<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X10n0258">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 258 圓覺經直解</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 258 圓覺經直解</title>
			<author>明 德淸解</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.poyung</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>2卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">10</idno>.<idno type="no">258</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">圓覺經直解</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識，古籍酷 AI 自動標點引擎提供新式標點初稿</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>AI 標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00155">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00155</charName>
				<mapping cb:dec="983195" type="PUA">U+F009B</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+5190</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[曰/月]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05418">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05418</charName>
				<mapping cb:dec="988458" type="PUA">U+F152A</mapping>
			<mapping type="unicode">U+458D</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>虔</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[虔-文+ㄆ]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2005-12-07T13:35:15">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0480a" n="0480a"/>
<lb ed="X" n="0480a01"/>
<lb ed="X" n="0480a02"/><cb:docNumber>No. 258</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0480a03"/><lb ed="R016" n="0086a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>大方廣圓覺脩多羅了義經直解卷上</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0480a04"/>
<lb ed="X" n="0480a05"/><lb ed="R016" n="0086a02"/><byline cb:type="other">唐<name role="" type="person">罽賓國</name>沙門佛陀多羅譯</byline>
<lb ed="X" n="0480a06"/><lb ed="R016" n="0086a03"/><byline cb:type="author">明匡山逸臾憨山釋德淸解</byline>
<lb ed="X" n="0480a07"/><lb ed="R016" n="0086a04"/><byline cb:type="other">明新安　程夢暘覺我較閱</byline>
<lb ed="X" n="0480a08"/><lb ed="R016" n="0086a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">經題</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0480a0801">此經，以單法爲名，一眞法界如來藏心爲體，以圓
<lb ed="X" n="0480a09"/><lb ed="R016" n="0086a06"/>照覺相爲宗，以離妄證眞爲用，以一乘圓頓爲敎
<lb ed="X" n="0480a10"/><lb ed="R016" n="0086a07"/>相。以單法爲名者，論云：所言法者，謂衆生心。圓覺
<lb ed="X" n="0480a11"/><lb ed="R016" n="0086a08"/>二字，直指一心，以爲法體。此有多稱，亦名大圓滿
<lb ed="X" n="0480a12"/><lb ed="R016" n="0086a09"/>覺，亦名妙覺明心，亦名一眞法界，亦云如來藏淸
<lb ed="X" n="0480a13"/><lb ed="R016" n="0086a10"/>淨眞心。楞伽云：寂滅一心，卽起信所言一法界大
<lb ed="X" n="0480a14"/><lb ed="R016" n="0086a11"/>總相法門。體稱謂雖多，總是圓覺妙心。唯此一心，
<lb ed="X" n="0480a15"/><lb ed="R016" n="0086a12"/>乃十法界凡聖迷悟依正因果之本，爲諸佛之本
<lb ed="X" n="0480a16"/><lb ed="R016" n="0086a13"/>源，號爲法身，爲衆生之心地，故名佛性。一切諸法，
<lb ed="X" n="0480a17"/><lb ed="R016" n="0086a14"/>皆依此心建立，故單以法爲名。其大方廣，乃此心
<lb ed="X" n="0480a18"/><lb ed="R016" n="0086a15"/>法所具體相用三大之義。然大卽體大，謂此一心，
<lb ed="X" n="0480a19"/><lb ed="R016" n="0086a16"/>包法界而有餘，擴太虗而無外，橫該竪遍，大而無
<lb ed="X" n="0480a20"/><lb ed="R016" n="0086a17"/>外，故名大也。方卽相大，又方訓法也，謂此一心，爲
<lb ed="X" n="0480a21"/><lb ed="R016" n="0086a18"/>衆生之佛性，以有此性軌則，一聞佛性，便能生解，
<lb ed="X" n="0480a22"/><lb ed="R016" n="0086b01"/>長劫輪迴，持而不失，故曰軌物生解，任持自性。以
<lb ed="X" n="0480a23"/><lb ed="R016" n="0086b02"/>無相眞心，而爲有相之法則，故方爲相大也。廣卽
<lb ed="X" n="0480a24"/><lb ed="R016" n="0086b03"/>用大，以稱此心體，周遍無遺，無刹不現，無物不周，
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0480b" n="0480b"/>
<lb ed="X" n="0480b01"/><lb ed="R016" n="0086b04"/>故爲用大也。以此法義，圓備一心，以此經中，直指
<lb ed="X" n="0480b02"/><lb ed="R016" n="0086b05"/>此心，爲生佛迷悟脩證之本，故云單法爲名也。脩
<lb ed="X" n="0480b03"/><lb ed="R016" n="0086b06"/>多羅是梵語，此云契經，以凡是佛所說之經通名
<lb ed="X" n="0480b04"/><lb ed="R016" n="0086b07"/>契經，謂是契理契機之敎，但應機有大小，爲小乘
<lb ed="X" n="0480b05"/><lb ed="R016" n="0086b08"/>人說者名不了義經，爲大乘人說者名了義經，謂
<lb ed="X" n="0480b06"/><lb ed="R016" n="0086b09"/>顯了究竟之極談，以題中通指此經乃經藏中了
<lb ed="X" n="0480b07"/><lb ed="R016" n="0086b10"/>義之經，非不了義經也。上十字乃一經所詮之法
<lb ed="X" n="0480b08"/><lb ed="R016" n="0086b11"/>義，下一經字乃別指當經能詮之文字也。一眞法
<lb ed="X" n="0480b09"/><lb ed="R016" n="0086b12"/>界如來藏心爲體者，經云入於神通大光明藏，卽
<lb ed="X" n="0480b10"/><lb ed="R016" n="0086b13"/>如來藏淸淨心體平等不二，故曰一眞。又云如法
<lb ed="X" n="0480b11"/><lb ed="R016" n="0086b14"/>界性究竟圓滿，是則名爲因地法行，首稱大陀羅
<lb ed="X" n="0480b12"/><lb ed="R016" n="0086b15"/>尼門，卽一法界大總相法門，體爲諸佛之因地，菩
<lb ed="X" n="0480b13"/><lb ed="R016" n="0086b16"/>薩之行本，故以此爲一經之體也。以圓照覺相爲
<lb ed="X" n="0480b14"/><lb ed="R016" n="0086b17"/>宗者，經云一切如來本起因地，皆依圓照淸淨覺
<lb ed="X" n="0480b15"/><lb ed="R016" n="0086b18"/>相，永斷無明方成佛道，故以爲一經之宗也。離妄
<lb ed="X" n="0480b16"/><lb ed="R016" n="0087a01"/>證眞爲用者，經云知是空華卽無輪轉，又云知幻
<lb ed="X" n="0480b17"/><lb ed="R016" n="0087a02"/>卽離離幻卽覺，故以此爲用也。一乘圓頓爲敎相
<lb ed="X" n="0480b18"/><lb ed="R016" n="0087a03"/>者，以此經純談覺性，圓脩三觀頓證一心，雖列二
<lb ed="X" n="0480b19"/><lb ed="R016" n="0087a04"/>十五輪，但是一心轉換，並無階級次第，故以圓頓
<lb ed="X" n="0480b20"/><lb ed="R016" n="0087a05"/>爲敎相也。然此五重乃天台釋經之軌則，攝盡全
<lb ed="X" n="0480b21"/><lb ed="R016" n="0087a06"/>經之旨趣，故學者開卷了此則<anchor xml:id="nkr_note_orig_0480001" n="0480001"/>恩過半矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0480b22"/><lb ed="R016" n="0087a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">譯師</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0480b2201">唐<name role="" type="person">罽賓國</name>沙門佛陀多羅譯</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0480b23"/><lb ed="R016" n="0087a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0480b2301">此翻譯名氏也。<name role="" type="person">罽賓</name>乃西域之國號，此云賤種，以
<lb ed="X" n="0480b24"/><lb ed="R016" n="0087a09"/>此國開土，乃賤人自立爲君長，故相傳爲名。佛陀
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0480c" n="0480c"/>
<lb ed="X" n="0480c01"/><lb ed="R016" n="0087a10"/>此云覺，多羅此云救，乃譯師之名也。傳譯年代，具
<lb ed="X" n="0480c02"/><lb ed="R016" n="0087a11"/>載別傳。</p>
<lb ed="X" n="0480c03"/><lb ed="R016" n="0087a12"/><p xml:id="pX10p0480c0301">匡山逸臾憨山釋德淸直解</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0480c04"/><lb ed="R016" n="0087a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">序分</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0480c0401">初序分。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0480c05"/><lb ed="R016" n="0087a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0480c0501">如是我聞：一時。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0480c06"/><lb ed="R016" n="0087a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0480c0601">此下至平等法會，總名證信序。以諸經之首，皆有
<lb ed="X" n="0480c07"/><lb ed="R016" n="0087a16"/>此序，名爲通序。以阿難請問佛遺命，立言證法，有
<lb ed="X" n="0480c08"/><lb ed="R016" n="0087a17"/>所授也。如是我聞者，謂阿難結集法藏時，口宣佛
<lb ed="X" n="0480c09"/><lb ed="R016" n="0087a18"/>言，謂如是之法，我阿難從佛所聞，非臆說也。一時
<lb ed="X" n="0480c10"/><lb ed="R016" n="0087b01"/>之言，本無定指，但是佛與弟子機感會集之時，故
<lb ed="X" n="0480c11"/><lb ed="R016" n="0087b02"/>凡說經，皆曰一時。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0480c12"/><lb ed="R016" n="0087b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0480c1201">婆伽婆！</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0480c13"/><lb ed="R016" n="0087b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0480c1301">亦云薄伽梵，乃梵音楚夏耳，是佛之果號。此號從
<lb ed="X" n="0480c14"/><lb ed="R016" n="0087b05"/>來不翻，以含多義故不翻。謂此一語具有六義：一、
<lb ed="X" n="0480c15"/><lb ed="R016" n="0087b06"/>自在，二、熾盛，三、端嚴，四、名稱，五、吉祥，六、尊貴，皆稱
<lb ed="X" n="0480c16"/><lb ed="R016" n="0087b07"/>佛德。若翻一名，則攝義不盡，故但存梵語耳。此五
<lb ed="X" n="0480c17"/><lb ed="R016" n="0087b08"/>不翻之一例也。此爲說法主。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0480c18"/><lb ed="R016" n="0087b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0480c1801">入於神通大光明藏三昧正受，一切如來光嚴住持。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0480c19"/><lb ed="R016" n="0087b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0480c1901">此說經處也。佛有三身，謂法、報、化。所依土亦有三，
<lb ed="X" n="0480c20"/><lb ed="R016" n="0087b11"/>謂寂光、實報、莊嚴，及方便有餘。法<anchor xml:id="nkr_note_add_0480c2001" n="0480c2001"/><anchor xml:id="beg0480c2001" n="0480c2001"/>身<anchor xml:id="end0480c2001"/>佛依寂光土，
<lb ed="X" n="0480c21"/><lb ed="R016" n="0087b12"/>報身佛依實報土，卽<name role="" type="person">盧舍那佛</name>住華藏土，與地上
<lb ed="X" n="0480c22"/><lb ed="R016" n="0087b13"/>菩薩說華嚴經。化身乃釋迦佛，依人間靈山、舍衛、
<lb ed="X" n="0480c23"/><lb ed="R016" n="0087b14"/>精舍等處，爲人天等說三乘法。今說經處，言大神
<lb ed="X" n="0480c24"/><lb ed="R016" n="0087b15"/>通光明藏者，乃<name role="" type="person">常寂光土</name>，是法身所依。言三昧，此
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0481a" n="0481a"/>
<lb ed="X" n="0481a01"/><lb ed="R016" n="0087b16"/>云正定正受者，乃正定中受用，意顯此經乃法報
<lb ed="X" n="0481a02"/><lb ed="R016" n="0087b17"/>同體之佛所說，正定正受乃自受法樂之處也。一
<lb ed="X" n="0481a03"/><lb ed="R016" n="0087b18"/>切如來光嚴住持者，言法性土乃諸佛所證，常寂
<lb ed="X" n="0481a04"/><lb ed="R016" n="0088a01"/>光土以光爲嚴，非餘寶物莊嚴也。以此寂光乃法
<lb ed="X" n="0481a05"/><lb ed="R016" n="0088a02"/>身之安宅，故云住持。卽此說處依眞，便非他佛餘
<lb ed="X" n="0481a06"/><lb ed="R016" n="0088a03"/>處可比，顯法最殊勝也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481a07"/><lb ed="R016" n="0088a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481a0701">是諸衆生，淸淨覺地。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481a08"/><lb ed="R016" n="0088a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481a0801">此言寂光，乃生佛平等之實際。謂諸佛之安宅，卽
<lb ed="X" n="0481a09"/><lb ed="R016" n="0088a06"/>是衆生本有不迷之覺地。此顯眞妄不二之眞境
<lb ed="X" n="0481a10"/><lb ed="R016" n="0088a07"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481a11"/><lb ed="R016" n="0088a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481a1101">身心寂滅，平等本際，圓滿十方，不二隨順。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481a12"/><lb ed="R016" n="0088a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481a1201">此言寂光眞境，乃諸佛衆生若身若心皆同寂滅
<lb ed="X" n="0481a13"/><lb ed="R016" n="0088a10"/>平等之實際，此體深也。圓滿十方謂用廣，言其用
<lb ed="X" n="0481a14"/><lb ed="R016" n="0088a11"/>圓滿，含褁十方，廣大無外也。不二隨順文倒，應云
<lb ed="X" n="0481a15"/><lb ed="R016" n="0088a12"/>隨順不二，謂一切聖凡皆歸此中平等一際，故云
<lb ed="X" n="0481a16"/><lb ed="R016" n="0088a13"/>隨順不二。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481a17"/><lb ed="R016" n="0088a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481a1701">於不二境，現諸淨土。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481a18"/><lb ed="R016" n="0088a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481a1801">上不二境，乃諸佛自受法樂之地也。以無身心之
<lb ed="X" n="0481a19"/><lb ed="R016" n="0088a16"/>相，何有主伴之分？若無主伴，無說無示，則無說法
<lb ed="X" n="0481a20"/><lb ed="R016" n="0088a17"/>之事矣。今言從不二境現諸淨土者，正顯從自受
<lb ed="X" n="0481a21"/><lb ed="R016" n="0088a18"/>用現他受用土，乃爲地上菩薩說自性法之報土，
<lb ed="X" n="0481a22"/><lb ed="R016" n="0088b01"/>此中乃有說聽。然此土中雖有說聽，而如來尙在
<lb ed="X" n="0481a23"/><lb ed="R016" n="0088b02"/>三昧，未曾出定，何以有說？意顯此經乃法身如來
<lb ed="X" n="0481a24"/><lb ed="R016" n="0088b03"/>所說之法，顯示離心意意識境界相，此正如來最
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0481b" n="0481b"/>
<lb ed="X" n="0481b01"/><lb ed="R016" n="0088b04"/>勝淸淨禪，殊非他經可比也。楞伽經中法身說法，
<lb ed="X" n="0481b02"/><lb ed="R016" n="0088b05"/>乃以法證佛，此經以處證佛，二經合觀，良有深旨，
<lb ed="X" n="0481b03"/><lb ed="R016" n="0088b06"/>此從來所未達者，請深觀之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481b04"/><lb ed="R016" n="0088b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481b0401">與大菩薩摩訶薩十萬人俱，其名曰：<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩、
<lb ed="X" n="0481b05"/><lb ed="R016" n="0088b08"/>普賢菩薩、普眼菩薩、<name role="" type="person">金剛藏菩薩</name>、彌勒菩薩、淸淨慧
<lb ed="X" n="0481b06"/><lb ed="R016" n="0088b09"/>菩薩、威德自在菩薩、辨音菩薩、淨諸業障菩薩、普覺
<lb ed="X" n="0481b07"/><lb ed="R016" n="0088b10"/>菩薩、圓覺菩薩、賢善首菩薩等而爲上首，與諸眷屬
<lb ed="X" n="0481b08"/><lb ed="R016" n="0088b11"/>皆入三昧，同住如來平等法會。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481b09"/><lb ed="R016" n="0088b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481b0901">此標伴衆，列上首之名也。十二大士，舊解皆以三
<lb ed="X" n="0481b10"/><lb ed="R016" n="0088b13"/>觀釋其名，然各具其德，似不必拘。言皆入三昧者，
<lb ed="X" n="0481b11"/><lb ed="R016" n="0088b14"/>以佛乃卽法身之報相，土乃卽寂光之報土，況佛
<lb ed="X" n="0481b12"/><lb ed="R016" n="0088b15"/>自入三昧，說自性法，豈有聽衆散心而可入耶？故
<lb ed="X" n="0481b13"/><lb ed="R016" n="0088b16"/>必入三昧，然後可同住此平等法會也。問曰：主伴
<lb ed="X" n="0481b14"/><lb ed="R016" n="0088b17"/>皆在三昧，則無聽矣，將何以顯法耶？答曰：此不思
<lb ed="X" n="0481b15"/><lb ed="R016" n="0088b18"/>議之妙法也。昔空生巖中宴坐，天帝散華，讚爲善
<lb ed="X" n="0481b16"/><lb ed="R016" n="0089a01"/>說般若。空生曰：我實無說。天帝曰：尊者以不說說，
<lb ed="X" n="0481b17"/><lb ed="R016" n="0089a02"/>我以絕聽聽，如此說聽，是眞般若。了此，可信三昧
<lb ed="X" n="0481b18"/><lb ed="R016" n="0089a03"/>中善說善聽也。舊說菩薩旣有啓請威儀，必有出
<lb ed="X" n="0481b19"/><lb ed="R016" n="0089a04"/>入之文，或譯人略之，此說太拘。豈不聞那伽常在
<lb ed="X" n="0481b20"/><lb ed="R016" n="0089a05"/>定，無有不定時，豈獨佛常在定，而菩薩便不定耶？
<lb ed="X" n="0481b21"/><lb ed="R016" n="0089a06"/>八地菩薩現三昧，樂意生身而度生，豈出定耶？若
<lb ed="X" n="0481b22"/><lb ed="R016" n="0089a07"/>執必出定而有聽受啓請，則不起滅定而現諸威
<lb ed="X" n="0481b23"/><lb ed="R016" n="0089a08"/>儀，豈非菩薩之事耶？因便及此，學者識之。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0481b24"/><lb ed="R016" n="0089a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正宗分</cb:mulu><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">文殊章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481b2401">於是，<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩在大衆中卽從座起，頂禮佛足，
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0481c" n="0481c"/>
<lb ed="X" n="0481c01"/><lb ed="R016" n="0089a10"/>右繞三帀，長跪叉手而白佛言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481c02"/><lb ed="R016" n="0089a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481c0201">此經家叙置問法之威儀也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481c03"/><lb ed="R016" n="0089a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481c0301">大悲世尊！願爲此會諸來法衆，說於如來本起淸淨
<lb ed="X" n="0481c04"/><lb ed="R016" n="0089a13"/>因地法行，及諸菩薩於大乘中發淸淨心遠離諸病，
<lb ed="X" n="0481c05"/><lb ed="R016" n="0089a14"/>能使未來末世衆生求大乘者不墮邪見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481c06"/><lb ed="R016" n="0089a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481c0601">此正陳請辭也。問有二意，一問如來因地發心，依
<lb ed="X" n="0481c07"/><lb ed="R016" n="0089a16"/>何等法，脩何等行，而得成佛。二問現在菩薩，於大
<lb ed="X" n="0481c08"/><lb ed="R016" n="0089a17"/>乘中，<anchor xml:id="nkr_note_add_0481c0801" n="0481c0801"/><anchor xml:id="beg0481c0801" n="0481c0801"/>已<anchor xml:id="end0481c0801"/>發淸淨願，成佛度生之心，但不知如何用
<lb ed="X" n="0481c09"/><lb ed="R016" n="0089a18"/>心脩行，得正知見，不墮偏邪之病。若蒙開示，則使
<lb ed="X" n="0481c10"/><lb ed="R016" n="0089b01"/>未來末世衆生，有發大乘心者，卽依今日所說而
<lb ed="X" n="0481c11"/><lb ed="R016" n="0089b02"/>脩，則不墮於邪見矣。此雖爲現在而問，其實多爲
<lb ed="X" n="0481c12"/><lb ed="R016" n="0089b03"/>未來之機，此悲願之心也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481c13"/><lb ed="R016" n="0089b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481c1301">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0481c1301" n="0481c1301"/><anchor xml:id="beg0481c1301" n="0481c1301"/>已<anchor xml:id="end0481c1301"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481c14"/><lb ed="R016" n="0089b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481c1401">此叙置求法之懇誠也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481c15"/><lb ed="R016" n="0089b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481c1501">爾時，世尊吿<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝
<lb ed="X" n="0481c16"/><lb ed="R016" n="0089b07"/>等乃能爲諸菩薩諮詢如來因地法行，及爲末世一
<lb ed="X" n="0481c17"/><lb ed="R016" n="0089b08"/>切衆生求大乘者，得正住持不墮邪見。汝今諦聽，當
<lb ed="X" n="0481c18"/><lb ed="R016" n="0089b09"/>爲汝說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481c19"/><lb ed="R016" n="0089b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481c1901">此讚善問誡聽許說也。下倣此。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481c20"/><lb ed="R016" n="0089b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481c2001">時<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩奉敎歡喜，及諸大衆默然而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481c21"/><lb ed="R016" n="0089b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481c2101">此欣承法音，冥心佇聽也。下倣此。以叙十二大士
<lb ed="X" n="0481c22"/><lb ed="R016" n="0089b13"/>請法之儀，一一皆同。其文最整，故不重釋。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0481c23"/><lb ed="R016" n="0089b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481c2301">善男子！無上法王有大陀羅尼門，名爲：圓覺，流出一
<lb ed="X" n="0481c24"/><lb ed="R016" n="0089b15"/>切淸淨眞如、菩提、涅槃及波羅蜜，敎授菩薩。一切如
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0482a" n="0482a"/>
<lb ed="X" n="0482a01"/><lb ed="R016" n="0089b16"/>來本起因地，皆依圓照淸淨覺相，永斷無明，方成佛
<lb ed="X" n="0482a02"/><lb ed="R016" n="0089b17"/>道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0482a03"/><lb ed="R016" n="0089b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0482a0301">此直示本起因地也。如來因地，獨標圓覺一法而
<lb ed="X" n="0482a04"/><lb ed="R016" n="0090a01"/>爲行本。然稱此圓覺爲陀羅尼門者，梵語陀羅尼，
<lb ed="X" n="0482a05"/><lb ed="R016" n="0090a02"/>此云總持，謂總一切法，持無量義。以此圓覺爲十
<lb ed="X" n="0482a06"/><lb ed="R016" n="0090a03"/>法界大總相法門體，一切聖凡、依正、迷悟、因果，皆
<lb ed="X" n="0482a07"/><lb ed="R016" n="0090a04"/>依此圓覺一心而爲建立。以無一法而不具，故曰
<lb ed="X" n="0482a08"/><lb ed="R016" n="0090a05"/>總。因果纖毫不失不壞，故曰持。一切聖凡無不由
<lb ed="X" n="0482a09"/><lb ed="R016" n="0090a06"/>之，故稱爲門。流出者，卽由此建立之義。然此覺體，
<lb ed="X" n="0482a10"/><lb ed="R016" n="0090a07"/>爲諸佛之法身，爲衆生本覺之心地。雖染而不染，
<lb ed="X" n="0482a11"/><lb ed="R016" n="0090a08"/>故曰淸淨。從來不妄不變，故稱眞如。但以無明障
<lb ed="X" n="0482a12"/><lb ed="R016" n="0090a09"/>蔽而不現，諸佛如來於因地，依此本覺眞心，發始
<lb ed="X" n="0482a13"/><lb ed="R016" n="0090a10"/>覺之智，斷盡無明，始本合一，名究竟覺，爲得菩提
<lb ed="X" n="0482a14"/><lb ed="R016" n="0090a11"/>之果。還歸寂滅一心，名爲圓寂，是稱涅槃。是知諸
<lb ed="X" n="0482a15"/><lb ed="R016" n="0090a12"/>佛果德，皆依此圓覺一心建立，故云流出。然不獨
<lb ed="X" n="0482a16"/><lb ed="R016" n="0090a13"/>佛果，卽菩薩因地諸波羅蜜，亦從此出，故云及也。
<lb ed="X" n="0482a17"/><lb ed="R016" n="0090a14"/>以諸佛之因地，爲菩薩之行本，故云敎授。是故一
<lb ed="X" n="0482a18"/><lb ed="R016" n="0090a15"/>切如來成佛本起之因地，更無別法，皆依此圓覺
<lb ed="X" n="0482a19"/><lb ed="R016" n="0090a16"/>自性之光明，還照寂滅淸淨之覺體。相卽性體也。
<lb ed="X" n="0482a20"/><lb ed="R016" n="0090a17"/>以此圓滿照徹無遺，則無明永斷，圓證法身，唯此
<lb ed="X" n="0482a21"/><lb ed="R016" n="0090a18"/>一法而<anchor xml:id="nkr_note_add_0482a2101" n="0482a2101"/><anchor xml:id="beg0482a2101" n="0482a2101"/>已<anchor xml:id="end0482a2101"/>。故曰皆依圓照淸淨覺相，永斷無明，方
<lb ed="X" n="0482a22"/><lb ed="R016" n="0090b01"/>成佛道也。然圓照卽一心三觀之智，淸淨覺相卽
<lb ed="X" n="0482a23"/><lb ed="R016" n="0090b02"/>一心三諦之體，全經但發明此一句而<anchor xml:id="nkr_note_add_0482a2301" n="0482a2301"/><anchor xml:id="beg0482a2301" n="0482a2301"/>已<anchor xml:id="end0482a2301"/>。</p><p xml:id="pX10p0482a2317" cb:place="inline">問曰：
<lb ed="X" n="0482a24"/><lb ed="R016" n="0090b03"/>此云有大陀羅尼門名爲圓覺流出一切云云等，
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0482b" n="0482b"/>
<lb ed="X" n="0482b01"/><lb ed="R016" n="0090b04"/>與首楞嚴云有三摩提名大佛頂首楞嚴王等，語
<lb ed="X" n="0482b02"/><lb ed="R016" n="0090b05"/>勢似同，義有何別？</p><p xml:id="pX10p0482b0208" cb:place="inline">答曰：語雖似同，義有小別。以此
<lb ed="X" n="0482b03"/><lb ed="R016" n="0090b06"/>經直指覺體爲因地心，彼經以首楞嚴大定爲成
<lb ed="X" n="0482b04"/><lb ed="R016" n="0090b07"/>佛初心之方便，此體彼用爲不同耳。然所同者，彼
<lb ed="X" n="0482b05"/><lb ed="R016" n="0090b08"/>經先以不生滅心爲本脩因，依之建立首楞嚴大
<lb ed="X" n="0482b06"/><lb ed="R016" n="0090b09"/>定。然不生滅心卽此覺體，彼首嚴定卽此圓照淸
<lb ed="X" n="0482b07"/><lb ed="R016" n="0090b10"/>淨覺相，以此圓照卽彼大定，此中覺相卽彼不生
<lb ed="X" n="0482b08"/><lb ed="R016" n="0090b11"/>滅心，攝用歸體究竟無二，故皆爲成佛之本。</p><p xml:id="pX10p0482b0818" cb:place="inline">問
<lb ed="X" n="0482b09"/><lb ed="R016" n="0090b12"/>曰：佛言圓覺陀羅尼門爲如來本起之因地，又曰
<lb ed="X" n="0482b10"/><lb ed="R016" n="0090b13"/>淸淨眞如則爲衆生不迷之佛性，又曰皆依圓照
<lb ed="X" n="0482b11"/><lb ed="R016" n="0090b14"/>淸淨覺相，則本無無明可斷也。忽曰永斷無明方
<lb ed="X" n="0482b12"/><lb ed="R016" n="0090b15"/>成佛道，則義不相蒙，敢問其旨。</p><p xml:id="pX10p0482b1213" cb:place="inline">答曰：此義幽深，
<lb ed="X" n="0482b13"/><lb ed="R016" n="0090b16"/>非麤心可擬，請試言之。然圓覺妙心，乃諸佛衆生
<lb ed="X" n="0482b14"/><lb ed="R016" n="0090b17"/>平等無二之法身也。以法身流轉五道，名曰衆生。
<lb ed="X" n="0482b15"/><lb ed="R016" n="0090b18"/>然淸淨眞如，乃諸佛之法身，衆生之佛性。良由最
<lb ed="X" n="0482b16"/><lb ed="R016" n="0091a01"/>初一念，無明不覺，迷此法身，而成五蘊幻妄之身
<lb ed="X" n="0482b17"/><lb ed="R016" n="0091a02"/>心，則本有圓覺，而爲不迷之佛性。以煩惱不能染，
<lb ed="X" n="0482b18"/><lb ed="R016" n="0091a03"/>故曰淸淨。本來不妄不變，故曰眞如。故淸淨眞如
<lb ed="X" n="0482b19"/><lb ed="R016" n="0091a04"/>一語，直指衆生迷中之佛性也。以諸佛因地，同是
<lb ed="X" n="0482b20"/><lb ed="R016" n="0091a05"/>衆生，但能依本覺之佛性，發起始覺之智，斷盡無
<lb ed="X" n="0482b21"/><lb ed="R016" n="0091a06"/>明，始本合一，名得菩提。還證寂滅一心，故曰涅槃。
<lb ed="X" n="0482b22"/><lb ed="R016" n="0091a07"/>是則諸佛菩提涅槃之果德，皆從迷返悟，脩而後
<lb ed="X" n="0482b23"/><lb ed="R016" n="0091a08"/>得。故曰永斷無明，方成佛道。然脩斷之方，皆依圓
<lb ed="X" n="0482b24"/><lb ed="R016" n="0091a09"/>覺自性之智光，還照寂滅淸淨之心體，故曰圓照。
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0482c" n="0482c"/>
<lb ed="X" n="0482c01"/><lb ed="R016" n="0091a10"/>淸淨覺相，以自性光明一照，則無明頓破，故曰永
<lb ed="X" n="0482c02"/><lb ed="R016" n="0091a11"/>斷。此實成佛之祕訣，頓悟頓證之妙門，爲如來因
<lb ed="X" n="0482c03"/><lb ed="R016" n="0091a12"/>地之法行。此經直指一心圓頓之旨，故首揭於此，
<lb ed="X" n="0482c04"/><lb ed="R016" n="0091a13"/>爲一經之宗趣。語義幽深，非淺識可了，故特發之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0482c05"/><lb ed="R016" n="0091a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0482c0501">云何無明？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0482c06"/><lb ed="R016" n="0091a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0482c0601">此徵釋無明之體，將顯圓照之功也。此徵下釋。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0482c07"/><lb ed="R016" n="0091a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0482c0701">善男子！一切衆生從無始來種種顚倒，猶如迷人四
<lb ed="X" n="0482c08"/><lb ed="R016" n="0091a17"/>方易處，妄認四大爲自身相、六塵緣影爲自心相，譬
<lb ed="X" n="0482c09"/><lb ed="R016" n="0091a18"/>彼病目見空中華及第二月。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0482c10"/><lb ed="R016" n="0091b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0482c1001">此釋無明之元也。謂衆生本有法身，元無生死，今
<lb ed="X" n="0482c11"/><lb ed="R016" n="0091b02"/>因最初一念不覺之無明，迷本來之佛性，起貪嗔
<lb ed="X" n="0482c12"/><lb ed="R016" n="0091b03"/>痴，造種種業，妄取六趣之生死，故云種種顚倒。雖
<lb ed="X" n="0482c13"/><lb ed="R016" n="0091b04"/>在往來生死之中，而法身湛然不動，故如人迷方，
<lb ed="X" n="0482c14"/><lb ed="R016" n="0091b05"/>而方實不轉也。所以迷者，以背法身，但認四大假
<lb ed="X" n="0482c15"/><lb ed="R016" n="0091b06"/>合之幻身爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0482c1501" n="0482c1501"/><anchor xml:id="beg0482c1501" n="0482c1501"/>己<anchor xml:id="end0482c1501"/>身，妄認攀緣六塵影子，妄想緣慮
<lb ed="X" n="0482c16"/><lb ed="R016" n="0091b07"/>之心爲眞心，譬如病目見空中華及第二月。病目
<lb ed="X" n="0482c17"/><lb ed="R016" n="0091b08"/>喩無明，空華喩妄身，二月喩妄心，認妄失眞，故云
<lb ed="X" n="0482c18"/><lb ed="R016" n="0091b09"/>顚倒。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0482c19"/><lb ed="R016" n="0091b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0482c1901">善男子，空實無華，病者妄執。由妄執故，非唯惑此虗
<lb ed="X" n="0482c20"/><lb ed="R016" n="0091b11"/>空自性，亦復迷彼實華生處。由此妄有輪轉生死，故
<lb ed="X" n="0482c21"/><lb ed="R016" n="0091b12"/>名無明。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0482c22"/><lb ed="R016" n="0091b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0482c2201">此喩示無明之體也。謂法身本無身心之相，如空
<lb ed="X" n="0482c23"/><lb ed="R016" n="0091b14"/>本無華。今妄認四大爲身，如執空華爲實有。由妄
<lb ed="X" n="0482c24"/><lb ed="R016" n="0091b15"/>執故，不唯迷本法身，故云惑此虗空自性。亦復不
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0483a" n="0483a"/>
<lb ed="X" n="0483a01"/><lb ed="R016" n="0091b16"/>知妄身從無明有，故云迷彼實華生處。由此顚倒，
<lb ed="X" n="0483a02"/><lb ed="R016" n="0091b17"/>故有輪轉生死。此乃無明之體也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483a03"/><lb ed="R016" n="0091b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0483a0301">善男子！此無明者非實有體，如夢中人夢時非無，及
<lb ed="X" n="0483a04"/><lb ed="R016" n="0092a01"/>至於醒了無所得。如衆空華滅於虗空，不可說言有
<lb ed="X" n="0483a05"/><lb ed="R016" n="0092a02"/>定滅處。何以故？無生處故。一切衆生於無生中妄見
<lb ed="X" n="0483a06"/><lb ed="R016" n="0092a03"/>生滅，是故說名輪轉生死。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483a07"/><lb ed="R016" n="0092a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0483a0701">此釋無明體空，以明生死本來不有也。以生死乃
<lb ed="X" n="0483a08"/><lb ed="R016" n="0092a05"/>迷中之顚倒，如夢中事，覺後卽空。以生本無生故，
<lb ed="X" n="0483a09"/><lb ed="R016" n="0092a06"/>滅亦無滅故，如空華無定滅處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483a10"/><lb ed="R016" n="0092a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0483a1001">善男子！如來因地脩圓覺者，知是空華卽無輪轉，亦
<lb ed="X" n="0483a11"/><lb ed="R016" n="0092a08"/>無身心受彼生死，非作故無，本性無故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483a12"/><lb ed="R016" n="0092a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0483a1201">此的示頓悟妙門，以顯圓照之功。唯一，知字也。謂
<lb ed="X" n="0483a13"/><lb ed="R016" n="0092a10"/>諸佛因地脩行，唯以圓覺自性光明，圓照自心寂
<lb ed="X" n="0483a14"/><lb ed="R016" n="0092a11"/>滅之體。一念了知身心世界，如空中華，本來不有，
<lb ed="X" n="0483a15"/><lb ed="R016" n="0092a12"/>則生死當下頓斷。以身心本空，故無可受生死者。
<lb ed="X" n="0483a16"/><lb ed="R016" n="0092a13"/>此非造作而後無，特以本來自性元無故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483a17"/><lb ed="R016" n="0092a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0483a1701">彼知覺者猶如虗空，知虗空者卽空華相，亦不可說
<lb ed="X" n="0483a18"/><lb ed="R016" n="0092a15"/>無知覺性有無俱遣，是則名爲淨覺隨順。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483a19"/><lb ed="R016" n="0092a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0483a1901">此拂能所對待之跡，以顯圓照平等寂滅究竟一
<lb ed="X" n="0483a20"/><lb ed="R016" n="0092a17"/>心淨覺之智也。云彼知覺者，乃指上知是空華之
<lb ed="X" n="0483a21"/><lb ed="R016" n="0092a18"/>知，卽所謂圓照，乃自性本有之智光。爲能照之智
<lb ed="X" n="0483a22"/><lb ed="R016" n="0092b01"/>者字，指所照之境，卽淸淨之覺相。如虗空，乃喩所
<lb ed="X" n="0483a23"/><lb ed="R016" n="0092b02"/>照之覺體。所謂淸淨法身猶若虗空，謂此覺體雖
<lb ed="X" n="0483a24"/><lb ed="R016" n="0092b03"/>是本有，向被無明障蔽，從來不覺。今仗智光一照，
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0483b" n="0483b"/>
<lb ed="X" n="0483b01"/><lb ed="R016" n="0092b04"/>則無明頓破，本體當下現前，則歷劫生死一時頓
<lb ed="X" n="0483b02"/><lb ed="R016" n="0092b05"/>斷。是所謂知是空華，卽無輪轉。此特顯智照有功
<lb ed="X" n="0483b03"/><lb ed="R016" n="0092b06"/>也。知虗空者，此者字，乃指上能照之智。意謂初以
<lb ed="X" n="0483b04"/><lb ed="R016" n="0092b07"/>智照惑，惑滅則智亦不存。然所照旣寂，若存能照
<lb ed="X" n="0483b05"/><lb ed="R016" n="0092b08"/>之知，猶是無明，故須遣之。故云知虗空者，卽空華
<lb ed="X" n="0483b06"/><lb ed="R016" n="0092b09"/>相。此則能所雙忘，寂照不二。到此唯有如智照體
<lb ed="X" n="0483b07"/><lb ed="R016" n="0092b10"/>獨立，故云亦不可說無知覺性。直至心境兩忘，能
<lb ed="X" n="0483b08"/><lb ed="R016" n="0092b11"/>所俱泯，故云有無俱遣。如此乃合寂滅一心，故云
<lb ed="X" n="0483b09"/><lb ed="R016" n="0092b12"/>是則名爲淨覺隨順。此文倒，應云隨順淨覺，卽前
<lb ed="X" n="0483b10"/><lb ed="R016" n="0092b13"/>云隨順不二也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483b11"/><lb ed="R016" n="0092b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0483b1101">何以故？虗空性故，常不動故，如來藏中無起滅故，無
<lb ed="X" n="0483b12"/><lb ed="R016" n="0092b15"/>知見故，如法界性究竟圓滿遍十方故，是則名爲因
<lb ed="X" n="0483b13"/><lb ed="R016" n="0092b16"/>地法行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483b14"/><lb ed="R016" n="0092b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0483b1401">此徵釋所照寂滅心體，重顯絕待眞心，以示淸淨
<lb ed="X" n="0483b15"/><lb ed="R016" n="0092b18"/>覺相也。何故要重重遣拂能所耶？以寂滅心體，本
<lb ed="X" n="0483b16"/><lb ed="R016" n="0093a01"/>來如虗空性，常住不動，此顯空也。謂今雖有身心
<lb ed="X" n="0483b17"/><lb ed="R016" n="0093a02"/>生死，本來如空中華，以如來藏中無起滅故，不容
<lb ed="X" n="0483b18"/><lb ed="R016" n="0093a03"/>有知見故，此顯假也。如者，稱也，謂稱法界性，究竟
<lb ed="X" n="0483b19"/><lb ed="R016" n="0093a04"/>圓滿，周遍十方故，此顯中也。此實妙覺，明心之實
<lb ed="X" n="0483b20"/><lb ed="R016" n="0093a05"/>際，如來因地，唯此而<anchor xml:id="nkr_note_add_0483b2001" n="0483b2001"/><anchor xml:id="beg0483b2001" n="0483b2001"/>已<anchor xml:id="end0483b2001"/>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483b21"/><lb ed="R016" n="0093a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0483b2101">菩薩因此於大乘中發淸淨心，末世衆生依此脩行
<lb ed="X" n="0483b22"/><lb ed="R016" n="0093a07"/>不墮邪見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483b23"/><lb ed="R016" n="0093a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0483b2301">菩薩發心，當因此而發，則爲眞因；衆生依此而脩，
<lb ed="X" n="0483b24"/><lb ed="R016" n="0093a09"/>則爲正行，故不墮邪見。此結問答意也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0483c" n="0483c"/>
<lb ed="X" n="0483c01"/><lb ed="R016" n="0093a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0483c0101">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p>
<lb ed="X" n="0483c02"/><lb ed="R016" n="0093a11"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0483c0201"><l>文殊汝當知，</l><l>一切諸如來，</l><l>從於本因地，</l>
<lb ed="X" n="0483c03"/><lb ed="R016" n="0093a12"/><l>皆以智慧覺，</l><l>了達於無明。</l><l>知彼如空華，</l>
<lb ed="X" n="0483c04"/><lb ed="R016" n="0093a13"/><l>卽能免流轉。</l><l>又如夢中人，</l><l>醒時不可得。</l>
<lb ed="X" n="0483c05"/><lb ed="R016" n="0093a14"/><l>覺者如虗空，</l><l>平等不動轉，</l><l>覺徧十方界。</l>
<lb ed="X" n="0483c06"/><lb ed="R016" n="0093a15"/><l>卽得成佛道。</l><l>衆幻滅無處，</l><l>成道亦無得，</l>
<lb ed="X" n="0483c07"/><lb ed="R016" n="0093a16"/><l>本性圓滿故，</l><l>菩薩於此中，</l><l>能發菩提心。</l>
<lb ed="X" n="0483c08"/><lb ed="R016" n="0093a17"/><l>末世諸衆生，</l><l>脩此免邪見。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0483c09"/><lb ed="R016" n="0093a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0483c0901">偈頌對之，則有無廣略可知。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483c10"/><lb ed="R016" n="0093b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普賢章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0483c1001">於是普賢菩薩在大衆中卽從座起，頂禮佛足，右繞
<lb ed="X" n="0483c11"/><lb ed="R016" n="0093b02"/>三帀，長跪叉手而白佛言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483c12"/><lb ed="R016" n="0093b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0483c1201">請法威儀</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483c13"/><lb ed="R016" n="0093b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0483c1301">大悲世尊！願爲此會諸菩薩衆，及爲末世一切衆生
<lb ed="X" n="0483c14"/><lb ed="R016" n="0093b05"/>脩大乘者，聞此圓覺淸淨境界，云何脩行？世尊！若彼
<lb ed="X" n="0483c15"/><lb ed="R016" n="0093b06"/>衆生知如幻者，身心亦幻，云何以幻還脩於幻？若諸
<lb ed="X" n="0483c16"/><lb ed="R016" n="0093b07"/>幻性一切盡滅，則無有心，誰爲脩行？云何復說脩行
<lb ed="X" n="0483c17"/><lb ed="R016" n="0093b08"/>如幻？若諸衆生本不脩行，於生死中常居幻化，曾不
<lb ed="X" n="0483c18"/><lb ed="R016" n="0093b09"/>了知如幻境界，令妄想心云何解脫？願爲末世一切
<lb ed="X" n="0483c19"/><lb ed="R016" n="0093b10"/>衆生，作何方便漸次脩習，令諸衆生永離諸幻？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0483c20"/><lb ed="R016" n="0093b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0483c2001">此普賢大士聞前開示，躡跡起疑，故特啓請脩行
<lb ed="X" n="0483c21"/><lb ed="R016" n="0093b12"/>方便也。由前佛說知是空華卽無輪轉，亦無身心
<lb ed="X" n="0483c22"/><lb ed="R016" n="0093b13"/>受彼生死，此乃一念頓悟，當下頓了生死，則不假
<lb ed="X" n="0483c23"/><lb ed="R016" n="0093b14"/>脩行，更無方便，此則太有徑庭，非上上根人不能
<lb ed="X" n="0483c24"/><lb ed="R016" n="0093b15"/>領悟。奈何末世衆生，上上根者少，若不假脩行，必
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0484a" n="0484a"/>
<lb ed="X" n="0484a01"/><lb ed="R016" n="0093b16"/>難悟入，若不假方便，不能造脩，故此首問脩行以
<lb ed="X" n="0484a02"/><lb ed="R016" n="0093b17"/>求方便漸次之法也。若謂知是空華卽無輪轉，然
<lb ed="X" n="0484a03"/><lb ed="R016" n="0093b18"/>空華卽幻妄也，若縱有衆生能知身心如幻者，若
<lb ed="X" n="0484a04"/><lb ed="R016" n="0094a01"/>所知是幻，則此能知之身心亦是幻矣，云何以幻
<lb ed="X" n="0484a05"/><lb ed="R016" n="0094a02"/>還脩於幻耶？此一疑也。若所知之幻旣滅，則能知
<lb ed="X" n="0484a06"/><lb ed="R016" n="0094a03"/>之幻亦滅矣，如此能所皆滅，則無有心矣，又誰爲
<lb ed="X" n="0484a07"/><lb ed="R016" n="0094a04"/>脩行之人耶？云何復說脩行如幻？此二疑也。若諸
<lb ed="X" n="0484a08"/><lb ed="R016" n="0094a05"/>衆生本不假脩行，如此則於生死中常居幻化，曾
<lb ed="X" n="0484a09"/><lb ed="R016" n="0094a06"/>不了知如幻境界，是則令妄想心云何解脫耶？此
<lb ed="X" n="0484a10"/><lb ed="R016" n="0094a07"/>三疑也。因此請問如來，願說脩行之方便，當令衆
<lb ed="X" n="0484a11"/><lb ed="R016" n="0094a08"/>生永離諸幻也。故向下世尊答以衆生幻心還依
<lb ed="X" n="0484a12"/><lb ed="R016" n="0094a09"/>幻滅，不妨以幻脩幻爲一答；諸幻滅盡，覺心不動，
<lb ed="X" n="0484a13"/><lb ed="R016" n="0094a10"/>不入斷滅爲二答；知幻卽離，亦無方便，離幻卽覺，
<lb ed="X" n="0484a14"/><lb ed="R016" n="0094a11"/>亦無漸次爲三答。然通釋成前章頓悟頓脩之意。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484a15"/><lb ed="R016" n="0094a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484a1501">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0484a1501" n="0484a1501"/><anchor xml:id="beg0484a1501" n="0484a1501"/>已<anchor xml:id="end0484a1501"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484a16"/><lb ed="R016" n="0094a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484a1601">此叙求法之懇誠也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484a17"/><lb ed="R016" n="0094a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484a1701">爾時，世尊吿普賢菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝等乃
<lb ed="X" n="0484a18"/><lb ed="R016" n="0094a15"/>能爲諸菩薩及末世衆生，脩習菩薩如幻三昧，方便
<lb ed="X" n="0484a19"/><lb ed="R016" n="0094a16"/>漸次令諸衆生得離諸幻。汝今諦聽，當爲汝說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484a20"/><lb ed="R016" n="0094a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484a2001">此讚善問誡，聽許說也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484a21"/><lb ed="R016" n="0094a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484a2101">時，普賢菩薩奉敎歡喜，及諸大衆默然而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484a22"/><lb ed="R016" n="0094b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484a2201">此欣承法音，冥心佇聽也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484a23"/><lb ed="R016" n="0094b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484a2301">善男子！一切衆生種種幻化，皆生如來圓覺妙心。猶
<lb ed="X" n="0484a24"/><lb ed="R016" n="0094b03"/>如空華從空而有，幻華雖滅，空性不壞。衆生幻心還
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0484b" n="0484b"/>
<lb ed="X" n="0484b01"/><lb ed="R016" n="0094b04"/>依幻滅，諸幻盡滅，覺心不動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484b02"/><lb ed="R016" n="0094b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484b0201">此答諸幻滅盡，不入斷滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484b03"/><lb ed="R016" n="0094b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484b0301">依幻說覺亦名爲幻，若說有覺猶未離幻，說無覺者
<lb ed="X" n="0484b04"/><lb ed="R016" n="0094b07"/>亦復如是，是故幻滅名爲不動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484b05"/><lb ed="R016" n="0094b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484b0501">此答以幻脩幻，以釋成不入斷滅之意也。謂以覺
<lb ed="X" n="0484b06"/><lb ed="R016" n="0094b09"/>覺幻，覺亦是幻，故云依幻說覺，亦名爲幻。若說幻
<lb ed="X" n="0484b07"/><lb ed="R016" n="0094b10"/>滅而覺存者，此亦是幻，故云若說有覺，猶未離幻。
<lb ed="X" n="0484b08"/><lb ed="R016" n="0094b11"/>若更起一見，說幻滅而覺亦無者，亦復是幻。何也？
<lb ed="X" n="0484b09"/><lb ed="R016" n="0094b12"/>以未達究竟實際故也。直須有無俱遣，照體獨立，
<lb ed="X" n="0484b10"/><lb ed="R016" n="0094b13"/>故云幻滅名爲不動。以種種幻化，皆生圓覺妙心，
<lb ed="X" n="0484b11"/><lb ed="R016" n="0094b14"/>故諸幻滅盡，覺心不動也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484b12"/><lb ed="R016" n="0094b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484b1201">善男子！一切菩薩及末世衆生，應當遠離一切幻化
<lb ed="X" n="0484b13"/><lb ed="R016" n="0094b16"/>虗妄境界。由堅執持遠離心故，心如幻者亦復遠離。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484b14"/><lb ed="R016" n="0094b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484b1401">此示離幻方便，以答永離諸幻之請，以遣離幻之
<lb ed="X" n="0484b15"/><lb ed="R016" n="0094b18"/>心也。謂知是幻，方起能離之心。諸幻旣滅，若堅執
<lb ed="X" n="0484b16"/><lb ed="R016" n="0095a01"/>有能離之心，此心亦如幻者，故應亦復遠離。此遣
<lb ed="X" n="0484b17"/><lb ed="R016" n="0095a02"/>第一重能離之心也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484b18"/><lb ed="R016" n="0095a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484b1801">遠離爲幻，亦復遠離。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484b19"/><lb ed="R016" n="0095a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484b1901">此遣第二重離心之離也。謂初以知離幻，幻滅則
<lb ed="X" n="0484b20"/><lb ed="R016" n="0095a05"/>遣能知之心，若能知<anchor xml:id="nkr_note_add_0484b2001" n="0484b2001"/><anchor xml:id="beg0484b2001" n="0484b2001"/>已<anchor xml:id="end0484b2001"/>泯，則此離亦如幻，故云遠
<lb ed="X" n="0484b21"/><lb ed="R016" n="0095a06"/>離爲幻，亦復遠離。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484b22"/><lb ed="R016" n="0095a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484b2201">離遠離幻，亦復遠離。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484b23"/><lb ed="R016" n="0095a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484b2301">此遣第三重離上遠離之離，所謂遣遣也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484b24"/><lb ed="R016" n="0095a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484b2401">得無所離，卽除諸幻。譬如鑽火，兩木相因，火出木盡，
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0484c" n="0484c"/>
<lb ed="X" n="0484c01"/><lb ed="R016" n="0095a10"/><g ref="#CB01926">灰</g>飛烟滅。以幻脩幻，亦復如是，諸幻滅盡，不入斷滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484c02"/><lb ed="R016" n="0095a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484c0201">此言遣之又遣，以至無遣，故云得無所離，卽除諸
<lb ed="X" n="0484c03"/><lb ed="R016" n="0095a12"/>幻也。鑽火，喩諸幻智。<g ref="#CB01926">灰</g>飛烟滅，以喩遣遣。唯有地
<lb ed="X" n="0484c04"/><lb ed="R016" n="0095a13"/>存，故喩不入斷滅。此總結答問意也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484c05"/><lb ed="R016" n="0095a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484c0501">善男子！知幻卽離，不作方便；離幻卽覺，亦無漸次。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484c06"/><lb ed="R016" n="0095a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484c0601">此結示頓悟頓證，以顯究竟一心之旨也。</p>
<lb ed="X" n="0484c07"/><lb ed="R016" n="0095a16"/><p xml:id="pX10p0484c0701">問曰：上答以幻脩幻、遣之又遣，皆是方便漸次之
<lb ed="X" n="0484c08"/><lb ed="R016" n="0095a17"/>意。今結示云不作方便亦無漸次，豈佛自語相違
<lb ed="X" n="0484c09"/><lb ed="R016" n="0095a18"/>耶？</p><p xml:id="pX10p0484c0902" cb:place="inline">答曰：此義幽玄，誠難體會。上云種種幻化，皆
<lb ed="X" n="0484c10"/><lb ed="R016" n="0095b01"/>生如來圓覺妙心。雖云重重遣拂，所遣拂者，總是
<lb ed="X" n="0484c11"/><lb ed="R016" n="0095b02"/>一幻。謂此妙覺心中，凡有起心動念，絲毫見處未
<lb ed="X" n="0484c12"/><lb ed="R016" n="0095b03"/>忘，通皆是幻。若知到底是幻，則一切諸幻自離。但
<lb ed="X" n="0484c13"/><lb ed="R016" n="0095b04"/>知而<anchor xml:id="nkr_note_add_0484c1301" n="0484c1301"/><anchor xml:id="beg0484c1301" n="0484c1301"/>已<anchor xml:id="end0484c1301"/>，又何別作方便？若但存執著之心，卽是知
<lb ed="X" n="0484c14"/><lb ed="R016" n="0095b05"/>見未忘，便名微細法執。了達一切皆幻，則當下消
<lb ed="X" n="0484c15"/><lb ed="R016" n="0095b06"/>亡，全體自現。故云知幻卽離，離幻卽覺。正如香象
<lb ed="X" n="0484c16"/><lb ed="R016" n="0095b07"/>渡河，一踏到底。所謂不作方便，亦無漸次也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484c17"/><lb ed="R016" n="0095b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484c1701">一切菩薩及末世衆生依此脩行，如是乃能永離諸
<lb ed="X" n="0484c18"/><lb ed="R016" n="0095b09"/>幻。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484c19"/><lb ed="R016" n="0095b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484c1901">此結酬問意也。謂必要如是重重遣拂，乃能永離
<lb ed="X" n="0484c20"/><lb ed="R016" n="0095b11"/>諸幻也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0484c21"/><lb ed="R016" n="0095b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484c2101">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p>
<lb ed="X" n="0484c22"/><lb ed="R016" n="0095b13"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0484c2201"><l>普賢汝當知，</l><l>一切諸衆生，</l><l>無始幻無明，</l>
<lb ed="X" n="0484c23"/><lb ed="R016" n="0095b14"/><l>皆從諸如來，</l><l>圓覺心建立，</l><l>猶如虗空華。</l>
<lb ed="X" n="0484c24"/><lb ed="R016" n="0095b15"/><l>依空而有相，</l><l>空華若復滅，</l><l>虗空本不動。</l>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0485a" n="0485a"/>
<lb ed="X" n="0485a01"/><lb ed="R016" n="0095b16"/><l>幻從諸覺生，</l><l>幻滅覺圓滿，</l><l>覺心不動故。</l>
<lb ed="X" n="0485a02"/><lb ed="R016" n="0095b17"/><l>若彼諸菩薩，</l><l>及末世衆生，</l><l>常應遠離幻，</l>
<lb ed="X" n="0485a03"/><lb ed="R016" n="0095b18"/><l>諸幻悉皆離，</l><l>如木中生火，</l><l>木盡火還滅。</l>
<lb ed="X" n="0485a04"/><lb ed="R016" n="0096a01"/><l>覺則無漸次，</l><l>方便亦如是。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0485a05"/><lb ed="R016" n="0096a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485a0501">長行但云種種幻化生於覺心，不知何者是幻化？
<lb ed="X" n="0485a06"/><lb ed="R016" n="0096a03"/>故頌中補無明二字，謂種種幻化皆無明也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485a07"/><lb ed="R016" n="0096a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普眼章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485a0701">於是普眼菩薩在大衆中卽從座起，頂禮佛足，右繞
<lb ed="X" n="0485a08"/><lb ed="R016" n="0096a05"/>三帀，長跪叉手而白佛言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485a09"/><lb ed="R016" n="0096a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485a0901">請法威儀</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485a10"/><lb ed="R016" n="0096a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485a1001">大悲世尊！願爲此會諸菩薩衆，及爲末世一切衆生，
<lb ed="X" n="0485a11"/><lb ed="R016" n="0096a08"/>演說菩薩脩行漸次。云何思惟？云何住持？衆生未悟，
<lb ed="X" n="0485a12"/><lb ed="R016" n="0096a09"/>作何方便普令開悟？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485a13"/><lb ed="R016" n="0096a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485a1301">此普眼請開漸次之行，以釋圓照淸淨覺相之義
<lb ed="X" n="0485a14"/><lb ed="R016" n="0096a11"/>也。由前文殊章直云：知是空華，卽無輪轉，亦無身
<lb ed="X" n="0485a15"/><lb ed="R016" n="0096a12"/>心，受彼生死。普賢章云：知幻卽離，不作方便，離幻
<lb ed="X" n="0485a16"/><lb ed="R016" n="0096a13"/>卽覺，亦無漸次。此乃頓悟一心，當下頓證，不涉途
<lb ed="X" n="0485a17"/><lb ed="R016" n="0096a14"/>程，不假脩行，但一知字而<anchor xml:id="nkr_note_add_0485a1701" n="0485a1701"/><anchor xml:id="beg0485a1701" n="0485a1701"/>已<anchor xml:id="end0485a1701"/>。此是上上根人，方能
<lb ed="X" n="0485a18"/><lb ed="R016" n="0096a15"/>了悟。奈末世衆生，上上根少，中下者多，若不脩行，
<lb ed="X" n="0485a19"/><lb ed="R016" n="0096a16"/>則長在生死。若脩行無正方便，則無門可入，若無
<lb ed="X" n="0485a20"/><lb ed="R016" n="0096a17"/>漸次，亦難頓悟。故問思惟，乃初心止觀下手工夫，
<lb ed="X" n="0485a21"/><lb ed="R016" n="0096a18"/>住持乃安心之法則，總是開悟之方便也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485a22"/><lb ed="R016" n="0096b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485a2201">世尊！若彼衆生無正方便及正思惟，聞佛如來說此
<lb ed="X" n="0485a23"/><lb ed="R016" n="0096b02"/>三昧，心生迷悶，卽於圓覺不能悟入。願興慈悲，爲我
<lb ed="X" n="0485a24"/><lb ed="R016" n="0096b03"/>等輩及末世衆生假說方便。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0485b" n="0485b"/>
<lb ed="X" n="0485b01"/><lb ed="R016" n="0096b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485b0101">此重請必要方便思惟者，以初心必假正方便入
<lb ed="X" n="0485b02"/><lb ed="R016" n="0096b05"/>門，然後乃可得正思惟，且以方便爲急，故結請方
<lb ed="X" n="0485b03"/><lb ed="R016" n="0096b06"/>便也。假說者，於無方便中設方便，故爲假說耳。按
<lb ed="X" n="0485b04"/><lb ed="R016" n="0096b07"/>後答文，初依奢摩他持戒宴坐乃正方便，恒作是
<lb ed="X" n="0485b05"/><lb ed="R016" n="0096b08"/>念止觀雙運乃正思惟，非幻不滅乃安住，垢相永
<lb ed="X" n="0485b06"/><lb ed="R016" n="0096b09"/>滅十方淸淨乃開悟也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485b07"/><lb ed="R016" n="0096b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485b0701">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0485b0701" n="0485b0701"/><anchor xml:id="beg0485b0701" n="0485b0701"/>已<anchor xml:id="end0485b0701"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485b08"/><lb ed="R016" n="0096b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485b0801">三展<g ref="#CB05418">䖍</g>誠。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485b09"/><lb ed="R016" n="0096b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485b0901">爾時，世尊吿普眼菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝等乃
<lb ed="X" n="0485b10"/><lb ed="R016" n="0096b13"/>能爲諸菩薩及末世衆生，問於如來脩行漸次思惟
<lb ed="X" n="0485b11"/><lb ed="R016" n="0096b14"/>住持，乃至假說種種方便。汝今諦聽，當爲汝說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485b12"/><lb ed="R016" n="0096b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485b1201">讚許誡聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485b13"/><lb ed="R016" n="0096b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485b1301">時，普眼菩薩奉敎歡喜，及諸大衆默然而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485b14"/><lb ed="R016" n="0096b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485b1401">當機默佇。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485b15"/><lb ed="R016" n="0096b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485b1501">善男子！彼新學菩薩及末世衆生，欲求如來淨圓覺
<lb ed="X" n="0485b16"/><lb ed="R016" n="0097a01"/>心，應當正念遠離諸幻。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485b17"/><lb ed="R016" n="0097a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485b1701">此總答問意也。普眼雖問脩行漸次，思惟住持等，
<lb ed="X" n="0485b18"/><lb ed="R016" n="0097a03"/>然主意單問離幻初心方便，故佛答以脩行捷要，
<lb ed="X" n="0485b19"/><lb ed="R016" n="0097a04"/>只是以正念爲最初下手工夫，故云應當正念。然
<lb ed="X" n="0485b20"/><lb ed="R016" n="0097a05"/>正念者，無念也。故凡起心動念，在圓覺體中，皆爲
<lb ed="X" n="0485b21"/><lb ed="R016" n="0097a06"/>幻化。意在一念不生，則諸妄自滅，故云遠離諸幻。
<lb ed="X" n="0485b22"/><lb ed="R016" n="0097a07"/>以前云種種幻化，皆生如來圓覺妙心，故須離念，
<lb ed="X" n="0485b23"/><lb ed="R016" n="0097a08"/>乃得相應。論云：離念境界，唯證相應。故此以爲最
<lb ed="X" n="0485b24"/><lb ed="R016" n="0097a09"/>初方便也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0485c" n="0485c"/>
<lb ed="X" n="0485c01"/><lb ed="R016" n="0097a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485c0101">先依如來奢摩他行，堅持禁戒，安處徒衆，宴坐靜室。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485c02"/><lb ed="R016" n="0097a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485c0201">此示離念之方便也。梵語奢摩他，此云止也。然脩
<lb ed="X" n="0485c03"/><lb ed="R016" n="0097a12"/>行必以止爲首者，以衆生向認妄想攀緣之心，念
<lb ed="X" n="0485c04"/><lb ed="R016" n="0097a13"/>念生滅，無暫停時。今欲一但離念，豈可得耶？故先
<lb ed="X" n="0485c05"/><lb ed="R016" n="0097a14"/>脩止行，以爲最初工夫，爲入禪之方便也。所言止
<lb ed="X" n="0485c06"/><lb ed="R016" n="0097a15"/>者，按天台止有三止，謂體眞止、方便隨緣止、息二
<lb ed="X" n="0485c07"/><lb ed="R016" n="0097a16"/>邊分別止。以此三止爲前導，然後可入空假中之
<lb ed="X" n="0485c08"/><lb ed="R016" n="0097a17"/>三觀。今經之止，但是體眞止也。若脩此止，先將身
<lb ed="X" n="0485c09"/><lb ed="R016" n="0097a18"/>心內外一齊放下，放下又放下，放到無可放處，則
<lb ed="X" n="0485c10"/><lb ed="R016" n="0097b01"/>諸想歇滅，內外一空。卽此空處，便能體合眞心，妄
<lb ed="X" n="0485c11"/><lb ed="R016" n="0097b02"/>想不生，則念自離也。故以止爲正念。若正念現前，
<lb ed="X" n="0485c12"/><lb ed="R016" n="0097b03"/>則諸妄頓滅，故云遠離諸幻。此爲入禪之切要，學
<lb ed="X" n="0485c13"/><lb ed="R016" n="0097b04"/>者應知。堅持禁戒者，此正楞嚴三漸次先持四重，
<lb ed="X" n="0485c14"/><lb ed="R016" n="0097b05"/>皎如氷霜，故曰堅持。宴坐靜室者，以行人向在動
<lb ed="X" n="0485c15"/><lb ed="R016" n="0097b06"/>亂境中，非宴坐不能攝心。以此證之，旣不動作，則
<lb ed="X" n="0485c16"/><lb ed="R016" n="0097b07"/>單脩體眞止耳。然必安處徒衆者，非要多人，但取
<lb ed="X" n="0485c17"/><lb ed="R016" n="0097b08"/>同見同行爲依止決擇，使行易成耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485c18"/><lb ed="R016" n="0097b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485c1801">恒作是念：我今此身四大和合，所謂髮毛爪齒、皮肉
<lb ed="X" n="0485c19"/><lb ed="R016" n="0097b10"/>筋骨、髓腦垢色，皆歸於地；唾涕膿血、津液涎沫、痰淚
<lb ed="X" n="0485c20"/><lb ed="R016" n="0097b11"/>精氣、大小便利，皆歸於水；暖氣歸火；動轉歸風。四大
<lb ed="X" n="0485c21"/><lb ed="R016" n="0097b12"/>各離，今者妄身當在何處？卽知此身畢竟無體，和合
<lb ed="X" n="0485c22"/><lb ed="R016" n="0097b13"/>爲相，實同幻化，四緣假合，妄有六根。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0485c23"/><lb ed="R016" n="0097b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485c2301">此示入觀之方，以答漸次思惟之問，先示假觀也。
<lb ed="X" n="0485c24"/><lb ed="R016" n="0097b15"/>今普眼漸次方便思惟之問，蓋因文殊章云：妄認
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0486a" n="0486a"/>
<lb ed="X" n="0486a01"/><lb ed="R016" n="0097b16"/>四大爲自身相，六塵緣影爲自心相。且云：知是空
<lb ed="X" n="0486a02"/><lb ed="R016" n="0097b17"/>華，卽無輪轉。又云：知幻卽離，不作方便。是乃頓悟
<lb ed="X" n="0486a03"/><lb ed="R016" n="0097b18"/>頓證，第恐中下根人不能頓入，故有此請。世尊先
<lb ed="X" n="0486a04"/><lb ed="R016" n="0098a01"/>示脩止，爲前方便，今示入觀，正答思惟之問。先示
<lb ed="X" n="0486a05"/><lb ed="R016" n="0098a02"/>假觀之方，初敎觀身，次第分析，然後觀心，此示漸
<lb ed="X" n="0486a06"/><lb ed="R016" n="0098a03"/>次之方也。然觀亦有三，謂空、假、中。今依楞嚴如幻
<lb ed="X" n="0486a07"/><lb ed="R016" n="0098a04"/>三摩提，乃示先從假入空，次從空假入中，正顯脩
<lb ed="X" n="0486a08"/><lb ed="R016" n="0098a05"/>心之漸次。此先觀身如幻，故爲假觀。三觀圓具一
<lb ed="X" n="0486a09"/><lb ed="R016" n="0098a06"/>心，總釋前知幻卽離一知字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486a10"/><lb ed="R016" n="0098a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0486a1001">六根四大，中外合成，妄有緣氣，於中積聚，似有緣相，
<lb ed="X" n="0486a11"/><lb ed="R016" n="0098a08"/>假名爲心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486a12"/><lb ed="R016" n="0098a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0486a1201">此示觀心之方便也。六根爲內，四大爲外，卽所造
<lb ed="X" n="0486a13"/><lb ed="R016" n="0098a10"/>六塵，以根塵和合，識生其中，故云合成。妄有下，示
<lb ed="X" n="0486a14"/><lb ed="R016" n="0098a11"/>心假也。謂現前之心，乃妄想耳，非眞心也。何以知
<lb ed="X" n="0486a15"/><lb ed="R016" n="0098a12"/>之？以是六識攀緣前五塵，落謝影子，以緣氣聚積，
<lb ed="X" n="0486a16"/><lb ed="R016" n="0098a13"/>似有假相，乃是妄想影子，假名爲心。以衆生日用，
<lb ed="X" n="0486a17"/><lb ed="R016" n="0098a14"/>但認此假影爲心耳。今觀此心，離塵無體，苟不認
<lb ed="X" n="0486a18"/><lb ed="R016" n="0098a15"/>假爲眞，則妄想自消，卽妄想消處，不求眞而眞自
<lb ed="X" n="0486a19"/><lb ed="R016" n="0098a16"/>復，故爲假觀之方便也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486a20"/><lb ed="R016" n="0098a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0486a2001">善男子，此虗妄心若無六塵，則不能有四大分解無
<lb ed="X" n="0486a21"/><lb ed="R016" n="0098a18"/>塵可得，於中緣塵各歸散滅，畢竟無有緣心可見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486a22"/><lb ed="R016" n="0098b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0486a2201">此示假觀之成功也。前云妄認六塵緣影爲自心
<lb ed="X" n="0486a23"/><lb ed="R016" n="0098b02"/>相，若但知幻卽離，不能頓離，故敎先觀此身四大
<lb ed="X" n="0486a24"/><lb ed="R016" n="0098b03"/>是假，各歸散滅，內根旣無，則外亦無塵可對，根塵
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0486b" n="0486b"/>
<lb ed="X" n="0486b01"/><lb ed="R016" n="0098b04"/>旣消，則緣心亦滅，此心亦假也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486b02"/><lb ed="R016" n="0098b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0486b0201">善男子！彼之衆生幻身滅故，幻心亦滅；幻心滅故，幻
<lb ed="X" n="0486b03"/><lb ed="R016" n="0098b06"/>塵亦滅；幻塵滅故，幻滅亦滅；幻滅滅故，非幻不滅。譬
<lb ed="X" n="0486b04"/><lb ed="R016" n="0098b07"/>如磨鏡，垢盡明現。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486b05"/><lb ed="R016" n="0098b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0486b0501">此示從假入空觀也。謂以觀照根塵識三，俱<anchor xml:id="nkr_note_add_0486b0501" n="0486b0501"/><anchor xml:id="beg0486b0501" n="0486b0501"/>已<anchor xml:id="end0486b0501"/>消
<lb ed="X" n="0486b06"/><lb ed="R016" n="0098b09"/>滅。然所觀旣空，則能觀亦泯，故云幻滅亦滅。以前
<lb ed="X" n="0486b07"/><lb ed="R016" n="0098b10"/>云知虗空者，卽空華相，故觀照亦不立。此則能所
<lb ed="X" n="0486b08"/><lb ed="R016" n="0098b11"/>兩忘，對待斯絕，唯一圓明淸淨眞心，故云非幻不
<lb ed="X" n="0486b09"/><lb ed="R016" n="0098b12"/>滅，覺心不動。淸淨乃空之異名，故云空觀。鏡喩可
<lb ed="X" n="0486b10"/><lb ed="R016" n="0098b13"/>知。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486b11"/><lb ed="R016" n="0098b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0486b1101">善男子！當知身心皆爲幻垢，垢相永滅，十方淸淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486b12"/><lb ed="R016" n="0098b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0486b1201">此從空假以入中道也。初云皆依圓照淸淨覺相，
<lb ed="X" n="0486b13"/><lb ed="R016" n="0098b16"/>但是一心，故名中道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486b14"/><lb ed="R016" n="0098b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0486b1401">善男子，譬如淸淨摩尼寶珠，映於五色隨方各現，諸
<lb ed="X" n="0486b15"/><lb ed="R016" n="0098b18"/>愚痴者見彼摩尼實有五色。善男子，圓覺淨性現於
<lb ed="X" n="0486b16"/><lb ed="R016" n="0099a01"/>身心隨類各應，彼愚癡者說淨圓覺實有如是；身心
<lb ed="X" n="0486b17"/><lb ed="R016" n="0099a02"/>自相亦復如是，由此不能遠於幻化。是故我說身心
<lb ed="X" n="0486b18"/><lb ed="R016" n="0099a03"/>幻垢，對離幻垢說名菩薩；垢盡對除，卽無對垢及說
<lb ed="X" n="0486b19"/><lb ed="R016" n="0099a04"/>名者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486b20"/><lb ed="R016" n="0099a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0486b2001">此顯絕待眞心，以示圓照淸淨覺相之體也。摩尼
<lb ed="X" n="0486b21"/><lb ed="R016" n="0099a06"/>珠，喩圓照淨心。隨現五色，喩五蘊身心。舊註云：喩
<lb ed="X" n="0486b22"/><lb ed="R016" n="0099a07"/>五道。此指太寬。以經云身心自相，乃的指五蘊，而
<lb ed="X" n="0486b23"/><lb ed="R016" n="0099a08"/>隨類之言，意該五道。然正義的指五道衆生，總一
<lb ed="X" n="0486b24"/><lb ed="R016" n="0099a09"/>五蘊身心耳。謂妙圓覺心，本無五蘊，良由無明業
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0486c" n="0486c"/>
<lb ed="X" n="0486c01"/><lb ed="R016" n="0099a10"/>幻所作，全從妙心所現，故如摩尼隨現五色。衆生
<lb ed="X" n="0486c02"/><lb ed="R016" n="0099a11"/>不了眞心，但認五蘊幻相，故如痴人執珠體實有
<lb ed="X" n="0486c03"/><lb ed="R016" n="0099a12"/>五色也。以錯認五蘊爲我，以覆蔽眞體，故爲幻垢。
<lb ed="X" n="0486c04"/><lb ed="R016" n="0099a13"/>今以觀智照破五蘊皆空，故名菩薩。以對待未忘，
<lb ed="X" n="0486c05"/><lb ed="R016" n="0099a14"/>猶是無明，故眞體未顯。若對待一忘，能所雙絕，乃
<lb ed="X" n="0486c06"/><lb ed="R016" n="0099a15"/>顯絕待眞心耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486c07"/><lb ed="R016" n="0099a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0486c0701">善男子！此菩薩及末世衆生，證得諸幻滅影像故，爾
<lb ed="X" n="0486c08"/><lb ed="R016" n="0099a17"/>時便得無方淸淨無邊虗空，覺所顯發覺圓明故，顯
<lb ed="X" n="0486c09"/><lb ed="R016" n="0099a18"/>心淸淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486c10"/><lb ed="R016" n="0099b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0486c1001">此正顯圓照之相也。謂此妙圓心體，本自靈明廓
<lb ed="X" n="0486c11"/><lb ed="R016" n="0099b02"/>徹，廣大虗寂，名爲眞空。初因一念無明，障蔽妙明，
<lb ed="X" n="0486c12"/><lb ed="R016" n="0099b03"/>遂變眞空之體，而爲十方頑空。今無明旣破，則十
<lb ed="X" n="0486c13"/><lb ed="R016" n="0099b04"/>方虗空，悉皆消殞。故觀十方虗空，從覺心顯發。然
<lb ed="X" n="0486c14"/><lb ed="R016" n="0099b05"/>虗空旣消，則妙明體露，故云顯心淸淨。此心一淨，
<lb ed="X" n="0486c15"/><lb ed="R016" n="0099b06"/>則十法界無不淸淨矣。故下文歷明聖凡身心境
<lb ed="X" n="0486c16"/><lb ed="R016" n="0099b07"/>界，一一皆淸淨，卽前云淸淨覺相。然淸淨乃空之
<lb ed="X" n="0486c17"/><lb ed="R016" n="0099b08"/>異名。從此<anchor xml:id="nkr_note_add_0486c1701" n="0486c1701"/><anchor xml:id="beg0486c1701" n="0486c1701"/>已<anchor xml:id="end0486c1701"/>下，至平等不動，總示空觀義也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486c18"/><lb ed="R016" n="0099b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0486c1801">心淸淨故見塵淸淨，見淸淨故眼根淸淨，根淸淨故
<lb ed="X" n="0486c19"/><lb ed="R016" n="0099b10"/>眼識淸淨，識淸淨故聞塵淸淨，聞淸淨故耳根淸淨，
<lb ed="X" n="0486c20"/><lb ed="R016" n="0099b11"/>根淸淨故耳識淸淨，識淸淨故覺塵淸淨；如是乃至
<lb ed="X" n="0486c21"/><lb ed="R016" n="0099b12"/>鼻、舌、身、意亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0486c22"/><lb ed="R016" n="0099b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0486c2201">此顯妙覺心體圓照之相，以示空體也。此見塵，特
<lb ed="X" n="0486c23"/><lb ed="R016" n="0099b14"/>指無明妄見，乃八識之見分，圓映六門。此見卽是
<lb ed="X" n="0486c24"/><lb ed="R016" n="0099b15"/>塵，非色塵也。謂十法界迷悟心境，皆依妄見而有。
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0487a" n="0487a"/>
<lb ed="X" n="0487a01"/><lb ed="R016" n="0099b16"/>今無明一破，妙覺圓明，心境雙亡，能所斯絕，此見
<lb ed="X" n="0487a02"/><lb ed="R016" n="0099b17"/>亦泯，故十法界蕩然淸淨。由淸淨故，則一一周遍。
<lb ed="X" n="0487a03"/><lb ed="R016" n="0099b18"/>唯一妙明圓照法界，故下文一一歷言六凡四聖
<lb ed="X" n="0487a04"/><lb ed="R016" n="0100a01"/>心境，一一淸淨周遍也。據理，卽一心圓照，聖凡影
<lb ed="X" n="0487a05"/><lb ed="R016" n="0100a02"/>絕，但<anchor xml:id="nkr_note_orig_0487001" n="0487001"/>問示未悟，故下文次第一一歷言，以顯圓明
<lb ed="X" n="0487a06"/><lb ed="R016" n="0100a03"/>周遍之妙耳。且先示六凡淸淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487a07"/><lb ed="R016" n="0100a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487a0701">善男子！根淸淨故色塵淸淨，色淸淨故聲塵淸淨，香、
<lb ed="X" n="0487a08"/><lb ed="R016" n="0100a05"/>味、觸、法亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487a09"/><lb ed="R016" n="0100a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487a0901">此正言六塵淸淨也。以此言六塵，故知前見塵非
<lb ed="X" n="0487a10"/><lb ed="R016" n="0100a07"/>是六塵，蓋指妄見卽是塵耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487a11"/><lb ed="R016" n="0100a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487a1101">善男子！六塵淸淨故地大淸淨，地淸淨故水大淸淨，
<lb ed="X" n="0487a12"/><lb ed="R016" n="0100a09"/>火大、風大亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487a13"/><lb ed="R016" n="0100a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487a1301">此言四大淸淨也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487a14"/><lb ed="R016" n="0100a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487a1401">善男子！四大淸淨故，十二處、十八界、二十五有淸淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487a15"/><lb ed="R016" n="0100a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487a1501">此言通示六凡心境，一切淸淨也。根塵識界，乃凡
<lb ed="X" n="0487a16"/><lb ed="R016" n="0100a13"/>夫根境。二十五有，乃三界爲衆生依報之地。總而
<lb ed="X" n="0487a17"/><lb ed="R016" n="0100a14"/>言之，則身心世界，一切悉皆淸淨。此正與法華所
<lb ed="X" n="0487a18"/><lb ed="R016" n="0100a15"/>言六根淸淨義同。彼經但言持經法師，乃觀行位
<lb ed="X" n="0487a19"/><lb ed="R016" n="0100a16"/>人，卽得六根淸淨。此言頓悟唯心，則凡聖俱泯。故
<lb ed="X" n="0487a20"/><lb ed="R016" n="0100a17"/>歷出世四聖，一切淸淨耳。上言六凡，下言四聖。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487a21"/><lb ed="R016" n="0100a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487a2101">彼淸淨故，十力、四無所畏、四無礙智、佛十八不共法、
<lb ed="X" n="0487a22"/><lb ed="R016" n="0100b01"/>三十七助道品淸淨，如是乃至八萬四千陀羅尼門
<lb ed="X" n="0487a23"/><lb ed="R016" n="0100b02"/>一切淸淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487a24"/><lb ed="R016" n="0100b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487a2401">此歷言出世四聖境界，悉皆淸淨也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0487b" n="0487b"/>
<lb ed="X" n="0487b01"/><lb ed="R016" n="0100b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487b0101">善男子！一切實相性淸淨故，一身淸淨；一身淸淨故，
<lb ed="X" n="0487b02"/><lb ed="R016" n="0100b05"/>多身淸淨；多身淸淨故，如是乃至十方衆生圓覺淸
<lb ed="X" n="0487b03"/><lb ed="R016" n="0100b06"/>淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487b04"/><lb ed="R016" n="0100b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487b0401">將顯根身世界圓滿淸淨，此先擧正報一身以及
<lb ed="X" n="0487b05"/><lb ed="R016" n="0100b08"/>多身，凡是衆生無不淸淨。然十方衆生圓覺淸淨，
<lb ed="X" n="0487b06"/><lb ed="R016" n="0100b09"/>則衆生如也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487b07"/><lb ed="R016" n="0100b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487b0701">善男子！一世界淸淨故，多世界淸淨；多世界淸淨故，
<lb ed="X" n="0487b08"/><lb ed="R016" n="0100b11"/>如是乃至盡於虗空，圓褁三世，一切平等，淸淨不動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487b09"/><lb ed="R016" n="0100b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487b0901">此例觀依報世界淸淨，如是則衆生界空，聖凡齊
<lb ed="X" n="0487b10"/><lb ed="R016" n="0100b13"/>泯，唯一淸淨圓明寶覺矣。楞嚴云：我以不生不滅
<lb ed="X" n="0487b11"/><lb ed="R016" n="0100b14"/>合如來藏，而如來藏非世間法，非出世間法，而一
<lb ed="X" n="0487b12"/><lb ed="R016" n="0100b15"/>切法皆如來藏矣。故下一一皆云不動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487b13"/><lb ed="R016" n="0100b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487b1301">善男子！虗空如是平等不動，當知覺性平等不動；四
<lb ed="X" n="0487b14"/><lb ed="R016" n="0100b17"/>大不動故，當知覺性平等不動；如是乃至八萬四千
<lb ed="X" n="0487b15"/><lb ed="R016" n="0100b18"/>陀羅尼門平等不動，當知覺性平等不動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487b16"/><lb ed="R016" n="0101a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487b1601">以虗空世界衆生因迷覺性而有，今一切法合乎
<lb ed="X" n="0487b17"/><lb ed="R016" n="0101a02"/>圓覺則平等，平等寂滅無二，故云不動。此但顯泯
<lb ed="X" n="0487b18"/><lb ed="R016" n="0101a03"/>一切法當空觀義也。由攝事歸理，理徧則事亦徧，
<lb ed="X" n="0487b19"/><lb ed="R016" n="0101a04"/>故下文云一一周徧。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487b20"/><lb ed="R016" n="0101a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487b2001">善男子！覺性遍滿、淸淨、不動、圓無際故，當知六根遍
<lb ed="X" n="0487b21"/><lb ed="R016" n="0101a06"/>滿法界；根遍滿故，當知六塵遍滿法界；塵遍滿故，當
<lb ed="X" n="0487b22"/><lb ed="R016" n="0101a07"/>知四大遍滿法界，如是乃至陀羅尼門遍滿法界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487b23"/><lb ed="R016" n="0101a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487b2301">此歷十法界，以顯事隨理徧，當法界理事無礙門，
<lb ed="X" n="0487b24"/><lb ed="R016" n="0101a09"/>示假觀義也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0487c" n="0487c"/>
<lb ed="X" n="0487c01"/><lb ed="R016" n="0101a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487c0101">善男子，由彼妙覺性遍滿故，根性、塵性無壞無雜；根、
<lb ed="X" n="0487c02"/><lb ed="R016" n="0101a11"/>塵無壞故，如是乃至陀羅尼門無壞無雜。如百千燈
<lb ed="X" n="0487c03"/><lb ed="R016" n="0101a12"/>光照一室，其光遍滿無壞無雜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487c04"/><lb ed="R016" n="0101a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487c0401">此歷十法界，以顯事事無礙，法界周遍含容，觀當
<lb ed="X" n="0487c05"/><lb ed="R016" n="0101a14"/>一心中道義也。此明法界一心，相在無雜，各不壞
<lb ed="X" n="0487c06"/><lb ed="R016" n="0101a15"/>相，故成圓覺普照義也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487c07"/><lb ed="R016" n="0101a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487c0701">善男子！覺成就故，當知菩薩不與法縛、不求法脫，不
<lb ed="X" n="0487c08"/><lb ed="R016" n="0101a17"/>厭生死、不愛涅槃，不敬持戒、不憎毀戒，不重久習、不
<lb ed="X" n="0487c09"/><lb ed="R016" n="0101a18"/>輕初學。何以故？一切覺故。譬如眼光曉了前境，其光
<lb ed="X" n="0487c10"/><lb ed="R016" n="0101b01"/>圓滿，得無憎、愛。何以故？光體無二，無憎、愛故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487c11"/><lb ed="R016" n="0101b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487c1101">此示寂滅一心，平等不二，正顯淸淨覺相也。以縛
<lb ed="X" n="0487c12"/><lb ed="R016" n="0101b03"/>脫憎愛等，皆二相也。由無明妄見，故有二相。今以
<lb ed="X" n="0487c13"/><lb ed="R016" n="0101b04"/>圓照，則一切皆覺，故無二也。眼光乃八識現量，圓
<lb ed="X" n="0487c14"/><lb ed="R016" n="0101b05"/>照諸根，在眼最顯，故取喩圓覺普照無二之體。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487c15"/><lb ed="R016" n="0101b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487c1501">善男子！此菩薩及末世衆生，脩習此心得成就者，於
<lb ed="X" n="0487c16"/><lb ed="R016" n="0101b07"/>此無脩亦無成就，圓覺普照寂滅無二，於中百千萬
<lb ed="X" n="0487c17"/><lb ed="R016" n="0101b08"/>億阿僧祇不可說恒河沙諸佛世界，猶如空華亂起
<lb ed="X" n="0487c18"/><lb ed="R016" n="0101b09"/>亂滅，不卽不離無縛無脫，始知衆生本來成佛，生死
<lb ed="X" n="0487c19"/><lb ed="R016" n="0101b10"/>涅槃猶如昨夢。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487c20"/><lb ed="R016" n="0101b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487c2001">此重釋上圓覺普照寂滅無二之相，以顯究竟一
<lb ed="X" n="0487c21"/><lb ed="R016" n="0101b12"/>心之極證也。以如來藏中，本無迷悟生死去來之
<lb ed="X" n="0487c22"/><lb ed="R016" n="0101b13"/>相。然生死涅槃，皆無明夢中之事。今無明夢破，迴
<lb ed="X" n="0487c23"/><lb ed="R016" n="0101b14"/>視往事，如昨夢耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0487c24"/><lb ed="R016" n="0101b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487c2401">善男子！如昨夢故，當知生死及與涅槃無起、無滅，無
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0488a" n="0488a"/>
<lb ed="X" n="0488a01"/><lb ed="R016" n="0101b16"/>來、無去。其所證者，無得、無失，無取、無捨；其能證者，無
<lb ed="X" n="0488a02"/><lb ed="R016" n="0101b17"/>作、無止，無任、無滅。於此證中無能、無所，畢竟無證亦
<lb ed="X" n="0488a03"/><lb ed="R016" n="0101b18"/>無證者，一切法性平等不壞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488a04"/><lb ed="R016" n="0102a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488a0401">此重示寂滅一心，究竟無二之體也。前云圓覺性
<lb ed="X" n="0488a05"/><lb ed="R016" n="0102a02"/>中，流出一切淸淨眞如，菩提涅槃，諸波羅蜜。謂迷
<lb ed="X" n="0488a06"/><lb ed="R016" n="0102a03"/>淸淨眞如，而爲五蘊之衆生生死法也。菩提涅槃，
<lb ed="X" n="0488a07"/><lb ed="R016" n="0102a04"/>乃所證之果。諸波羅蜜，爲能證之行。以如來藏中，
<lb ed="X" n="0488a08"/><lb ed="R016" n="0102a05"/>本無去來迷悟生死。故生死涅槃，皆如昨夢。旣如
<lb ed="X" n="0488a09"/><lb ed="R016" n="0102a06"/>昨夢，則豈有脩證得失取捨之事耶。旣無脩證，則
<lb ed="X" n="0488a10"/><lb ed="R016" n="0102a07"/>無能所。一切影像，畢竟寂滅。如此法法皆眞，常住
<lb ed="X" n="0488a11"/><lb ed="R016" n="0102a08"/>不壞。此圓照法界淸淨覺相之極則。通釋首章，皆
<lb ed="X" n="0488a12"/><lb ed="R016" n="0102a09"/>以圓照淸淨覺相之義也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488a13"/><lb ed="R016" n="0102a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488a1301">善男子！彼諸菩薩如是脩行、如是漸次、如是思惟、如
<lb ed="X" n="0488a14"/><lb ed="R016" n="0102a11"/>是住持、如是方便、如是開悟，求如是法亦不迷悶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488a15"/><lb ed="R016" n="0102a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488a1501">此結酬請辭，指歸正行，故皆云如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488a16"/><lb ed="R016" n="0102a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488a1601">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p>
<lb ed="X" n="0488a17"/><lb ed="R016" n="0102a14"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0488a1701"><l>普眼汝當知，</l><l>一切諸衆生，</l><l>身心皆如幻，</l>
<lb ed="X" n="0488a18"/><lb ed="R016" n="0102a15"/><l>身相屬四大。</l><l>心性歸六塵。</l><l>四大體各離。</l>
<lb ed="X" n="0488a19"/><lb ed="R016" n="0102a16"/><l>誰爲和合者？</l><l>如是漸修行，</l><l>一切悉淸淨。</l>
<lb ed="X" n="0488a20"/><lb ed="R016" n="0102a17"/><l>不動遍法界，</l><l>無作止任滅，</l><l>亦無能證者。</l>
<lb ed="X" n="0488a21"/><lb ed="R016" n="0102a18"/><l>一切佛世界，</l><l>猶如虗空華，</l><l>三世悉平等，</l>
<lb ed="X" n="0488a22"/><lb ed="R016" n="0102b01"/><l>畢竟無來去。</l><l>初發心菩薩，</l><l>及末世衆生，</l>
<lb ed="X" n="0488a23"/><lb ed="R016" n="0102b02"/><l>欲求入佛道，</l><l>應如是脩習。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0488a24"/><lb ed="R016" n="0102b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488a2401">頌義如文可知。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0488b" n="0488b"/>
<lb ed="X" n="0488b01"/><lb ed="R016" n="0102b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">金剛藏章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488b0101">於是<name role="" type="person">金剛藏菩薩</name>在大衆中，卽從座起，頂禮佛足，右
<lb ed="X" n="0488b02"/><lb ed="R016" n="0102b05"/>繞三帀，長跪叉手而白佛言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488b03"/><lb ed="R016" n="0102b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488b0301">請法威儀</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488b04"/><lb ed="R016" n="0102b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488b0401">大悲世尊善爲一切諸菩薩衆，宣揚如來圓覺淸淨
<lb ed="X" n="0488b05"/><lb ed="R016" n="0102b08"/>大陀羅尼，因地法行漸次方便，與諸衆生開發蒙昧。
<lb ed="X" n="0488b06"/><lb ed="R016" n="0102b09"/>在會法衆承佛慈誨，幻瞖朗然慧目淸淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488b07"/><lb ed="R016" n="0102b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488b0701">讚謝也。因前佛云猶如瞖目見空中華，以上開示
<lb ed="X" n="0488b08"/><lb ed="R016" n="0102b11"/>根身世界一切淸淨如空華影落，故此謝云幻瞖
<lb ed="X" n="0488b09"/><lb ed="R016" n="0102b12"/>朗然慧目淸淨也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488b10"/><lb ed="R016" n="0102b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488b1001">世尊！若諸衆生本來成佛，何故復有一切無明？若諸
<lb ed="X" n="0488b11"/><lb ed="R016" n="0102b14"/>無明衆生本有，何因緣故如來復說本來成佛？十方
<lb ed="X" n="0488b12"/><lb ed="R016" n="0102b15"/>異生本成佛道後起無明，一切如來何時復生一切
<lb ed="X" n="0488b13"/><lb ed="R016" n="0102b16"/>煩惱？惟願不捨無遮大慈，爲諸菩薩開祕密藏，及爲
<lb ed="X" n="0488b14"/><lb ed="R016" n="0102b17"/>末世一切衆生，得聞如是脩多羅敎了義法門，永斷
<lb ed="X" n="0488b15"/><lb ed="R016" n="0102b18"/>疑悔。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488b16"/><lb ed="R016" n="0103a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488b1601">此金剛藏啓請，因聞佛說衆生本來成佛一語，頓
<lb ed="X" n="0488b17"/><lb ed="R016" n="0103a02"/>起三疑，故興此問。意謂佛初說衆生因無始無明，
<lb ed="X" n="0488b18"/><lb ed="R016" n="0103a03"/>妄認身心，故有生死。且云永斷無明，方成佛道，此
<lb ed="X" n="0488b19"/><lb ed="R016" n="0103a04"/>則無明乃衆生本有也，云何復說衆生本來成佛？
<lb ed="X" n="0488b20"/><lb ed="R016" n="0103a05"/>若衆生本來成佛，何故復有無明耶？若衆生本來
<lb ed="X" n="0488b21"/><lb ed="R016" n="0103a06"/>成佛，後起無明，則一切如來是<anchor xml:id="nkr_note_add_0488b2101" n="0488b2101"/><anchor xml:id="beg0488b2101" n="0488b2101"/>已<anchor xml:id="end0488b2101"/>成之佛，何時復
<lb ed="X" n="0488b22"/><lb ed="R016" n="0103a07"/>生一切煩惱耶？因聞衆生本來成佛，與永斷無明，
<lb ed="X" n="0488b23"/><lb ed="R016" n="0103a08"/>方成佛道之語相違，故展轉三疑，以致此問。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488b24"/><lb ed="R016" n="0103a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488b2401">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0488b2401" n="0488b2401"/><anchor xml:id="beg0488b2401" n="0488b2401"/>已<anchor xml:id="end0488b2401"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0488c" n="0488c"/>
<lb ed="X" n="0488c01"/><lb ed="R016" n="0103a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488c0101">三展<g ref="#CB05418">䖍</g>誠。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488c02"/><lb ed="R016" n="0103a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488c0201">爾時，世尊吿<name role="" type="person">金剛藏菩薩</name>言：善哉，善哉！善男子！汝等
<lb ed="X" n="0488c03"/><lb ed="R016" n="0103a12"/>乃能爲諸菩薩及末世衆生，問於如來甚深祕密究
<lb ed="X" n="0488c04"/><lb ed="R016" n="0103a13"/>竟方便，是諸菩薩最上敎誨了義大乘，能使十方脩
<lb ed="X" n="0488c05"/><lb ed="R016" n="0103a14"/>學菩薩及諸末世一切衆生，得決定信永斷疑悔。汝
<lb ed="X" n="0488c06"/><lb ed="R016" n="0103a15"/>今諦聽，當爲汝說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488c07"/><lb ed="R016" n="0103a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488c0701">讚許誡聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488c08"/><lb ed="R016" n="0103a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488c0801">時，<name role="" type="person">金剛藏菩薩</name>奉敎歡喜，及諸大衆默然而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488c09"/><lb ed="R016" n="0103a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488c0901">當機默佇。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488c10"/><lb ed="R016" n="0103b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488c1001">善男子！一切世界始終生滅、前後有無、聚散起止、念
<lb ed="X" n="0488c11"/><lb ed="R016" n="0103b02"/>念相續、循環往復、種種取捨，皆是輪迴。未出輪迴而
<lb ed="X" n="0488c12"/><lb ed="R016" n="0103b03"/>辯圓覺，彼圓覺性卽同流轉，若免輪迴無有是處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0488c13"/><lb ed="R016" n="0103b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488c1301">此意責問者不應以生滅心妄辯圓覺之體也。以
<lb ed="X" n="0488c14"/><lb ed="R016" n="0103b05"/>十法界迷悟因果，皆生死邊事，從妄見有，圓覺性
<lb ed="X" n="0488c15"/><lb ed="R016" n="0103b06"/>中本無此事。若以妄見而辯圓覺，則此覺性亦同
<lb ed="X" n="0488c16"/><lb ed="R016" n="0103b07"/>生死法矣。世界有三種，謂衆生正報世間、依報世
<lb ed="X" n="0488c17"/><lb ed="R016" n="0103b08"/>間、諸佛爲智正覺世間，此總該十法界依正因果
<lb ed="X" n="0488c18"/><lb ed="R016" n="0103b09"/>也。始謂迷本之因，終謂涅槃之果。生滅乃衆生之
<lb ed="X" n="0488c19"/><lb ed="R016" n="0103b10"/>身心，該住異之四相。前後乃三際，前後乃過未，以
<lb ed="X" n="0488c20"/><lb ed="R016" n="0103b11"/>該現在。有無聚散，乃世界成住壞空。有無乃住空，
<lb ed="X" n="0488c21"/><lb ed="R016" n="0103b12"/>聚散乃成壞。起謂三界生死，止謂二乘涅槃。如上
<lb ed="X" n="0488c22"/><lb ed="R016" n="0103b13"/>之事，乃妄見妄想，念念相續，從來生滅不停，循環
<lb ed="X" n="0488c23"/><lb ed="R016" n="0103b14"/>往復，種種取捨，如此皆是輪迴生死之妄見也。若
<lb ed="X" n="0488c24"/><lb ed="R016" n="0103b15"/>以此妄見而辯圓覺，而圓覺性亦同生死之法矣。
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0489a" n="0489a"/>
<lb ed="X" n="0489a01"/><lb ed="R016" n="0103b16"/>故云卽同流轉。若以妄見而免生死，無有是處。此
<lb ed="X" n="0489a02"/><lb ed="R016" n="0103b17"/>總責顚倒，下以喩詳示。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489a03"/><lb ed="R016" n="0103b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0489a0301">譬如動目能搖湛水，又如定眼由迴轉火，雲駛月運、
<lb ed="X" n="0489a04"/><lb ed="R016" n="0104a01"/>舟行岸移亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489a05"/><lb ed="R016" n="0104a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0489a0501">此以四法喩妄見也。湛水無波，因動目而有波；定
<lb ed="X" n="0489a06"/><lb ed="R016" n="0104a03"/>眼無輪，由旋火而有輪；月岸不移，因雲舟而運動。
<lb ed="X" n="0489a07"/><lb ed="R016" n="0104a04"/>湛水、定眼、月岸，通喩覺性；水波、火輪、雲駛、舟行，通
<lb ed="X" n="0489a08"/><lb ed="R016" n="0104a05"/>喩妄見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489a09"/><lb ed="R016" n="0104a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0489a0901">善男子，諸旋未息，彼物先住，尙不可得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489a10"/><lb ed="R016" n="0104a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0489a1001">此先合喩。諸旋，乃水波、火輪、雲駛、舟行。彼物，指湛
<lb ed="X" n="0489a11"/><lb ed="R016" n="0104a08"/>水、定眼、月岸。謂旋若未息，而彼諸物必難先住也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489a12"/><lb ed="R016" n="0104a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0489a1201">何況輪轉生死垢心曾未淸淨，觀佛圓覺而不旋復？
<lb ed="X" n="0489a13"/><lb ed="R016" n="0104a10"/>是故汝等便生三惑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489a14"/><lb ed="R016" n="0104a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0489a1401">此以淺況深，通責迷倒也。意謂世間淺近之事，若
<lb ed="X" n="0489a15"/><lb ed="R016" n="0104a12"/>旋不止，而彼物必難先住，何況以生死妄見，而辨
<lb ed="X" n="0489a16"/><lb ed="R016" n="0104a13"/>淨妙常住之覺性，豈不墮彼流轉耶？此三惑之興，
<lb ed="X" n="0489a17"/><lb ed="R016" n="0104a14"/>實由妄見分別耳。此總責三疑。下正答問義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489a18"/><lb ed="R016" n="0104a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0489a1801">善男子，譬如幻翳妄見空華，幻翳若除，不可說言：此
<lb ed="X" n="0489a19"/><lb ed="R016" n="0104a16"/>翳<anchor xml:id="nkr_note_add_0489a1901" n="0489a1901"/><anchor xml:id="beg0489a1901" n="0489a1901"/>已<anchor xml:id="end0489a1901"/>滅，何時更起一切諸翳？何以故？翳、華二法非相
<lb ed="X" n="0489a20"/><lb ed="R016" n="0104a17"/>待故。亦如空華滅於空時，不可說言：虗空何時更起
<lb ed="X" n="0489a21"/><lb ed="R016" n="0104a18"/>空華？何以故？空本無華，非起滅故。生死涅槃同於起
<lb ed="X" n="0489a22"/><lb ed="R016" n="0104b01"/>滅，妙覺圓照離於華翳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489a23"/><lb ed="R016" n="0104b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0489a2301">此以空華一喩，總答所問，以決三疑也。幻翳喩無
<lb ed="X" n="0489a24"/><lb ed="R016" n="0104b03"/>明妄見，空華喩生死涅槃，虗空喩妙覺眞心。此通
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0489b" n="0489b"/>
<lb ed="X" n="0489b01"/><lb ed="R016" n="0104b04"/>顯生死涅槃，皆卽狂勞顚倒華相。妙圓心中，本無
<lb ed="X" n="0489b02"/><lb ed="R016" n="0104b05"/>此事。今剛藏之疑，因聞首章佛說無明，乃衆生妄
<lb ed="X" n="0489b03"/><lb ed="R016" n="0104b06"/>認幻妄身心爲本有者，此則衆生的因無明而有
<lb ed="X" n="0489b04"/><lb ed="R016" n="0104b07"/>也。如此何以又說衆生本來成佛？若衆生本來是
<lb ed="X" n="0489b05"/><lb ed="R016" n="0104b08"/>佛，後作衆生，則是無明從佛心中而有矣。如此則
<lb ed="X" n="0489b06"/><lb ed="R016" n="0104b09"/>諸佛心中，何時更起煩惱而作衆生耶？此展轉三
<lb ed="X" n="0489b07"/><lb ed="R016" n="0104b10"/>疑，皆從妄見分別而有，特未悟妙圓眞心耳。故先
<lb ed="X" n="0489b08"/><lb ed="R016" n="0104b11"/>總責輪迴顚倒之見，而以幻翳空華之喩，以總答
<lb ed="X" n="0489b09"/><lb ed="R016" n="0104b12"/>之也。若悟空本無華，何疑衆生本來成佛？若了華
<lb ed="X" n="0489b10"/><lb ed="R016" n="0104b13"/>從翳生，又何疑成佛後起煩惱？此如來善巧開示，
<lb ed="X" n="0489b11"/><lb ed="R016" n="0104b14"/>了此一喩，則三疑頓釋矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489b12"/><lb ed="R016" n="0104b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0489b1201">善男子，當知虗空非是暫有，亦非暫無，況復如來圓
<lb ed="X" n="0489b13"/><lb ed="R016" n="0104b16"/>覺隨順而爲虗空平等本性？善男子，如銷金鑛，金非
<lb ed="X" n="0489b14"/><lb ed="R016" n="0104b17"/>銷有，旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0489b1401" n="0489b1401"/><anchor xml:id="beg0489b1401" n="0489b1401"/>已<anchor xml:id="end0489b1401"/>成金，不重爲鑛，經無窮時，金性不壞，不應
<lb ed="X" n="0489b15"/><lb ed="R016" n="0104b18"/>說言本非成就；如來圓覺亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489b16"/><lb ed="R016" n="0105a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0489b1601">此特示妙圓常住眞心，不屬生死涅槃，以重釋佛
<lb ed="X" n="0489b17"/><lb ed="R016" n="0105a02"/>起煩惱之疑也。意謂虗空尙不隨於幻華起滅，何
<lb ed="X" n="0489b18"/><lb ed="R016" n="0105a03"/>況妙覺明心，而爲虗空本性，又豈隨於生死涅槃
<lb ed="X" n="0489b19"/><lb ed="R016" n="0105a04"/>起滅耶？苟悟覺性平等，常住不動，諸佛證此，豈復
<lb ed="X" n="0489b20"/><lb ed="R016" n="0105a05"/>生迷？故以銷金之喩，以結示之。若了此喩，則衆生
<lb ed="X" n="0489b21"/><lb ed="R016" n="0105a06"/>雖本是佛，現在無明，不妨脩而後成。如金雖本有，
<lb ed="X" n="0489b22"/><lb ed="R016" n="0105a07"/>現在鑛中，終以銷而後見。所謂佛本是而勤脩，惑
<lb ed="X" n="0489b23"/><lb ed="R016" n="0105a08"/>元無而須斷。若知金性不壞，又何疑佛更生迷？此
<lb ed="X" n="0489b24"/><lb ed="R016" n="0105a09"/>喩約而義妙，故剛藏之疑，不俟一一而氷釋矣。下
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0489c" n="0489c"/>
<lb ed="X" n="0489c01"/><lb ed="R016" n="0105a10"/>的示了義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489c02"/><lb ed="R016" n="0105a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0489c0201">善男子！一切如來妙圓覺心，本無菩提及與涅槃，亦
<lb ed="X" n="0489c03"/><lb ed="R016" n="0105a12"/>無成佛及不成佛，無妄輪迴及非輪迴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489c04"/><lb ed="R016" n="0105a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0489c0401">此的示圓覺性中，本無生死涅槃之相，以決剛藏
<lb ed="X" n="0489c05"/><lb ed="R016" n="0105a14"/>之疑也。若悟此性，自無起滅顚倒之見矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489c06"/><lb ed="R016" n="0105a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0489c0601">善男子！但諸聲聞所圓境界，身、心、語言皆悉斷滅，終
<lb ed="X" n="0489c07"/><lb ed="R016" n="0105a16"/>不能至彼之親證所現涅槃，何況能以有思惟心測
<lb ed="X" n="0489c08"/><lb ed="R016" n="0105a17"/>度如來圓覺境界！如取螢火燒<name role="" type="person">須彌山</name>，終不能著；以
<lb ed="X" n="0489c09"/><lb ed="R016" n="0105a18"/>輪迴心生輪迴見，入於如來大寂滅海，終不能至。是
<lb ed="X" n="0489c10"/><lb ed="R016" n="0105b01"/>故，我說一切菩薩及末世衆生先斷無始輪迴根本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489c11"/><lb ed="R016" n="0105b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0489c1101">此示圓覺妙性，非心思可及也。且二乘身心<anchor xml:id="nkr_note_add_0489c1101" n="0489c1101"/><anchor xml:id="beg0489c1101" n="0489c1101"/>已<anchor xml:id="end0489c1101"/>滅，
<lb ed="X" n="0489c12"/><lb ed="R016" n="0105b03"/>尙不能至自證涅槃，何況衆生以生滅心，欲入妙
<lb ed="X" n="0489c13"/><lb ed="R016" n="0105b04"/>圓不生滅性，決不能矣。故喩如螢火燒<name role="" type="person">須彌山</name>，終
<lb ed="X" n="0489c14"/><lb ed="R016" n="0105b05"/>不能也。二乘身心語言皆滅者，以斷六識分別之
<lb ed="X" n="0489c15"/><lb ed="R016" n="0105b06"/>心，七識<anchor xml:id="nkr_note_add_0489c1501" n="0489c1501"/><anchor xml:id="beg0489c1501" n="0489c1501"/>已<anchor xml:id="end0489c1501"/>伏不行，故無覺觀語言。但所證涅槃，乃
<lb ed="X" n="0489c16"/><lb ed="R016" n="0105b07"/>第八識全體無明，認爲涅槃。以二乘人無明名字
<lb ed="X" n="0489c17"/><lb ed="R016" n="0105b08"/>不知，故不能至親證所現涅槃。意謂二乘心行<anchor xml:id="nkr_note_add_0489c1701" n="0489c1701"/><anchor xml:id="beg0489c1701" n="0489c1701"/>已<anchor xml:id="end0489c1701"/>
<lb ed="X" n="0489c18"/><lb ed="R016" n="0105b09"/>滅，尙不能知自證無明境界，何況以生滅心，欲入
<lb ed="X" n="0489c19"/><lb ed="R016" n="0105b10"/>如來妙圓覺心，此必不能也。故以螢火喩之，乃結
<lb ed="X" n="0489c20"/><lb ed="R016" n="0105b11"/>示當斷輪迴根本，正指無明妄見也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0489c21"/><lb ed="R016" n="0105b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0489c2101">善男子，有作思惟從有心起，皆是六塵妄想緣氣，非
<lb ed="X" n="0489c22"/><lb ed="R016" n="0105b13"/>實心體<anchor xml:id="nkr_note_add_0489c2201" n="0489c2201"/><anchor xml:id="beg0489c2201" n="0489c2201"/>已<anchor xml:id="end0489c2201"/>如空華。用此思惟辨於佛境，猶如空華復
<lb ed="X" n="0489c23"/><lb ed="R016" n="0105b14"/>結空果，展轉妄想無有是處。善男子，虗妄浮心多諸
<lb ed="X" n="0489c24"/><lb ed="R016" n="0105b15"/>巧見，不能成就圓覺方便，如是分別非爲正問。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0490a" n="0490a"/>
<lb ed="X" n="0490a01"/><lb ed="R016" n="0105b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490a0101">此直示妄元，結責當機也。意謂但凡夫起心動念，
<lb ed="X" n="0490a02"/><lb ed="R016" n="0105b17"/>皆是妄想，非眞心也。以此妄想思惟，辨於佛境，遠
<lb ed="X" n="0490a03"/><lb ed="R016" n="0105b18"/>之遠矣。故如邀空華，復結空果，所以展轉但增妄
<lb ed="X" n="0490a04"/><lb ed="R016" n="0106a01"/>想耳。如是虗妄浮心，豈能成就圓覺方便耶？故非
<lb ed="X" n="0490a05"/><lb ed="R016" n="0106a02"/>正問也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490a06"/><lb ed="R016" n="0106a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490a0601">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p>
<lb ed="X" n="0490a07"/><lb ed="R016" n="0106a04"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0490a0701"><l>金剛藏當知，</l><l>如來寂滅性，</l><l>未曾有終始，</l>
<lb ed="X" n="0490a08"/><lb ed="R016" n="0106a05"/><l>若以輪迴心，</l><l>思惟卽旋復，</l><l>但至輪迴際。</l>
<lb ed="X" n="0490a09"/><lb ed="R016" n="0106a06"/><l>不能入佛海。</l><l>譬如銷金鑛，</l><l>金非銷故有，</l>
<lb ed="X" n="0490a10"/><lb ed="R016" n="0106a07"/><l>雖復本來金，</l><l>終以銷成就。</l><l>一成眞金體。</l>
<lb ed="X" n="0490a11"/><lb ed="R016" n="0106a08"/><l>不復重爲鑛。</l><l>生死與涅槃，</l><l>凡夫及諸佛，</l>
<lb ed="X" n="0490a12"/><lb ed="R016" n="0106a09"/><l>同爲空華相。</l><l>思惟猶幻化，</l><l>何況詰虗妄。</l>
<lb ed="X" n="0490a13"/><lb ed="R016" n="0106a10"/><l>若能了此心，</l><l>然後求圓覺</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0490a14"/><lb ed="R016" n="0106a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">彌勒章</cb:mulu><p xml:id="pX10p0490a1401">於是彌勒菩薩在大衆中卽從座起，頂禮佛足，右繞
<lb ed="X" n="0490a15"/><lb ed="R016" n="0106a12"/>三帀，長跪叉手而白佛言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490a16"/><lb ed="R016" n="0106a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490a1601">請法威儀</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490a17"/><lb ed="R016" n="0106a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490a1701">大悲世尊廣爲菩薩開祕密藏，令諸大衆深悟輪迴，
<lb ed="X" n="0490a18"/><lb ed="R016" n="0106a15"/>分別邪正，能施末世一切衆生無畏道眼，於大涅槃
<lb ed="X" n="0490a19"/><lb ed="R016" n="0106a16"/>生決定信，無復重隨輪轉境界起循環見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490a20"/><lb ed="R016" n="0106a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490a2001">讚謝</p><p xml:id="pX10p0490a2003" cb:place="inline">下正陳請辭。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490a21"/><lb ed="R016" n="0106a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490a2101">世尊！若諸菩薩及末世衆生，欲遊如來大寂滅海，云
<lb ed="X" n="0490a22"/><lb ed="R016" n="0106b01"/>何當斷輪迴根本？於諸輪迴有幾種性？脩佛菩提幾
<lb ed="X" n="0490a23"/><lb ed="R016" n="0106b02"/>等差別迴入塵勞？當設幾種敎化方便度諸衆生？惟
<lb ed="X" n="0490a24"/><lb ed="R016" n="0106b03"/>願不捨救世大悲，令諸脩行一切菩薩及末世衆生，
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0490b" n="0490b"/>
<lb ed="X" n="0490b01"/><lb ed="R016" n="0106b04"/>慧目肅淸照曜心鏡，圓悟如來無上知見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490b02"/><lb ed="R016" n="0106b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490b0201">此正陳問義有四，由上佛說菩薩脩行先斷輪迴
<lb ed="X" n="0490b03"/><lb ed="R016" n="0106b06"/>根本，故此首問云何當斷者，意謂何等是輪迴根
<lb ed="X" n="0490b04"/><lb ed="R016" n="0106b07"/>本也。故佛下答以恩愛貪欲是輪迴根本。二問輪
<lb ed="X" n="0490b05"/><lb ed="R016" n="0106b08"/>迴有幾種性，佛答以因二種障有五性差別。三問
<lb ed="X" n="0490b06"/><lb ed="R016" n="0106b09"/>脩行有幾種性，佛答卽以五性而顯差別。四問菩
<lb ed="X" n="0490b07"/><lb ed="R016" n="0106b10"/>薩度生有幾方便，佛答唯以大悲同事願力。然所
<lb ed="X" n="0490b08"/><lb ed="R016" n="0106b11"/>問正爲脩行乃及利生者，以菩薩脩行本爲度生，
<lb ed="X" n="0490b09"/><lb ed="R016" n="0106b12"/>而脩行亦不捨衆生界，以度生卽脩行也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490b10"/><lb ed="R016" n="0106b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490b1001">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0490b1001" n="0490b1001"/><anchor xml:id="beg0490b1001" n="0490b1001"/>已<anchor xml:id="end0490b1001"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490b11"/><lb ed="R016" n="0106b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490b1101">當機默佇。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490b12"/><lb ed="R016" n="0106b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490b1201">爾時，世尊吿彌勒菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝等乃
<lb ed="X" n="0490b13"/><lb ed="R016" n="0106b16"/>能爲諸菩薩及末世衆生，請問如來深奧祕密微妙
<lb ed="X" n="0490b14"/><lb ed="R016" n="0106b17"/>之義，令諸菩薩潔淸慧目，及令一切末世衆生永斷
<lb ed="X" n="0490b15"/><lb ed="R016" n="0106b18"/>輪迴，心悟實相具無生忍。汝今諦聽，當爲汝說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490b16"/><lb ed="R016" n="0107a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490b1601">讚許。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490b17"/><lb ed="R016" n="0107a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490b1701">時，彌勒菩薩奉敎歡喜，及諸大衆默然而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490b18"/><lb ed="R016" n="0107a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490b1801">佇聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490b19"/><lb ed="R016" n="0107a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490b1901">善男子！一切衆生從無始際，由有種種恩愛、貪欲，故
<lb ed="X" n="0490b20"/><lb ed="R016" n="0107a05"/>有輪迴。若諸世界一切種性，卵生、胎生、濕生、化生，皆
<lb ed="X" n="0490b21"/><lb ed="R016" n="0107a06"/>因婬欲而正性命，當知輪迴，愛爲根本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490b22"/><lb ed="R016" n="0107a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490b2201">此直答輪迴根本也。無明有二：一發業無明，二潤
<lb ed="X" n="0490b23"/><lb ed="R016" n="0107a08"/>生無明。發業者，乃無始最初一念妄動，迷本圓
<lb ed="X" n="0490b24"/><lb ed="R016" n="0107a09"/>明，故號無明。惟此但迷本有之法身，妄認五蘊幻
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0490c" n="0490c"/>
<lb ed="X" n="0490c01"/><lb ed="R016" n="0107a10"/>妄身心爲我者，乃前文殊章中所說無始本起無
<lb ed="X" n="0490c02"/><lb ed="R016" n="0107a11"/>明也。此雖迷眞認妄，尙未續諸生死，但能發業而
<lb ed="X" n="0490c03"/><lb ed="R016" n="0107a12"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0490c0301" n="0490c0301"/><anchor xml:id="beg0490c0301" n="0490c0301"/>已<anchor xml:id="end0490c0301"/>。二潤生無明，正是生死相續輪迴之報本也。由
<lb ed="X" n="0490c04"/><lb ed="R016" n="0107a13"/>前迷理無明，妄認五蘊身心爲我，卽於此幻身，復
<lb ed="X" n="0490c05"/><lb ed="R016" n="0107a14"/>起男女好醜憎愛之見，而貪愛婬欲之想，因愛見
<lb ed="X" n="0490c06"/><lb ed="R016" n="0107a15"/>而發，所謂汝愛我心，我憐汝色，以是因緣，百千萬
<lb ed="X" n="0490c07"/><lb ed="R016" n="0107a16"/>劫，長在纏縛。故衆生迷法身慧命之眞性，但以婬
<lb ed="X" n="0490c08"/><lb ed="R016" n="0107a17"/>欲一事，而爲受生稟命之正矣。故曰皆因婬欲而
<lb ed="X" n="0490c09"/><lb ed="R016" n="0107a18"/>正性命。當知輪迴，愛爲根本，故今脩行，欲超生死，
<lb ed="X" n="0490c10"/><lb ed="R016" n="0107b01"/>得免輪迴，當以斷婬爲第一義也。此正與楞嚴所
<lb ed="X" n="0490c11"/><lb ed="R016" n="0107b02"/>說世出世間，生與無生，盡在婬心，斷與不斷，故今
<lb ed="X" n="0490c12"/><lb ed="R016" n="0107b03"/>經的指先斷婬欲爲脩行之要。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490c13"/><lb ed="R016" n="0107b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490c1301">由有諸欲助發愛性，是故能令生死相續。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490c14"/><lb ed="R016" n="0107b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490c1401">此正示愛欲爲生死根本也。以衆生五蘊身心，元
<lb ed="X" n="0490c15"/><lb ed="R016" n="0107b06"/>因愛欲而有，但以愛欲爲性命之正，故貪欲之境
<lb ed="X" n="0490c16"/><lb ed="R016" n="0107b07"/>雖多，卽種種諸欲，皆是助發愛性之本，又不止酒
<lb ed="X" n="0490c17"/><lb ed="R016" n="0107b08"/>肉五辛爲助因也。以愛根旣深，而助發愛性者日
<lb ed="X" n="0490c18"/><lb ed="R016" n="0107b09"/>厚，心心著欲，念念潤生，是故能令生死相續也。下
<lb ed="X" n="0490c19"/><lb ed="R016" n="0107b10"/>示輪迴之本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490c20"/><lb ed="R016" n="0107b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490c2001">欲因愛生，命因欲有。衆生愛命，還依欲本。愛欲爲因，
<lb ed="X" n="0490c21"/><lb ed="R016" n="0107b12"/>愛命爲果。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0490c22"/><lb ed="R016" n="0107b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490c2201">此申明愛欲爲生死根本也。欲因愛生者，上云由
<lb ed="X" n="0490c23"/><lb ed="R016" n="0107b14"/>有諸欲，助發愛性，蓋言諸欲亦從愛而生也，以愛
<lb ed="X" n="0490c24"/><lb ed="R016" n="0107b15"/>爲根本，欲爲助因故。然欲者貪也，愛者淫根也，以
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0491a" n="0491a"/>
<lb ed="X" n="0491a01"/><lb ed="R016" n="0107b16"/>衆生婬心所愛者，男女之美色，因愛其色，故貪種
<lb ed="X" n="0491a02"/><lb ed="R016" n="0107b17"/>種飮食厚味以養之，鉛華錦繡以飾之，薦褥溫軟
<lb ed="X" n="0491a03"/><lb ed="R016" n="0107b18"/>以適之，乃至聲色以悅之，一切諸欲皆從婬心而
<lb ed="X" n="0491a04"/><lb ed="R016" n="0108a01"/>發也，故曰欲因愛生也。命因欲有者，以衆生一生
<lb ed="X" n="0491a05"/><lb ed="R016" n="0108a02"/>所欲染者，男女之色也，及死後捨命，未受後報，尙
<lb ed="X" n="0491a06"/><lb ed="R016" n="0108a03"/>有中陰身，此身別無所見，但求欲境，故千萬里遙
<lb ed="X" n="0491a07"/><lb ed="R016" n="0108a04"/>見男女交媾之處，若曾有宿染愛緣者，卽速疾至
<lb ed="X" n="0491a08"/><lb ed="R016" n="0108a05"/>前，則以男女之想爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0491a0801" n="0491a0801"/><anchor xml:id="beg0491a0801" n="0491a0801"/>己<anchor xml:id="end0491a0801"/>有，渴愛心極，則乘愛涎流
<lb ed="X" n="0491a09"/><lb ed="R016" n="0108a06"/>入母腹，守此精血，納想不捨，遂結爲胎，此受命之
<lb ed="X" n="0491a10"/><lb ed="R016" n="0108a07"/>元，故曰命因欲有也。故資其生者，乃愛欲爲因，及
<lb ed="X" n="0491a11"/><lb ed="R016" n="0108a08"/>受後報之身，乃以愛命爲果，此其所以生死相續
<lb ed="X" n="0491a12"/><lb ed="R016" n="0108a09"/>而不休也。楞嚴衆生相續，發明此義，下示輪迴之
<lb ed="X" n="0491a13"/><lb ed="R016" n="0108a10"/>狀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491a14"/><lb ed="R016" n="0108a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491a1401">由於欲境起諸違順，境背愛心而生憎嫉，造種種業，
<lb ed="X" n="0491a15"/><lb ed="R016" n="0108a12"/>是故復生地獄、餓鬼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491a16"/><lb ed="R016" n="0108a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491a1601">此明三途惡報苦果，皆因婬欲而有也。以愛心熾
<lb ed="X" n="0491a17"/><lb ed="R016" n="0108a14"/>盛，奔趣欲境，然境有違順，若境順其心，則愛益滋
<lb ed="X" n="0491a18"/><lb ed="R016" n="0108a15"/>甚，若境違心，便生憎嫉，乃至嗔怒打罵，甚至殺害，
<lb ed="X" n="0491a19"/><lb ed="R016" n="0108a16"/>則無惡而不造，所以復招三途地獄之劇苦，皆因
<lb ed="X" n="0491a20"/><lb ed="R016" n="0108a17"/>愛而致也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491a21"/><lb ed="R016" n="0108a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491a2101">捨惡樂善，復現人天。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491a22"/><lb ed="R016" n="0108b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491a2201">此明由愛而感人天之果也。上言造種種業，總之
<lb ed="X" n="0491a23"/><lb ed="R016" n="0108b02"/>不出十惡業。謂身三，殺、盜、婬。口四，妄言、綺語、兩舌、
<lb ed="X" n="0491a24"/><lb ed="R016" n="0108b03"/>惡口。意三，貪、嗔、痴。此十惡業，皆由愛欲而發。若備
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0491b" n="0491b"/>
<lb ed="X" n="0491b01"/><lb ed="R016" n="0108b04"/>造，則感三途之報。若平平不造，則感生人道。若增
<lb ed="X" n="0491b02"/><lb ed="R016" n="0108b05"/>脩善品，則感生天上。蓋人天由愛厭業，道亦從愛
<lb ed="X" n="0491b03"/><lb ed="R016" n="0108b06"/>而致也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491b04"/><lb ed="R016" n="0108b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491b0401">又知諸愛可厭惡故，棄愛樂捨還滋愛本，便現有爲
<lb ed="X" n="0491b05"/><lb ed="R016" n="0108b08"/>增上善果，皆輪迴故不成聖道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491b06"/><lb ed="R016" n="0108b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491b0601">上言人天，且指六欲天。報言：六天全未斷欲，但不
<lb ed="X" n="0491b07"/><lb ed="R016" n="0108b10"/>作惡，故爲十善所感。此明色界<anchor xml:id="nkr_note_add_0491b0701" n="0491b0701"/><anchor xml:id="beg0491b0701" n="0491b0701"/>已<anchor xml:id="end0491b0701"/>上諸天，愛染不
<lb ed="X" n="0491b08"/><lb ed="R016" n="0108b11"/>生，精脩梵行。然所脩者，但知愛欲是染是麤障，故
<lb ed="X" n="0491b09"/><lb ed="R016" n="0108b12"/>深厭離，故云棄愛樂捨。且欣上是淨是妙是離，故
<lb ed="X" n="0491b10"/><lb ed="R016" n="0108b13"/>欣樂取證。然欣亦愛也，故云還滋愛本。由此但名
<lb ed="X" n="0491b11"/><lb ed="R016" n="0108b14"/>有爲增上善果，未超生死，故云皆是輪迴，不成聖
<lb ed="X" n="0491b12"/><lb ed="R016" n="0108b15"/>道。良由以愛捨愛，故生死不斷，所謂饒君脩到非
<lb ed="X" n="0491b13"/><lb ed="R016" n="0108b16"/>非想也。落禪家第二籌，以生死情根未斷故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491b14"/><lb ed="R016" n="0108b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491b1401">是故衆生欲脫生死免諸輪迴，先斷貪欲及除愛渴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491b15"/><lb ed="R016" n="0108b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491b1501">此總結輪迴根本，皆貪欲渴愛之過患也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491b16"/><lb ed="R016" n="0109a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491b1601">善男子！菩薩變化示現世間，非愛爲本，但以慈悲令
<lb ed="X" n="0491b17"/><lb ed="R016" n="0109a02"/>彼捨愛，假諸貪欲而入生死。若諸末世一切衆生，能
<lb ed="X" n="0491b18"/><lb ed="R016" n="0109a03"/>捨諸欲及除憎愛，永斷輪迴，勤求如來圓覺境界，於
<lb ed="X" n="0491b19"/><lb ed="R016" n="0109a04"/>淸淨心便得開悟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491b20"/><lb ed="R016" n="0109a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491b2001">此釋疑顯權也。恐有疑云：菩薩入諸生死，豈非貪
<lb ed="X" n="0491b21"/><lb ed="R016" n="0109a06"/>欲之過耶？故此釋云：菩薩但示貪欲而入生死，以
<lb ed="X" n="0491b22"/><lb ed="R016" n="0109a07"/>同事攝令彼捨貪，乃是權現非實事也。然脩行者
<lb ed="X" n="0491b23"/><lb ed="R016" n="0109a08"/>必斷貪欲，於淸淨心方得開悟耳。</p><p xml:id="pX10p0491b2314" cb:place="inline">上答輪迴根
<lb ed="X" n="0491b24"/><lb ed="R016" n="0109a09"/>本，下答種性。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0491c" n="0491c"/>
<lb ed="X" n="0491c01"/><lb ed="R016" n="0109a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491c0101">善男子！一切衆生由本貪欲發揮無明，顯出五性差
<lb ed="X" n="0491c02"/><lb ed="R016" n="0109a11"/>別不等，依二種障而現深淺。云何二障？一者、理障，礙
<lb ed="X" n="0491c03"/><lb ed="R016" n="0109a12"/>正知見；二者、事障，續諸生死。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491c04"/><lb ed="R016" n="0109a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491c0401">此下答輪迴問。有幾種性也？謂理事二障爲輪迴
<lb ed="X" n="0491c05"/><lb ed="R016" n="0109a14"/>性。性，體也。以理障乃發業無明，事障乃潤生無明。
<lb ed="X" n="0491c06"/><lb ed="R016" n="0109a15"/>輪迴生死以二障爲體，卽脩行差別，亦因無明厚
<lb ed="X" n="0491c07"/><lb ed="R016" n="0109a16"/>薄、二障淺深而顯也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491c08"/><lb ed="R016" n="0109a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491c0801">云何五性？善男子，若此二障未得斷滅，名未成佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491c09"/><lb ed="R016" n="0109a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491c0901">此下，正答脩行有幾種性，先徵後釋也。五性者：一、
<lb ed="X" n="0491c10"/><lb ed="R016" n="0109b01"/>凡夫種性；二、二乘種性；三、菩薩種性；四、不定種性；
<lb ed="X" n="0491c11"/><lb ed="R016" n="0109b02"/>五、外道種性。此初，凡夫種性也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491c12"/><lb ed="R016" n="0109b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491c1201">若諸衆生永捨貪欲，先除事障，未斷理障，但能悟入
<lb ed="X" n="0491c13"/><lb ed="R016" n="0109b04"/>聲聞、緣覺，未能顯住菩薩境界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491c14"/><lb ed="R016" n="0109b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491c1401">此二乘種性也。以二乘人但斷六識三毒，離分段
<lb ed="X" n="0491c15"/><lb ed="R016" n="0109b06"/>生死，故云永捨貪欲。經云：但盡生死謂爲滅度，其
<lb ed="X" n="0491c16"/><lb ed="R016" n="0109b07"/>實未得一切滅度。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491c17"/><lb ed="R016" n="0109b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491c1701">善男子！若諸末世一切衆生，欲泛如來大圓覺海，先
<lb ed="X" n="0491c18"/><lb ed="R016" n="0109b09"/>當發願勤斷二障；二障<anchor xml:id="nkr_note_add_0491c1801" n="0491c1801"/><anchor xml:id="beg0491c1801" n="0491c1801"/>已<anchor xml:id="end0491c1801"/>伏，卽能悟入菩薩境界；若
<lb ed="X" n="0491c19"/><lb ed="R016" n="0109b10"/>事、理障<anchor xml:id="nkr_note_add_0491c1901" n="0491c1901"/><anchor xml:id="beg0491c1901" n="0491c1901"/>已<anchor xml:id="end0491c1901"/>永斷滅，卽入如來微妙圓覺，滿足菩提及
<lb ed="X" n="0491c20"/><lb ed="R016" n="0109b11"/>大涅槃。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491c21"/><lb ed="R016" n="0109b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491c2101">此菩薩種性也。三賢伏二障，地上斷二障。論云：分
<lb ed="X" n="0491c22"/><lb ed="R016" n="0109b13"/>別二障極喜無，六七俱生地地除。若金剛道後異
<lb ed="X" n="0491c23"/><lb ed="R016" n="0109b14"/>熟<anchor xml:id="nkr_note_add_0491c2301" n="0491c2301"/><anchor xml:id="beg0491c2301" n="0491c2301"/>已<anchor xml:id="end0491c2301"/>空，則二障永斷，卽入如來大涅槃海。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0491c24"/><lb ed="R016" n="0109b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491c2401">善男子！一切衆生皆證圓覺，逢善知識，依彼所作因
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0492a" n="0492a"/>
<lb ed="X" n="0492a01"/><lb ed="R016" n="0109b16"/>地法行，爾時脩習便有頓漸；若遇如來無上菩提正
<lb ed="X" n="0492a02"/><lb ed="R016" n="0109b17"/>脩行路，根無大小皆成佛果。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492a03"/><lb ed="R016" n="0109b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492a0301">此不定種性也。若言一切衆生皆證圓覺，則各各
<lb ed="X" n="0492a04"/><lb ed="R016" n="0110a01"/>皆是如來種性矣，何有不定之差耶？但彼各人所
<lb ed="X" n="0492a05"/><lb ed="R016" n="0110a02"/>遇善知識，依各自脩因地法行而開示之，因此脩
<lb ed="X" n="0492a06"/><lb ed="R016" n="0110a03"/>習則有頓漸不同。此不定性在師不在根，所謂聞
<lb ed="X" n="0492a07"/><lb ed="R016" n="0110a04"/>熏成種也。若遇大善知識，以如來正脩行路開導
<lb ed="X" n="0492a08"/><lb ed="R016" n="0110a05"/>脩行，則根無大小皆成佛果。此顯佛性是一，因師
<lb ed="X" n="0492a09"/><lb ed="R016" n="0110a06"/>不定，故楞伽要親最勝知識也。此則三乘皆不定
<lb ed="X" n="0492a10"/><lb ed="R016" n="0110a07"/>攝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492a11"/><lb ed="R016" n="0110a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492a1101">若諸衆生雖求善友，遇邪見者未得正悟，是則名爲
<lb ed="X" n="0492a12"/><lb ed="R016" n="0110a09"/>外道種性，邪師過謬，非衆生咎。是名衆生五性差別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492a13"/><lb ed="R016" n="0110a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492a1301">此外道種性也。旣云一切衆生皆證圓覺，無有不
<lb ed="X" n="0492a14"/><lb ed="R016" n="0110a11"/>成佛者，何得有邪？良由所遇邪師邪敎，故成邪耳。
<lb ed="X" n="0492a15"/><lb ed="R016" n="0110a12"/>此但邪師之過，非衆生佛性之過也。此經圓敎大
<lb ed="X" n="0492a16"/><lb ed="R016" n="0110a13"/>乘，無機不攝，以因師邪而邪。若捨邪歸正，無一不
<lb ed="X" n="0492a17"/><lb ed="R016" n="0110a14"/>成佛者。闡提作佛，義見於此。</p><p xml:id="pX10p0492a1712" cb:place="inline">上答脩習差別，下
<lb ed="X" n="0492a18"/><lb ed="R016" n="0110a15"/>答化生差別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492a19"/><lb ed="R016" n="0110a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492a1901">善男子！菩薩唯以大悲方便，入諸世間開發未悟，乃
<lb ed="X" n="0492a20"/><lb ed="R016" n="0110a17"/>至示現種種形相逆順境界，與其同事化令成佛，皆
<lb ed="X" n="0492a21"/><lb ed="R016" n="0110a18"/>依無始淸淨願力。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492a22"/><lb ed="R016" n="0110b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492a2201">此答菩薩迴入塵勞有幾方便之問也。謂菩薩利
<lb ed="X" n="0492a23"/><lb ed="R016" n="0110b02"/>生方便雖多，唯以大悲爲首，大願持之，以同事攝
<lb ed="X" n="0492a24"/><lb ed="R016" n="0110b03"/>之，是爲妙行。然菩薩度生以四攝法，所謂布施、愛
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0492b" n="0492b"/>
<lb ed="X" n="0492b01"/><lb ed="R016" n="0110b04"/>語、利行、同事，此經重在斷欲爲首，故獨稱同事爲
<lb ed="X" n="0492b02"/><lb ed="R016" n="0110b05"/>斷愛之妙行也。苟非願力所持，<g ref="#CB00155">冐</g>然同事，無不墮
<lb ed="X" n="0492b03"/><lb ed="R016" n="0110b06"/>者，故要依無始淸淨願力也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492b04"/><lb ed="R016" n="0110b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492b0401">若諸末世一切衆生，於大圓覺起增上心，當發菩薩
<lb ed="X" n="0492b05"/><lb ed="R016" n="0110b08"/>淸淨大願，應作是言：願我今者住佛圓覺求善知識，
<lb ed="X" n="0492b06"/><lb ed="R016" n="0110b09"/>莫値外道及與二乘，依願脩行漸斷諸障，障盡願滿
<lb ed="X" n="0492b07"/><lb ed="R016" n="0110b10"/>便登解脫淸淨法殿，證大圓覺妙莊嚴域。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492b08"/><lb ed="R016" n="0110b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492b0801">此言不但菩薩利生依大願力，卽末世脩行之人，
<lb ed="X" n="0492b09"/><lb ed="R016" n="0110b12"/>亦當以大願持心，故不墮邪見也。謂菩薩脩行，於
<lb ed="X" n="0492b10"/><lb ed="R016" n="0110b13"/>大圓覺起增上心者，此乃決志成佛之人也。故先
<lb ed="X" n="0492b11"/><lb ed="R016" n="0110b14"/>發願言：我今住佛圓覺，志願成佛，故所求知識，莫
<lb ed="X" n="0492b12"/><lb ed="R016" n="0110b15"/>値外道邪師及二乘劣解，壞我善根。願得菩薩最
<lb ed="X" n="0492b13"/><lb ed="R016" n="0110b16"/>勝知識，依敎脩行，漸斷諸障。若得障盡願滿，則成
<lb ed="X" n="0492b14"/><lb ed="R016" n="0110b17"/>就佛果矣。妙莊嚴域，乃佛之果海也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492b15"/><lb ed="R016" n="0110b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492b1501">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p>
<lb ed="X" n="0492b16"/><lb ed="R016" n="0111a01"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0492b1601"><l>彌勒汝當知，</l><l>一切諸衆生，</l><l>不得大解脫，</l>
<lb ed="X" n="0492b17"/><lb ed="R016" n="0111a02"/><l>皆由貪欲故，</l><l>墮落於生死。</l><l>若能斷增愛，</l>
<lb ed="X" n="0492b18"/><lb ed="R016" n="0111a03"/><l>及與貪嗔痴，</l><l>不因差別性，</l><l>皆得成佛道。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0492b19"/><lb ed="R016" n="0111a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492b1901">長行言：五性因二障而有差別。偈言：但能頓斷煩
<lb ed="X" n="0492b20"/><lb ed="R016" n="0111a05"/>惱，不拘五性差別，則當一時頓成佛果也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492b21"/><lb ed="R016" n="0111a06"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0492b2101"><l>二障永消滅，</l><l>求師得正悟，</l><l>隨順菩薩願。</l>
<lb ed="X" n="0492b22"/><lb ed="R016" n="0111a07"/><l>依止大涅槃。</l><l>十方諸菩薩，</l><l>皆以大悲願，</l>
<lb ed="X" n="0492b23"/><lb ed="R016" n="0111a08"/><l>示現入生死。</l><l>現在脩行者，</l><l>及末世衆生，</l>
<lb ed="X" n="0492b24"/><lb ed="R016" n="0111a09"/><l>勤斷諸愛見，</l><l>便歸大圓覺</l></lg></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0492c" n="0492c"/>
<lb ed="X" n="0492c01"/><lb ed="R016" n="0111a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">淸淨慧章</cb:mulu><p xml:id="pX10p0492c0101">於是淸淨慧菩薩在大衆中，卽從座起，頂禮佛足，右
<lb ed="X" n="0492c02"/><lb ed="R016" n="0111a11"/>繞三帀，長跪叉手而白佛言：</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492c03"/><lb ed="R016" n="0111a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492c0301">進問威儀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492c04"/><lb ed="R016" n="0111a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492c0401">大悲世尊，爲我等輩，廣說如是，不思議事，本所不見，
<lb ed="X" n="0492c05"/><lb ed="R016" n="0111a14"/>本所不聞。我等今者，蒙佛善誘，身心泰然，得大饒益。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492c06"/><lb ed="R016" n="0111a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492c0601">讚謝</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492c07"/><lb ed="R016" n="0111a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492c0701">願爲諸來一切法衆，重宣法王圓滿覺性。一切衆生
<lb ed="X" n="0492c08"/><lb ed="R016" n="0111a17"/>及諸菩薩、如來世尊，所證所得云何差別，令末世衆
<lb ed="X" n="0492c09"/><lb ed="R016" n="0111a18"/>生聞此聖敎，隨順開悟漸次能入？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492c10"/><lb ed="R016" n="0111b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492c1001">此問圓覺妙性聖凡平等，因何而有脩證差別也？
<lb ed="X" n="0492c11"/><lb ed="R016" n="0111b02"/>因前云知是空華卽無輪轉，此則一超頓登佛地
<lb ed="X" n="0492c12"/><lb ed="R016" n="0111b03"/>不涉漸次矣。又云一切衆生皆證圓覺，此則本無
<lb ed="X" n="0492c13"/><lb ed="R016" n="0111b04"/>差別之性矣。上問差別，佛答以因二障淺深而有。
<lb ed="X" n="0492c14"/><lb ed="R016" n="0111b05"/>今問脩證差別，意謂覺性旣是平等，則二障亦不
<lb ed="X" n="0492c15"/><lb ed="R016" n="0111b06"/>能爲差別，故今問從凡至聖脩證云何而有差別也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492c16"/><lb ed="R016" n="0111b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492c1601">作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0492c1601" n="0492c1601"/><anchor xml:id="beg0492c1601" n="0492c1601"/>已<anchor xml:id="end0492c1601"/>，五體投地，如是三請，終而復始。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492c17"/><lb ed="R016" n="0111b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492c1701">當機默佇。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492c18"/><lb ed="R016" n="0111b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492c1801">爾時，世尊吿淸淨慧菩薩言：善哉，善哉！善男子！汝等
<lb ed="X" n="0492c19"/><lb ed="R016" n="0111b10"/>乃能爲末世衆生請問如來漸次差別。汝今諦聽，當
<lb ed="X" n="0492c20"/><lb ed="R016" n="0111b11"/>爲汝說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492c21"/><lb ed="R016" n="0111b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492c2101">讚許。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492c22"/><lb ed="R016" n="0111b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492c2201">時，淸淨慧菩薩奉敎歡喜，及諸大衆默然而聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492c23"/><lb ed="R016" n="0111b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492c2301">佇聽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0492c24"/><lb ed="R016" n="0111b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492c2401">善男子！圓覺自性非性性有，循諸性起無取無證，於
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0493a" n="0493a"/>
<lb ed="X" n="0493a01"/><lb ed="R016" n="0111b16"/>實相中實無菩薩及諸衆生。何以故？菩薩衆生皆是
<lb ed="X" n="0493a02"/><lb ed="R016" n="0111b17"/>幻化，幻化滅故無取證者。譬如眼根不自見眼，性自
<lb ed="X" n="0493a03"/><lb ed="R016" n="0111b18"/>平等無平等者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493a04"/><lb ed="R016" n="0112a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493a0401">因問：覺性是一，云何聖凡脩證差別不同？故佛先
<lb ed="X" n="0493a05"/><lb ed="R016" n="0112a02"/>示以覺性本來平等無二，菩薩衆生亦無取證次
<lb ed="X" n="0493a06"/><lb ed="R016" n="0112a03"/>第。自性無性，故云非性。凡聖皆具，故云性有。隨緣
<lb ed="X" n="0493a07"/><lb ed="R016" n="0112a04"/>而現，故云循諸性起，本無脩證次第。然後示以妄
<lb ed="X" n="0493a08"/><lb ed="R016" n="0112a05"/>功用中，便顯差別也。眼不見眼，喩覺性本無能所
<lb ed="X" n="0493a09"/><lb ed="R016" n="0112a06"/>對待。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493a10"/><lb ed="R016" n="0112a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493a1001">衆生迷倒未能除滅一切幻化，於滅未滅妄功用中
<lb ed="X" n="0493a11"/><lb ed="R016" n="0112a08"/>便顯差別。若得如來寂滅隨順，實無寂滅及寂滅者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493a12"/><lb ed="R016" n="0112a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493a1201">此示因衆生迷倒，妄有差別，其實了無能所取證
<lb ed="X" n="0493a13"/><lb ed="R016" n="0112a10"/>也。下示無差別之差別。舊解約天台六卽以釋之，
<lb ed="X" n="0493a14"/><lb ed="R016" n="0112a11"/>謂性自平等，凡聖不二，故云理卽。上云覺性平等，
<lb ed="X" n="0493a15"/><lb ed="R016" n="0112a12"/>理本一味也。今因衆生迷倒，幻化未滅，妄功用中，
<lb ed="X" n="0493a16"/><lb ed="R016" n="0112a13"/>便顯差別。此顯六卽差別，因迷而有也。若究竟窮
<lb ed="X" n="0493a17"/><lb ed="R016" n="0112a14"/>源，寂滅無二。若委明六字，則不生上慢。若悟卽字，
<lb ed="X" n="0493a18"/><lb ed="R016" n="0112a15"/>則不生退屈。此天台之圓旨也。上總示圓理，下示
<lb ed="X" n="0493a19"/><lb ed="R016" n="0112a16"/>六卽，經義相符，故以釋之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493a20"/><lb ed="R016" n="0112a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493a2001">善男子，一切衆生從無始來，由妄想我及<anchor xml:id="nkr_note_orig_0493001" n="0493001"/>我愛者，曾
<lb ed="X" n="0493a21"/><lb ed="R016" n="0112a18"/>不自知念念生滅，故起憎愛，躭著五欲。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493a22"/><lb ed="R016" n="0112b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493a2201">此示理卽也。以衆生全體在迷，約佛性在迷，故云
<lb ed="X" n="0493a23"/><lb ed="R016" n="0112b02"/>理。衆生卽佛，故云理卽。以迷覺性而爲妄想，背法
<lb ed="X" n="0493a24"/><lb ed="R016" n="0112b03"/>身而認五蘊，故云由妄想我。執妄身爲我，我見堅
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0493b" n="0493b"/>
<lb ed="X" n="0493b01"/><lb ed="R016" n="0112b04"/>固不捨，故云及愛我者，曾不自知，念念生滅，造諸
<lb ed="X" n="0493b02"/><lb ed="R016" n="0112b05"/>惡業。然造業者，乃佛性也，故云理卽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493b03"/><lb ed="R016" n="0112b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493b0301">若遇善友，敎令開悟淨圓覺性，發明起滅，卽知此生
<lb ed="X" n="0493b04"/><lb ed="R016" n="0112b07"/>性自勞慮。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493b05"/><lb ed="R016" n="0112b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493b0501">此名字卽也。以衆生迷<anchor xml:id="nkr_note_add_0493b0501" n="0493b0501"/><anchor xml:id="beg0493b0501" n="0493b0501"/>己<anchor xml:id="end0493b0501"/>，不知本有佛性，若遇善
<lb ed="X" n="0493b06"/><lb ed="R016" n="0112b09"/>知識開導，了悟自性生卽無生，知本是佛，以知名
<lb ed="X" n="0493b07"/><lb ed="R016" n="0112b10"/>識字，卽知之一字卽佛性也，故云名字卽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493b08"/><lb ed="R016" n="0112b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493b0801">若復有人勞慮永斷得法界淨，卽彼淨解爲自障礙，
<lb ed="X" n="0493b09"/><lb ed="R016" n="0112b12"/>故於圓覺而不自在，此名凡夫隨順覺性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493b10"/><lb ed="R016" n="0112b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493b1001">此觀行卽也。此天台圓敎五品觀行位人，圓伏五
<lb ed="X" n="0493b11"/><lb ed="R016" n="0112b14"/>住，先斷見思，故云勞慮永斷。三毒不行，故云得法
<lb ed="X" n="0493b12"/><lb ed="R016" n="0112b15"/>界淨。躭著淨境，故云淨解爲礙。無明全在，故於圓
<lb ed="X" n="0493b13"/><lb ed="R016" n="0112b16"/>覺而不自在。天台判圓觀行位與別信位同斷見
<lb ed="X" n="0493b14"/><lb ed="R016" n="0112b17"/>思，名爲外凡，故結名凡夫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493b15"/><lb ed="R016" n="0112b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493b1501">善男子！一切菩薩見解爲礙，雖斷解礙猶住見覺，覺
<lb ed="X" n="0493b16"/><lb ed="R016" n="0113a01"/>礙爲礙而不自在，此名菩薩未入地者隨順覺性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493b17"/><lb ed="R016" n="0113a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493b1701">此相似卽也。三賢位人，觀智增明，<anchor xml:id="nkr_note_add_0493b1701" n="0493b1701"/><anchor xml:id="beg0493b1701" n="0493b1701"/>已<anchor xml:id="end0493b1701"/>見前。淨解爲
<lb ed="X" n="0493b18"/><lb ed="R016" n="0113a03"/>礙，今<anchor xml:id="nkr_note_add_0493b1801" n="0493b1801"/><anchor xml:id="beg0493b1801" n="0493b1801"/>已<anchor xml:id="end0493b1801"/>斷之。所斷雖亡，能斷觀智，名爲見覺。此能
<lb ed="X" n="0493b19"/><lb ed="R016" n="0113a04"/>見之見覺爲礙，能所未亡，故於圓覺而不自在。結
<lb ed="X" n="0493b20"/><lb ed="R016" n="0113a05"/>名未入地者，正指三賢也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493b21"/><lb ed="R016" n="0113a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493b2101">善男子！有照、有覺，俱名障礙。是故，菩薩常覺不住，照
<lb ed="X" n="0493b22"/><lb ed="R016" n="0113a07"/>與照者同時寂滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493b23"/><lb ed="R016" n="0113a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493b2301">此分眞卽也。照是所照之境，乃淨解。覺是能觀之
<lb ed="X" n="0493b24"/><lb ed="R016" n="0113a09"/>智，乃見覺。卽前二位，以對待未亡，故俱名障礙。今
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0493c" n="0493c"/>
<lb ed="X" n="0493c01"/><lb ed="R016" n="0113a10"/>地上菩薩，<anchor xml:id="nkr_note_add_0493c0101" n="0493c0101"/><anchor xml:id="beg0493c0101" n="0493c0101"/>已<anchor xml:id="end0493c0101"/>證平等眞如，以卽體之智，還照寂滅
<lb ed="X" n="0493c02"/><lb ed="R016" n="0113a11"/>之體，故照而非照，不住照功，故云常覺不住。以理
<lb ed="X" n="0493c03"/><lb ed="R016" n="0113a12"/>智一如，故同時寂滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493c04"/><lb ed="R016" n="0113a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493c0401">譬如有人自斷其首，首<anchor xml:id="nkr_note_add_0493c0401" n="0493c0401"/><anchor xml:id="beg0493c0401" n="0493c0401"/>已<anchor xml:id="end0493c0401"/>斷故無能斷者，則以礙心
<lb ed="X" n="0493c05"/><lb ed="R016" n="0113a14"/>自滅諸礙，礙<anchor xml:id="nkr_note_add_0493c0501" n="0493c0501"/><anchor xml:id="beg0493c0501" n="0493c0501"/>已<anchor xml:id="end0493c0501"/>斷滅無滅礙者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493c06"/><lb ed="R016" n="0113a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493c0601">此以喩明觀智俱泯，能所兩忘也。人喩能照，首喩
<lb ed="X" n="0493c07"/><lb ed="R016" n="0113a16"/>所照，所照旣亡，能照亦泯，故喩無能斷者。然以照
<lb ed="X" n="0493c08"/><lb ed="R016" n="0113a17"/>爲礙者，楞嚴云：圓明照生。所以圓明體中本無能
<lb ed="X" n="0493c09"/><lb ed="R016" n="0113a18"/>所，但起一照心，則形所相，故以照爲礙也。以諸無
<lb ed="X" n="0493c10"/><lb ed="R016" n="0113b01"/>明通名諸礙，非照不滅，故以礙滅礙也。若諸礙<anchor xml:id="nkr_note_add_0493c1001" n="0493c1001"/><anchor xml:id="beg0493c1001" n="0493c1001"/>已<anchor xml:id="end0493c1001"/>
<lb ed="X" n="0493c11"/><lb ed="R016" n="0113b02"/>斷，則照亦不立，故無滅礙者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493c12"/><lb ed="R016" n="0113b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493c1201">脩多羅敎如標月指，若復見月，了知所標畢竟非月；
<lb ed="X" n="0493c13"/><lb ed="R016" n="0113b04"/>一切如來種種言說開示菩薩亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493c14"/><lb ed="R016" n="0113b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493c1401">此顯地上菩薩之實證也。謂菩薩脩行未悟自性，
<lb ed="X" n="0493c15"/><lb ed="R016" n="0113b06"/>故佛假種種言敎開示爲悟心之方，故如指指月。
<lb ed="X" n="0493c16"/><lb ed="R016" n="0113b07"/>今旣了悟自心，則一切言說皆剩法矣，故如見月
<lb ed="X" n="0493c17"/><lb ed="R016" n="0113b08"/>知指非月也。以凡有脩斷觀智能所之說，皆標月
<lb ed="X" n="0493c18"/><lb ed="R016" n="0113b09"/>之指耳。今旣證一心，則能所雙忘，觀照俱泯，同時
<lb ed="X" n="0493c19"/><lb ed="R016" n="0113b10"/>寂滅矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493c20"/><lb ed="R016" n="0113b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493c2001">此名菩薩<anchor xml:id="nkr_note_add_0493c2001" n="0493c2001"/><anchor xml:id="beg0493c2001" n="0493c2001"/>已<anchor xml:id="end0493c2001"/>入地者隨順覺性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0493c21"/><lb ed="R016" n="0113b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493c2101">此結位也。此經單以圓照覺相爲宗，故位次不說
<lb ed="X" n="0493c22"/><lb ed="R016" n="0113b13"/>所斷，但約觀行淺深，以明位之高下。若對普賢章
<lb ed="X" n="0493c23"/><lb ed="R016" n="0113b14"/>中云：應當遠離一切幻化虗妄境界，由堅執持遠
<lb ed="X" n="0493c24"/><lb ed="R016" n="0113b15"/>離心故，卽淨解未忘，當觀行位。心如幻者，亦復遠
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0494a" n="0494a"/>
<lb ed="X" n="0494a01"/><lb ed="R016" n="0113b16"/>離，卽見覺爲礙，當相似位。有覺有照，同時寂滅，卽
<lb ed="X" n="0494a02"/><lb ed="R016" n="0113b17"/>遠離爲幻，亦復遠離，當分眞位。下言一切障礙，卽
<lb ed="X" n="0494a03"/><lb ed="R016" n="0113b18"/>究竟覺，卽離遠離幻；亦復遠離，得無所離，名究竟
<lb ed="X" n="0494a04"/><lb ed="R016" n="0114a01"/>覺，當究竟卽。經旨了然，幸深觀之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0494a05"/><lb ed="R016" n="0114a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0494a0501">善男子！一切障礙卽究竟覺，得念、失念無非解脫，成
<lb ed="X" n="0494a06"/><lb ed="R016" n="0114a03"/>法、破法皆名涅槃，智慧、愚痴通爲般若，菩薩、外道所
<lb ed="X" n="0494a07"/><lb ed="R016" n="0114a04"/>成就法同是菩提，無明、眞如無異境界，諸戒、定、慧及
<lb ed="X" n="0494a08"/><lb ed="R016" n="0114a05"/>婬、怒、痴俱是梵行，衆生、國土同一法性，地獄、天宮皆
<lb ed="X" n="0494a09"/><lb ed="R016" n="0114a06"/>爲淨土，有性、無性齊成佛道，一切煩惱畢竟解脫，法
<lb ed="X" n="0494a10"/><lb ed="R016" n="0114a07"/>界海慧照了諸相猶如虗空，此名如來隨順覺性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0494a11"/><lb ed="R016" n="0114a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0494a1101">此究竟，卽以示平等佛慧也。其得念失念等十對
<lb ed="X" n="0494a12"/><lb ed="R016" n="0114a09"/>等法，皆迷悟邊事。良以圓覺妙性，不屬迷悟對待
<lb ed="X" n="0494a13"/><lb ed="R016" n="0114a10"/>因果，故一切寂滅，平等一如。以妄見而觀，則有二
<lb ed="X" n="0494a14"/><lb ed="R016" n="0114a11"/>相。若以法界海慧照之，則猶如虗空，一切諸相，了
<lb ed="X" n="0494a15"/><lb ed="R016" n="0114a12"/>不可得矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0494a16"/><lb ed="R016" n="0114a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0494a1601">善男子！但諸菩薩及末世衆生，居一切時不起妄念，
<lb ed="X" n="0494a17"/><lb ed="R016" n="0114a14"/>於諸妄心亦不息滅，住妄想境不加了知，於無了知
<lb ed="X" n="0494a18"/><lb ed="R016" n="0114a15"/>不辨眞實。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0494a19"/><lb ed="R016" n="0114a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0494a1901">此的示平等安心之妙也。上言位有高下，證有次
<lb ed="X" n="0494a20"/><lb ed="R016" n="0114a17"/>第者，皆爲不了寂滅心體，妄有脩證，不忘能所對
<lb ed="X" n="0494a21"/><lb ed="R016" n="0114a18"/>待，故悟有淺深。今示平等一心，任運合道，乃圓悟
<lb ed="X" n="0494a22"/><lb ed="R016" n="0114b01"/>頓證之妙旨也。以衆生日用現證，全是如來平等
<lb ed="X" n="0494a23"/><lb ed="R016" n="0114b02"/>法身。若一念不生，全體自現。故云：居一切時不得，
<lb ed="X" n="0494a24"/><lb ed="R016" n="0114b03"/>故起妄念。以纔起一念，卽迷現量故也。謂衆生妄
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0494b" n="0494b"/>
<lb ed="X" n="0494b01"/><lb ed="R016" n="0114b04"/>想，本自無性，元是眞心。若息妄求眞，似斬頭覓活。
<lb ed="X" n="0494b02"/><lb ed="R016" n="0114b05"/>故云：於諸妄心，亦不息滅。以妄想境界，本是一眞，
<lb ed="X" n="0494b03"/><lb ed="R016" n="0114b06"/>不容擬議。若更加了知之心，卽是揚聲止響。故云：
<lb ed="X" n="0494b04"/><lb ed="R016" n="0114b07"/>住妄想境界，不加了知。不加了知處，卽是眞知。若
<lb ed="X" n="0494b05"/><lb ed="R016" n="0114b08"/>起心更辨，別求眞實，則頭上安頭，彌增顚倒。故云：
<lb ed="X" n="0494b06"/><lb ed="R016" n="0114b09"/>於無了知，不辨眞實。此道人日用安心的訣。苟能
<lb ed="X" n="0494b07"/><lb ed="R016" n="0114b10"/>任運如斯，則心心合道，念念證眞，不起滅定，而現
<lb ed="X" n="0494b08"/><lb ed="R016" n="0114b11"/>度生事業矣。從上諸祖，未有不入此法門者。此參
<lb ed="X" n="0494b09"/><lb ed="R016" n="0114b12"/>禪向上一路，所謂衲僧巴鼻也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0494b10"/><lb ed="R016" n="0114b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0494b1001">彼諸衆生聞是法門，信解受持不生驚畏，是則名爲
<lb ed="X" n="0494b11"/><lb ed="R016" n="0114b14"/>隨順覺性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0494b12"/><lb ed="R016" n="0114b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0494b1201">此直指頓悟安心，乃脩行之要也。此法門卽上居
<lb ed="X" n="0494b13"/><lb ed="R016" n="0114b16"/>一切時等，以此法難信難解難持，若聞而不生驚
<lb ed="X" n="0494b14"/><lb ed="R016" n="0114b17"/>怖者，可謂善能隨順覺性也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0494b15"/><lb ed="R016" n="0114b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0494b1501">善男子！汝等當知，如是衆生<anchor xml:id="nkr_note_add_0494b1501" n="0494b1501"/><anchor xml:id="beg0494b1501" n="0494b1501"/>已<anchor xml:id="end0494b1501"/>曾供養百千萬億恒
<lb ed="X" n="0494b16"/><lb ed="R016" n="0115a01"/>河沙諸佛及大菩薩，植衆德本，佛說是人名爲成就
<lb ed="X" n="0494b17"/><lb ed="R016" n="0115a02"/>一切種智。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0494b18"/><lb ed="R016" n="0115a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0494b1801">此結上頓悟任運合道之機，皆夙因深厚者，方能
<lb ed="X" n="0494b19"/><lb ed="R016" n="0115a04"/>信受不疑也。此等之人，雖居因位，決定成佛無疑矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0494b20"/><lb ed="R016" n="0115a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0494b2001">爾時，世尊欲重宣此義，而說偈言：</p>
<lb ed="X" n="0494b21"/><lb ed="R016" n="0115a06"/><lg xml:id="lgX10p0494b2101"><l>淸淨慧當知，</l><l>圓滿菩提性，</l><l>無取亦無證，</l>
<lb ed="X" n="0494b22"/><lb ed="R016" n="0115a07"/><l>無菩薩衆生，</l><l>此頌覺性平等本無差別。</l>
<lb ed="X" n="0494b23"/><lb ed="R016" n="0115a08"/><l>覺與未覺時，</l><l>漸次有差別。</l><l>衆生爲解礙，</l>
<lb ed="X" n="0494b24"/><lb ed="R016" n="0115a09"/><l>菩薩未離覺，</l><l>入地永寂滅，</l><l>不住一切相。</l>
<pb ed="X" xml:id="X10.0258.0494c" n="0494c"/>
<lb ed="X" n="0494c01"/><lb ed="R016" n="0115a10"/><l>大覺悉圓滿，</l><l>名爲徧隨順。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0494c02"/><lb ed="R016" n="0115a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0494c0201">初二句總頌差別，所以衆生一句觀行卽，菩薩一
<lb ed="X" n="0494c03"/><lb ed="R016" n="0115a12"/>句相似卽，入地二句頌分眞卽，大覺二句頌究竟
<lb ed="X" n="0494c04"/><lb ed="R016" n="0115a13"/>卽。然初句覺與未覺，亦該攝理卽、名字卽也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0494c05"/><lb ed="R016" n="0115a14"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0494c0501"><l>末世諸衆生，</l><l>心不生虗妄，</l><l>佛說如是人，</l>
<lb ed="X" n="0494c06"/><lb ed="R016" n="0115a15"/><l>現世卽菩薩，</l><l>供養恒沙佛，</l><l>功德<anchor xml:id="nkr_note_add_0494c0601" n="0494c0601"/><anchor xml:id="beg0494c0601" n="0494c0601"/>已<anchor xml:id="end0494c0601"/>圓滿。</l>
<lb ed="X" n="0494c07"/><lb ed="R016" n="0115a16"/><l>雖有多方便，</l><l>皆名隨順智。</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0494c08"/><lb ed="R016" n="0115a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0494c0801">末二句總頌位行雖差，皆隨順覺性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0494c09"/><lb ed="R016" n="0115a18"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>圓覺經直解卷上</cb:jhead></cb:juan>
</cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0480c2001" to="#end0480c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4" cb:provider="來函：CB Online (2023-01-04)">身<note type="cf1">X22n0423_p0573b01</note></lem><rdg wit="#wit.orig">有</rdg></app>
<app from="#beg0481c0801" to="#end0481c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0481c1301" to="#end0481c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0482a2101" to="#end0482a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0482a2301" to="#end0482a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0482c1501" to="#end0482c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0483b2001" to="#end0483b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0484a1501" to="#end0484a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0484b2001" to="#end0484b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0484c1301" to="#end0484c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0485a1701" to="#end0485a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0485b0701" to="#end0485b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0486b0501" to="#end0486b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0486c1701" to="#end0486c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0488b2101" to="#end0488b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0488b2401" to="#end0488b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0489a1901" to="#end0489a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0489b1401" to="#end0489b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0489c1101" to="#end0489c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0489c1501" to="#end0489c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0489c1701" to="#end0489c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0489c2201" to="#end0489c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0490b1001" to="#end0490b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0490c0301" to="#end0490c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0491a0801" to="#end0491a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0491b0701" to="#end0491b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0491c1801" to="#end0491c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0491c1901" to="#end0491c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0491c2301" to="#end0491c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0492c1601" to="#end0492c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0493b0501" to="#end0493b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0493b1701" to="#end0493b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0493b1801" to="#end0493b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0493c0101" to="#end0493c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0493c0401" to="#end0493c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0493c0501" to="#end0493c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0493c1001" to="#end0493c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0493c2001" to="#end0493c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0494b1501" to="#end0494b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0494c0601" to="#end0494c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0480001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0480001">恩疑思</note>
<note n="0487001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0487001">問疑開</note>
<note n="0493001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0493001">我愛經作愛我</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0480c2001" resp="#resp3" type="add" cb:note_key="X10.0480c20.14" target="#nkr_note_add_0480c2001">身【CB】，有【卍續】</note>
<note n="0481c0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0481c0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0481c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0481c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0482a2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0482a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0482a2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0482a2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0482c1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0482c1501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0483b2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0483b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0484a1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0484a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0484b2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0484b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0484c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0484c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0485a1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0485a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0485b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0485b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0486b0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0486b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0486c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0486c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0488b2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0488b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0488b2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0488b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0489a1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0489a1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0489b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0489b1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0489c1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0489c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0489c1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0489c1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0489c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0489c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0489c2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0489c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0490b1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0490b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0490c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0490c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0491a0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0491a0801">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0491b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0491b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0491c1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0491c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0491c1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0491c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0491c2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0491c2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0492c1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0492c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0493b0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0493b0501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0493b1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0493b1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0493b1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0493b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0493c0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0493c0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0493c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0493c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0493c0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0493c0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0493c1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0493c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0493c2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0493c2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0494b1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0494b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0494c0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0494c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>