">曲濟無遺曰普，鄰極亞聖曰賢，乃東方寶威德上
<lb ed="X" n="0380a22"/><lb ed="R093" n="0949a04"/>王佛國菩薩也。聞靈山說法花經，法會將終方至。
<lb ed="X" n="0380a23"/><lb ed="R093" n="0949a05"/>駕白象王，入我娑婆，卽法花經勸發品也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0380a24"/><lb ed="R093" n="0949a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380a2401">普眼菩薩。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0380b" n="0380b"/>
<lb ed="X" n="0380b01"/><lb ed="R093" n="0949a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380b0101">徧觀爲義，普觀法界衆生，皆具大圓覺性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0380b02"/><lb ed="R093" n="0949a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380b0201"><name role="" type="person">金剛藏菩薩</name>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0380b03"/><lb ed="R093" n="0949a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380b0301">金取銛利爲義，剛則剛健，喩般若之慧能斷衆惑。
<lb ed="X" n="0380b04"/><lb ed="R093" n="0949a10"/>包覆因果善惡曰藏。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0380b05"/><lb ed="R093" n="0949a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380b0501">彌勒菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0380b06"/><lb ed="R093" n="0949a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380b0601">翻。慈氏，姓也。<name role="" type="person">阿逸多</name>，字也。昔爲國王，駕白象遊城
<lb ed="X" n="0380b07"/><lb ed="R093" n="0949a13"/>外，其象見野雌象而欲性狂發，王幾失命，乃懲治
<lb ed="X" n="0380b08"/><lb ed="R093" n="0949a14"/>調象人。象人答王曰：其象本自可調，爲見野象欲
<lb ed="X" n="0380b09"/><lb ed="R093" n="0949a15"/>心發生，不然請王令調之。象至王前燒紅鐵彈丸
<lb ed="X" n="0380b10"/><lb ed="R093" n="0949a16"/>曰：汝於王得罪，令吞銕丸。令象開口吞之，丸從後
<lb ed="X" n="0380b11"/><lb ed="R093" n="0949a17"/>出跪而伏調。王見是事發慈悲心，故以姓號慈氏
<lb ed="X" n="0380b12"/><lb ed="R093" n="0949a18"/>也。王曰：汝旣能調，如何令之有失？曰：臣能調象身，
<lb ed="X" n="0380b13"/><lb ed="R093" n="0949b01"/>不能調象心，其象心非臣之所能調。王曰：世間孰
<lb ed="X" n="0380b14"/><lb ed="R093" n="0949b02"/>有善調心者乎？曰：唯有佛善能調心。王往問佛，佛
<lb ed="X" n="0380b15"/><lb ed="R093" n="0949b03"/>曰：世間調心各有方法，調象調牛馬若干諸類，欲
<lb ed="X" n="0380b16"/><lb ed="R093" n="0949b04"/>調之無遏所欲，隨其所好而漸調之，如禽畜烏鳶
<lb ed="X" n="0380b17"/><lb ed="R093" n="0949b05"/>螻蟻之屬皆可調之。淨名云：先以欲鈎牽，後令入
<lb ed="X" n="0380b18"/><lb ed="R093" n="0949b06"/>佛智。其難調者唯世人心爾。古云：高可射，深可釣，
<lb ed="X" n="0380b19"/><lb ed="R093" n="0949b07"/>唯有人心咫尺間，咫尺人心難可料。所以須菩提
<lb ed="X" n="0380b20"/><lb ed="R093" n="0949b08"/>首問降心，此經示二十五定輪、三種妙觀，正是調
<lb ed="X" n="0380b21"/><lb ed="R093" n="0949b09"/>心之術。人心散卽用止止之，止卽息攀緣之心也。
<lb ed="X" n="0380b22"/><lb ed="R093" n="0949b10"/>昏卽用觀觀之，其昏卽朗。止觀乃明靜之法，明靜
<lb ed="X" n="0380b23"/><lb ed="R093" n="0949b11"/>卽寂照，散卽止寂也，昏卽觀照也。以此爲藥，無明
<lb ed="X" n="0380b24"/><lb ed="R093" n="0949b12"/>之病不遠而復也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0380c" n="0380c"/>
<lb ed="X" n="0380c01"/><lb ed="R093" n="0949b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380c0101">淸淨慧菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0380c02"/><lb ed="R093" n="0949b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380c0201">澄心如月，虗<anchor xml:id="nkr_note_add_0380c0201" n="0380c0201"/><anchor xml:id="beg0380c0201" n="0380c0201"/>己<anchor xml:id="end0380c0201"/>若潭，月皎潭淸，神淸慧朗，斯之謂
<lb ed="X" n="0380c03"/><lb ed="R093" n="0949b15"/>歟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0380c04"/><lb ed="R093" n="0949b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380c0401">威德自在菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0380c05"/><lb ed="R093" n="0949b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380c0501">圭峰云：三藏成就，功用猛利，邪魔不能嬈，妄惑不
<lb ed="X" n="0380c06"/><lb ed="R093" n="0949b18"/>侵故也。今云人之動靜，莫過四威儀，行住坐臥，道
<lb ed="X" n="0380c07"/><lb ed="R093" n="0950a01"/>在乎動靜之間。此聖流行如象王，威如獅子，進退
<lb ed="X" n="0380c08"/><lb ed="R093" n="0950a02"/>以禮，折旋俯仰，威儀詳序，以模範後賢，故斯名不
<lb ed="X" n="0380c09"/><lb ed="R093" n="0950a03"/>朽也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0380c10"/><lb ed="R093" n="0950a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380c1001">辨音菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0380c11"/><lb ed="R093" n="0950a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380c1101">此菩薩善能辨別隨類圓音，故曰辨音。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0380c12"/><lb ed="R093" n="0950a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380c1201">淨諸業障菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0380c13"/><lb ed="R093" n="0950a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380c1301">一切業障，盡依四相而生。此菩薩身、口、意三業，如
<lb ed="X" n="0380c14"/><lb ed="R093" n="0950a08"/>珠玉無瑕玼，泯絕諸惡，奉行衆善。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0380c15"/><lb ed="R093" n="0950a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380c1501"><name role="" type="person">普覺菩薩</name>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0380c16"/><lb ed="R093" n="0950a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380c1601">自覺亦能覺他，念起卽覺。是也覺，非也覺，覺是覺
<lb ed="X" n="0380c17"/><lb ed="R093" n="0950a11"/>非。所以針艾隨身，膏肓之鬼自懼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0380c18"/><lb ed="R093" n="0950a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380c1801">圓覺菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0380c19"/><lb ed="R093" n="0950a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380c1901">理無不圓，事無不覺，故曰圓覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0380c20"/><lb ed="R093" n="0950a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380c2001">賢善首菩薩等。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0380c21"/><lb ed="R093" n="0950a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380c2101">近聖曰賢，順理曰善，故曰賢。善首一會，法衆十萬
<lb ed="X" n="0380c22"/><lb ed="R093" n="0950a16"/>人俱，故曰等。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0380c23"/><lb ed="R093" n="0950a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380c2301">而爲上首，與諸眷屬皆入三昧，同住如來平等法會。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0380c24"/><lb ed="R093" n="0950a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380c2401">十二開士，皆唱導之師，故曰上首。與諸眷屬者，則
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0381a" n="0381a"/>
<lb ed="X" n="0381a01"/><lb ed="R093" n="0950b01"/>十萬人俱是也。後歎德云皆入三昧，卽大光明藏
<lb ed="X" n="0381a02"/><lb ed="R093" n="0950b02"/>也。謂法界圓融，眞如淸淨，因人果人，同住一處，故
<lb ed="X" n="0381a03"/><lb ed="R093" n="0950b03"/>曰同住平等法會。<note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0381a0301" n="0381a0301"/><anchor xml:id="beg0381a0301" n="0381a0301"/>已<anchor xml:id="end0381a0301"/>說列衆竟，次說申請。○讚許。○佇聽。○正答。此四科章章一
<lb ed="X" n="0381a04"/><lb ed="R093" n="0950b04"/>同，下不重出。申請又分三科：初進問威儀，○二正陳辭句，○三展<g ref="#CB05418">䖍</g>誠。初釋進問威儀。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0381a05"/><lb ed="R093" n="0950b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正宗分</cb:mulu><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2"><name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0381a0501">於是<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩<note place="inline">至</note>長跪叉手而白佛言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0381a06"/><lb ed="R093" n="0950b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0381a0601">諸經皆云爾時，唯此經獨言於是者，蓋此間不列
<lb ed="X" n="0381a07"/><lb ed="R093" n="0950b07"/>雜衆，首列二六大士名目於前，故臨文但云於是，
<lb ed="X" n="0381a08"/><lb ed="R093" n="0950b08"/>亦躡上之辭，發語之端。若云爾時，只當爾之時，非
<lb ed="X" n="0381a09"/><lb ed="R093" n="0950b09"/>列名之始也。圭峰云：指注之辭。慈室云：兼發起，故
<lb ed="X" n="0381a10"/><lb ed="R093" n="0950b10"/>云於是。<note place="inline">二、正陳辭句，分二問。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0381a11"/><lb ed="R093" n="0950b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0381a1101">大悲世尊願爲諸來法衆<note place="inline">至</note>求大乘者不墮邪見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0381a12"/><lb ed="R093" n="0950b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0381a1201">一問如來本起淸淨因地法行<note place="inline">此問觀法，故云法行增深觀</note>。如
<lb ed="X" n="0381a13"/><lb ed="R093" n="0950b13"/>來本起因地有二種：一本門因地，如法花本門，壽
<lb ed="X" n="0381a14"/><lb ed="R093" n="0950b14"/>量如五百千萬億三千大千世界，抹爲微塵，一塵
<lb ed="X" n="0381a15"/><lb ed="R093" n="0950b15"/>爲一劫，我成佛來，復過於此，此非凡力所及也。二
<lb ed="X" n="0381a16"/><lb ed="R093" n="0950b16"/>迹門因地，遠推自大，通前覆講，及遇阿私仙，捨身
<lb ed="X" n="0381a17"/><lb ed="R093" n="0950b17"/>爲牀座，採薪汲水，爲求妙法，及中間遇然灯，買五
<lb ed="X" n="0381a18"/><lb ed="R093" n="0950b18"/>莖蓮花供養，布髮掩泥，蒙記爲釋迦牟尼，捨身求
<lb ed="X" n="0381a19"/><lb ed="R093" n="0951a01"/>偈，剜灯問法，飼虎代鴿，如是足跡可尋。今云本起
<lb ed="X" n="0381a20"/><lb ed="R093" n="0951a02"/>因地，乃跡中因地，此等皆以慈修身，非穢濁之行，
<lb ed="X" n="0381a21"/><lb ed="R093" n="0951a03"/>故曰淸淨。法行者，深觀也。法句經云：吾博學無厭，
<lb ed="X" n="0381a22"/><lb ed="R093" n="0951a04"/>奉法不懈，精進持戒，心不放逸，緣是得道，自致泥
<lb ed="X" n="0381a23"/><lb ed="R093" n="0951a05"/>洹。此非深觀，忍力修心，安能解黏去<anchor xml:id="nkr_note_add_0381a2301" n="0381a2301"/><anchor xml:id="beg0381a2301" n="0381a2301"/>縛<anchor xml:id="end0381a2301"/>，而成佛道？
<lb ed="X" n="0381a24"/><lb ed="R093" n="0951a06"/>故得妙德發揚，意在規凡入聖也。</p><p xml:id="pX10p0381a2414" cb:place="inline">二問：菩薩於大
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0381b" n="0381b"/>
<lb ed="X" n="0381b01"/><lb ed="R093" n="0951a07"/>乘中，發淸淨心，遠離諸病。菩薩發心，如善財南，求
<lb ed="X" n="0381b02"/><lb ed="R093" n="0951a08"/>見五十三善知識，皆云：我<anchor xml:id="nkr_note_add_0381b0201" n="0381b0201"/><anchor xml:id="beg0381b0201" n="0381b0201"/>已<anchor xml:id="end0381b0201"/>先發阿耨多羅三藐
<lb ed="X" n="0381b03"/><lb ed="R093" n="0951a09"/>三菩提心。又如常啼東，請求般若波羅蜜，賣身割
<lb ed="X" n="0381b04"/><lb ed="R093" n="0951a10"/>肉，供養曇無竭，聞法證無生忍。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0381001" n="0381001"/>菩陀波倫，打骨取
<lb ed="X" n="0381b05"/><lb ed="R093" n="0951a11"/>髓，以求般若。此等皆是菩薩爲法亡軀，遠離諸病。
<lb ed="X" n="0381b06"/><lb ed="R093" n="0951a12"/>行法經中，阿難亦發三問：一問：如來滅後，云何衆
<lb ed="X" n="0381b07"/><lb ed="R093" n="0951a13"/>生起菩薩心，修行方等經典，正念思惟一實境界？
<lb ed="X" n="0381b08"/><lb ed="R093" n="0951a14"/>二問：云何不失無上菩提之心？三問：云何復當不
<lb ed="X" n="0381b09"/><lb ed="R093" n="0951a15"/>斷煩惱，不離五欲，得淨諸根，滅除諸罪，父母所生
<lb ed="X" n="0381b10"/><lb ed="R093" n="0951a16"/>淸淨常眼，不斷五欲，而能得見諸障外事？此三問
<lb ed="X" n="0381b11"/><lb ed="R093" n="0951a17"/>略爾，廣如彼文，同是發淸淨心，遠離諸病。</p><p xml:id="pX10p0381b1117" cb:place="inline">三問，能
<lb ed="X" n="0381b12"/><lb ed="R093" n="0951a18"/>使未來末世衆生求大乘者，不墮邪見。法華云，此
<lb ed="X" n="0381b13"/><lb ed="R093" n="0951b01"/>經佛在世時，猶多怨嫉。況佛滅後，去聖逾遠。聖賢
<lb ed="X" n="0381b14"/><lb ed="R093" n="0951b02"/>隱伏，附佛法。外道增熾，多學邪空。訶佛毀敎，不存
<lb ed="X" n="0381b15"/><lb ed="R093" n="0951b03"/>土木，毀滅緣生。引不吉人，恣行非法。謂婬怒痴，盡
<lb ed="X" n="0381b16"/><lb ed="R093" n="0951b04"/>是菩提。豈知一慢尊容，長淪暗道。一輕聖典，永墜
<lb ed="X" n="0381b17"/><lb ed="R093" n="0951b05"/>邪林。自墜見坑，復引盲者。當此之際，孰能關正。故
<lb ed="X" n="0381b18"/><lb ed="R093" n="0951b06"/>文殊不憤，特啓激揚。爲末世衆生，箴此見病，故設
<lb ed="X" n="0381b19"/><lb ed="R093" n="0951b07"/>此問也。<note place="inline">問畢，三展誠。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0381b20"/><lb ed="R093" n="0951b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0381b2001">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0381b2001" n="0381b2001"/><anchor xml:id="beg0381b2001" n="0381b2001"/>已<anchor xml:id="end0381b2001"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0381b21"/><lb ed="R093" n="0951b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0381b2101">說如上語<anchor xml:id="nkr_note_add_0381b2101" n="0381b2101"/><anchor xml:id="beg0381b2101" n="0381b2101"/>已<anchor xml:id="end0381b2101"/>，四支及頭，如泰山崩，悉投於地。如是
<lb ed="X" n="0381b22"/><lb ed="R093" n="0951b10"/>頭面接足，歸命敬禮，周而復始。至于三請者，以表
<lb ed="X" n="0381b23"/><lb ed="R093" n="0951b11"/><g ref="#CB05418">䖍</g>誠之心也。<note place="inline">次讚許叙陳<anchor xml:id="nkr_note_orig_0381002" n="0381002"/>〔誠〕聽</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0381b24"/><lb ed="R093" n="0951b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0381b2401">爾時世尊吿<name role="" type="person">文殊師利</name><note place="inline">至</note>汝今諦聽，當爲汝說。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0381c" n="0381c"/>
<lb ed="X" n="0381c01"/><lb ed="R093" n="0951b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0381c0101">此經意讚其所請，叙其所陳，<anchor xml:id="note_star_1" n="0381002" type="star"/>誠其所聽<note place="inline">次佇聽</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0381c02"/><lb ed="R093" n="0951b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0381c0201">時<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩奉敎歡喜，及諸大衆默然而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0381c03"/><lb ed="R093" n="0951b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0381c0301">圭峰云：旣蒙許說，願樂欲聞。潔<anchor xml:id="nkr_note_add_0381c0301" n="0381c0301"/><anchor xml:id="beg0381c0301" n="0381c0301"/>己<anchor xml:id="end0381c0301"/>虗心，収視反聽
<lb ed="X" n="0381c04"/><lb ed="R093" n="0951b16"/>而寂嘿也。<note place="inline">次入正宗經文，答上三問。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0381c05"/><lb ed="R093" n="0951b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0381c0501">善男子！無上法王有大陀羅尼門，名爲：圓覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0381c06"/><lb ed="R093" n="0951b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0381c0601">世之爲王君臣朝會，統攝萬<g ref="#CB15131">邦</g>光宅天下，法王啓
<lb ed="X" n="0381c07"/><lb ed="R093" n="0952a01"/>運寂默以證眞，捨金輪而馭大千，耀玉毫而制法
<lb ed="X" n="0381c08"/><lb ed="R093" n="0952a02"/>界。涅槃云法無上者，涅槃是衆生，無上者佛是。陀
<lb ed="X" n="0381c09"/><lb ed="R093" n="0952a03"/>羅尼者，天台云：三昧與陀羅尼乃相成之法，相成
<lb ed="X" n="0381c10"/><lb ed="R093" n="0952a04"/>乃互具也。法花云：普現色身三昧與陀羅尼，猶是
<lb ed="X" n="0381c11"/><lb ed="R093" n="0952a05"/>解一切衆生語言陀羅尼。三昧者又名三摩提，翻
<lb ed="X" n="0381c12"/><lb ed="R093" n="0952a06"/>正心行處，亦云調直定，蓋從始以來常曲不端，得
<lb ed="X" n="0381c13"/><lb ed="R093" n="0952a07"/>此三昧故正心行處。陀羅尼翻能持，集聚種種善
<lb ed="X" n="0381c14"/><lb ed="R093" n="0952a08"/>法持令不散不失。又云遮持，能遮一切惡不善根
<lb ed="X" n="0381c15"/><lb ed="R093" n="0952a09"/>令不起故。又翻總持，若名若義行地功德皆悉任
<lb ed="X" n="0381c16"/><lb ed="R093" n="0952a10"/>持，故號總持。但三昧專論持善，陀羅尼兼遮惡義，
<lb ed="X" n="0381c17"/><lb ed="R093" n="0952a11"/>或相應或不相應，分二名義。行法云：心純是法與
<lb ed="X" n="0381c18"/><lb ed="R093" n="0952a12"/>法相應。又此陀羅尼三昧唯佛菩薩所行之法行，
<lb ed="X" n="0381c19"/><lb ed="R093" n="0952a13"/>持此法門得成佛道，所以不共二乘也。門者未必
<lb ed="X" n="0381c20"/><lb ed="R093" n="0952a14"/>專取出入爲義，自凡修因得入聖果以立門義。有
<lb ed="X" n="0381c21"/><lb ed="R093" n="0952a15"/>云：方便門、解脫門、普門、婆羅門等，豈專一義？今取
<lb ed="X" n="0381c22"/><lb ed="R093" n="0952a16"/>遮惡持善，如世兵甲之器，外遮鎗刀，內固名利衣
<lb ed="X" n="0381c23"/><lb ed="R093" n="0952a17"/>甲，卽今之圓覺也。遮其外惡，持其內善，但此覺性
<lb ed="X" n="0381c24"/><lb ed="R093" n="0952a18"/>俱攝百界千如善惡性相，故得遮六凡之惡，持四
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0382a" n="0382a"/>
<lb ed="X" n="0382a01"/><lb ed="R093" n="0952b01"/>聖之善。究論善惡，乃全性之善惡，諸佛所以不斷。
<lb ed="X" n="0382a02"/><lb ed="R093" n="0952b02"/>佛若斷此之惡，普現色身從何而立？當知圓融覺
<lb ed="X" n="0382a03"/><lb ed="R093" n="0952b03"/>性，運一切善，遮一切惡，心、佛、衆生三無差別。名爲
<lb ed="X" n="0382a04"/><lb ed="R093" n="0952b04"/>圓覺者，旣陀羅尼名爲圓覺，圓覺亦可爲陀羅尼，
<lb ed="X" n="0382a05"/><lb ed="R093" n="0952b05"/>但詮名有異，其體本同，如火名熱，亦名爲燒。陀羅
<lb ed="X" n="0382a06"/><lb ed="R093" n="0952b06"/>尼遮持義圓者，如珠走盤，圓無際故。覺者乃明義，
<lb ed="X" n="0382a07"/><lb ed="R093" n="0952b07"/>如十鏡環繞，中燃一灯，灯體交參，東西莫辨。須知
<lb ed="X" n="0382a08"/><lb ed="R093" n="0952b08"/>圓覺以百界千如爲體，緣生性具，各各自圓。但迷
<lb ed="X" n="0382a09"/><lb ed="R093" n="0952b09"/>之爲無明，悟之爲法性，故云：三千在理，同名無明；
<lb ed="X" n="0382a10"/><lb ed="R093" n="0952b10"/>三千果成，咸稱常樂；三千無改，無明卽明；三千並
<lb ed="X" n="0382a11"/><lb ed="R093" n="0952b11"/>常，俱體俱用。又須知照用同時，衆生無始，無明業
<lb ed="X" n="0382a12"/><lb ed="R093" n="0952b12"/>識非圓照覺相，以何遣迷？以何破障？故裴相國云：
<lb ed="X" n="0382a13"/><lb ed="R093" n="0952b13"/>統衆德而大備，爍群昏而獨照，故曰圓覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0382a14"/><lb ed="R093" n="0952b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0382a1401">流出一切淸淨眞如、菩提、涅槃及波羅蜜，敎授菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0382a15"/><lb ed="R093" n="0952b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0382a1501">圓覺妙心，具足十界百界千如三千世間，生佛依
<lb ed="X" n="0382a16"/><lb ed="R093" n="0952b16"/>正色心染淨諸法，故曰一切。以由圓覺無自性故，
<lb ed="X" n="0382a17"/><lb ed="R093" n="0952b17"/>遇染則情生，十界俱染。在理則性淨，十界俱淨。亦
<lb ed="X" n="0382a18"/><lb ed="R093" n="0952b18"/>非研究而然，乃本來淨也。今從淨緣修發，不改不
<lb ed="X" n="0382a19"/><lb ed="R093" n="0953a01"/>變，故曰淸淨眞如。菩提翻道，涅言不生，槃言不滅。
<lb ed="X" n="0382a20"/><lb ed="R093" n="0953a02"/>大道無形，不生不滅。波羅蜜翻到彼岸，<anchor xml:id="nkr_note_add_0382a2001" n="0382a2001"/><anchor xml:id="beg0382a2001" n="0382a2001"/>已<anchor xml:id="end0382a2001"/>攝六度，
<lb ed="X" n="0382a21"/><lb ed="R093" n="0953a03"/>一一度皆到彼岸。眞如，法身德也。菩提，般若德也。
<lb ed="X" n="0382a22"/><lb ed="R093" n="0953a04"/>涅槃，解脫德也。此之三德，皆從圓覺生，故云流出。
<lb ed="X" n="0382a23"/><lb ed="R093" n="0953a05"/>菩薩以此爲軌則，故曰敎授。衆生性具此三德，故
<lb ed="X" n="0382a24"/><lb ed="R093" n="0953a06"/>一念能感。佛證此，故無謀而應。神通用此，故化化
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0382b" n="0382b"/>
<lb ed="X" n="0382b01"/><lb ed="R093" n="0953a07"/>無窮。父子得此，故天性相關。知之者，可以脫生死，
<lb ed="X" n="0382b02"/><lb ed="R093" n="0953a08"/>度含靈。此圓覺之大略耳。<note place="inline">次牒其所間。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0382b03"/><lb ed="R093" n="0953a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0382b0301">一切如來本起因地，皆依圓照淸淨覺相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0382b04"/><lb ed="R093" n="0953a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0382b0401">三世十方，故曰一切。乘如實道，來成正覺，故曰如
<lb ed="X" n="0382b05"/><lb ed="R093" n="0953a11"/>來。圓照者，照之一字，卽三觀也。空觀破一切法，假
<lb ed="X" n="0382b06"/><lb ed="R093" n="0953a12"/>觀立一切法，中觀妙一切法，此三觀名三而體一
<lb ed="X" n="0382b07"/><lb ed="R093" n="0953a13"/>也。故云圓照者，圓融圓妙，三只是一，一卽是三，此
<lb ed="X" n="0382b08"/><lb ed="R093" n="0953a14"/>三立則俱立，破則俱破，亦云始覺。楞嚴云：妙奢摩
<lb ed="X" n="0382b09"/><lb ed="R093" n="0953a15"/>他，空一切法也。覺相者，卽眞諦、俗諦、中諦三諦也。
<lb ed="X" n="0382b10"/><lb ed="R093" n="0953a16"/>此三諦亦一體異名，全本覺而起，謂之不思議境
<lb ed="X" n="0382b11"/><lb ed="R093" n="0953a17"/>也。此之境智，境如砧，智如槌，砧槌鑪鞴，發躍中間，
<lb ed="X" n="0382b12"/><lb ed="R093" n="0953a18"/>無明業識，謂之淳朴，安能不變？無明卽明煩惱爲
<lb ed="X" n="0382b13"/><lb ed="R093" n="0953b01"/>菩提，苦道卽法身，不得此妙境智，無明不斷，佛道
<lb ed="X" n="0382b14"/><lb ed="R093" n="0953b02"/>如何得成？今人擔簦負笈，隻笠腰包，行盡無限之
<lb ed="X" n="0382b15"/><lb ed="R093" n="0953b03"/>山水，坐消數載之春風。達磨到梁，常以四卷楞伽
<lb ed="X" n="0382b16"/><lb ed="R093" n="0953b04"/>爲標準，故得十方諸佛、三世如來，莫不皆依圓照
<lb ed="X" n="0382b17"/><lb ed="R093" n="0953b05"/>淸淨覺相，是知經敎不可偏廢也。今恐多有不曉
<lb ed="X" n="0382b18"/><lb ed="R093" n="0953b06"/>境觀，錯用身心一生空過，再出境智爲入道之要，
<lb ed="X" n="0382b19"/><lb ed="R093" n="0953b07"/>莫嫌多事。然此境智，人皆知之，所解終成二物相
<lb ed="X" n="0382b20"/><lb ed="R093" n="0953b08"/>合，蓋以不曉境智之體故也。欲知境體，須簡頑境
<lb ed="X" n="0382b21"/><lb ed="R093" n="0953b09"/>及偏小妄心，假立眞如，此境安能與智不二？今依
<lb ed="X" n="0382b22"/><lb ed="R093" n="0953b10"/><name role="" type="person">馬鳴</name>立境體者，所謂本覺；其智體者，所謂始覺。故
<lb ed="X" n="0382b23"/><lb ed="R093" n="0953b11"/>起信論云：所言覺義者，謂心體離念。離念相者，等
<lb ed="X" n="0382b24"/><lb ed="R093" n="0953b12"/>虗空界，無所不遍。法界一相，卽是如來常住法身，
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0382c" n="0382c"/>
<lb ed="X" n="0382c01"/><lb ed="R093" n="0953b13"/>依此法身說名本覺。此覺是性，全性起修，名爲始
<lb ed="X" n="0382c02"/><lb ed="R093" n="0953b14"/>覺。論云：始覺者，卽同本覺。旣云離念，豈有思議？旣
<lb ed="X" n="0382c03"/><lb ed="R093" n="0953b15"/>等虗空，無所不遍，豈有一時、一塵、一心而非本覺
<lb ed="X" n="0382c04"/><lb ed="R093" n="0953b16"/>及始覺耶？是故得云：三世十方生佛依正爲所觀
<lb ed="X" n="0382c05"/><lb ed="R093" n="0953b17"/>境，三世十方生佛依正爲能觀智。境智名別，其體
<lb ed="X" n="0382c06"/><lb ed="R093" n="0953b18"/>不殊，是故能所二非二也。此不思議境智，一切如
<lb ed="X" n="0382c07"/><lb ed="R093" n="0954a01"/>來皆依圓照淸淨覺相成於佛道，到此不可不苦
<lb ed="X" n="0382c08"/><lb ed="R093" n="0954a02"/>口也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0382c09"/><lb ed="R093" n="0954a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0382c0901">永斷無明，方成佛道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0382c10"/><lb ed="R093" n="0954a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0382c1001">無明因何得斷？因圓照覺相也。圓照卽三觀，覺相
<lb ed="X" n="0382c11"/><lb ed="R093" n="0954a05"/>卽三諦。三諦，眞俗中道第一義也。三觀，空假中也。
<lb ed="X" n="0382c12"/><lb ed="R093" n="0954a06"/>向下二十五定輪，亦只三觀也。如世藥方治一切
<lb ed="X" n="0382c13"/><lb ed="R093" n="0954a07"/>衆生種種諸病，衆生生死結根無明妄識，非此爲
<lb ed="X" n="0382c14"/><lb ed="R093" n="0954a08"/>藥治之，無明安得永斷？故諸如來以如如智照如
<lb ed="X" n="0382c15"/><lb ed="R093" n="0954a09"/>如境，境智融<anchor xml:id="nkr_note_orig_0382001" n="0382001"/>融，妄識無逃避處，只得轉爲法性妄
<lb ed="X" n="0382c16"/><lb ed="R093" n="0954a10"/>識，只我見前一念虗妄浮心也。此虗妄雖本是佛
<lb ed="X" n="0382c17"/><lb ed="R093" n="0954a11"/>天然之性，爭柰逐迷。如演若達多晨朝以鏡照面，
<lb ed="X" n="0382c18"/><lb ed="R093" n="0954a12"/>頭在身上，放下鏡了，不見自頭，只一向問人討頭。
<lb ed="X" n="0382c19"/><lb ed="R093" n="0954a13"/>佛云：此人虗妄，顚倒心狂，其狂若歇，歇卽菩提。今
<lb ed="X" n="0382c20"/><lb ed="R093" n="0954a14"/>此妄心若歇，則無達多之狂。要破此迷，始由觀力
<lb ed="X" n="0382c21"/><lb ed="R093" n="0954a15"/>專假因緣。性欲爲因，師敎爲緣，因緣成觀，達本三
<lb ed="X" n="0382c22"/><lb ed="R093" n="0954a16"/>障，無明業識卽轉爲明，名菩提灯。若非感應因緣
<lb ed="X" n="0382c23"/><lb ed="R093" n="0954a17"/>之力，豈得無明永斷？故知成佛全假因緣也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0382c24"/><lb ed="R093" n="0954a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0382c2401">云何無明？善男子！一切衆生從無始來種種顚倒。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0383a" n="0383a"/>
<lb ed="X" n="0383a01"/><lb ed="R093" n="0954b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0383a0101">一切衆生，括十法界。從無始來，迷眞逐妄，爲風火
<lb ed="X" n="0383a02"/><lb ed="R093" n="0954b02"/>識。馳此一念無明業識，入父母胎，攬父母遺弃，爲
<lb ed="X" n="0383a03"/><lb ed="R093" n="0954b03"/>此色身，於中顚倒行事。如敎中文殊問淨名曰：善
<lb ed="X" n="0383a04"/><lb ed="R093" n="0954b04"/>不善以何爲本？曰：身爲本。又問：身孰爲本？曰：欲貪
<lb ed="X" n="0383a05"/><lb ed="R093" n="0954b05"/>爲本。曰：欲貪孰爲本？曰：虗妄分別爲本。曰：虗妄分
<lb ed="X" n="0383a06"/><lb ed="R093" n="0954b06"/>別孰爲本？曰：顚倒想爲本。曰：顚倒想孰爲本？曰：無
<lb ed="X" n="0383a07"/><lb ed="R093" n="0954b07"/>明爲本。曰：無明孰爲本？曰：無住爲本。<name role="" type="person">文殊師利</name>！從
<lb ed="X" n="0383a08"/><lb ed="R093" n="0954b08"/>無住本，立一切法。無住卽無明，無明卽法性。如氷
<lb ed="X" n="0383a09"/><lb ed="R093" n="0954b09"/>與水，水卽是氷，氷水無二也。四大三毒，爲身心之
<lb ed="X" n="0383a10"/><lb ed="R093" n="0954b10"/>病，而常情不覺。今佛反從無住本逆推，從無住生
<lb ed="X" n="0383a11"/><lb ed="R093" n="0954b11"/>顚倒，從顚倒生虗妄分別，從虗妄生欲貪，從欲貪
<lb ed="X" n="0383a12"/><lb ed="R093" n="0954b12"/>生身。身造善惡，皆生死本。究其元由，卽無明爲本。
<lb ed="X" n="0383a13"/><lb ed="R093" n="0954b13"/>今永斷無明，無明破卽轉爲法性，法性卽佛道也。
<lb ed="X" n="0383a14"/><lb ed="R093" n="0954b14"/><note place="inline">下引喩</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0383a15"/><lb ed="R093" n="0954b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0383a1501">猶如迷人，四方易處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0383a16"/><lb ed="R093" n="0954b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0383a1601">喩上無始以來，種種顚倒。東西南北，本來定位。遊
<lb ed="X" n="0383a17"/><lb ed="R093" n="0954b17"/>人自迷，不識定方。遂認南爲北，指東作西。非方位
<lb ed="X" n="0383a18"/><lb ed="R093" n="0954b18"/>之相易，迺迷者之自惑。過在迷人，不在方位。此一
<lb ed="X" n="0383a19"/><lb ed="R093" n="0955a01"/>節經意，皆因妄動其風火，識馳我入胎，攬其遺弃
<lb ed="X" n="0383a20"/><lb ed="R093" n="0955a02"/>之時。此時不識本來面目，故生下文妄認。<note place="inline">次明生法二空
<lb ed="X" n="0383a21"/><lb ed="R093" n="0955a03"/>境。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0383a22"/><lb ed="R093" n="0955a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0383a2201">妄認四大爲自身相，六塵緣影爲自心相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0383a23"/><lb ed="R093" n="0955a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0383a2301">此文正明生法二空境。妄認四大，四大性各自起
<lb ed="X" n="0383a24"/><lb ed="R093" n="0955a06"/>滅，不同業因緣，故名曰緣生。認之爲身，風火<anchor xml:id="nkr_note_add_0383a2401" n="0383a2401"/><anchor xml:id="beg0383a2401" n="0383a2401"/>摶<anchor xml:id="end0383a2401"/>識
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0383b" n="0383b"/>
<lb ed="X" n="0383b01"/><lb ed="R093" n="0955a07"/>入胎，攬赤白二滴，水大也。生髮毛爪齒皮肉，地大
<lb ed="X" n="0383b02"/><lb ed="R093" n="0955a08"/>也。認此爲身，生我所相，名色陰也。領納遺弃，卽受
<lb ed="X" n="0383b03"/><lb ed="R093" n="0955a09"/>陰也。內生苦樂，想陰也。隨業造作，名行陰也。識住
<lb ed="X" n="0383b04"/><lb ed="R093" n="0955a10"/>其中，名識陰也。此五陰亦名五蘊。至此且論在胎
<lb ed="X" n="0383b05"/><lb ed="R093" n="0955a11"/>受身，謂之生空境。色受想行識，衆共而生，故曰生
<lb ed="X" n="0383b06"/><lb ed="R093" n="0955a12"/>空，亦曰人空。相者，卽境也。旣認爲身相，豈非生空
<lb ed="X" n="0383b07"/><lb ed="R093" n="0955a13"/>境也。以上未涉根塵識也。至六塵緣影，方具根塵
<lb ed="X" n="0383b08"/><lb ed="R093" n="0955a14"/>識三。根卽六根，塵卽六塵，識卽六識也。此根塵識，
<lb ed="X" n="0383b09"/><lb ed="R093" n="0955a15"/>方涉外塵，遂起五欲境界。至此爲法空境。六根六
<lb ed="X" n="0383b10"/><lb ed="R093" n="0955a16"/>塵六識，三六十八，爲十八界，謂之諸法空相。旣云
<lb ed="X" n="0383b11"/><lb ed="R093" n="0955a17"/>爲自心相，相卽境也。此是法空境相。若能覺此四
<lb ed="X" n="0383b12"/><lb ed="R093" n="0955a18"/>大五陰皆空，根塵識三皆無我相，可謂四病出體。
<lb ed="X" n="0383b13"/><lb ed="R093" n="0955b01"/>小乘悟此，成阿羅漢。大乘菩薩，造境卽中。破無明，
<lb ed="X" n="0383b14"/><lb ed="R093" n="0955b02"/>證三德，成初住佛。法華三周授記作佛，卽初住佛
<lb ed="X" n="0383b15"/><lb ed="R093" n="0955b03"/>也。<note place="inline">下引喩明二空觀。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0383b16"/><lb ed="R093" n="0955b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0383b1601">譬彼病目，見空中華。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0383b17"/><lb ed="R093" n="0955b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0383b1701">無明爲病目，全空作華，故曰空華。若觀上四大五
<lb ed="X" n="0383b18"/><lb ed="R093" n="0955b06"/>陰本性空寂，一一皆是圓覺實性，則無是身相，故
<lb ed="X" n="0383b19"/><lb ed="R093" n="0955b07"/>曰生空。觀四大五陰不滅不破，則永受輪迴。楞嚴
<lb ed="X" n="0383b20"/><lb ed="R093" n="0955b08"/>云：見聞如幻瞖三界。若空華觀成，則身滅三界可
<lb ed="X" n="0383b21"/><lb ed="R093" n="0955b09"/>出也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0383b22"/><lb ed="R093" n="0955b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0383b2201">及第二月。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0383b23"/><lb ed="R093" n="0955b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0383b2301">此法空觀，只謂妄認六塵緣影爲實身心體。眼緣
<lb ed="X" n="0383b24"/><lb ed="R093" n="0955b12"/>色影，耳緣聲影，嗅香、甞味、覺觸乃至心緣法塵，此
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0383c" n="0383c"/>
<lb ed="X" n="0383c01"/><lb ed="R093" n="0955b13"/>緣塵心皆是虗妄。如揑目人見第二月，錯認月外
<lb ed="X" n="0383c02"/><lb ed="R093" n="0955b14"/>之月廼眞月之影爲月，非眞月也。阿難認聽法之
<lb ed="X" n="0383c03"/><lb ed="R093" n="0955b15"/>心爲心，佛咄叱爲非心，此乃法塵分別影事。是以
<lb ed="X" n="0383c04"/><lb ed="R093" n="0955b16"/>楞嚴七處徵心，八還辨見。今認六塵緣影爲自心
<lb ed="X" n="0383c05"/><lb ed="R093" n="0955b17"/>相，如認第二月影爲眞月，二影無差，皆是虗妄。若
<lb ed="X" n="0383c06"/><lb ed="R093" n="0955b18"/>能了緣塵二月本如來藏，見圓覺性，是則名爲法
<lb ed="X" n="0383c07"/><lb ed="R093" n="0956a01"/>空觀也。如前四大、五陰、六根、六塵，其體皆是無明
<lb ed="X" n="0383c08"/><lb ed="R093" n="0956a02"/>業識虗妄病源，並是眼病。雖分二空，如藥治病，但
<lb ed="X" n="0383c09"/><lb ed="R093" n="0956a03"/>求虗妄病消。今總歸一科，共釋病源，不出無明病
<lb ed="X" n="0383c10"/><lb ed="R093" n="0956a04"/>眼空花二月也。<note place="inline">下直喩前文。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0383c11"/><lb ed="R093" n="0956a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0383c1101">善男子！空實無華<note place="inline">至</note>亦復迷彼實華生處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0383c12"/><lb ed="R093" n="0956a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0383c1201">如人不識眞金，認鍮爲金。又不識瓜，認瓠爲瓜。金
<lb ed="X" n="0383c13"/><lb ed="R093" n="0956a07"/>鍮不辨，瓜瓠不分。不識眞空，認華爲空。以由迷眞
<lb ed="X" n="0383c14"/><lb ed="R093" n="0956a08"/>起妄，執妄爲眞。此猶衆生不知自<anchor xml:id="nkr_note_add_0383c1401" n="0383c1401"/><anchor xml:id="beg0383c1401" n="0383c1401"/>己<anchor xml:id="end0383c1401"/>是佛，迷爲衆
<lb ed="X" n="0383c15"/><lb ed="R093" n="0956a09"/>生造種種業，輪迴生死。若達無明業性本空，則無
<lb ed="X" n="0383c16"/><lb ed="R093" n="0956a10"/>是生死輪迴。病者是無明，只知無明業識，不知是
<lb ed="X" n="0383c17"/><lb ed="R093" n="0956a11"/>自<anchor xml:id="nkr_note_add_0383c1701" n="0383c1701"/><anchor xml:id="beg0383c1701" n="0383c1701"/>己<anchor xml:id="end0383c1701"/>眞空，故以翳目見是空華。若知花從翳生，則
<lb ed="X" n="0383c18"/><lb ed="R093" n="0956a12"/>知眞空不生花翳。不知瞖目生花，故以惑此虗空
<lb ed="X" n="0383c19"/><lb ed="R093" n="0956a13"/>自性。若知花從翳有，則不迷實花生處。只緣一著
<lb ed="X" n="0383c20"/><lb ed="R093" n="0956a14"/>不到處，滿盤空用心，<note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0383001" n="0383001"/>〔以〕出其過惡。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0383c21"/><lb ed="R093" n="0956a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0383c2101">由此妄有輪迴生死，故名無明。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0383c22"/><lb ed="R093" n="0956a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0383c2201">四大五陰，本如來藏，只緣自<anchor xml:id="nkr_note_add_0383c2201" n="0383c2201"/><anchor xml:id="beg0383c2201" n="0383c2201"/>己<anchor xml:id="end0383c2201"/>主宰，不守自性，妄
<lb ed="X" n="0383c23"/><lb ed="R093" n="0956a17"/>生愛欲，攬四緣生，爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0383c2301" n="0383c2301"/><anchor xml:id="beg0383c2301" n="0383c2301"/>己<anchor xml:id="end0383c2301"/>色身，因是輪迴，生死不息。
<lb ed="X" n="0383c24"/><lb ed="R093" n="0956a18"/>今推妄因業起，極其所起業性，體是無明，無明無
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0384a" n="0384a"/>
<lb ed="X" n="0384a01"/><lb ed="R093" n="0956b01"/>體，體是法性，如氷與水，二無二也。若不達性，生死
<lb ed="X" n="0384a02"/><lb ed="R093" n="0956b02"/>不了，如飛蛾赴明燭，不能自止，故曰無明<note place="inline">向下窮無明體</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0384a03"/><lb ed="R093" n="0956b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0384a0301">善男子！此無明者非實有體。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0384a04"/><lb ed="R093" n="0956b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0384a0401">無明無體，以法性爲體。無明轉爲明，如淸濁水，濁
<lb ed="X" n="0384a05"/><lb ed="R093" n="0956b05"/>爲本有。又推法性亦無自體，以無明爲體。冰以水
<lb ed="X" n="0384a06"/><lb ed="R093" n="0956b06"/>爲體，水以冰爲體。若無自性，遇緣成就也。又須知
<lb ed="X" n="0384a07"/><lb ed="R093" n="0956b07"/>悟了卽無明爲法性，迷時卽法性爲無明。其名雖
<lb ed="X" n="0384a08"/><lb ed="R093" n="0956b08"/>轉，其體不轉也。總是衆生一念妄心。若也離念，則
<lb ed="X" n="0384a09"/><lb ed="R093" n="0956b09"/>鐵牀非苦，變易非遷。故我佛圓明之體，卽是衆生
<lb ed="X" n="0384a10"/><lb ed="R093" n="0956b10"/>凡夫本具性德。故云，毗盧身土，不逾下凡之一念。
<lb ed="X" n="0384a11"/><lb ed="R093" n="0956b11"/>阿鼻依正，全處極聖之自心。<note place="inline">下引喩夢中人出無明無實體。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0384a12"/><lb ed="R093" n="0956b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0384a1201">如夢中人，夢時非無，及至於醒，了無所得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0384a13"/><lb ed="R093" n="0956b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0384a1301">須知無明有二義，一體空義，二成事義。云夢時非
<lb ed="X" n="0384a14"/><lb ed="R093" n="0956b14"/>無，乃成事義也。因無明心發，善惡之事成，及至於
<lb ed="X" n="0384a15"/><lb ed="R093" n="0956b15"/>醒，了無所得，此體空義也。醒時尙記夢中所作事，
<lb ed="X" n="0384a16"/><lb ed="R093" n="0956b16"/>則事事無實。可見體空者，雖曰無明無體，人人未
<lb ed="X" n="0384a17"/><lb ed="R093" n="0956b17"/>免全夢作醒，全體作夢。故云，人人盡道此身如夢，
<lb ed="X" n="0384a18"/><lb ed="R093" n="0956b18"/>何曾夢裡知身。<note place="inline">下引喩眞妄同源。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0384a19"/><lb ed="R093" n="0957a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0384a1901">如衆空華滅於虗空<note place="inline">至</note>何以故。無生處故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0384a20"/><lb ed="R093" n="0957a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0384a2001">此言眞妄同源。如衆空華，妄也；滅於虗空，眞也。空
<lb ed="X" n="0384a21"/><lb ed="R093" n="0957a03"/>本不曾生華，今何用論滅？言有滅者，<anchor xml:id="nkr_note_add_0384a2101" n="0384a2101"/><anchor xml:id="beg0384a2101" n="0384a2101"/>已<anchor xml:id="end0384a2101"/>知是妄；旣
<lb ed="X" n="0384a22"/><lb ed="R093" n="0957a04"/>知是妄，滅無生處。妄動而生，妄滅卽滅。本圓覺性，
<lb ed="X" n="0384a23"/><lb ed="R093" n="0957a05"/>誰生誰滅？衆生未滅，妄見生滅；諸佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0384a2301" n="0384a2301"/><anchor xml:id="beg0384a2301" n="0384a2301"/>已<anchor xml:id="end0384a2301"/>滅，寂滅爲
<lb ed="X" n="0384a24"/><lb ed="R093" n="0957a06"/>樂<note place="inline">下明妄動</note>。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0384b" n="0384b"/>
<lb ed="X" n="0384b01"/><lb ed="R093" n="0957a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0384b0101">一切衆生於無生中妄見生滅，是故說名輪轉生死。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0384b02"/><lb ed="R093" n="0957a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0384b0201">一切衆生，本來是佛。佛自生迷，迷生爲佛。佛若不
<lb ed="X" n="0384b03"/><lb ed="R093" n="0957a09"/>迷，生卽是佛。生若是佛，卽無輪迴。眞隨妄轉，佛卽
<lb ed="X" n="0384b04"/><lb ed="R093" n="0957a10"/>是生。是故說名輪轉生死。<note place="inline">下引<anchor xml:id="nkr_note_add_0384b0401" n="0384b0401"/><anchor xml:id="beg0384b0401" n="0384b0401"/>己<anchor xml:id="end0384b0401"/>自證因地，達本性空。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0384b05"/><lb ed="R093" n="0957a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0384b0501">善男子！如來因地修圓覺者<note place="inline">至</note>非作故無，本性無故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0384b06"/><lb ed="R093" n="0957a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0384b0601">如來因地爲凡夫，入山採樵，遇弗沙佛修火光三
<lb ed="X" n="0384b07"/><lb ed="R093" n="0957a13"/>昧於巖穴間，以一偈七晝七夜讚佛云：天上天下
<lb ed="X" n="0384b08"/><lb ed="R093" n="0957a14"/>無如佛，十方世界亦無比。一切世間我盡見，世間
<lb ed="X" n="0384b09"/><lb ed="R093" n="0957a15"/>無有如佛者。因此精進，功超彌勒九劫。今知之一
<lb ed="X" n="0384b10"/><lb ed="R093" n="0957a16"/>字，卽上文圓照覺相也。圓照卽觀也，覺相卽境也。
<lb ed="X" n="0384b11"/><lb ed="R093" n="0957a17"/>以斯觀照斯境，此無明業識，不得不轉爲明。卽此
<lb ed="X" n="0384b12"/><lb ed="R093" n="0957a18"/>空華，全無明作。觀此無明，卽空華相。全性爲華，全
<lb ed="X" n="0384b13"/><lb ed="R093" n="0957b01"/>華爲性。亦無無明，亦無無明盡。乃至無老死，亦無
<lb ed="X" n="0384b14"/><lb ed="R093" n="0957b02"/>老死盡。無苦集滅道，無智亦無得。證斯境界，卽無
<lb ed="X" n="0384b15"/><lb ed="R093" n="0957b03"/>輪轉也。觀四大五陰皆空，故曰亦無身也。觀六塵
<lb ed="X" n="0384b16"/><lb ed="R093" n="0957b04"/>緣影亦空，卽無心也。旣無身心，誰受生死。旣無生
<lb ed="X" n="0384b17"/><lb ed="R093" n="0957b05"/>死，此生死爲作故無，爲不作故無。須知凡夫性德
<lb ed="X" n="0384b18"/><lb ed="R093" n="0957b06"/>眞常，本無生死。五陰旣空，不容主宰所住。旣不住
<lb ed="X" n="0384b19"/><lb ed="R093" n="0957b07"/>生死，亦不住涅槃。亦不住聖，亦不居凡。當知此說，
<lb ed="X" n="0384b20"/><lb ed="R093" n="0957b08"/>以性奪修，成無作行。生死涅槃，猶如昨夢。故云非
<lb ed="X" n="0384b21"/><lb ed="R093" n="0957b09"/>作故無，本性無故也。<note place="inline">次展轉拂迹，釋成正因。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0384b22"/><lb ed="R093" n="0957b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0384b2201">彼知覺者猶如虗空<note place="inline">至</note>是則名爲淨覺隨順。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0384b23"/><lb ed="R093" n="0957b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0384b2301">彼知覺者，知者智也，覺者照也。此之智照，亦云始
<lb ed="X" n="0384b24"/><lb ed="R093" n="0957b12"/>覺。全本覺起，卽是凡夫見前一念無明業識。修三
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0384c" n="0384c"/>
<lb ed="X" n="0384c01"/><lb ed="R093" n="0957b13"/>昧者，以此爲境，以此爲觀，爲生爲住爲滅。又此妄
<lb ed="X" n="0384c02"/><lb ed="R093" n="0957b14"/>覺，則無有體，以無明爲體。此無明亦本無體，故云
<lb ed="X" n="0384c03"/><lb ed="R093" n="0957b15"/>猶如虗空。又須知知虗空者，卽始覺也。此始覺復
<lb ed="X" n="0384c04"/><lb ed="R093" n="0957b16"/>覺虗空，卽空華相。此謂之智照於境，境復照智。智
<lb ed="X" n="0384c05"/><lb ed="R093" n="0957b17"/>照於境，曰空華相。境照於智，曰猶如虗空。所以凡
<lb ed="X" n="0384c06"/><lb ed="R093" n="0957b18"/>修行者，不可廢此境智。若不用此境智，則無始以
<lb ed="X" n="0384c07"/><lb ed="R093" n="0958a01"/>來無明業識，如何銷殞？故云亦不可說無知覺性
<lb ed="X" n="0384c08"/><lb ed="R093" n="0958a02"/>也。以此知覺性，雖從不覺而起，以全本覺起於修
<lb ed="X" n="0384c09"/><lb ed="R093" n="0958a03"/>覺，有破惑之功，是不可廢也。業惑若盡，如湯消氷，
<lb ed="X" n="0384c10"/><lb ed="R093" n="0958a04"/>能所俱亡，有無双遣，唯眞如智獨存。良由修圓覺
<lb ed="X" n="0384c11"/><lb ed="R093" n="0958a05"/>者，觀性德苦樂而興與拔，以卽理毒害爲所消伏。
<lb ed="X" n="0384c12"/><lb ed="R093" n="0958a06"/>修性德三因，名性德行。報應二身，卽名法身。蓋以
<lb ed="X" n="0384c13"/><lb ed="R093" n="0958a07"/>性而泯於修，苦則拔無拔相，毒則消無消形，行乃
<lb ed="X" n="0384c14"/><lb ed="R093" n="0958a08"/>卽修無修，佛乃卽證無證。故得有無俱遣，方名淨
<lb ed="X" n="0384c15"/><lb ed="R093" n="0958a09"/>覺隨順也。<note place="inline">後徹拂所由，釋歸圓覺。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0384c16"/><lb ed="R093" n="0958a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0384c1601">何以故？虗空性故<note place="inline">至</note>究竟圓滿徧十方故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0384c17"/><lb ed="R093" n="0958a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0384c1701">此節經意，謂前有無俱遣，淨覺隨順，明觀成相。不
<lb ed="X" n="0384c18"/><lb ed="R093" n="0958a12"/>動卽今刹那之念，而能盡未來際，作三千化事。此
<lb ed="X" n="0384c19"/><lb ed="R093" n="0958a13"/>之刹那，卽法界故，有何窮盡？故云虗空性故。微塵
<lb ed="X" n="0384c20"/><lb ed="R093" n="0958a14"/>本含法界，芥子常納須彌，因果互融，色心不二，故
<lb ed="X" n="0384c21"/><lb ed="R093" n="0958a15"/>曰不動。藏者，卽戒藏、定藏、因果藏、佛性常住藏、秘
<lb ed="X" n="0384c22"/><lb ed="R093" n="0958a16"/>密藏，總取包含爲義。此言如來藏性也。藏性卽第
<lb ed="X" n="0384c23"/><lb ed="R093" n="0958a17"/>一義諦，不生不滅，無去無來，通三際，亘十方，豈容
<lb ed="X" n="0384c24"/><lb ed="R093" n="0958a18"/>有有起有滅？有起滅者，非如來藏，卽四大、五陰、根、
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0385a" n="0385a"/>
<lb ed="X" n="0385a01"/><lb ed="R093" n="0958b01"/>塵、識，此則有起滅也。若如來藏，無生死，無涅槃，無
<lb ed="X" n="0385a02"/><lb ed="R093" n="0958b02"/>凡無聖，非如非異，非染非淨，故諸佛之所師，衆生
<lb ed="X" n="0385a03"/><lb ed="R093" n="0958b03"/>之體性。經云：法華經藏，深固幽遠，無知見者，無身
<lb ed="X" n="0385a04"/><lb ed="R093" n="0958b04"/>心相。如法界性者，法界卽十界法，六凡四聖也。大
<lb ed="X" n="0385a05"/><lb ed="R093" n="0958b05"/>圓覺性，廓十法界，界界互融，出生無盡。自行則淨
<lb ed="X" n="0385a06"/><lb ed="R093" n="0958b06"/>穢亡泯，無不空中化；化則帝網交羅，三千皆假。故
<lb ed="X" n="0385a07"/><lb ed="R093" n="0958b07"/>曰究竟圓滿徧十方，卽如上十界也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0385a08"/><lb ed="R093" n="0958b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0385a0801">是則名爲因地法行<note place="inline">結上問因地法行深觀也</note>。菩薩因此於大乘
<lb ed="X" n="0385a09"/><lb ed="R093" n="0958b09"/>中發淸淨心<note place="inline">此結上問菩薩發心</note>，末世衆生依此修行不墜邪
<lb ed="X" n="0385a10"/><lb ed="R093" n="0958b10"/>見<note place="inline">此結上末世修行不墮邪見也</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0385a11"/><lb ed="R093" n="0958b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0385a1101"><anchor xml:id="nkr_note_add_0385a1101" n="0385a1101"/><anchor xml:id="beg0385a1101" n="0385a1101"/>已<anchor xml:id="end0385a1101"/>上文殊發此三問，世尊一一答三問。以物來斯
<lb ed="X" n="0385a12"/><lb ed="R093" n="0958b12"/>現，鏡像分明，其間被未曉者老婆心切，重說偈言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0385a13"/><lb ed="R093" n="0958b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0385a1301">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p>
<lb ed="X" n="0385a14"/><lb ed="R093" n="0958b14"/><p xml:id="pX10p0385a1401">文殊汝當知一切諸如來<note place="inline">至</note>修此免邪見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0385a15"/><lb ed="R093" n="0958b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0385a1501">如來說一代時敎，大小乘有九部十二部，此經具
<lb ed="X" n="0385a16"/><lb ed="R093" n="0958b16"/>有之。卽此長行爲之散花一部，重說偈爲之貫花
<lb ed="X" n="0385a17"/><lb ed="R093" n="0958b17"/>亦一部。佛世時，人以花來供佛，前風飄去，後以線
<lb ed="X" n="0385a18"/><lb ed="R093" n="0958b18"/>貫之，故曰貫花也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0385a19"/><lb ed="R093" n="0959a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普賢菩薩章</cb:mulu><head>○普賢菩薩章</head>
<lb ed="X" n="0385a20"/><lb ed="R093" n="0959a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0385a2001">諸經中多先列文殊、普賢者，蓋二聖來此土佐輔
<lb ed="X" n="0385a21"/><lb ed="R093" n="0959a03"/>釋迦，凡說經處無不居其左右，如觀音、勢至輔弼
<lb ed="X" n="0385a22"/><lb ed="R093" n="0959a04"/>彌陀。二聖乃淨土中良伴，文殊<anchor xml:id="nkr_note_add_0385a2201" n="0385a2201"/><anchor xml:id="beg0385a2201" n="0385a2201"/>已<anchor xml:id="end0385a2201"/>成正覺，號龍種
<lb ed="X" n="0385a23"/><lb ed="R093" n="0959a05"/>上尊王佛，觀世音號正法明王如來，普賢、勢至未
<lb ed="X" n="0385a24"/><lb ed="R093" n="0959a06"/>詳所聞也。凡此聖流，皆下喬木，出幽谷，降尊就卑，
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0385b" n="0385b"/>
<lb ed="X" n="0385b01"/><lb ed="R093" n="0959a07"/>共成一化，慈熏衆生，發明圓覺。今第二章普賢菩
<lb ed="X" n="0385b02"/><lb ed="R093" n="0959a08"/>薩啓請，其意有三，大科分四，不異前章，更不重列。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0385b03"/><lb ed="R093" n="0959a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0385b0301">於是普賢菩薩在大衆中<note place="inline">至</note>長跪叉手而白佛言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0385b04"/><lb ed="R093" n="0959a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0385b0401">普賢者，伏道之頂其因周徧曰普，斷道之後隣于
<lb ed="X" n="0385b05"/><lb ed="R093" n="0959a11"/>極聖曰賢，又翻徧吉。從座而起，請問世尊儀式，並
<lb ed="X" n="0385b06"/><lb ed="R093" n="0959a12"/>如前釋。<note place="inline">下發三問。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0385b07"/><lb ed="R093" n="0959a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0385b0701">大悲世尊願爲此會<note place="inline">至</note>淸淨境界云何修行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0385b08"/><lb ed="R093" n="0959a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0385b0801">徧吉因聞前章，知是空華，卽無身心，受彼生死，動
<lb ed="X" n="0385b09"/><lb ed="R093" n="0959a15"/>宿疑情，啓揚三問<note place="inline">一問，以幻修幻</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0385b10"/><lb ed="R093" n="0959a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0385b1001">世尊！若彼衆生知如幻者<note place="inline">至</note>云何以幻還修於幻。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0385b11"/><lb ed="R093" n="0959a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0385b1101">太虗水月，並喩體空。兔角龜毛，皆況名假。因動背
<lb ed="X" n="0385b12"/><lb ed="R093" n="0959a18"/>定，比舟行而岸移。由妄迷眞，譬雲駛而月運。故經
<lb ed="X" n="0385b13"/><lb ed="R093" n="0959b01"/>云：心如幻化，馳騁六情。旣知是幻，此幻如何滅之？
<lb ed="X" n="0385b14"/><lb ed="R093" n="0959b02"/>答意：還以幻智滅此幻心。普賢方且興難云：旣以
<lb ed="X" n="0385b15"/><lb ed="R093" n="0959b03"/>幻智滅於幻心，必竟以幻修幻，幻幻何窮？<note place="inline">二問：能所有無
<lb ed="X" n="0385b16"/><lb ed="R093" n="0959b04"/>俱遣，身心幻智俱滅。旣無身心，遣誰修行？云何復說修行如幻？</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0385b17"/><lb ed="R093" n="0959b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0385b1701">若諸幻性一切盡滅<note place="inline">至</note>云何復說修行如幻。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0385b18"/><lb ed="R093" n="0959b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0385b1801">旣用幻智，滅自心幻。心智俱滅，幻觀幻境俱遣，復
<lb ed="X" n="0385b19"/><lb ed="R093" n="0959b07"/>誰作主宰？云何復說修行如幻？如古德云：弟子問
<lb ed="X" n="0385b20"/><lb ed="R093" n="0959b08"/>師：如何是佛？師云：佛在眼前，爾自不見。曰：如何不
<lb ed="X" n="0385b21"/><lb ed="R093" n="0959b09"/>見？曰：爲汝有我在，是故不見。曰：如和尙無我，還能
<lb ed="X" n="0385b22"/><lb ed="R093" n="0959b10"/>見否？曰：纔分爾我，轉加不見。曰：無爾無我，人還能
<lb ed="X" n="0385b23"/><lb ed="R093" n="0959b11"/>見否？曰：旣無爾，又無我，敎誰能見？今之幻心，亦復
<lb ed="X" n="0385b24"/><lb ed="R093" n="0959b12"/>如是。以聲止聲，如谷答響。<note place="inline">三問：若修幻智，則滅幻心。若都不修者，如幻身
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0385c" n="0385c"/>
<lb ed="X" n="0385c01"/><lb ed="R093" n="0959b13"/>心，云何解脫？則此身心，常受生死。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0385c02"/><lb ed="R093" n="0959b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0385c0201">若諸衆生本不修行<note place="inline">至</note>令妄想心云何解脫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0385c03"/><lb ed="R093" n="0959b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0385c0301">古德云，要免心中閙，應須看古敎。若不看古敎，不
<lb ed="X" n="0385c04"/><lb ed="R093" n="0959b16"/>免心中閙。三世十方諸佛，莫不依敎修行出塵。若
<lb ed="X" n="0385c05"/><lb ed="R093" n="0959b17"/>不依敎，退失者多。如<g ref="#CB15106">鬱</g>頭藍弗，得非非想定，居山
<lb ed="X" n="0385c06"/><lb ed="R093" n="0959b18"/>爲飛禽所惱，居水邊爲魚龍皇惑。念欲殺是禽，魚
<lb ed="X" n="0385c07"/><lb ed="R093" n="0960a01"/>後退墮，作飛狸形。如大鵬一飛，何啻九萬兩翅。収
<lb ed="X" n="0385c08"/><lb ed="R093" n="0960a02"/>錄衆生，如夜蝙蝠拾於蚊蚋。善星比丘，往昔爲菩
<lb ed="X" n="0385c09"/><lb ed="R093" n="0960a03"/>薩子，今生近佛，一向毀謗，生身陷入地獄。此等並
<lb ed="X" n="0385c10"/><lb ed="R093" n="0960a04"/>無師敎爲緣，縱任妄心，以受輪轉。此虗妄心，不依
<lb ed="X" n="0385c11"/><lb ed="R093" n="0960a05"/>圓照觀力，破此業識，則永沉生死。故啓三問，慇懃
<lb ed="X" n="0385c12"/><lb ed="R093" n="0960a06"/>發明。<note place="inline">次請修之方便。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0385c13"/><lb ed="R093" n="0960a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0385c1301">願爲末世一切衆生<note place="inline">至</note>令諸衆生永離諸幻。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0385c14"/><lb ed="R093" n="0960a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0385c1401">眞歇科爲第四問。今謂此因，發上三問，如尋病根。
<lb ed="X" n="0385c15"/><lb ed="R093" n="0960a09"/>今此願爲，如請藥方。若能依此法印，無明心識，氷
<lb ed="X" n="0385c16"/><lb ed="R093" n="0960a10"/>泮雲消，故作結上三問也。今請世尊處方，合藥治
<lb ed="X" n="0385c17"/><lb ed="R093" n="0960a11"/>病，故云願爲末世方便，漸次修習。<note place="inline">次展誠</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0385c18"/><lb ed="R093" n="0960a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0385c1801">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0385c1801" n="0385c1801"/><anchor xml:id="beg0385c1801" n="0385c1801"/>已<anchor xml:id="end0385c1801"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0385c19"/><lb ed="R093" n="0960a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0385c1901">三請爲禮，誠至意切<note place="inline">次<anchor xml:id="nkr_note_orig_0385001" n="0385001"/>〔誠〕所聽</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0385c20"/><lb ed="R093" n="0960a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0385c2001">爾時，世尊吿普賢菩薩言<note place="inline">至</note>修習菩薩如幻三昧。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0385c21"/><lb ed="R093" n="0960a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0385c2101">焰幻之名，通於偏圓，今從圓說，一心三幻。楞伽云：
<lb ed="X" n="0385c22"/><lb ed="R093" n="0960a16"/>如工幻師，依草木瓦石作種種幻，起一切衆生若
<lb ed="X" n="0385c23"/><lb ed="R093" n="0960a17"/>干形色，起種種妄想。今之如幻三昧，乃依了義大
<lb ed="X" n="0385c24"/><lb ed="R093" n="0960a18"/>乘圓頓全性起修。如水月精神，本自無體，雖然無
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0386a" n="0386a"/>
<lb ed="X" n="0386a01"/><lb ed="R093" n="0960b01"/>體，水月宛然。昔猿猴見月在池底，云：今夜月死在
<lb ed="X" n="0386a02"/><lb ed="R093" n="0960b02"/>池內，我等救之。一人攀樹枝，次第相綰，直至池底，
<lb ed="X" n="0386a03"/><lb ed="R093" n="0960b03"/>樹枝忽斷，衆猿墮水而亡。皆由衆生愚癡，探於水
<lb ed="X" n="0386a04"/><lb ed="R093" n="0960b04"/>月，不識方便，如幻三昧至以生死不息也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0386a05"/><lb ed="R093" n="0960b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0386a0501">方便漸次令諸衆生<note place="inline">至</note>及諸大衆默然而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0386a06"/><lb ed="R093" n="0960b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0386a0601">若非諸佛方便點示如幻三昧，究其體性幻實幻
<lb ed="X" n="0386a07"/><lb ed="R093" n="0960b07"/>虗滅幻法門，則我等永受輪轉。故誡之諦聽。<note place="inline">次正答。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0386a08"/><lb ed="R093" n="0960b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0386a0801">善男子！一切衆生種種幻化，皆生如來圓覺妙心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0386a09"/><lb ed="R093" n="0960b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0386a0901">一言幻者，蓋三種幻：一者四性無生幻，二者一理
<lb ed="X" n="0386a10"/><lb ed="R093" n="0960b10"/>隨緣幻，三者以性奪修幻。前二種屬偏前衍門之
<lb ed="X" n="0386a11"/><lb ed="R093" n="0960b11"/>幻，爲權實未融故也。今之幻者，乃以性奪修之幻。
<lb ed="X" n="0386a12"/><lb ed="R093" n="0960b12"/>此幻乃圓具諸法，偏發由熏，以性奪修，法法無作，
<lb ed="X" n="0386a13"/><lb ed="R093" n="0960b13"/>亦謂之性德行。一塵應色，無非法身，自他依正，不
<lb ed="X" n="0386a14"/><lb ed="R093" n="0960b14"/>逾秘藏，方爲色香中道，起對法界。此非虗幻之幻，
<lb ed="X" n="0386a15"/><lb ed="R093" n="0960b15"/>乃依圓覺妙心而起。此幻爲之有本之幻，不同無
<lb ed="X" n="0386a16"/><lb ed="R093" n="0960b16"/>本之幻也。一切衆生者，十法界之衆生，卽四聖六
<lb ed="X" n="0386a17"/><lb ed="R093" n="0960b17"/>凡也。衆生諸佛，所有依正色心，四大五蘊，六根六
<lb ed="X" n="0386a18"/><lb ed="R093" n="0960b18"/>塵，謂之種種幻化。此種種幻，全本覺妙明眞心而
<lb ed="X" n="0386a19"/><lb ed="R093" n="0961a01"/>生，故云皆生如來圓覺妙心。如地獄餓鬼，刀山劒
<lb ed="X" n="0386a20"/><lb ed="R093" n="0961a02"/>樹，鑊湯爐炭，全是圓覺妙心，大用發生。觀經云：地
<lb ed="X" n="0386a21"/><lb ed="R093" n="0961a03"/>獄猛火，化作淸凉風。調達地獄種性，法華授記爲
<lb ed="X" n="0386a22"/><lb ed="R093" n="0961a04"/>天王如來，龍女畜類中身，卽往南方成佛。此等經
<lb ed="X" n="0386a23"/><lb ed="R093" n="0961a05"/>論，若非理毒害性德行，皆以性奪修，如何銷釋？只
<lb ed="X" n="0386a24"/><lb ed="R093" n="0961a06"/>謂衆生無始無明，強生隔礙，至以生佛體殊，色心
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0386b" n="0386b"/>
<lb ed="X" n="0386b01"/><lb ed="R093" n="0961a07"/>不泯。若也順性圓修，覺觀寂照之功，始覺有力，體
<lb ed="X" n="0386b02"/><lb ed="R093" n="0961a08"/>用顯現，成就自性本具圓覺。然後迷悟體用不二，
<lb ed="X" n="0386b03"/><lb ed="R093" n="0961a09"/>波水濕性無殊。其或不然，精義必無二，至當止歸
<lb ed="X" n="0386b04"/><lb ed="R093" n="0961a10"/>於一也。<note place="inline">次引喩</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0386b05"/><lb ed="R093" n="0961a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0386b0501">猶如空華，從空而有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0386b06"/><lb ed="R093" n="0961a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0386b0601">此喩圓覺妙心中，本無衆生，亦無諸佛。只爲眞如
<lb ed="X" n="0386b07"/><lb ed="R093" n="0961a13"/>不守自性，無明熏發。本覺妙明，轉作無明，故有生
<lb ed="X" n="0386b08"/><lb ed="R093" n="0961a14"/>死。今於生死中，具有菩提種性。遇佛出世，及善知
<lb ed="X" n="0386b09"/><lb ed="R093" n="0961a15"/>識，敎修圓覺寂照。復觀生死結根，知是空華。此生
<lb ed="X" n="0386b10"/><lb ed="R093" n="0961a16"/>死空華，亦復從何而有。此亦全本覺大圓覺性而
<lb ed="X" n="0386b11"/><lb ed="R093" n="0961a17"/>生，非別有生處。氷從水結，妄從覺生。猶如空華者，
<lb ed="X" n="0386b12"/><lb ed="R093" n="0961a18"/>空華是妄。從空而有者，且指覺性。<anchor xml:id="nkr_note_add_0386b1201" n="0386b1201"/><anchor xml:id="beg0386b1201" n="0386b1201"/>但<anchor xml:id="end0386b1201"/>此覺性，亦是
<lb ed="X" n="0386b13"/><lb ed="R093" n="0961b01"/>妄覺，未可認爲眞覺。亦是月外之月，其實名爲始
<lb ed="X" n="0386b14"/><lb ed="R093" n="0961b02"/>覺。又如空華，從眼翳生。此翳無根，體是無明。此無
<lb ed="X" n="0386b15"/><lb ed="R093" n="0961b03"/>明，又從法性而生。故云從空而有，暫指爲眞。雖爲
<lb ed="X" n="0386b16"/><lb ed="R093" n="0961b04"/>眞性，亦是全妄之眞。此眞名爲始覺，有破妄之功。
<lb ed="X" n="0386b17"/><lb ed="R093" n="0961b05"/>緣被眼翳之累，眞還成妄。若始本一合時，無明法
<lb ed="X" n="0386b18"/><lb ed="R093" n="0961b06"/>性俱遣。境觀双亡，無復差別。<note place="inline">次釋疑。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0386b19"/><lb ed="R093" n="0961b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0386b1901">幻華雖滅，空性不壞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0386b20"/><lb ed="R093" n="0961b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0386b2001">幻翳若滅，幻華亦隨滅病除也。空性不壞者，此空
<lb ed="X" n="0386b21"/><lb ed="R093" n="0961b09"/>性名爲始覺，畢竟不壞，且存藥方，故云不壞。修顯
<lb ed="X" n="0386b22"/><lb ed="R093" n="0961b10"/>極時，復本妙明，始本一合，有無俱遣，境智双融。金
<lb ed="X" n="0386b23"/><lb ed="R093" n="0961b11"/>剛云：法尙應捨，何況非法。<note place="inline">次合法譚本義。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0386b24"/><lb ed="R093" n="0961b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0386b2401">衆生幻心，還依幻滅。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0386c" n="0386c"/>
<lb ed="X" n="0386c01"/><lb ed="R093" n="0961b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0386c0101">幻心，境也，卽一念陰心是，此幻陰心，亦起作幻智，
<lb ed="X" n="0386c02"/><lb ed="R093" n="0961b14"/>還照幻境，亦一念也，謂之境照於境，智照於智，如
<lb ed="X" n="0386c03"/><lb ed="R093" n="0961b15"/>燃火杖，亦復自燃，智起爲幻，滅幻爲智，滅幻之智，
<lb ed="X" n="0386c04"/><lb ed="R093" n="0961b16"/>非智不滅，故云衆生幻心，還依幻滅，滅幻之智，智
<lb ed="X" n="0386c05"/><lb ed="R093" n="0961b17"/>卽是幻，如湯消冰，如木生火，斯之謂歟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0386c06"/><lb ed="R093" n="0961b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0386c0601">諸幻盡滅，覺心不動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0386c07"/><lb ed="R093" n="0962a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0386c0701">諸幻，指衆生四大五陰，色心依正，種種諸法，皆名
<lb ed="X" n="0386c08"/><lb ed="R093" n="0962a02"/>爲幻，故云諸幻也。盡滅者，諸幻從覺生，覺生卽幻
<lb ed="X" n="0386c09"/><lb ed="R093" n="0962a03"/>滅。滅幻之覺，猶如虗空，故云不動。須知諸幻，本從
<lb ed="X" n="0386c10"/><lb ed="R093" n="0962a04"/>翳生，翳滅幻滅。翳幻本一體，翳幻從覺起，覺還滅
<lb ed="X" n="0386c11"/><lb ed="R093" n="0962a05"/>幻翳。本是一家人，心生故分二。旣是心中病，還將
<lb ed="X" n="0386c12"/><lb ed="R093" n="0962a06"/>心藥醫。如以水洗水，以湛合湛，以屑出屑。佛頂經
<lb ed="X" n="0386c13"/><lb ed="R093" n="0962a07"/>云：舜若多性可銷亡，爍迦羅心無動轉。與今文會，
<lb ed="X" n="0386c14"/><lb ed="R093" n="0962a08"/>如上答。以幻修幻竟<note place="inline">次問誰爲修行</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0386c15"/><lb ed="R093" n="0962a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0386c1501">依幻說覺亦名爲幻<note place="inline">至</note>說無覺者亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0386c16"/><lb ed="R093" n="0962a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0386c1601">此答第二問。問云：若諸幻性一切盡滅，則無有心，
<lb ed="X" n="0386c17"/><lb ed="R093" n="0962a11"/>誰爲修行？偈中亦有三句。初句云：幻從諸覺生。覺
<lb ed="X" n="0386c18"/><lb ed="R093" n="0962a12"/>只是一，何云諸覺？推其問中云：若諸幻性緣上幻
<lb ed="X" n="0386c19"/><lb ed="R093" n="0962a13"/>性有種，種曰諸。今以幻智滅於諸幻，故覺亦有諸，
<lb ed="X" n="0386c20"/><lb ed="R093" n="0962a14"/>故云諸覺。依幻說覺，覺亦名幻，故云猶未離幻。此
<lb ed="X" n="0386c21"/><lb ed="R093" n="0962a15"/>覺，妄覺也，亦云始覺，屬修也。今家以性泯之，以性
<lb ed="X" n="0386c22"/><lb ed="R093" n="0962a16"/>奪之，故修與覺並皆爲幻。此覺旣從妄而生，還能
<lb ed="X" n="0386c23"/><lb ed="R093" n="0962a17"/>滅妄，破惑有功，立名始覺。妄旣滅了，此覺亦須自
<lb ed="X" n="0386c24"/><lb ed="R093" n="0962a18"/>滅。如獵犬相似，獵旣盡<anchor xml:id="nkr_note_add_0386c2401" n="0386c2401"/><anchor xml:id="beg0386c2401" n="0386c2401"/>已<anchor xml:id="end0386c2401"/>，其犬自烹；妄旣盡<anchor xml:id="nkr_note_add_0386c2402" n="0386c2402"/><anchor xml:id="beg0386c2402" n="0386c2402"/>已<anchor xml:id="end0386c2402"/>，覺
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0387a" n="0387a"/>
<lb ed="X" n="0387a01"/><lb ed="R093" n="0962b01"/>不容住。四大旣空，我神無主，但能塵銷覺圓，不須
<lb ed="X" n="0387a02"/><lb ed="R093" n="0962b02"/>復問誰作主宰修行也。說無覺者，亦復如是。上文
<lb ed="X" n="0387a03"/><lb ed="R093" n="0962b03"/>云：亦不可說無知覺性。若無覺妄之智，如渡無船，
<lb ed="X" n="0387a04"/><lb ed="R093" n="0962b04"/>安能到岸？須用此妄覺，如火燃木。無此覺智，舊病
<lb ed="X" n="0387a05"/><lb ed="R093" n="0962b05"/>仍生，衆生長受生死。但今文若說有覺者，有覺亦
<lb ed="X" n="0387a06"/><lb ed="R093" n="0962b06"/>妄，是妄皆除。到此聖凡情盡，若羚羊挂角，靈龜曳
<lb ed="X" n="0387a07"/><lb ed="R093" n="0962b07"/>尾，絕蹤絕跡，方見圓覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0387a08"/><lb ed="R093" n="0962b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0387a0801">是故幻滅名爲不動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0387a09"/><lb ed="R093" n="0962b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0387a0901">上問中云：諸幻盡滅，則無有心，將誰修行？今意<anchor xml:id="nkr_note_add_0387a0901" n="0387a0901"/><anchor xml:id="beg0387a0901" n="0387a0901"/>但<anchor xml:id="end0387a0901"/>
<lb ed="X" n="0387a10"/><lb ed="R093" n="0962b10"/>除其幻，了其生死，何慮無修行人？偈云：幻滅覺圓
<lb ed="X" n="0387a11"/><lb ed="R093" n="0962b11"/>滿，覺心不動故，舟乃自行岸，實不動如上。答第二
<lb ed="X" n="0387a12"/><lb ed="R093" n="0962b12"/>問竟<note place="inline">次遠離幻化</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0387a13"/><lb ed="R093" n="0962b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0387a1301">善男子，一切菩薩<note place="inline">至</note>一切幻化虗妄境界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0387a14"/><lb ed="R093" n="0962b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0387a1401">此第三問。上文云：若諸衆生，本不修行，於生死中，
<lb ed="X" n="0387a15"/><lb ed="R093" n="0962b15"/>常居幻化，令妄想心，云何解脫？今乃勸云：應當遠
<lb ed="X" n="0387a16"/><lb ed="R093" n="0962b16"/>離。應當，卽勸修也。衆生若不依敎修觀，無明業識，
<lb ed="X" n="0387a17"/><lb ed="R093" n="0962b17"/>如何解脫？則輪迴無際也。若依師敎，以敎照心，則
<lb ed="X" n="0387a18"/><lb ed="R093" n="0962b18"/>遠離一切幻化生死。況生死結根，如銅墻鐵壁，非
<lb ed="X" n="0387a19"/><lb ed="R093" n="0963a01"/>幻智如何得出？故說云：應當遠離一切幻化虗妄
<lb ed="X" n="0387a20"/><lb ed="R093" n="0963a02"/>境界。境界者，卽是我等現前六根六塵。故心經云：
<lb ed="X" n="0387a21"/><lb ed="R093" n="0963a03"/>無眼界，乃至無意識界。根塵旣淨，覺圓滿故。卽上
<lb ed="X" n="0387a22"/><lb ed="R093" n="0963a04"/>文淨覺隨順也。<note place="inline">向下經意，通途徵釋。上來三問，總是執心。但去情執，諸幻自滅。不加
<lb ed="X" n="0387a23"/><lb ed="R093" n="0963a05"/>針艾，其病自蘇也。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0387a24"/><lb ed="R093" n="0963a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0387a2401">由堅執持遠離心故<note place="inline">至</note>得無所離卽除諸幻。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0387b" n="0387b"/>
<lb ed="X" n="0387b01"/><lb ed="R093" n="0963a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0387b0101">以上四離、四幻，皆是徵釋幻心執情。執情不遣，幻
<lb ed="X" n="0387b02"/><lb ed="R093" n="0963a08"/>妄復生。此之幻智，展轉微細，眠伏藏識，最爲難遣。
<lb ed="X" n="0387b03"/><lb ed="R093" n="0963a09"/>今爲四離離之，諸家解釋不同。今用天台解法華
<lb ed="X" n="0387b04"/><lb ed="R093" n="0963a10"/>經，知法常無性；用龍樹大論緣生四句解，知法常
<lb ed="X" n="0387b05"/><lb ed="R093" n="0963a11"/>無性。云：無自生性相，無他生性相，無共生性相，亦
<lb ed="X" n="0387b06"/><lb ed="R093" n="0963a12"/>無無因生性。性相無，相亦無，故曰實相。實相卽今
<lb ed="X" n="0387b07"/><lb ed="R093" n="0963a13"/>圓覺妙心也。今觀此四<anchor xml:id="nkr_note_orig_0387001" n="0387001"/>維、四幻，卽龍樹四句性計
<lb ed="X" n="0387b08"/><lb ed="R093" n="0963a14"/>也。一者、遠離一切幻化虗妄境界，卽論中云無自
<lb ed="X" n="0387b09"/><lb ed="R093" n="0963a15"/>性也。旣遠離幻化境界，卽我一念根塵境界虗妄
<lb ed="X" n="0387b10"/><lb ed="R093" n="0963a16"/>浮心。若執之不遠離，卽計自性也。今旣以性奪修，
<lb ed="X" n="0387b11"/><lb ed="R093" n="0963a17"/>卽自性計根塵一一無作，六根淸淨也，卽自性離
<lb ed="X" n="0387b12"/><lb ed="R093" n="0963a18"/>計也。由堅執持遠離心故者，遠離心卽始覺也，亦
<lb ed="X" n="0387b13"/><lb ed="R093" n="0963b01"/>卽從妄中起此覺也，卽妄覺之智。此遠離心智雖
<lb ed="X" n="0387b14"/><lb ed="R093" n="0963b02"/>從性起，大似從外而有，似有能覺，卽論中計他生
<lb ed="X" n="0387b15"/><lb ed="R093" n="0963b03"/>性也。旣非他生，故云亦復遠離也。遠離爲幻，亦復
<lb ed="X" n="0387b16"/><lb ed="R093" n="0963b04"/>遠離者，此論中共性計也。遠離屬他，爲幻屬自，自
<lb ed="X" n="0387b17"/><lb ed="R093" n="0963b05"/>他共成執計。破云：離時旣無，共時安有？旣非共生，
<lb ed="X" n="0387b18"/><lb ed="R093" n="0963b06"/>計執自亡，故云亦復遠離。離遠離幻，亦復遠離者，
<lb ed="X" n="0387b19"/><lb ed="R093" n="0963b07"/>此論云無因性計。計其無因而生，卽非有非無，不
<lb ed="X" n="0387b20"/><lb ed="R093" n="0963b08"/>因有無而有，此謂之無因，故此謂之計自然執也。
<lb ed="X" n="0387b21"/><lb ed="R093" n="0963b09"/>破云：此非無因不生，有因緣故，亦可得生。卽今文
<lb ed="X" n="0387b22"/><lb ed="R093" n="0963b10"/>遠離是觀是智，離幻一句是妄是境。旣遠離，則無
<lb ed="X" n="0387b23"/><lb ed="R093" n="0963b11"/>觀智；旣云離幻，則無有妄心。若執境智，計之爲執，
<lb ed="X" n="0387b24"/><lb ed="R093" n="0963b12"/>今復遠離，故云無無因性，亦復遠離也。故大論云：
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0387c" n="0387c"/>
<lb ed="X" n="0387c01"/><lb ed="R093" n="0963b13"/>諸法不自生，亦不從他生，不共不無因，是故說無
<lb ed="X" n="0387c02"/><lb ed="R093" n="0963b14"/>生。如上四離四幻，皆計四性自他共離。四離若有
<lb ed="X" n="0387c03"/><lb ed="R093" n="0963b15"/>一，計四四十六；四幻亦各有，四計亦有十六。四幻
<lb ed="X" n="0387c04"/><lb ed="R093" n="0963b16"/>四離，共三十二。今推此三十二，一一無根，皆從圓
<lb ed="X" n="0387c05"/><lb ed="R093" n="0963b17"/>覺妙心而有。今反觀圓覺妙心從我心有，今觀我
<lb ed="X" n="0387c06"/><lb ed="R093" n="0963b18"/>心自空，罪福無主。又觀心無心，法不住法，不住結
<lb ed="X" n="0387c07"/><lb ed="R093" n="0964a01"/>使，不離使海，雖離煩惱，不離煩惱，四病出體，心華
<lb ed="X" n="0387c08"/><lb ed="R093" n="0964a02"/>發明，故云得無所離，卽除諸幻。<note place="inline">下引喩。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0387c09"/><lb ed="R093" n="0964a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0387c0901">譬如鑽火，兩木相因，火出木盡，<g ref="#CB01926">灰</g>飛烟滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0387c10"/><lb ed="R093" n="0964a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0387c1001">以木鑽木而火生，以幻修幻而幻滅。今云二木相
<lb ed="X" n="0387c11"/><lb ed="R093" n="0964a05"/>因，所因之木譬妄，執心卽爲之境也。能因之木喩
<lb ed="X" n="0387c12"/><lb ed="R093" n="0964a06"/>觀，卽幻智卽能觀觀也。能所相卽，境與觀合，境觀
<lb ed="X" n="0387c13"/><lb ed="R093" n="0964a07"/>相研，中間無明陰妄方盡。又中二木可喩砧槌，所
<lb ed="X" n="0387c14"/><lb ed="R093" n="0964a08"/>因之木曰砧，卽境也。能因之木曰槌，卽觀也。砧槌
<lb ed="X" n="0387c15"/><lb ed="R093" n="0964a09"/>自分能所，中間無明虗妄卽物也。鑪<g ref="#CB17529">󴑹</g>旣發，砧槌
<lb ed="X" n="0387c16"/><lb ed="R093" n="0964a10"/>現前，中間之妄心無逃避處，不得不消。妄心消處，
<lb ed="X" n="0387c17"/><lb ed="R093" n="0964a11"/>眞覺妙明顯發也。二木相因，一木是遠離，卽能觀
<lb ed="X" n="0387c18"/><lb ed="R093" n="0964a12"/>觀也。一木是所觀陰境，故云一切幻化虗妄境界
<lb ed="X" n="0387c19"/><lb ed="R093" n="0964a13"/>陰消也。此等自分一重能所也。火出木盡者，火喩
<lb ed="X" n="0387c20"/><lb ed="R093" n="0964a14"/>空觀，能壞一切法，能空一切相。經云：由堅執持，遠
<lb ed="X" n="0387c21"/><lb ed="R093" n="0964a15"/>離心故。遠離心卽上能空觀。若更執此能空觀，藥
<lb ed="X" n="0387c22"/><lb ed="R093" n="0964a16"/>還成病，故須遠離，卽二重能所也。<g ref="#CB01926">灰</g>飛喩空觀，本
<lb ed="X" n="0387c23"/><lb ed="R093" n="0964a17"/>是藥能治病，病去藥亡。又復執此藥，藥還成病。藥
<lb ed="X" n="0387c24"/><lb ed="R093" n="0964a18"/>病之執如<g ref="#CB01926">灰</g>，亦云執空之病。旣空一切相，復執於
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0388a" n="0388a"/>
<lb ed="X" n="0388a01"/><lb ed="R093" n="0964b01"/>空，此爲之空病。圭峯云：本烟在前<g ref="#CB01926">灰</g>在後，謂譯師
<lb ed="X" n="0388a02"/><lb ed="R093" n="0964b02"/>之倒。今謂不然，正是<g ref="#CB01926">灰</g>前烟後。何謂也？此是藥病。
<lb ed="X" n="0388a03"/><lb ed="R093" n="0964b03"/><g ref="#CB01926">灰</g>尙有形相，喩遠離爲幻。此幻尙麤，故以喩<g ref="#CB01926">灰</g>之，
<lb ed="X" n="0388a04"/><lb ed="R093" n="0964b04"/>非譯師之倒。此藥上之病亦須遠離，此第三重能
<lb ed="X" n="0388a05"/><lb ed="R093" n="0964b05"/>所砧槌也。烟滅者，喩上藥病。更合新藥治舊藥病，
<lb ed="X" n="0388a06"/><lb ed="R093" n="0964b06"/>此是新藥病、空上空病，故云離遠離幻。有兩箇離
<lb ed="X" n="0388a07"/><lb ed="R093" n="0964b07"/>字者，便見藥上之病、空上空病。祖云：智還成障，亦
<lb ed="X" n="0388a08"/><lb ed="R093" n="0964b08"/>此經菩薩爲解礙也。可謂大聰明人。前果有三尺
<lb ed="X" n="0388a09"/><lb ed="R093" n="0964b09"/>暗，故云亦復遠離。此四離、四幻，但分麤細。此四離
<lb ed="X" n="0388a10"/><lb ed="R093" n="0964b10"/>等，如鐵、銅、銀、金爲鎻，雖分貴賤，鎻義是一，並須去
<lb ed="X" n="0388a11"/><lb ed="R093" n="0964b11"/>除。若於此四外更起計著，又如之何亦須斷除？今
<lb ed="X" n="0388a12"/><lb ed="R093" n="0964b12"/>且云四者，事不過三<note place="inline">次結四離、四幻，亦是合法</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0388a13"/><lb ed="R093" n="0964b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0388a1301">以幻修幻亦復如是<note place="inline">至</note>離幻卽覺亦無漸次。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0388a14"/><lb ed="R093" n="0964b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0388a1401">以幻修幻，合兩木相因也。諸幻雖離，不入斷滅，合
<lb ed="X" n="0388a15"/><lb ed="R093" n="0964b15"/>上火出木盡。知幻卽離，不作方便，合<g ref="#CB01926">灰</g>飛。離幻卽
<lb ed="X" n="0388a16"/><lb ed="R093" n="0964b16"/>覺，亦無漸次，合烟滅也<note place="inline">次結幻離</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0388a17"/><lb ed="R093" n="0964b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0388a1701">一切菩薩及末世衆生<note place="inline">至</note>如是乃能永離諸幻。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0388a18"/><lb ed="R093" n="0964b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0388a1801">此總結普賢三問，若能依此四離四幻修行，故得
<lb ed="X" n="0388a19"/><lb ed="R093" n="0965a01"/>永離諸幻也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0388a20"/><lb ed="R093" n="0965a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0388a2001">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p>
<lb ed="X" n="0388a21"/><lb ed="R093" n="0965a03"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0388a2101"><l>普賢汝當知，</l><l>一切諸衆生，</l><l>無始幻無明，</l>
<lb ed="X" n="0388a22"/><lb ed="R093" n="0965a04"/><l>皆從諸如來，</l><l>圓覺心建立，</l><l>猶如虗空華。</l>
<lb ed="X" n="0388a23"/><lb ed="R093" n="0965a05"/><l>依空而有相，</l><l>空華若復滅，</l><l>虗空本不動。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0388a24"/><lb ed="R093" n="0965a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0388a2401"><note place="inline">此答第一問，此幻修幻。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0388a2410"><l>幻從諸覺生，</l><l>幻滅覺圓滿，</l>
<pb ed="X" xml:id="X10.0254.0388b" n="0388b"/>
<lb ed="X" n="0388b01"/><lb ed="R093" n="0965a07"/><l>覺心不動故。</l></lg></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0388b0106" cb:place="inline"><note place="inline">此答第二問，諸幻盡滅，無人修行。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgX10p0388b0119"><l>若彼諸菩薩，</l>
<lb ed="X" n="0388b02"/><lb ed="R093" n="0965a08"/><l>及末世衆生，</l><l>常應遠離幻，</l><l>諸幻悉皆離。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0388b03"/><lb ed="R093" n="0965a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0388b0301"><note place="inline">此答第三問，永不修行，云何解脫，後通途引譬四離四幻。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0388b0323"><l>如木中生火。</l>
<lb ed="X" n="0388b04"/><lb ed="R093" n="0965a10"/><l>木盡火還滅。</l></lg></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0388b0406" cb:place="inline"><note place="inline">木火<g ref="#CB01926">灰</g>烟，四皆並滅</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0388b0414"><l>覺則無漸次。</l>
<lb ed="X" n="0388b05"/><lb ed="R093" n="0965a11"/><l>方便亦如是。</l></lg></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0388b06"/><lb ed="R093" n="0965a12"/>
<lb ed="X" n="0388b07"/><lb ed="R093" n="0965a13"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>大方廣圓覺修多羅了義經心鏡卷第一</cb:jhead></cb:juan>
</cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0378a1301" to="#end0378a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">采</lem><rdg wit="#wit.orig">釆</rdg></app>
<app from="#beg0379b0301" to="#end0379b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0380c0201" to="#end0380c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0381a0301" to="#end0381a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0381a2301" to="#end0381a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">縛</lem><rdg wit="#wit.orig">縳</rdg></app>
<app from="#beg0381b0201" to="#end0381b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0381b2001" to="#end0381b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0381b2101" to="#end0381b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0381c0301" to="#end0381c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0382a2001" to="#end0382a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0383a2401" to="#end0383a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">摶</lem><rdg wit="#wit.orig">搏</rdg></app>
<app from="#beg0383c1401" to="#end0383c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0383c1701" to="#end0383c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0383c2201" to="#end0383c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0383c2301" to="#end0383c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0384a2101" to="#end0384a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0384a2301" to="#end0384a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0384b0401" to="#end0384b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0385a1101" to="#end0385a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0385a2201" to="#end0385a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0385c1801" to="#end0385c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0386b1201" to="#end0386b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0386c2401" to="#end0386c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0386c2402" to="#end0386c2402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0387a0901" to="#end0387a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0378001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0378001">目錄新作</note>
<note n="0381001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0381001">菩陀波倫與常異也餘本皆云薩陀波崙今以唐本寫之勿疑矣</note>
<note n="0381002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0381002 #note_star_1">誠疑誡次同</note>
<note n="0382001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0382001">融疑双</note>
<note n="0383001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0383001">以疑次</note>
<note n="0385001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0385001">誠疑誡</note>
<note n="0387001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0387001">維疑離</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0378a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0378a1301">采【CB】，釆【卍續】</note>
<note n="0379b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0379b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0380c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0380c0201">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0381a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0381a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0381a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0381a2301">縛【CB】，縳【卍續】</note>
<note n="0381b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0381b0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0381b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0381b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0381b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0381b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0381c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0381c0301">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0382a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0382a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0383a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0383a2401">摶【CB】，搏【卍續】</note>
<note n="0383c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0383c1401">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0383c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0383c1701">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0383c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0383c2201">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0383c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0383c2301">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0384a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0384a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0384a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0384a2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0384b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0384b0401">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0385a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0385a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0385a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0385a2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0385c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0385c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0386b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0386b1201">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0386c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0386c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0386c2402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0386c2402">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0387a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0387a0901">但【CB】，伹【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>