<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X10n0257">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 257 圓覺經集註</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 257 圓覺經集註</title>
			<author>宋 元粹述</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>2卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">10</idno>.<idno type="no">257</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">圓覺經集註</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識，古籍酷 AI 自動標點引擎提供新式標點初稿</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>AI 標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00595">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00595</charName>
				<mapping cb:dec="983635" type="PUA">U+F0253</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+9EA8</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[麩-夫+少]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05418">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05418</charName>
				<mapping cb:dec="988458" type="PUA">U+F152A</mapping>
			<mapping type="unicode">U+458D</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>虔</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[虔-文+ㄆ]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB06873">
				<charName>CBETA CHARACTER CB06873</charName>
				<mapping cb:dec="989913" type="PUA">U+F1AD9</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2231E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>迴</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[廷-壬+(同-(一/口)+巳)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15097">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15097</charName>
				<mapping cb:dec="998137" type="PUA">U+F3AF9</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+9EAB</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>麵</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[麩-夫+丐]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17528">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17528</charName>
				<mapping cb:dec="1000568" type="PUA">U+F4478</mapping>
			<mapping type="unicode">U+21461</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[環-王+土]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2005-12-07T13:35:14">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0437b" n="0437b"/>
<lb ed="X" n="0437b01"/>
<lb ed="X" n="0437b02"/>
<lb ed="X" n="0437b03"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 257-A 圓覺經集註序</cb:mulu><head>No. 257-A
<lb ed="X" n="0437b04"/><lb ed="R016" n="0001a01"/> 圓覺經集註序</head>
<lb ed="X" n="0437b05"/>
<lb ed="X" n="0437b06"/><lb ed="R016" n="0001a02"/><byline cb:type="author">潼川沙門居簡　述</byline>
<lb ed="X" n="0437b07"/><lb ed="R016" n="0001a03"/><p xml:id="pX10p0437b0701">覺而不圓者有矣，夫未有圓而不覺者也。圓而不覺
<lb ed="X" n="0437b08"/><lb ed="R016" n="0001a04"/>者有矣，夫未有覺而不圓者也。昭昭日用之間而不
<lb ed="X" n="0437b09"/><lb ed="R016" n="0001a05"/>知也。一性圓具，不知故不覺也。性之所具曰圓。圓也
<lb ed="X" n="0437b10"/><lb ed="R016" n="0001a06"/>者，凡愚不虧，聖神不盈，自本自根，與生俱生。圓同太
<lb ed="X" n="0437b11"/><lb ed="R016" n="0001a07"/>虗而無欠無餘，太虗同受而與之俱化。良由習與性
<lb ed="X" n="0437b12"/><lb ed="R016" n="0001a08"/>離，情與智違。背大明處，卽大闇室。悠悠長瞑，不了此
<lb ed="X" n="0437b13"/><lb ed="R016" n="0001a09"/>覺。縱復亦了，覺而不圓。惟其不圓，其證亦爾。遂有修
<lb ed="X" n="0437b14"/><lb ed="R016" n="0001a10"/>證之目爲三種，行證之所以別也。所修者何？修此者
<lb ed="X" n="0437b15"/><lb ed="R016" n="0001a11"/>也。所證者何？證此者也。所修不同，所證則一也。所覺
<lb ed="X" n="0437b16"/><lb ed="R016" n="0001a12"/>不同，所圓則一也。故曰：一切衆生，皆證圓覺。非覺之
<lb ed="X" n="0437b17"/><lb ed="R016" n="0001a13"/>以妙覺，則止於其所覺。非圓之以至圓，則止於其所
<lb ed="X" n="0437b18"/><lb ed="R016" n="0001a14"/>圓。自四十一地以前，皆止於其所止，而不知其所由
<lb ed="X" n="0437b19"/><lb ed="R016" n="0001a15"/>止也。不修何以達其證？不證何以明其修？亡證而亡
<lb ed="X" n="0437b20"/><lb ed="R016" n="0001a16"/>修，而妄冀夫所謂圓覺者，是今日適越而昔至也。修
<lb ed="X" n="0437b21"/><lb ed="R016" n="0001a17"/>而後能證，證而後能忘，則十二大士未始有問也，十
<lb ed="X" n="0437b22"/><lb ed="R016" n="0001a18"/>萬大衆未始有聞也。六塵不濯而淸淨，四病不藥而
<lb ed="X" n="0437b23"/><lb ed="R016" n="0001b01"/>瘳也。靜幻寂，非一而非三。單複圓，無前無後也。如是
<lb ed="X" n="0437b24"/><lb ed="R016" n="0001b02"/>乃至圓裹三世，淸淨平等，皆光明藏也。圭峯發明此
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0437c" n="0437c"/>
<lb ed="X" n="0437c01"/><lb ed="R016" n="0001b03"/>經，造疏數萬言，反約於廣博浩繁之中，略爲別本。由
<lb ed="X" n="0437c02"/><lb ed="R016" n="0001b04"/>唐至今，廣略並行。西南學徒，家有其書。於戲盛哉！江
<lb ed="X" n="0437c03"/><lb ed="R016" n="0001b05"/>淮荆蠻，稍若不競。天台再造於五季糺離之際，鼓行
<lb ed="X" n="0437c04"/><lb ed="R016" n="0001b06"/>吳越間，作者輩出，巉然見頭角。由是二家之言，肝膽
<lb ed="X" n="0437c05"/><lb ed="R016" n="0001b07"/>楚越，咫尺雲壤。彼所宗尙，我得排斥。我所宣演，彼得
<lb ed="X" n="0437c06"/><lb ed="R016" n="0001b08"/>指議。異<anchor xml:id="nkr_note_add_0437c0601" n="0437c0601"/><anchor xml:id="beg0437c0601" n="0437c0601"/>己<anchor xml:id="end0437c0601"/>之卓識，與共<g ref="#CB17528">𡑡</g>堵，必羣而咻之，務其說之
<lb ed="X" n="0437c07"/><lb ed="R016" n="0001b09"/>不售。同<anchor xml:id="nkr_note_add_0437c0701" n="0437c0701"/><anchor xml:id="beg0437c0701" n="0437c0701"/>己<anchor xml:id="end0437c0701"/>之固陋，遠在萬里，必引而嗾之，欲其喙之
<lb ed="X" n="0437c08"/><lb ed="R016" n="0001b10"/>必信。使二家之道，不淪於必爭之口者幾希。此吾古
<lb ed="X" n="0437c09"/><lb ed="R016" n="0001b11"/>雲粹師，所以憤悱慨慷，集註此經，而示其同也。以本
<lb ed="X" n="0437c10"/><lb ed="R016" n="0001b12"/>宗之義，發他示之言。以他宗之奧，揭本宗之玄。本諸
<lb ed="X" n="0437c11"/><lb ed="R016" n="0001b13"/>其理，不本諸其宗。參諸其心，不參諸其人。黨非其同，
<lb ed="X" n="0437c12"/><lb ed="R016" n="0001b14"/>伐非其異。平持其衡，婉立其言。俾滯於一曲者，知夫
<lb ed="X" n="0437c13"/><lb ed="R016" n="0001b15"/>師子手足一金也，江河淮濟一水也。毋求異於圭峰，
<lb ed="X" n="0437c14"/><lb ed="R016" n="0001b16"/>亦毋以求同也。異其所異，而同其所同也。後五百世，
<lb ed="X" n="0437c15"/><lb ed="R016" n="0001b17"/>有自圭峰而得古雲，或自古雲而得圭峰者，天也，非
<lb ed="X" n="0437c16"/><lb ed="R016" n="0001b18"/>一人之私所能也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0437c17"/>
<lb ed="X" n="0437c18"/>
<lb ed="X" n="0437c19"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 257-B 大方廣圓覺修多羅了義經集註上(幷序)</cb:mulu><head>No. 257-B
<lb ed="X" n="0437c20"/><lb ed="R016" n="0002a01"/> 大方廣圓覺修多羅了義經集註上<note place="inline">幷序</note></head>
<lb ed="X" n="0437c21"/>
<lb ed="X" n="0437c22"/><lb ed="R016" n="0002a02"/><byline cb:type="author">苕水沙門元粹　述</byline>
<lb ed="X" n="0437c23"/><lb ed="R016" n="0002a03"/><p xml:id="pX10p0437c2301">大哉覺性，圓裹十方。魔佛同遊，色心交徹。有見皆成
<lb ed="X" n="0437c24"/><lb ed="R016" n="0002a04"/>妄想，無言猶在半途。一相不存，萬機齊赴。故我薄伽
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0438a" n="0438a"/>
<lb ed="X" n="0438a01"/><lb ed="R016" n="0002a05"/>梵住聖凡之本際，振行證之宏綱。文殊問本起之因，
<lb ed="X" n="0438a02"/><lb ed="R016" n="0002a06"/>徧吉咨如幻之行。克彰圓照，盡掃疑情。普眼章。三學
<lb ed="X" n="0438a03"/><lb ed="R016" n="0002a07"/>相資，觀雖圓而漸助；金剛藏衆生本佛，金混鑛而須
<lb ed="X" n="0438a04"/><lb ed="R016" n="0002a08"/>銷。彌勒窮流轉愛源，淨慧扣證修地位。此下方法，不
<lb ed="X" n="0438a05"/><lb ed="R016" n="0002a09"/>定圓攝，有三威德：聞、行、體、思、修。辯音啓定輪交互。證
<lb ed="X" n="0438a06"/><lb ed="R016" n="0002a10"/>悟了覺之執相，酬淨業以令除；作止任滅之病根，示
<lb ed="X" n="0438a07"/><lb ed="R016" n="0002a11"/>普覺而擇友。圓覺稟三期而垂軌，善首持五目以流
<lb ed="X" n="0438a08"/><lb ed="R016" n="0002a12"/>通。華貫環連，金聲玉振。將規法利，盍闡義門？準天台
<lb ed="X" n="0438a09"/><lb ed="R016" n="0002a13"/>一宗，探圭峰諸疏，萃乎精要，補以前聞。庶因言遣言，
<lb ed="X" n="0438a10"/><lb ed="R016" n="0002a14"/>得月忘指者矣。</p><p xml:id="pX10p0438a1007" cb:place="inline">時宋嘉定七年歲在甲戌九月九日
<lb ed="X" n="0438a11"/><lb ed="R016" n="0002a15"/>序。</p>
<lb ed="X" n="0438a12"/><lb ed="R016" n="0002a16"/><p xml:id="pX10p0438a1201">圭峰禪師宗密疏鈔。</p>
<lb ed="X" n="0438a13"/><lb ed="R016" n="0002a17"/><p xml:id="pX10p0438a1301">鄣南法師神煥疏</p>
<lb ed="X" n="0438a14"/><lb ed="R016" n="0002a18"/><p xml:id="pX10p0438a1401">東陽法師居式疏</p>
<lb ed="X" n="0438a15"/><lb ed="R016" n="0002b01"/><p xml:id="pX10p0438a1501">竹菴法師可觀手鑒。</p>
<lb ed="X" n="0438a16"/><lb ed="R016" n="0002b02"/><p xml:id="pX10p0438a1601">慈室法師妙雲直解</p>
<lb ed="X" n="0438a17"/><lb ed="R016" n="0002b03"/><p xml:id="pX10p0438a1701">苕水沙門元粹集諸疏精微竊加私註</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0438a18"/>
<lb ed="X" n="0438a19"/>
<lb ed="X" n="0438a20"/>
<lb ed="X" n="0438a21"/>
<lb ed="X" n="0438a22"/>
<lb ed="X" n="0438a23"/>
<lb ed="X" n="0438a24"/>
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0438b" n="0438b"/>
<lb ed="X" n="0438b01"/>
<lb ed="X" n="0438b02"/>
<lb ed="X" n="0438b03"/>
<lb ed="X" n="0438b04"/>
<lb ed="X" n="0438b05"/>
<lb ed="X" n="0438b06"/><cb:docNumber>No. 257</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0438b07"/><lb ed="R016" n="0003a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>大方廣圓覺修多羅了義經集註上</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0438b08"/><lb ed="R016" n="0003a02"/>
<lb ed="X" n="0438b09"/><lb ed="R016" n="0003a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">經題</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0438b0901">夫經有總題，攬別文旨意而立。今法王自唱五名，
<lb ed="X" n="0438b10"/><lb ed="R016" n="0003a04"/>備見賢善。首章結集者，撮要擧五，前二又略陀羅
<lb ed="X" n="0438b11"/><lb ed="R016" n="0003a05"/>尼三字。此十一字，十是別名，異羣典故。經字通名，
<lb ed="X" n="0438b12"/><lb ed="R016" n="0003a06"/>聖敎通稱，故以通從別，唯冠此部。竹菴釋曰：圓覺，
<lb ed="X" n="0438b13"/><lb ed="R016" n="0003a07"/>一性也。大方廣，一性之有體、有相、有用也。圓覺一
<lb ed="X" n="0438b14"/><lb ed="R016" n="0003a08"/>性，其體大故，絕諸分別，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0438001" n="0438001"/>大小無外，竪通三世，橫徧
<lb ed="X" n="0438b15"/><lb ed="R016" n="0003a09"/>十方，無一法先此圓覺。圓覺卽一切法，先天地而
<lb ed="X" n="0438b16"/><lb ed="R016" n="0003a10"/>生，包天地而大。雖太虗空，於此圓覺中亦細物爾。
<lb ed="X" n="0438b17"/><lb ed="R016" n="0003a11"/>其相方故，軌持該攝，任持自在。雖流浪生死，受種
<lb ed="X" n="0438b18"/><lb ed="R016" n="0003a12"/>種身，而此圓覺曾不失之。故本經云：一切衆生皆
<lb ed="X" n="0438b19"/><lb ed="R016" n="0003a13"/>證圓覺。雖依因善友眞正信解，而此圓覺亦未甞
<lb ed="X" n="0438b20"/><lb ed="R016" n="0003a14"/>得。故本經云：圓覺流出一切菩提、涅槃及波羅蜜，
<lb ed="X" n="0438b21"/><lb ed="R016" n="0003a15"/>敎授菩薩得失，皆圓覺相。其用廣故，此圓覺性潛
<lb ed="X" n="0438b22"/><lb ed="R016" n="0003a16"/>興密應，無有休息，無有邊際。故本經云：覺性徧滿，
<lb ed="X" n="0438b23"/><lb ed="R016" n="0003a17"/>圓無際故，六根徧滿，八萬四千陀羅尼門徧滿法
<lb ed="X" n="0438b24"/><lb ed="R016" n="0003a18"/>界。以此大方廣義，稱歎詮顯圓覺一性，具足如是
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0438c" n="0438c"/>
<lb ed="X" n="0438c01"/><lb ed="R016" n="0003b01"/>體、相、用也。更無一法在圓覺外，離一切相，等虗空
<lb ed="X" n="0438c02"/><lb ed="R016" n="0003b02"/>界，卽是如來淸淨法身。依此法身無所不攝，故此
<lb ed="X" n="0438c03"/><lb ed="R016" n="0003b03"/>圓覺亦名如來藏。此經詮顯如是之法，總號一經，
<lb ed="X" n="0438c04"/><lb ed="R016" n="0003b04"/>名修多羅，契理說也。此經直指諸法根源，高超一
<lb ed="X" n="0438c05"/><lb ed="R016" n="0003b05"/>切，故名了義，無過上也。經者，指此一經始末所說，
<lb ed="X" n="0438c06"/><lb ed="R016" n="0003b06"/>題目分明，故名大方廣圓覺修多羅了義經。<note place="inline">祖述圭峯</note>
<lb ed="X" n="0438c07"/><lb ed="R016" n="0003b07"/>今按：天台宗敎，須列五章，謂釋名、辨體、明宗、論用、
<lb ed="X" n="0438c08"/><lb ed="R016" n="0003b08"/>判敎也。蓋經之有名，名下必有所詮之法爲體，約
<lb ed="X" n="0438c09"/><lb ed="R016" n="0003b09"/>何修行爲宗，得何功力爲用，然後區別何時之所
<lb ed="X" n="0438c10"/><lb ed="R016" n="0003b10"/>說，何敎之所收，漸頓偏圓，乃爲敎相。故此五義，凡
<lb ed="X" n="0438c11"/><lb ed="R016" n="0003b11"/>釋題目，闕一不可。又約人、法、喩三單，複具足七種
<lb ed="X" n="0438c12"/><lb ed="R016" n="0003b12"/>立題。此經單法爲名，覺性爲體，圓照覺相爲宗，斷
<lb ed="X" n="0438c13"/><lb ed="R016" n="0003b13"/>惑成佛爲用，方等圓頓爲敎相。第一、單法爲名者，
<lb ed="X" n="0438c14"/><lb ed="R016" n="0003b14"/>大方廣圓覺，召所詮之理；修多羅了義，標能詮之
<lb ed="X" n="0438c15"/><lb ed="R016" n="0003b15"/>敎。理敎俱法，簡非人喩。大者法身周徧，方謂般若
<lb ed="X" n="0438c16"/><lb ed="R016" n="0003b16"/>軌持，廣則解脫無礙。離念之覺，卽三名圓，極聖不
<lb ed="X" n="0438c17"/><lb ed="R016" n="0003b17"/>增，下凡無減。毗盧身土，阿鼻色心，盡大方廣，無非
<lb ed="X" n="0438c18"/><lb ed="R016" n="0003b18"/>圓覺。言圓覺者，直指法體，以大方廣，彰其德量，卽
<lb ed="X" n="0438c19"/><lb ed="R016" n="0004a01"/>具大方廣之圓覺耳。梵語修多羅，華言契經，契機
<lb ed="X" n="0438c20"/><lb ed="R016" n="0004a02"/>契理，義通諸敎。此說圓極，特稱了義，卽修多羅中
<lb ed="X" n="0438c21"/><lb ed="R016" n="0004a03"/>之了義也。經者，訓常訓法，常不可易，法乃同遵。廣
<lb ed="X" n="0438c22"/><lb ed="R016" n="0004a04"/>示翻譯有無，及敎行理三經通別，如天台大部。問：
<lb ed="X" n="0438c23"/><lb ed="R016" n="0004a05"/>修多羅與經，華梵之異，雙置題目，豈非重繁？曰：上
<lb ed="X" n="0438c24"/><lb ed="R016" n="0004a06"/>則總指諸部，此則唯目當經，對總歎別，故非重也。
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0439a" n="0439a"/>
<lb ed="X" n="0439a01"/><lb ed="R016" n="0004a07"/>又修多羅等，是佛自唱經之一字，結集體式，理當
<lb ed="X" n="0439a02"/><lb ed="R016" n="0004a08"/>安爾。第二、覺性爲體者，經云：無上法王，有大陀羅
<lb ed="X" n="0439a03"/><lb ed="R016" n="0004a09"/>尼門，名爲圓覺。又曰：圓覺自性，亦曰淨圓覺性。斯
<lb ed="X" n="0439a04"/><lb ed="R016" n="0004a10"/>爲主質，宗用所依，雖究竟於法王，亦本成於凡下。
<lb ed="X" n="0439a05"/><lb ed="R016" n="0004a11"/>亡名絕朕，橫亘竪窮，擧一卽三，至三卽一，萬行之
<lb ed="X" n="0439a06"/><lb ed="R016" n="0004a12"/>元首，一部之指歸，免蹈羣邪，當冥此體。第三、圓照
<lb ed="X" n="0439a07"/><lb ed="R016" n="0004a13"/>覺相爲宗者，修行之要，是曰經宗。經云：一切如來
<lb ed="X" n="0439a08"/><lb ed="R016" n="0004a14"/>本起因地，皆依圓照淸淨覺相。旣識圓覺，當起圓
<lb ed="X" n="0439a09"/><lb ed="R016" n="0004a15"/>照。圓照，智也；覺相，境也。由境發智，以智照境，境智
<lb ed="X" n="0439a10"/><lb ed="R016" n="0004a16"/>冥契，覺體斯圓。幻翳無明，當處寂滅。一經衆行，莫
<lb ed="X" n="0439a11"/><lb ed="R016" n="0004a17"/>不皆然。雖不定漸修，未乖圓照。第四、斷惑成佛爲
<lb ed="X" n="0439a12"/><lb ed="R016" n="0004a18"/>用者。宗成顯體，惑破果圓。經云：永斷無明，方成佛
<lb ed="X" n="0439a13"/><lb ed="R016" n="0004b01"/>道。因觀覺相，達妄本虗，不待轉除，名虗爲斷。斷無
<lb ed="X" n="0439a14"/><lb ed="R016" n="0004b02"/>斷處，卽佛道成。闡敎度生，於茲備矣。第五、方等圓
<lb ed="X" n="0439a15"/><lb ed="R016" n="0004b03"/>頓爲敎相者。總判諸經，立以四敎。三藏唯談生滅，
<lb ed="X" n="0439a16"/><lb ed="R016" n="0004b04"/>正爲二乘；通敎詮示無生衍門。初首別明破顯圓
<lb ed="X" n="0439a17"/><lb ed="R016" n="0004b05"/>彰，卽具被機進否。復有五時：華嚴兼別說圓；鹿苑
<lb ed="X" n="0439a18"/><lb ed="R016" n="0004b06"/>但施三藏；方等彈訶徧逗，四敎竝明；般若帶通、別
<lb ed="X" n="0439a19"/><lb ed="R016" n="0004b07"/>二，正說圓敎。至若法華、涅槃，開權顯實，扶律談常，
<lb ed="X" n="0439a20"/><lb ed="R016" n="0004b08"/>結會化源，卒難備擧。伏讀此典，當方等部圓頓敎
<lb ed="X" n="0439a21"/><lb ed="R016" n="0004b09"/>攝。經云：是經名爲頓敎大乘，頓機衆生從此開悟。
<lb ed="X" n="0439a22"/><lb ed="R016" n="0004b10"/>又云：是經唯顯如來境界。此圓敎義。又云：願我今
<lb ed="X" n="0439a23"/><lb ed="R016" n="0004b11"/>者住佛圓覺，求善知識，莫値外道及與二乘。又云：
<lb ed="X" n="0439a24"/><lb ed="R016" n="0004b12"/>當求一切正知見人，心不住相，不著聲聞、緣覺境
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0439b" n="0439b"/>
<lb ed="X" n="0439b01"/><lb ed="R016" n="0004b13"/>界。文旣鄙斥小乘，義歸方等。問：經文有云亦攝漸
<lb ed="X" n="0439b02"/><lb ed="R016" n="0004b14"/>修一切群品，得非此部兼偏小耶？曰：秪一圓敎。云
<lb ed="X" n="0439b03"/><lb ed="R016" n="0004b15"/>漸修者，圓中之漸耳。正如天台圓頓、漸次、不定三
<lb ed="X" n="0439b04"/><lb ed="R016" n="0004b16"/>種止觀，俱緣實相，盡是大乘。約行乃用漸不定助。
<lb ed="X" n="0439b05"/><lb ed="R016" n="0004b17"/>至下釋經，此義當見。問：旣唯圓頓，何異法華？曰：法
<lb ed="X" n="0439b06"/><lb ed="R016" n="0004b18"/>華開權，非所擬也。五章成列一經大義，可擧而行，
<lb ed="X" n="0439b07"/><lb ed="R016" n="0005a01"/>覽者悉之。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0439b08"/><lb ed="R016" n="0005a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">譯師</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0439b0801"><name role="" type="person">罽賓</name>沙門佛陀多羅譯</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0439b09"/><lb ed="R016" n="0005a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0439b0901"><name role="" type="person">罽賓</name>，梵語，亦云羯濕彌羅，北印度邊鄙之名。此翻
<lb ed="X" n="0439b10"/><lb ed="R016" n="0005a04"/>賤種，本賤役人，自立君長故也。沙門，此翻勤息，勤
<lb ed="X" n="0439b11"/><lb ed="R016" n="0005a05"/>行衆善，止息諸惡，出家之都名。按大藏開元目錄：
<lb ed="X" n="0439b12"/><lb ed="R016" n="0005a06"/>沙門佛陀多羅，唐言覺救，北印度<name role="" type="person">罽賓國</name>人。於東
<lb ed="X" n="0439b13"/><lb ed="R016" n="0005a07"/>都<name role="" type="person">白馬寺</name>譯圓覺經一部，不載年月。續古今譯經
<lb ed="X" n="0439b14"/><lb ed="R016" n="0005a08"/>圖紀、貞元目錄亦同。又北都藏海寺道詮法師疏
<lb ed="X" n="0439b15"/><lb ed="R016" n="0005a09"/>云：羯濕彌羅三藏法師佛陀多羅，以長壽二年龍
<lb ed="X" n="0439b16"/><lb ed="R016" n="0005a10"/>集癸巳，持梵本至神都，於<name role="" type="person">白馬寺</name>譯成兩卷，總二
<lb ed="X" n="0439b17"/><lb ed="R016" n="0005a11"/>十八紙。其度語、筆授、證義、潤文諸德，具如別錄。譯
<lb ed="X" n="0439b18"/><lb ed="R016" n="0005a12"/>之言易也，易梵爲華耳。周制：達四方之言，東方曰
<lb ed="X" n="0439b19"/><lb ed="R016" n="0005a13"/>寄，南方曰象，西方曰狄鞮，北方曰譯。今翻西語而
<lb ed="X" n="0439b20"/><lb ed="R016" n="0005a14"/>云譯者，由漢世多事北方，而譯官兼善西語，摩騰
<lb ed="X" n="0439b21"/><lb ed="R016" n="0005a15"/>始至，譯四十二章經，因以稱焉。又寄等四別也，譯
<lb ed="X" n="0439b22"/><lb ed="R016" n="0005a16"/>言通也，如東夷、西戎、南蠻、北狄，通謂四夷，故周禮
<lb ed="X" n="0439b23"/><lb ed="R016" n="0005a17"/>通稱象胥氏。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0439b24"/><lb ed="R016" n="0005a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">序分</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0439b2401">○經文大分三段，始如是我聞止平等法會爲序分，
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0439c" n="0439c"/>
<lb ed="X" n="0439c01"/><lb ed="R016" n="0005b01"/>於是<name role="" type="person">文殊師利</name>下至圓覺章末爲正宗分，於是賢
<lb ed="X" n="0439c02"/><lb ed="R016" n="0005b02"/>善首下訖經爲流通分。</p><p xml:id="pX10p0439c0210" cb:place="inline">△初、序分者。若例諸經，必
<lb ed="X" n="0439c03"/><lb ed="R016" n="0005b03"/>具通、別二序。東陽云：今但通序，雖無發起，可用入
<lb ed="X" n="0439c04"/><lb ed="R016" n="0005b04"/>定、集衆，兼之以衆。集不徒然，必有異聞。略疏云：序
<lb ed="X" n="0439c05"/><lb ed="R016" n="0005b05"/>中證信，便是發起。謂佛入大光明藏，與一切佛同
<lb ed="X" n="0439c06"/><lb ed="R016" n="0005b06"/>住衆生淸淨覺地，現諸淨土。菩薩主伴，皆入三昧，
<lb ed="X" n="0439c07"/><lb ed="R016" n="0005b07"/>同一佛境。以表因果無異，凡聖同源。顯發此經，旨
<lb ed="X" n="0439c08"/><lb ed="R016" n="0005b08"/>趣如是。鄣南云：入定、同聞，俱屬別序。通序略於住
<lb ed="X" n="0439c09"/><lb ed="R016" n="0005b09"/>處及集衆，二事具足。應云：一時婆伽婆在某處，與
<lb ed="X" n="0439c10"/><lb ed="R016" n="0005b10"/>若干大衆俱。梵本或具，譯師略之。私謂：經文明婆
<lb ed="X" n="0439c11"/><lb ed="R016" n="0005b11"/>伽婆入定、現土、集衆、同住，語勢連屬。若就中間，節
<lb ed="X" n="0439c12"/><lb ed="R016" n="0005b12"/>爲別序，巉絕不可。況佛出同居，其現淨土，必依舍
<lb ed="X" n="0439c13"/><lb ed="R016" n="0005b13"/>衛、耆山等處。經家不云者，表發意殊，至下更釋。今
<lb ed="X" n="0439c14"/><lb ed="R016" n="0005b14"/>且準圭峰、東陽初序，分爲六</p><p xml:id="pX10p0439c1412" cb:place="inline">初所聞法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0439c15"/><lb ed="R016" n="0005b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0439c1501">如是！</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0439c16"/><lb ed="R016" n="0005b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0439c1601">且兼我聞。合釋。卽指法之辭也。如是之法，我從佛
<lb ed="X" n="0439c17"/><lb ed="R016" n="0005b17"/>聞。佛地論云：謂結集時，諸菩薩衆，咸共請言：如汝
<lb ed="X" n="0439c18"/><lb ed="R016" n="0005b18"/>所聞，當如是說。傳法菩薩，便許可言：如是當說，如
<lb ed="X" n="0439c19"/><lb ed="R016" n="0006a01"/>我所聞。離釋。如是者，信成就也。肇公云：信順之辭。
<lb ed="X" n="0439c20"/><lb ed="R016" n="0006a02"/>若就當經，凡聖因果不異。圓覺名如，唯此因果，方
<lb ed="X" n="0439c21"/><lb ed="R016" n="0006a03"/>離過非爲是。<note place="inline">圭峯</note>文如而理是，如名不異，是曰無非。
<lb ed="X" n="0439c22"/><lb ed="R016" n="0006a04"/>通指一經，所傳所詮，皆所聞體。約四敎簡，今獨在
<lb ed="X" n="0439c23"/><lb ed="R016" n="0006a05"/>圓。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0439c2304" cb:place="inline">二、能聞人。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0439c24"/><lb ed="R016" n="0006a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0439c2401">我聞：</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0440a" n="0440a"/>
<lb ed="X" n="0440a01"/><lb ed="R016" n="0006a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0440a0101">卽指阿難爲能聞人。聖人無心，隨世稱我。我是耳
<lb ed="X" n="0440a02"/><lb ed="R016" n="0006a08"/>主，總攝衆緣。一根，二境，三空，四作意。故論云，耳識
<lb ed="X" n="0440a03"/><lb ed="R016" n="0006a09"/>四緣生，四緣和合，故稱聞也。<note place="inline">私註</note>若約此經旨趣，傳
<lb ed="X" n="0440a04"/><lb ed="R016" n="0006a10"/>法菩薩，以我無我不二之眞我，根境非一異之妙
<lb ed="X" n="0440a05"/><lb ed="R016" n="0006a11"/>耳，聞眞俗無礙之法門也。<note place="inline">圭峯</note></p><p xml:id="pX10p0440a0513" cb:place="inline">三、聞法時。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0440a06"/><lb ed="R016" n="0006a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0440a0601">一時。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0440a07"/><lb ed="R016" n="0006a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0440a0701">師資合會，說聽究竟，總言一時，異餘時也。又諸方
<lb ed="X" n="0440a08"/><lb ed="R016" n="0006a14"/>時分，延促不同，故但言一時。若約當宗，卽心境泯，
<lb ed="X" n="0440a09"/><lb ed="R016" n="0006a15"/>理智融，凡聖如，本始會，此諸二法，皆一之時。<note place="inline">圭峯</note></p>
<lb ed="X" n="0440a10"/><lb ed="R016" n="0006a16"/><p xml:id="pX10p0440a1001">四，說法主。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0440a11"/><lb ed="R016" n="0006a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0440a1101">婆伽婆！</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0440a12"/><lb ed="R016" n="0006a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0440a1201">佛地論云：薄伽梵聲，依六義轉：一、自在，二、熾盛，三、
<lb ed="X" n="0440a13"/><lb ed="R016" n="0006b01"/>端嚴，四、名稱，五、吉祥，六、尊貴，五、不翻。中卽多含不
<lb ed="X" n="0440a14"/><lb ed="R016" n="0006b02"/>翻。<note place="inline">私註</note>涅槃云：能破煩惱名婆。伽婆，如來之異號也。
<lb ed="X" n="0440a15"/><lb ed="R016" n="0006b03"/>亦名薄伽梵，梵音楚夏耳。此經敎主，四敎三身，當
<lb ed="X" n="0440a16"/><lb ed="R016" n="0006b04"/>是何佛？圭峰云：法報不分，非應化矣。如此定身，有
<lb ed="X" n="0440a17"/><lb ed="R016" n="0006b05"/>何準的？今謂決是他受用報，法性尊特。但尊特有
<lb ed="X" n="0440a18"/><lb ed="R016" n="0006b06"/>二：一曰現起，華嚴所明藏塵相是。二曰示現，卽應
<lb ed="X" n="0440a19"/><lb ed="R016" n="0006b07"/>娑婆三十二相。但約業識中道感應，一一稱性，相
<lb ed="X" n="0440a20"/><lb ed="R016" n="0006b08"/>相無邊，法華光明尊特身是。此經旣現淨土，被圓
<lb ed="X" n="0440a21"/><lb ed="R016" n="0006b09"/>頓機，非示現尊特，孰爲敎主？<note place="inline">慈室</note>五、說法處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0440a22"/><lb ed="R016" n="0006b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0440a2201">入於神通大光明藏三昧正受。一切如來光嚴住持。
<lb ed="X" n="0440a23"/><lb ed="R016" n="0006b11"/>是諸衆生淸淨覺地。身心寂滅平等本際。圓滿十方
<lb ed="X" n="0440a24"/><lb ed="R016" n="0006b12"/>不二隨順。於不二境現諸淨土。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0440b" n="0440b"/>
<lb ed="X" n="0440b01"/><lb ed="R016" n="0006b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0440b0101">藏，卽寶性法界藏。起信心眞如，是諸佛衆生之本
<lb ed="X" n="0440b02"/><lb ed="R016" n="0006b14"/>源，神通光明之性體，塵沙德用竝蘊其中，百千通
<lb ed="X" n="0440b03"/><lb ed="R016" n="0006b15"/>光皆從斯起，故云藏也。亦名法性土，亦名常寂光。
<lb ed="X" n="0440b04"/><lb ed="R016" n="0006b16"/>息諸分別，智與理冥，名爲入矣。安住藏中，不受諸
<lb ed="X" n="0440b05"/><lb ed="R016" n="0006b17"/>受，名爲正受。<note place="inline">圭峯</note>此經說處，卽事而眞，匪離娑婆。別
<lb ed="X" n="0440b06"/><lb ed="R016" n="0006b18"/>論常寂，爲表正宗所談覺性平等，故入於大定，卽
<lb ed="X" n="0440b07"/><lb ed="R016" n="0007a01"/>首楞嚴禪三德理藏。此藏圓具，凡聖同源，橫亘竪
<lb ed="X" n="0440b08"/><lb ed="R016" n="0007a02"/>窮，不思議一。然理不自顯，從理垂敎，敎主身土，全
<lb ed="X" n="0440b09"/><lb ed="R016" n="0007a03"/>體起用，故曰於不二境現諸淨土。所現淨土，卽說
<lb ed="X" n="0440b10"/><lb ed="R016" n="0007a04"/>法處。通序兼別，意亦可了。古德皆謂大光明藏是
<lb ed="X" n="0440b11"/><lb ed="R016" n="0007a05"/>經說處。又文關西答舒王曰：頓乘所演，直示衆生
<lb ed="X" n="0440b12"/><lb ed="R016" n="0007a06"/>日用現前，不屬古今，非干時處。且楞嚴等亦明住
<lb ed="X" n="0440b13"/><lb ed="R016" n="0007a07"/>處，非頓乘乎？前云一時，豈無時他？又光明藏乃現
<lb ed="X" n="0440b14"/><lb ed="R016" n="0007a08"/>土之本，何得據本便爲說處，昧所現土耶？二說不
<lb ed="X" n="0440b15"/><lb ed="R016" n="0007a09"/>可，今釋分二：</p><p xml:id="pX10p0440b1506" cb:place="inline">初、入冥覺性；二、於不二下，卽體現
<lb ed="X" n="0440b16"/><lb ed="R016" n="0007a10"/>土。初又三：</p><p xml:id="pX10p0440b1605" cb:place="inline">初、標三德妙定；二、一切下，顯凡聖體
<lb ed="X" n="0440b17"/><lb ed="R016" n="0007a11"/>同；三、身心下，明稱體圓徧。神通、光明、定慧，用也。藏
<lb ed="X" n="0440b18"/><lb ed="R016" n="0007a12"/>卽法身，體也。二用卽體，三德具足，稱祕密藏。智冥
<lb ed="X" n="0440b19"/><lb ed="R016" n="0007a13"/>此境，故名爲入。三昧正受，華梵雙彰，不墮邪思，故
<lb ed="X" n="0440b20"/><lb ed="R016" n="0007a14"/>名正受。一切如來光嚴住持者，同一圓明，交參互
<lb ed="X" n="0440b21"/><lb ed="R016" n="0007a15"/>照，安住不失也。是諸衆生淸淨覺地者，眞妄一際，
<lb ed="X" n="0440b22"/><lb ed="R016" n="0007a16"/>染體元空，始本同依也。平等本際，竪深也。圓滿十
<lb ed="X" n="0440b23"/><lb ed="R016" n="0007a17"/>方，橫徧也。不二隨順者，常一不移，以身心、依正、生
<lb ed="X" n="0440b24"/><lb ed="R016" n="0007a18"/>佛、自他俱寂滅故。現諸淨土者，卽寂光體，隨類普
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0440c" n="0440c"/>
<lb ed="X" n="0440c01"/><lb ed="R016" n="0007b01"/>應，見三土也。此經對吿，俱是法身，正當實報。經末
<lb ed="X" n="0440c02"/><lb ed="R016" n="0007b02"/>亦有八部雜衆，通餘二土。然此現土，豈離娑婆？義
<lb ed="X" n="0440c03"/><lb ed="R016" n="0007b03"/>同法華三變之淨。問：土旣現淨，佛豈常身？曰：現起
<lb ed="X" n="0440c04"/><lb ed="R016" n="0007b04"/>無文，示現何爽？法華亦爾，於此勿疑。問：法華開權，
<lb ed="X" n="0440c05"/><lb ed="R016" n="0007b05"/>可云示現，昔經安得從劣辨勝？曰：二乘在昔，彈斥
<lb ed="X" n="0440c06"/><lb ed="R016" n="0007b06"/>淘汰，故須現起，方曰尊特。今對菩薩，現與不現，無
<lb ed="X" n="0440c07"/><lb ed="R016" n="0007b07"/>妨化意。圭山謂：不二隨順，譯者迴文不盡，應云隨
<lb ed="X" n="0440c08"/><lb ed="R016" n="0007b08"/>順不二。煥師謂：不二，體也；隨順，用也。直解謂：諸字
<lb ed="X" n="0440c09"/><lb ed="R016" n="0007b09"/>訓於，恐皆未允。讀者詳之。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0440c0913" cb:place="inline">六，同聞衆。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0440c10"/><lb ed="R016" n="0007b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0440c1001">與大菩薩摩訶薩十萬人俱，其名曰：<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩、
<lb ed="X" n="0440c11"/><lb ed="R016" n="0007b11"/>普賢菩薩、普眼菩薩、<name role="" type="person">金剛藏菩薩</name>、彌勒菩薩、淸淨慧
<lb ed="X" n="0440c12"/><lb ed="R016" n="0007b12"/>菩薩、威德自在菩薩、辨音菩薩、淨諸業障菩薩、普覺
<lb ed="X" n="0440c13"/><lb ed="R016" n="0007b13"/>菩薩、圓覺菩薩、賢善首菩薩等而爲上首，與諸眷屬
<lb ed="X" n="0440c14"/><lb ed="R016" n="0007b14"/>皆入三昧，同住如來平等法會。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0440c15"/><lb ed="R016" n="0007b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0440c1501">初、標數列名；二、與諸下，同佛入定。菩薩等者，具云
<lb ed="X" n="0440c16"/><lb ed="R016" n="0007b16"/>菩提薩埵、<name role="" type="person">摩訶薩埵</name>。菩提翻覺，薩埵翻有情。摩訶，
<lb ed="X" n="0440c17"/><lb ed="R016" n="0007b17"/>大也。此有情信大法、解大義、發大心、趣大果、修大
<lb ed="X" n="0440c18"/><lb ed="R016" n="0007b18"/>行、證大道。故華嚴中地前云摩訶薩，今是地上。<note place="inline">圭峯</note>
<lb ed="X" n="0440c19"/><lb ed="R016" n="0008a01"/>列十二名者，敬依天台章疏，用三觀解，觀是菩薩
<lb ed="X" n="0440c20"/><lb ed="R016" n="0008a02"/>萬行之本故。<name role="" type="person">文殊師利</name>，此云妙德。大經云：了了見
<lb ed="X" n="0440c21"/><lb ed="R016" n="0008a03"/>佛性，猶如妙德等。觀合三德，祕密圓備，故名妙德。
<lb ed="X" n="0440c22"/><lb ed="R016" n="0008a04"/>又云<name role="" type="person">妙吉祥</name>。普賢，大論、觀經同名徧吉。今居伏道
<lb ed="X" n="0440c23"/><lb ed="R016" n="0008a05"/>之頂，其因周徧曰普；斷道之後，鄰於極聖曰賢。苟
<lb ed="X" n="0440c24"/><lb ed="R016" n="0008a06"/>非三觀一心，豈階衆伏之頂？普眼者，三觀研心，普
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0441a" n="0441a"/>
<lb ed="X" n="0441a01"/><lb ed="R016" n="0008a07"/>見諸法，生、佛無二，此含悲、智。謂普見諸法淸淨，名
<lb ed="X" n="0441a02"/><lb ed="R016" n="0008a08"/>大智普眼；普見衆生成佛，名大悲普眼。金剛藏者，
<lb ed="X" n="0441a03"/><lb ed="R016" n="0008a09"/>金剛具三義：堅則物不能壞，利則能碎一切，明則
<lb ed="X" n="0441a04"/><lb ed="R016" n="0008a10"/>體上瑩徹。觀心三德具足，名藏。彌勒，此云慈氏。慈
<lb ed="X" n="0441a05"/><lb ed="R016" n="0008a11"/>有三種：生緣、法緣、無緣，以對三觀。又慈從姓名。阿
<lb ed="X" n="0441a06"/><lb ed="R016" n="0008a12"/>逸多，此云無勝。三觀能淨三惑，名淸淨慧；三觀能
<lb ed="X" n="0441a07"/><lb ed="R016" n="0008a13"/>摧伏三障、四魔，名威德自在；由三觀故，獲三陀羅
<lb ed="X" n="0441a08"/><lb ed="R016" n="0008a14"/>尼、四無礙辯，名辯音；三觀對治三道，名淨諸業障；
<lb ed="X" n="0441a09"/><lb ed="R016" n="0008a15"/>三觀徧觀諸法，同歸實際，名普覺，亦卽圓覺。賢善
<lb ed="X" n="0441a10"/><lb ed="R016" n="0008a16"/>首者，賢則亞聖，善則順理。三觀順理，爲萬善首也。
<lb ed="X" n="0441a11"/><lb ed="R016" n="0008a17"/><note place="inline">東陽</note>同住如來平等法會，孰爲其主？孰爲其伴？孰爲
<lb ed="X" n="0441a12"/><lb ed="R016" n="0008a18"/>問者？孰爲答者？無非遊戲大圓覺海。<note place="inline">竹菴</note>此經入定，
<lb ed="X" n="0441a13"/><lb ed="R016" n="0008b01"/>若比餘經，存沒三異：一者餘經出入，此但語入，會
<lb ed="X" n="0441a14"/><lb ed="R016" n="0008b02"/>末無出定之相。二者餘經但言定體，如法華云無
<lb ed="X" n="0441a15"/><lb ed="R016" n="0008b03"/>量義處，金光明云甚深法性。今經具言體用，入於
<lb ed="X" n="0441a16"/><lb ed="R016" n="0008b04"/>神通大光明藏，體也；於不二境現諸淨土，用也。三
<lb ed="X" n="0441a17"/><lb ed="R016" n="0008b05"/>者餘經敎主自入，此經主伴同入。何故爾耶？此經
<lb ed="X" n="0441a18"/><lb ed="R016" n="0008b06"/>旣談圓覺止觀之義，非禪不智，故首尾在定。況十
<lb ed="X" n="0441a19"/><lb ed="R016" n="0008b07"/>二菩薩發起此經，必先入定，鑒現未機，然後啓請。
<lb ed="X" n="0441a20"/><lb ed="R016" n="0008b08"/>又具二種莊嚴，故能問能答也。純被圓機，見那伽
<lb ed="X" n="0441a21"/><lb ed="R016" n="0008b09"/>常在定，何出之有？定慧體合，必有妙用。法華雖亦
<lb ed="X" n="0441a22"/><lb ed="R016" n="0008b10"/>純圓，旣非專止觀，正欲開顯小乘，故須出定。不明
<lb ed="X" n="0441a23"/><lb ed="R016" n="0008b11"/>定用，小機未了，豈同入三昧耶？<note place="inline">鄣南</note>經末流通，旣有
<lb ed="X" n="0441a24"/><lb ed="R016" n="0008b12"/>雜衆，豈應主伴盡入三昧？恐語菩薩同佛入耳。況
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0441b" n="0441b"/>
<lb ed="X" n="0441b01"/><lb ed="R016" n="0008b13"/>最後無起定之文，與光明異，未應說聽，始終在定。
<lb ed="X" n="0441b02"/><lb ed="R016" n="0008b14"/>問者旣云起座禮佛，敎主一一讚許發揚，但恐序
<lb ed="X" n="0441b03"/><lb ed="R016" n="0008b15"/>末譯人略起定文耳。佛境難思，後賢審之。又法華
<lb ed="X" n="0441b04"/><lb ed="R016" n="0008b16"/>光明但言定體者，且放光現瑞，出叙經王，亦何局
<lb ed="X" n="0441b05"/><lb ed="R016" n="0008b17"/>體耶？今雖非要，不可不知。<note place="inline">私註</note></p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0441b06"/><lb ed="R016" n="0008b18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正宗分</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0441b0601">△二、正宗分有十一問答。圭峰判初一明信解，後十
<lb ed="X" n="0441b07"/><lb ed="R016" n="0009a01"/>明行證，復論上、中、下根。東陽分爲七科。咸師以初
<lb ed="X" n="0441b08"/><lb ed="R016" n="0009a02"/>章同止觀開解，後十章擬對十乘略評，如鄣南疏。
<lb ed="X" n="0441b09"/><lb ed="R016" n="0009a03"/>鄣南自作廣、略二門，初五番略明圓覺，後六番廣
<lb ed="X" n="0441b10"/><lb ed="R016" n="0009a04"/>明圓覺，其分科生起甚詳。慈室以前二章開解，後
<lb ed="X" n="0441b11"/><lb ed="R016" n="0009a05"/>九章修行。今謂諸師各擅其美，不暇廣評。謹準北
<lb ed="X" n="0441b12"/><lb ed="R016" n="0009a06"/>峰例，天台三種止觀，俱是大乘同緣實相，約行收
<lb ed="X" n="0441b13"/><lb ed="R016" n="0009a07"/>機，以漸、不定助大。分三段：初二章明圓覺行證，次
<lb ed="X" n="0441b14"/><lb ed="R016" n="0009a08"/>四章明漸次行證，後五章明不定行證。初又二。</p></cb:div><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">文殊章</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0441b1419" cb:place="inline">○
<lb ed="X" n="0441b15"/><lb ed="R016" n="0009a09"/>初、文殊章正明圓頓行證二：初、請問。三：</p><p xml:id="pX10p0441b1516" cb:place="inline">初進問
<lb ed="X" n="0441b16"/><lb ed="R016" n="0009a10"/>威儀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0441b17"/><lb ed="R016" n="0009a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0441b1701">於是<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩，在大衆中卽從座起，頂禮佛足
<lb ed="X" n="0441b18"/><lb ed="R016" n="0009a12"/>右繞三匝，長跪叉手而白佛言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0441b19"/><lb ed="R016" n="0009a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0441b1901">此結集家叙也。於是二字，圭山謂之指法之辭，慈
<lb ed="X" n="0441b20"/><lb ed="R016" n="0009a14"/>室謂躡前之語。又以於是顯通序兼別求之，過矣。
<lb ed="X" n="0441b21"/><lb ed="R016" n="0009a15"/>下諸章初皆云於是，又如何解？卽從座起者，曲禮
<lb ed="X" n="0441b22"/><lb ed="R016" n="0009a16"/>云：請業則起，請益則起。右繞，西竺禮也。長跪者，有
<lb ed="X" n="0441b23"/><lb ed="R016" n="0009a17"/>云：雙膝至地，與翹跪異。下請於上曰白。<note place="inline">私註</note>卽從座
<lb ed="X" n="0441b24"/><lb ed="R016" n="0009a18"/>起等者，從法空之體，起悲濟之用。以<anchor xml:id="nkr_note_add_0441b2401" n="0441b2401"/><anchor xml:id="beg0441b2401" n="0441b2401"/>己<anchor xml:id="end0441b2401"/>最勝之頂，
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0441c" n="0441c"/>
<lb ed="X" n="0441c01"/><lb ed="R016" n="0009b01"/>禮佛最卑之足，敬之至也。敬是意業，意業無狀，故
<lb ed="X" n="0441c02"/><lb ed="R016" n="0009b02"/>以身口表之。經標白言及下歎大悲，卽口業矣。右
<lb ed="X" n="0441c03"/><lb ed="R016" n="0009b03"/>繞，隨順義也，表順覺性。三匝者，敬佛一體三寶，滅
<lb ed="X" n="0441c04"/><lb ed="R016" n="0009b04"/>我三道等惡。長跪者，安危不易。叉手者，信解合體，
<lb ed="X" n="0441c05"/><lb ed="R016" n="0009b05"/>心境交參。<note place="inline">圭峯</note>天台章疏多以叉手表權實合。<note place="inline">東陽</note>二、
<lb ed="X" n="0441c06"/><lb ed="R016" n="0009b06"/>正述請問。三。</p><p xml:id="pX10p0441c0606" cb:place="inline">初問如來因行。</p><p xml:id="pX10p0441c0612" cb:place="inline">二、問菩薩發心。
<lb ed="X" n="0441c07"/><lb ed="R016" n="0009b07"/>三、問末世離見。問：文殊位階等覺，云何問發心義
<lb ed="X" n="0441c08"/><lb ed="R016" n="0009b08"/>耶？答：若約順機發起，權設此問，則無往不可。若約
<lb ed="X" n="0441c09"/><lb ed="R016" n="0009b09"/>實行，竪深猶有後心，十乘十境橫論亦容不達，同
<lb ed="X" n="0441c10"/><lb ed="R016" n="0009b10"/>淺位發問。故諸佛要集經文殊不能起離意，女定
<lb ed="X" n="0441c11"/><lb ed="R016" n="0009b11"/>下去諸大士疑問，例此可通。<note place="inline">鄣南</note></p>
<lb ed="X" n="0441c12"/><lb ed="R016" n="0009b12"/><p xml:id="pX10p0441c1201">初問如來因行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0441c13"/><lb ed="R016" n="0009b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0441c1301">大悲世尊！願爲此會諸來法衆，說於如來本起淸淨
<lb ed="X" n="0441c14"/><lb ed="R016" n="0009b14"/>因地法行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0441c15"/><lb ed="R016" n="0009b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0441c1501">果具萬德偏擧大悲者，咨詢法要本爲衆生，故具
<lb ed="X" n="0441c16"/><lb ed="R016" n="0009b16"/>足十號稱世間尊，求證圓覺故名法衆。佛昔初發
<lb ed="X" n="0441c17"/><lb ed="R016" n="0009b17"/>菩提之心，圓照本源染體悉淨，依此造入無上覺
<lb ed="X" n="0441c18"/><lb ed="R016" n="0009b18"/>城，故云本起淸淨因地法行。夫求佛者必正其因，
<lb ed="X" n="0441c19"/><lb ed="R016" n="0010a01"/>因若非眞果終不克，故下如來廣申此問，餘二略
<lb ed="X" n="0441c20"/><lb ed="R016" n="0010a02"/>結。<note place="inline">私註</note>過去菩薩乃現在如來之因地，現在菩薩實
<lb ed="X" n="0441c21"/><lb ed="R016" n="0010a03"/>未來如來之因地，以至永永若欲斷無明成佛果，
<lb ed="X" n="0441c22"/><lb ed="R016" n="0010a04"/>誰不由斯正道乎？故下曰能使末世衆生不墮邪
<lb ed="X" n="0441c23"/><lb ed="R016" n="0010a05"/>見。<note place="inline">慈室</note></p>
<lb ed="X" n="0441c24"/><lb ed="R016" n="0010a06"/><p xml:id="pX10p0441c2401">二問菩薩發心。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0442a" n="0442a"/>
<lb ed="X" n="0442a01"/><lb ed="R016" n="0010a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0442a0101">及說菩薩，於大乘中，發淸淨心，遠離諸病。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0442a02"/><lb ed="R016" n="0010a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0442a0201">大乘之體，是本始覺。於覺悟中，發菩提心。正念眞
<lb ed="X" n="0442a03"/><lb ed="R016" n="0010a09"/>如，故淸淨矣。偈中直云菩提心也。華嚴云，忘失菩
<lb ed="X" n="0442a04"/><lb ed="R016" n="0010a10"/>提心，而修諸善根，魔所攝持。旣爲所攝，卽過患衆
<lb ed="X" n="0442a05"/><lb ed="R016" n="0010a11"/>多。故請發心因緣，令得永離。且中間忘失，猶被攝
<lb ed="X" n="0442a06"/><lb ed="R016" n="0010a12"/>持。況都未發心諸行，豈離彼業。一發之後，永無忘
<lb ed="X" n="0442a07"/><lb ed="R016" n="0010a13"/>失。無忘失故，魔惑不嬈。下佛答，有無俱離，覺照亦
<lb ed="X" n="0442a08"/><lb ed="R016" n="0010a14"/>泯。能所絕等，卽離諸病。此乃不發一切心，名眞發
<lb ed="X" n="0442a09"/><lb ed="R016" n="0010a15"/>淸淨心也。<note place="inline">圭峰</note>夫大敎發心，當信一切法，唯心體具，
<lb ed="X" n="0442a10"/><lb ed="R016" n="0010a16"/>全心發生。互徧互收，卽遮卽照。離性離相，皆眞皆
<lb ed="X" n="0442a11"/><lb ed="R016" n="0010a17"/>如。心佛衆生，三無差別。是則塵勞妄想，卽大圓覺。
<lb ed="X" n="0442a12"/><lb ed="R016" n="0010a18"/>苟不如是，非阿耨多羅三藐三菩提心矣。<note place="inline">私註</note></p>
<lb ed="X" n="0442a13"/><lb ed="R016" n="0010b01"/><p xml:id="pX10p0442a1301">三，問末世離見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0442a14"/><lb ed="R016" n="0010b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0442a1401">能使未來末世衆生求大乘者，不墮邪見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0442a15"/><lb ed="R016" n="0010b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0442a1501">佛滅度後，正法、像法各一千年，末法萬年。末法卽
<lb ed="X" n="0442a16"/><lb ed="R016" n="0010b04"/>爲末世，去聖遙遠，深可懸憂，故顯益中偏垂結指。
<lb ed="X" n="0442a17"/><lb ed="R016" n="0010b05"/><note place="inline">圭峰</note>末世發心，多滯偏權及雜魔外，若無正解，寧免
<lb ed="X" n="0442a18"/><lb ed="R016" n="0010b06"/>著邪？<note place="inline">私註</note>三三、展虔誠。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0442a19"/><lb ed="R016" n="0010b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0442a1901">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0442a1901" n="0442a1901"/><anchor xml:id="beg0442a1901" n="0442a1901"/>已<anchor xml:id="end0442a1901"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0442a20"/><lb ed="R016" n="0010b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0442a2001">正語而禮，非儀也。五體四支及頭，若惟一度，未展
<lb ed="X" n="0442a21"/><lb ed="R016" n="0010b09"/>虔誠。若過於三，禮煩則亂。故三周終始，顯示眞心。
<lb ed="X" n="0442a22"/><lb ed="R016" n="0010b10"/>佛雖<anchor xml:id="nkr_note_add_0442a2201" n="0442a2201"/><anchor xml:id="beg0442a2201" n="0442a2201"/>已<anchor xml:id="end0442a2201"/>知，垂範應爾。<note place="inline">圭峯</note>請至三者，敬人重法之至
<lb ed="X" n="0442a23"/><lb ed="R016" n="0010b11"/>也。<note place="inline">東陽</note></p><p xml:id="pX10p0442a2304" cb:place="inline">二、佛答三：</p><p xml:id="pX10p0442a2308" cb:place="inline">初讚許。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0442a24"/><lb ed="R016" n="0010b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0442a2401">爾時，世尊吿<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0442b" n="0442b"/>
<lb ed="X" n="0442b01"/><lb ed="R016" n="0010b13"/>等乃能爲諸菩薩諮詢如來因地法行，及爲末世一
<lb ed="X" n="0442b02"/><lb ed="R016" n="0010b14"/>切衆生求大乘者，得住正持不墮邪見。汝今諦聽，當
<lb ed="X" n="0442b03"/><lb ed="R016" n="0010b15"/>爲汝說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0442b04"/><lb ed="R016" n="0010b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0442b0401">先讚後許。再言善哉者，智論釋云：善之至也。善男
<lb ed="X" n="0442b05"/><lb ed="R016" n="0010b17"/>子者，順理曰善男子。剛斷汝等者，雖一人之言，言
<lb ed="X" n="0442b06"/><lb ed="R016" n="0010b18"/>衆人之意。得正住持者，安心覺海，任持萬行，誡令
<lb ed="X" n="0442b07"/><lb ed="R016" n="0011a01"/>審諦，勿雜餘緣。<note place="inline">圭峯</note>淨名曰：無以生滅心行，說實相
<lb ed="X" n="0442b08"/><lb ed="R016" n="0011a02"/>法。旣不可以生滅心說，亦不可以生滅心聽。<note place="inline">東陽</note></p>
<lb ed="X" n="0442b09"/><lb ed="R016" n="0011a03"/><p xml:id="pX10p0442b0901">二、受旨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0442b10"/><lb ed="R016" n="0011a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0442b1001">時<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩奉敎歡喜，及諸大衆默然而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0442b11"/><lb ed="R016" n="0011a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0442b1101">旣蒙許說，願樂欲聞，潔<anchor xml:id="nkr_note_add_0442b1101" n="0442b1101"/><anchor xml:id="beg0442b1101" n="0442b1101"/>己<anchor xml:id="end0442b1101"/>虗心，收視反聽而寂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0442001" n="0442001"/>然
<lb ed="X" n="0442b12"/><lb ed="R016" n="0011a06"/>也。讚許佇聽之文，下十一段，皆同此釋。<note place="inline">圭峯</note>三、正答
<lb ed="X" n="0442b13"/><lb ed="R016" n="0011a07"/>二：初、長行二：初、廣答。初、問二：初、總示，二、別釋。總示
<lb ed="X" n="0442b14"/><lb ed="R016" n="0011a08"/>中三義：圓覺，經體也；圓照，經宗也；永斷無明，經用
<lb ed="X" n="0442b15"/><lb ed="R016" n="0011a09"/>也。此則依體修宗，宗成有用。至別釋中，先示無明，
<lb ed="X" n="0442b16"/><lb ed="R016" n="0011a10"/>次明覺智，後顯覺體，則是達妄成修，修必依體。總
<lb ed="X" n="0442b17"/><lb ed="R016" n="0011a11"/>別相映，覽者應知。初、<anchor xml:id="nkr_note_orig_0442002" n="0442002"/>標示，二。</p><p xml:id="pX10p0442b1712" cb:place="inline">初、依體立敎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0442b18"/><lb ed="R016" n="0011a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0442b1801">善男子！無上法王有大陀羅尼門，名爲：圓覺，流出一
<lb ed="X" n="0442b19"/><lb ed="R016" n="0011a13"/>切淸淨眞如、菩提、涅槃及波羅蜜，敎授菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0442b20"/><lb ed="R016" n="0011a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0442b2001">如來於法自在，更無有上。陀羅尼翻總持，謂圓覺
<lb ed="X" n="0442b21"/><lb ed="R016" n="0011a15"/>體中有塵沙德用，從本以來持之不失，故大卽當
<lb ed="X" n="0442b22"/><lb ed="R016" n="0011a16"/>體無邊。門者，出入義也。荷澤云：知之一字，衆妙之
<lb ed="X" n="0442b23"/><lb ed="R016" n="0011a17"/>門。名爲圓覺者，上述義相，今指法體也。非別有法
<lb ed="X" n="0442b24"/><lb ed="R016" n="0011a18"/>從中流出於外，但依覺性顯示諸門，功德無有窮
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0442c" n="0442c"/>
<lb ed="X" n="0442c01"/><lb ed="R016" n="0011b01"/>盡，應用無有疲厭，名爲流出。菩提翻覺，涅槃義翻，
<lb ed="X" n="0442c02"/><lb ed="R016" n="0011b02"/>稱爲圓寂。謂覺性旣圓，無法不寂。及波羅蜜者，此
<lb ed="X" n="0442c03"/><lb ed="R016" n="0011b03"/>云彼岸到，翻對六蔽，略有六種。總翻諸染，卽八萬
<lb ed="X" n="0442c04"/><lb ed="R016" n="0011b04"/>四千。非但流出理果，亦及因也。依之修行，能生物
<lb ed="X" n="0442c05"/><lb ed="R016" n="0011b05"/>解，名爲敎授。<note place="inline">圭峯</note>囊中之寶，探以示人，故云流出。究
<lb ed="X" n="0442c06"/><lb ed="R016" n="0011b06"/>竟十界，故云一切。揀異在纏，故云淸淨。眞如，中也。
<lb ed="X" n="0442c07"/><lb ed="R016" n="0011b07"/>菩提，眞也。涅槃，俗也。及波羅蜜者，依上三諦之境，
<lb ed="X" n="0442c08"/><lb ed="R016" n="0011b08"/>起八萬行門也。敎授菩薩者，敎所被機也。<note place="inline">鄣南</note>無上
<lb ed="X" n="0442c09"/><lb ed="R016" n="0011b09"/>法王，究竟果佛也。夫中道總持，復名圓覺。何人不
<lb ed="X" n="0442c10"/><lb ed="R016" n="0011b10"/>具？何法不然？剋論證知，故言佛有。卽此圓覺，當體
<lb ed="X" n="0442c11"/><lb ed="R016" n="0011b11"/>爲門，全性起修，依理設敎，義言出耳。所謂從無住
<lb ed="X" n="0442c12"/><lb ed="R016" n="0011b12"/>本，立一切法。世敎亦云：誰能出不由戶？何莫由斯
<lb ed="X" n="0442c13"/><lb ed="R016" n="0011b13"/>道也？慈室以圓覺爲能通門，今所不韙。<note place="inline">私註</note></p>
<lb ed="X" n="0442c14"/><lb ed="R016" n="0011b14"/><p xml:id="pX10p0442c1401">二、照性斷惑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0442c15"/><lb ed="R016" n="0011b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0442c1501">一切如來本起因地，皆依圓照淸淨覺相，永斷無明，
<lb ed="X" n="0442c16"/><lb ed="R016" n="0011b16"/>方成佛道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0442c17"/><lb ed="R016" n="0011b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0442c1701">覺相，性也。圓照，修也。全性發修，以修契性，性非染
<lb ed="X" n="0442c18"/><lb ed="R016" n="0011b18"/>汙，故云淸淨。無明體空，修惡卽性，畢竟寂滅，故云
<lb ed="X" n="0442c19"/><lb ed="R016" n="0012a01"/>永斷。成道者，覺智徧滿，一成一，切成諸法，同體而
<lb ed="X" n="0442c20"/><lb ed="R016" n="0012a02"/>成。一人發眞，虗空銷殞，方是圓佛成道之義。一佛
<lb ed="X" n="0442c21"/><lb ed="R016" n="0012a03"/>旣爾，十方三世諸佛咸然。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0442c2113" cb:place="inline">二、所釋三：初、委明
<lb ed="X" n="0442c22"/><lb ed="R016" n="0012a04"/>惑相體虗，二。</p><p xml:id="pX10p0442c2206" cb:place="inline">初、明惑相三。</p><p xml:id="pX10p0442c2211" cb:place="inline">初徵。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0442c23"/><lb ed="R016" n="0012a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0442c2301">云何無明？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0442c24"/><lb ed="R016" n="0012a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0442c2401">不了一法界，故名曰無明。有通別枝本，正使習氣。
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0443a" n="0443a"/>
<lb ed="X" n="0443a01"/><lb ed="R016" n="0012a07"/>今約圓照，正斷根本別惑。通及二習，無不該攝。<note place="inline">私註</note></p>
<lb ed="X" n="0443a02"/><lb ed="R016" n="0012a08"/><p xml:id="pX10p0443a0201">二，釋二。</p><p xml:id="pX10p0443a0204" cb:place="inline">初標定。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0443a03"/><lb ed="R016" n="0012a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0443a0301">善男子！一切衆生從無始來，種種顚倒，猶如迷人，四
<lb ed="X" n="0443a04"/><lb ed="R016" n="0012a10"/>方易處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0443a05"/><lb ed="R016" n="0012a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0443a0501">三敎九界，未能了性，盡屬一切中攝。起無初相，故
<lb ed="X" n="0443a06"/><lb ed="R016" n="0012a12"/>名無始。以悟爲迷，故名顚倒。情竇一鑿，狂瀾肆流，
<lb ed="X" n="0443a07"/><lb ed="R016" n="0012a13"/>錯亂多途，計執非一，故云種種。<note place="inline">慈室</note>今且按定其非，
<lb ed="X" n="0443a08"/><lb ed="R016" n="0012a14"/>但云顚倒，未顯其相。倒有所執，顚則荒狂。如人乍
<lb ed="X" n="0443a09"/><lb ed="R016" n="0012a15"/>至川原，或入聚落，忽然心惑，以東爲西。旣一方迷，
<lb ed="X" n="0443a10"/><lb ed="R016" n="0012a16"/>餘三俱轉，故云易處。正迷之時，方亦不轉，忽然醒
<lb ed="X" n="0443a11"/><lb ed="R016" n="0012a17"/>悟，還是舊方。返推此迷，了無蹤跡，無本來處，無今
<lb ed="X" n="0443a12"/><lb ed="R016" n="0012a18"/>去處。<note place="inline">圭峯</note></p><p xml:id="pX10p0443a1205" cb:place="inline">二、釋相二：</p><p xml:id="pX10p0443a1209" cb:place="inline">初法喩示相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0443a13"/><lb ed="R016" n="0012b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0443a1301">妄認四大爲自身相，六塵緣影爲自心相，譬彼病目
<lb ed="X" n="0443a14"/><lb ed="R016" n="0012b02"/>見空中華及第二月。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0443a15"/><lb ed="R016" n="0012b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0443a1501">四大和合，假名爲身。緣慮之心，因塵故有。如影逐
<lb ed="X" n="0443a16"/><lb ed="R016" n="0012b04"/>形生，故云緣影。衆生不知常住眞心，性淨明體，亘
<lb ed="X" n="0443a17"/><lb ed="R016" n="0012b05"/>徹三際，周徧刹塵。妄執身心，起諸結惑。如棄百千
<lb ed="X" n="0443a18"/><lb ed="R016" n="0012b06"/>澄淸大海，認一浮漚爾。上明顚倒，且喩迷方。今執
<lb ed="X" n="0443a19"/><lb ed="R016" n="0012b07"/>身心，故譬華月。翳目所喩，卽上顚倒。顚倒故執，由
<lb ed="X" n="0443a20"/><lb ed="R016" n="0012b08"/>翳見華。文意法理，莫不如是。<note place="inline">私註</note>翳眼觀空裏，無華
<lb ed="X" n="0443a21"/><lb ed="R016" n="0012b09"/>妄見華。揑目望月輪，月邊別見月。空華幻月，皆喩
<lb ed="X" n="0443a22"/><lb ed="R016" n="0012b10"/>妄見。亦可別配二喩，謂華喩認身，月喩認心。<note place="inline">圭峯</note></p>
<lb ed="X" n="0443a23"/><lb ed="R016" n="0012b11"/><p xml:id="pX10p0443a2301">二、卽喩顯迷。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0443a24"/><lb ed="R016" n="0012b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0443a2401">善男子，空實無華，病者妄執；由妄執故，非唯惑此虗
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0443b" n="0443b"/>
<lb ed="X" n="0443b01"/><lb ed="R016" n="0012b13"/>空自性，亦復迷彼實華生處，由此妄有輪轉生死。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0443b02"/><lb ed="R016" n="0012b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0443b0201">空本無華，而執謂有，故曰惑。此虗空自性，華從翳
<lb ed="X" n="0443b03"/><lb ed="R016" n="0012b15"/>生，而不自<anchor xml:id="nkr_note_orig_0443001" n="0443001"/>省，故曰迷。彼實華生處，從執爲實，故名
<lb ed="X" n="0443b04"/><lb ed="R016" n="0012b16"/>實華。<note place="inline">慈室</note>月喩例華，亦應云月實無二。揑者妄執，經
<lb ed="X" n="0443b05"/><lb ed="R016" n="0012b17"/>文影略，故不具之。旣執華從空生，不知從翳而起。
<lb ed="X" n="0443b06"/><lb ed="R016" n="0012b18"/>翳則實是華生之處，非眞實華。但恠空裏有華，不
<lb ed="X" n="0443b07"/><lb ed="R016" n="0013a01"/>覺眼中有翳。外嫌身心苦惱，不知內畜迷情。<note place="inline">圭峯</note>由
<lb ed="X" n="0443b08"/><lb ed="R016" n="0013a02"/>惑造業，因業受報。往來六道，生死循環。不識妄源，
<lb ed="X" n="0443b09"/><lb ed="R016" n="0013a03"/>云何解脫。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0443b0907" cb:place="inline">三，結。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0443b10"/><lb ed="R016" n="0013a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0443b1001">故名無明。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0443b11"/><lb ed="R016" n="0013a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0443b1101">二、顯體虗三：</p><p xml:id="pX10p0443b1106" cb:place="inline">初標體虗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0443b12"/><lb ed="R016" n="0013a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0443b1201">善男子！此無明者非實有體。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0443b13"/><lb ed="R016" n="0013a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0443b1301">修惡卽性，障體元虗。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0443b1311" cb:place="inline">二、約喩顯。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0443b14"/><lb ed="R016" n="0013a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0443b1401">如夢中人夢時非無，及至於醒了無所得。如衆空華
<lb ed="X" n="0443b15"/><lb ed="R016" n="0013a09"/>滅於虗空，不可說言有定滅處。何以故？無生處故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0443b16"/><lb ed="R016" n="0013a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0443b1601">先約夢事，喩無明本空；次提空華，顯夢無生滅。無
<lb ed="X" n="0443b17"/><lb ed="R016" n="0013a11"/>生處故者，前據能見翳目，稱實華生處；今約所對
<lb ed="X" n="0443b18"/><lb ed="R016" n="0013a12"/>虗空，生滅叵得矣。圭峰約迷悟料揀，煥師不取。煥
<lb ed="X" n="0443b19"/><lb ed="R016" n="0013a13"/>却以妄華爲實華，今亦未然。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0443b1914" cb:place="inline">三，結流轉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0443b20"/><lb ed="R016" n="0013a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0443b2001">一切衆生於無生中妄見生滅，是故說名輪轉生死。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0443b21"/><lb ed="R016" n="0013a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0443b2101">雖曰無生，由妄見故，說名輪轉。<note place="inline">私註</note></p>
<lb ed="X" n="0443b22"/><lb ed="R016" n="0013a16"/><p xml:id="pX10p0443b2201">二、釋成圓照覺智二。</p><p xml:id="pX10p0443b2209" cb:place="inline">初達妄本空。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0443b23"/><lb ed="R016" n="0013a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0443b2301">善男子，如來因地修圓覺者，知是空華卽無輪轉，亦
<lb ed="X" n="0443b24"/><lb ed="R016" n="0013a18"/>無身心受彼生死，非作故無，本性無故。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0443c" n="0443c"/>
<lb ed="X" n="0443c01"/><lb ed="R016" n="0013b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0443c0101">修圓覺者，牒前所照。知者，照達之謂。<note place="inline">私註</note>卽無輪轉，
<lb ed="X" n="0443c02"/><lb ed="R016" n="0013b02"/>無生死法也。亦無身心，無生死人也。旣知空華，豈
<lb ed="X" n="0443c03"/><lb ed="R016" n="0013b03"/>有輪轉。還丹一粒，點鐵成金。眞理一言，點凡成聖。
<lb ed="X" n="0443c04"/><lb ed="R016" n="0013b04"/>照五蘊空，度一切厄。外遺世界，內脫身心。不計身，
<lb ed="X" n="0443c05"/><lb ed="R016" n="0013b05"/>身同虗空。不計心，心同法界。<note place="inline">圭峯</note>無明本來，自性空
<lb ed="X" n="0443c06"/><lb ed="R016" n="0013b06"/>寂。非由今日，滅破方無。智者云：陰入皆如，無苦可
<lb ed="X" n="0443c07"/><lb ed="R016" n="0013b07"/>捨。塵勞本淸淨，無集可斷。以性奪修，諸行無作。<note place="inline">鄣南</note></p>
<lb ed="X" n="0443c08"/><lb ed="R016" n="0013b08"/><p xml:id="pX10p0443c0801">三，結成妙觀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0443c09"/><lb ed="R016" n="0013b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0443c0901">彼知覺者猶如虗空，知虗空者卽空華相，亦不可說
<lb ed="X" n="0443c10"/><lb ed="R016" n="0013b10"/>無知覺性有無俱遣，是則名爲淨覺隨順。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0443c11"/><lb ed="R016" n="0013b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0443c1101">知覺空者，泯彼能觀。知能觀空，亦空華相。如前火
<lb ed="X" n="0443c12"/><lb ed="R016" n="0013b12"/>之木，然諸薪<anchor xml:id="nkr_note_add_0443c1201" n="0443c1201"/><anchor xml:id="beg0443c1201" n="0443c1201"/>已<anchor xml:id="end0443c1201"/>，亦復自然，此空觀也。亦不可說無
<lb ed="X" n="0443c13"/><lb ed="R016" n="0013b13"/>知覺性，假觀也。有無俱遣，中觀也。言雖前後，用在
<lb ed="X" n="0443c14"/><lb ed="R016" n="0013b14"/>一心。言慮頓忘，故云淨覺。覺智契理，故云隨順。又
<lb ed="X" n="0443c15"/><lb ed="R016" n="0013b15"/>稱淨覺之隨順，乃卽境之照也。據此等文，是圓行
<lb ed="X" n="0443c16"/><lb ed="R016" n="0013b16"/>相。如何圭山，科爲信解。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0443c1612" cb:place="inline">三，徵顯所依覺體。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0443c17"/><lb ed="R016" n="0013b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0443c1701">何以故？虗空性故，常不動故，如來藏中無起滅故，無
<lb ed="X" n="0443c18"/><lb ed="R016" n="0013b18"/>知見故，如法界性究竟圓滿徧十方故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0443c19"/><lb ed="R016" n="0014a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0443c1901">前明妙觀，必全境發。境若不顯，觀無所依。是故徵
<lb ed="X" n="0443c20"/><lb ed="R016" n="0014a02"/>顯，令諦觀一。又觀是圓照，境卽覺相。觀若非覺，照
<lb ed="X" n="0443c21"/><lb ed="R016" n="0014a03"/>不名圓。境若不圓，此相非覺。虗空性故，常不動故
<lb ed="X" n="0443c22"/><lb ed="R016" n="0014a04"/>者，眞諦也。眞性如空，本來不動，如來藏中等俗諦
<lb ed="X" n="0443c23"/><lb ed="R016" n="0014a05"/>也。體具諸法，淸淨本然。生滅旣亡，知見寧及，如法
<lb ed="X" n="0443c24"/><lb ed="R016" n="0014a06"/>界性等中道也。究徹三際，圓徧十方。絕待難思，互
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0444a" n="0444a"/>
<lb ed="X" n="0444a01"/><lb ed="R016" n="0014a07"/>融互攝。是三卽一，擧一卽三。魔佛同途，依正何別。
<lb ed="X" n="0444a02"/><lb ed="R016" n="0014a08"/>前云有無俱遣，中觀雙遮。此曰究竟圓滿，中諦雙
<lb ed="X" n="0444a03"/><lb ed="R016" n="0014a09"/>照。觀諦互顯，佛言妙矣。圭山謂法界性與如來藏，
<lb ed="X" n="0444a04"/><lb ed="R016" n="0014a10"/>體同義別。在有情中，名如來藏。在非情中，名法界
<lb ed="X" n="0444a05"/><lb ed="R016" n="0014a11"/>性。此涉宗眼，學者悉之。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0444a0512" cb:place="inline">二、結酬三意。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0444a06"/><lb ed="R016" n="0014a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0444a0601">是則名爲因地法行。菩薩因此於大乘中發淸淨心，
<lb ed="X" n="0444a07"/><lb ed="R016" n="0014a13"/>末世衆生依此修行不墮邪見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0444a08"/><lb ed="R016" n="0014a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0444a0801">上問有三，廣答因行而牒酬之，無餘蘊矣。<note place="inline">私註</note>二、重
<lb ed="X" n="0444a09"/><lb ed="R016" n="0014a15"/>頌，非孤起偈也。或爲鈍根重說，或爲未來之徒，或
<lb ed="X" n="0444a10"/><lb ed="R016" n="0014a16"/>爲增明前說。凡言長行偈頌相望，例有五對，謂有
<lb ed="X" n="0444a11"/><lb ed="R016" n="0014a17"/>無、廣略、離合、先後、隱顯。今經問目皆長有偈無，答
<lb ed="X" n="0444a12"/><lb ed="R016" n="0014a18"/>皆長廣偈略，餘隨相當，對文當指。<note place="inline">圭峰</note>長行備偈中，
<lb ed="X" n="0444a13"/><lb ed="R016" n="0014b01"/>略赴機宜樂耳。亦以略攝廣，令易憶持，故分二</p>
<lb ed="X" n="0444a14"/><lb ed="R016" n="0014b02"/><p xml:id="pX10p0444a1401">初標擧。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0444a15"/><lb ed="R016" n="0014b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0444a1501">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0444a16"/><lb ed="R016" n="0014b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0444a1601">二、正頌二：初、頌廣答三：</p><p xml:id="pX10p0444a1610" cb:place="inline">初頌圓照覺智。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0444a17"/><lb ed="R016" n="0014b05"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0444a1701"><l>文殊汝當知，</l><l>一切諸如來，</l><l>從於本因地，</l>
<lb ed="X" n="0444a18"/><lb ed="R016" n="0014b06"/><l>皆以智慧覺。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0444a19"/><lb ed="R016" n="0014b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0444a1901">二、頌惑有體虗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0444a20"/><lb ed="R016" n="0014b08"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0444a2001"><l>了達於無明，</l><l>知彼如空華，</l><l>卽能免流轉。</l>
<lb ed="X" n="0444a21"/><lb ed="R016" n="0014b09"/><l>又如夢中人，</l><l>醒時不可得。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0444a22"/><lb ed="R016" n="0014b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0444a2201">長行先釋無明，偈中先頌覺智，以智照惑，故言了
<lb ed="X" n="0444a23"/><lb ed="R016" n="0014b11"/>達。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0444a2304" cb:place="inline">三頌所依覺體。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0444a24"/><lb ed="R016" n="0014b12"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0444a2401"><l>覺者如虗空，</l><l>平等不動轉，</l><l>覺徧十方界。</l>
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0444b" n="0444b"/>
<lb ed="X" n="0444b01"/><lb ed="R016" n="0014b13"/><l>卽得成佛道。</l><l>衆幻滅無處，</l><l>成道亦無得，</l>
<lb ed="X" n="0444b02"/><lb ed="R016" n="0014b14"/><l>本性圓滿故。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0444b03"/><lb ed="R016" n="0014b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0444b0301">卽得下二句，長先偈後。成道亦無得，長無偈有。<note place="inline">圭峰</note>
<lb ed="X" n="0444b04"/><lb ed="R016" n="0014b16"/>又如夢中人下四句，頌空也。覺徧下二句，頌假也。
<lb ed="X" n="0444b05"/><lb ed="R016" n="0014b17"/>一佛成道，法界無非此佛之依正，故云徧十方。衆
<lb ed="X" n="0444b06"/><lb ed="R016" n="0014b18"/>幻下三句，頌中也。具乎遮照，衆幻滅無處，遮空也。
<lb ed="X" n="0444b07"/><lb ed="R016" n="0015a01"/>成道亦無得，遮假也。本性圓滿，故雙照二邊，無所
<lb ed="X" n="0444b08"/><lb ed="R016" n="0015a02"/>缺減也。問：下威德自在章方立三觀，如何此中便
<lb ed="X" n="0444b09"/><lb ed="R016" n="0015a03"/>具出之？答：下文爲未了者特立顯名，名出下文，義
<lb ed="X" n="0444b10"/><lb ed="R016" n="0015a04"/>貫初後。<note place="inline">鄣南</note></p><p xml:id="pX10p0444b1006" cb:place="inline">二、頌結酬。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0444b11"/><lb ed="R016" n="0015a05"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0444b1101"><l>菩薩於此中，</l><l>能發菩提心。</l><l>末世諸衆生，</l>
<lb ed="X" n="0444b12"/><lb ed="R016" n="0015a06"/><l>修此免邪見。</l></lg></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0444b13"/><lb ed="R016" n="0015a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普賢章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0444b1301">○二、普賢章決疑的示頓相。圓頓法行，<anchor xml:id="nkr_note_add_0444b1301" n="0444b1301"/><anchor xml:id="beg0444b1301" n="0444b1301"/>已<anchor xml:id="end0444b1301"/>示宏綱。次
<lb ed="X" n="0444b14"/><lb ed="R016" n="0015a08"/>在斯章決疑令喜，分二：初、請問；三。</p><p xml:id="pX10p0444b1414" cb:place="inline">初進問威儀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0444b15"/><lb ed="R016" n="0015a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0444b1501">於是，普賢菩薩在大衆中卽從座起，頂禮佛足，右繞
<lb ed="X" n="0444b16"/><lb ed="R016" n="0015a10"/>三匝，長跪叉手而白佛言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0444b17"/><lb ed="R016" n="0015a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0444b1701">二、正述請問三：</p><p xml:id="pX10p0444b1707" cb:place="inline">初、總問起。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0444b18"/><lb ed="R016" n="0015a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0444b1801">大悲世尊！願爲此會諸菩薩衆，及爲末世一切衆生
<lb ed="X" n="0444b19"/><lb ed="R016" n="0015a13"/>修大乘者，聞此圓覺淸淨境界。云何修行？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0444b20"/><lb ed="R016" n="0015a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0444b2001">前明圓照覺相，永斷無明，諦觀體如，修證義足。今
<lb ed="X" n="0444b21"/><lb ed="R016" n="0015a15"/>復問云何修行者，但決餘疑，複疎前義耳。<note place="inline">私註</note>二、別
<lb ed="X" n="0444b22"/><lb ed="R016" n="0015a16"/>徵難三。</p><p xml:id="pX10p0444b2204" cb:place="inline">初難以幻，還修於幻。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0444b23"/><lb ed="R016" n="0015a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0444b2301">世尊！若彼衆生知如幻者，身心亦幻，云何以幻還修
<lb ed="X" n="0444b24"/><lb ed="R016" n="0015a18"/>於幻？</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0444c" n="0444c"/>
<lb ed="X" n="0444c01"/><lb ed="R016" n="0015b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0444c0101">此問從前知是空華，卽無輪轉等文。而來意云：身
<lb ed="X" n="0444c02"/><lb ed="R016" n="0015b02"/>心旣如幻，能知亦是幻。將幻還除幻，幻幻何窮盡。
<lb ed="X" n="0444c03"/><lb ed="R016" n="0015b03"/>幻者，謂世有幻法，依草木等幻作人畜，宛似往來
<lb ed="X" n="0444c04"/><lb ed="R016" n="0015b04"/>動作之相。須臾法謝，還成草木。然諸經敎，幻喩偏
<lb ed="X" n="0444c05"/><lb ed="R016" n="0015b05"/>多。良以五天此術頗衆，見聞旣審，法理易明。及傳
<lb ed="X" n="0444c06"/><lb ed="R016" n="0015b06"/>此方，翻成難曉。今依古師解華嚴如幻之文，法喩
<lb ed="X" n="0444c07"/><lb ed="R016" n="0015b07"/>各開五法。喩中五者，如結一巾幻作一馬，一所依
<lb ed="X" n="0444c08"/><lb ed="R016" n="0015b08"/>巾，二幻師術法，三所幻馬，四馬有卽無，五癡執爲
<lb ed="X" n="0444c09"/><lb ed="R016" n="0015b09"/>馬。法中五者，一眞性，二心識，三依他起，四我法卽
<lb ed="X" n="0444c10"/><lb ed="R016" n="0015b10"/>空，五迷執我法。下諸幻喩，皆倣此知。<note place="inline">圭峯</note></p>
<lb ed="X" n="0444c11"/><lb ed="R016" n="0015b11"/><p xml:id="pX10p0444c1101">二難幻滅，無修幻人。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0444c12"/><lb ed="R016" n="0015b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0444c1201">若諸幻性一切盡滅，則無有心，誰爲修行？云何復說
<lb ed="X" n="0444c13"/><lb ed="R016" n="0015b13"/>修行如幻？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0444c14"/><lb ed="R016" n="0015b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0444c1401">若以幻故，一切皆空，能所總無，遣誰修習？<note place="inline">圭峯</note></p>
<lb ed="X" n="0444c15"/><lb ed="R016" n="0015b15"/><p xml:id="pX10p0444c1501">三難不修，云何解脫？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0444c16"/><lb ed="R016" n="0015b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0444c1601">若諸衆生本不修行，於生死中常居幻化，曾不了知
<lb ed="X" n="0444c17"/><lb ed="R016" n="0015b17"/>如幻境界，令妄想心云何解脫？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0444c18"/><lb ed="R016" n="0015b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0444c1801">衆生正覺，理具情迷。若非全性起修，無從解脫。故
<lb ed="X" n="0444c19"/><lb ed="R016" n="0016a01"/>難雖有三，意歸修行。<note place="inline">私註</note>問：前具三觀三諦之義，如
<lb ed="X" n="0444c20"/><lb ed="R016" n="0016a02"/>何此中但問眞空一義耶？答：三觀俱幻，何獨眞空？
<lb ed="X" n="0444c21"/><lb ed="R016" n="0016a03"/>如二十五王三昧，皆具三諦。<note place="inline">鄣南</note></p><p xml:id="pX10p0444c2114" cb:place="inline">三、申問意。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0444c22"/><lb ed="R016" n="0016a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0444c2201">願爲末世一切衆生，作何方便漸次修習，令諸衆生
<lb ed="X" n="0444c23"/><lb ed="R016" n="0016a05"/>永離諸幻？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0444c24"/><lb ed="R016" n="0016a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0444c2401">論云：若人唯念眞如，不以方便種種熏修，終無得
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0445a" n="0445a"/>
<lb ed="X" n="0445a01"/><lb ed="R016" n="0016a07"/>淨。對於蹔離，故言永離。謂初觀一體，雖覺全眞。後
<lb ed="X" n="0445a02"/><lb ed="R016" n="0016a08"/>遇八風，紛然起妄。行如窮子，解似電光。何法修治，
<lb ed="X" n="0445a03"/><lb ed="R016" n="0016a09"/>永離諸病？<note place="inline">圭峰</note>此雖問於方便漸次，然意且明圓頓
<lb ed="X" n="0445a04"/><lb ed="R016" n="0016a10"/>行證。故下世尊違問而答云：知幻卽離，不作方便。
<lb ed="X" n="0445a05"/><lb ed="R016" n="0016a11"/>離幻卽覺，亦無漸次。永離諸幻，修惡卽性，極在妙
<lb ed="X" n="0445a06"/><lb ed="R016" n="0016a12"/>覺。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0445a0604" cb:place="inline">三三展<g ref="#CB05418">䖍</g>誠。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0445a07"/><lb ed="R016" n="0016a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0445a0701">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0445a0701" n="0445a0701"/><anchor xml:id="beg0445a0701" n="0445a0701"/>已<anchor xml:id="end0445a0701"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0445a08"/><lb ed="R016" n="0016a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0445a0801">二、佛答三：</p><p xml:id="pX10p0445a0805" cb:place="inline">初讚許。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0445a09"/><lb ed="R016" n="0016a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0445a0901">爾時，世尊吿普賢菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝等乃
<lb ed="X" n="0445a10"/><lb ed="R016" n="0016a16"/>能爲諸菩薩及末世衆生，修習菩薩如幻三昧，方便
<lb ed="X" n="0445a11"/><lb ed="R016" n="0016a17"/>漸次令諸衆生得離諸幻。汝今諦聽，當爲汝說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0445a12"/><lb ed="R016" n="0016a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0445a1201">末世衆生下義，有問於如來之句。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0445a1216" cb:place="inline">二、受旨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0445a13"/><lb ed="R016" n="0016b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0445a1301">時，普賢菩薩奉敎歡喜，及諸大衆默然而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0445a14"/><lb ed="R016" n="0016b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0445a1401">三、正答二：初、長行三：</p><p xml:id="pX10p0445a1409" cb:place="inline">初略示所依。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0445a15"/><lb ed="R016" n="0016b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0445a1501">善男子！一切衆生種種幻化，皆生如來圓覺妙心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0445a16"/><lb ed="R016" n="0016b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0445a1601">法華云：知法常無性，佛種從緣起。淨名曰：從無住
<lb ed="X" n="0445a17"/><lb ed="R016" n="0016b05"/>本，立一切法。故知九界實造，佛界權施，皆圓覺性
<lb ed="X" n="0445a18"/><lb ed="R016" n="0016b06"/>之所發現。諸大乘敎，詮旨咸然。是則以幻心觀幻
<lb ed="X" n="0445a19"/><lb ed="R016" n="0016b07"/>境，皆依覺性，稱性無作，名爲幻行。此行具足諸法，
<lb ed="X" n="0445a20"/><lb ed="R016" n="0016b08"/>三諦圓融，幻盡覺圓，了無增減。故曰：竝由理具，力
<lb ed="X" n="0445a21"/><lb ed="R016" n="0016b09"/>有事用。若不先明覺性，爲行所依，縱云修幻，乃偏
<lb ed="X" n="0445a22"/><lb ed="R016" n="0016b10"/>敎中無體空耳。<note place="inline">私註</note>今文且約機應分對，故以衆生
<lb ed="X" n="0445a23"/><lb ed="R016" n="0016b11"/>爲幻，如來爲覺。種種幻化者，九界三道，依正假實
<lb ed="X" n="0445a24"/><lb ed="R016" n="0016b12"/>也。圓覺妙心者，佛界三百法門也。<note place="inline">煥相對云：三百圓具，卽三千。</note></p>
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0445b" n="0445b"/>
<lb ed="X" n="0445b01"/><lb ed="R016" n="0016b13"/><p xml:id="pX10p0445b0101">二、廣釋前難二：初、明幻滅覺存。釋前二難三：</p>
<lb ed="X" n="0445b02"/><lb ed="R016" n="0016b14"/><p xml:id="pX10p0445b0201">初喩顯。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0445b03"/><lb ed="R016" n="0016b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0445b0301">猶如空華，從空而有，幻華雖滅，空性不壞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0445b04"/><lb ed="R016" n="0016b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0445b0401">上文云空本無華，病者妄執。今云華從空有者，欲
<lb ed="X" n="0445b05"/><lb ed="R016" n="0016b17"/>顯華滅空現，故略於眼翳，徑將華對空說。其實因
<lb ed="X" n="0445b06"/><lb ed="R016" n="0016b18"/>眼有翳，故見空中生華。應知病眼見空華時，其華
<lb ed="X" n="0445b07"/><lb ed="R016" n="0017a01"/>全體是空。翳除華滅，而虗空之體，本無增損。<note place="inline">慈室</note>幻
<lb ed="X" n="0445b08"/><lb ed="R016" n="0017a02"/>華雖滅者，闡提斷修善，諸佛斷修惡也。空性不壞
<lb ed="X" n="0445b09"/><lb ed="R016" n="0017a03"/>者，性之善惡，闡提與佛，莫斷纖毫。<note place="inline">鄣南</note></p><p xml:id="pX10p0445b0916" cb:place="inline">二，法說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0445b10"/><lb ed="R016" n="0017a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0445b1001">衆生幻心，還依幻滅，諸幻盡滅，覺心不動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0445b11"/><lb ed="R016" n="0017a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0445b1101">上說幻從覺生，染緣起也。此明幻盡覺滿，淨緣起
<lb ed="X" n="0445b12"/><lb ed="R016" n="0017a06"/>也。<note place="inline">圭峯</note>上二句，釋前初難，以幻修幻。下二句，釋前次
<lb ed="X" n="0445b13"/><lb ed="R016" n="0017a07"/>難，幻滅無心。旣知幻從覺生，從眞起妄。卽識返迷
<lb ed="X" n="0445b14"/><lb ed="R016" n="0017a08"/>歸悟，全性起修。則以幻修幻，無可疑也。況覺性圓
<lb ed="X" n="0445b15"/><lb ed="R016" n="0017a09"/>常，俱體俱用。諸幻雖盡，不入斷滅。則幻滅無心，誰
<lb ed="X" n="0445b16"/><lb ed="R016" n="0017a10"/>爲修行。難亦自釋。又諸幻盡滅者，復性名滅，非破
<lb ed="X" n="0445b17"/><lb ed="R016" n="0017a11"/>滅也。<note place="inline">私註</note>衆生幻心，還依幻滅者。創心修觀，莫不以
<lb ed="X" n="0445b18"/><lb ed="R016" n="0017a12"/>見思王數，爲發觀之始。從眞起妄，本無明心。返妄
<lb ed="X" n="0445b19"/><lb ed="R016" n="0017a13"/>歸眞，亦無明心。如以聲止聲，以楔出楔也。覺心不
<lb ed="X" n="0445b20"/><lb ed="R016" n="0017a14"/>動者，雖三惑所熏之心，有生有滅。而能觀三種妙
<lb ed="X" n="0445b21"/><lb ed="R016" n="0017a15"/>觀，未始改張，故云不動。<note place="inline">鄣南</note></p><p xml:id="pX10p0445b2112" cb:place="inline">三、拂迹</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0445b22"/><lb ed="R016" n="0017a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0445b2201">依幻說覺亦名爲幻，若說有覺猶未離幻，說無覺者
<lb ed="X" n="0445b23"/><lb ed="R016" n="0017a17"/>亦復如是，是故幻滅名爲不動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0445b24"/><lb ed="R016" n="0017a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0445b2401">覺性平等，離諸言相，對幻說覺，或有或無，咸成語
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0445c" n="0445c"/>
<lb ed="X" n="0445c01"/><lb ed="R016" n="0017b01"/>見。幻覺頓忘，有無俱泯，則不動覺體，當處顯現。<note place="inline">私註</note></p>
<lb ed="X" n="0445c02"/><lb ed="R016" n="0017b02"/><p xml:id="pX10p0445c0201">初二句正示，次二句牒上對幻說覺，後二句示無
<lb ed="X" n="0445c03"/><lb ed="R016" n="0017b03"/>覺亦幻。此亦作下以幻修幻之張本。幻滅不動者，
<lb ed="X" n="0445c04"/><lb ed="R016" n="0017b04"/>再結覺體。<note place="inline">慈室</note>依幻說覺，亦名爲幻者，對幻說覺，猶
<lb ed="X" n="0445c05"/><lb ed="R016" n="0017b05"/>屬順<anchor xml:id="nkr_note_orig_0445001" n="0445001"/>迷相待之義。旣涉言思，覺成不覺。學者應知，
<lb ed="X" n="0445c06"/><lb ed="R016" n="0017b06"/>創心入道，對境立觀之日，須分幻覺。用觀照境之
<lb ed="X" n="0445c07"/><lb ed="R016" n="0017b07"/>時，眞妄泯合。若說有覺，猶未離幻者，未離見思也。
<lb ed="X" n="0445c08"/><lb ed="R016" n="0017b08"/>說無覺者，亦復如是者，未離塵沙也。是故幻滅者，
<lb ed="X" n="0445c09"/><lb ed="R016" n="0017b09"/>二邊心滅，卽斷無明，中道得立。三觀皆中，方名不
<lb ed="X" n="0445c10"/><lb ed="R016" n="0017b10"/>動。<note place="inline">鄣南</note>二、約勸修幻行，釋第三難。三。</p><p xml:id="pX10p0445c1015" cb:place="inline">初法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0445c11"/><lb ed="R016" n="0017b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0445c1101">善男子！一切菩薩及末世衆生，應當遠離一切幻化
<lb ed="X" n="0445c12"/><lb ed="R016" n="0017b12"/>虗妄境界，由堅執持遠離心故。心如幻者亦復遠離，
<lb ed="X" n="0445c13"/><lb ed="R016" n="0017b13"/>遠離爲幻亦復遠離，離遠離幻亦復遠離，得無所離
<lb ed="X" n="0445c14"/><lb ed="R016" n="0017b14"/>卽除諸幻。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0445c15"/><lb ed="R016" n="0017b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0445c1501">一切菩薩等，標指當機也。應當者，誡勸也。離幻有
<lb ed="X" n="0445c16"/><lb ed="R016" n="0017b16"/>四：一離諸幻之境，境爲所離，智爲能離。二離離幻
<lb ed="X" n="0445c17"/><lb ed="R016" n="0017b17"/>之心，由堅執有能離之智，此智亦幻，故曰心如幻
<lb ed="X" n="0445c18"/><lb ed="R016" n="0017b18"/>者，亦復遠離。三遣離幻之離，離前能離，此離亦幻，
<lb ed="X" n="0445c19"/><lb ed="R016" n="0018a01"/>故云遠離爲幻，亦復遠離。四遣離離之離，離前第
<lb ed="X" n="0445c20"/><lb ed="R016" n="0018a02"/>三，此心亦幻，故云離遠離幻，亦復遠離。此之四番，
<lb ed="X" n="0445c21"/><lb ed="R016" n="0018a03"/>皆是以幻修幻。列雖次第，修在一心。所謂一念不
<lb ed="X" n="0445c22"/><lb ed="R016" n="0018a04"/>生，前後際斷。得無所離，卽除諸幻者，結示得體除
<lb ed="X" n="0445c23"/><lb ed="R016" n="0018a05"/>幻。學者果能向幻覺未兆之前，如來未說示處，體
<lb ed="X" n="0445c24"/><lb ed="R016" n="0018a06"/>之照之，覺性本然，得無所離，則何德不顯，何幻不
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0446a" n="0446a"/>
<lb ed="X" n="0446a01"/><lb ed="R016" n="0018a07"/>除。天台謂之本自二空，圓離四性。下文云若得如
<lb ed="X" n="0446a02"/><lb ed="R016" n="0018a08"/>來寂滅，隨順本無寂寂及寂滅者是也。<note place="inline">慈室</note>先示陰
<lb ed="X" n="0446a03"/><lb ed="R016" n="0018a09"/>境。一切幻化虗妄境界者，一切雖多，不出九界三
<lb ed="X" n="0446a04"/><lb ed="R016" n="0018a10"/>科之陰。內境則心，外境則色。因此妄境生起，妄能
<lb ed="X" n="0446a05"/><lb ed="R016" n="0018a11"/>伐樹得根，諸幻息矣。次示妙境。由堅執持，遠離心
<lb ed="X" n="0446a06"/><lb ed="R016" n="0018a12"/>故。心如幻者，亦復遠離者，堅執是見思心遠，卽達
<lb ed="X" n="0446a07"/><lb ed="R016" n="0018a13"/>眞諦也。遠離爲幻，亦復遠離者，達塵沙卽俗諦也。
<lb ed="X" n="0446a08"/><lb ed="R016" n="0018a14"/>離遠離幻，亦復遠離者，達無明二邊，卽中道雙遮
<lb ed="X" n="0446a09"/><lb ed="R016" n="0018a15"/>也。得無所離，卽除諸幻者，結成妙境，損之又損，以
<lb ed="X" n="0446a10"/><lb ed="R016" n="0018a16"/>至於無爲。<note place="inline">鄣南</note>大圓覺體，動念卽乖，分別不生，方能
<lb ed="X" n="0446a11"/><lb ed="R016" n="0018a17"/>契合。故結云得無所離，卽除諸幻。同上。是故幻滅
<lb ed="X" n="0446a12"/><lb ed="R016" n="0018a18"/>名爲不動，變其辭耳。<note place="inline">東陽</note></p><p xml:id="pX10p0446a1211" cb:place="inline">二喩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0446a13"/><lb ed="R016" n="0018b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0446a1301">譬如鑽火，兩木相因，火出木盡，<g ref="#CB01926">灰</g>飛煙滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0446a14"/><lb ed="R016" n="0018b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0446a1401">如有一段乾木，以一木燧鑽之，火出還將，却燒二
<lb ed="X" n="0446a15"/><lb ed="R016" n="0018b03"/>木。木火旣盡，煙自然滅。旣成<g ref="#CB01926">灰</g>燼，任運飛散。木段
<lb ed="X" n="0446a16"/><lb ed="R016" n="0018b04"/>喩所修幻妄，木燧喩能修幻智，煙喩離，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0446001" n="0446001"/>火喩遣。經
<lb ed="X" n="0446a17"/><lb ed="R016" n="0018b05"/>文先云<g ref="#CB01926">灰</g>飛，譯之倒也。<note place="inline">圭峰</note>鑽火之喩，喩上觀境，兩
<lb ed="X" n="0446a18"/><lb ed="R016" n="0018b06"/>木卽境觀。火出喩見理，木盡喩能所俱忘，<g ref="#CB01926">灰</g>飛喩
<lb ed="X" n="0446a19"/><lb ed="R016" n="0018b07"/>惑落，煙滅喩情亡。圭峰云：經文先云<g ref="#CB01926">灰</g>飛，譯之倒
<lb ed="X" n="0446a20"/><lb ed="R016" n="0018b08"/>也。合是煙先滅，餘<g ref="#CB01926">灰</g>飛散。式師云：<g ref="#CB01926">灰</g>猶有實，煙最
<lb ed="X" n="0446a21"/><lb ed="R016" n="0018b09"/>浮虗。亦不須責譯文之倒。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0446002" n="0446002"/>但今謂約喩喩法，何須
<lb ed="X" n="0446a22"/><lb ed="R016" n="0018b10"/>難喩？<note place="inline">鄣南</note></p><p xml:id="pX10p0446a2205" cb:place="inline">三合</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0446a23"/><lb ed="R016" n="0018b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0446a2301">以幻修幻，亦復如是。諸幻雖盡，不入斷滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0446a24"/><lb ed="R016" n="0018b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0446a2401">上二句正合今勸修幻行，釋第三難。擧初難之詞
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0446b" n="0446b"/>
<lb ed="X" n="0446b01"/><lb ed="R016" n="0018b13"/>爲合法者，葢問雖有三，意歸修行故也。下二句重
<lb ed="X" n="0446b02"/><lb ed="R016" n="0018b14"/>結所依覺性常住，使修行者永無疑網。<note place="inline">私註</note></p>
<lb ed="X" n="0446b03"/><lb ed="R016" n="0018b15"/><p xml:id="pX10p0446b0301">三，頓相結酬。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0446b04"/><lb ed="R016" n="0018b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0446b0401">善男子！知幻卽離，不作方便；離幻卽覺，亦無漸次。一
<lb ed="X" n="0446b05"/><lb ed="R016" n="0018b17"/>切菩薩及末世衆生依此修行，如是乃能永離諸幻。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0446b06"/><lb ed="R016" n="0018b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0446b0601">修圓觀者，造境卽中，不假事禪方便，三觀一心，亦
<lb ed="X" n="0446b07"/><lb ed="R016" n="0019a01"/>無漸次。知幻卽離，結妙境也。離幻卽覺，結妙觀也。
<lb ed="X" n="0446b08"/><lb ed="R016" n="0019a02"/>一切下，結酬所請。<note place="inline">鄣南</note>前云：作何方便，漸次修習？故
<lb ed="X" n="0446b09"/><lb ed="R016" n="0019a03"/>佛結答。不作方便，亦無漸次，會通問文也。能知是
<lb ed="X" n="0446b10"/><lb ed="R016" n="0019a04"/>幻，<anchor xml:id="nkr_note_add_0446b1001" n="0446b1001"/><anchor xml:id="beg0446b1001" n="0446b1001"/>已<anchor xml:id="end0446b1001"/>名爲離。但得離幻，卽元是覺，更無階級，漸變
<lb ed="X" n="0446b11"/><lb ed="R016" n="0019a05"/>爲覺。如人夢見身瘡，問醫求藥，窹來旣知是夢，更
<lb ed="X" n="0446b12"/><lb ed="R016" n="0019a06"/>欲作何方便？若待方便修之，漸離卽是實法，何名
<lb ed="X" n="0446b13"/><lb ed="R016" n="0019a07"/>幻化？若執實有，還是妄計，何名修行？<note place="inline">圭峯</note>二、重頌二：
<lb ed="X" n="0446b14"/><lb ed="R016" n="0019a08"/>初、標擧。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0446b15"/><lb ed="R016" n="0019a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0446b1501">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0446b16"/><lb ed="R016" n="0019a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0446b1601">二、正頌四：</p><p xml:id="pX10p0446b1605" cb:place="inline">初頌所依覺體。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0446b17"/><lb ed="R016" n="0019a11"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0446b1701"><l>普賢汝當知，</l><l>一切諸衆生，</l><l>無始幻無明，</l>
<lb ed="X" n="0446b18"/><lb ed="R016" n="0019a12"/><l>皆從諸如來，</l><l>圓覺心建立。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0446b19"/><lb ed="R016" n="0019a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0446b1901">無明之言，長無偈有。<note place="inline">圭峰</note></p><p xml:id="pX10p0446b1911" cb:place="inline">二頌幻滅覺存。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0446b20"/><lb ed="R016" n="0019a14"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0446b2001"><l>猶如虗空華，</l><l>依空而有相，</l><l>空華若復滅，</l>
<lb ed="X" n="0446b21"/><lb ed="R016" n="0019a15"/><l>虗空本不動，</l><l>幻從諸覺生，</l><l>幻滅覺圓滿。</l>
<lb ed="X" n="0446b22"/><lb ed="R016" n="0019a16"/><l>覺心不動故。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0446b23"/><lb ed="R016" n="0019a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0446b2301">展轉拂迹，長有偈無。<note place="inline">圭峯</note></p><p xml:id="pX10p0446b2311" cb:place="inline">三頌勸修幻行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0446b24"/><lb ed="R016" n="0019a18"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0446b2401"><l>若彼諸菩薩，</l><l>及末世衆生，</l><l>常應遠離幻，</l>
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0446c" n="0446c"/>
<lb ed="X" n="0446c01"/><lb ed="R016" n="0019b01"/><l>諸幻悉皆離，</l><l>如木中生火，</l><l>木盡火還滅。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0446c02"/><lb ed="R016" n="0019b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0446c0201">合法之文，長有偈無？<note place="inline">圭峰</note></p><p xml:id="pX10p0446c0211" cb:place="inline">四、頌結頓修相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0446c03"/><lb ed="R016" n="0019b03"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgX10p0446c0301"><l>覺卽無漸次，</l><l>方便亦如是。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0446c04"/><lb ed="R016" n="0019b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0446c0401">亦如是者，不作方便也。頌略結酬。<note place="inline">私註</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0446c05"/><lb ed="R016" n="0019b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普眼章</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0446c0501">○二、漸次行證者，天台止觀云：漸初亦知實相，實相
<lb ed="X" n="0446c06"/><lb ed="R016" n="0019b06"/>難解，漸次易行。先修歸戒，翻邪向正，止火血刀，達
<lb ed="X" n="0446c07"/><lb ed="R016" n="0019b07"/>三善道。次修禪定，止欲散網，達色無色定道。乃至
<lb ed="X" n="0446c08"/><lb ed="R016" n="0019b08"/>後修實相，止二邊偏，達常住道。是爲初淺後深漸
<lb ed="X" n="0446c09"/><lb ed="R016" n="0019b09"/>次止觀相。<note place="inline">文</note>今普眼請云：演說菩薩修行漸次。答
<lb ed="X" n="0446c10"/><lb ed="R016" n="0019b10"/>中具明戒定觀慧。結酬又云：如是修行，如是漸次。
<lb ed="X" n="0446c11"/><lb ed="R016" n="0019b11"/>旣與止觀大同，所謂解圓行<anchor xml:id="nkr_note_orig_0446003" n="0446003"/>次也。<note place="inline">私註</note>於此分四：初、
<lb ed="X" n="0446c12"/><lb ed="R016" n="0019b12"/>普眼章正明漸次行證二：初、請問，三。</p>
<lb ed="X" n="0446c13"/><lb ed="R016" n="0019b13"/><p xml:id="pX10p0446c1301">初進問威儀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0446c14"/><lb ed="R016" n="0019b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0446c1401">於是，普眼菩薩在大衆中卽從座起，頂禮佛足，右繞
<lb ed="X" n="0446c15"/><lb ed="R016" n="0019b15"/>三匝，長跪叉手而白佛言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0446c16"/><lb ed="R016" n="0019b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0446c1601">二、正述請問二。</p><p xml:id="pX10p0446c1607" cb:place="inline">初正請。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0446c17"/><lb ed="R016" n="0019b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0446c1701">大悲世尊！願爲此會諸菩薩衆，及爲末世一切衆生，
<lb ed="X" n="0446c18"/><lb ed="R016" n="0019b18"/>演說菩薩修行漸次。云何思惟？云何住持？衆生未悟，
<lb ed="X" n="0446c19"/><lb ed="R016" n="0020a01"/>作何方便普令開悟？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0446c20"/><lb ed="R016" n="0020a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0446c2001">前聞頓行，不作方便，恐漸次機。謂知之卽<anchor xml:id="nkr_note_add_0446c2001" n="0446c2001"/><anchor xml:id="beg0446c2001" n="0446c2001"/>已<anchor xml:id="end0446c2001"/>，都不
<lb ed="X" n="0446c21"/><lb ed="R016" n="0020a03"/>假修，故復請漸行，修戒、定、慧，開悟圓覺。思惟者，繫
<lb ed="X" n="0446c22"/><lb ed="R016" n="0020a04"/>緣法界，達陰本空；住持者，安心實相，不起妄念。稟
<lb ed="X" n="0446c23"/><lb ed="R016" n="0020a05"/>戒習定，助成觀慧，故云方便。圭峰謂：思惟是思慧，
<lb ed="X" n="0446c24"/><lb ed="R016" n="0020a06"/>住持是修慧。下佇聽爲聞。慧煥疏謂：思惟請慧，住
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0447a" n="0447a"/>
<lb ed="X" n="0447a01"/><lb ed="R016" n="0020a07"/>持請定，方便請戒。式師謂：思惟是觀，住持是止，方
<lb ed="X" n="0447a02"/><lb ed="R016" n="0020a08"/>便卽正修之前二十五法。今謂下，結酬中牒六。如
<lb ed="X" n="0447a03"/><lb ed="R016" n="0020a09"/>是諸疏分對，未必全然，況二十五法？答中無文，義
<lb ed="X" n="0447a04"/><lb ed="R016" n="0020a10"/>說成曲，讀者詳之。<note place="inline">私註</note>思惟請，示所修也；住持請，示
<lb ed="X" n="0447a05"/><lb ed="R016" n="0020a11"/>所證也。但思惟必藉方便，住持必由開悟，故復請
<lb ed="X" n="0447a06"/><lb ed="R016" n="0020a12"/>之。其修行漸次，亦當攝歸所修。請雖有六，秪是修
<lb ed="X" n="0447a07"/><lb ed="R016" n="0020a13"/>證。<note place="inline">慈室</note></p><p xml:id="pX10p0447a0704" cb:place="inline">二、述意</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0447a08"/><lb ed="R016" n="0020a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0447a0801">世尊！若彼衆生無正方便及正思惟，聞佛如來說此
<lb ed="X" n="0447a09"/><lb ed="R016" n="0020a15"/>三昧，心生迷悶，卽於圓覺不能悟入。願興慈悲，爲我
<lb ed="X" n="0447a10"/><lb ed="R016" n="0020a16"/>等輩及末世衆生假說方便。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0447a11"/><lb ed="R016" n="0020a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0447a1101">爲迷悶者，重扣所修，故略開悟。住持只言方便與
<lb ed="X" n="0447a12"/><lb ed="R016" n="0020a18"/>思惟耳。又假說方便者，上請六事，無非出於善巧。
<lb ed="X" n="0447a13"/><lb ed="R016" n="0020b01"/>故今結請，只以方便兼之。於無修證中，強言修證，
<lb ed="X" n="0447a14"/><lb ed="R016" n="0020b02"/>故云假說。<note place="inline">慈室</note></p><p xml:id="pX10p0447a1407" cb:place="inline">三三展<g ref="#CB05418">䖍</g>誠。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0447a15"/><lb ed="R016" n="0020b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0447a1501">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0447a1501" n="0447a1501"/><anchor xml:id="beg0447a1501" n="0447a1501"/>已<anchor xml:id="end0447a1501"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0447a16"/><lb ed="R016" n="0020b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0447a1601">二、佛答三：</p><p xml:id="pX10p0447a1605" cb:place="inline">初讚許。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0447a17"/><lb ed="R016" n="0020b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0447a1701">爾時，世尊吿普眼菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝等乃
<lb ed="X" n="0447a18"/><lb ed="R016" n="0020b06"/>能爲諸菩薩及末世衆生，問於如來修行漸次思惟
<lb ed="X" n="0447a19"/><lb ed="R016" n="0020b07"/>住持，乃至假說種種方便。汝今諦聽，當爲汝說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0447a20"/><lb ed="R016" n="0020b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0447a2001">二、受旨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0447a21"/><lb ed="R016" n="0020b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0447a2101">時，普眼菩薩奉敎歡喜，及諸大衆默然而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0447a22"/><lb ed="R016" n="0020b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0447a2201">三、正答二：初、長行三：</p><p xml:id="pX10p0447a2209" cb:place="inline">初標意。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0447a23"/><lb ed="R016" n="0020b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0447a2301">善男子！彼新學菩薩及末世衆生，欲求如來淨圓覺
<lb ed="X" n="0447a24"/><lb ed="R016" n="0020b12"/>心，應當正念遠離諸幻。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0447b" n="0447b"/>
<lb ed="X" n="0447b01"/><lb ed="R016" n="0020b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0447b0101">夫淨圓覺心，衆生本具，諸佛究顯。今返迷從悟，故
<lb ed="X" n="0447b02"/><lb ed="R016" n="0020b14"/>指如來。<note place="inline">私註</note>應當正念，遠離諸幻者。圭峰云：指前徵
<lb ed="X" n="0447b03"/><lb ed="R016" n="0020b15"/>釋，離幻用心，爲起行本。若執定實，觀行不成，故須
<lb ed="X" n="0447b04"/><lb ed="R016" n="0020b16"/>躡前爲方便矣。正念者，無念也。智論云：有念是魔
<lb ed="X" n="0447b05"/><lb ed="R016" n="0020b17"/>業，無念是法印。與下離幻，反覆相成。離幻故正念，
<lb ed="X" n="0447b06"/><lb ed="R016" n="0020b18"/>正念故離幻。式師云：正念卽訶五欲，棄五蓋，行五
<lb ed="X" n="0447b07"/><lb ed="R016" n="0021a01"/>法，亦調攝五事。若不然者，非住正念。咸師云：二邊
<lb ed="X" n="0447b08"/><lb ed="R016" n="0021a02"/>皆中，故云正念。遠離諸幻者，指前標後也。今謂秪
<lb ed="X" n="0447b09"/><lb ed="R016" n="0021a03"/>是總標耳。正念卽標戒定慧，諸幻卽三學所離。汙
<lb ed="X" n="0447b10"/><lb ed="R016" n="0021a04"/>戒之瑕玷，障定之事性，迷理之惑也。<note place="inline">鄣南</note>二、廣釋二：
<lb ed="X" n="0447b11"/><lb ed="R016" n="0021a05"/>初、戒定</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0447b12"/><lb ed="R016" n="0021a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0447b1201">先依如來奢摩他行，堅持禁戒，安處徒衆，宴坐靜室。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0447b13"/><lb ed="R016" n="0021a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0447b1301">奢摩他翻止，止定也。下文云至靜爲行，如來行此
<lb ed="X" n="0447b14"/><lb ed="R016" n="0021a08"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0447b1401" n="0447b1401"/><anchor xml:id="beg0447b1401" n="0447b1401"/>已<anchor xml:id="end0447b1401"/>顯圓覺，故令依之。又標如來簡非邪小，戒定兼
<lb ed="X" n="0447b15"/><lb ed="R016" n="0021a09"/>學堪入觀門，雖安處徒衆互相策勤，必屛息攀緣
<lb ed="X" n="0447b16"/><lb ed="R016" n="0021a10"/>宴居靜室。宴，默也，安也。夫欲修定慧必攝身心，則
<lb ed="X" n="0447b17"/><lb ed="R016" n="0021a11"/>宴坐之言成前止行、成後觀慧，故下卽云恒作是
<lb ed="X" n="0447b18"/><lb ed="R016" n="0021a12"/>念等。若以天台二十五方便擬釋今文，則似初具
<lb ed="X" n="0447b19"/><lb ed="R016" n="0021a13"/>五緣，但缺衣食一緣耳。堅持禁戒，持戒淸淨也。安
<lb ed="X" n="0447b20"/><lb ed="R016" n="0021a14"/>處徒衆，近善知識也。宴坐靜室，卽閑居靜處及息
<lb ed="X" n="0447b21"/><lb ed="R016" n="0021a15"/>諸緣務也。文多止行者，欲明漸次行證，直云戒定
<lb ed="X" n="0447b22"/><lb ed="R016" n="0021a16"/>方便助成觀慧，三學相由卽答漸次之問。然佛祖
<lb ed="X" n="0447b23"/><lb ed="R016" n="0021a17"/>垂軌廣略隨宜，未應一準。東陽慈室謂此文具二
<lb ed="X" n="0447b24"/><lb ed="R016" n="0021a18"/>十五法，強以義求，今所不用。<note place="inline">私註</note>入道之首故曰先
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0447c" n="0447c"/>
<lb ed="X" n="0447c01"/><lb ed="R016" n="0021b01"/>依，戒爲能依，奢摩他爲所依。圓敎三學竝稱無作，
<lb ed="X" n="0447c02"/><lb ed="R016" n="0021b02"/>蓋依中理而行。特言如來者，性德三如來也。徒衆
<lb ed="X" n="0447c03"/><lb ed="R016" n="0021b03"/>者，同行同見人也。互相彫琢爲長道緣。圭峰引淨
<lb ed="X" n="0447c04"/><lb ed="R016" n="0021b04"/>名云：不必是坐爲宴坐也。今謂淨名以圓斥小，故
<lb ed="X" n="0447c05"/><lb ed="R016" n="0021b05"/>訶身子云：不起滅定現諸威儀是眞宴坐。今文正
<lb ed="X" n="0447c06"/><lb ed="R016" n="0021b06"/>令宴坐靜室，豈得却以不坐而釋之？然此中但標
<lb ed="X" n="0447c07"/><lb ed="R016" n="0021b07"/>身儀不云定相，以能顯所應入根本四禪，如常坐
<lb ed="X" n="0447c08"/><lb ed="R016" n="0021b08"/>三昧。問：經何不言？答：根本四禪佛之常談，但擧身
<lb ed="X" n="0447c09"/><lb ed="R016" n="0021b09"/>儀卽知此定。<note place="inline">鄣南</note>二觀慧，諸疏皆以生法二空科釋，
<lb ed="X" n="0447c10"/><lb ed="R016" n="0021b10"/>今考不爾，分二：初、託陰明觀二：初、約法推二：初、推
<lb ed="X" n="0447c11"/><lb ed="R016" n="0021b11"/>窮陰境，二。</p><p xml:id="pX10p0447c1105" cb:place="inline">初約四大，觀身如幻。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0447c12"/><lb ed="R016" n="0021b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0447c1201">恒作是念：我今此身四大和合，所謂髮毛爪齒、皮肉
<lb ed="X" n="0447c13"/><lb ed="R016" n="0021b13"/>筋骨、髓腦垢色，皆歸於地；唾涕膿血、津液涎沫、痰淚
<lb ed="X" n="0447c14"/><lb ed="R016" n="0021b14"/>精氣、大小便利，皆歸於水；暖氣歸火；動轉歸風。四大
<lb ed="X" n="0447c15"/><lb ed="R016" n="0021b15"/>各離，今者妄身當在何處？卽知此身畢竟無體，和合
<lb ed="X" n="0447c16"/><lb ed="R016" n="0021b16"/>爲相，實同幻化。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0447c17"/><lb ed="R016" n="0021b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0447c1701">恒作是念者，意止觀中不得暫捨。言四大者，淨名
<lb ed="X" n="0447c18"/><lb ed="R016" n="0021b18"/>記云：四大爲所造，四微爲能造。以四微和合，造成
<lb ed="X" n="0447c19"/><lb ed="R016" n="0022a01"/>四大，名四大造色。問：微義可知，大義云何？答：地、水、
<lb ed="X" n="0447c20"/><lb ed="R016" n="0022a02"/>火、風徧處皆有，故名大也。大論云：如佛說四大無
<lb ed="X" n="0447c21"/><lb ed="R016" n="0022a03"/>處不有，故名爲大。各離者，從昔妄想執四大爲身，
<lb ed="X" n="0447c22"/><lb ed="R016" n="0022a04"/>約俗諦和合而言。今約眞諦破之，故云各離。此中
<lb ed="X" n="0447c23"/><lb ed="R016" n="0022a05"/>應用不自、他等四句推之，畢竟無體，能執情盡也。
<lb ed="X" n="0447c24"/><lb ed="R016" n="0022a06"/><note place="inline">鄣南</note>和合者，堅、濕、煖、動，假和合也。寶積經云：此身生
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0448a" n="0448a"/>
<lb ed="X" n="0448a01"/><lb ed="R016" n="0022a07"/>時，與其父母四大種性一類歌羅邏身。若唯地大，
<lb ed="X" n="0448a02"/><lb ed="R016" n="0022a08"/>無水界者，譬如有人握乾<g ref="#CB00595">麨</g><g ref="#CB01926">灰</g>，終不和合。若唯水
<lb ed="X" n="0448a03"/><lb ed="R016" n="0022a09"/>界，無地界者，譬如油水，無有堅實，卽便流散。若唯
<lb ed="X" n="0448a04"/><lb ed="R016" n="0022a10"/>地、水，無火界者，譬如夏月陰處肉團，無日光照，卽
<lb ed="X" n="0448a05"/><lb ed="R016" n="0022a11"/>便爛壞。若唯地、水、火，無風界者，則不增長精氣。煖
<lb ed="X" n="0448a06"/><lb ed="R016" n="0022a12"/>氣者，氣是四大之本，不唯是風，故水、火中亦云氣
<lb ed="X" n="0448a07"/><lb ed="R016" n="0022a13"/>也。動轉歸風者，淨名曰：是身無作，風力所轉。皆云
<lb ed="X" n="0448a08"/><lb ed="R016" n="0022a14"/>歸者，旣合大爲身，今推身無主，故云歸也。各離者，
<lb ed="X" n="0448a09"/><lb ed="R016" n="0022a15"/>約觀名離，非謂命終。故知四大相違，未審我身屬
<lb ed="X" n="0448a10"/><lb ed="R016" n="0022a16"/>於何大？若總相屬，卽是四我；若總不屬，離四無我。
<lb ed="X" n="0448a11"/><lb ed="R016" n="0022a17"/>見如實理，知四大假合，畢竟無體。<note place="inline">圭峰</note>經文約四大
<lb ed="X" n="0448a12"/><lb ed="R016" n="0022a18"/>推身，蓋破實法；略疏約四大亡我，我屬假名。然大
<lb ed="X" n="0448a13"/><lb ed="R016" n="0022b01"/>乘圓觀，身、心旣空，我執亦盡。但說有闕具，不可不
<lb ed="X" n="0448a14"/><lb ed="R016" n="0022b02"/>分。<note place="inline">私註</note>二、約根、塵觀心寂滅。二。</p><p xml:id="pX10p0448a1413" cb:place="inline">初根對心生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0448a15"/><lb ed="R016" n="0022b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0448a1501">四緣假合妄有六根，六根四大中外合成，妄有緣氣
<lb ed="X" n="0448a16"/><lb ed="R016" n="0022b04"/>於中積聚，似有緣相假名爲心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0448a17"/><lb ed="R016" n="0022b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0448a1701">身本無身，緣四大有，故名四緣。六根依身而具，一
<lb ed="X" n="0448a18"/><lb ed="R016" n="0022b06"/>往名中。四大從外而攬，一往名外。中外圍空，而心
<lb ed="X" n="0448a19"/><lb ed="R016" n="0022b07"/>又在中間空處牢結，故云於中積聚。此緣卽能緣
<lb ed="X" n="0448a20"/><lb ed="R016" n="0022b08"/>心也。不實如氣，同上緣影，皆顯體虗也。無體則無
<lb ed="X" n="0448a21"/><lb ed="R016" n="0022b09"/>相，又豈有名？今且以生滅見之，故言似。且以慮知
<lb ed="X" n="0448a22"/><lb ed="R016" n="0022b10"/>召之，故言假。諸文只云名色者，亦此意也。<note place="inline">慈室</note>中外
<lb ed="X" n="0448a23"/><lb ed="R016" n="0022b11"/>合成者，圭峰云：四大爲中，六<anchor xml:id="nkr_note_orig_0448001" n="0448001"/>想爲外。今謂意根亦
<lb ed="X" n="0448a24"/><lb ed="R016" n="0022b12"/>在於內，髮毛爪齒亦在於外，豈得例分之耶？妄有
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0448b" n="0448b"/>
<lb ed="X" n="0448b01"/><lb ed="R016" n="0022b13"/>緣氣者，圭峯云：此虗妄心，雖假緣生，不離眞心氣
<lb ed="X" n="0448b02"/><lb ed="R016" n="0022b14"/>分，故云緣氣。今謂緣氣，卽能執妄情。旣云妄有，何
<lb ed="X" n="0448b03"/><lb ed="R016" n="0022b15"/>謂眞心？於中積聚者，對法塵領納前境也。<note place="inline">鄣南</note>竊詳
<lb ed="X" n="0448b04"/><lb ed="R016" n="0022b16"/>中外之釋，且準慈室。緣氣者，卽第六識能造心王。
<lb ed="X" n="0448b05"/><lb ed="R016" n="0022b17"/>謂妄身旣成，根必對境，卽有緣慮之氣分。此心於
<lb ed="X" n="0448b06"/><lb ed="R016" n="0022b18"/>中起受想行、善惡無記，念念不息，故云於中積聚。
<lb ed="X" n="0448b07"/><lb ed="R016" n="0023a01"/>此所起心相，俱非實有，故云似有緣相。王所俱心，
<lb ed="X" n="0448b08"/><lb ed="R016" n="0023a02"/>但有名字，故云假名爲心。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0448b0813" cb:place="inline">二、塵消心寂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0448b09"/><lb ed="R016" n="0023a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0448b0901">善男子，此虗妄心若無六塵，則不能有四大分解無
<lb ed="X" n="0448b10"/><lb ed="R016" n="0023a04"/>塵可得，於中緣塵各歸散滅，畢竟無有緣心可見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0448b11"/><lb ed="R016" n="0023a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0448b1101">若以從眞起妄，無明生法爲言，必先有不覺之心，
<lb ed="X" n="0448b12"/><lb ed="R016" n="0023a06"/>方有根塵世界。今就日用覈之，意顯因境有心，無
<lb ed="X" n="0448b13"/><lb ed="R016" n="0023a07"/>塵則無心也。四大分解者，不止謂四大各歸本性，
<lb ed="X" n="0448b14"/><lb ed="R016" n="0023a08"/>此文須以請觀音經地無堅性，水性無住，風性無
<lb ed="X" n="0448b15"/><lb ed="R016" n="0023a09"/>礙，火大不實釋之，方顯無體。<note place="inline">慈室</note>緣塵者，四緣六塵
<lb ed="X" n="0448b16"/><lb ed="R016" n="0023a10"/>也。心託六塵，塵依四大，四大無體，六塵卽空，故云
<lb ed="X" n="0448b17"/><lb ed="R016" n="0023a11"/>散滅。緣塵旣滅，心體卽空，故決判云畢竟無有。言
<lb ed="X" n="0448b18"/><lb ed="R016" n="0023a12"/>緣心者，卽前緣氣之心也。<note place="inline">圭峯</note>畢竟無有者，情盡垢
<lb ed="X" n="0448b19"/><lb ed="R016" n="0023a13"/>除，不復更起也。<note place="inline">鄣南</note>於中者，非對外言，指法之辭耳。
<lb ed="X" n="0448b20"/><lb ed="R016" n="0023a14"/>煥疏謂緣塵者，卽能緣之心，所緣之塵，非經文意，
<lb ed="X" n="0448b21"/><lb ed="R016" n="0023a15"/>宜依略疏。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0448b2107" cb:place="inline">二，結成觀相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0448b22"/><lb ed="R016" n="0023a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0448b2201">善男子！彼之衆生幻身滅故，幻心亦滅；幻心滅故，幻
<lb ed="X" n="0448b23"/><lb ed="R016" n="0023a17"/>塵亦滅；幻塵滅故，幻滅亦滅；幻滅滅故，非幻不滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0448b24"/><lb ed="R016" n="0023a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0448b2401">彼之衆生，指前修觀人也。前破身心及六塵境，故
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0448c" n="0448c"/>
<lb ed="X" n="0448c01"/><lb ed="R016" n="0023b01"/>此結云幻身滅等。滅謂寂滅，卽空觀也。幻塵滅故，
<lb ed="X" n="0448c02"/><lb ed="R016" n="0023b02"/>幻滅亦滅者，生死旣空，涅槃亦寂，假觀也。後二句
<lb ed="X" n="0448c03"/><lb ed="R016" n="0023b03"/>中道常住，所謂諸幻雖盡，不入斷滅。然此觀相，三
<lb ed="X" n="0448c04"/><lb ed="R016" n="0023b04"/>智一心，無惑不破，如大圓鏡，明像宛然，常不離故。
<lb ed="X" n="0448c05"/><lb ed="R016" n="0023b05"/><note place="inline">私註</note>二、約喩顯二：初、明幻滅觀成二：</p><p xml:id="pX10p0448c0515" cb:place="inline">初喩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0448c06"/><lb ed="R016" n="0023b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0448c0601">譬如磨鏡，垢盡明現。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0448c07"/><lb ed="R016" n="0023b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0448c0701">修觀如磨，智體如明。身心頓忘，則種智圓矣。<note place="inline">私註</note>夫
<lb ed="X" n="0448c08"/><lb ed="R016" n="0023b08"/>鏡性本明，非從外得。塵覆則隱，磨之則顯。隱顯雖
<lb ed="X" n="0448c09"/><lb ed="R016" n="0023b09"/>殊，明性不異。<note place="inline">圭峯</note></p><p xml:id="pX10p0448c0908" cb:place="inline">二合</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0448c10"/><lb ed="R016" n="0023b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0448c1001">善男子！當知身心皆爲幻垢，垢相永滅，十方淸淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0448c11"/><lb ed="R016" n="0023b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0448c1101">旣以身心合幻垢，則人執法執性之與相，皆屬幻
<lb ed="X" n="0448c12"/><lb ed="R016" n="0023b12"/>垢。十方，乃十界也。淸淨，乃本具覺性顯現，合上非
<lb ed="X" n="0448c13"/><lb ed="R016" n="0023b13"/>幻不滅也。<note place="inline">慈室</note>二誡迷眞執妄二。</p><p xml:id="pX10p0448c1314" cb:place="inline">初喩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0448c14"/><lb ed="R016" n="0023b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0448c1401">善男子！譬如淸淨摩尼寶珠，映於五色隨方各現，諸
<lb ed="X" n="0448c15"/><lb ed="R016" n="0023b15"/>愚癡者見彼摩尼實有五色。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0448c16"/><lb ed="R016" n="0023b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0448c1601">摩尼體性，瑩淨絕瑕，都無色相。由性淨故，一切色
<lb ed="X" n="0448c17"/><lb ed="R016" n="0023b17"/>相，對則現中。靑黃赤白黑五色，各各隨方而現。五
<lb ed="X" n="0448c18"/><lb ed="R016" n="0023b18"/>色喩五道，隨方喩隨業。愚人不了珠體，但見全是
<lb ed="X" n="0448c19"/><lb ed="R016" n="0024a01"/>靑黃。故華嚴云，凡夫見諸法，但隨諸相轉，不了法
<lb ed="X" n="0448c20"/><lb ed="R016" n="0024a02"/>無性，以是不見佛。<note place="inline">圭峯</note>五色喩五道，喩法對。當一往
<lb ed="X" n="0448c21"/><lb ed="R016" n="0024a03"/>雖便，然九界衆生，皆背性成迷，俱是認色，未識珠
<lb ed="X" n="0448c22"/><lb ed="R016" n="0024a04"/>體。<note place="inline">東陽</note>摩尼，此翻離垢，卽如意珠也。珠體本無五色，
<lb ed="X" n="0448c23"/><lb ed="R016" n="0024a05"/>因色而映珠體，圓覺一性也。五色，身心五陰也。<note place="inline">竹菴</note></p>
<lb ed="X" n="0448c24"/><lb ed="R016" n="0024a06"/><p xml:id="pX10p0448c2401">二合二</p><p xml:id="pX10p0448c2404" cb:place="inline">初正合迷眞。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0449a" n="0449a"/>
<lb ed="X" n="0449a01"/><lb ed="R016" n="0024a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0449a0101">善男子！圓覺淨性現於身心，隨類各應。彼愚癡者說
<lb ed="X" n="0449a02"/><lb ed="R016" n="0024a08"/>淨圓覺實有如是，身心自相亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0449a03"/><lb ed="R016" n="0024a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0449a0301">隨迷染之氣類，應現而有也。亦復如是，乃合上喩。
<lb ed="X" n="0449a04"/><lb ed="R016" n="0024a10"/><note place="inline">慈室</note>幻從覺生，幻全是覺。昧覺執幻，非癡而何。其猶
<lb ed="X" n="0449a05"/><lb ed="R016" n="0024a11"/>結水爲冰，詎可見冰而忘水也。<note place="inline">私註</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0449a06"/><lb ed="R016" n="0024a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0449a0601">由此不能遠於幻化，是故我說身心幻垢對離幻垢
<lb ed="X" n="0449a07"/><lb ed="R016" n="0024a13"/>說名菩薩，垢盡對除卽無對垢及說名者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0449a08"/><lb ed="R016" n="0024a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0449a0801">本以衆生妄執幻化，故佛說云幻垢。衆生依敎離
<lb ed="X" n="0449a09"/><lb ed="R016" n="0024a15"/>垢，故復說名菩薩。所離之垢旣無，對離之智何立。
<lb ed="X" n="0449a10"/><lb ed="R016" n="0024a16"/>者字貫通兩句，謂對垢者菩薩也，說名者佛也。旣
<lb ed="X" n="0449a11"/><lb ed="R016" n="0024a17"/>無對治之智，何有起智之人。深淺之執本無，何有
<lb ed="X" n="0449a12"/><lb ed="R016" n="0024a18"/>說敎之者。故俱無也。<note place="inline">圭峯</note>理絕假名，依幻說覺。覺圓
<lb ed="X" n="0449a13"/><lb ed="R016" n="0024b01"/>幻盡，則能所忘矣。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0449a1310" cb:place="inline">二、觀成歷法二：
<lb ed="X" n="0449a14"/><lb ed="R016" n="0024b02"/>初、總明證理。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0449a15"/><lb ed="R016" n="0024b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0449a1501">善男子！此菩薩及末世衆生，證得諸幻滅影像故，爾
<lb ed="X" n="0449a16"/><lb ed="R016" n="0024b04"/>時便得無方淸淨無邊虗空覺所顯發。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0449a17"/><lb ed="R016" n="0024b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0449a1701">幻身爲主，外見東西。我相旣無，更何方所？然虗空
<lb ed="X" n="0449a18"/><lb ed="R016" n="0024b06"/>離識，亦非實有。故首楞嚴云：若有一人，發眞歸源，
<lb ed="X" n="0449a19"/><lb ed="R016" n="0024b07"/>十方虗空，一時消殞。謂迷情所覆，覺處見空。塵影
<lb ed="X" n="0449a20"/><lb ed="R016" n="0024b08"/>旣消，空元是覺。顯謂空消覺現，發謂妄盡心開。翻
<lb ed="X" n="0449a21"/><lb ed="R016" n="0024b09"/>覆觀之，俱無邊際。<note place="inline">圭峰</note>頓了實法假名，性相等執，當
<lb ed="X" n="0449a22"/><lb ed="R016" n="0024b10"/>體如幻，故云證得。達緣影之心，見鏡像之身本無，
<lb ed="X" n="0449a23"/><lb ed="R016" n="0024b11"/>故名爲滅。無方卽無方所，橫徧也。無邊卽無邊際，
<lb ed="X" n="0449a24"/><lb ed="R016" n="0024b12"/>豎深也。由淸淨故如虗空，如虗空故得淸淨。此乃
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0449b" n="0449b"/>
<lb ed="X" n="0449b01"/><lb ed="R016" n="0024b13"/>覺體顯發，正是開悟之相，所發之體也。<note place="inline">慈室</note>達諸法
<lb ed="X" n="0449b02"/><lb ed="R016" n="0024b14"/>虗幻，如影像不實，全是覺性，當處寂滅。得顯此性，
<lb ed="X" n="0449b03"/><lb ed="R016" n="0024b15"/>淸淨如空，徧一切處，亦無所在。旣曰證得，必入圓
<lb ed="X" n="0449b04"/><lb ed="R016" n="0024b16"/>位。位通淺深，觀行相似，及分眞也。<note place="inline">私註</note>二、歷示三諦
<lb ed="X" n="0449b05"/><lb ed="R016" n="0024b17"/>三：初、眞諦。世出世間，自他依正，一一徧達。葢三千
<lb ed="X" n="0449b06"/><lb ed="R016" n="0024b18"/>果成，咸稱常樂也。分二：初、別顯眞淨四：初、世間諸
<lb ed="X" n="0449b07"/><lb ed="R016" n="0025a01"/>法。四。</p><p xml:id="pX10p0449b0703" cb:place="inline">初根識。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0449b08"/><lb ed="R016" n="0025a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0449b0801">覺圓明故顯心淸淨，心淸淨故見塵淸淨，見淸淨故
<lb ed="X" n="0449b09"/><lb ed="R016" n="0025a03"/>眼根淸淨，根淸淨故眼識淸淨，識淸淨故聞塵淸淨，
<lb ed="X" n="0449b10"/><lb ed="R016" n="0025a04"/>聞淸淨故耳根淸淨，根淸淨故耳識淸淨，識淸淨故
<lb ed="X" n="0449b11"/><lb ed="R016" n="0025a05"/>覺塵淸淨；如是乃至鼻、舌、身、意亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0449b12"/><lb ed="R016" n="0025a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0449b1201">淸淨，卽空之異名。大論云：畢竟空，卽畢竟淸淨。以
<lb ed="X" n="0449b13"/><lb ed="R016" n="0025a07"/>人畏空，故言淸淨。<note place="inline">鄣南</note>見塵者，不單說外色名塵，亦
<lb ed="X" n="0449b14"/><lb ed="R016" n="0025a08"/>不說根識名塵。根塵識三，自有文故。此見塵體，還
<lb ed="X" n="0449b15"/><lb ed="R016" n="0025a09"/>是我執之心，就取相生過，而別立名。下皆牒見字，
<lb ed="X" n="0449b16"/><lb ed="R016" n="0025a10"/>不言塵者，足顯卽見是塵，非外塵也。聞等亦然。根
<lb ed="X" n="0449b17"/><lb ed="R016" n="0025a11"/>者，識所依故，能發識故。識者，隨事攀緣，分別六塵。
<lb ed="X" n="0449b18"/><lb ed="R016" n="0025a12"/><note place="inline">圭峯</note>見塵者，此塵非外境，指勝義根。體是妄染，故名
<lb ed="X" n="0449b19"/><lb ed="R016" n="0025a13"/>爲塵。眼根等者，正指浮塵根也。旣云鼻舌身意，則
<lb ed="X" n="0449b20"/><lb ed="R016" n="0025a14"/>覺知<anchor xml:id="nkr_note_add_0449b2001" n="0449b2001"/><anchor xml:id="beg0449b2001" n="0449b2001"/>己<anchor xml:id="end0449b2001"/>在其中。細詳識淸淨故，覺塵淸淨，二句似
<lb ed="X" n="0449b21"/><lb ed="R016" n="0025a15"/>多。<note place="inline">慈室</note>性覺圓明，卽心而顯。歷觀諸法，莫不咸爾。旣
<lb ed="X" n="0449b22"/><lb ed="R016" n="0025a16"/>云心淨，復言意者，先觀一念，例顯餘心。重擧意根，
<lb ed="X" n="0449b23"/><lb ed="R016" n="0025a17"/>非無謂也。天台止觀，破法徧後，例餘陰入，義亦同
<lb ed="X" n="0449b24"/><lb ed="R016" n="0025a18"/>此。覺塵淸淨下，應更牒云：覺淸淨故，身根淸淨等。
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0449c" n="0449c"/>
<lb ed="X" n="0449c01"/><lb ed="R016" n="0025b01"/>略云乃至，擧覺塵後，次方及根，義勢當爾。直解謂
<lb ed="X" n="0449c02"/><lb ed="R016" n="0025b02"/>多二句者，不然。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0449c0209" cb:place="inline">二六，塵。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0449c03"/><lb ed="R016" n="0025b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0449c0301">善男子！根淸淨故色塵淸淨，色淸淨故聲塵淸淨，香、
<lb ed="X" n="0449c04"/><lb ed="R016" n="0025b04"/>味、觸、法亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0449c05"/><lb ed="R016" n="0025b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0449c0501">六皆名塵者，坌汙心識故。<note place="inline">圭峯</note></p><p xml:id="pX10p0449c0513" cb:place="inline">三四，大。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0449c06"/><lb ed="R016" n="0025b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0449c0601">善男子！六塵淸淨故地大淸淨，地淸淨故水大淸淨，
<lb ed="X" n="0449c07"/><lb ed="R016" n="0025b07"/>火大、風大亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0449c08"/><lb ed="R016" n="0025b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0449c0801">四、總例</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0449c09"/><lb ed="R016" n="0025b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0449c0901">善男子！四大淸淨故，十二處、十八界、二十五有淸淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0449c10"/><lb ed="R016" n="0025b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0449c1001">上明根、識及六塵淨，今復擧十二處、十八界者，以
<lb ed="X" n="0449c11"/><lb ed="R016" n="0025b11"/>陰、入、界三，隨根開合，欲徧融泯，故重總例。<note place="inline">私註</note>四洲、
<lb ed="X" n="0449c12"/><lb ed="R016" n="0025b12"/>四趣、四禪、四空、無想淨居、梵王、六欲，爲二十五有。
<lb ed="X" n="0449c13"/><lb ed="R016" n="0025b13"/>然梵王在初禪，無想淨居在第四禪。四禪位中別
<lb ed="X" n="0449c14"/><lb ed="R016" n="0025b14"/>擧此者，梵王有見外道，無想淨居唯聖，異餘天故。
<lb ed="X" n="0449c15"/><lb ed="R016" n="0025b15"/><note place="inline">圭峯</note></p><p xml:id="pX10p0449c1503" cb:place="inline">二，出世間法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0449c16"/><lb ed="R016" n="0025b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0449c1601">彼淸淨故，十力、四無所畏、四無礙智、佛十八不共法、
<lb ed="X" n="0449c17"/><lb ed="R016" n="0025b17"/>三十七助道品淸淨，如是乃至八萬四千陀羅尼門
<lb ed="X" n="0449c18"/><lb ed="R016" n="0025b18"/>一切淸淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0449c19"/><lb ed="R016" n="0026a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0449c1901">十力者，一知是處非處力，二業力，三定力，四根力，
<lb ed="X" n="0449c20"/><lb ed="R016" n="0026a02"/>五欲力，六性力，七至處道力，八宿命力，九天眼力，
<lb ed="X" n="0449c21"/><lb ed="R016" n="0026a03"/>十漏盡力。四無所畏者，一一切智，二漏盡，三說障
<lb ed="X" n="0449c22"/><lb ed="R016" n="0026a04"/>道，四說盡苦道。四無礙智者，一義，二法，三辭，四樂
<lb ed="X" n="0449c23"/><lb ed="R016" n="0026a05"/>說。十八不共法者，一身無失，二口無失，三念無失，
<lb ed="X" n="0449c24"/><lb ed="R016" n="0026a06"/>四無異想，五無不定心，六無不知<anchor xml:id="nkr_note_add_0449c2401" n="0449c2401"/><anchor xml:id="beg0449c2401" n="0449c2401"/>已<anchor xml:id="end0449c2401"/>捨，七欲，八精
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0450a" n="0450a"/>
<lb ed="X" n="0450a01"/><lb ed="R016" n="0026a07"/>進，九念，十慧，十一解脫，十二解脫知見。上六皆云
<lb ed="X" n="0450a02"/><lb ed="R016" n="0026a08"/>無減。十三至十五，身口意業隨智慧行。十六至十
<lb ed="X" n="0450a03"/><lb ed="R016" n="0026a09"/>八，以智慧知過去未來現在。三十七品者，此有七
<lb ed="X" n="0450a04"/><lb ed="R016" n="0026a10"/>科：一四念處，二四正勤，三四如意足，四五根，五五
<lb ed="X" n="0450a05"/><lb ed="R016" n="0026a11"/>力，六七覺支，七八正道。謂三四二五單七隻八，總
<lb ed="X" n="0450a06"/><lb ed="R016" n="0026a12"/>三十七也。此十力等，具釋如天台法界次第。乃至
<lb ed="X" n="0450a07"/><lb ed="R016" n="0026a13"/>者，超越多法三身四智五眼六通等。八萬四千陀
<lb ed="X" n="0450a08"/><lb ed="R016" n="0026a14"/>羅尼門，總持一切法門，對治八萬四千塵勞。故天
<lb ed="X" n="0450a09"/><lb ed="R016" n="0026a15"/>台妙玄第一引賢劫經，具論法數。<note place="inline">私註</note>前該六凡，此
<lb ed="X" n="0450a10"/><lb ed="R016" n="0026a16"/>含四聖，則顯十界淸淨具足。般若廣示八十一科
<lb ed="X" n="0450a11"/><lb ed="R016" n="0026a17"/>法門，始自色心，終至無上正等菩提。此中略說，故
<lb ed="X" n="0450a12"/><lb ed="R016" n="0026a18"/>云乃至。<note place="inline">慈室</note>從上覺圓明故，展轉躡前相由，以顯世
<lb ed="X" n="0450a13"/><lb ed="R016" n="0026b01"/>出世間諸法淸淨。至此五段，歷法備周。餘六七兩
<lb ed="X" n="0450a14"/><lb ed="R016" n="0026b02"/>段，但是結通他身他界，更無別義。<note place="inline">圭峰</note></p>
<lb ed="X" n="0450a15"/><lb ed="R016" n="0026b03"/><p xml:id="pX10p0450a1501">三，自他正報。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0450a16"/><lb ed="R016" n="0026b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0450a1601">善男子！一切實相性淸淨故，一身淸淨；一身淸淨故，
<lb ed="X" n="0450a17"/><lb ed="R016" n="0026b05"/>多身淸淨；多身淸淨故，如是乃至十方衆生圓覺淸
<lb ed="X" n="0450a18"/><lb ed="R016" n="0026b06"/>淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0450a19"/><lb ed="R016" n="0026b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0450a1901">智論云：照色等空，卽名實相。實相本來自性淸淨。
<lb ed="X" n="0450a20"/><lb ed="R016" n="0026b08"/>諸段淸淨，皆牒前文。唯此獨指實相，以爲淨之所
<lb ed="X" n="0450a21"/><lb ed="R016" n="0026b09"/>以。旣於自身證實相理，亦見一切衆生同一淸淨
<lb ed="X" n="0450a22"/><lb ed="R016" n="0026b10"/>實相。以觀一切衆生不取於相，同圓覺性故。非謂
<lb ed="X" n="0450a23"/><lb ed="R016" n="0026b11"/>一人修道，多人成佛。<note place="inline">圭峯</note>一身多身，葢顯彼我一體
<lb ed="X" n="0450a24"/><lb ed="R016" n="0026b12"/>故。十方亦應以十界釋之，方與上凡聖淸淨一致
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0450b" n="0450b"/>
<lb ed="X" n="0450b01"/><lb ed="R016" n="0026b13"/>也。<note place="inline">慈室</note></p><p xml:id="pX10p0450b0104" cb:place="inline">四一，多依報。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0450b02"/><lb ed="R016" n="0026b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0450b0201">善男子！一世界淸淨故，多世界淸淨；多世界淸淨故，
<lb ed="X" n="0450b03"/><lb ed="R016" n="0026b15"/>如是乃至盡於虗空圓裹，三世一切平等淸淨不動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0450b04"/><lb ed="R016" n="0026b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0450b0401">國土淨穢，皆由自心。衆生劫燒，我土安隱。況乃心
<lb ed="X" n="0450b05"/><lb ed="R016" n="0026b17"/>冥覺性，識智無生。身土依眞，染淨俱泯。亘通法界，
<lb ed="X" n="0450b06"/><lb ed="R016" n="0026b18"/>淸淨湛然。圓謂圓徧虗空，裹謂含裹三世。三世者，
<lb ed="X" n="0450b07"/><lb ed="R016" n="0027a01"/>豎極。虗空者，橫周也。一切者，橫豎總該。平等者，本
<lb ed="X" n="0450b08"/><lb ed="R016" n="0027a02"/>末味同。淸淨乃都結七段，不動者冥於一如。<note place="inline">圭峰</note>妙
<lb ed="X" n="0450b09"/><lb ed="R016" n="0027a03"/>圓覺心，本周法界。唯心唯色，非外非中。互具互收，
<lb ed="X" n="0450b10"/><lb ed="R016" n="0027a04"/>誰依誰正。迷情強隔，復本一如。故以自觀他，以依
<lb ed="X" n="0450b11"/><lb ed="R016" n="0027a05"/>例正。莫不稱性平等，淸淨不動。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0450b1115" cb:place="inline">二、例明不動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0450b12"/><lb ed="R016" n="0027a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0450b1201">善男子！虗空如是平等不動，當知覺性平等不動；四
<lb ed="X" n="0450b13"/><lb ed="R016" n="0027a07"/>大不動故，當知覺性平等不動；如是乃至八萬四千
<lb ed="X" n="0450b14"/><lb ed="R016" n="0027a08"/>陀羅尼門平等不動，當知覺性平等不動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0450b15"/><lb ed="R016" n="0027a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0450b1501">前卽色空無礙，此當泯絕，無寄法界。觀云動念，卽
<lb ed="X" n="0450b16"/><lb ed="R016" n="0027a10"/>乖法體，返顯法體本不動也。虗空者，躡前起後，由
<lb ed="X" n="0450b17"/><lb ed="R016" n="0027a11"/>前云盡於虗空等。<note place="inline">圭峯</note>前歷諸法，別顯淸淨。今以不
<lb ed="X" n="0450b18"/><lb ed="R016" n="0027a12"/>動，例明諸法。四大總世間，陀羅尼總出世間。虗空
<lb ed="X" n="0450b19"/><lb ed="R016" n="0027a13"/>之言，總該依正及三世也。經文避繁，略云乃至。下
<lb ed="X" n="0450b20"/><lb ed="R016" n="0027a14"/>亦例此。十界因果，依正色空，一切諸法，旣皆全性
<lb ed="X" n="0450b21"/><lb ed="R016" n="0027a15"/>而作。性本不動，法亦同如矣。淨與不動，總當眞諦。
<lb ed="X" n="0450b22"/><lb ed="R016" n="0027a16"/>前文殊章，亦以平等不動轉是空。<note place="inline">私註</note>二、俗諦二：
<lb ed="X" n="0450b23"/><lb ed="R016" n="0027a17"/>初、體量徧滿。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0450b24"/><lb ed="R016" n="0027a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0450b2401">善男子！覺性徧滿、淸淨、不動、圓無際故，當知六根徧
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0450c" n="0450c"/>
<lb ed="X" n="0450c01"/><lb ed="R016" n="0027b01"/>滿法界；根徧滿故，當知六塵徧滿法界；塵徧滿故，當
<lb ed="X" n="0450c02"/><lb ed="R016" n="0027b02"/>知四大徧滿法界，如是乃至陀羅尼門徧滿法界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0450c03"/><lb ed="R016" n="0027b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0450c0301">此亦兼攝十界依正，徧滿卽假也。文殊章亦以覺
<lb ed="X" n="0450c04"/><lb ed="R016" n="0027b04"/>徧十方界是假。<note place="inline">慈室</note>覺性無際故徧滿，性徧滿故諸
<lb ed="X" n="0450c05"/><lb ed="R016" n="0027b05"/>法徧也。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0450c0506" cb:place="inline">二，體德無壞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0450c06"/><lb ed="R016" n="0027b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0450c0601">善男子！由彼妙覺性徧滿故，根性、塵性無壞、無雜；根、
<lb ed="X" n="0450c07"/><lb ed="R016" n="0027b07"/>塵無壞故，如是乃至陀羅尼門無壞、無雜。如百千燈
<lb ed="X" n="0450c08"/><lb ed="R016" n="0027b08"/>光照一室，其光徧滿，無壞、無雜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0450c09"/><lb ed="R016" n="0027b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0450c0901">根性塵性者，此指自性，非謂泯根攝塵，歸於一性。
<lb ed="X" n="0450c10"/><lb ed="R016" n="0027b10"/>如百千燈等者，如一燈光<anchor xml:id="nkr_note_add_0450c1001" n="0450c1001"/><anchor xml:id="beg0450c1001" n="0450c1001"/>已<anchor xml:id="end0450c1001"/>滿一室，更有一燈光
<lb ed="X" n="0450c11"/><lb ed="R016" n="0027b11"/>亦全滿百千燈光，一一如是，各不相壞，亦不混雜。
<lb ed="X" n="0450c12"/><lb ed="R016" n="0027b12"/>室中之空，喩於法界。燈之光相，喩以根塵。謂一燈
<lb ed="X" n="0450c13"/><lb ed="R016" n="0027b13"/>光容多光相，卽一光相徧多光中，一一皆然，重重
<lb ed="X" n="0450c14"/><lb ed="R016" n="0027b14"/>無盡。<note place="inline">圭峯</note>三、中諦三。</p><p xml:id="pX10p0450c1409" cb:place="inline">初亡憎愛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0450c15"/><lb ed="R016" n="0027b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0450c1501">善男子！覺成就故，當知菩薩不與法縛、不求法脫、不
<lb ed="X" n="0450c16"/><lb ed="R016" n="0027b16"/>厭生死、不愛涅槃、不敬持戒、不憎毀禁、不重久習、不
<lb ed="X" n="0450c17"/><lb ed="R016" n="0027b17"/>輕初學。何以故？一切覺故。譬如眼光，曉了前境，其光
<lb ed="X" n="0450c18"/><lb ed="R016" n="0027b18"/>圓滿，得無憎愛。何以故？光體無二，無憎愛故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0450c19"/><lb ed="R016" n="0028a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0450c1901">覺者，圓覺也。成就者，牒上開悟也。縛脫約惑，生死
<lb ed="X" n="0450c20"/><lb ed="R016" n="0028a02"/>涅槃約報，持戒毀禁約業，久習初學約人，喩取能
<lb ed="X" n="0450c21"/><lb ed="R016" n="0028a03"/>照前境之眼光。<note place="inline">慈室</note>於四對法，無勝劣心，同佛於三
<lb ed="X" n="0450c22"/><lb ed="R016" n="0028a04"/>念之境。同之所由，經自徵釋，云一切覺故。眼光者，
<lb ed="X" n="0450c23"/><lb ed="R016" n="0028a05"/>光卽眼識，現量所得，故無憎愛。首楞嚴云：其目周
<lb ed="X" n="0450c24"/><lb ed="R016" n="0028a06"/>視，但如鏡中，無別分析。汝識於中，次第標指。云其
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0451a" n="0451a"/>
<lb ed="X" n="0451a01"/><lb ed="R016" n="0028a07"/>目者，意取眼識。云汝識者，卽是意識。亦可但隨凡
<lb ed="X" n="0451a02"/><lb ed="R016" n="0028a08"/>俗情見，以目瞳爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0451001" n="0451001"/>是。<note place="inline">圭峯</note>宅心中道，造境皆如，憎愛
<lb ed="X" n="0451a03"/><lb ed="R016" n="0028a09"/>是非，更誰分別。眼光者，卽勝義根也。楞嚴第四云：
<lb ed="X" n="0451a04"/><lb ed="R016" n="0028a10"/>見精映色，結色成根。根元目爲淸淨四大，因名眼
<lb ed="X" n="0451a05"/><lb ed="R016" n="0028a11"/>體，如蒲萄朵。彼以見精爲勝義根，今之眼光，卽彼
<lb ed="X" n="0451a06"/><lb ed="R016" n="0028a12"/>見精也。<note place="inline">私註</note>根塵旣能復本淸淨，楞嚴云：根塵同源，
<lb ed="X" n="0451a07"/><lb ed="R016" n="0028a13"/>縛脫無二。生死涅槃，持戒毀禁，久習初學，性平等
<lb ed="X" n="0451a08"/><lb ed="R016" n="0028a14"/>故，無非圓覺。<note place="inline">竹菴</note></p><p xml:id="pX10p0451a0808" cb:place="inline">二，亡修證。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0451a09"/><lb ed="R016" n="0028a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0451a0901">善男子！此菩薩及末世衆生，修習此心得成就者，於
<lb ed="X" n="0451a10"/><lb ed="R016" n="0028a16"/>此無修亦無成就，圓覺普照寂滅無二，於中百千萬
<lb ed="X" n="0451a11"/><lb ed="R016" n="0028a17"/>億阿僧祇不可說恒河沙諸佛世界，猶如空華亂起
<lb ed="X" n="0451a12"/><lb ed="R016" n="0028a18"/>亂滅，不卽不離無縛無脫，始知衆生本來成佛，生死
<lb ed="X" n="0451a13"/><lb ed="R016" n="0028b01"/>涅槃猶如昨夢。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0451a14"/><lb ed="R016" n="0028b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0451a1401">圓覺普照，寂滅無二者，自心<anchor xml:id="nkr_note_add_0451a1401" n="0451a1401"/><anchor xml:id="beg0451a1401" n="0451a1401"/>已<anchor xml:id="end0451a1401"/>空，但有覺照，寧有
<lb ed="X" n="0451a15"/><lb ed="R016" n="0028b03"/>凡聖差別之二？冥一如之無心，卽萬動之恒寂，故
<lb ed="X" n="0451a16"/><lb ed="R016" n="0028b04"/>普照是用，寂滅是體。佛之所極，極於寂照。於中者，
<lb ed="X" n="0451a17"/><lb ed="R016" n="0028b05"/>寂照中也。阿僧祇，此云無數，是華嚴十大數之首。
<lb ed="X" n="0451a18"/><lb ed="R016" n="0028b06"/>十者，謂阿僧祇<note place="inline">一</note>、無量<note place="inline">二</note>、無邊<note place="inline">三</note>、無等<note place="inline">四</note>、不可數
<lb ed="X" n="0451a19"/><lb ed="R016" n="0028b07"/><note place="inline">五</note>、不可稱<note place="inline">六</note>、不可思<note place="inline">七</note>、不可量<note place="inline">八</note>、不可說<note place="inline">九</note>、不可
<lb ed="X" n="0451a20"/><lb ed="R016" n="0028b08"/>說不可說<note place="inline">十</note>。不可說卽當第九，經論多用，故此擧
<lb ed="X" n="0451a21"/><lb ed="R016" n="0028b09"/>之。恒河沙者，河中沙數也。此河於阿耨池東面流
<lb ed="X" n="0451a22"/><lb ed="R016" n="0028b10"/>出，初出象口，周四十里，金沙混流，沙細如<g ref="#CB15097">麫</g>。諸佛
<lb ed="X" n="0451a23"/><lb ed="R016" n="0028b11"/>世界者，百千萬億僧祇等數之河，一一河中，一沙
<lb ed="X" n="0451a24"/><lb ed="R016" n="0028b12"/>一界，顯世界多矣。然盡虗空，徧法界，所有世界，莫
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0451b" n="0451b"/>
<lb ed="X" n="0451b01"/><lb ed="R016" n="0028b13"/>筭其數，爲欲引機，造無邊境，故假增積多數爾。又
<lb ed="X" n="0451b02"/><lb ed="R016" n="0028b14"/>淨穢等土，皆佛統之，故云佛界猶如空華。亂起亂
<lb ed="X" n="0451b03"/><lb ed="R016" n="0028b15"/>滅者，緣無自性，全體卽眞。一切世界，皆依妄念。念
<lb ed="X" n="0451b04"/><lb ed="R016" n="0028b16"/>旣刹那不住，界亦起滅不停。又成住壞空，雖各二
<lb ed="X" n="0451b05"/><lb ed="R016" n="0028b17"/>十增減，而世界無量無數，故總觀起滅繽紛。問：法
<lb ed="X" n="0451b06"/><lb ed="R016" n="0028b18"/>華云：我此土安隱，天人常充滿。云何通？答：彼據理
<lb ed="X" n="0451b07"/><lb ed="R016" n="0029a01"/>卽事門，此約理奪事門，二皆無礙。不卽不離者，世
<lb ed="X" n="0451b08"/><lb ed="R016" n="0029a02"/>界不卽圓覺，亦不離圓覺。如華與空，如金與器。由
<lb ed="X" n="0451b09"/><lb ed="R016" n="0029a03"/>不離故，覺性奪之成空華。由不卽故，世界不妨有
<lb ed="X" n="0451b10"/><lb ed="R016" n="0029a04"/>起滅。無縛無脫者，文通上下。上則世界無淨穢故，
<lb ed="X" n="0451b11"/><lb ed="R016" n="0029a05"/>下則衆生本成佛故。始知等者，始知卽始覺，本成
<lb ed="X" n="0451b12"/><lb ed="R016" n="0029a06"/>卽本覺。始之與本，非二覺故。然說生本成佛，語驚
<lb ed="X" n="0451b13"/><lb ed="R016" n="0029a07"/>凡聽，理越常情。佛旣罕言，愚夫多謗。唯是圓覺華
<lb ed="X" n="0451b14"/><lb ed="R016" n="0029a08"/>嚴，餘義含耳。<note place="inline">圭峰</note>修習成就者，全性起修。無修無成
<lb ed="X" n="0451b15"/><lb ed="R016" n="0029a09"/>者，全修成性。無二者，中道雙亡，寂照平等。於寂照
<lb ed="X" n="0451b16"/><lb ed="R016" n="0029a10"/>中，依正迷悟，無非一如。故喩空華及昨夢也。<note place="inline">私註</note></p>
<lb ed="X" n="0451b17"/><lb ed="R016" n="0029a11"/><p xml:id="pX10p0451b1701">三、亡能所</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0451b18"/><lb ed="R016" n="0029a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0451b1801">善男子！如昨夢故，當知生死及與涅槃無起、無滅，無
<lb ed="X" n="0451b19"/><lb ed="R016" n="0029a13"/>來、無去。其所證者，無得、無失，無取、無捨；其能證者，無
<lb ed="X" n="0451b20"/><lb ed="R016" n="0029a14"/>作、無止，無任、無滅。於此證中無能、無所，畢竟無證亦
<lb ed="X" n="0451b21"/><lb ed="R016" n="0029a15"/>無證者，一切法性平等不壞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0451b22"/><lb ed="R016" n="0029a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0451b2201">迷時生死無起，涅槃無滅。悟時非滅却生死，發起
<lb ed="X" n="0451b23"/><lb ed="R016" n="0029a17"/>涅槃。稱體而觀，都無起滅。聖法非新來，凡心非滅
<lb ed="X" n="0451b24"/><lb ed="R016" n="0029a18"/>去。又直言體無起滅來去。所證之境，非得眞失妄，
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0451c" n="0451c"/>
<lb ed="X" n="0451c01"/><lb ed="R016" n="0029b01"/>捨麤取妙。能證之心，都無分別，離於四病。<note place="inline">圭峯</note>所證
<lb ed="X" n="0451c02"/><lb ed="R016" n="0029b02"/>者，全由性發，故無得失取捨。能證者，亦性德行，故
<lb ed="X" n="0451c03"/><lb ed="R016" n="0029b03"/>無作止任滅。此且於能所中，離相離病，尙存能所
<lb ed="X" n="0451c04"/><lb ed="R016" n="0029b04"/>故。又云：於此證中，無能無所。亡所，故云畢竟無證。
<lb ed="X" n="0451c05"/><lb ed="R016" n="0029b05"/>亡能，故云亦無證者。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0451c0511" cb:place="inline">三、結酬。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0451c06"/><lb ed="R016" n="0029b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0451c0601">善男子！彼諸菩薩如是修行、如是漸次、如是思惟、如
<lb ed="X" n="0451c07"/><lb ed="R016" n="0029b07"/>是住持、如是方便、如是開悟，求如是法亦不迷悶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0451c08"/><lb ed="R016" n="0029b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0451c0801">二、重頌二：</p><p xml:id="pX10p0451c0805" cb:place="inline">初標擧。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0451c09"/><lb ed="R016" n="0029b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0451c0901">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0451c10"/><lb ed="R016" n="0029b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0451c1001">二、正頌三：</p><p xml:id="pX10p0451c1005" cb:place="inline">初頌觀陰。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0451c11"/><lb ed="R016" n="0029b11"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0451c1101"><l>普眼汝當知，</l><l>一切諸衆生，</l><l>身心皆如幻，</l>
<lb ed="X" n="0451c12"/><lb ed="R016" n="0029b12"/><l>身相屬四大。</l><l>心性歸六塵。</l><l>四大體各離。</l>
<lb ed="X" n="0451c13"/><lb ed="R016" n="0029b13"/><l>誰爲和合者？</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0451c14"/><lb ed="R016" n="0029b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0451c1401">二頌歷法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0451c15"/><lb ed="R016" n="0029b15"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0451c1501"><l>如是漸修行，</l><l>一切悉淸淨，</l><l>不動徧法界。</l>
<lb ed="X" n="0451c16"/><lb ed="R016" n="0029b16"/><l>無作止任滅，</l><l>亦無能證者。</l><l>一切佛世界，</l>
<lb ed="X" n="0451c17"/><lb ed="R016" n="0029b17"/><l>猶如虗空華，</l><l>三世悉平等，</l><l>畢竟無來去。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0451c18"/><lb ed="R016" n="0029b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0451c1801">三頌，結酬。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0451c19"/><lb ed="R016" n="0030a01"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0451c1901"><l>初發心菩薩，</l><l>及末世衆生，</l><l>欲求入佛道，</l>
<lb ed="X" n="0451c20"/><lb ed="R016" n="0030a02"/><l>應如是修習。</l></lg></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0451c21"/><lb ed="R016" n="0030a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">金剛藏章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0451c2101">○二、金剛藏章釋成本來成佛。由上普眼章末云：始
<lb ed="X" n="0451c22"/><lb ed="R016" n="0030a04"/>知衆生本來成佛，故此疑問。若本是佛，何須前說
<lb ed="X" n="0451c23"/><lb ed="R016" n="0030a05"/>發心修行斷無明耶？分二：初、請問。三。</p>
<lb ed="X" n="0451c24"/><lb ed="R016" n="0030a06"/><p xml:id="pX10p0451c2401">初進問威儀。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0452a" n="0452a"/>
<lb ed="X" n="0452a01"/><lb ed="R016" n="0030a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0452a0101">於是<name role="" type="person">金剛藏菩薩</name>在大衆中，卽從座起，頂禮佛足，右
<lb ed="X" n="0452a02"/><lb ed="R016" n="0030a08"/>繞三匝，長跪叉手而白佛言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0452a03"/><lb ed="R016" n="0030a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0452a0301">二陳詞請問三。</p><p xml:id="pX10p0452a0307" cb:place="inline">初慶前所悟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0452a04"/><lb ed="R016" n="0030a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0452a0401">大悲世尊善爲一切諸菩薩衆，宣揚如來圓覺淸淨
<lb ed="X" n="0452a05"/><lb ed="R016" n="0030a11"/>大陀羅尼，因地法行漸次方便，與諸衆生開發蒙昧。
<lb ed="X" n="0452a06"/><lb ed="R016" n="0030a12"/>在會法衆承佛慈誨，幻翳朗然慧目淸淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0452a07"/><lb ed="R016" n="0030a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0452a0701">陀羅尼慧性，因地法行定性。<note place="inline">鄣南</note>此是一切行位根
<lb ed="X" n="0452a08"/><lb ed="R016" n="0030a14"/>本，後必躡前，故重指也。<note place="inline">圭峯</note></p><p xml:id="pX10p0452a0812" cb:place="inline">二、正述三疑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0452a09"/><lb ed="R016" n="0030a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0452a0901">世尊！若諸衆生本來成佛，何故復有一切無明？若諸
<lb ed="X" n="0452a10"/><lb ed="R016" n="0030a16"/>無明衆生本有，何因緣故如來復說本來成佛？十方
<lb ed="X" n="0452a11"/><lb ed="R016" n="0030a17"/>異生本成佛道後起無明，一切如來何時復生一切
<lb ed="X" n="0452a12"/><lb ed="R016" n="0030a18"/>煩惱？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0452a13"/><lb ed="R016" n="0030b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0452a1301">初二句躡前文爲疑本也。三疑者，初疑眞能生妄，
<lb ed="X" n="0452a14"/><lb ed="R016" n="0030b02"/>次若諸下疑說妄爲眞，三十方下牒而縱之責無
<lb ed="X" n="0452a15"/><lb ed="R016" n="0030b03"/>窮過也。此三難意者，本來是佛煩惱何生？若無生
<lb ed="X" n="0452a16"/><lb ed="R016" n="0030b04"/>中妄生起者，如來成佛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0452001" n="0452001"/>本同無生，無生之中還應
<lb ed="X" n="0452a17"/><lb ed="R016" n="0030b05"/>妄起，成佛義等生否應齊，齊生則果佛何尊？齊否
<lb ed="X" n="0452a18"/><lb ed="R016" n="0030b06"/>則因違現事，進退不可，故有斯云。<note place="inline">圭峰</note>楞嚴第四富
<lb ed="X" n="0452a19"/><lb ed="R016" n="0030b07"/>樓那亦有斯難云：若復世間一切根塵陰處界等，
<lb ed="X" n="0452a20"/><lb ed="R016" n="0030b08"/>皆如來藏淸淨本然，云何忽生山河大地諸有爲
<lb ed="X" n="0452a21"/><lb ed="R016" n="0030b09"/>相，次第遷流終而復始？<note place="inline">同今初難，但彼兼報，今唯約惑。</note>後復難云：
<lb ed="X" n="0452a22"/><lb ed="R016" n="0030b10"/>若此妙覺本妙覺明，<note place="inline">今云本成佛道。</note>與如來心不增不減，
<lb ed="X" n="0452a23"/><lb ed="R016" n="0030b11"/>無狀忽生山河大地諸有爲相，<note place="inline">今云後起無明。</note>如來今得
<lb ed="X" n="0452a24"/><lb ed="R016" n="0030b12"/>妙空明覺，<note place="inline">今云一切如來。</note>山河大地有爲習漏何當復生？
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0452b" n="0452b"/>
<lb ed="X" n="0452b01"/><lb ed="R016" n="0030b13"/><note place="inline">今云何時復生一切煩惱。</note>考彼答文與今不遠，深求問意無越
<lb ed="X" n="0452b02"/><lb ed="R016" n="0030b14"/>修性。若謂一切衆生本來成佛，皆如來藏淸淨本
<lb ed="X" n="0452b03"/><lb ed="R016" n="0030b15"/>然者，此約德性不變，凡聖平等，無迷無悟，無始無
<lb ed="X" n="0452b04"/><lb ed="R016" n="0030b16"/>終，擬作思惟，俱成妄見。法華所謂知法常無性，天
<lb ed="X" n="0452b05"/><lb ed="R016" n="0030b17"/>台所謂理具三千也。若曰本成佛道，後起無明，如
<lb ed="X" n="0452b06"/><lb ed="R016" n="0030b18"/>來今得妙空明覺者，此約二修隨緣，緣有染淨，佛
<lb ed="X" n="0452b07"/><lb ed="R016" n="0031a01"/>界順修，九界逆修，旣立悟迷，強分終始。法華所謂
<lb ed="X" n="0452b08"/><lb ed="R016" n="0031a02"/>佛種從緣起，天台所謂事造三千也。今金剛藏據
<lb ed="X" n="0452b09"/><lb ed="R016" n="0031a03"/>性德不變，難逆順二修，<note place="inline">本來成佛，性德也；異生如來，二脩也。</note>發起世
<lb ed="X" n="0452b10"/><lb ed="R016" n="0031a04"/>尊之答，釋成前說。至佛釋中，以性泯修，約修顯性，
<lb ed="X" n="0452b11"/><lb ed="R016" n="0031a05"/>三疑俱遣，覺智斯圓，爲諸菩薩最上敎誨，信不誣
<lb ed="X" n="0452b12"/><lb ed="R016" n="0031a06"/>矣。煥疏謂問但有二：初、眞妄互難，二、生佛互難。只
<lb ed="X" n="0452b13"/><lb ed="R016" n="0031a07"/>謂此章不問從眞起妄，乃問眞妄不合竝立。至下
<lb ed="X" n="0452b14"/><lb ed="R016" n="0031a08"/>淨業章，方問從眞起妄耳。今謂不問從眞起妄，此
<lb ed="X" n="0452b15"/><lb ed="R016" n="0031a09"/>說可爾。合三爲二，其義不然。佛自結云：是故汝等
<lb ed="X" n="0452b16"/><lb ed="R016" n="0031a10"/>便生三惑。讀者宜審。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0452b1611" cb:place="inline">三、結意請答。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0452b17"/><lb ed="R016" n="0031a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0452b1701">惟願不捨無遮大慈，爲諸菩薩開祕密藏，及爲末世
<lb ed="X" n="0452b18"/><lb ed="R016" n="0031a12"/>一切衆生，得聞如是修多羅敎了義法門，永斷疑悔。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0452b19"/><lb ed="R016" n="0031a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0452b1901">通論疑者，猶豫爲性，能障信心。別顯五蓋中，疑有
<lb ed="X" n="0452b20"/><lb ed="R016" n="0031a14"/>三：一疑自謂<anchor xml:id="nkr_note_add_0452b2001" n="0452b2001"/><anchor xml:id="beg0452b2001" n="0452b2001"/>己<anchor xml:id="end0452b2001"/>不能入理，二疑師謂彼不能善敎，
<lb ed="X" n="0452b21"/><lb ed="R016" n="0031a15"/>三疑法謂於所學爲令出離、爲不出離。如有病人，
<lb ed="X" n="0452b22"/><lb ed="R016" n="0031a16"/>疑自、疑醫、疑藥，病終不愈。今三疑中，卽疑法也。悔
<lb ed="X" n="0452b23"/><lb ed="R016" n="0031a17"/>是不定之法，悔善則惡，悔惡則善。今請永斷，卽屬
<lb ed="X" n="0452b24"/><lb ed="R016" n="0031a18"/>惡也。然入道人，若未通決生佛同異，則或用功多
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0452c" n="0452c"/>
<lb ed="X" n="0452c01"/><lb ed="R016" n="0031b01"/>時，反自疑悔。<note place="inline">圭峯</note></p><p xml:id="pX10p0452c0108" cb:place="inline">三三展虔誠。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0452c02"/><lb ed="R016" n="0031b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0452c0201">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0452c0201" n="0452c0201"/><anchor xml:id="beg0452c0201" n="0452c0201"/>已<anchor xml:id="end0452c0201"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0452c03"/><lb ed="R016" n="0031b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0452c0301">二、佛答三：</p><p xml:id="pX10p0452c0305" cb:place="inline">初讚許。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0452c04"/><lb ed="R016" n="0031b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0452c0401">爾時，世尊吿<name role="" type="person">金剛藏菩薩</name>言：善哉，善哉！善男子！汝等
<lb ed="X" n="0452c05"/><lb ed="R016" n="0031b05"/>乃能爲諸菩薩及末世衆生，問於如來甚深祕密究
<lb ed="X" n="0452c06"/><lb ed="R016" n="0031b06"/>竟方便，是諸菩薩最上敎誨了義大乘，能使十方修
<lb ed="X" n="0452c07"/><lb ed="R016" n="0031b07"/>學菩薩及諸末世一切衆生，得決定信永斷疑悔。汝
<lb ed="X" n="0452c08"/><lb ed="R016" n="0031b08"/>今諦聽，當爲汝說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0452c09"/><lb ed="R016" n="0031b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0452c0901">二、受旨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0452c10"/><lb ed="R016" n="0031b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0452c1001">時，<name role="" type="person">金剛藏菩薩</name>奉敎歡喜，及諸大衆默然而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0452c11"/><lb ed="R016" n="0031b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0452c1101">三、正答二：初、長行四：初、反責起疑之本三：</p>
<lb ed="X" n="0452c12"/><lb ed="R016" n="0031b12"/><p xml:id="pX10p0452c1201">初、總指輪迴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0452c13"/><lb ed="R016" n="0031b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0452c1301">善男子！一切世界，始終生滅，前後有無，聚散起止，念
<lb ed="X" n="0452c14"/><lb ed="R016" n="0031b14"/>念相續，循環往復，種種取捨，皆是輪迴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0452c15"/><lb ed="R016" n="0031b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0452c1501">一切世界，總指情器也。若不約情，何成輪迴。次下
<lb ed="X" n="0452c16"/><lb ed="R016" n="0031b16"/>六對，辨其輪迴。謂但住有爲，卽屬輪迴心也。始終
<lb ed="X" n="0452c17"/><lb ed="R016" n="0031b17"/>者，創變極證。<note place="inline">鈔云：世界最初，從心變起，直至成佛，方得終盡。卽此計度，是輪<g ref="#CB06873">𢌞</g>見。</note>生
<lb ed="X" n="0452c18"/><lb ed="R016" n="0031b18"/>滅者，新新而起，念念落謝。前後者，過去未來。有無
<lb ed="X" n="0452c19"/><lb ed="R016" n="0032a01"/>者，住劫空劫。聚散者，成劫壞劫。起止者，現行調伏。
<lb ed="X" n="0452c20"/><lb ed="R016" n="0032a02"/>念念相續者，情界器界，皆依妄念。旣所依不斷，故
<lb ed="X" n="0452c21"/><lb ed="R016" n="0032a03"/>能依亦然。循環往復者，器界空<anchor xml:id="nkr_note_add_0452c2101" n="0452c2101"/><anchor xml:id="beg0452c2101" n="0452c2101"/>已<anchor xml:id="end0452c2101"/>復成，情界滅<anchor xml:id="nkr_note_add_0452c2102" n="0452c2102"/><anchor xml:id="beg0452c2102" n="0452c2102"/>已<anchor xml:id="end0452c2102"/>
<lb ed="X" n="0452c22"/><lb ed="R016" n="0032a04"/>復生。惑業襲習，報應綸輪。塵沙劫波，莫之遏絕。取
<lb ed="X" n="0452c23"/><lb ed="R016" n="0032a05"/>謂取著，執我我所。捨謂捨離，厭苦所依。又於根身，
<lb ed="X" n="0452c24"/><lb ed="R016" n="0032a06"/>則厭苦麤障爲捨，欣淨妙離爲取。於器界，則厭此
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0453a" n="0453a"/>
<lb ed="X" n="0453a01"/><lb ed="R016" n="0032a07"/>娑婆爲捨，欣彼極樂爲取。若取若捨，種種不同。皆
<lb ed="X" n="0453a02"/><lb ed="R016" n="0032a08"/>是顚倒妄心，變現輪迴之相。<note place="inline">圭峰</note>凡夫捨空取有，二
<lb ed="X" n="0453a03"/><lb ed="R016" n="0032a09"/>乘捨有取空，菩薩離邊求中，皆輪迴也。<note place="inline">東陽</note>一切世
<lb ed="X" n="0453a04"/><lb ed="R016" n="0032a10"/>界，卽三種世間，該乎九界。始終下六句，初三句明
<lb ed="X" n="0453a05"/><lb ed="R016" n="0032a11"/>輪迴心。初句約現在十二支，明始終生滅。二句約
<lb ed="X" n="0453a06"/><lb ed="R016" n="0032a12"/>過未十二支，過去約前，未來明後。有無，卽上生滅
<lb ed="X" n="0453a07"/><lb ed="R016" n="0032a13"/>義也。三句約成住壞空，住劫名聚，壞劫名散，成劫
<lb ed="X" n="0453a08"/><lb ed="R016" n="0032a14"/>名起，空劫名止。四句約煩惱，故云念念相續。五句
<lb ed="X" n="0453a09"/><lb ed="R016" n="0032a15"/>約苦道，故云循環往復。六句約業道，故云種種取、
<lb ed="X" n="0453a10"/><lb ed="R016" n="0032a16"/>捨。如屈步蟲，取一捨一。圭峰何意約捨穢取淨消
<lb ed="X" n="0453a11"/><lb ed="R016" n="0032a17"/>經耶？<note place="inline">鄣南</note>始、終等相旣是輪迴，擧世間法莫不皆然。
<lb ed="X" n="0453a12"/><lb ed="R016" n="0032a18"/>只如一人之身，始生終滅，或前有後無，或前無後
<lb ed="X" n="0453a13"/><lb ed="R016" n="0032b01"/>有，四大之聚散，心識之起止，煩惑相續，苦報循環，
<lb ed="X" n="0453a14"/><lb ed="R016" n="0032b02"/>種種境界，或取或捨。一身旣爾，諸法例知。未必須
<lb ed="X" n="0453a15"/><lb ed="R016" n="0032b03"/>約創、變、極、證、成、住、壞、空、十二因緣等配對而解。又
<lb ed="X" n="0453a16"/><lb ed="R016" n="0032b04"/>煥式二疏通取三乘、九界釋輪迴相。今謂變易生
<lb ed="X" n="0453a17"/><lb ed="R016" n="0032b05"/>死，其義雖通，準下彌勒章，顯示輪迴根本，且齊五
<lb ed="X" n="0453a18"/><lb ed="R016" n="0032b06"/>道。問：法界唯心，本無淨、穢。倘存取、捨，由是妄情。判
<lb ed="X" n="0453a19"/><lb ed="R016" n="0032b07"/>屬輪迴，有何不可？曰：覈夫欣、厭、取、捨，雖謂迷眞而
<lb ed="X" n="0453a20"/><lb ed="R016" n="0032b08"/>起過，亦能順敎以成功。<name role="" type="person">馬鳴</name>立爲始覺之基，智者
<lb ed="X" n="0453a21"/><lb ed="R016" n="0032b09"/>稱爲淨土之漸。但達修卽性，則欣、厭本空。況安養
<lb ed="X" n="0453a22"/><lb ed="R016" n="0032b10"/>一門，諸佛共讚；往來法界，彌顯唯心。託彼勝緣，速
<lb ed="X" n="0453a23"/><lb ed="R016" n="0032b11"/>登寶覺。實生物歸棲之正路，乃聖人汲引之妙權。
<lb ed="X" n="0453a24"/><lb ed="R016" n="0032b12"/>苟惑敎宗，未之可也。<note place="inline">私註</note>二、眞隨妄轉。三。</p><p xml:id="pX10p0453a2417" cb:place="inline">初約法。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0453b" n="0453b"/>
<lb ed="X" n="0453b01"/><lb ed="R016" n="0032b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0453b0101">未出輪迴而辨圓覺，彼圓覺性卽同流轉，若免輪迴
<lb ed="X" n="0453b02"/><lb ed="R016" n="0032b14"/>無有是處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0453b03"/><lb ed="R016" n="0032b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0453b0301">能觀是輪迴之心故。所觀圓覺亦爾，如夢見寶物，
<lb ed="X" n="0453b04"/><lb ed="R016" n="0032b16"/>物亦是夢故。<note place="inline">圭峯</note></p><p xml:id="pX10p0453b0408" cb:place="inline">二、擧喩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0453b05"/><lb ed="R016" n="0032b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0453b0501">譬如動目能搖湛水，又如定眼猶迴轉火，雲駛月運、
<lb ed="X" n="0453b06"/><lb ed="R016" n="0032b18"/>舟行岸移亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0453b07"/><lb ed="R016" n="0033a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0453b0701">由目數動，湛水如波搖。如人動轉眼睛，或手研揑
<lb ed="X" n="0453b08"/><lb ed="R016" n="0033a02"/>眼角，故所見物顚倒轉動也。次眼識遲鈍，旋火成
<lb ed="X" n="0453b09"/><lb ed="R016" n="0033a03"/>輪相。如人火燒杖頭，以手旋之，眼識不能迅速趂
<lb ed="X" n="0453b10"/><lb ed="R016" n="0033a04"/>及，卽見赤輪之相。岸移月運，但是雲駛舟行。駛者，
<lb ed="X" n="0453b11"/><lb ed="R016" n="0033a05"/>奔流急走之相。<note place="inline">圭峯</note>四喩者，初二喩眞妄同源，後二
<lb ed="X" n="0453b12"/><lb ed="R016" n="0033a06"/>喩未出輪迴。動目搖湛水，喩妄中眞定。眼隨轉火，
<lb ed="X" n="0453b13"/><lb ed="R016" n="0033a07"/>喩眞中妄。雲月舟岸，喩圓覺性，卽同流轉也。<note place="inline">鄣南</note>直
<lb ed="X" n="0453b14"/><lb ed="R016" n="0033a08"/>解謂猶，乃似也。火只一塊，以眼瞪視之，見其迴旋，
<lb ed="X" n="0453b15"/><lb ed="R016" n="0033a09"/>似於圓相。略疏作由字更詳。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0453b1514" cb:place="inline">三法合。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0453b16"/><lb ed="R016" n="0033a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0453b1601">善男子！諸旋未息，彼物先住尙不可得，何況輪轉生
<lb ed="X" n="0453b17"/><lb ed="R016" n="0033a11"/>死垢心曾未淸淨，觀佛圓覺而不旋復？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0453b18"/><lb ed="R016" n="0033a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0453b1801">諸旋者，目眼雲舟，喩生死垢心。彼物者，水火月岸，
<lb ed="X" n="0453b19"/><lb ed="R016" n="0033a13"/>喩於圓覺。何況下，正合也。<note place="inline">圭峰</note>上亦復如是一句，義
<lb ed="X" n="0453b20"/><lb ed="R016" n="0033a14"/>似<anchor xml:id="nkr_note_add_0453b2001" n="0453b2001"/><anchor xml:id="beg0453b2001" n="0453b2001"/>已<anchor xml:id="end0453b2001"/>合前文，此但提譬況結之耳。<note place="inline">私註</note></p>
<lb ed="X" n="0453b21"/><lb ed="R016" n="0033a15"/><p xml:id="pX10p0453b2101">三、結指前疑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0453b22"/><lb ed="R016" n="0033a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0453b2201">是故汝等便生三惑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0453b23"/><lb ed="R016" n="0033a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0453b2301">指前三疑爲三惑，非見、思、塵沙、無明之惑。<note place="inline">私註</note>二、喩
<lb ed="X" n="0453b24"/><lb ed="R016" n="0033a18"/>釋現起之疑二：初、約性德離妄通釋三疑；三。</p>
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0453c" n="0453c"/>
<lb ed="X" n="0453c01"/><lb ed="R016" n="0033b01"/><p xml:id="pX10p0453c0101">初譬喩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0453c02"/><lb ed="R016" n="0033b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0453c0201">善男子，譬如幻翳妄見空華，幻翳若除，不可說言：此
<lb ed="X" n="0453c03"/><lb ed="R016" n="0033b03"/>翳<anchor xml:id="nkr_note_add_0453c0301" n="0453c0301"/><anchor xml:id="beg0453c0301" n="0453c0301"/>已<anchor xml:id="end0453c0301"/>滅，何時更起一切諸翳？何以故？翳、華二法非相
<lb ed="X" n="0453c04"/><lb ed="R016" n="0033b04"/>待故。亦如空華滅於空時，不可說言：虗空何時更起
<lb ed="X" n="0453c05"/><lb ed="R016" n="0033b05"/>空華？何以故？空本無華，非起滅故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0453c06"/><lb ed="R016" n="0033b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0453c0601">不知華因翳有，妄執從空而生。不知迷眞故妄，橫
<lb ed="X" n="0453c07"/><lb ed="R016" n="0033b07"/>執眞能生妄。旣得翳差，都不見華。因除迷心，故得
<lb ed="X" n="0453c08"/><lb ed="R016" n="0033b08"/>淸淨。又執早晚更迷，猶說何時更翳？故云不可。問：
<lb ed="X" n="0453c09"/><lb ed="R016" n="0033b09"/>翳差之者，或時更起，未必永無，如何爲喩？答：夫喩
<lb ed="X" n="0453c10"/><lb ed="R016" n="0033b10"/>者，但取當日一席之事，不說終身。譬如夢覺，豈可
<lb ed="X" n="0453c11"/><lb ed="R016" n="0033b11"/>難云：何妨明夜更睡還夢？翳華二法非相待故者，
<lb ed="X" n="0453c12"/><lb ed="R016" n="0033b12"/>翳不與華期，華不隨翳生。但翳故妄見，非華實生
<lb ed="X" n="0453c13"/><lb ed="R016" n="0033b13"/>也。<note place="inline">圭峯</note>幻翳生華，翳除華滅。雖翳華起滅，而空非有
<lb ed="X" n="0453c14"/><lb ed="R016" n="0033b14"/>無。是知迷悟始終，俱成妄見。其妙圓覺性，生佛同
<lb ed="X" n="0453c15"/><lb ed="R016" n="0033b15"/>如。楞嚴亦曰：此迷無本，性畢竟空。亦如翳人，見空
<lb ed="X" n="0453c16"/><lb ed="R016" n="0033b16"/>中華。翳病若除，華於空滅。忽有愚人，於彼空華所
<lb ed="X" n="0453c17"/><lb ed="R016" n="0033b17"/>滅空地，待華更生。汝觀是人，爲愚爲慧？富樓那言：
<lb ed="X" n="0453c18"/><lb ed="R016" n="0033b18"/>空本無華，妄見生滅。見華滅空，<anchor xml:id="nkr_note_add_0453c1801" n="0453c1801"/><anchor xml:id="beg0453c1801" n="0453c1801"/>已<anchor xml:id="end0453c1801"/>是顚倒。敕令再
<lb ed="X" n="0453c19"/><lb ed="R016" n="0034a01"/>出，斯實狂癡。經旨炳然，若合符節。何有三惑而不
<lb ed="X" n="0453c20"/><lb ed="R016" n="0034a02"/>破也？<note place="inline">私註</note>初翳華，喩能對六根妄除。次空華，喩所對
<lb ed="X" n="0453c21"/><lb ed="R016" n="0034a03"/>六塵妄滅。<note place="inline">鄣南</note></p><p xml:id="pX10p0453c2107" cb:place="inline">二法合。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0453c22"/><lb ed="R016" n="0034a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0453c2201">生死涅槃，同於起滅。妙覺圓照，離於華翳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0453c23"/><lb ed="R016" n="0034a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0453c2301">迷見生死似華起，悟得涅槃似華滅。言圓覺離華
<lb ed="X" n="0453c24"/><lb ed="R016" n="0034a06"/>離翳，則雙拂生死無明。虗空非蹔有無，覺性何關
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0454a" n="0454a"/>
<lb ed="X" n="0454a01"/><lb ed="R016" n="0034a07"/>迷悟。衆生旣知華起，約誰更難無明。無明生死旣
<lb ed="X" n="0454a02"/><lb ed="R016" n="0034a08"/>空，何責本來成佛。空華終不再起，果位何得還迷。
<lb ed="X" n="0454a03"/><lb ed="R016" n="0034a09"/>由<anchor xml:id="nkr_note_add_0454a0301" n="0454a0301"/><anchor xml:id="beg0454a0301" n="0454a0301"/>己<anchor xml:id="end0454a0301"/>計度不休，見他覺性流轉。若如是解，頓遣三
<lb ed="X" n="0454a04"/><lb ed="R016" n="0034a10"/>疑。三疑鉤鎻連環，不是三科別答。下金鑛喩，卽唯
<lb ed="X" n="0454a05"/><lb ed="R016" n="0034a11"/>答佛不再迷。此疑過深，故重喩也。<note place="inline">圭峯</note>生死涅槃，隨
<lb ed="X" n="0454a06"/><lb ed="R016" n="0034a12"/>緣事也。妙覺圓照，不變理也。若知卽事卽理，則不
<lb ed="X" n="0454a07"/><lb ed="R016" n="0034a13"/>動一法，俱入實際。荆溪曰：離泯照故，全泯照是。<note place="inline">私註</note></p>
<lb ed="X" n="0454a08"/><lb ed="R016" n="0034a14"/><p xml:id="pX10p0454a0801">三，結況。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0454a09"/><lb ed="R016" n="0034a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0454a0901">善男子，當知虗空非是暫有，亦非蹔無，況復如來圓
<lb ed="X" n="0454a10"/><lb ed="R016" n="0034a16"/>覺隨順而爲虗空平等本性？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0454a11"/><lb ed="R016" n="0034a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0454a1101">此以世空喩眞空也。<note place="inline">鄣南</note>虗空世法，尙不同華起滅，
<lb ed="X" n="0454a12"/><lb ed="R016" n="0034a18"/>況如來隨順圓覺，湛然眞常，是虗空之體性耶？覺
<lb ed="X" n="0454a13"/><lb ed="R016" n="0034b01"/>爲空性者，佛頂云：空生大覺中。又云：寂照含虗空。
<lb ed="X" n="0454a14"/><lb ed="R016" n="0034b02"/>復言平等者，然圓覺雖是虗空之性，而冥合不分，
<lb ed="X" n="0454a15"/><lb ed="R016" n="0034b03"/>周徧法界，無分無限，無別能依所依，故云平等。此
<lb ed="X" n="0454a16"/><lb ed="R016" n="0034b04"/>意者，空在覺中，空尙常寂，況覺爲空性，豈增減耶？
<lb ed="X" n="0454a17"/><lb ed="R016" n="0034b05"/>喩猶不及，故云況復。<note place="inline">圭峯</note></p>
<lb ed="X" n="0454a18"/><lb ed="R016" n="0034b06"/><p xml:id="pX10p0454a1801">二、約修德顯眞，別申後難。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0454a19"/><lb ed="R016" n="0034b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0454a1901">善男子！如銷金鑛，金非銷有，旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0454a1901" n="0454a1901"/><anchor xml:id="beg0454a1901" n="0454a1901"/>已<anchor xml:id="end0454a1901"/>成金，不重爲鑛，經
<lb ed="X" n="0454a20"/><lb ed="R016" n="0034b08"/>無窮時，金性不壞，不應說言本非成就。如來圓覺亦
<lb ed="X" n="0454a21"/><lb ed="R016" n="0034b09"/>復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0454a22"/><lb ed="R016" n="0034b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0454a2201">金在鑛中，銷鑛金現非銷始有。若因銷有，銷頑石
<lb ed="X" n="0454a23"/><lb ed="R016" n="0034b11"/>等亦應得金。故知雖假爐冶銷鎔，金性要須本有。
<lb ed="X" n="0454a24"/><lb ed="R016" n="0034b12"/>旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0454a2401" n="0454a2401"/><anchor xml:id="beg0454a2401" n="0454a2401"/>已<anchor xml:id="end0454a2401"/>成金等者，此明在鑛則隱、出鑛則顯，隱顯雖
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0454b" n="0454b"/>
<lb ed="X" n="0454b01"/><lb ed="R016" n="0034b13"/>殊金性常一。不應說言本非成就者，釋成金性本
<lb ed="X" n="0454b02"/><lb ed="R016" n="0034b14"/>有也。如來圓覺亦復如是者，合也。前就圓悟之理，
<lb ed="X" n="0454b03"/><lb ed="R016" n="0034b15"/>生佛俱是本眞，以成普眼段中衆生成佛之義，故
<lb ed="X" n="0454b04"/><lb ed="R016" n="0034b16"/>擧空華元來不起非後始滅法，合云生死涅槃同
<lb ed="X" n="0454b05"/><lb ed="R016" n="0034b17"/>於起滅，所以俱通三難。今就不壞因果之相，故說
<lb ed="X" n="0454b06"/><lb ed="R016" n="0034b18"/>銷鑛出金，華則始終本無，鑛乃因銷始盡。意云：圓
<lb ed="X" n="0454b07"/><lb ed="R016" n="0035a01"/>頓之理雖齊，迷悟不妨成異。旣有多生習障，還須
<lb ed="X" n="0454b08"/><lb ed="R016" n="0035a02"/>背習顯眞，眞顯則究竟淸淨。若但用前喩，卽撥無
<lb ed="X" n="0454b09"/><lb ed="R016" n="0035a03"/>迷悟因果之相，便成邪見。若但用此喩，卽成衆生
<lb ed="X" n="0454b10"/><lb ed="R016" n="0035a04"/>覺性本來不淨失眞常理，亦成邪見。道理微妙一
<lb ed="X" n="0454b11"/><lb ed="R016" n="0035a05"/>喩難齊，故說兩事。故此喩唯答第三難也。<note place="inline">圭峯</note>此
<lb ed="X" n="0454b12"/><lb ed="R016" n="0035a06"/>一喩意雖正釋第三佛不再迷之難，然旣云金非
<lb ed="X" n="0454b13"/><lb ed="R016" n="0035a07"/>銷有，不應說言本非成就，義亦兼通前之二難，俱
<lb ed="X" n="0454b14"/><lb ed="R016" n="0035a08"/>爲釋成本來成佛。至下重頌略擧一喩，葢以此也。
<lb ed="X" n="0454b15"/><lb ed="R016" n="0035a09"/>雖兼釋前正意，還是別申後難。如首楞嚴釋富樓
<lb ed="X" n="0454b16"/><lb ed="R016" n="0035a10"/>那第二番疑，亦擧此喩云：又如金鑛，雜於精金。其
<lb ed="X" n="0454b17"/><lb ed="R016" n="0035a11"/>金一純，更不成雜。問：衆生本佛，背性成迷。今日聞
<lb ed="X" n="0454b18"/><lb ed="R016" n="0035a12"/>熏，返迷歸性。是則眞妄宛有始末，經論何云無始
<lb ed="X" n="0454b19"/><lb ed="R016" n="0035a13"/>無明？曰：覺理圓澄，初非迷悟。敎門指決，似有始終。
<lb ed="X" n="0454b20"/><lb ed="R016" n="0035a14"/>然生性雖眞，奈從本不達。以本不達，故無明無始
<lb ed="X" n="0454b21"/><lb ed="R016" n="0035a15"/>也。荆溪染淨不二門取喩云：濁水淸水，波濕無殊。
<lb ed="X" n="0454b22"/><lb ed="R016" n="0035a16"/>淸濁雖卽由緣，而濁成本有。濁雖本有，而全體是
<lb ed="X" n="0454b23"/><lb ed="R016" n="0035a17"/>淸。指要解曰：濁水喩迷中染心，淸水喩果後淨心。
<lb ed="X" n="0454b24"/><lb ed="R016" n="0035a18"/>波喩三千俱用，濕喩三千俱體。水之波濕，常無增
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0454c" n="0454c"/>
<lb ed="X" n="0454c01"/><lb ed="R016" n="0035b01"/>減。若其淸濁，必各由緣。雖象入則濁，珠入則淸。而
<lb ed="X" n="0454c02"/><lb ed="R016" n="0035b02"/>其濁緣，與水俱有。從來未悟，故濁在前。如山抱玉，
<lb ed="X" n="0454c03"/><lb ed="R016" n="0035b03"/>如沙有金，鑛朴本有。水雖本濁，濁非水性，故全體
<lb ed="X" n="0454c04"/><lb ed="R016" n="0035b04"/>是淸。智者以譬喩得解，請勿再惑。<note place="inline">私註</note>此章徵釋迷
<lb ed="X" n="0454c05"/><lb ed="R016" n="0035b05"/>性始終。若了此問，答何必唐？復禮法師說眞妄偈。
<lb ed="X" n="0454c06"/><lb ed="R016" n="0035b06"/>問：天下學者，淸涼、圭峰皆有偈答。若了佛答，何必
<lb ed="X" n="0454c07"/><lb ed="R016" n="0035b07"/>有偈？若有始終，無非妄見。此之妄見，起必無因。故
<lb ed="X" n="0454c08"/><lb ed="R016" n="0035b08"/>云：有思惟心，測度如來圓覺境界。如取螢火燒須
<lb ed="X" n="0454c09"/><lb ed="R016" n="0035b09"/>彌山，終不能著。有所疑者，皆輪迴心。妄見盡處，唯
<lb ed="X" n="0454c10"/><lb ed="R016" n="0035b10"/>一圓覺。銷金之喩，未免涉修。須知金性本不假銷，
<lb ed="X" n="0454c11"/><lb ed="R016" n="0035b11"/>不可以喩喩眞解脫。<note place="inline">竹菴</note></p><p xml:id="pX10p0454c1111" cb:place="inline">三、示性令息妄心三：
<lb ed="X" n="0454c12"/><lb ed="R016" n="0035b12"/>初、覺性元常。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0454c13"/><lb ed="R016" n="0035b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0454c1301">善男子！一切如來妙圓覺心，本無菩提及與涅槃，亦
<lb ed="X" n="0454c14"/><lb ed="R016" n="0035b14"/>無成佛及不成佛，無妄輪迴及非輪迴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0454c15"/><lb ed="R016" n="0035b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0454c1501">妙圓覺性，平等常住。卽一切法，離一切相。<note place="inline">私註</note>先標
<lb ed="X" n="0454c16"/><lb ed="R016" n="0035b16"/>覺心爲宗。後方拂迹者，明非斷滅。拂有三節：菩提、
<lb ed="X" n="0454c17"/><lb ed="R016" n="0035b17"/>涅槃。拂，轉依之名也。由轉煩惱生死，故曰菩提、涅
<lb ed="X" n="0454c18"/><lb ed="R016" n="0035b18"/>槃。體雖卽眞，名因妄得。次二節，皆雙拂對待。圓覺
<lb ed="X" n="0454c19"/><lb ed="R016" n="0036a01"/>性中，都無此事。若有少見，則迷圓覺。<note place="inline">圭峯</note></p>
<lb ed="X" n="0454c20"/><lb ed="R016" n="0036a02"/><p xml:id="pX10p0454c2001">二、思惟罔測二。</p><p xml:id="pX10p0454c2007" cb:place="inline">初擧況。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0454c21"/><lb ed="R016" n="0036a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0454c2101">善男子，但諸聲聞所圓境界，身心語言皆悉斷滅，終
<lb ed="X" n="0454c22"/><lb ed="R016" n="0036a04"/>不能至彼之親證所現涅槃，何況能以有思惟心測
<lb ed="X" n="0454c23"/><lb ed="R016" n="0036a05"/>度如來圓覺境界？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0454c24"/><lb ed="R016" n="0036a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0454c2401">此擧劣況勝也。無餘涅槃，身智俱寂，有思惟心，終
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0455a" n="0455a"/>
<lb ed="X" n="0455a01"/><lb ed="R016" n="0036a07"/>不能至，何況能測圓覺境界？<note place="inline">私註</note>擧勝彰劣，文有兩
<lb ed="X" n="0455a02"/><lb ed="R016" n="0036a08"/>對：初、小聖理智對，二、凡心眞覺對。意云：小聖眞智，
<lb ed="X" n="0455a03"/><lb ed="R016" n="0036a09"/>尙不能親到小聖之理，況凡心劣於前智，眞覺又
<lb ed="X" n="0455a04"/><lb ed="R016" n="0036a10"/>超前理，轉轉懸隔，何能造耶？如百僚尙畏宰相，百
<lb ed="X" n="0455a05"/><lb ed="R016" n="0036a11"/>姓豈親天子？<note place="inline">圭峯</note></p><p xml:id="pX10p0455a0508" cb:place="inline">二、喩顯。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0455a06"/><lb ed="R016" n="0036a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0455a0601">如取螢火燒<name role="" type="person">須彌山</name>，終不能著；以輪迴心生輪迴見，
<lb ed="X" n="0455a07"/><lb ed="R016" n="0036a13"/>入於如來大寂滅海，終不能至。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0455a08"/><lb ed="R016" n="0036a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455a0801">須彌翻妙高，此山四寶所成。輪迴心，卽思惟也。<note place="inline">私註</note></p>
<lb ed="X" n="0455a09"/><lb ed="R016" n="0036a15"/><p xml:id="pX10p0455a0901">三、指前勸誡。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0455a10"/><lb ed="R016" n="0036a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0455a1001">是故我說一切菩薩及末世衆生，先斷無始輪迴根本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0455a11"/><lb ed="R016" n="0036a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455a1101">若遠指前文，卽文殊章先斷無明，或指餘經皆如
<lb ed="X" n="0455a12"/><lb ed="R016" n="0036a18"/>是說。<note place="inline">圭峯</note>取捨皆是輪迴，意令先斷，今重擧以勸誡
<lb ed="X" n="0455a13"/><lb ed="R016" n="0036b01"/>也。<note place="inline">慈室</note>四、結斥疑情非。問三：</p><p xml:id="pX10p0455a1312" cb:place="inline">初展轉妄想。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0455a14"/><lb ed="R016" n="0036b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0455a1401">善男子！有作思惟：從有心起，皆是六塵妄想緣氣，非
<lb ed="X" n="0455a15"/><lb ed="R016" n="0036b03"/>實心體，<anchor xml:id="nkr_note_add_0455a1501" n="0455a1501"/><anchor xml:id="beg0455a1501" n="0455a1501"/>已<anchor xml:id="end0455a1501"/>如空華。用此思惟，辨於佛境，猶如空華，復
<lb ed="X" n="0455a16"/><lb ed="R016" n="0036b04"/>結空果，展轉妄想，無有是處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0455a17"/><lb ed="R016" n="0036b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455a1701">二、不成方便。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0455a18"/><lb ed="R016" n="0036b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0455a1801">善男子，虗妄浮心多諸巧見，不能成就圓覺方便。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0455a19"/><lb ed="R016" n="0036b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455a1901">指前疑情爲浮心巧見<note place="inline">私註</note>。</p><p xml:id="pX10p0455a1912" cb:place="inline">三、結非正問。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0455a20"/><lb ed="R016" n="0036b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0455a2001">如是分別，非爲正問。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0455a21"/><lb ed="R016" n="0036b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455a2101">前讚善哉者，美其起敎。此責非正者，顯其實理。此
<lb ed="X" n="0455a22"/><lb ed="R016" n="0036b10"/>一段疑，最障修證。若不徵起，末世長迷。剛藏所徵，
<lb ed="X" n="0455a23"/><lb ed="R016" n="0036b11"/>意在佛責。故知責此之過，始彰徵起有功。乍看似
<lb ed="X" n="0455a24"/><lb ed="R016" n="0036b12"/>前後乖違，細詳乃始終符合。可審翫味，妙在斯焉。
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0455b" n="0455b"/>
<lb ed="X" n="0455b01"/><lb ed="R016" n="0036b13"/><note place="inline">圭峯</note>二、偈頌二。</p><p xml:id="pX10p0455b0107" cb:place="inline">初標擧。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0455b02"/><lb ed="R016" n="0036b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0455b0201">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0455b03"/><lb ed="R016" n="0036b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455b0301">二、正頌四：</p><p xml:id="pX10p0455b0305" cb:place="inline">初領反責，疑本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0455b04"/><lb ed="R016" n="0036b16"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0455b0401"><l>金剛藏當知，</l><l>如來寂滅性，</l><l>未曾有終始，</l>
<lb ed="X" n="0455b05"/><lb ed="R016" n="0036b17"/><l>若以輪迴心，</l><l>思惟卽旋復，</l><l>但至輪迴際。</l>
<lb ed="X" n="0455b06"/><lb ed="R016" n="0036b18"/><l>不能入佛海。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0455b07"/><lb ed="R016" n="0037a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455b0701">長行先擧妄想，偈文先擧實性。<note place="inline">圭峯</note></p>
<lb ed="X" n="0455b08"/><lb ed="R016" n="0037a02"/><p xml:id="pX10p0455b0801">二頌喩釋現疑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0455b09"/><lb ed="R016" n="0037a03"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0455b0901"><l>譬如銷金鑛，</l><l>金非銷故有，</l><l>雖復本來金，</l>
<lb ed="X" n="0455b10"/><lb ed="R016" n="0037a04"/><l>終以銷成就，</l><l>一成眞金體，</l><l>不復重爲鑛。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0455b11"/><lb ed="R016" n="0037a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455b1101">略不頌空華，影在後段故。<note place="inline">圭峯</note></p><p xml:id="pX10p0455b1113" cb:place="inline">三頌示性息妄。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0455b12"/><lb ed="R016" n="0037a06"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgX10p0455b1201"><l>生死與涅槃，</l><l>凡夫及諸佛，</l><l>同爲空華相。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0455b13"/><lb ed="R016" n="0037a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455b1301">向明覺性元常，與喩中合文意同，故空華喩義通
<lb ed="X" n="0455b14"/><lb ed="R016" n="0037a08"/>前後。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0455b1405" cb:place="inline">四頌結斥疑情。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0455b15"/><lb ed="R016" n="0037a09"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0455b1501"><l>思惟猶幻化，</l><l>何況詰虗妄。</l><l>若能了此心，</l>
<lb ed="X" n="0455b16"/><lb ed="R016" n="0037a10"/><l>然後求圓覺。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0455b17"/><lb ed="R016" n="0037a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455b1701">初二句長行云：用此思惟，辨於佛境，猶如空華，復
<lb ed="X" n="0455b18"/><lb ed="R016" n="0037a12"/>結空果。詰者，辨也。次二句依解起行，與前結非正
<lb ed="X" n="0455b19"/><lb ed="R016" n="0037a13"/>問互顯。<note place="inline">私註</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0455b20"/><lb ed="R016" n="0037a14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">彌勒章</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455b2001">○三、彌勒章顯示輪迴根本由。前章云：先斷無始輪
<lb ed="X" n="0455b21"/><lb ed="R016" n="0037a15"/>迴根本，今窮根本及能斷性。分二：初、請問。三。</p>
<lb ed="X" n="0455b22"/><lb ed="R016" n="0037a16"/><p xml:id="pX10p0455b2201">初進問威儀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0455b23"/><lb ed="R016" n="0037a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0455b2301">於是彌勒菩薩在大衆中卽從座起，頂禮佛足，右繞
<lb ed="X" n="0455b24"/><lb ed="R016" n="0037a18"/>三帀，長跪叉手而白佛言：</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0455c" n="0455c"/>
<lb ed="X" n="0455c01"/><lb ed="R016" n="0037b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455c0101">二陳詞正請三。</p><p xml:id="pX10p0455c0107" cb:place="inline">初慶前聞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0455c02"/><lb ed="R016" n="0037b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0455c0201">大悲世尊廣爲菩薩開祕密藏，令諸大衆深悟輪迴，
<lb ed="X" n="0455c03"/><lb ed="R016" n="0037b03"/>分別邪正，能施末世一切衆生無畏道眼，於大涅槃
<lb ed="X" n="0455c04"/><lb ed="R016" n="0037b04"/>生決定信，無復重隨輪轉境界起循環見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0455c05"/><lb ed="R016" n="0037b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455c0501">輪迴者，前說始終生滅等，說妄名邪，圓覺名正。循
<lb ed="X" n="0455c06"/><lb ed="R016" n="0037b06"/>環見者，如前三惑。<note place="inline">私註</note>二、述今問。問意有四：先問輪
<lb ed="X" n="0455c07"/><lb ed="R016" n="0037b07"/>迴根本，次問輪迴種性，三問行門深淺，四問度生
<lb ed="X" n="0455c08"/><lb ed="R016" n="0037b08"/>方便。總而言之，不出所斷及能斷也。分二：</p>
<lb ed="X" n="0455c09"/><lb ed="R016" n="0037b09"/><p xml:id="pX10p0455c0901">初問所斷輪迴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0455c10"/><lb ed="R016" n="0037b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0455c1001">世尊！若諸菩薩及末世衆生，欲遊如來大寂滅海，云
<lb ed="X" n="0455c11"/><lb ed="R016" n="0037b11"/>何當斷輪迴根本？於諸輪迴有幾種性？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0455c12"/><lb ed="R016" n="0037b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455c1201">云何當斷輪迴根本者，雖問當斷，意在根本。下文
<lb ed="X" n="0455c13"/><lb ed="R016" n="0037b13"/>卽指恩愛貪欲，如伐樹求根，灸病須穴也。於諸輪
<lb ed="X" n="0455c14"/><lb ed="R016" n="0037b14"/>迴有幾種性者，上總云種種取捨，皆是輪迴。今究
<lb ed="X" n="0455c15"/><lb ed="R016" n="0037b15"/>種種之言，的有幾等墮輪迴數？答中卽指四生六
<lb ed="X" n="0455c16"/><lb ed="R016" n="0037b16"/>趣是也。圭山於此章科判，偶乖起復，故準煥疏，先
<lb ed="X" n="0455c17"/><lb ed="R016" n="0037b17"/>此示之。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0455c1706" cb:place="inline">二、問能斷行願。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0455c18"/><lb ed="R016" n="0037b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0455c1801">修佛菩提幾等差別迴入塵勞？當設幾種敎化方便
<lb ed="X" n="0455c19"/><lb ed="R016" n="0038a01"/>度諸衆生？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0455c20"/><lb ed="R016" n="0038a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0455c2001">初二句問意者，道雖平等行有淺深，故下答以依
<lb ed="X" n="0455c21"/><lb ed="R016" n="0038a03"/>二種障五性差別。迴入塵勞等者，卽請下大悲方
<lb ed="X" n="0455c22"/><lb ed="R016" n="0038a04"/>便化他願力也。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0455c2209" cb:place="inline">三、結請意。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0455c23"/><lb ed="R016" n="0038a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0455c2301">惟願不捨救世大悲，令諸修行一切菩薩及末世衆
<lb ed="X" n="0455c24"/><lb ed="R016" n="0038a06"/>生，慧目肅淸，照曜心鏡，圓悟如來無上知見。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0456a" n="0456a"/>
<lb ed="X" n="0456a01"/><lb ed="R016" n="0038a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0456a0101">慧目如如，智也；心鏡如如，境也<note place="inline">慈室</note>。</p><p xml:id="pX10p0456a0115" cb:place="inline">三三展<g ref="#CB05418">䖍</g>誠。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0456a02"/><lb ed="R016" n="0038a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0456a0201">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0456a0201" n="0456a0201"/><anchor xml:id="beg0456a0201" n="0456a0201"/>已<anchor xml:id="end0456a0201"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0456a03"/><lb ed="R016" n="0038a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0456a0301">二、佛答三：</p><p xml:id="pX10p0456a0305" cb:place="inline">初讚許。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0456a04"/><lb ed="R016" n="0038a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0456a0401">爾時，世尊吿彌勒菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝等乃
<lb ed="X" n="0456a05"/><lb ed="R016" n="0038a11"/>能爲諸菩薩及末世衆生，請問如來深奧祕密微妙
<lb ed="X" n="0456a06"/><lb ed="R016" n="0038a12"/>之義，令諸菩薩潔淸慧目，及令一切末世衆生永斷
<lb ed="X" n="0456a07"/><lb ed="R016" n="0038a13"/>輪迴，心悟實相具無生忍。汝今諦聽，當爲汝說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0456a08"/><lb ed="R016" n="0038a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0456a0801">實相者，離虗妄也，生死涅槃俱寂滅故。無生忍者，
<lb ed="X" n="0456a09"/><lb ed="R016" n="0038a15"/>忍是印可決定之義，證得諸法常住，名無生忍。以
<lb ed="X" n="0456a10"/><lb ed="R016" n="0038a16"/>位對之，圓敎初住。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0456a1010" cb:place="inline">二、受旨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0456a11"/><lb ed="R016" n="0038a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0456a1101">時，彌勒菩薩奉敎歡喜，及諸大衆默然而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0456a12"/><lb ed="R016" n="0038a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0456a1201">三、正答二：初、長行二：初、廣答二：初、答所斷輪迴三：
<lb ed="X" n="0456a13"/><lb ed="R016" n="0038b01"/>初、指根本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0456a14"/><lb ed="R016" n="0038b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0456a1401">善男子！一切衆生從無始際，由有種種恩愛、貪欲，故
<lb ed="X" n="0456a15"/><lb ed="R016" n="0038b03"/>有輪迴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0456a16"/><lb ed="R016" n="0038b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0456a1601">對五塵境，起貪欲心。三有沈迴，無時斷絕。法華云：
<lb ed="X" n="0456a17"/><lb ed="R016" n="0038b05"/>諸苦所因，貪欲爲本。故須離愛，方免輪迴。<note place="inline">私註</note>恩愛
<lb ed="X" n="0456a18"/><lb ed="R016" n="0038b06"/>卽惑也，貪欲卽業也。實由煩惱潤業，業能潤生，故
<lb ed="X" n="0456a19"/><lb ed="R016" n="0038b07"/>有生死。是知輪迴，通以惑業爲根本。<note place="inline">慈室</note>二、明種性
<lb ed="X" n="0456a20"/><lb ed="R016" n="0038b08"/>二：初、總示四生，三。</p><p xml:id="pX10p0456a2008" cb:place="inline">初命因於欲。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0456a21"/><lb ed="R016" n="0038b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0456a2101">若諸世界一切種性，卵生、胎生、濕生、化生，皆因淫欲
<lb ed="X" n="0456a22"/><lb ed="R016" n="0038b10"/>而正性命。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0456a23"/><lb ed="R016" n="0038b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0456a2301">旣標云一切種性，顯是答前於諸輪迴有幾種性
<lb ed="X" n="0456a24"/><lb ed="R016" n="0038b12"/>之問。諸疏失考，唯鄣南得之。四生性命者，果也。淫
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0456b" n="0456b"/>
<lb ed="X" n="0456b01"/><lb ed="R016" n="0038b13"/>欲，因也。故下結云：愛欲爲因，愛命爲果。<note place="inline">私註</note>以四生
<lb ed="X" n="0456b02"/><lb ed="R016" n="0038b14"/>配六道者，天及地獄化生，鬼通胎化，謂鬼子及地
<lb ed="X" n="0456b03"/><lb ed="R016" n="0038b15"/>行羅刹是胎，餘皆化生。人畜各四，人具四者，毗舍
<lb ed="X" n="0456b04"/><lb ed="R016" n="0038b16"/>佉母卵生三<anchor xml:id="nkr_note_orig_0456001" n="0456001"/>十子，胎則常人，濕則奈女<note place="inline">從枯老奈樹中濕處
<lb ed="X" n="0456b05"/><lb ed="R016" n="0038b17"/>而生</note>，化則劫初。畜具四者，金翅及龍，餘獸皆胎，餘鳥
<lb ed="X" n="0456b06"/><lb ed="R016" n="0038b18"/>皆卵。然著地飛空，若水若陸，微細蠢動，或卵胎，或
<lb ed="X" n="0456b07"/><lb ed="R016" n="0039a01"/>濕化，不可具分品類。皆因淫欲而正性命者，淫謂
<lb ed="X" n="0456b08"/><lb ed="R016" n="0039a02"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0456002" n="0456002"/>淫染，愛著但是情染，總名爲淫。縱使化生，亦依業
<lb ed="X" n="0456b09"/><lb ed="R016" n="0039a03"/>染。且約欲界輕重者，六受欲交抱，執手笑視淫<note place="inline">居地
<lb ed="X" n="0456b10"/><lb ed="R016" n="0039a04"/>交夜摩，抱兜率，執手化樂，笑他化視</note>。四洲之人，同四王界。餘諸異類，
<lb ed="X" n="0456b11"/><lb ed="R016" n="0039a05"/>卵濕胎形，心染氣傳，難具分析。受性稟命，莫不由
<lb ed="X" n="0456b12"/><lb ed="R016" n="0039a06"/>之。<note place="inline">圭峰</note></p><p xml:id="pX10p0456b1204" cb:place="inline">二，欲滋於愛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0456b13"/><lb ed="R016" n="0039a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0456b1301">當知輪迴愛爲根本，由有諸欲助發愛性，是故能令
<lb ed="X" n="0456b14"/><lb ed="R016" n="0039a08"/>生死相續。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0456b15"/><lb ed="R016" n="0039a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0456b1501">雖四生性命以欲爲因，然欲因愛生，以愛爲本。復
<lb ed="X" n="0456b16"/><lb ed="R016" n="0039a10"/>由諸欲滋發愛性，故使苦報輪轉相續。<note place="inline">私註</note></p>
<lb ed="X" n="0456b17"/><lb ed="R016" n="0039a11"/><p xml:id="pX10p0456b1701">三，結成因果。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0456b18"/><lb ed="R016" n="0039a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0456b1801">欲因愛生，命因欲有。衆生愛命，還依欲本。愛欲爲因，
<lb ed="X" n="0456b19"/><lb ed="R016" n="0039a13"/>愛命爲果。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0456b20"/><lb ed="R016" n="0039a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0456b2001">衆生愛命還依欲本者，愛謂愛心，命謂身命。雖欲
<lb ed="X" n="0456b21"/><lb ed="R016" n="0039a15"/>從愛生、命從欲有，然由欲業滋助於愛受報無窮，
<lb ed="X" n="0456b22"/><lb ed="R016" n="0039a16"/>故曰還依欲本。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0456b2209" cb:place="inline">二、別明六趣二：初、別示三：
<lb ed="X" n="0456b23"/><lb ed="R016" n="0039a17"/>初、惡趣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0456b24"/><lb ed="R016" n="0039a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0456b2401">由於欲境起諸違順，境背愛心而生憎嫉，造種種業，
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0456c" n="0456c"/>
<lb ed="X" n="0456c01"/><lb ed="R016" n="0039b01"/>是故復生地獄、餓鬼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0456c02"/><lb ed="R016" n="0039b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0456c0201">違順皆是造業之境。種種業者，莫非三品：貪、嗔、癡。
<lb ed="X" n="0456c03"/><lb ed="R016" n="0039b03"/><note place="inline">慈室</note>由愛彼境，境不順心，便生熱惱憎嫉，憎嫉故起
<lb ed="X" n="0456c04"/><lb ed="R016" n="0039b04"/>嗔，嗔故殺害、逼惱、打罵、陵辱，種種惡業，從此便興。
<lb ed="X" n="0456c05"/><lb ed="R016" n="0039b05"/>亦可境稱愛心，而生耽著、淫盜、飮啖、侵奪、綺妄，種
<lb ed="X" n="0456c06"/><lb ed="R016" n="0039b06"/>種惡業，文無者略也。言種種者，十不善等。無畜生
<lb ed="X" n="0456c07"/><lb ed="R016" n="0039b07"/>者，取其文順成句。以二例知，亦可翻譯，傳寫脫漏，
<lb ed="X" n="0456c08"/><lb ed="R016" n="0039b08"/>義必合有。故華嚴云：十不善業道，上者地獄因，中
<lb ed="X" n="0456c09"/><lb ed="R016" n="0039b09"/>者畜生因，下者餓鬼因。<note place="inline">圭峯</note></p><p xml:id="pX10p0456c0912" cb:place="inline">二、天人</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0456c10"/><lb ed="R016" n="0039b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0456c1001">知欲可厭，愛厭業道，捨惡樂善，復現天人。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0456c11"/><lb ed="R016" n="0039b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0456c1101">知欲可厭者，離惡道因。愛厭業道者，於捨惡法門，
<lb ed="X" n="0456c12"/><lb ed="R016" n="0039b12"/>深生愛樂。捨惡樂善者，捨十惡，樂十善也，天人樂
<lb ed="X" n="0456c13"/><lb ed="R016" n="0039b13"/>報也。華嚴云：十善業道，是人天受生因。判云：樂報
<lb ed="X" n="0456c14"/><lb ed="R016" n="0039b14"/>麤相言之，若論人間八苦，天上五衰，地居斫截，殘
<lb ed="X" n="0456c15"/><lb ed="R016" n="0039b15"/>害驅擯，豈能免苦？若於天鬼畜中，開出修羅，卽成
<lb ed="X" n="0456c16"/><lb ed="R016" n="0039b16"/>六道。<note place="inline">圭峯</note>厭業之道，五戒十善也。<note place="inline">慈室</note></p><p xml:id="pX10p0456c1616" cb:place="inline">三、定地。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0456c17"/><lb ed="R016" n="0039b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0456c1701">又知諸愛可厭惡故，棄愛樂捨，還滋愛本，便現有爲
<lb ed="X" n="0456c18"/><lb ed="R016" n="0039b18"/>增上善果。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0456c19"/><lb ed="R016" n="0040a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0456c1901">知其愛惡愛善，俱未免苦，棄彼愛心，樂修捨法，卽
<lb ed="X" n="0456c20"/><lb ed="R016" n="0040a02"/>四禪八定。而不知樂捨之心，還同彼愛，故云還滋
<lb ed="X" n="0456c21"/><lb ed="R016" n="0040a03"/>愛本。增上善果者，上二界殊勝依正二報也。由於
<lb ed="X" n="0456c22"/><lb ed="R016" n="0040a04"/>欲界修得此定，各隨其地而生彼天<note place="inline">圭峯</note>。色無色界，
<lb ed="X" n="0456c23"/><lb ed="R016" n="0040a05"/>雖是有爲，對下欲界，故名增上。樂捨者，趣擧四禪
<lb ed="X" n="0456c24"/><lb ed="R016" n="0040a06"/>八定之捨支，而此樂捨之心，本出於愛<note place="inline">慈室</note>。</p>
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0457a" n="0457a"/>
<lb ed="X" n="0457a01"/><lb ed="R016" n="0040a07"/><p xml:id="pX10p0457a0101">二、總結。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0457a02"/><lb ed="R016" n="0040a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0457a0201">皆輪迴故，不成聖道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0457a03"/><lb ed="R016" n="0040a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0457a0301">三、勸令斷三。</p><p xml:id="pX10p0457a0306" cb:place="inline">初正勸。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0457a04"/><lb ed="R016" n="0040a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0457a0401">是故衆生欲脫生死免諸輪迴，先斷貪欲及除愛渴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0457a05"/><lb ed="R016" n="0040a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0457a0501">貪欲愛渴，是業惑因。欲出輪迴，先除此二。因若不
<lb ed="X" n="0457a06"/><lb ed="R016" n="0040a12"/>斷，苦報無窮。愛渴者，愛心至切，如渴須飮。<note place="inline">私註</note></p>
<lb ed="X" n="0457a07"/><lb ed="R016" n="0040a13"/><p xml:id="pX10p0457a0701">二、釋疑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0457a08"/><lb ed="R016" n="0040a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0457a0801">善男子！菩薩變化示現世間，非愛爲本，但以慈悲令
<lb ed="X" n="0457a09"/><lb ed="R016" n="0040a15"/>彼捨愛，假諸貪欲而入生死。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0457a10"/><lb ed="R016" n="0040a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0457a1001">恐有疑云：旣令捨愛，云何菩薩亦有貪愛故受生
<lb ed="X" n="0457a11"/><lb ed="R016" n="0040a17"/>耶？故此通云：示現受生非愛爲本，但以大悲同事
<lb ed="X" n="0457a12"/><lb ed="R016" n="0040a18"/>利物。故淨名云：衆生病則菩薩病。<note place="inline">圭峯</note></p><p xml:id="pX10p0457a1216" cb:place="inline">三，顯益。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0457a13"/><lb ed="R016" n="0040b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0457a1301">若諸末世一切衆生，能捨諸欲及除憎愛，永斷輪迴，
<lb ed="X" n="0457a14"/><lb ed="R016" n="0040b02"/>勤求如來圓覺境界，於淸淨心便得開悟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0457a15"/><lb ed="R016" n="0040b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0457a1501">先能除捨方可勤求，如出鑛金始堪爲器。前但云
<lb ed="X" n="0457a16"/><lb ed="R016" n="0040b04"/>貪愛，此云憎愛者，愛境違情故生憎也。是知憎亦
<lb ed="X" n="0457a17"/><lb ed="R016" n="0040b05"/>由愛，故雖兼憎意但說愛。<note place="inline">圭峯</note>前云境背愛心而生
<lb ed="X" n="0457a18"/><lb ed="R016" n="0040b06"/>憎嫉，故兼言耳。<note place="inline">鄣南</note>能斷三障卽名勤求，三障斷處
<lb ed="X" n="0457a19"/><lb ed="R016" n="0040b07"/>心卽淸淨。<note place="inline">慈室</note>二答能斷行願二</p><p xml:id="pX10p0457a1914" cb:place="inline">初、行性差別二：
<lb ed="X" n="0457a20"/><lb ed="R016" n="0040b08"/>初、總標。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0457a21"/><lb ed="R016" n="0040b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0457a2101">善男子！一切衆生由本貪欲發揮無明，顯出五性差
<lb ed="X" n="0457a22"/><lb ed="R016" n="0040b10"/>別不等，依二種障而現深淺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0457a23"/><lb ed="R016" n="0040b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0457a2301">發揮無明者，發揚分布，令顯彰也。然根本無明，但
<lb ed="X" n="0457a24"/><lb ed="R016" n="0040b12"/>迷眞而<anchor xml:id="nkr_note_add_0457a2401" n="0457a2401"/><anchor xml:id="beg0457a2401" n="0457a2401"/>已<anchor xml:id="end0457a2401"/>，本無差別。由貪欲不同，故熏發之，令成
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0457b" n="0457b"/>
<lb ed="X" n="0457b01"/><lb ed="R016" n="0040b13"/>五別。<note place="inline">圭峯小鈔</note>一切衆生，枉受輪轉。只爲一念無始貪
<lb ed="X" n="0457b02"/><lb ed="R016" n="0040b14"/>愛，發揮一切無明境界。佛名經云：有愛則生，無愛
<lb ed="X" n="0457b03"/><lb ed="R016" n="0040b15"/>則滅。故知生死，貪愛爲本。一切大敎，皆如是說。淺
<lb ed="X" n="0457b04"/><lb ed="R016" n="0040b16"/>深二障，差別五性。事障麤重爲淺，理障微細爲深。
<lb ed="X" n="0457b05"/><lb ed="R016" n="0040b17"/>淺故先斷，深故後除。此以障道近遠，名爲事理。五
<lb ed="X" n="0457b06"/><lb ed="R016" n="0040b18"/>性者，若相宗執權敎說：定性聲聞，定性緣覺，及一
<lb ed="X" n="0457b07"/><lb ed="R016" n="0041a01"/>闡提，三無佛性。菩薩及不定性，二有佛性。此取善
<lb ed="X" n="0457b08"/><lb ed="R016" n="0041a02"/>惡性分也。今取新熏聞敎，有所差別：一聲聞，二緣
<lb ed="X" n="0457b09"/><lb ed="R016" n="0041a03"/>覺，三菩薩，四不定性，五外道性。<note place="inline">竹菴</note>此段顯示能斷
<lb ed="X" n="0457b10"/><lb ed="R016" n="0041a04"/>之行，正答前修佛菩提幾等差別之問。夫行有深
<lb ed="X" n="0457b11"/><lb ed="R016" n="0041a05"/>淺，由障有理事。依障論斷，故行顯五性。如病有輕
<lb ed="X" n="0457b12"/><lb ed="R016" n="0041a06"/>重，故治之不齊也。貪欲無明，卽二障之體。五性差
<lb ed="X" n="0457b13"/><lb ed="R016" n="0041a07"/>別，乃淺深之行。又行約法，五性約人，寄人論法耳。
<lb ed="X" n="0457b14"/><lb ed="R016" n="0041a08"/>發揮者，由本貪欲，卽發無始無明，遂成二障。蓋牒
<lb ed="X" n="0457b15"/><lb ed="R016" n="0041a09"/>前所斷，顯今能斷菩提行性。荆溪祖師曰：秪由<anchor xml:id="nkr_note_orig_0457001" n="0457001"/>忘
<lb ed="X" n="0457b16"/><lb ed="R016" n="0041a10"/>智親疎，致使迷成厚薄。迷厚薄故，強分二惑。義開
<lb ed="X" n="0457b17"/><lb ed="R016" n="0041a11"/>六卽，名智淺深。亦此意焉。當知五性，非輪迴數，亦
<lb ed="X" n="0457b18"/><lb ed="R016" n="0041a12"/>非約障以論深淺。舊解似誤，宜究經文。<note place="inline">私註</note></p>
<lb ed="X" n="0457b19"/><lb ed="R016" n="0041a13"/><p xml:id="pX10p0457b1901">二、別釋二。</p><p xml:id="pX10p0457b1905" cb:place="inline">初二障。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0457b20"/><lb ed="R016" n="0041a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0457b2001">云何二障？一者、理障，礙正知見；二者、事障，續諸生死。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0457b21"/><lb ed="R016" n="0041a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0457b2101">根本無明，親障中道，名理障。枝末無明，牽生三界，
<lb ed="X" n="0457b22"/><lb ed="R016" n="0041a16"/>名事障。約界內外，對論事理。小乘眞理望大乘，還
<lb ed="X" n="0457b23"/><lb ed="R016" n="0041a17"/>屬變易生死。大乘變易生死對小乘，屬眞理。下明
<lb ed="X" n="0457b24"/><lb ed="R016" n="0041a18"/>二乘，先斷事障，卽知是見思也。<note place="inline">鄣南</note>界外非無生死，
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0457c" n="0457c"/>
<lb ed="X" n="0457c01"/><lb ed="R016" n="0041b01"/>以變易苦輕，但云礙正知見。見思亦障偏眞，以分
<lb ed="X" n="0457c02"/><lb ed="R016" n="0041b02"/>段苦重，但云續諸生死。<note place="inline">東陽</note>二、五性，三。</p><p xml:id="pX10p0457c0216" cb:place="inline">初徵。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0457c03"/><lb ed="R016" n="0041b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0457c0301">云何五性？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0457c04"/><lb ed="R016" n="0041b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0457c0401">一、凡夫性，二、二乘性，三、菩薩性，四、不定性，五、外道
<lb ed="X" n="0457c05"/><lb ed="R016" n="0041b05"/>性。圭峰乃開二乘共爲五性。初、凡夫性一段，經文
<lb ed="X" n="0457c06"/><lb ed="R016" n="0041b06"/>科云：總明未熏，非五性數。今觀經意，豈以合四爲
<lb ed="X" n="0457c07"/><lb ed="R016" n="0041b07"/>五耶？然亦未可會同相宗五性。今經但云未成，非
<lb ed="X" n="0457c08"/><lb ed="R016" n="0041b08"/>永無成佛之義。<note place="inline">鄣南</note>二、釋五。</p><p xml:id="pX10p0457c0812" cb:place="inline">初，凡夫性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0457c09"/><lb ed="R016" n="0041b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0457c0901">善男子！若此二障未得斷滅，名未成佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0457c10"/><lb ed="R016" n="0041b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0457c1001">因緣生法所觀之境，六道凡夫也。約此未斷未證
<lb ed="X" n="0457c11"/><lb ed="R016" n="0041b11"/>爲一種，顯下趣向斷證爲四種爾。<note place="inline">鄣南</note>聞敎發心，觀
<lb ed="X" n="0457c12"/><lb ed="R016" n="0041b12"/>智猶弱，故事理障全未伏斷，莫階賢聖，且屬凡夫
<lb ed="X" n="0457c13"/><lb ed="R016" n="0041b13"/>也。簡異第五，邪師過謬，成外道性。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0457c1316" cb:place="inline">二、二乘性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0457c14"/><lb ed="R016" n="0041b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0457c1401">若諸衆生永捨貪欲，先除事障，未斷理障，但能悟入
<lb ed="X" n="0457c15"/><lb ed="R016" n="0041b15"/>聲聞、緣覺，未能顯住菩薩境界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0457c16"/><lb ed="R016" n="0041b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0457c1601">同斷見思，同出三界。但敎有諦緣，惑論正習，緣覺
<lb ed="X" n="0457c17"/><lb ed="R016" n="0041b17"/>侵習，小異耳。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0457c1708" cb:place="inline">三，菩薩性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0457c18"/><lb ed="R016" n="0041b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0457c1801">善男子！若諸末世一切衆生，欲汎如來大圓覺海，先
<lb ed="X" n="0457c19"/><lb ed="R016" n="0042a01"/>當發願勤斷二障；二障<anchor xml:id="nkr_note_add_0457c1901" n="0457c1901"/><anchor xml:id="beg0457c1901" n="0457c1901"/>已<anchor xml:id="end0457c1901"/>伏，卽能悟入菩薩境界；若
<lb ed="X" n="0457c20"/><lb ed="R016" n="0042a02"/>事、理障<anchor xml:id="nkr_note_add_0457c2001" n="0457c2001"/><anchor xml:id="beg0457c2001" n="0457c2001"/>已<anchor xml:id="end0457c2001"/>永斷滅，卽入如來微妙圓覺，滿足菩提及
<lb ed="X" n="0457c21"/><lb ed="R016" n="0042a03"/>大涅槃。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0457c22"/><lb ed="R016" n="0042a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0457c2201">發願斷障，義兼四弘。二障<anchor xml:id="nkr_note_add_0457c2201" n="0457c2201"/><anchor xml:id="beg0457c2201" n="0457c2201"/>已<anchor xml:id="end0457c2201"/>伏，卽當圓敎觀行之
<lb ed="X" n="0457c23"/><lb ed="R016" n="0042a05"/>位。悟入者，此是解悟。二障永滅，方是證悟。事障若
<lb ed="X" n="0457c24"/><lb ed="R016" n="0042a06"/>盡，入圓十信。理障若斷，圓敎初住，極至妙覺。<note place="inline">私註</note></p>
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0458a" n="0458a"/>
<lb ed="X" n="0458a01"/><lb ed="R016" n="0042a07"/><p xml:id="pX10p0458a0101">四，不定性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0458a02"/><lb ed="R016" n="0042a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0458a0201">善男子！一切衆生皆證圓覺，逢善知識，依彼所作因
<lb ed="X" n="0458a03"/><lb ed="R016" n="0042a09"/>地法行，爾時修習便有頓漸；若遇如來無上菩提正
<lb ed="X" n="0458a04"/><lb ed="R016" n="0042a10"/>修行路，根無大小皆成佛果。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0458a05"/><lb ed="R016" n="0042a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0458a0501">一切衆生皆證圓覺。圭峰云：以<anchor xml:id="nkr_note_add_0458a0501" n="0458a0501"/><anchor xml:id="beg0458a0501" n="0458a0501"/>己<anchor xml:id="end0458a0501"/>證知一切有情
<lb ed="X" n="0458a06"/><lb ed="R016" n="0042a12"/>無不是覺，譯經訛也。應云：證諸衆生皆有圓覺。噫！
<lb ed="X" n="0458a07"/><lb ed="R016" n="0042a13"/>圭峰疏序云：心本是佛，那得輙改？此中經文，亦有
<lb ed="X" n="0458a08"/><lb ed="R016" n="0042a14"/>引經一切衆生卽寂滅相，以證不訛。然終未能了
<lb ed="X" n="0458a09"/><lb ed="R016" n="0042a15"/>一切如來所修所證皆本性德。若非性德，則名別
<lb ed="X" n="0458a10"/><lb ed="R016" n="0042a16"/>修別證，非圓頓也。皆證圓覺，與夫本來成佛，相去
<lb ed="X" n="0458a11"/><lb ed="R016" n="0042a17"/>幾何？圭峰自謂敎逢斯典，心開於一言之下，不謂
<lb ed="X" n="0458a12"/><lb ed="R016" n="0042a18"/>此文偶乖經意。<note place="inline">竹菴</note>略疏此解，先德皆不取，具如煥
<lb ed="X" n="0458a13"/><lb ed="R016" n="0042b01"/>疏，蓋不明性具故爾。學者當依法不依人可也。言
<lb ed="X" n="0458a14"/><lb ed="R016" n="0042b02"/>不定性者，修習頓漸，或前或後也。性雖不定，但遇
<lb ed="X" n="0458a15"/><lb ed="R016" n="0042b03"/>佛圓覺，無不趣極。故曰：根無大小，皆成佛道。<note place="inline">私註</note></p>
<lb ed="X" n="0458a16"/><lb ed="R016" n="0042b04"/><p xml:id="pX10p0458a1601">五，外道性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0458a17"/><lb ed="R016" n="0042b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0458a1701">若諸衆生雖求善友，遇邪見者未得正悟，是則名爲
<lb ed="X" n="0458a18"/><lb ed="R016" n="0042b06"/>外道種性，邪師過謬，非衆生咎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0458a19"/><lb ed="R016" n="0042b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0458a1901">本非外道，由不遇眞正善知識，心行理外，故名外
<lb ed="X" n="0458a20"/><lb ed="R016" n="0042b08"/>道。<note place="inline">竹菴</note></p><p xml:id="pX10p0458a2004" cb:place="inline">三，結。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0458a21"/><lb ed="R016" n="0042b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0458a2101">是名衆生五性差別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0458a22"/><lb ed="R016" n="0042b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0458a2201">圭峰云：若答菩提幾等之文，應云菩提五性差別。
<lb ed="X" n="0458a23"/><lb ed="R016" n="0042b11"/>今云衆生五性，卽知義屬輪迴。今謂非也。且五性
<lb ed="X" n="0458a24"/><lb ed="R016" n="0042b12"/>中，菩薩性、不定性皆悟圓覺，豈得亦屬輪迴耶？須
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0458b" n="0458b"/>
<lb ed="X" n="0458b01"/><lb ed="R016" n="0042b13"/>知菩提乃所學之法，衆生是能學之人。但造之有
<lb ed="X" n="0458b02"/><lb ed="R016" n="0042b14"/>差，遂成五別。<note place="inline">鄣南</note></p><p xml:id="pX10p0458b0208" cb:place="inline">二、悲願度生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0458b03"/><lb ed="R016" n="0042b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0458b0301">善男子！菩薩唯以大悲方便，入諸世間開發未悟，乃
<lb ed="X" n="0458b04"/><lb ed="R016" n="0042b16"/>至示現種種形相逆順境界，與其同事化令成佛，皆
<lb ed="X" n="0458b05"/><lb ed="R016" n="0042b17"/>依無始淸淨願力。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0458b06"/><lb ed="R016" n="0042b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0458b0601">圓，乘眞出假位也。<note place="inline">鄣南</note>大悲乃拔苦之本心，方便爲
<lb ed="X" n="0458b07"/><lb ed="R016" n="0043a01"/>設化之通軌。形相逆順，四攝化物，無過於此。淸淨
<lb ed="X" n="0458b08"/><lb ed="R016" n="0043a02"/>願力，必兼四弘。<note place="inline">慈室</note>形相者，如觀世音，隨類應身。逆
<lb ed="X" n="0458b09"/><lb ed="R016" n="0043a03"/>順者，或爲親友以引之，或爲怨家以怖之。同事者，
<lb ed="X" n="0458b10"/><lb ed="R016" n="0043a04"/>四攝之一，意該餘三，謂布施、愛語、利行。淸淨願力，
<lb ed="X" n="0458b11"/><lb ed="R016" n="0043a05"/>非希望報恩，亦非愛見。此同體大悲，稱性大願，性
<lb ed="X" n="0458b12"/><lb ed="R016" n="0043a06"/>本具之，非別新得。<note place="inline">圭峯</note></p><p xml:id="pX10p0458b1210" cb:place="inline">二、結酬。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0458b13"/><lb ed="R016" n="0043a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0458b1301">若諸末世一切衆生，於大圓覺起增上心，當發菩薩
<lb ed="X" n="0458b14"/><lb ed="R016" n="0043a08"/>淸淨大願，應作是言：願我今者住佛圓覺求善知識，
<lb ed="X" n="0458b15"/><lb ed="R016" n="0043a09"/>莫値外道及與二乘，依願修行漸斷諸障，障盡願滿
<lb ed="X" n="0458b16"/><lb ed="R016" n="0043a10"/>便登解脫淸淨法殿，證大圓覺妙莊嚴域。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0458b17"/><lb ed="R016" n="0043a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0458b1701">以增上心，發廣大願，皆無作四弘。住佛圓覺，卽成
<lb ed="X" n="0458b18"/><lb ed="R016" n="0043a12"/>佛道。依願修行，卽學法門。漸斷諸障，卽斷煩惱。發
<lb ed="X" n="0458b19"/><lb ed="R016" n="0043a13"/>是三願，全在度生，此是因行。障盡下，果證也。淸淨
<lb ed="X" n="0458b20"/><lb ed="R016" n="0043a14"/>殿，莊嚴域，皆是所證圓覺境界。<note place="inline">慈室</note>圓信諸法，卽大
<lb ed="X" n="0458b21"/><lb ed="R016" n="0043a15"/>圓覺，名增上心。普會自他，俱入實際，是菩薩願。一
<lb ed="X" n="0458b22"/><lb ed="R016" n="0043a16"/>切勝行，無願不克，如普賢十大願王，爲無量智行
<lb ed="X" n="0458b23"/><lb ed="R016" n="0043a17"/>之本也。佛意深切，智者勉諸。<note place="inline">私註</note>二、偈頌二：
<lb ed="X" n="0458b24"/><lb ed="R016" n="0043a18"/>初、標擧。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0257.0458c" n="0458c"/>
<lb ed="X" n="0458c01"/><lb ed="R016" n="0043b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0458c0101">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0458c02"/><lb ed="R016" n="0043b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0458c0201">二、正頌四：</p><p xml:id="pX10p0458c0205" cb:place="inline">初頌根本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0458c03"/><lb ed="R016" n="0043b03"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0458c0301"><l>彌勒汝當知，</l><l>一切諸衆生，</l><l>不得大解脫，</l>
<lb ed="X" n="0458c04"/><lb ed="R016" n="0043b04"/><l>皆由貪欲故，</l><l>隨落於生死。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0458c05"/><lb ed="R016" n="0043b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0458c0501">二頌勸斷。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0458c06"/><lb ed="R016" n="0043b06"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0458c0601"><l>若能斷憎愛，</l><l>及與貪嗔癡，</l><l>不因差別性，</l>
<lb ed="X" n="0458c07"/><lb ed="R016" n="0043b07"/><l>皆得成佛道。</l><l>二障永消滅，</l><l>求師得正悟。</l>
<lb ed="X" n="0458c08"/><lb ed="R016" n="0043b08"/><l>隨順菩薩願，</l><l>依止大涅槃。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0458c09"/><lb ed="R016" n="0043b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0458c0901">初兩句，正頌勸斷中顯益之文。因斷必果亡，故略
<lb ed="X" n="0458c10"/><lb ed="R016" n="0043b10"/>不頌輪迴種性。又以斷妄卽得會眞，故連頌不定
<lb ed="X" n="0458c11"/><lb ed="R016" n="0043b11"/>性、菩薩性。餘三性，略得正修行，能斷貪欲，根無大
<lb ed="X" n="0458c12"/><lb ed="R016" n="0043b12"/>小，皆成佛果。故曰：不因差別性，皆得成佛道。因，依
<lb ed="X" n="0458c13"/><lb ed="R016" n="0043b13"/>也。<note place="inline">私註</note></p><p xml:id="pX10p0458c1304" cb:place="inline">三頌。悲願</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0458c14"/><lb ed="R016" n="0043b14"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgX10p0458c1401"><l>十方諸菩薩，</l><l>皆以大悲願，</l><l>示現入生死。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0458c15"/><lb ed="R016" n="0043b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0458c1501">四頌結酬。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0458c16"/><lb ed="R016" n="0043b16"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0458c1601"><l>現在修行者，</l><l>及末世衆生，</l><l>勤斷諸愛見，</l>
<lb ed="X" n="0458c17"/><lb ed="R016" n="0043b17"/><l>便歸大圓覺。</l></lg></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0458c18"/>
<lb ed="X" n="0458c19"/><lb ed="R016" n="0043b18"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>大方廣圓覺修多羅了義經集註上</cb:jhead></cb:juan>
</cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0437c0601" to="#end0437c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0437c0701" to="#end0437c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0441b2401" to="#end0441b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0442a1901" to="#end0442a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0442a2201" to="#end0442a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0442b1101" to="#end0442b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0443c1201" to="#end0443c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0444b1301" to="#end0444b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0445a0701" to="#end0445a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0446b1001" to="#end0446b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0446c2001" to="#end0446c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0447a1501" to="#end0447a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0447b1401" to="#end0447b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0449b2001" to="#end0449b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0449c2401" to="#end0449c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0450c1001" to="#end0450c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0451a1401" to="#end0451a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0452b2001" to="#end0452b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0452c0201" to="#end0452c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0452c2101" to="#end0452c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0452c2102" to="#end0452c2102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0453b2001" to="#end0453b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0453c0301" to="#end0453c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0453c1801" to="#end0453c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0454a0301" to="#end0454a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0454a1901" to="#end0454a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0454a2401" to="#end0454a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0455a1501" to="#end0455a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0456a0201" to="#end0456a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0457a2401" to="#end0457a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0457c1901" to="#end0457c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0457c2001" to="#end0457c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0457c2201" to="#end0457c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0458a0501" to="#end0458a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0438001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0438001">大小無外或大外無小</note>
<note n="0442001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0442001">然或默</note>
<note n="0442002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0442002">標或總</note>
<note n="0443001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0443001">省訣作有</note>
<note n="0445001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0445001">迷古本作逆</note>
<note n="0446001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0446001">火訣作<g ref="#CB01926">灰</g></note>
<note n="0446002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0446002">但今謂訣作今謂但</note>
<note n="0446003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0446003">次古本作漸</note>
<note n="0448001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0448001">想訣作根</note>
<note n="0451001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0451001">是或光</note>
<note n="0452001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0452001">本同或同本</note>
<note n="0456001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0456001">十下當有二字</note>
<note n="0456002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0456002">淫或躭</note>
<note n="0457001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0457001">忘或亡</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0437c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0437c0601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0437c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0437c0701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0441b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0441b2401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0442a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0442a1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0442a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0442a2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0442b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0442b1101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0443c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0443c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0444b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0444b1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0445a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0445a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0446b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0446b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0446c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0446c2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0447a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0447a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0447b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0447b1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0449b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0449b2001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0449c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0449c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0450c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0450c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0451a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0451a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0452b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0452b2001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0452c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0452c0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0452c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0452c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0452c2102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0452c2102">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0453b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0453b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0453c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0453c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0453c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0453c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0454a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0454a0301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0454a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0454a1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0454a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0454a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0455a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0455a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0456a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0456a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0457a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0457a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0457c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0457c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0457c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0457c2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0457c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0457c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0458a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0458a0501">己【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>