<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X10n0261">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 261 圓覺經精解評林</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 261 圓覺經精解評林</title>
			<author>明 焦竑纂</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.poyung</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">10</idno>.<idno type="no">261</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">圓覺經精解評林</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識，古籍酷 AI 自動標點引擎提供新式標點初稿</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>AI 標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00595">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00595</charName>
				<mapping cb:dec="983635" type="PUA">U+F0253</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+9EA8</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[麩-夫+少]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB06873">
				<charName>CBETA CHARACTER CB06873</charName>
				<mapping cb:dec="989913" type="PUA">U+F1AD9</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2231E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>迴</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[廷-壬+(同-(一/口)+巳)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB12530">
				<charName>CBETA CHARACTER CB12530</charName>
				<mapping cb:dec="995570" type="PUA">U+F30F2</mapping>
			<mapping type="unicode">U+28932</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>釐</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[釐-未+牙]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15081">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName>
				<mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping>
			<mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15138">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15138</charName>
				<mapping cb:dec="998178" type="PUA">U+F3B22</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>漪</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[漪-大+(立-一)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15756">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15756</charName>
				<mapping cb:dec="998796" type="PUA">U+F3D8C</mapping>
			<mapping type="unicode">U+20B27</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>收</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(冰-水+丨)*又]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB16695">
				<charName>CBETA CHARACTER CB16695</charName>
				<mapping cb:dec="999735" type="PUA">U+F4137</mapping>
			<mapping type="unicode">U+38A0</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>迥</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[廷-壬+(同-一)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB18834">
				<charName>CBETA CHARACTER CB18834</charName>
				<mapping cb:dec="1001874" type="PUA">U+F4992</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>編⃝</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2005-12-07T13:35:17">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0573c" n="0573c"/>
<lb ed="X" n="0573c01"/>
<lb ed="X" n="0573c02"/><cb:docNumber>No. 261</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0573c03"/><lb ed="R094" n="0001a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>精解評林卷之上大方廣圓覺脩多
<lb ed="X" n="0573c04"/><lb ed="R094" n="0001a01"/>羅了義經</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0573c05"/><lb ed="R094" n="0001a02"/><byline cb:type="author">太史<g ref="#CB15138">漪</g>園　焦竑　弱侯父　纂</byline>
<lb ed="X" n="0573c06"/><lb ed="R094" n="0001a03"/><byline cb:type="other">太史如岡　陳懿典　孟常父　校</byline>
<lb ed="X" n="0573c07"/><lb ed="R094" n="0001a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">經題</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0573c0701"><note place="inline">晁文元曰：圓覺之首，佛爲十二大士說如來本起因
<lb ed="X" n="0573c08"/><lb ed="R094" n="0001a05"/>德，修之以三觀，圓覺盖自誠而明者也。</note></p><p xml:id="pX10p0573c0816" cb:place="inline"><note place="inline">如山曰：此
<lb ed="X" n="0573c09"/><lb ed="R094" n="0001a06"/>覺有廣大義，有方圓義。謂體大而用廣，理方而義圓。
<lb ed="X" n="0573c10"/><lb ed="R094" n="0001a07"/>方是正直，不偏不邪。圓是滿足，無虧無缺。亦可大方
<lb ed="X" n="0573c11"/><lb ed="R094" n="0001a08"/>是體，廣圓是用。謂體大而方正不偏，用廣而圓滿無
<lb ed="X" n="0573c12"/><lb ed="R094" n="0001a09"/>缺。故復以方連大，以圓連廣。又上三字是別，圓字是
<lb ed="X" n="0573c13"/><lb ed="R094" n="0001a10"/>惣。意明此覺具足三大之德，故名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0573001" n="0573001"/>〔圓〕。</note></p>
<lb ed="X" n="0573c14"/><lb ed="R094" n="0001a11"/><p xml:id="pX10p0573c1401">裴休曰：大者，其性廣愽，猶如虗空。方者，就法得名，
<lb ed="X" n="0573c15"/><lb ed="R094" n="0001a12"/>軌持爲義。軌生物解，任持自性。廣者，從用得名，廣
<lb ed="X" n="0573c16"/><lb ed="R094" n="0001a13"/>多、廣愽爲義。廣多者，此圓覺性，本有過塵沙之妙
<lb ed="X" n="0573c17"/><lb ed="R094" n="0001a14"/>用，潛興密應，無有休息，無有窮盡。廣愽者，此無盡
<lb ed="X" n="0573c18"/><lb ed="R094" n="0001a15"/>之用，一一同與覺性，無有邊際，無有分限。圓覺者，
<lb ed="X" n="0573c19"/><lb ed="R094" n="0001a16"/>直指法體。若不克體標指，則不知向來說何法大，
<lb ed="X" n="0573c20"/><lb ed="R094" n="0001a17"/>說何法廣。圓者，滿足周備，此外更無一法。覺者，虗
<lb ed="X" n="0573c21"/><lb ed="R094" n="0001a18"/>明靈照，無諸分別念想。此覺非離凡局聖，非離境
<lb ed="X" n="0573c22"/><lb ed="R094" n="0001a19"/>局心。心境凡聖本空，唯是靈覺，故言圓也。脩多羅
<lb ed="X" n="0573c23"/><lb ed="R094" n="0001a20"/>三字，總指諸經。了義二字，歎此一部是諸經決了
<lb ed="X" n="0573c24"/><lb ed="R094" n="0001b01"/>之義也。故下文云：是十二部經淸淨眼目。經之一
<lb ed="X" n="0573c25"/><lb ed="R094" n="0001b02"/>字，正是此典。今隨文便，均於廣略，總分爲三：一、信
<lb ed="X" n="0573c26"/><lb ed="R094" n="0001b03"/>聞時主，二、說處依眞，三、同體法衆。今初，信聞時主。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0574a" n="0574a"/>
<lb ed="X" n="0574a01"/><lb ed="R094" n="0001b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">序分</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0574a0101">如是我聞：一時，婆伽婆入於神通大光明藏。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0574a02"/><lb ed="R094" n="0001b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0574a0201"><note place="inline">宗密曰：聖人說法，<anchor xml:id="nkr_note_add_0574a0201" n="0574a0201"/><anchor xml:id="beg0574a0201" n="0574a0201"/>但<anchor xml:id="end0574a0201"/>爲顯如，唯如爲是，故稱如是。又
<lb ed="X" n="0574a03"/><lb ed="R094" n="0001b06"/>眞不違俗名如，俗順於眞爲是。又如者當理之言，是
<lb ed="X" n="0574a04"/><lb ed="R094" n="0001b07"/>者無非之穪。又有無不二爲如，如非有無爲是。若唯
<lb ed="X" n="0574a05"/><lb ed="R094" n="0001b08"/>就當經說者，凡聖因果不異圓覺<anchor xml:id="nkr_note_orig_0574001" n="0574001"/>〔名〕，唯此因果方離
<lb ed="X" n="0574a06"/><lb ed="R094" n="0001b09"/>過非爲是。</note></p><p xml:id="pX10p0574a0605" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：諸佛有常光、放光。若約常光，卽
<lb ed="X" n="0574a07"/><lb ed="R094" n="0001b10"/>是藏。論云：心性不起，卽是大智慧光明，徧照法界。若
<lb ed="X" n="0574a08"/><lb ed="R094" n="0001b11"/>約所放光及所起通，卽神通光明之藏。</note></p>
<lb ed="X" n="0574a09"/><lb ed="R094" n="0001b12"/><p xml:id="pX10p0574a0901">如山曰：如是之法，我從佛聞。聞，成就也。我卽文殊
<lb ed="X" n="0574a10"/><lb ed="R094" n="0001b13"/>及阿難海。五蘊假者，云何稱我？我有四種：一、凡夫
<lb ed="X" n="0574a11"/><lb ed="R094" n="0001b14"/>徧計，二、外道宗計，三、諸聖隨世假分賓主，四、法身
<lb ed="X" n="0574a12"/><lb ed="R094" n="0001b15"/>眞我。今是後二，故無故也。聞謂耳根發識，雖因耳
<lb ed="X" n="0574a13"/><lb ed="R094" n="0001b16"/>處癈別從總，故稱我聞，非邪慢心而有所說。若無
<lb ed="X" n="0574a14"/><lb ed="R094" n="0001b17"/>相宗，我旣無我，聞亦無聞，從緣空故，不壞假名，卽
<lb ed="X" n="0574a15"/><lb ed="R094" n="0001b18"/>不聞聞耳。時，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0574002" n="0574002"/>成就也。一時者，卽說聽之時。心境泯，
<lb ed="X" n="0574a16"/><lb ed="R094" n="0001b19"/>理智融，凡聖如，本始會，此諸二法皆一之時。婆伽
<lb ed="X" n="0574a17"/><lb ed="R094" n="0001b20"/>婆，主成就也。涅槃云：能破煩惱，名婆伽婆。卽當斷
<lb ed="X" n="0574a18"/><lb ed="R094" n="0002a01"/>德以顯法身。淨土說經，法報不分，非應化矣。故佛
<lb ed="X" n="0574a19"/><lb ed="R094" n="0002a02"/>德經云：是薄伽梵最淸淨覺，極於法界，盡於虗空，
<lb ed="X" n="0574a20"/><lb ed="R094" n="0002a03"/>窮未來際。若約諸經，多是佛字。孤山曰：藏卽寶性
<lb ed="X" n="0574a21"/><lb ed="R094" n="0002a04"/>法界藏。起信心眞如，是諸佛衆生之本源，神通光
<lb ed="X" n="0574a22"/><lb ed="R094" n="0002a05"/>明之性體，塵沙德用並蘊其中，百千通光皆從斯
<lb ed="X" n="0574a23"/><lb ed="R094" n="0002a06"/>起，故云藏也。亦名法性土，亦名<name role="" type="person">常寂光土</name>。息諸分
<lb ed="X" n="0574a24"/><lb ed="R094" n="0002a07"/>別，智與理冥，名爲入矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0574a25"/><lb ed="R094" n="0002a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0574a2501">三昧正受，一切如來光嚴住持，是諸衆生淸淨覺地。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0574a26"/><lb ed="R094" n="0002a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0574a2601"><note place="inline">如山曰：三昧正受，卽論所云：無漏無明，種種業幻，皆
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0574b" n="0574b"/>
<lb ed="X" n="0574b01"/><lb ed="R094" n="0002a10"/>同眞如性相是也。華嚴亦云：心佛及衆生，是三無差
<lb ed="X" n="0574b02"/><lb ed="R094" n="0002a11"/>別。</note></p><p xml:id="pX10p0574b0202" cb:place="inline"><note place="inline">論云：一切衆生，本來常住，入於涅槃。然聖證此
<lb ed="X" n="0574b03"/><lb ed="R094" n="0002a12"/>境，直曰住持。凡不知同，<anchor xml:id="nkr_note_add_0574b0301" n="0574b0301"/><anchor xml:id="beg0574b0301" n="0574b0301"/>但<anchor xml:id="end0574b0301"/>指覺。</note></p>
<lb ed="X" n="0574b04"/><lb ed="R094" n="0002a13"/><p xml:id="pX10p0574b0401">宗密曰：唐梵雙彰也。安住藏中，不受諸受，名爲正
<lb ed="X" n="0574b05"/><lb ed="R094" n="0002a14"/>受。又三昧，此云正思，謂在定時，於所緣境，審正思
<lb ed="X" n="0574b06"/><lb ed="R094" n="0002a15"/>察故。二明與凡聖同體者，旣入其源，卽同其體，故
<lb ed="X" n="0574b07"/><lb ed="R094" n="0002a16"/>本覺明如，始覺明來，始本不二，名曰如來。是則衆
<lb ed="X" n="0574b08"/><lb ed="R094" n="0002a17"/>生有本無始，是如不來。</p>
<lb ed="X" n="0574b09"/><lb ed="R094" n="0002a18"/><p xml:id="pX10p0574b0901">如山曰重重，交光照曜炳著曰光嚴，安住永絕攀
<lb ed="X" n="0574b10"/><lb ed="R094" n="0002a19"/>緣曰住，住持不失不壞曰持。是諸下迷眞起妄，妄
<lb ed="X" n="0574b11"/><lb ed="R094" n="0002b01"/>見衆生，妄體元空，全是本覺心地，妄不能染，故云
<lb ed="X" n="0574b12"/><lb ed="R094" n="0002b02"/>淸淨。故</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0574b13"/><lb ed="R094" n="0002b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0574b1301">身心寂滅，平等本際。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0574b14"/><lb ed="R094" n="0002b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0574b1401"><note place="inline">裴休曰：皆同一際，卽圓覺本際也。</note></p>
<lb ed="X" n="0574b15"/><lb ed="R094" n="0002b05"/><p xml:id="pX10p0574b1501">如山曰：凡聖身心，取相似異，相皆虗妄，當體寂滅，
<lb ed="X" n="0574b16"/><lb ed="R094" n="0002b06"/>寂滅故平等。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0574b17"/><lb ed="R094" n="0002b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0574b1701">圓滿十方，不二隨順。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0574b18"/><lb ed="R094" n="0002b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0574b1801"><note place="inline">宗密曰：不二隨順，謂隨順不二也。西域語倒，譯者<anchor xml:id="nkr_note_add_0574b1801" n="0574b1801"/><anchor xml:id="beg0574b1801" n="0574b1801"/>廻<anchor xml:id="end0574b1801"/>
<lb ed="X" n="0574b19"/><lb ed="R094" n="0002b09"/>文不盡故也。</note></p>
<lb ed="X" n="0574b20"/><lb ed="R094" n="0002b10"/><p xml:id="pX10p0574b2001">如山曰：旣與覺體無異，故隨體圓滿，周徧法界，生
<lb ed="X" n="0574b21"/><lb ed="R094" n="0002b11"/>死涅槃爲二。凡夫順生死，二乘趣涅槃，今皆不住，
<lb ed="X" n="0574b22"/><lb ed="R094" n="0002b12"/>故云隨順。又依報則淨穢不二，正報則生佛不二，
<lb ed="X" n="0574b23"/><lb ed="R094" n="0002b13"/>克體則身心不二，通該則自他不二。與此相應，是
<lb ed="X" n="0574b24"/><lb ed="R094" n="0002b14"/>隨順矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0574b25"/><lb ed="R094" n="0002b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0574b2501">於不二境，現諸淨土。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0574c" n="0574c"/>
<lb ed="X" n="0574c01"/><lb ed="R094" n="0002b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0574c0101"><note place="inline">裴休曰：土雖多□，不出其三：一法性，二受用，三變化。若
<lb ed="X" n="0574c02"/><lb ed="R094" n="0002b17"/>開受用自他，卽成四土。緣唯二種，謂淨及穢，或性及相。</note></p>
<lb ed="X" n="0574c03"/><lb ed="R094" n="0002b18"/><p xml:id="pX10p0574c0301">宗密曰：佛無現土之念，如明鏡無心而現。諸淨土
<lb ed="X" n="0574c04"/><lb ed="R094" n="0002b19"/>者，是無念而應緣，如明鏡無心而現像。故肇公云：
<lb ed="X" n="0574c05"/><lb ed="R094" n="0003a01"/>淨土、穢土，盖隨衆生之所宜。淨者，示之以寶玉；穢
<lb ed="X" n="0574c06"/><lb ed="R094" n="0003a02"/>者，示之以瓦礫。美惡自彼，於我無定。無定之土，乃
<lb ed="X" n="0574c07"/><lb ed="R094" n="0003a03"/>名淨土。隨類普應，故云諸也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0574c08"/><lb ed="R094" n="0003a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0574c0801">與大菩薩摩訶薩十萬人俱，其名曰：<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩、
<lb ed="X" n="0574c09"/><lb ed="R094" n="0003a05"/>普賢菩薩、普眼菩薩、<name role="" type="person">金剛藏菩薩</name>、彌勒菩薩、淸淨慧
<lb ed="X" n="0574c10"/><lb ed="R094" n="0003a06"/>菩薩、威德自在菩薩、辨音菩薩、淨諸業障菩薩、普覺
<lb ed="X" n="0574c11"/><lb ed="R094" n="0003a07"/>菩薩、圓覺菩薩、賢善首菩薩等而爲上首，與諸眷屬
<lb ed="X" n="0574c12"/><lb ed="R094" n="0003a08"/>皆入三昧，同住如來平等法會。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0574c13"/><lb ed="R094" n="0003a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0574c1301"><note place="inline">裴休曰：菩提，此云覺，卽所求佛果。薩埵，此云有情，卽
<lb ed="X" n="0574c14"/><lb ed="R094" n="0003a10"/>所化衆生。又此有了悟之覺，餘緣慮之情，又是求菩
<lb ed="X" n="0574c15"/><lb ed="R094" n="0003a11"/>提之有情也。摩訶，大也。曰十萬人，而僅叙諸菩薩者，
<lb ed="X" n="0574c16"/><lb ed="R094" n="0003a12"/>爲十萬之標領。</note></p>
<lb ed="X" n="0574c17"/><lb ed="R094" n="0003a13"/><p xml:id="pX10p0574c1701">如山曰：皆入三昧者，由入定故，得住佛境也。當爾
<lb ed="X" n="0574c18"/><lb ed="R094" n="0003a14"/>之時，凡聖體同，因果一相。故言法會者，法性之會，
<lb ed="X" n="0574c19"/><lb ed="R094" n="0003a15"/>無我無人也。自下正宗分中，十一重問答，束之爲
<lb ed="X" n="0574c20"/><lb ed="R094" n="0003a16"/>二：初一問答，令信解眞正，成本起因；後十問答，令
<lb ed="X" n="0574c21"/><lb ed="R094" n="0003a17"/>依解脩行，隨根證入。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0574c22"/><lb ed="R094" n="0003a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正宗分</cb:mulu><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">文殊章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0574c2201">於是<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩在大衆中，卽從座起而白佛言：
<lb ed="X" n="0574c23"/><lb ed="R094" n="0003a19"/>大悲世尊！願爲此會諸來法衆，說於如來本起淸淨
<lb ed="X" n="0574c24"/><lb ed="R094" n="0003b01"/>因地法行，及說菩薩於大乘中發淸淨心遠離諸病，
<lb ed="X" n="0574c25"/><lb ed="R094" n="0003b02"/>能使未來末世衆生求大乘者不墮邪見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0574c26"/><lb ed="R094" n="0003b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0574c2601"><note place="inline">宗密曰：<name role="" type="person">文殊師利</name>，此云妙首，亦云<name role="" type="person">妙吉祥</name>，表信解之
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0575a" n="0575a"/>
<lb ed="X" n="0575a01"/><lb ed="R094" n="0003b04"/>智故。亦云妙德，表證智故。文中說本起因地，究眞眞
<lb ed="X" n="0575a02"/><lb ed="R094" n="0003b05"/>妄，以成正解，成就信根故。</note></p><p xml:id="pX10p0575a0211" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：求大乘者下，謂
<lb ed="X" n="0575a03"/><lb ed="R094" n="0003b06"/>末法中正解難得。其有或恣心五欲，或宗習異道，或
<lb ed="X" n="0575a04"/><lb ed="R094" n="0003b07"/>執滯二乘者，置之言外。縱有發意，唯求大乘。若不聞
<lb ed="X" n="0575a05"/><lb ed="R094" n="0003b08"/>此法門，亦墮邪見。</note></p>
<lb ed="X" n="0575a06"/><lb ed="R094" n="0003b09"/><p xml:id="pX10p0575a0601">如山曰：佛昔根本所起最初之心，圓照本體元無
<lb ed="X" n="0575a07"/><lb ed="R094" n="0003b10"/>煩惱，故曰本起淸淨。因<anchor xml:id="nkr_note_orig_0575001" n="0575001"/>德法行者，因行所依之心
<lb ed="X" n="0575a08"/><lb ed="R094" n="0003b11"/>德也。大乘之體是本始覺，今請於覺悟心中說發
<lb ed="X" n="0575a09"/><lb ed="R094" n="0003b12"/>心。發淸淨心者，卽前第二發菩提心也。此心一發
<lb ed="X" n="0575a10"/><lb ed="R094" n="0003b13"/>之後永無忘失，無忘故魔惑不嬈，故請宣一味決
<lb ed="X" n="0575a11"/><lb ed="R094" n="0003b14"/>定眞實，使求大乘者聞此法門不墮邪見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0575a12"/><lb ed="R094" n="0003b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0575a1201">爾時，世尊吿<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩言：善哉，善哉！汝等乃能
<lb ed="X" n="0575a13"/><lb ed="R094" n="0003b16"/>爲諸菩薩諮詢如來因地法行，及爲末世一切衆生
<lb ed="X" n="0575a14"/><lb ed="R094" n="0003b17"/>求大乘者，得正住持不墮邪見。汝今諦聽，當爲汝說。
<lb ed="X" n="0575a15"/><lb ed="R094" n="0003b18"/>善男子！無上法王有大陀羅尼門名爲圓覺，流出一
<lb ed="X" n="0575a16"/><lb ed="R094" n="0003b19"/>切淸淨眞如、菩提、涅槃及波羅密，敎授菩薩。一切如
<lb ed="X" n="0575a17"/><lb ed="R094" n="0003b20"/>來本起因地，皆依圓照淸淨覺相，永斷無明方成佛
<lb ed="X" n="0575a18"/><lb ed="R094" n="0004a01"/>道。云何無明？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0575a19"/><lb ed="R094" n="0004a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0575a1901"><note place="inline">智論釋云：再言善哉者，善之至也。大乘了義，理合宣
<lb ed="X" n="0575a20"/><lb ed="R094" n="0004a03"/>揚。針芥未投，且默斯要。旣當嘉會，根熟咸臻。將演妙
<lb ed="X" n="0575a21"/><lb ed="R094" n="0004a04"/>門，必資發問。今之所請，實謂起予。利樂寔多，再言歎
<lb ed="X" n="0575a22"/><lb ed="R094" n="0004a05"/>善。離本心外，別有所求。見妄見眞，並爲邪見。</note></p><p xml:id="pX10p0575a2218" cb:place="inline"><note place="inline">裴
<lb ed="X" n="0575a23"/><lb ed="R094" n="0004a06"/>休曰：圓覺自性本無，爲妄變異，卽是眞如。眞謂眞實，
<lb ed="X" n="0575a24"/><lb ed="R094" n="0004a07"/>顯非虛妄。如謂如常，表無變易。謂此眞實，於一切位，
<lb ed="X" n="0575a25"/><lb ed="R094" n="0004a08"/>常如其性故。又眞者，體非僞妄。如者，性無改異。故曰
<lb ed="X" n="0575a26"/><lb ed="R094" n="0004a09"/>眞如。</note></p><p xml:id="pX10p0575a2603" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：流出，謂非別有法從中流出於外，<anchor xml:id="nkr_note_add_0575a2601" n="0575a2601"/><anchor xml:id="beg0575a2601" n="0575a2601"/>但<anchor xml:id="end0575a2601"/>
<lb ed="X" n="0575a27"/><lb ed="R094" n="0004a10"/>依覺性顯示諸門，功德無有窮盡，應用無有疲厭，名
<lb ed="X" n="0575a28"/><lb ed="R094" n="0004a11"/>爲流出故。</note></p>
<lb ed="X" n="0575a29"/><lb ed="R094" n="0004a12"/><p xml:id="pX10p0575a2901">如山曰：世尊先讚後許而復令諦聽者，誠令審諦
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0575b" n="0575b"/>
<lb ed="X" n="0575b01"/><lb ed="R094" n="0004a13"/>勿雜餘緣，無以生滅心行聽實相法也。無上法王，
<lb ed="X" n="0575b02"/><lb ed="R094" n="0004a14"/>佛也，於法自在更無有上。陀羅尼，此云總持，謂圓
<lb ed="X" n="0575b03"/><lb ed="R094" n="0004a15"/>覺體中有塵沙德用，從本<anchor xml:id="nkr_note_add_0575b0301" n="0575b0301"/><anchor xml:id="beg0575b0301" n="0575b0301"/>已<anchor xml:id="end0575b0301"/>來持之不失。門者，出
<lb ed="X" n="0575b04"/><lb ed="R094" n="0004a16"/>入義也。圓覺者，正指法體也，從中流出一切淸淨
<lb ed="X" n="0575b05"/><lb ed="R094" n="0004a17"/>眞如。菩提，此云覺。涅槃，此云寂滅。波羅，此云彼岸。
<lb ed="X" n="0575b06"/><lb ed="R094" n="0004a18"/>密，具云密多，應云到彼岸也。敎授菩薩，顯上所流
<lb ed="X" n="0575b07"/><lb ed="R094" n="0004a19"/>眞如等法之業用也。菩薩是所敎，眞如等是能敎，
<lb ed="X" n="0575b08"/><lb ed="R094" n="0004a20"/>故謂眞如是理次二果，波羅蜜是因。一切如來本
<lb ed="X" n="0575b09"/><lb ed="R094" n="0004a21"/>起因地，牒其所問也。皆依謂無，佛不爾也。圓照，卽
<lb ed="X" n="0575b10"/><lb ed="R094" n="0004b01"/>能照也，離於偏曲。淸淨覺相，卽所照也，寂寥虗廓
<lb ed="X" n="0575b11"/><lb ed="R094" n="0004b02"/>了無情塵，亦可照體。淸淨是覺之相，但以初悟能
<lb ed="X" n="0575b12"/><lb ed="R094" n="0004b03"/>所未忘，故云相也。本覺旣顯，無明本無，畢竟不生，
<lb ed="X" n="0575b13"/><lb ed="R094" n="0004b04"/>名爲永斷塵沙，諸佛以此爲因。然欲明淸淨覺性，
<lb ed="X" n="0575b14"/><lb ed="R094" n="0004b05"/>欲示圓頓妙門，不先推破無明，所作盡扶顚倒，故
<lb ed="X" n="0575b15"/><lb ed="R094" n="0004b06"/>決眞心本有，便推妄性元無，依此了悟分明，始得
<lb ed="X" n="0575b16"/><lb ed="R094" n="0004b07"/>名爲因德。故徵之曰：云何無明？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0575b17"/><lb ed="R094" n="0004b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0575b1701">善男子！一切衆生從無始來，種種顚倒，猶如迷人，四
<lb ed="X" n="0575b18"/><lb ed="R094" n="0004b09"/>方易處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0575b19"/><lb ed="R094" n="0004b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0575b1901"><note place="inline">如山曰：倒有所執，顚<anchor xml:id="nkr_note_add_0575b1901" n="0575b1901"/><anchor xml:id="beg0575b1901" n="0575b1901"/>但<anchor xml:id="end0575b1901"/>荒狂，由顚故倒，如迷自故認他也。</note></p>
<lb ed="X" n="0575b20"/><lb ed="R094" n="0004b11"/><p xml:id="pX10p0575b2001">宗密曰：衆生未曾悟故，心識狂亂，背覺合塵，如人
<lb ed="X" n="0575b21"/><lb ed="R094" n="0004b12"/>乍至川原，或入荒落，忽然心惑，以東爲西，旣一方
<lb ed="X" n="0575b22"/><lb ed="R094" n="0004b13"/>迷，餘三俱轉，故云易處。然正迷之時，方亦不轉，忽
<lb ed="X" n="0575b23"/><lb ed="R094" n="0004b14"/>然醒悟，還是舊方。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0575b24"/><lb ed="R094" n="0004b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0575b2401">妄認四大爲自身相，六塵緣影爲自心相，譬彼病目
<lb ed="X" n="0575b25"/><lb ed="R094" n="0004b16"/>見空中華及第二月。善男子！空實無華，病者妄執。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0575c" n="0575c"/>
<lb ed="X" n="0575c01"/><lb ed="R094" n="0004b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0575c0101"><note place="inline">斐休曰：迷身迷心，惣有四對顚倒。謂四大非我認爲
<lb ed="X" n="0575c02"/><lb ed="R094" n="0004b18"/>我，法身眞我而不認，是第一對。四大如幻本無而見
<lb ed="X" n="0575c03"/><lb ed="R094" n="0004b19"/>有，法身眞實本有而見無，是第二對。緣念生滅認爲
<lb ed="X" n="0575c04"/><lb ed="R094" n="0004b20"/>眞心，眞心了然而不自認，是第三對。緣念如珠中黑
<lb ed="X" n="0575c05"/><lb ed="R094" n="0005a01"/>色全空而執有，眞心如珠中明相實有而見無，是第
<lb ed="X" n="0575c06"/><lb ed="R094" n="0005a02"/>四對。</note></p>
<lb ed="X" n="0575c07"/><lb ed="R094" n="0005a03"/><p xml:id="pX10p0575c0701">如山曰：四大從緣，假和合有，無我無主，畢竟是空，
<lb ed="X" n="0575c08"/><lb ed="R094" n="0005a04"/>離我我所。凡夫種種造業，長劫輪迴，只由迷自法
<lb ed="X" n="0575c09"/><lb ed="R094" n="0005a05"/>身，執此四大爲我。六塵是境，識體是心，心對根塵，
<lb ed="X" n="0575c10"/><lb ed="R094" n="0005a06"/>有緣慮相，慮相如影，擧體全無。自心靈明，本非緣
<lb ed="X" n="0575c11"/><lb ed="R094" n="0005a07"/>慮，今認緣慮，謂是自心，念念隨之，漂沉苦海。如珠
<lb ed="X" n="0575c12"/><lb ed="R094" n="0005a08"/>明徹，本非靑黃，對靑黃時，卽有影相。愚執其色，謂
<lb ed="X" n="0575c13"/><lb ed="R094" n="0005a09"/>是其珠，如迷自心，認緣影也。譬如翳眼觀空裏，無
<lb ed="X" n="0575c14"/><lb ed="R094" n="0005a10"/>華妄見華；揑目望月輪，月邊別見月。空華幻月，皆
<lb ed="X" n="0575c15"/><lb ed="R094" n="0005a11"/>喩妄見。衆生一念，迷心翳目，而於圓明體上，妄見
<lb ed="X" n="0575c16"/><lb ed="R094" n="0005a12"/>生滅身心，故曰空實無華。病者妄執之言，正對前
<lb ed="X" n="0575c17"/><lb ed="R094" n="0005a13"/>妄認之語。若悟眞如無相，但是一心，如空本無華，
<lb ed="X" n="0575c18"/><lb ed="R094" n="0005a14"/>天唯一月。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0575c19"/><lb ed="R094" n="0005a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0575c1901">由妄執故，非唯惑此虗空自性，亦復迷彼實華生處，
<lb ed="X" n="0575c20"/><lb ed="R094" n="0005a16"/>由此妄有輪轉生死，故名無明。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0575c21"/><lb ed="R094" n="0005a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0575c2101"><note place="inline">首楞云，見聞如幻翳，三界若空華，聞復翳根除，塵消
<lb ed="X" n="0575c22"/><lb ed="R094" n="0005a18"/>覺圓淨。</note></p><p xml:id="pX10p0575c2204" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：非惟惑此虛空，自此二句，若具法
<lb ed="X" n="0575c23"/><lb ed="R094" n="0005a19"/>合，應云非唯惑此眞空自性，亦復迷彼身心生處。</note></p>
<lb ed="X" n="0575c24"/><lb ed="R094" n="0005b01"/><p xml:id="pX10p0575c2401">如山曰：虗空之性，淸淨無物。今執華生空處，卽似
<lb ed="X" n="0575c25"/><lb ed="R094" n="0005b02"/>空變成華。妄見空華無生而生，無物成物，是迷惑
<lb ed="X" n="0575c26"/><lb ed="R094" n="0005b03"/>虗空之性也。旣執華從空生，卽不知從翳而起。翳
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0576a" n="0576a"/>
<lb ed="X" n="0576a01"/><lb ed="R094" n="0005b04"/>則實是華之生處，非謂眞實之華。此乃<anchor xml:id="nkr_note_add_0576a0101" n="0576a0101"/><anchor xml:id="beg0576a0101" n="0576a0101"/>但<anchor xml:id="end0576a0101"/>恠空裏
<lb ed="X" n="0576a02"/><lb ed="R094" n="0005b05"/>有華，不覺眼中有翳。外嫌身心苦惱，不知由畜迷
<lb ed="X" n="0576a03"/><lb ed="R094" n="0005b06"/>情。妄執身心，則塵沙劫中，輪迴不絕。地獄鬼畜，八
<lb ed="X" n="0576a04"/><lb ed="R094" n="0005b07"/>苦五衰，爲害之深，故名無明。明則令人解脫，不生
<lb ed="X" n="0576a05"/><lb ed="R094" n="0005b08"/>輪轉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0576a06"/><lb ed="R094" n="0005b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0576a0601">善男子，此無明者，非實有體。如夢中人，夢時非無，及
<lb ed="X" n="0576a07"/><lb ed="R094" n="0005b10"/>至於醒，了無所得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0576a08"/><lb ed="R094" n="0005b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0576a0801"><note place="inline">如山曰：唯此無明，橫從空起。今悟無明滅則行滅，行
<lb ed="X" n="0576a09"/><lb ed="R094" n="0005b12"/>滅則識滅，乃至老死滅也。</note></p><p xml:id="pX10p0576a0911" cb:place="inline"><note place="inline">又云：了斯無體，諸行不
<lb ed="X" n="0576a10"/><lb ed="R094" n="0005b13"/>生，不生故無滅，生滅滅<anchor xml:id="nkr_note_add_0576a1001" n="0576a1001"/><anchor xml:id="beg0576a1001" n="0576a1001"/>已<anchor xml:id="end0576a1001"/>，寂滅爲樂。</note></p>
<lb ed="X" n="0576a11"/><lb ed="R094" n="0005b14"/><p xml:id="pX10p0576a1101">裴休曰：此無明名者，<anchor xml:id="nkr_note_add_0576a1101" n="0576a1101"/><anchor xml:id="beg0576a1101" n="0576a1101"/>但<anchor xml:id="end0576a1101"/>是假名，內外求之，了不可
<lb ed="X" n="0576a12"/><lb ed="R094" n="0005b15"/>得。推其際，元是妙明，故曰非實有體。旣曰無體，道
<lb ed="X" n="0576a13"/><lb ed="R094" n="0005b16"/>理難見。如睡時夢物，直見是有，寤欲求之，終不可
<lb ed="X" n="0576a14"/><lb ed="R094" n="0005b17"/>得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0576a15"/><lb ed="R094" n="0005b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0576a1501">如衆空華滅於虗空，不可說言有定滅處。何以所？無
<lb ed="X" n="0576a16"/><lb ed="R094" n="0005b19"/>生處故。一切衆生於無生中妄見生滅，是故說名輪
<lb ed="X" n="0576a17"/><lb ed="R094" n="0006a01"/>轉生死。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0576a18"/><lb ed="R094" n="0006a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0576a1801"><note place="inline">楞嚴經云：此迷無本性，畢竟空。昔本無迷，似有迷覺。
<lb ed="X" n="0576a19"/><lb ed="R094" n="0006a03"/>覺迷迷滅，覺不生迷。此正是無生之理。若決定忍可
<lb ed="X" n="0576a20"/><lb ed="R094" n="0006a04"/>於心，名無生。法華嚴云：一切法無生，一切法無滅。若
<lb ed="X" n="0576a21"/><lb ed="R094" n="0006a05"/>能如是解，諸佛常現前。</note></p>
<lb ed="X" n="0576a22"/><lb ed="R094" n="0006a06"/><p xml:id="pX10p0576a2201">宗密曰：空華若無，滅處卽應還在，以何義故言空
<lb ed="X" n="0576a23"/><lb ed="R094" n="0006a07"/>無也？盖見時本無生處，不見何尋滅處？前說生死
<lb ed="X" n="0576a24"/><lb ed="R094" n="0006a08"/>由於無明，無明旣無，何有生死？無明及與生死，本
<lb ed="X" n="0576a25"/><lb ed="R094" n="0006a09"/>末一切俱無，衆生於此無中，迷情橫見生死，由是
<lb ed="X" n="0576a26"/><lb ed="R094" n="0006a10"/>橫見之故，故說名輪轉生死也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0576b" n="0576b"/>
<lb ed="X" n="0576b01"/><lb ed="R094" n="0006a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0576b0101">善男子，如來因地修圓覺者，知是空華卽無輪轉，亦
<lb ed="X" n="0576b02"/><lb ed="R094" n="0006a12"/>無身心受彼生死，非作故無，本性無故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0576b03"/><lb ed="R094" n="0006a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0576b0301"><note place="inline">宗<anchor xml:id="nkr_note_add_0576b0301" n="0576b0301"/><anchor xml:id="beg0576b0301" n="0576b0301"/>密<anchor xml:id="end0576b0301"/>曰：<anchor xml:id="nkr_note_orig_0576001" n="0576001"/>〔知〕空華，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0576002" n="0576002"/>〔卽〕卽無輪轉。還丹一粒，點鐵成金。眞
<lb ed="X" n="0576b04"/><lb ed="R094" n="0006a14"/>理一言，點凡成聖。</note></p><p xml:id="pX10p0576b0408" cb:place="inline"><note place="inline">斐休曰：若計有身心，是免輪<g ref="#CB06873">𢌞</g>
<lb ed="X" n="0576b05"/><lb ed="R094" n="0006a15"/>之者，未免我執。亦無身心，則我我所亡，方爲解脫。是
<lb ed="X" n="0576b06"/><lb ed="R094" n="0006a16"/>卽照五蘊空，度一切厄。是□□□□□□</note>。</p>
<lb ed="X" n="0576b07"/><lb ed="R094" n="0006a17"/><p xml:id="pX10p0576b0701">如山曰：修圓覺者，知是空華，卽依眞而悟妄者也。
<lb ed="X" n="0576b08"/><lb ed="R094" n="0006a18"/>旣知萬法如空華，豈更見有輪轉？是無生死之法
<lb ed="X" n="0576b09"/><lb ed="R094" n="0006a19"/>也。不唯無法，亦無生死之人。外遺世界，內脫身心。
<lb ed="X" n="0576b10"/><lb ed="R094" n="0006a20"/>不計身，身同空虗；不計心，心同法界。然非由我作
<lb ed="X" n="0576b11"/><lb ed="R094" n="0006b01"/>觀行，方得身心空無，本性空寂，元來無故。故金剛
<lb ed="X" n="0576b12"/><lb ed="R094" n="0006b02"/>三<anchor xml:id="nkr_note_orig_0576003" n="0576003"/>時經云：若此衆生，無生於化，不生無化，其化大
<lb ed="X" n="0576b13"/><lb ed="R094" n="0006b03"/>焉。次展轉拂迹，釋成正因。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0576b14"/><lb ed="R094" n="0006b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0576b1401">彼知覺者猶如虗空，知虗空者卽空華相，亦不可說
<lb ed="X" n="0576b15"/><lb ed="R094" n="0006b05"/>無知覺性有無俱遣，是則名爲淨覺隨順。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0576b16"/><lb ed="R094" n="0006b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0576b1601"><note place="inline">行簡子曰：此節一則拂其覺妄之智，二又泯其拂心，
<lb ed="X" n="0576b17"/><lb ed="R094" n="0006b07"/>三則遮其斷滅，四則總結其離過。未則釋其成因，後
<lb ed="X" n="0576b18"/><lb ed="R094" n="0006b08"/>文則徵拂所由，釋歸圓實。</note></p>
<lb ed="X" n="0576b19"/><lb ed="R094" n="0006b09"/><p xml:id="pX10p0576b1901">如山曰：彼知覺者，能覺身心性本無，亦如太虗都
<lb ed="X" n="0576b20"/><lb ed="R094" n="0006b10"/>無所有。知能覺無者，卽同空華，咎卽無也。亦不可
<lb ed="X" n="0576b21"/><lb ed="R094" n="0006b11"/>說無知覺性，特不起念分別空有耳。有無旣不當
<lb ed="X" n="0576b22"/><lb ed="R094" n="0006b12"/>情，斯卽心言路絕，淸淨覺體從此顯彰。<anchor xml:id="nkr_note_add_0576b2201" n="0576b2201"/><anchor xml:id="beg0576b2201" n="0576b2201"/>但<anchor xml:id="end0576b2201"/>不背之
<lb ed="X" n="0576b23"/><lb ed="R094" n="0006b13"/>合塵，卽名隨順，亦非別有能順。故羅什云：無心於
<lb ed="X" n="0576b24"/><lb ed="R094" n="0006b14"/>合，合者合焉。隨順淨覺，故言淨覺隨順。如是執盡
<lb ed="X" n="0576b25"/><lb ed="R094" n="0006b15"/>病除，然後興心運行，則聚沙畫地，合掌低頭，皆成
<lb ed="X" n="0576b26"/><lb ed="R094" n="0006b16"/>佛道。如斯脩習，可謂正因。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0576c" n="0576c"/>
<lb ed="X" n="0576c01"/><lb ed="R094" n="0006b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0576c0101">何以故？虗空性故，常不動故，如來藏中無起滅故，無
<lb ed="X" n="0576c02"/><lb ed="R094" n="0006b18"/>知見故，如法界性究竟圓滿徧十方故，是則名爲因
<lb ed="X" n="0576c03"/><lb ed="R094" n="0006b19"/>地法行。菩薩因此於大乘中發淸淨心，末世衆生依
<lb ed="X" n="0576c04"/><lb ed="R094" n="0007a01"/>此脩行不墮邪見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0576c05"/><lb ed="R094" n="0007a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0576c0501"><note place="inline">裴休曰：虛空性常不動二句明諸法，此不皆是顯一
<lb ed="X" n="0576c06"/><lb ed="R094" n="0007a03"/>心也。論指一心云如來藏，故楞伽亦云：寂滅者名爲
<lb ed="X" n="0576c07"/><lb ed="R094" n="0007a04"/>一心，一心者名如來藏。</note></p><p xml:id="pX10p0576c0710" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：無起滅，無知見，非
<lb ed="X" n="0576c08"/><lb ed="R094" n="0007a05"/>唯不可識識，抑亦不可智知。識智俱如，方爲自體。眞
<lb ed="X" n="0576c09"/><lb ed="R094" n="0007a06"/>實識知，大智慧光明徧照。</note></p><p xml:id="pX10p0576c0911" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：法界性與如來
<lb ed="X" n="0576c10"/><lb ed="R094" n="0007a07"/>藏，體同義別。別有其二：一者在有情數中名如來藏，
<lb ed="X" n="0576c11"/><lb ed="R094" n="0007a08"/>在非情數中名法界性。</note></p>
<lb ed="X" n="0576c12"/><lb ed="R094" n="0007a09"/><p xml:id="pX10p0576c1201">如山曰：身心幻妄，可說全空，知覺稱理，因何又拂？
<lb ed="X" n="0576c13"/><lb ed="R094" n="0007a10"/>有無俱絕，約何修行？盖相因諸相，猶如虗空，本自
<lb ed="X" n="0576c14"/><lb ed="R094" n="0007a11"/>不生，今無可滅，非謂拂之方全空也。又一切諸法，
<lb ed="X" n="0576c15"/><lb ed="R094" n="0007a12"/>常寂不動，不來不去，非<anchor xml:id="nkr_note_add_0576c1501" n="0576c1501"/><anchor xml:id="beg0576c1501" n="0576c1501"/>已<anchor xml:id="end0576c1501"/>去，非未來，非現起，故如
<lb ed="X" n="0576c16"/><lb ed="R094" n="0007a13"/>來藏中，無起滅，無知見。盖見生死起者，卽云執情；
<lb ed="X" n="0576c17"/><lb ed="R094" n="0007a14"/>見生死滅者，卽云知覺。今旣無可起可滅，何有能
<lb ed="X" n="0576c18"/><lb ed="R094" n="0007a15"/>執能知？情器交徹，心境不分，藏心如法界性，究<anchor xml:id="nkr_note_orig_0576004" n="0576004"/>境
<lb ed="X" n="0576c19"/><lb ed="R094" n="0007a16"/>三際，始終常然，徧周虗空，衆德具足，圓滿徧十方，
<lb ed="X" n="0576c20"/><lb ed="R094" n="0007a17"/>無邊無際。良由如來藏性，本自如斯，豈須減舊添
<lb ed="X" n="0576c21"/><lb ed="R094" n="0007a18"/>新，滅惑生智？是以三重泯絕，冥合覺心，將此爲本，
<lb ed="X" n="0576c22"/><lb ed="R094" n="0007a19"/>修行始得正名。因地菩薩下，但結前文，更無別義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0576c23"/><lb ed="R094" n="0007a20"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普賢章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0576c2301">於是，普賢菩薩在大衆中，卽從座起而白佛言：大悲
<lb ed="X" n="0576c24"/><lb ed="R094" n="0007b01"/>世尊！願爲此會諸菩薩衆，及爲末世一切衆生脩大
<lb ed="X" n="0576c25"/><lb ed="R094" n="0007b02"/>乘者，聞此圓覺淸淨境界，云何脩行？世尊！若彼衆生
<lb ed="X" n="0576c26"/><lb ed="R094" n="0007b03"/>知如幻者，身心亦幻，云何以幻還脩於幻？若諸幻性
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0577a" n="0577a"/>
<lb ed="X" n="0577a01"/><lb ed="R094" n="0007b04"/>一切盡滅，則無有心，誰爲脩行？云何復說脩行如幻？
<lb ed="X" n="0577a02"/><lb ed="R094" n="0007b05"/>若諸衆生本不脩行，於生死中常居幻化，曾不了知
<lb ed="X" n="0577a03"/><lb ed="R094" n="0007b06"/>如幻境界，令妄想心云何解脫？願爲末世一切衆生，
<lb ed="X" n="0577a04"/><lb ed="R094" n="0007b07"/>作何方便漸次脩習，令諸衆生永離諸幻？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0577a05"/><lb ed="R094" n="0007b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0577a0501"><note place="inline">宗密曰：普賢之義，略有三釋：一約自體，體性周徧曰
<lb ed="X" n="0577a06"/><lb ed="R094" n="0007b09"/>普，隨緣成德曰賢。二約諸位，曲濟無迂曰普，鄰極亞
<lb ed="X" n="0577a07"/><lb ed="R094" n="0007b10"/>聖曰賢。三約當位，德無不周曰普，調柔善順曰賢。表
<lb ed="X" n="0577a08"/><lb ed="R094" n="0007b11"/>於理行。今此門中，依圓覺妙心，徵幻法而明正行。
<lb ed="X" n="0577a09"/><lb ed="R094" n="0007b12"/>裴休曰：如幻之文，法喩各開五法。喩中五者，如結一
<lb ed="X" n="0577a10"/><lb ed="R094" n="0007b13"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0577001" n="0577001"/>〔中〕幻作一馬，一所依<anchor xml:id="note_star_1" n="0577001" type="star"/>〔中〕二幻師術法，三所幻馬，四馬
<lb ed="X" n="0577a11"/><lb ed="R094" n="0007b14"/>有卽無，五癡執爲馬。法中五者，一眞性，二心識，三依
<lb ed="X" n="0577a12"/><lb ed="R094" n="0007b15"/>他起，四我法卽空，五迷執我法。下諸幻喩，皆倣此知。</note></p>
<lb ed="X" n="0577a13"/><lb ed="R094" n="0007b16"/><p xml:id="pX10p0577a1301"><note place="inline">宗密曰：經文若諸幻性下，此問亦從前拂迹中來。
<lb ed="X" n="0577a14"/><lb ed="R094" n="0007b17"/>金剛三昧經云：衆生之心性本空寂，空寂之心體無
<lb ed="X" n="0577a15"/><lb ed="R094" n="0007b18"/>色相，云何修習得本空心？</note>。</p>
<lb ed="X" n="0577a16"/><lb ed="R094" n="0007b19"/><p xml:id="pX10p0577a1601">如山曰：信解圓覺，卽是當根，雖達天眞，未明緣起。
<lb ed="X" n="0577a17"/><lb ed="R094" n="0007b20"/>大士悲憫，接下垂方，反覆徵問，用心解行，如何契
<lb ed="X" n="0577a18"/><lb ed="R094" n="0007b21"/>合？世尊下，知如幻者，身心亦幻解也。云何以幻還
<lb ed="X" n="0577a19"/><lb ed="R094" n="0008a01"/>修於幻行也？謂身心旣如幻，能知亦是幻，將幻還
<lb ed="X" n="0577a20"/><lb ed="R094" n="0008a02"/>除幻，幻幻何窮盡？若諸幻性下，謂若以幻故，一切
<lb ed="X" n="0577a21"/><lb ed="R094" n="0008a03"/>皆空，能所總無，遣誰脩習？云何復說修行如幻？若
<lb ed="X" n="0577a22"/><lb ed="R094" n="0008a04"/>諸衆生本空本不修，多生生死苦，今空今不修，云
<lb ed="X" n="0577a23"/><lb ed="R094" n="0008a05"/>何則脫苦？不了如幻境界者，未達緣起事相也。從
<lb ed="X" n="0577a24"/><lb ed="R094" n="0008a06"/>來不達事，妄想不解脫，今還不了知，如何得解脫？
<lb ed="X" n="0577a25"/><lb ed="R094" n="0008a07"/>故得請脩習方便，謂初觀一體，雖覺全眞，後遇八
<lb ed="X" n="0577a26"/><lb ed="R094" n="0008a08"/>風，紛然起妄，行如窮子，解似電光，何法修治，永除
<lb ed="X" n="0577a27"/><lb ed="R094" n="0008a09"/>病本？</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0577b" n="0577b"/>
<lb ed="X" n="0577b01"/><lb ed="R094" n="0008a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0577b0101">爾時，世尊吿普賢菩薩言：善哉，善哉！汝等乃能爲諸
<lb ed="X" n="0577b02"/><lb ed="R094" n="0008a11"/>菩薩及末世衆生，修習菩薩如幻三昧，方便漸次令
<lb ed="X" n="0577b03"/><lb ed="R094" n="0008a12"/>諸衆生得離諸幻。汝今諦聽，當爲汝說。善男子！一切
<lb ed="X" n="0577b04"/><lb ed="R094" n="0008a13"/>衆生種種幻化，皆生如來圓覺妙心，猶如空華從空
<lb ed="X" n="0577b05"/><lb ed="R094" n="0008a14"/>而有，幻華雖滅空性不壞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0577b06"/><lb ed="R094" n="0008a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0577b0601"><note place="inline">如山曰：世尊吿普賢，大約有四：一標幻從以生，以爲
<lb ed="X" n="0577b07"/><lb ed="R094" n="0008a16"/>義本。二明幻盡覺滿，次釋前疑。三多離幻顯覺，正示
<lb ed="X" n="0577b08"/><lb ed="R094" n="0008a17"/>用心。四辨幻覺不俱，結酬其請。</note></p><p xml:id="pX10p0577b0813" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：妄託眞起，
<lb ed="X" n="0577b09"/><lb ed="R094" n="0008a18"/>說眞爲源。現且迷眞，眞本無玄。如二月託本月而起，
<lb ed="X" n="0577b10"/><lb ed="R094" n="0008a19"/>依本月爲起二之依。本月實無二輪，卽是二無其體。
<lb ed="X" n="0577b11"/><lb ed="R094" n="0008a20"/>故經說種種生於覺心，不是心生種種。然諸經論，俱
<lb ed="X" n="0577b12"/><lb ed="R094" n="0008b01"/>說萬法一心，三界唯識。宗途有異，學者罕知。</note></p>
<lb ed="X" n="0577b13"/><lb ed="R094" n="0008b02"/><p xml:id="pX10p0577b1301">宗密曰：三昧，此云正受。由達身心如幻，則冥本覺
<lb ed="X" n="0577b14"/><lb ed="R094" n="0008b03"/>眞如，如鏡受影，非受非拒，故名正受。種種幻化，謂
<lb ed="X" n="0577b15"/><lb ed="R094" n="0008b04"/>有漏五蘊、十二處、十八界等也。是諸有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0577002" n="0577002"/>徧法皆無
<lb ed="X" n="0577b16"/><lb ed="R094" n="0008b05"/>自體，無自體故，必假所依，依圓覺心而生起也。依
<lb ed="X" n="0577b17"/><lb ed="R094" n="0008b06"/>眞起妄，猶如空中畢竟實無起滅，但以眼翳空中
<lb ed="X" n="0577b18"/><lb ed="R094" n="0008b07"/>見華，旣翳時華依空現，故言從空而有。如圓覺妙
<lb ed="X" n="0577b19"/><lb ed="R094" n="0008b08"/>性畢竟無生，但以心迷性中見妄，旣迷時妄依覺
<lb ed="X" n="0577b20"/><lb ed="R094" n="0008b09"/>現，故言生於覺也。然眼翳則見華生於空中，翳差
<lb ed="X" n="0577b21"/><lb ed="R094" n="0008b10"/>則見華滅於空中，華雖滅而空常在。然華生時不
<lb ed="X" n="0577b22"/><lb ed="R094" n="0008b11"/>生，滅時不滅，有翳有差，見生見滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0577b23"/><lb ed="R094" n="0008b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0577b2301">衆生幻心還依幻滅，諸幻盡滅覺心不動，依幻說覺
<lb ed="X" n="0577b24"/><lb ed="R094" n="0008b13"/>亦名爲幻。若說有覺猶未離幻，說無覺者亦復如是，
<lb ed="X" n="0577b25"/><lb ed="R094" n="0008b14"/>是故幻滅名爲不動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0577b26"/><lb ed="R094" n="0008b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0577b2601"><note place="inline">此節衆生下，言幻滅寬滿。依幻下，合下節令離幻顯
<lb ed="X" n="0577b27"/><lb ed="R094" n="0008b16"/>覺，正示用心，卽答前請問修習之意也。</note></p><p xml:id="pX10p0577b2716" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：普
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0577c" n="0577c"/>
<lb ed="X" n="0577c01"/><lb ed="R094" n="0008b17"/>賢之問，不疑合修不修。但於修中，疑用心違<anchor xml:id="nkr_note_add_0577c0101" n="0577c0101"/><anchor xml:id="beg0577c0101" n="0577c0101"/>妨<anchor xml:id="end0577c0101"/>。一向
<lb ed="X" n="0577c02"/><lb ed="R094" n="0008b18"/>但請如何修行離幻，兼已自遮不修之失。故此段釋
<lb ed="X" n="0577c03"/><lb ed="R094" n="0008b19"/>疑了，又示用心。後段卽會通方便漸次之語。</note></p>
<lb ed="X" n="0577c04"/><lb ed="R094" n="0008b20"/><p xml:id="pX10p0577c0401">如山曰：謂此幻心，由知了達，方得除滅。所了是幻，
<lb ed="X" n="0577c05"/><lb ed="R094" n="0009a01"/>能了亦幻，能所雙亡，卽契圓覺。其猶波因水起，波
<lb ed="X" n="0577c06"/><lb ed="R094" n="0009a02"/>滅水存；幻從覺生，幻滅覺滿。依幻說覺，對緣而起，
<lb ed="X" n="0577c07"/><lb ed="R094" n="0009a03"/>故亦是幻。若說有覺，對妄之覺，亦名爲幻；不對妄
<lb ed="X" n="0577c08"/><lb ed="R094" n="0009a04"/>者，本有之覺，則非虗幻。若起此心，起則如幻。若謂
<lb ed="X" n="0577c09"/><lb ed="R094" n="0009a05"/>一覺俱無，卽名眞者，此意居然如幻。擧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0577003" n="0577003"/>遷而言，起
<lb ed="X" n="0577c10"/><lb ed="R094" n="0009a06"/>心動念，言妄言眞，無非幻也。若泯絕無號，分別不
<lb ed="X" n="0577c11"/><lb ed="R094" n="0009a07"/>生，圓覺眞心，自然顯現，元無幻化，故言不動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0577c12"/><lb ed="R094" n="0009a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0577c1201">善男子！一切菩薩及末世衆生，應當遠離一切幻化
<lb ed="X" n="0577c13"/><lb ed="R094" n="0009a09"/>虗妄境界，由堅執持遠離心故。心如幻者亦復遠離，
<lb ed="X" n="0577c14"/><lb ed="R094" n="0009a10"/>遠離爲幻亦復遠離，離遠離幻亦復遠離，得無所離
<lb ed="X" n="0577c15"/><lb ed="R094" n="0009a11"/>卽除諸幻。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0577c16"/><lb ed="R094" n="0009a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0577c1601"><note place="inline">裴休曰：無所離者，有其二意：一則冥於眞覺，眞覺則
<lb ed="X" n="0577c17"/><lb ed="R094" n="0009a13"/>不可離；二則到眞覺之中，自然無如上節<anchor xml:id="nkr_note_orig_0577004" n="0577004"/>〔節〕之幻可
<lb ed="X" n="0577c18"/><lb ed="R094" n="0009a14"/>離。故荷澤云：妄起卽覺，妄滅覺滅。</note></p>
<lb ed="X" n="0577c19"/><lb ed="R094" n="0009a15"/><p xml:id="pX10p0577c1901">如山曰：遠離一切幻化虗妄境界者，離諸幻境也，
<lb ed="X" n="0577c20"/><lb ed="R094" n="0009a16"/>由堅執持遠離心故。心如幻者，亦復遠離者，離離
<lb ed="X" n="0577c21"/><lb ed="R094" n="0009a17"/>幻之心也。遠離爲幻，亦復遠離者，遠離幻之離也。
<lb ed="X" n="0577c22"/><lb ed="R094" n="0009a18"/>離遠離幻，亦復遠離，遠離離之離也。皆言遠離者
<lb ed="X" n="0577c23"/><lb ed="R094" n="0009a19"/>有二：一止，一觀。止離者，休心息意，永不追攀，如人
<lb ed="X" n="0577c24"/><lb ed="R094" n="0009b01"/>遇熊，不應共盈。觀離者，虗空之法，體性皆空，如夢
<lb ed="X" n="0577c25"/><lb ed="R094" n="0009b02"/>枷鎻，寤則<anchor xml:id="nkr_note_add_0577c2501" n="0577c2501"/><anchor xml:id="beg0577c2501" n="0577c2501"/>已<anchor xml:id="end0577c2501"/>離，夢中見夢，展轉覺於前非，直到窹
<lb ed="X" n="0577c26"/><lb ed="R094" n="0009b03"/>時，所見方實。故云：得無所離，卽除諸幻。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0578a" n="0578a"/>
<lb ed="X" n="0578a01"/><lb ed="R094" n="0009b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0578a0101">譬如鑽火，兩木相因，火出木盡，<g ref="#CB01926">灰</g>飛烟滅。以幻修幻，
<lb ed="X" n="0578a02"/><lb ed="R094" n="0009b05"/>亦復如是，諸幻雖盡，不入斷滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0578a03"/><lb ed="R094" n="0009b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0578a0301"><note place="inline">此下辨幻覺不俱，結酬其請。</note></p><p xml:id="pX10p0578a0312" cb:place="inline"><note place="inline">裴休曰：喩中關於顯
<lb ed="X" n="0578a04"/><lb ed="R094" n="0009b07"/>覺，盖文略爾。若欲具之，應以地喩圓覺。木從地出，燒
<lb ed="X" n="0578a05"/><lb ed="R094" n="0009b08"/>滅惣盡，唯有地存。心幻化生於圓覺，如心幻化遣盡，
<lb ed="X" n="0578a06"/><lb ed="R094" n="0009b09"/>圓覺元來不動。</note></p>
<lb ed="X" n="0578a07"/><lb ed="R094" n="0009b10"/><p xml:id="pX10p0578a0701">宗密曰：如有一段乾木，以一木燧鑽之，火出還將
<lb ed="X" n="0578a08"/><lb ed="R094" n="0009b11"/>却燒二木，木火旣盡烟自然滅，旣滅<g ref="#CB01926">灰</g>燼任運飛
<lb ed="X" n="0578a09"/><lb ed="R094" n="0009b12"/>散，不同二木形質爲礙。木段喩所脩幻妄，木燧喩
<lb ed="X" n="0578a10"/><lb ed="R094" n="0009b13"/>能修幻智，烟喩離，<g ref="#CB01926">灰</g>喩遣。以幻脩幻下，上三句正
<lb ed="X" n="0578a11"/><lb ed="R094" n="0009b14"/>合喩之現文，下一句兼前密顯眞覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0578a12"/><lb ed="R094" n="0009b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0578a1201">善男子！知幻卽離，不作方便；離幻卽覺，亦無漸次。一
<lb ed="X" n="0578a13"/><lb ed="R094" n="0009b16"/>切菩薩及末世衆生依此脩行，如是及能永離諸幻。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0578a14"/><lb ed="R094" n="0009b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0578a1401"><note place="inline">前云作何方便漸次修習，令諸衆生永離諸幻，故佛
<lb ed="X" n="0578a15"/><lb ed="R094" n="0009b18"/>示用心竟，結答不作方便亦無漸次，如是乃能永離
<lb ed="X" n="0578a16"/><lb ed="R094" n="0009b19"/>諸幻，會通問中之文也。</note></p>
<lb ed="X" n="0578a17"/><lb ed="R094" n="0009b20"/><p xml:id="pX10p0578a1701">如山曰：知之是幻，<anchor xml:id="nkr_note_add_0578a1701" n="0578a1701"/><anchor xml:id="beg0578a1701" n="0578a1701"/>已<anchor xml:id="end0578a1701"/>名爲離。但得離幻，卽元是覺，
<lb ed="X" n="0578a18"/><lb ed="R094" n="0010a01"/>更無階級，漸變爲覺。如人夢見身瘡，問醫求藥，寤
<lb ed="X" n="0578a19"/><lb ed="R094" n="0010a02"/>來旣知是夢，更欲作何方便？若待方便，修之漸離，
<lb ed="X" n="0578a20"/><lb ed="R094" n="0010a03"/>卽是實法，何名幻化？若執實有，還是妄計，何名脩
<lb ed="X" n="0578a21"/><lb ed="R094" n="0010a04"/>行？一切菩薩下，結成眞離，亦是通用，結前用心之
<lb ed="X" n="0578a22"/><lb ed="R094" n="0010a05"/>文。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0578a23"/><lb ed="R094" n="0010a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普眼章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0578a2301">於是普眼菩薩在大衆中，卽從座起而白佛言：大悲
<lb ed="X" n="0578a24"/><lb ed="R094" n="0010a07"/>世尊！願爲此會諸菩薩衆，及爲末世一切衆生，演說
<lb ed="X" n="0578a25"/><lb ed="R094" n="0010a08"/>菩薩修行漸次。云何思惟？云何住持？衆生未悟，作何
<lb ed="X" n="0578a26"/><lb ed="R094" n="0010a09"/>方便及正思惟，聞佛如來說此三昧，心生迷悶，卽於
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0578b" n="0578b"/>
<lb ed="X" n="0578b01"/><lb ed="R094" n="0010a10"/>圓覺不能悟入？願興慈悲，假說方便。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0578b02"/><lb ed="R094" n="0010a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0578b0201"><note place="inline">宗密曰：謂之普眼者，由此法門，令觀身心無體，根識
<lb ed="X" n="0578b03"/><lb ed="R094" n="0010a12"/>塵境，世及出世，一身他身，一切淸淨，徧滿法界，普同
<lb ed="X" n="0578b04"/><lb ed="R094" n="0010a13"/>諸佛，觀行成就，頓見如此境界，是眞普眼也。此含悲
<lb ed="X" n="0578b05"/><lb ed="R094" n="0010a14"/>智，謂普見諸法淸淨，是大智普眼。普見衆生成佛，是
<lb ed="X" n="0578b06"/><lb ed="R094" n="0010a15"/>大悲普眼。</note></p><p xml:id="pX10p0578b0605" cb:place="inline"><note place="inline">裴休曰：普令開悟，以開示約能化，悟入
<lb ed="X" n="0578b07"/><lb ed="R094" n="0010a16"/>約所化故。約今經者，此後佛答，全用先所顯示如來
<lb ed="X" n="0578b08"/><lb ed="R094" n="0010a17"/>淨圓覺心爲本，以觀人法二空，及滅影像無邊虛空，
<lb ed="X" n="0578b09"/><lb ed="R094" n="0010a18"/>覺所顯發，覺圓明故，顯心淸淨，乃至等同諸佛，卽是
<lb ed="X" n="0578b10"/><lb ed="R094" n="0010a19"/>普令開悟也。</note></p>
<lb ed="X" n="0578b11"/><lb ed="R094" n="0010a20"/><p xml:id="pX10p0578b1101">如山曰：普眼標請修行漸次者何？普賢所問幽深，
<lb ed="X" n="0578b12"/><lb ed="R094" n="0010a21"/>如來稱理而答，先欲消除心病，然後萬行俱修。或
<lb ed="X" n="0578b13"/><lb ed="R094" n="0010b01"/>有聞前說云：知幻卽離，不作方便，亦無漸次。謂言
<lb ed="X" n="0578b14"/><lb ed="R094" n="0010b02"/>知之卽<anchor xml:id="nkr_note_add_0578b1401" n="0578b1401"/><anchor xml:id="beg0578b1401" n="0578b1401"/>已<anchor xml:id="end0578b1401"/>，都不假修。普眼欲使敎法圓足，請開起
<lb ed="X" n="0578b15"/><lb ed="R094" n="0010b03"/>行之門。云何以下，皆別列也。思惟，觀察眞妄，卽思
<lb ed="X" n="0578b16"/><lb ed="R094" n="0010b04"/>慧也。住持，悟得妙境，安住其中，持之不失，卽修慧
<lb ed="X" n="0578b17"/><lb ed="R094" n="0010b05"/>也。普令開悟，此同法華欲令衆生開示悟入，以開
<lb ed="X" n="0578b18"/><lb ed="R094" n="0010b06"/>攝示，以悟攝入。世尊下，反明得聞佛說方便，思惟
<lb ed="X" n="0578b19"/><lb ed="R094" n="0010b07"/>卽開悟也。言聞此三昧者，是前離幻法門也。假說
<lb ed="X" n="0578b20"/><lb ed="R094" n="0010b08"/>方便，言假說者，以覺性本圓，妄法本寂，實無所修，
<lb ed="X" n="0578b21"/><lb ed="R094" n="0010b09"/>但以初悟之人，迷習難爲頓息，是以請於無修之
<lb ed="X" n="0578b22"/><lb ed="R094" n="0010b10"/>中，假說修習方便也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0578b23"/><lb ed="R094" n="0010b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0578b2301">爾時，世尊吿普眼菩薩言：善哉，善哉！汝等乃能爲諸
<lb ed="X" n="0578b24"/><lb ed="R094" n="0010b12"/>菩薩及末世衆生，問於如來修行漸次思惟住持，乃
<lb ed="X" n="0578b25"/><lb ed="R094" n="0010b13"/>至假說種種方便。汝今諦聽，當爲汝說。善男子！欲求
<lb ed="X" n="0578b26"/><lb ed="R094" n="0010b14"/>如來淨圓覺心，應當正念遠離諸幻，先依如來奢摩
<lb ed="X" n="0578b27"/><lb ed="R094" n="0010b15"/>他行，堅持禁戒安處徒衆宴坐靜室，恒作是念：</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0578c" n="0578c"/>
<lb ed="X" n="0578c01"/><lb ed="R094" n="0010b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0578c0101"><note place="inline">宗密曰：正念，註云無念。智論有云：有念是魔業，無念
<lb ed="X" n="0578c02"/><lb ed="R094" n="0010b17"/>是法印。論云：離念相者，等虛空界。又云：一切衆生不
<lb ed="X" n="0578c03"/><lb ed="R094" n="0010b18"/>名爲覺，以從本<anchor xml:id="nkr_note_add_0578c0301" n="0578c0301"/><anchor xml:id="beg0578c0301" n="0578c0301"/>已<anchor xml:id="end0578c0301"/>來念念相續，未曾離念，故知無念
<lb ed="X" n="0578c04"/><lb ed="R094" n="0010b19"/>是正念也。</note></p><p xml:id="pX10p0578c0405" cb:place="inline"><note place="inline">或問：靜室處衆，豈不相違？宗密曰：此有
<lb ed="X" n="0578c05"/><lb ed="R094" n="0011a01"/>二釋：一、根性不同故。或多昏沉，藉衆<g ref="#CB15081">䇿</g>發；或多掉擧，
<lb ed="X" n="0578c06"/><lb ed="R094" n="0011a02"/>宜自息緣，非爲一人而行二事。二、定慧等學故。謂圓
<lb ed="X" n="0578c07"/><lb ed="R094" n="0011a03"/>通觀行，要止觀相資，須依善友，或同見、同終日議論
<lb ed="X" n="0578c08"/><lb ed="R094" n="0011a04"/>法門，無令用心差錯。差之毫<g ref="#CB12530">𨤲</g>，失之千里。故淨名云：
<lb ed="X" n="0578c09"/><lb ed="R094" n="0011a05"/>不必是坐，爲宴坐也。</note></p>
<lb ed="X" n="0578c10"/><lb ed="R094" n="0011a06"/><p xml:id="pX10p0578c1001">如山曰：世尊之吿普眼，先標指當機，曰淨圓覺心，
<lb ed="X" n="0578c11"/><lb ed="R094" n="0011a07"/>而又指前徵釋離幻，以爲起行之本。盖執法定實，
<lb ed="X" n="0578c12"/><lb ed="R094" n="0011a08"/>卽觀行不成，故須攝前爲方便也。正念者，無念也。
<lb ed="X" n="0578c13"/><lb ed="R094" n="0011a09"/>正念與離幻，反覆相成，由離幻故正念，正念故離
<lb ed="X" n="0578c14"/><lb ed="R094" n="0011a10"/>幻。何以故？外存有法，則內起緣念，內有緣念，則外
<lb ed="X" n="0578c15"/><lb ed="R094" n="0011a11"/>見有法，由此雙指在諸行初。奢摩他，此云止，止是
<lb ed="X" n="0578c16"/><lb ed="R094" n="0011a12"/>定義。下文釋云：至靜爲行。定有淺深，故標如來，簡
<lb ed="X" n="0578c17"/><lb ed="R094" n="0011a13"/>非麤淺邪小之定。若亂心持戒，不堪入此觀門，故
<lb ed="X" n="0578c18"/><lb ed="R094" n="0011a14"/>先定後戒。堅持禁戒者，一向絕緣，的不擬犯，名曰
<lb ed="X" n="0578c19"/><lb ed="R094" n="0011a15"/>堅持。防禁根門，誡約身口，故名禁戒。安處徒衆者，
<lb ed="X" n="0578c20"/><lb ed="R094" n="0011a16"/>卽同行同見人也。行業旣同，且相雕琢，迭共商量，
<lb ed="X" n="0578c21"/><lb ed="R094" n="0011a17"/>爲長道緣，故須安處。宴坐靜室，宴，默也。坐爲攝身，
<lb ed="X" n="0578c22"/><lb ed="R094" n="0011a18"/>身住則心安，心閑則境寂，欲住身心，故須靜室。恒
<lb ed="X" n="0578c23"/><lb ed="R094" n="0011a19"/>作是念者，謂住坐臥一切時中，常如是觀也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0578c24"/><lb ed="R094" n="0011a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0578c2401">我今此身，四大和合，所謂髮毛爪齒、皮肉筋骨、髓腦
<lb ed="X" n="0578c25"/><lb ed="R094" n="0011b01"/>垢色，皆歸於地；唾涕膿血、津液涎沫、痰淚精氣、大小
<lb ed="X" n="0578c26"/><lb ed="R094" n="0011b02"/>便利，皆歸於水；暖氣歸火；動轉歸風。四大各離，今者
<lb ed="X" n="0578c27"/><lb ed="R094" n="0011b03"/>妄身，當在何處？</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0579a" n="0579a"/>
<lb ed="X" n="0579a01"/><lb ed="R094" n="0011b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0579a0101"><note place="inline">堅濕煖動，假和合也。故寶積經云：此身生時，與其父
<lb ed="X" n="0579a02"/><lb ed="R094" n="0011b05"/>母四大種性，一類歌羅邏身。若唯地大，無水界者，譬
<lb ed="X" n="0579a03"/><lb ed="R094" n="0011b06"/>如有人握乾<g ref="#CB00595">麨</g><g ref="#CB01926">灰</g>，終不和合。若唯水界，無地界者，譬
<lb ed="X" n="0579a04"/><lb ed="R094" n="0011b07"/>如油水，無有堅實，卽便流散。若唯地水，無火界者，譬
<lb ed="X" n="0579a05"/><lb ed="R094" n="0011b08"/>如夏月陰處肉團，無日光照，卽便爛壞。若唯地水火，
<lb ed="X" n="0579a06"/><lb ed="R094" n="0011b09"/>無風界者，則不增長。淨名亦云：四大合故，假名爲身。</note></p>
<lb ed="X" n="0579a07"/><lb ed="R094" n="0011b10"/><p xml:id="pX10p0579a0701">如山曰四大，地水火風也。四大合故，假名爲身。四
<lb ed="X" n="0579a08"/><lb ed="R094" n="0011b11"/>大無主，身亦無我。故此經文，還分四大，各歸來處。
<lb ed="X" n="0579a09"/><lb ed="R094" n="0011b12"/>以髮毛爪齒等歸地者，堅凝爲德也。以唾涕歸水
<lb ed="X" n="0579a10"/><lb ed="R094" n="0011b13"/>者，閏濕爲水也。暖氣歸火者，然氣是四大之本，不
<lb ed="X" n="0579a11"/><lb ed="R094" n="0011b14"/>唯是風。故水火大中，亦云氣也。動轉歸風者，淨名
<lb ed="X" n="0579a12"/><lb ed="R094" n="0011b15"/>云：是身無作，風力所轉。正觀之時，四大各有所歸，
<lb ed="X" n="0579a13"/><lb ed="R094" n="0011b16"/>卽名爲離。且<anchor xml:id="nkr_note_orig_0579001" n="0579001"/>德有形礙而沉滯，風無形礙而輕擧。
<lb ed="X" n="0579a14"/><lb ed="R094" n="0011b17"/>敵體相迷，水火亦且相陵奪。故知四大相違，各各
<lb ed="X" n="0579a15"/><lb ed="R094" n="0011b18"/>差別。未審我身，屬於何大？若總相屬，卽是四我。若
<lb ed="X" n="0579a16"/><lb ed="R094" n="0011b19"/>總不屬，卽應離四，別有我身。故云妄身，當在何處？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0579a17"/><lb ed="R094" n="0011b20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0579a1701">卽知此身，畢竟無體，和合爲相，實同幻化。四緣假合，
<lb ed="X" n="0579a18"/><lb ed="R094" n="0012a01"/>妄有六根，六根四大，中外合成。妄有緣氣，於中積聚，
<lb ed="X" n="0579a19"/><lb ed="R094" n="0012a02"/>似有緣相，假名爲心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0579a20"/><lb ed="R094" n="0012a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0579a2001"><note place="inline">裴休論曰：心無自相，託境方生。境性本空，由心故現。
<lb ed="X" n="0579a21"/><lb ed="R094" n="0012a04"/>根塵和合，似有緣心。內外推之，何是其体？長輪生死，
<lb ed="X" n="0579a22"/><lb ed="R094" n="0012a05"/>由不了心。苟能了之，圓覺自現。故首楞云：狂性自歇，
<lb ed="X" n="0579a23"/><lb ed="R094" n="0012a06"/>歇卽菩提。勝淨妙明，不從人得。</note></p>
<lb ed="X" n="0579a24"/><lb ed="R094" n="0012a07"/><p xml:id="pX10p0579a2401">宗密曰：因前尋伺見如實之理，定知四大非我，但
<lb ed="X" n="0579a25"/><lb ed="R094" n="0012a08"/>約和合，假名爲身，亦無實體。四大和合，成於一色，
<lb ed="X" n="0579a26"/><lb ed="R094" n="0012a09"/>於此色上，方有六根。四大爲中，六根爲外，內外和
<lb ed="X" n="0579a27"/><lb ed="R094" n="0012a10"/>合，假成此身。由此內外根塵，引起妄心，緣慮不絕，
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0579b" n="0579b"/>
<lb ed="X" n="0579b01"/><lb ed="R094" n="0012a11"/>念念生滅，刹那未停，緣合卽有，緣散卽無，推其自
<lb ed="X" n="0579b02"/><lb ed="R094" n="0012a12"/>體，了不可得，故曰假名爲心。此虗妄心，雖假緣生，
<lb ed="X" n="0579b03"/><lb ed="R094" n="0012a13"/>不離眞心氣分，故曰緣氣。言似者，明非實有。緣相
<lb ed="X" n="0579b04"/><lb ed="R094" n="0012a14"/>者，義慮之相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0579b05"/><lb ed="R094" n="0012a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0579b0501">善男子，此虗妄心若無六塵，則不能有四大分解無
<lb ed="X" n="0579b06"/><lb ed="R094" n="0012a16"/>塵可得，於中緣塵各歸散滅，畢竟無有緣心可見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0579b07"/><lb ed="R094" n="0012a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0579b0701"><note place="inline">問，無塵可得下三句，亦說法空。何得一向判屬人空
<lb ed="X" n="0579b08"/><lb ed="R094" n="0012a18"/>如山。答，此指緣塵各散，正顯心空。故結云，無心可見。
<lb ed="X" n="0579b09"/><lb ed="R094" n="0012a19"/>身之與心，惣屬我執。此第一法空。</note></p>
<lb ed="X" n="0579b10"/><lb ed="R094" n="0012a20"/><p xml:id="pX10p0579b1001">如山曰：心託六塵，塵依四大，四大無體，六塵卽空，
<lb ed="X" n="0579b11"/><lb ed="R094" n="0012b01"/>故云散滅。緣塵旣滅，心體卽空，故決判云畢竟無
<lb ed="X" n="0579b12"/><lb ed="R094" n="0012b02"/>有。言緣心者，則前緣氣之心也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0579b13"/><lb ed="R094" n="0012b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0579b1301">善男子！彼之衆生幻身滅故，幻心亦滅；幻心滅故，幻
<lb ed="X" n="0579b14"/><lb ed="R094" n="0012b04"/>塵亦滅；幻塵滅故，幻滅亦滅；幻滅滅故，非幻不滅。譬
<lb ed="X" n="0579b15"/><lb ed="R094" n="0012b05"/>如磨鏡，垢盡明現。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0579b16"/><lb ed="R094" n="0012b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0579b1601"><note place="inline">幻滅亦滅，則眞如理見。如雲散月出，塵盡鏡明。非謂
<lb ed="X" n="0579b17"/><lb ed="R094" n="0012b07"/>無雲便名爲月，但於無雲之處而見月矣。非謂無幻
<lb ed="X" n="0579b18"/><lb ed="R094" n="0012b08"/>便是眞如，但於無幻之處見眞理矣。</note></p>
<lb ed="X" n="0579b19"/><lb ed="R094" n="0012b09"/><p xml:id="pX10p0579b1901">如山曰：前於身心之中，推求無我，故名我空。此則
<lb ed="X" n="0579b20"/><lb ed="R094" n="0012b10"/>身心及境，一一自空，故名法空。然身等本空，非今
<lb ed="X" n="0579b21"/><lb ed="R094" n="0012b11"/>始滅。故經云：色卽是空，非色滅空。但以迷時執有，
<lb ed="X" n="0579b22"/><lb ed="R094" n="0012b12"/>今執盡始無，義言滅也。幻塵滅故，幻滅亦滅。謂有
<lb ed="X" n="0579b23"/><lb ed="R094" n="0012b13"/>徧計之情，卽見幻生。有觀察之智，卽見幻滅。對幻
<lb ed="X" n="0579b24"/><lb ed="R094" n="0012b14"/>生故，則言幻滅。對情執故，則言智慧。對待之法，皆
<lb ed="X" n="0579b25"/><lb ed="R094" n="0012b15"/>屬緣生。緣生則無相，故皆云滅。般若心經云：無眼
<lb ed="X" n="0579b26"/><lb ed="R094" n="0012b16"/>界，乃至無智亦無得。楞伽云：一切法如幻，遠離於
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0579c" n="0579c"/>
<lb ed="X" n="0579c01"/><lb ed="R094" n="0012b17"/>心識。智不得有無，而興大悲心。非幻不滅者，正顯
<lb ed="X" n="0579c02"/><lb ed="R094" n="0012b18"/>也。顯圓覺性，本淨圓明。獨體全眞，不因修得。衆幻
<lb ed="X" n="0579c03"/><lb ed="R094" n="0012b19"/>雖滅，自性常存。不假緣生，故云非幻。金剛三昧經
<lb ed="X" n="0579c04"/><lb ed="R094" n="0013a01"/>云：若得空心，心不幻化。然對前妄盡，釋云眞如。若
<lb ed="X" n="0579c05"/><lb ed="R094" n="0013a02"/>以本宗，<anchor xml:id="nkr_note_add_0579c0501" n="0579c0501"/><anchor xml:id="beg0579c0501" n="0579c0501"/>但<anchor xml:id="end0579c0501"/>名圓覺。後喩譬如磨鏡，垢盡明現。雖云
<lb ed="X" n="0579c06"/><lb ed="R094" n="0013a03"/>磨鏡，却是磨塵。所言修道，祇是遣妄。夫鏡性本明，
<lb ed="X" n="0579c07"/><lb ed="R094" n="0013a04"/>非從外得。塵覆則隱，磨之則顯。隱顯雖殊，明性不
<lb ed="X" n="0579c08"/><lb ed="R094" n="0013a05"/>異。今謂人執法執是垢，尋伺如實是磨。眞心本覺
<lb ed="X" n="0579c09"/><lb ed="R094" n="0013a06"/>是明，人法二空是現。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0579c10"/><lb ed="R094" n="0013a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0579c1001">善男子！當知身心皆爲幻垢，垢相永滅，十方淸淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0579c11"/><lb ed="R094" n="0013a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0579c1101"><note place="inline">如山曰：根塵諸法，十方法界普淸淨也。此由身心垢
<lb ed="X" n="0579c12"/><lb ed="R094" n="0013a09"/>翳，妄執自他，故成局礙。垢相永滅，故云爾。</note></p>
<lb ed="X" n="0579c13"/><lb ed="R094" n="0013a10"/><p xml:id="pX10p0579c1301">如山曰：幻謂虗幻，無有實體。垢謂塵垢，坌汙爲名。
<lb ed="X" n="0579c14"/><lb ed="R094" n="0013a11"/>由迷幻相，執取繫著，坌汙淨心，故云幻垢。諸佛菩
<lb ed="X" n="0579c15"/><lb ed="R094" n="0013a12"/>薩雖有身心，由了如幻，不取於相，無坌汙義，故非
<lb ed="X" n="0579c16"/><lb ed="R094" n="0013a13"/>垢。由了幻空，故非幻。我空法寂，何所不通？故曰十
<lb ed="X" n="0579c17"/><lb ed="R094" n="0013a14"/>方淸淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0579c18"/><lb ed="R094" n="0013a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0579c1801">善男子！譬如淸淨摩尼寶珠，映於五色隨方各現，諸
<lb ed="X" n="0579c19"/><lb ed="R094" n="0013a16"/>愚癡者見彼摩尼實有五色。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0579c20"/><lb ed="R094" n="0013a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0579c2001"><note place="inline">宗密曰：此由珠鏡二事，所喩不同，故復標吿。然前之
<lb ed="X" n="0579c21"/><lb ed="R094" n="0013a18"/>鏡喩，但一面明。又云：因磨而現，表二空之理。破執方
<lb ed="X" n="0579c22"/><lb ed="R094" n="0013a19"/>顯，對執得名。今摩尼珠，本淨本明，十方俱照，以顯後
<lb ed="X" n="0579c23"/><lb ed="R094" n="0013b01"/>法界之宗也。</note></p>
<lb ed="X" n="0579c24"/><lb ed="R094" n="0013b02"/><p xml:id="pX10p0579c2401">如山曰：謂摩尼體性，瑩淨絕瑕，都無色相。由性淨
<lb ed="X" n="0579c25"/><lb ed="R094" n="0013b03"/>故，一切色相，對則現中，靑黃赤白黑五色，各各隨
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0580a" n="0580a"/>
<lb ed="X" n="0580a01"/><lb ed="R094" n="0013b04"/>方而現。愚人不了珠體，但見全是靑黃，則不見珠
<lb ed="X" n="0580a02"/><lb ed="R094" n="0013b05"/>體。故華嚴云：凡夫見諸法，但隨諸相轉，不了法無
<lb ed="X" n="0580a03"/><lb ed="R094" n="0013b06"/>性，以是不見佛。若以三性配者，摩尼喩圓成實性，
<lb ed="X" n="0580a04"/><lb ed="R094" n="0013b07"/>卽前所顯之理也。現色喩依他起性，卽前幻也。愚
<lb ed="X" n="0580a05"/><lb ed="R094" n="0013b08"/>人定見靑黃，喩徧計所執性，卽前塵垢也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0580a06"/><lb ed="R094" n="0013b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0580a0601">善男子！圓覺淨性現於身心，隨類各應。彼愚癡者說
<lb ed="X" n="0580a07"/><lb ed="R094" n="0013b10"/>淨圓覺實有如是，身心自相亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0580a08"/><lb ed="R094" n="0013b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0580a0801"><note place="inline">如山曰：隨類各應，卽前種種幻化生於覺心也。彼愚
<lb ed="X" n="0580a09"/><lb ed="R094" n="0013b12"/>癡者下，顯圓覺雖現，非其定實，亦復如是，合前喩也。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0580a10"/><lb ed="R094" n="0013b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0580a1001">由此不能遠於幻化，是故我說身心幻垢對離幻垢
<lb ed="X" n="0580a11"/><lb ed="R094" n="0013b14"/>說名菩薩，垢盡對除卽無對垢及說名者。善男子，此
<lb ed="X" n="0580a12"/><lb ed="R094" n="0013b15"/>菩薩及末世衆生，證得諸幻滅影像故，爾時便得無
<lb ed="X" n="0580a13"/><lb ed="R094" n="0013b16"/>方淸淨無邊虗空覺所顯發。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0580a14"/><lb ed="R094" n="0013b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0580a1401"><note place="inline">者字實通兩句，謂對垢者菩薩也，說名者佛也。</note></p><p xml:id="pX10p0580a1419" cb:place="inline"><note place="inline">如
<lb ed="X" n="0580a15"/><lb ed="R094" n="0013b18"/>山曰：覺所顯發，卽首楞所謂若有一人發眞歸源，十
<lb ed="X" n="0580a16"/><lb ed="R094" n="0013b19"/>方虛空一時銷殞。</note></p>
<lb ed="X" n="0580a17"/><lb ed="R094" n="0013b20"/><p xml:id="pX10p0580a1701">宗密曰：此上先說迹之所以然。其迹也，相躡而起，
<lb ed="X" n="0580a18"/><lb ed="R094" n="0014a01"/>亦相躡而拂。本以衆生妄執幻化，故佛說云幻垢。
<lb ed="X" n="0580a19"/><lb ed="R094" n="0014a02"/>衆生依敎離垢，故復說名菩薩。垢盡對除，謂幻垢
<lb ed="X" n="0580a20"/><lb ed="R094" n="0014a03"/>如珠中之色，達之本無，故云盡也。所離之垢旣盡，
<lb ed="X" n="0580a21"/><lb ed="R094" n="0014a04"/>對離之智何立？旣無對治之智，何有起智之人？深
<lb ed="X" n="0580a22"/><lb ed="R094" n="0014a05"/>淺之執本無，何有說敎之者？故俱無也。善男子下，
<lb ed="X" n="0580a23"/><lb ed="R094" n="0014a06"/>標吿及指當根。所證者，證得諸幻，觀行成就也。滅
<lb ed="X" n="0580a24"/><lb ed="R094" n="0014a07"/>影象故，依他亦泯也。得無方淸淨，謂幻身爲主，外
<lb ed="X" n="0580a25"/><lb ed="R094" n="0014a08"/>見東西。我相旣無，更何方所？然虗空離識，亦非實
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0580b" n="0580b"/>
<lb ed="X" n="0580b01"/><lb ed="R094" n="0014a09"/>有，故迷悟所覆，覺處見空。塵影旣銷，空元是覺。顯
<lb ed="X" n="0580b02"/><lb ed="R094" n="0014a10"/>謂空銷覺現，發謂妄盡心開。翻覆觀之，俱無邊際。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0580b03"/><lb ed="R094" n="0014a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0580b0301">覺圓明故顯心淸淨，心淸淨故見塵淸淨，見淸淨故
<lb ed="X" n="0580b04"/><lb ed="R094" n="0014a12"/>眼根淸淨，根淸淨故眼識淸淨，識淸淨故聞塵淸淨，
<lb ed="X" n="0580b05"/><lb ed="R094" n="0014a13"/>聞淸淨故耳根淸淨，根淸淨故耳識淸淨，識淸淨故
<lb ed="X" n="0580b06"/><lb ed="R094" n="0014a14"/>覺塵淸淨；如是乃至鼻、舌、身、意亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0580b07"/><lb ed="R094" n="0014a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0580b0701"><note place="inline">識具五義，隨根立名。一、依根之識，非由境色，說定生
<lb ed="X" n="0580b08"/><lb ed="R094" n="0014a16"/>故，如盲不見等。二、根所發識，由根變異，識必變異，如
<lb ed="X" n="0580b09"/><lb ed="R094" n="0014a17"/>眼根須見靑爲黃，非色壞時而識壞也。三、屬根之識，
<lb ed="X" n="0580b10"/><lb ed="R094" n="0014a18"/>由識種<anchor xml:id="nkr_note_orig_0580001" n="0580001"/>〔乎〕隨逐於根而得生故，非色種子，識種隨也。
<lb ed="X" n="0580b11"/><lb ed="R094" n="0014a19"/>四、助根識識，由根合識，識所領受，令根損益，非境界
<lb ed="X" n="0580b12"/><lb ed="R094" n="0014b01"/>也。五、如根之識，根、識二法俱有情數，非彼色法定是
<lb ed="X" n="0580b13"/><lb ed="R094" n="0014b02"/>有情。根五勝義，故說依根。若依起信，皆名意識，此六
<lb ed="X" n="0580b14"/><lb ed="R094" n="0014b03"/>皆依意所起故。</note></p>
<lb ed="X" n="0580b15"/><lb ed="R094" n="0014b04"/><p xml:id="pX10p0580b1501">如山曰：圓覺明故，躡前顯淸淨之因也。由拂泯等，
<lb ed="X" n="0580b16"/><lb ed="R094" n="0014b05"/>故得圓明，顯心淸淨。謂比迷覺心，心中執法，今見
<lb ed="X" n="0580b17"/><lb ed="R094" n="0014b06"/>法性，法卽皆空，故云淸淨。心淸淨故，見塵淸淨。謂
<lb ed="X" n="0580b18"/><lb ed="R094" n="0014b07"/>由我心計執故，見一切色相；由執相故，卽見等是
<lb ed="X" n="0580b19"/><lb ed="R094" n="0014b08"/>塵。見淸淨句，但牒見字，不言塵者，足顯卽見是塵，
<lb ed="X" n="0580b20"/><lb ed="R094" n="0014b09"/>非外塵也。聞等亦然。眼根淸淨句下，餘五亦例此
<lb ed="X" n="0580b21"/><lb ed="R094" n="0014b10"/>也。六皆名根者，識所依故，能發識故。前五名從自
<lb ed="X" n="0580b22"/><lb ed="R094" n="0014b11"/>種生，自現行四大所造淨色，爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0580002" n="0580002"/>禮意根，卽第七識。
<lb ed="X" n="0580b23"/><lb ed="R094" n="0014b12"/>由此攀外，起意識故。根淸淨下，餘五亦例此。皆云
<lb ed="X" n="0580b24"/><lb ed="R094" n="0014b13"/>識者，隨六根境，種類異故。凡夫取著轉深，計我、我
<lb ed="X" n="0580b25"/><lb ed="R094" n="0014b14"/>所，種種妄執，隨事攀緣，分別六塵，名爲意識，亦名
<lb ed="X" n="0580b26"/><lb ed="R094" n="0014b15"/>分離識。又復說云：名分別事識。識淸淨下，皆如此
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0580c" n="0580c"/>
<lb ed="X" n="0580c01"/><lb ed="R094" n="0014b16"/>解。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0580c02"/><lb ed="R094" n="0014b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0580c0201">善男子！根淸淨故色塵淸淨，色淸淨故聲塵淸淨，香、
<lb ed="X" n="0580c03"/><lb ed="R094" n="0014b18"/>味、觸、法亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0580c04"/><lb ed="R094" n="0014b19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0580c0401"><note place="inline">如山曰：言色等者，眼等所取，故色有通變，今卽別也。
<lb ed="X" n="0580c05"/><lb ed="R094" n="0014b20"/>唯意所取，法塵一境，通於一切。</note></p>
<lb ed="X" n="0580c06"/><lb ed="R094" n="0015a01"/><p xml:id="pX10p0580c0601">宗密曰：六皆名塵者，坌汙心識，故約凡夫說也。亦
<lb ed="X" n="0580c07"/><lb ed="R094" n="0015a02"/>云六境，此通凡聖言也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0580c08"/><lb ed="R094" n="0015a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0580c0801">善男子！六塵淸淨故地大淸淨，地淸淨故水大淸淨，
<lb ed="X" n="0580c09"/><lb ed="R094" n="0015a04"/>火大、風大亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0580c10"/><lb ed="R094" n="0015a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0580c1001"><note place="inline">裴休曰：卽於根塵，不取發識牽心之義，直取四大之
<lb ed="X" n="0580c11"/><lb ed="R094" n="0015a06"/>體也。</note></p>
<lb ed="X" n="0580c12"/><lb ed="R094" n="0015a07"/><p xml:id="pX10p0580c1201">如山曰：寶積經說：四大各二，謂內及外。地界二者，
<lb ed="X" n="0580c13"/><lb ed="R094" n="0015a08"/>內謂自他身內所有堅者，謂髮毛等；外謂身外所
<lb ed="X" n="0580c14"/><lb ed="R094" n="0015a09"/>有堅者，謂土木等。水界二<anchor xml:id="nkr_note_orig_0580003" n="0580003"/>者，身內熱體熱相能消
<lb ed="X" n="0580c15"/><lb ed="R094" n="0015a10"/>飮食等，身外熱體熱相能成熟等。風界二者，身內
<lb ed="X" n="0580c16"/><lb ed="R094" n="0015a11"/>風體風名速疾住四支等，身外體等</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0580c17"/><lb ed="R094" n="0015a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0580c1701">善男子！一切實相性淸淨故，一身淸淨；一身淸淨故，
<lb ed="X" n="0580c18"/><lb ed="R094" n="0015a13"/>多身淸淨；多身淸淨故，如是乃至十方衆生圓覺淸
<lb ed="X" n="0580c19"/><lb ed="R094" n="0015a14"/>淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0580c20"/><lb ed="R094" n="0015a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0580c2001"><note place="inline">無量義經云：如是無相不相，不相無相，是名實相。
<lb ed="X" n="0580c21"/><lb ed="R094" n="0015a16"/>多身淸淨，謂一切衆生不取於相，同圓覺性。故志公
<lb ed="X" n="0580c22"/><lb ed="R094" n="0015a17"/>云：以我身空諸法空，千品萬類悉皆同。</note></p><p xml:id="pX10p0580c2216" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：十
<lb ed="X" n="0580c23"/><lb ed="R094" n="0015a18"/>方衆生圓覺淸淨，此乃一人悟性，知一切衆<anchor xml:id="nkr_note_orig_0580004" n="0580004"/>〔之〕本性
<lb ed="X" n="0580c24"/><lb ed="R094" n="0015a19"/>淸淨，非謂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0580005" n="0580005"/>〔所〕人修道，多人成佛。</note></p>
<lb ed="X" n="0580c25"/><lb ed="R094" n="0015a20"/><p xml:id="pX10p0580c2501">如山曰：凡所有相，皆是虗妄，從緣生故，會緣入實，
<lb ed="X" n="0580c26"/><lb ed="R094" n="0015b01"/>卽爲實相。唯此實相，從本<anchor xml:id="nkr_note_add_0580c2601" n="0580c2601"/><anchor xml:id="beg0580c2601" n="0580c2601"/>已<anchor xml:id="end0580c2601"/>來，自性淸淨，一切妄
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0581a" n="0581a"/>
<lb ed="X" n="0581a01"/><lb ed="R094" n="0015b02"/>法，所不能染，比迷似染。今悟本淨，名性淸淨。性淸
<lb ed="X" n="0581a02"/><lb ed="R094" n="0015b03"/>淨故，一身淸淨。由前悟得根識塵大，世出世間諸
<lb ed="X" n="0581a03"/><lb ed="R094" n="0015b04"/>法，皆歸實相淸淨，方始成就。旣於自身證實相理，
<lb ed="X" n="0581a04"/><lb ed="R094" n="0015b05"/>亦見一切衆生，同一淸淨實相，多身淸淨。故下謂
<lb ed="X" n="0581a05"/><lb ed="R094" n="0015b06"/>以般若正智，徧觀衆生菩提涅槃，無漏智性，本來
<lb ed="X" n="0581a06"/><lb ed="R094" n="0015b07"/>具足也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0581a07"/><lb ed="R094" n="0015b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0581a0701">善男子！由彼妙覺性徧滿故，根性、塵性無壞、無雜；根、
<lb ed="X" n="0581a08"/><lb ed="R094" n="0015b09"/>塵無壞故，如是乃至陀羅尼門無壞、無雜。如百千燈
<lb ed="X" n="0581a09"/><lb ed="R094" n="0015b10"/>光照一室，其光徧滿，無壞、無雜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0581a10"/><lb ed="R094" n="0015b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0581a1001"><note place="inline">宗密曰：陀羅尼，謂得總持菩薩，於一一法中，持一切
<lb ed="X" n="0581a11"/><lb ed="R094" n="0015b12"/>法故。百千燈之喩，謂一燈光<anchor xml:id="nkr_note_add_0581a1101" n="0581a1101"/><anchor xml:id="beg0581a1101" n="0581a1101"/>已<anchor xml:id="end0581a1101"/>滿一室，更有一燈
<lb ed="X" n="0581a12"/><lb ed="R094" n="0015b13"/>光，亦全滿百千燈光，一一如是，各不相壞，亦不渾雜。</note></p>
<lb ed="X" n="0581a13"/><lb ed="R094" n="0015b14"/><p xml:id="pX10p0581a1301">如山曰：由彼妙覺性徧滿故，謂擧所依性爲事事
<lb ed="X" n="0581a14"/><lb ed="R094" n="0015b15"/>徧滿無礙之所由也。根性塵性，此是各指根塵自
<lb ed="X" n="0581a15"/><lb ed="R094" n="0015b16"/>性，非謂泯根攝塵歸於一性也。無壞無雜，謂根之
<lb ed="X" n="0581a16"/><lb ed="R094" n="0015b17"/>與塵皆是事法。根塵無壞下，例前七段，事事皆然，
<lb ed="X" n="0581a17"/><lb ed="R094" n="0015b18"/>故云乃至等也。如百千燈下，乃是以室中之空喩
<lb ed="X" n="0581a18"/><lb ed="R094" n="0015b19"/>於法界，燈之光相喩以根塵，謂一燈光容多光相，
<lb ed="X" n="0581a19"/><lb ed="R094" n="0016a01"/>卽一光相徧多光中，一一皆然，重重無盡。前七段
<lb ed="X" n="0581a20"/><lb ed="R094" n="0016a02"/>事法，一一例此，可見含容周徧，斯之謂與。所以然
<lb ed="X" n="0581a21"/><lb ed="R094" n="0016a03"/>者，唯是眞心所現，皆如幻夢影像，故與所依性非
<lb ed="X" n="0581a22"/><lb ed="R094" n="0016a04"/>一非異故，故得徧多入一，攝一容多等也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0581a23"/><lb ed="R094" n="0016a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0581a2301">善男子！覺成就故，當知菩薩不與法縛、不求法脫、不
<lb ed="X" n="0581a24"/><lb ed="R094" n="0016a06"/>厭生死、不愛涅槃、不敬持戒、不憎毀禁、不重久習、不
<lb ed="X" n="0581a25"/><lb ed="R094" n="0016a07"/>輕初學。何以故？一切覺故。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0581b" n="0581b"/>
<lb ed="X" n="0581b01"/><lb ed="R094" n="0016a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0581b0101"><note place="inline">論云：所言覺義者，謂心體離念。今則離前與求、厭、愛、
<lb ed="X" n="0581b02"/><lb ed="R094" n="0016a09"/>敬、憎、重、輕等八念也。擧八境者，顯於心也。</note></p>
<lb ed="X" n="0581b03"/><lb ed="R094" n="0016a10"/><p xml:id="pX10p0581b0301">如山曰：覺成就故，總指圓彰法界<anchor xml:id="nkr_note_add_0581b0301" n="0581b0301"/><anchor xml:id="beg0581b0301" n="0581b0301"/>已<anchor xml:id="end0581b0301"/>下之文，由斯
<lb ed="X" n="0581b04"/><lb ed="R094" n="0016a11"/>故得同佛境界。所謂同者，於四對法無勝力心，如
<lb ed="X" n="0581b05"/><lb ed="R094" n="0016a12"/>佛於三念之境，故言同也。同之所由，經自徵釋云：
<lb ed="X" n="0581b06"/><lb ed="R094" n="0016a13"/>由一切覺故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0581b07"/><lb ed="R094" n="0016a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0581b0701">譬如眼光曉了前境，其光圓滿得無憎愛。何以故？光
<lb ed="X" n="0581b08"/><lb ed="R094" n="0016a15"/>體無二，無憎愛故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0581b09"/><lb ed="R094" n="0016a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0581b0901"><note place="inline">首楞云：其目周視，但如鏡中，無別分折，汝識於<anchor xml:id="nkr_note_orig_0581001" n="0581001"/>〔中〕。</note></p>
<lb ed="X" n="0581b10"/><lb ed="R094" n="0016a17"/><p xml:id="pX10p0581b1001">宗密曰：光卽眼識，現量所得，故無憎愛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0581b11"/><lb ed="R094" n="0016a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0581b1101">善男子！此菩薩及末世衆生，修習此心得成就者，於
<lb ed="X" n="0581b12"/><lb ed="R094" n="0016a19"/>此無脩亦無成就，圓覺普照寂滅無二，於中百千萬
<lb ed="X" n="0581b13"/><lb ed="R094" n="0016b01"/>億阿僧祇不可說恒河沙。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0581b14"/><lb ed="R094" n="0016b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0581b1401"><note place="inline">如山曰：纓絡<anchor xml:id="nkr_note_orig_0581002" n="0581002"/>〔終〕說等覺照寂、妙覺寂照，今云同佛，是
<lb ed="X" n="0581b15"/><lb ed="R094" n="0016b03"/>等覺義，故云普照寂滅。金光明經、攝大乘論皆說佛
<lb ed="X" n="0581b16"/><lb ed="R094" n="0016b04"/>果，無別色聲功德，唯如如及如如智獨存，三種世間
<lb ed="X" n="0581b17"/><lb ed="R094" n="0016b05"/>融無礙故。世界卽器世間，衆生卽有情世間，成佛卽
<lb ed="X" n="0581b18"/><lb ed="R094" n="0016b06"/>智正覺世間也。</note></p>
<lb ed="X" n="0581b19"/><lb ed="R094" n="0016b07"/><p xml:id="pX10p0581b1901">如山曰：無脩無成就者，泯前心迹也。若不泯之，則
<lb ed="X" n="0581b20"/><lb ed="R094" n="0016b08"/>雖無憎敬，尙見持毀等，故須泯之，方同佛見。自此
<lb ed="X" n="0581b21"/><lb ed="R094" n="0016b09"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0581b2101" n="0581b2101"/><anchor xml:id="beg0581b2101" n="0581b2101"/>已<anchor xml:id="end0581b2101"/>下，正顯其同。圓覺普照，寂滅無二，由自已空，<anchor xml:id="nkr_note_add_0581b2102" n="0581b2102"/><anchor xml:id="beg0581b2102" n="0581b2102"/>但<anchor xml:id="end0581b2102"/>
<lb ed="X" n="0581b22"/><lb ed="R094" n="0016b10"/>是覺照，寧有凡聖差別之二焉？冥一如之無心，卽
<lb ed="X" n="0581b23"/><lb ed="R094" n="0016b11"/>萬物之恒寂，故普照是用，寂滅是體。佛之所極，極
<lb ed="X" n="0581b24"/><lb ed="R094" n="0016b12"/>於寂照，於中卽於寂照中也。阿僧祇，此云無數，是
<lb ed="X" n="0581b25"/><lb ed="R094" n="0016b13"/>華嚴十大數中之首，經論多用，故此擧之。十者，謂
<lb ed="X" n="0581b26"/><lb ed="R094" n="0016b14"/>阿僧祗、無量、無邊、無等、不可數、不可稱、不可思、不
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0581c" n="0581c"/>
<lb ed="X" n="0581c01"/><lb ed="R094" n="0016b15"/>可量、不可說、不可說不可說也。恒河沙，謂恒河中
<lb ed="X" n="0581c02"/><lb ed="R094" n="0016b16"/>所有沙也。此河從阿耨池東面流出，初出象口，周
<lb ed="X" n="0581c03"/><lb ed="R094" n="0016b17"/>四十里，金沙混流，沙細如麵，細故數多也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0581c04"/><lb ed="R094" n="0016b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0581c0401">諸佛世界猶如空華，亂起亂生，不卽不離，無縛無脫，
<lb ed="X" n="0581c05"/><lb ed="R094" n="0016b19"/>始知衆生本來成佛，生死涅槃猶如昨夢。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0581c06"/><lb ed="R094" n="0017a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0581c0601"><note place="inline">如山曰：亂起亂滅，此有三意：一、<anchor xml:id="nkr_note_orig_0581003" n="0581003"/>〔切〕一切世界皆依妄
<lb ed="X" n="0581c07"/><lb ed="R094" n="0017a02"/>念，念旣刹那不住，界亦起滅不停。二者、華嚴云：染汙
<lb ed="X" n="0581c08"/><lb ed="R094" n="0017a03"/>衆生住故，世界成染汙；大福衆生住故，成染淨；信解
<lb ed="X" n="0581c09"/><lb ed="R094" n="0017a04"/>菩薩住故，成淨染等。三者、成壞相也。</note></p>
<lb ed="X" n="0581c10"/><lb ed="R094" n="0017a05"/><p xml:id="pX10p0581c1001">如山曰：諸佛世界上僧祇等，筭此世界之數也。然
<lb ed="X" n="0581c11"/><lb ed="R094" n="0017a06"/>淨穢等土，皆佛統之，故云佛界。猶如空華，謂緣無
<lb ed="X" n="0581c12"/><lb ed="R094" n="0017a07"/>自性，全體卽眞，見一切世界皆如幻住。亂起亂滅，
<lb ed="X" n="0581c13"/><lb ed="R094" n="0017a08"/>謂世界無量無數，總觀之起滅繽紛。不卽不離，明
<lb ed="X" n="0581c14"/><lb ed="R094" n="0017a09"/>此世界不卽圓覺，亦不離圓覺也。無縛無脫，文通
<lb ed="X" n="0581c15"/><lb ed="R094" n="0017a10"/>上下。上則由世界無淨穢故，下以衆生本成佛故。
<lb ed="X" n="0581c16"/><lb ed="R094" n="0017a11"/>始知卽始覺，觀行成就，方能知故。本成卽本覺，知
<lb ed="X" n="0581c17"/><lb ed="R094" n="0017a12"/>與不知，本是佛故。生死涅槃，猶如昨夢，謂無始覺
<lb ed="X" n="0581c18"/><lb ed="R094" n="0017a13"/>之異，四相本來同一覺故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0581c19"/><lb ed="R094" n="0017a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0581c1901">善男子！如昨夢故，當知生死及與涅槃，無起、無滅，無
<lb ed="X" n="0581c20"/><lb ed="R094" n="0017a15"/>來、無去；其所證者，無得、無失，無取、無捨；其能證者，無
<lb ed="X" n="0581c21"/><lb ed="R094" n="0017a16"/>作、無止，無任、無滅；於此證中，無能、無所，畢竟無證亦
<lb ed="X" n="0581c22"/><lb ed="R094" n="0017a17"/>無證者，一切法性平等不壞。善男子！彼諸菩薩如是
<lb ed="X" n="0581c23"/><lb ed="R094" n="0017a18"/>脩行、如是漸次、如是思惟、如是住持、如是方便、如是
<lb ed="X" n="0581c24"/><lb ed="R094" n="0017a19"/>開悟，求如是法，不亦迷悶？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0581c25"/><lb ed="R094" n="0017b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0581c2501"><note place="inline">宗密曰：見生死涅槃如夢，卽稱圓覺實性，同佛境也。
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0582a" n="0582a"/>
<lb ed="X" n="0582a01"/><lb ed="R094" n="0017b02"/>此有二意：一<anchor xml:id="nkr_note_add_0582a0101" n="0582a0101"/><anchor xml:id="beg0582a0101" n="0582a0101"/>但<anchor xml:id="end0582a0101"/>有能依之夢，必有所依之人。夢是人
<lb ed="X" n="0582a02"/><lb ed="R094" n="0017b03"/>之神遊，亦見聞之氣分，無別體故。二<anchor xml:id="nkr_note_add_0582a0201" n="0582a0201"/><anchor xml:id="beg0582a0201" n="0582a0201"/>但<anchor xml:id="end0582a0201"/>了夢體空無，
<lb ed="X" n="0582a03"/><lb ed="R094" n="0017b04"/>卽證自身眞實。迷自身者，由執夢故。大夢之境，必有
<lb ed="X" n="0582a04"/><lb ed="R094" n="0017b05"/>大覺之明。</note></p>
<lb ed="X" n="0582a05"/><lb ed="R094" n="0017b06"/><p xml:id="pX10p0582a0501">如山曰：如昨夢故，攝前語也。當知下，謂迷時生死
<lb ed="X" n="0582a06"/><lb ed="R094" n="0017b07"/>無起、涅槃無滅，悟時非滅却生死、發起涅槃，稱體
<lb ed="X" n="0582a07"/><lb ed="R094" n="0017b08"/>而觀都無起滅、無去來，所證之境順得眞失妄、捨
<lb ed="X" n="0582a08"/><lb ed="R094" n="0017b09"/>麤取妙，能證之心都無分別、離於四病，於此證中
<lb ed="X" n="0582a09"/><lb ed="R094" n="0017b10"/>能所爲泯亦無證者，欲求佛道應如是修習故。下
<lb ed="X" n="0582a10"/><lb ed="R094" n="0017b11"/>文總結以牒問詞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0582a11"/><lb ed="R094" n="0017b12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">金剛藏章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0582a1101">於是<name role="" type="person">金剛藏菩薩</name>在大衆中，卽從座起，而白佛言：大
<lb ed="X" n="0582a12"/><lb ed="R094" n="0017b13"/>悲世尊！若諸衆生本來成佛，何故復有一切無明？若
<lb ed="X" n="0582a13"/><lb ed="R094" n="0017b14"/>諸無明衆生本有，何因緣故，如來復說本來成佛？十
<lb ed="X" n="0582a14"/><lb ed="R094" n="0017b15"/>方異生本成佛道，後起無明，一切如來何時復生一
<lb ed="X" n="0582a15"/><lb ed="R094" n="0017b16"/>切煩惱？惟願爲諸菩薩開秘密藏，及爲末世一切衆
<lb ed="X" n="0582a16"/><lb ed="R094" n="0017b17"/>生，得聞如是修多羅敎了義法門，永斷疑悔。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0582a17"/><lb ed="R094" n="0017b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0582a1701"><note place="inline">補註曰：金剛從喩爲名，金剛堅而復利，竪則無物可
<lb ed="X" n="0582a18"/><lb ed="R094" n="0017b19"/>壞，利則能壞一切。此菩薩智亦爾，煩惱不能侵，外魔
<lb ed="X" n="0582a19"/><lb ed="R094" n="0017b20"/>不能動，堅也。能破諸障，斷人疑惑，利也。故起三重甚
<lb ed="X" n="0582a20"/><lb ed="R094" n="0017b21"/>深之難，以消末世之疑。疑心旣無，卽具無盡功德，故
<lb ed="X" n="0582a21"/><lb ed="R094" n="0018a01"/>復云藏。</note></p><p xml:id="pX10p0582a2104" cb:place="inline"><note place="inline">如山曰：通論疑者，猶豫爲性，能障信心。悔
<lb ed="X" n="0582a22"/><lb ed="R094" n="0018a02"/>者，是不定之法。入道人若未通决生佛同異，則或用
<lb ed="X" n="0582a23"/><lb ed="R094" n="0018a03"/>功多時，又自疑悔，故請永斷。</note></p>
<lb ed="X" n="0582a24"/><lb ed="R094" n="0018a04"/><p xml:id="pX10p0582a2401">如山曰：金剛！此問三難。其所疑本來成佛，何故復
<lb ed="X" n="0582a25"/><lb ed="R094" n="0018a05"/>有一切無明？疑謂眞能生妄也。若諸無明下，疑謂
<lb ed="X" n="0582a26"/><lb ed="R094" n="0018a06"/>說妄爲眞也。十方異生下，牒而縱之，責無窮過也。
<lb ed="X" n="0582a27"/><lb ed="R094" n="0018a07"/>此上三難者，意云：本來是佛，煩惱何生？若無生中
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0582b" n="0582b"/>
<lb ed="X" n="0582b01"/><lb ed="R094" n="0018a08"/>妄生起者，如來成佛同本無生之中，還應妄起成
<lb ed="X" n="0582b02"/><lb ed="R094" n="0018a09"/>佛義等。生否應齊，齊生卽果佛阿尊，齊否卽因違
<lb ed="X" n="0582b03"/><lb ed="R094" n="0018a10"/>現事，進退不可，故有斯云。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0582b04"/><lb ed="R094" n="0018a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0582b0401">爾時，世尊吿<name role="" type="person">金剛藏菩薩</name>言：善男子！一切世界，始終
<lb ed="X" n="0582b05"/><lb ed="R094" n="0018a12"/>生滅，前後有無，聚散起止，念念相續，循環往復，種種
<lb ed="X" n="0582b06"/><lb ed="R094" n="0018a13"/>取捨，皆是輪迴。未出輪迴，而辯圓覺性，卽同流轉。若
<lb ed="X" n="0582b07"/><lb ed="R094" n="0018a14"/>免輪迴，無有是處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0582b08"/><lb ed="R094" n="0018a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0582b0801"><note place="inline">自此以下，皆辨其輪<g ref="#CB06873">𢌞</g>，謂但住有爲所向輪<g ref="#CB06873">𢌞</g>心也。</note></p>
<lb ed="X" n="0582b09"/><lb ed="R094" n="0018a16"/><p xml:id="pX10p0582b0901"><note place="inline">補註曰：始，創變也。終，極證也。生，新新而起也。滅，念
<lb ed="X" n="0582b10"/><lb ed="R094" n="0018a17"/>念落謝也。前，過去也。後，未來也。有，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0582001" n="0582001"/>〔往〕劫也。無，空劫也。
<lb ed="X" n="0582b11"/><lb ed="R094" n="0018a18"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0582002" n="0582002"/>〔心〕，成劫也。散，壞劫也。起，現行也。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0582003" n="0582003"/>〔心〕，調伏也。</note></p><p xml:id="pX10p0582b1117" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：
<lb ed="X" n="0582b12"/><lb ed="R094" n="0018a19"/>種種取捨，又於根身，則厭苦麤障爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0582004" n="0582004"/>〔於〕，欣靜妙離爲
<lb ed="X" n="0582b13"/><lb ed="R094" n="0018a20"/>取。於器界，則厭此娑婆爲捨，欣彼極樂爲取。</note></p>
<lb ed="X" n="0582b14"/><lb ed="R094" n="0018a21"/><p xml:id="pX10p0582b1401">如山曰：此之一切世界，總指情器也。情界器界，皆
<lb ed="X" n="0582b15"/><lb ed="R094" n="0018b01"/>依妄念始終生滅等，所依不斷故，能依亦然。循環
<lb ed="X" n="0582b16"/><lb ed="R094" n="0018b02"/>往復，謂器界空<anchor xml:id="nkr_note_add_0582b1601" n="0582b1601"/><anchor xml:id="beg0582b1601" n="0582b1601"/>已<anchor xml:id="end0582b1601"/>復成，情界滅<anchor xml:id="nkr_note_add_0582b1602" n="0582b1602"/><anchor xml:id="beg0582b1602" n="0582b1602"/>已<anchor xml:id="end0582b1602"/>復生，惑業襲習，
<lb ed="X" n="0582b17"/><lb ed="R094" n="0018b03"/>報應綸於塵沙劫波，莫之遏絕。取謂取著，執我所
<lb ed="X" n="0582b18"/><lb ed="R094" n="0018b04"/>執。捨謂厭離，厭苦所依。若取若捨，種種不同，皆是
<lb ed="X" n="0582b19"/><lb ed="R094" n="0018b05"/>顚倒妄心，變現輪迴之相。未出輪迴下，謂能觀是
<lb ed="X" n="0582b20"/><lb ed="R094" n="0018b06"/>輪迴之心故。所觀圓覺亦爾，如夢見實<anchor xml:id="nkr_note_orig_0582005" n="0582005"/>物，物亦是
<lb ed="X" n="0582b21"/><lb ed="R094" n="0018b07"/>夢故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0582b22"/><lb ed="R094" n="0018b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0582b2201">譬如動目，能搖湛水；又如定眼，由迴轉火；雲駛<note place="inline">音史</note>月
<lb ed="X" n="0582b23"/><lb ed="R094" n="0018b09"/>運，舟行岸移，亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0582b24"/><lb ed="R094" n="0018b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0582b2401"><note place="inline">眼目雲舟，喩生死垢心。水火月岸，喩圓覺也。</note></p>
<lb ed="X" n="0582b25"/><lb ed="R094" n="0018b11"/><p xml:id="pX10p0582b2501">如山曰：由目數動，湛水如波搖；眼識遲鈍，旋火成
<lb ed="X" n="0582b26"/><lb ed="R094" n="0018b12"/>輪相。雲駛月運，舟行岸移，想之可見。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0582c" n="0582c"/>
<lb ed="X" n="0582c01"/><lb ed="R094" n="0018b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0582c0101">善男子，諸旋未息，彼物先住尙不可得，何況輪轉生
<lb ed="X" n="0582c02"/><lb ed="R094" n="0018b14"/>死垢心曾未淸淨，觀佛圓覺而不旋復？是故汝等便
<lb ed="X" n="0582c03"/><lb ed="R094" n="0018b15"/>生三惑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0582c04"/><lb ed="R094" n="0018b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0582c0401"><note place="inline">諸旋未息，眼目雲舟也。彼物先住不可得，水火月岸
<lb ed="X" n="0582c05"/><lb ed="R094" n="0018b17"/>也。</note></p>
<lb ed="X" n="0582c06"/><lb ed="R094" n="0018b18"/><p xml:id="pX10p0582c0601">如山曰：三惑，卽前三種疑也。據此結文的指，卽知
<lb ed="X" n="0582c07"/><lb ed="R094" n="0018b19"/>定是先責起疑之本未是答，若是徧答三中之一
<lb ed="X" n="0582c08"/><lb ed="R094" n="0019a01"/>難，卽不合總結三惑，智者詳焉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0582c09"/><lb ed="R094" n="0019a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0582c0901">善男子，譬如幻翳妄見空華，幻翳若除，不可說言：此
<lb ed="X" n="0582c10"/><lb ed="R094" n="0019a03"/>翳<anchor xml:id="nkr_note_add_0582c1001" n="0582c1001"/><anchor xml:id="beg0582c1001" n="0582c1001"/>已<anchor xml:id="end0582c1001"/>滅，何時更起一切諸翳？何以故？翳、華二法非相
<lb ed="X" n="0582c11"/><lb ed="R094" n="0019a04"/>待故。亦如空華滅於空時，不可說言：虗空何時更起
<lb ed="X" n="0582c12"/><lb ed="R094" n="0019a05"/>空華？何以故？空本無華，非起滅故。生死涅槃同於起
<lb ed="X" n="0582c13"/><lb ed="R094" n="0019a06"/>滅，妙覺圓照離於華翳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0582c14"/><lb ed="R094" n="0019a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0582c1401"><note place="inline">問，翳差之者，或有他時更生，不必的定永無，如何以
<lb ed="X" n="0582c15"/><lb ed="R094" n="0019a08"/>此爲喩如山？答，夫喩者，但取當日一席之事，不說終
<lb ed="X" n="0582c16"/><lb ed="R094" n="0019a09"/>身。<anchor xml:id="nkr_note_add_0582c1601" n="0582c1601"/><anchor xml:id="beg0582c1601" n="0582c1601"/>但<anchor xml:id="end0582c1601"/>以愚人旦見華，食時眼差，見華亂生亂滅，謂翳
<lb ed="X" n="0582c17"/><lb ed="R094" n="0019a10"/>亦速起速停，念念候之，故云不可故。</note></p><p xml:id="pX10p0582c1715" cb:place="inline"><note place="inline">命註曰：無明
<lb ed="X" n="0582c18"/><lb ed="R094" n="0019a11"/>虛空非暫有無，覺性何關迷悟？衆生旣如華起，約誰
<lb ed="X" n="0582c19"/><lb ed="R094" n="0019a12"/>更難無明？無明生死旣空，何責本來成佛？空華終不
<lb ed="X" n="0582c20"/><lb ed="R094" n="0019a13"/>再起，果位何得還迷？由己度不休，見他覺性流轉。若
<lb ed="X" n="0582c21"/><lb ed="R094" n="0019a14"/>如是解，頓遣三疑。</note></p>
<lb ed="X" n="0582c22"/><lb ed="R094" n="0019a15"/><p xml:id="pX10p0582c2201">如山曰：謂不知華因翳有，妄執從空而生；不知迷
<lb ed="X" n="0582c23"/><lb ed="R094" n="0019a16"/>眞，故妄生橫翳。眞能生妄，旣得翳差，部不見華。聞
<lb ed="X" n="0582c24"/><lb ed="R094" n="0019a17"/>說從翳而生，又執何時更翳？以喩比來迷倒，妄見
<lb ed="X" n="0582c25"/><lb ed="R094" n="0019a18"/>輪迴。因聞普眼法門，了悟根塵淸淨；聞道因除迷
<lb ed="X" n="0582c26"/><lb ed="R094" n="0019a19"/>心，故得淸淨，不是新得妙門。又執早晚更迷，猶如
<lb ed="X" n="0582c27"/><lb ed="R094" n="0019a20"/>何時更翳？何以故下，謂翳不與華期，華不隨翳生。
<lb ed="X" n="0582c28"/><lb ed="R094" n="0019a21"/>但翳故妄見，非華實生。二法各不相知，況一空一
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0583a" n="0583a"/>
<lb ed="X" n="0583a01"/><lb ed="R094" n="0019b01"/>有？故云不相待也。縱使心迷，生死亦寂。但緣迷故，
<lb ed="X" n="0583a02"/><lb ed="R094" n="0019b02"/>妄以生死。衆生本自不生，幻華畢竟不起。莫將翳
<lb ed="X" n="0583a03"/><lb ed="R094" n="0019b03"/>待，莫以迷求。亦如空華下，此喩前<anchor xml:id="nkr_note_add_0583a0301" n="0583a0301"/><anchor xml:id="beg0583a0301" n="0583a0301"/>已<anchor xml:id="end0583a0301"/>含釋，文易可
<lb ed="X" n="0583a04"/><lb ed="R094" n="0019b04"/>知。生死涅槃下，謂迷見生死似華起，悟得涅槃似
<lb ed="X" n="0583a05"/><lb ed="R094" n="0019b05"/>華滅。言圓覺離華離翳，則爲拂生死矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0583a06"/><lb ed="R094" n="0019b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0583a0601">善男子！當知虗空非是暫有，亦非暫無，況復如來圓
<lb ed="X" n="0583a07"/><lb ed="R094" n="0019b07"/>覺隨順而爲虗空平等本性？如銷金鑛，金非銷有，旣
<lb ed="X" n="0583a08"/><lb ed="R094" n="0019b08"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0583a0801" n="0583a0801"/><anchor xml:id="beg0583a0801" n="0583a0801"/>已<anchor xml:id="end0583a0801"/>成金，不重爲鑛，經無窮時，金性不壞，不應說言本
<lb ed="X" n="0583a09"/><lb ed="R094" n="0019b09"/>非成就；如來圓覺亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0583a10"/><lb ed="R094" n="0019b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0583a1001"><note place="inline">覺于空性者，佛頂云：空生大覺中。又云：寂照含虛空。
<lb ed="X" n="0583a11"/><lb ed="R094" n="0019b11"/>復言平等者，然圓覺雖是虛空之性，而冥合不分，周
<lb ed="X" n="0583a12"/><lb ed="R094" n="0019b12"/>徧法界，無分無限，無別能依所依，故云平等。此意云：
<lb ed="X" n="0583a13"/><lb ed="R094" n="0019b13"/>空在覺中，空向常寂，況覺于空性，豈增減邪？喩猶不
<lb ed="X" n="0583a14"/><lb ed="R094" n="0019b14"/>及，故云况復。後文金鑛之喩，答第三難也。</note></p>
<lb ed="X" n="0583a15"/><lb ed="R094" n="0019b15"/><p xml:id="pX10p0583a1501">如山曰：此言虗空世法，尙不同華起滅，況如來隨
<lb ed="X" n="0583a16"/><lb ed="R094" n="0019b16"/>順圓覺，湛然眞常，是虗空之體性邪？金鑛之喩，謂
<lb ed="X" n="0583a17"/><lb ed="R094" n="0019b17"/>金在鑛中，銷鑛金現，非銷始有。若因銷有，銷頑石
<lb ed="X" n="0583a18"/><lb ed="R094" n="0019b18"/>等，亦應得金。故知雖假爐冶銷鎔，金性要須本有。
<lb ed="X" n="0583a19"/><lb ed="R094" n="0019b19"/>旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0583a1901" n="0583a1901"/><anchor xml:id="beg0583a1901" n="0583a1901"/>已<anchor xml:id="end0583a1901"/>成金下，明金在鑛則隱，出鑛則顯，隱顯雖殊，
<lb ed="X" n="0583a20"/><lb ed="R094" n="0019b20"/>金性本來平等，不應說言本非成就也。此盖以鑛
<lb ed="X" n="0583a21"/><lb ed="R094" n="0020a01"/>喩煩惱，金喩覺性，鍊出潔淨，卽有晶光。故曰：如來
<lb ed="X" n="0583a22"/><lb ed="R094" n="0020a02"/>圓覺，亦復如是。世尊之意亦云：圓頓之理雖齊，迷
<lb ed="X" n="0583a23"/><lb ed="R094" n="0020a03"/>悟不妨成異。旣有多生習障，還須背習顯眞，眞顯
<lb ed="X" n="0583a24"/><lb ed="R094" n="0020a04"/>則究竟淸淨矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0583a25"/><lb ed="R094" n="0020a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0583a2501">善男子！一切如來妙圓覺心，本無菩提及與涅槃，亦
<lb ed="X" n="0583a26"/><lb ed="R094" n="0020a06"/>無成佛及不成佛，無妄輪迴。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0583b" n="0583b"/>
<lb ed="X" n="0583b01"/><lb ed="R094" n="0020a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0583b0101"><note place="inline">補註曰：本無菩提二句，拂總依之名也。由轉煩惱生
<lb ed="X" n="0583b02"/><lb ed="R094" n="0020a08"/>死，故曰菩提涅槃。体誰卽眞，名因妄得。</note></p>
<lb ed="X" n="0583b03"/><lb ed="R094" n="0020a09"/><p xml:id="pX10p0583b0301">如山曰：先標覺心爲宗，後方拂迹者，明非斷滅，但
<lb ed="X" n="0583b04"/><lb ed="R094" n="0020a10"/>離所拂，非無覺心，非無菩提。下皆双拂對待，圓覺
<lb ed="X" n="0583b05"/><lb ed="R094" n="0020a11"/>中都無此事。若有少見，則迷圓覺。故華嚴云：於法
<lb ed="X" n="0583b06"/><lb ed="R094" n="0020a12"/>若有見，此則未爲見；若無有見者，如是乃見佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0583b07"/><lb ed="R094" n="0020a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0583b0701">善男子，但諸聲聞所圓境界，身心語言皆悉斷滅，終
<lb ed="X" n="0583b08"/><lb ed="R094" n="0020a14"/>不能至彼之親證所現涅槃，何況能以有思惟心測
<lb ed="X" n="0583b09"/><lb ed="R094" n="0020a15"/>度如來圓覺境界！如取螢火燒<name role="" type="person">須彌山</name>，終不能著；以
<lb ed="X" n="0583b10"/><lb ed="R094" n="0020a16"/>輪迴心生輪迴見，入於如來大寂滅海，終不能至。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0583b11"/><lb ed="R094" n="0020a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0583b1101"><note place="inline">補註曰：身心語言，皆悉斷滅，乃是沉空寂滯定。身滅
<lb ed="X" n="0583b12"/><lb ed="R094" n="0020a18"/>智者，終不能至涅槃。謂若未入滅，卽有餘涅槃。若<anchor xml:id="nkr_note_add_0583b1201" n="0583b1201"/><anchor xml:id="beg0583b1201" n="0583b1201"/>已<anchor xml:id="end0583b1201"/>
<lb ed="X" n="0583b13"/><lb ed="R094" n="0020a19"/>入滅，卽無餘涅槃。下第二，凡心眞覺時，有思惟心，種
<lb ed="X" n="0583b14"/><lb ed="R094" n="0020a20"/>種計度也。取螢燒山，擧喩也。以下顯情。</note></p>
<lb ed="X" n="0583b15"/><lb ed="R094" n="0020b01"/><p xml:id="pX10p0583b1501">如山曰：此云小聖眞智，尙不能親到小聖之理，況
<lb ed="X" n="0583b16"/><lb ed="R094" n="0020b02"/>凡心劣於前智，眞覺又超前理，轉轉懸隔，何能造
<lb ed="X" n="0583b17"/><lb ed="R094" n="0020b03"/>耶？如百寮尙畏宰相，百姓豈親天子？此正同金剛
<lb ed="X" n="0583b18"/><lb ed="R094" n="0020b04"/>經四果之人，尙無心言我證得四果，豈如來有定
<lb ed="X" n="0583b19"/><lb ed="R094" n="0020b05"/>法得阿耨菩提耶？二、擧喩顯情，並是顯分別心不
<lb ed="X" n="0583b20"/><lb ed="R094" n="0020b06"/>能證覺，密譏前三種翻覆疑難。前云有思惟心，卽
<lb ed="X" n="0583b21"/><lb ed="R094" n="0020b07"/>是此云以輪迴心；前云圓覺境界，卽是此云大寂
<lb ed="X" n="0583b22"/><lb ed="R094" n="0020b08"/>滅海，可深照之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0583b23"/><lb ed="R094" n="0020b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0583b2301">是故我說一切菩薩及末世衆生，先斷無始輪迴根
<lb ed="X" n="0583b24"/><lb ed="R094" n="0020b10"/>本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0583b25"/><lb ed="R094" n="0020b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0583b2501"><note place="inline">如山曰：此試息妄心，指前未出輪<g ref="#CB06873">𢌞</g>等文也。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0583b26"/><lb ed="R094" n="0020b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0583b2601">善男子！有作思惟：從有心起，皆是六塵妄想緣氣，非
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0583c" n="0583c"/>
<lb ed="X" n="0583c01"/><lb ed="R094" n="0020b13"/>實心體，<anchor xml:id="nkr_note_add_0583c0101" n="0583c0101"/><anchor xml:id="beg0583c0101" n="0583c0101"/>已<anchor xml:id="end0583c0101"/>如空華。用此思惟，辨於佛境，猶如空華，復
<lb ed="X" n="0583c02"/><lb ed="R094" n="0020b14"/>結空果，展轉妄想，無有是處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0583c03"/><lb ed="R094" n="0020b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0583c0301"><note place="inline">補註曰：有作思惟，從有心起，是擧能起之根識。有心
<lb ed="X" n="0583c04"/><lb ed="R094" n="0020b16"/>者，識也。起者，心所也。皆是六塵妄想緣氣，是擧能牽
<lb ed="X" n="0583c05"/><lb ed="R094" n="0020b17"/>之塵境，非實心體，言實心無念故也。</note></p>
<lb ed="X" n="0583c06"/><lb ed="R094" n="0020b18"/><p xml:id="pX10p0583c0601">如山曰：此言縱實有思惟，思惟尙不能證覺，何況
<lb ed="X" n="0583c07"/><lb ed="R094" n="0020b19"/>此心早<anchor xml:id="nkr_note_add_0583c0701" n="0583c0701"/><anchor xml:id="beg0583c0701" n="0583c0701"/>已<anchor xml:id="end0583c0701"/>如於空華，自無其體，向上更欲求證，何
<lb ed="X" n="0583c08"/><lb ed="R094" n="0021a01"/>異空華結果？故言展轉妄想。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0583c09"/><lb ed="R094" n="0021a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0583c0901">善男子，虗妄浮心多諸巧見，不能成就圓覺方便，如
<lb ed="X" n="0583c10"/><lb ed="R094" n="0021a03"/>是分別非爲正問。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0583c11"/><lb ed="R094" n="0021a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0583c1101"><note place="inline">補註曰：大段大意，總是責問者滯情，分別過患，所以
<lb ed="X" n="0583c12"/><lb ed="R094" n="0021a05"/>其中此卽最觀。</note></p>
<lb ed="X" n="0583c13"/><lb ed="R094" n="0021a06"/><p xml:id="pX10p0583c1301">如山曰：此是因前三番之疑，便都指浮心巧見，總
<lb ed="X" n="0583c14"/><lb ed="R094" n="0021a07"/>不能證覺。末二句結問不當理。</p>
<lb ed="X" n="0583c15"/><lb ed="R094" n="0021a08"/><cb:div type="other"><head>附樂普和尙浮漚歌</head>
<lb ed="X" n="0583c16"/><lb ed="R094" n="0021a09"/><p xml:id="pX10p0583c1601">雲天雨落庭中水，水上漂漂見漚起。前者<anchor xml:id="nkr_note_add_0583c1601" n="0583c1601"/><anchor xml:id="beg0583c1601" n="0583c1601"/>已<anchor xml:id="end0583c1601"/>滅後
<lb ed="X" n="0583c17"/><lb ed="R094" n="0021a10"/>者生，前後相續無窮<anchor xml:id="nkr_note_add_0583c1701" n="0583c1701"/><anchor xml:id="beg0583c1701" n="0583c1701"/>已<anchor xml:id="end0583c1701"/>。本因雨滴水成漚，還緣風
<lb ed="X" n="0583c18"/><lb ed="R094" n="0021a11"/>激漚歸水。不知漚水性無殊，隨他轉變將爲異。外
<lb ed="X" n="0583c19"/><lb ed="R094" n="0021a12"/>明瑩，內含虗，內外玲瓏若寶珠。正在澄波看似有，
<lb ed="X" n="0583c20"/><lb ed="R094" n="0021a13"/>及乎動著又如無。有無動靜事難明，無相之中有
<lb ed="X" n="0583c21"/><lb ed="R094" n="0021a14"/>相形。只知漚向水中出，豈知水亦從漚生。權將漚
<lb ed="X" n="0583c22"/><lb ed="R094" n="0021a15"/>水類余身，五蘊虗攢假立人。解達蘊空漚不實，方
<lb ed="X" n="0583c23"/><lb ed="R094" n="0021a16"/>能明見本來眞。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0583c24"/><lb ed="R094" n="0021a17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">彌勒章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0583c2401">於是彌勒菩薩在大衆中，卽從座起而白佛言：大悲
<lb ed="X" n="0583c25"/><lb ed="R094" n="0021a18"/>世尊！若諸菩薩及末世衆生，欲遊如來大寂滅海，云
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0584a" n="0584a"/>
<lb ed="X" n="0584a01"/><lb ed="R094" n="0021b01"/>何當斷輪迴根本？於諸輪迴有幾種性？修佛菩提幾
<lb ed="X" n="0584a02"/><lb ed="R094" n="0021b02"/>等差別迴入塵勞？當設幾種敎化方便度諸衆生？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0584a03"/><lb ed="R094" n="0021b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0584a0301"><note place="inline">彌勒，此云慈氏，慈是其姓氏也。名<name role="" type="person">阿逸多</name>，此云無勝，
<lb ed="X" n="0584a04"/><lb ed="R094" n="0021b04"/>勝德過人，故今以姓而呼，但云彌勒。由此門深究愛
<lb ed="X" n="0584a05"/><lb ed="R094" n="0021b05"/>根，蕩除細惑，所以五性修證，皆屬輪<g ref="#CB06873">𢌞</g>。彌勒是等覺
<lb ed="X" n="0584a06"/><lb ed="R094" n="0021b06"/>菩薩一生補處，表除微細惑習，卽得正覺圓明。</note></p>
<lb ed="X" n="0584a07"/><lb ed="R094" n="0021b07"/><p xml:id="pX10p0584a0701">如山曰大寂滅海，謂大般涅槃具足之德，能運大
<lb ed="X" n="0584a08"/><lb ed="R094" n="0021b08"/>義體用深廣，故如海也。前云先斷無始輪迴根本，
<lb ed="X" n="0584a09"/><lb ed="R094" n="0021b09"/>今當云何斷之？前云種種取捨皆是輪迴，未審有
<lb ed="X" n="0584a10"/><lb ed="R094" n="0021b10"/>幾種性？修佛下。問修悲智方便。謂法門無邊誓願
<lb ed="X" n="0584a11"/><lb ed="R094" n="0021b11"/>學，卽從假入空成大智；衆生無邊誓願度故，卽從
<lb ed="X" n="0584a12"/><lb ed="R094" n="0021b12"/>空入假成大悲。惑病旣多方藥非一，若無方便少
<lb ed="X" n="0584a13"/><lb ed="R094" n="0021b13"/>湯添氷，恐落<anchor xml:id="nkr_note_orig_0584001" n="0584001"/>受見大悲，故須問也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0584a14"/><lb ed="R094" n="0021b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0584a1401">爾時，世尊吿彌勒菩薩：善男子！一切衆生從無始際，
<lb ed="X" n="0584a15"/><lb ed="R094" n="0021b15"/>由有種種恩愛、貪欲，故有輪迴。若諸世界一切種性，
<lb ed="X" n="0584a16"/><lb ed="R094" n="0021b16"/>卵生、胎生、濕生、化生，皆因婬欲而正性命，當知輪迴
<lb ed="X" n="0584a17"/><lb ed="R094" n="0021b17"/>愛爲根本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0584a18"/><lb ed="R094" n="0021b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0584a1801"><note place="inline">補註曰：恩愛貪欲，言種種者，或天屬之恩，如父母等。
<lb ed="X" n="0584a19"/><lb ed="R094" n="0021b19"/>或感事之恩，如得<anchor xml:id="nkr_note_add_0584a1901" n="0584a1901"/><anchor xml:id="beg0584a1901" n="0584a1901"/>惠齎<anchor xml:id="end0584a1901"/>等。或任運生愛，卽自身及名
<lb ed="X" n="0584a20"/><lb ed="R094" n="0021b20"/>利色味六親等。或因敬成愛，因恩成愛。或因愛結恩。
<lb ed="X" n="0584a21"/><lb ed="R094" n="0022a01"/>淫謂躭染愛著，<anchor xml:id="nkr_note_add_0584a2101" n="0584a2101"/><anchor xml:id="beg0584a2101" n="0584a2101"/>但<anchor xml:id="end0584a2101"/>是情染，總得名淫。縱使化生，亦
<lb ed="X" n="0584a22"/><lb ed="R094" n="0022a02"/>依業染。</note></p>
<lb ed="X" n="0584a23"/><lb ed="R094" n="0022a03"/><p xml:id="pX10p0584a2301">如山曰：能貪之愛，是輪迴之本。首楞云：流愛爲種，
<lb ed="X" n="0584a24"/><lb ed="R094" n="0022a04"/>納想爲胎。交遘發生，吸引同業。以是因緣，故有生
<lb ed="X" n="0584a25"/><lb ed="R094" n="0022a05"/>死。又涅槃云：因愛生憂，因愛生怖。若離貪愛，何憂
<lb ed="X" n="0584a26"/><lb ed="R094" n="0022a06"/>何怖？又佛名經云：有愛則生，愛盡則滅。故知生死，
<lb ed="X" n="0584a27"/><lb ed="R094" n="0022a07"/>貪愛爲本。先令斷者，如樹除根等。謂由於五欲，引
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0584b" n="0584b"/>
<lb ed="X" n="0584b01"/><lb ed="R094" n="0022a08"/>起愛心，能令衆生生死不絕。諸世界一切種性，卵
<lb ed="X" n="0584b02"/><lb ed="R094" n="0022a09"/>濕胎形，心染氣傳，難具分析。受性稟命，莫不由之。
<lb ed="X" n="0584b03"/><lb ed="R094" n="0022a10"/>旣性命淫，淫復由愛。故云愛爲根本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0584b04"/><lb ed="R094" n="0022a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0584b0401">由有諸欲，助發愛性。是故能令，生死相續。欲因愛生，
<lb ed="X" n="0584b05"/><lb ed="R094" n="0022a12"/>命因欲有。衆生愛命，還依欲本。愛欲爲因，愛命爲果。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0584b06"/><lb ed="R094" n="0022a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0584b0601"><note place="inline">肇論云：衆生所以久流轉者，皆由著欲故也。若欲止
<lb ed="X" n="0584b07"/><lb ed="R094" n="0022a14"/>於心，則無復生死。潛神玄默，與虗空合其德，是名涅
<lb ed="X" n="0584b08"/><lb ed="R094" n="0022a15"/>槃。</note></p>
<lb ed="X" n="0584b09"/><lb ed="R094" n="0022a16"/><p xml:id="pX10p0584b0901">宗密曰：由外塵欲牽起愛心，亦由愛心貪著於欲，
<lb ed="X" n="0584b10"/><lb ed="R094" n="0022a17"/>貪欲故造業，造業故受報，由此生死不斷。欲謂貪
<lb ed="X" n="0584b11"/><lb ed="R094" n="0022a18"/>淫，命謂身命，無愛欲則不生，無欲身則不有。當知
<lb ed="X" n="0584b12"/><lb ed="R094" n="0022a19"/>欲因愛有，身因欲生，旣有此身，還生於愛，由愛身
<lb ed="X" n="0584b13"/><lb ed="R094" n="0022b01"/>故，還爲欲因，復感未來生死果報，如是展轉相續
<lb ed="X" n="0584b14"/><lb ed="R094" n="0022b02"/>無窮。四、<anchor xml:id="nkr_note_orig_0584002" n="0584002"/>起諸業報。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0584b15"/><lb ed="R094" n="0022b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0584b1501">由於欲境起諸違順，境背愛心而生憎嫉，造種種業
<lb ed="X" n="0584b16"/><lb ed="R094" n="0022b04"/>知欲可厭，愛厭業道捨惡樂善，復現天人。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0584b17"/><lb ed="R094" n="0022b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0584b1701"><note place="inline">宗密曰：種種業者，十不善等也。捨惡樂善，謂由愛欲
<lb ed="X" n="0584b18"/><lb ed="R094" n="0022b06"/>故造惡，今之欲可厭，故捨十惡樂十善也。</note></p>
<lb ed="X" n="0584b19"/><lb ed="R094" n="0022b07"/><p xml:id="pX10p0584b1901">如山曰：由愛彼境，境不順心，便生熱惱憎嫉。憎嫉
<lb ed="X" n="0584b20"/><lb ed="R094" n="0022b08"/>故起瞋，瞋故殺害逼惱，打罵凌辱，種種惡業，從此
<lb ed="X" n="0584b21"/><lb ed="R094" n="0022b09"/>便興。知愛欲心，是惡道因。於彼欲境，深生厭離。怖
<lb ed="X" n="0584b22"/><lb ed="R094" n="0022b10"/>彼惡道，不造惡因。於離惡法門，深生愛樂。捨惡樂
<lb ed="X" n="0584b23"/><lb ed="R094" n="0022b11"/>善，復現天人得樂報也。華嚴云：十善業道，是人天
<lb ed="X" n="0584b24"/><lb ed="R094" n="0022b12"/>受生因。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0584b25"/><lb ed="R094" n="0022b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0584b2501">又知諸愛可厭惡故，棄愛樂捨，還滋愛本，便現有爲
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0584c" n="0584c"/>
<lb ed="X" n="0584c01"/><lb ed="R094" n="0022b14"/>增上善果。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0584c02"/><lb ed="R094" n="0022b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0584c0201"><note place="inline">補註曰：上善果，謂二界殊勝依正二報也。</note></p>
<lb ed="X" n="0584c03"/><lb ed="R094" n="0022b16"/><p xml:id="pX10p0584c0301">如山曰：知其愛惡愛善，俱未免苦，弃彼愛心，樂修
<lb ed="X" n="0584c04"/><lb ed="R094" n="0022b17"/>捨法。捨法卽四禪八定，而不知樂捨之心，還同彼
<lb ed="X" n="0584c05"/><lb ed="R094" n="0022b18"/>愛，故云還滋愛本。由於欲界修得此定，各隨其地
<lb ed="X" n="0584c06"/><lb ed="R094" n="0022b19"/>而生彼天，故曰增上善果。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0584c07"/><lb ed="R094" n="0023a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0584c0701">皆輪迴故，不成聖道。是故衆生欲脫生死，免諸輪迴，
<lb ed="X" n="0584c08"/><lb ed="R094" n="0023a02"/>先斷貪欲及除愛渴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0584c09"/><lb ed="R094" n="0023a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0584c0901"><note place="inline">遠公報應論云：夫事起必由其心，報應必由於事。是
<lb ed="X" n="0584c10"/><lb ed="R094" n="0023a04"/>故自報以觀事，而事可變；擧事以責心，而心可及。渴
<lb ed="X" n="0584c11"/><lb ed="R094" n="0023a05"/>者，喩其至切。</note></p>
<lb ed="X" n="0584c12"/><lb ed="R094" n="0023a06"/><p xml:id="pX10p0584c1201">如山曰：旣知生死皆由貪愛，故欲脫生死，先斷貪
<lb ed="X" n="0584c13"/><lb ed="R094" n="0023a07"/>愛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0584c14"/><lb ed="R094" n="0023a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0584c1401">善男子！一切衆生由本貪欲發揮無明，顯出五性差
<lb ed="X" n="0584c15"/><lb ed="R094" n="0023a09"/>別不等，依二種障而現深淺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0584c16"/><lb ed="R094" n="0023a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0584c1601"><note place="inline">楞伽云：隨說彼而成，皆名敎熏起。</note></p>
<lb ed="X" n="0584c17"/><lb ed="R094" n="0023a11"/><p xml:id="pX10p0584c1701">宗密曰：厭惡樂善，三乘敎熏，積習旣深，遂成別性。
<lb ed="X" n="0584c18"/><lb ed="R094" n="0023a12"/>若遇邪師敎者，則於人法二我極爲堅執，名之爲
<lb ed="X" n="0584c19"/><lb ed="R094" n="0023a13"/>深。若遇二乘人說人空理，於法雖未離愚，於人<anchor xml:id="nkr_note_add_0584c1901" n="0584c1901"/><anchor xml:id="beg0584c1901" n="0584c1901"/>已<anchor xml:id="end0584c1901"/>
<lb ed="X" n="0584c20"/><lb ed="R094" n="0023a14"/>無堅執，對前爲淺。若遇菩薩及佛，深淺相望可知。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0584c21"/><lb ed="R094" n="0023a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0584c2101">云何二障？一者、理障，礙正知見；二者、事障，續諸生死。
<lb ed="X" n="0584c22"/><lb ed="R094" n="0023a16"/>云何五性？善男子，若此二障未得斷滅，名未成佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0584c23"/><lb ed="R094" n="0023a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0584c2301"><note place="inline">補註曰：是心從本<anchor xml:id="nkr_note_add_0584c2301" n="0584c2301"/><anchor xml:id="beg0584c2301" n="0584c2301"/>已<anchor xml:id="end0584c2301"/>來，自性淸淨。以不達一法界故，
<lb ed="X" n="0584c24"/><lb ed="R094" n="0023a18"/>心不相應，忽然念起，名爲無明。心爲無明所染，有其
<lb ed="X" n="0584c25"/><lb ed="R094" n="0023a19"/>染心。染心義者，名煩惱礙等。</note></p>
<lb ed="X" n="0584c26"/><lb ed="R094" n="0023a20"/><p xml:id="pX10p0584c2601">如山曰：理障，根本無明也。不達法界性相，是礙正
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0585a" n="0585a"/>
<lb ed="X" n="0585a01"/><lb ed="R094" n="0023b01"/>知見義故。事障，六種染心也。三細乃至起業受報，
<lb ed="X" n="0585a02"/><lb ed="R094" n="0023b02"/>是續生死義故。發心修證，約斷二障，故成五性。此
<lb ed="X" n="0585a03"/><lb ed="R094" n="0023b03"/>都不斷，故非五數。亦未發心遇敎，故言未熏。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0585a04"/><lb ed="R094" n="0023b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0585a0401">若諸衆生氷捨貪欲，先除事障未斷理障，但能悟入
<lb ed="X" n="0585a05"/><lb ed="R094" n="0023b05"/>聲聞緣覺，未能顯住菩薩境界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0585a06"/><lb ed="R094" n="0023b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0585a0601"><note place="inline">宗密曰：知生死苦，止息攀緣，故云除事，其實未能除
<lb ed="X" n="0585a07"/><lb ed="R094" n="0023b07"/>三細也。</note></p><p xml:id="pX10p0585a0704" cb:place="inline"><note place="inline">補註曰：障有事理，執有人法。今唯斷於前，
<lb ed="X" n="0585a08"/><lb ed="R094" n="0023b08"/>故云<anchor xml:id="nkr_note_add_0585a0801" n="0585a0801"/><anchor xml:id="beg0585a0801" n="0585a0801"/>但<anchor xml:id="end0585a0801"/>能悟入聲聞緣覺。</note></p>
<lb ed="X" n="0585a09"/><lb ed="R094" n="0023b09"/><p xml:id="pX10p0585a0901">如山曰：不先悟理，但先除事，是以僅能悟入聲聞
<lb ed="X" n="0585a10"/><lb ed="R094" n="0023b10"/>緣覺，未能顯住佛界也。此猶至長者之客，僅在後
<lb ed="X" n="0585a11"/><lb ed="R094" n="0023b11"/>園除糞，止宿草庵，未敢當堂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0585a12"/><lb ed="R094" n="0023b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0585a1201">善男子！若諸末世一切衆生，欲泛如來大圓覺海，先
<lb ed="X" n="0585a13"/><lb ed="R094" n="0023b13"/>當發願漸斷諸障，障盡願滿，便登解脫淸淨法殿，證
<lb ed="X" n="0585a14"/><lb ed="R094" n="0023b14"/>大圓覺妙莊嚴域。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0585a15"/><lb ed="R094" n="0023b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0585a1501"><note place="inline">補註曰：妙莊嚴域，謂願滿則觸目對境，一切諸法無
<lb ed="X" n="0585a16"/><lb ed="R094" n="0023b16"/>非圓覺，故曰妙莊嚴域，謂疆域。</note></p>
<lb ed="X" n="0585a17"/><lb ed="R094" n="0023b17"/><p xml:id="pX10p0585a1701">如山曰：理雖頓悟其空，事乃漸除方盡。障盡則行
<lb ed="X" n="0585a18"/><lb ed="R094" n="0023b18"/>住坐臥，一切時中，觸向無非解脫，故以淸淨法殿
<lb ed="X" n="0585a19"/><lb ed="R094" n="0023b19"/>喩之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0585a20"/><lb ed="R094" n="0024a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">淸淨慧章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0585a2001">於是淸淨慧菩薩在大衆中，卽從座起而白佛言：大
<lb ed="X" n="0585a21"/><lb ed="R094" n="0024a02"/>悲世尊！一切衆生及諸菩薩、如來世尊，所證所得云
<lb ed="X" n="0585a22"/><lb ed="R094" n="0024a03"/>何差別？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0585a23"/><lb ed="R094" n="0024a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0585a2301"><note place="inline">淸淨慧，表在此門修證地位因果相中，而智慧不住
<lb ed="X" n="0585a24"/><lb ed="R094" n="0024a05"/>不著，虛心忘相，不爲行位差別之相所染。</note></p>
<lb ed="X" n="0585a25"/><lb ed="R094" n="0024a06"/><p xml:id="pX10p0585a2501">如山曰：擧所證覺性，問能證位德。覺心一味，因果
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0585b" n="0585b"/>
<lb ed="X" n="0585b01"/><lb ed="R094" n="0024a07"/>階差，二義常乖，故須起問。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0585b02"/><lb ed="R094" n="0024a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0585b0201">爾時，世尊吿淸淨慧菩薩言：善男子！圓覺自性非性
<lb ed="X" n="0585b03"/><lb ed="R094" n="0024a09"/>性有，循諸性起無取無證，於實相中實無菩薩及諸
<lb ed="X" n="0585b04"/><lb ed="R094" n="0024a10"/>衆生。何以故？菩薩衆生皆是幻化，幻化滅故無取證
<lb ed="X" n="0585b05"/><lb ed="R094" n="0024a11"/>者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0585b06"/><lb ed="R094" n="0024a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0585b0601"><note place="inline">此節明圓覺無證</note>。</p><p xml:id="pX10p0585b0608" cb:place="inline"><note place="inline">如山曰：全覺性起，故法身不增
<lb ed="X" n="0585b07"/><lb ed="R094" n="0024a13"/>不減。經云：法身流轉五道，名曰衆生。</note></p>
<lb ed="X" n="0585b08"/><lb ed="R094" n="0024a14"/><p xml:id="pX10p0585b0801">宗密曰：非性，謂非前五性及貪愛等輪迴差別之
<lb ed="X" n="0585b09"/><lb ed="R094" n="0024a15"/>性。性有，謂前差別性皆有圓覺也。圓覺不守自性，
<lb ed="X" n="0585b10"/><lb ed="R094" n="0024a16"/>隨緣徧諸差別之性，諸性起時，全覺性起。無取無
<lb ed="X" n="0585b11"/><lb ed="R094" n="0024a17"/>證，謂非當情之境也。約有幻垢，名爲菩薩，故無取
<lb ed="X" n="0585b12"/><lb ed="R094" n="0024a18"/>證。然前輪迴及此修證皆云無者，前似岸移，此如
<lb ed="X" n="0585b13"/><lb ed="R094" n="0024a19"/>境<anchor xml:id="nkr_note_orig_0585001" n="0585001"/>象。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0585b14"/><lb ed="R094" n="0024b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0585b1401">譬如眼根不自見眼，性自平等無平等者。衆生迷倒
<lb ed="X" n="0585b15"/><lb ed="R094" n="0024b02"/>未能除滅一切幻化，於滅未滅妄功用中便顯差別。
<lb ed="X" n="0585b16"/><lb ed="R094" n="0024b03"/>若得如來寂滅隨順，實無寂滅及寂滅者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0585b17"/><lb ed="R094" n="0024b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0585b1701"><note place="inline">補註曰：實無寂滅及寂滅者，謂心性離念，本無生滅。
<lb ed="X" n="0585b18"/><lb ed="R094" n="0024b05"/>良由無明迷自眞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0585002" n="0585002"/>〔禮〕，鼓動起念，能令心<anchor xml:id="note_star_2" n="0585002" type="star"/>〔禮〕生住異滅，
<lb ed="X" n="0585b19"/><lb ed="R094" n="0024b06"/>從細至麤，微着不同，先後際異。先際最微，名爲滅相。
<lb ed="X" n="0585b20"/><lb ed="R094" n="0024b07"/>中間二三，名住異相。後際最麤，名爲滅相。今因本覺
<lb ed="X" n="0585b21"/><lb ed="R094" n="0024b08"/>不思義熏力，起厭求心。又因眞如所流，聞熏敎去，熏
<lb ed="X" n="0585b22"/><lb ed="R094" n="0024b09"/>於本覺，益性解力，損無明能，漸向心源，始息滅相，終
<lb ed="X" n="0585b23"/><lb ed="R094" n="0024b10"/>息生相，朗然大悟，覺了心源，本無所動。</note></p>
<lb ed="X" n="0585b24"/><lb ed="R094" n="0024b11"/><p xml:id="pX10p0585b2401">如山曰：夫眼能見一切，唯不能自見眼根。又如眼
<lb ed="X" n="0585b25"/><lb ed="R094" n="0024b12"/>光照矚物時，境則萬差，見卽是一，故云平等。<anchor xml:id="nkr_note_add_0585b2501" n="0585b2501"/><anchor xml:id="beg0585b2501" n="0585b2501"/>但<anchor xml:id="end0585b2501"/>約
<lb ed="X" n="0585b26"/><lb ed="R094" n="0024b13"/>於凡聖無分別勝劣之心，說平等義，亦無有能作
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0585c" n="0585c"/>
<lb ed="X" n="0585c01"/><lb ed="R094" n="0024b14"/>平等之者。衆生若無迷惑顚倒，則無差別之義矣。
<lb ed="X" n="0585c02"/><lb ed="R094" n="0024b15"/>未能除滅一切幻化，謂執之爲實也。於滅未滅，謂
<lb ed="X" n="0585c03"/><lb ed="R094" n="0024b16"/>障習漸盡，如一分塵盡，一分境<anchor xml:id="nkr_note_orig_0585003" n="0585003"/>明也。妄功用中，謂
<lb ed="X" n="0585c04"/><lb ed="R094" n="0024b17"/>圓明證悟，始知煩惱本無，則見能斷智慧功用，亦
<lb ed="X" n="0585c05"/><lb ed="R094" n="0024b18"/>是虗妄也。便顯差別，正是總標德位也。如來寂滅，
<lb ed="X" n="0585c06"/><lb ed="R094" n="0024b19"/>諸佛同證此理故也。隨，與本相應也。順，無乖也。非
<lb ed="X" n="0585c07"/><lb ed="R094" n="0024b20"/>謂起心別求寂滅也。實無寂滅及寂滅者，無能所
<lb ed="X" n="0585c08"/><lb ed="R094" n="0025a01"/>也。意明心念不生，不見有寂滅之法，亦無能寂滅
<lb ed="X" n="0585c09"/><lb ed="R094" n="0025a02"/>者，滅之令寂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0585c10"/><lb ed="R094" n="0025a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0585c1001">善男子！一切衆生從無始來，由妄想我及愛我者，曾
<lb ed="X" n="0585c11"/><lb ed="R094" n="0025a04"/>不自知念念生滅，故起憎愛，耽著五欲。若遇善友，敎
<lb ed="X" n="0585c12"/><lb ed="R094" n="0025a05"/>令開悟淨圓覺性，發明起滅，卽知此生性自勞慮。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0585c13"/><lb ed="R094" n="0025a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0585c1301"><note place="inline">念念生滅，卽淨名經云：是身如電，念念不住是也。論
<lb ed="X" n="0585c14"/><lb ed="R094" n="0025a07"/>云：一切衆生不名爲覺，以從本來念念相續，故說無
<lb ed="X" n="0585c15"/><lb ed="R094" n="0025a08"/>始無明。</note></p><p xml:id="pX10p0585c1504" cb:place="inline"><note place="inline">補註曰：發明起滅，謂迷時卽起滅。妄念是
<lb ed="X" n="0585c16"/><lb ed="R094" n="0025a09"/>我，故妄念不自見，於妄念如眼不自見。今旣開悟，心
<lb ed="X" n="0585c17"/><lb ed="R094" n="0025a10"/>冥眞覺，不以妄念爲我，故以冥眞之慧，照於起滅之念。</note></p>
<lb ed="X" n="0585c18"/><lb ed="R094" n="0025a11"/><p xml:id="pX10p0585c1801">如山曰：我體元無，妄想爲有。四生九類，無不皆然。
<lb ed="X" n="0585c19"/><lb ed="R094" n="0025a12"/>由妄想我，卽所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0585004" n="0585004"/>執也。及愛我者，卽所執也。我見本
<lb ed="X" n="0585c20"/><lb ed="R094" n="0025a13"/>無，唯心故有。心旣念念無常，我亦念念生滅。由執
<lb ed="X" n="0585c21"/><lb ed="R094" n="0025a14"/>我故，順我則愛，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0585005" n="0585005"/>迷我則憎，故著五欲。若遇善友，敎
<lb ed="X" n="0585c22"/><lb ed="R094" n="0025a15"/>令開悟，卽聞熏也。淨圓覺性，卽內熏也。慧照朗然，
<lb ed="X" n="0585c23"/><lb ed="R094" n="0025a16"/>顯發心性，無始妄習，一時悟現。如寤時覺夢，卽知
<lb ed="X" n="0585c24"/><lb ed="R094" n="0025a17"/>迷性之時，性卽起滅，妄念還自勞役，心慮千營萬
<lb ed="X" n="0585c25"/><lb ed="R094" n="0025a18"/>計，念念不停也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0586a" n="0586a"/>
<lb ed="X" n="0586a01"/><lb ed="R094" n="0025a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0586a0101">若復有人勞慮永斷得法界淨，卽彼淨解爲自障礙，
<lb ed="X" n="0586a02"/><lb ed="R094" n="0025a20"/>故於圓覺而不自在，此名凡夫隨順覺性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0586a03"/><lb ed="R094" n="0025b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0586a0301"><note place="inline">補註曰：法界淸淨，謂若理法界，則法界體中絕諸勞
<lb ed="X" n="0586a04"/><lb ed="R094" n="0025b02"/>慮，塵境不生，名之爲淨。若事法界，則分別念慮之心，
<lb ed="X" n="0586a05"/><lb ed="R094" n="0025b03"/>差別塵境之法，十八界等當<anchor xml:id="nkr_note_orig_0586001" n="0586001"/>〔禮〕不生，名之爲淨。</note></p>
<lb ed="X" n="0586a06"/><lb ed="R094" n="0025b04"/><p xml:id="pX10p0586a0601">如山曰：勞慮永斷，絕相作之心也。法界淨穢，皆由
<lb ed="X" n="0586a07"/><lb ed="R094" n="0025b05"/>自心。心穢則穢，心淨則淨。於彼淨時，心生愛著，於
<lb ed="X" n="0586a08"/><lb ed="R094" n="0025b06"/>淨起淨，名爲淨解。係心在淨，故成障礙。非外塵所
<lb ed="X" n="0586a09"/><lb ed="R094" n="0025b07"/>擾，故言自礙。證覺之相，作意於覺，故於圓覺而不
<lb ed="X" n="0586a10"/><lb ed="R094" n="0025b08"/>自在。覺於念異，念無異相，故名凡夫隨順覺性也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0586a11"/><lb ed="R094" n="0025b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0586a1101">善男子！一切菩薩見解爲礙，雖斷解礙由住見覺，覺
<lb ed="X" n="0586a12"/><lb ed="R094" n="0025b10"/>礙爲礙而不自在，此名菩薩未入地者隨順覺性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0586a13"/><lb ed="R094" n="0025b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0586a1301"><note place="inline">補註曰：前名凡夫結成信位也。二賢位論，寄息於異
<lb ed="X" n="0586a14"/><lb ed="R094" n="0025b12"/>相。此名菩薩結成賢位論，寄息於住相。</note></p>
<lb ed="X" n="0586a15"/><lb ed="R094" n="0025b13"/><p xml:id="pX10p0586a1501">如山曰：見解爲礙，見前淨解之礙也。是囁前位，以
<lb ed="X" n="0586a16"/><lb ed="R094" n="0025b14"/>辨此位之相，卽覺於異念也。雖斷解礙，起前位也。
<lb ed="X" n="0586a17"/><lb ed="R094" n="0025b15"/>言雖者，預顯劣後念，無異相等也。猶住見覺證覺
<lb ed="X" n="0586a18"/><lb ed="R094" n="0025b16"/>之相，劣於登地，所覺是礙，故能覺亦礙，此則將礙
<lb ed="X" n="0586a19"/><lb ed="R094" n="0025b17"/>除礙，故不自在，此名菩薩覺於念住，念無住相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0586a20"/><lb ed="R094" n="0025b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0586a2001">善男子！有照、有覺，俱名障礙。是故，菩薩常覺不住，照
<lb ed="X" n="0586a21"/><lb ed="R094" n="0025b19"/>與照者同時寂滅。譬如有人自斷其首，首<anchor xml:id="nkr_note_add_0586a2101" n="0586a2101"/><anchor xml:id="beg0586a2101" n="0586a2101"/>已<anchor xml:id="end0586a2101"/>斷故，無
<lb ed="X" n="0586a22"/><lb ed="R094" n="0026a01"/>能斷者，則以礙心自滅諸礙；礙<anchor xml:id="nkr_note_add_0586a2201" n="0586a2201"/><anchor xml:id="beg0586a2201" n="0586a2201"/>已<anchor xml:id="end0586a2201"/>斷滅，無滅礙者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0586a23"/><lb ed="R094" n="0026a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0586a2301"><note place="inline">補註曰：常覺不住三句，明證相也。謂以智證理，理智
<lb ed="X" n="0586a24"/><lb ed="R094" n="0026a03"/>冥符，如日合空，如珠自照。<anchor xml:id="nkr_note_add_0586a2401" n="0586a2401"/><anchor xml:id="beg0586a2401" n="0586a2401"/>但<anchor xml:id="end0586a2401"/>是本覺顯現，非能所故。</note></p>
<lb ed="X" n="0586a25"/><lb ed="R094" n="0026a04"/><p xml:id="pX10p0586a2501">宗密曰：有照，信中淨解也。有覺，賢位中覺礙之覺
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0586b" n="0586b"/>
<lb ed="X" n="0586b01"/><lb ed="R094" n="0026a05"/>也。俱名障礙，正顯前非也。常覺不住，照與照者，同
<lb ed="X" n="0586b02"/><lb ed="R094" n="0026a06"/>時寂滅，能所契合也。此則念無住相，覺住相無，如
<lb ed="X" n="0586b03"/><lb ed="R094" n="0026a07"/>把刀劍，自斷其頭。頭未落時，卽無能斷之義。頭若
<lb ed="X" n="0586b04"/><lb ed="R094" n="0026a08"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0586b0401" n="0586b0401"/><anchor xml:id="beg0586b0401" n="0586b0401"/>已<anchor xml:id="end0586b0401"/>落，復無能斷之人，則以覺礙之覺自滅。所覺之
<lb ed="X" n="0586b05"/><lb ed="R094" n="0026a09"/>礙，礙<anchor xml:id="nkr_note_add_0586b0501" n="0586b0501"/><anchor xml:id="beg0586b0501" n="0586b0501"/>已<anchor xml:id="end0586b0501"/>斷滅。無滅礙者，如火出木盡，烟滅<g ref="#CB01926">灰</g>飛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0586b06"/><lb ed="R094" n="0026a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0586b0601">修多羅敎如標月指，若復見月，了知所標畢竟非月；
<lb ed="X" n="0586b07"/><lb ed="R094" n="0026a11"/>一切如來種種言說開示菩薩亦復如是。此名菩薩
<lb ed="X" n="0586b08"/><lb ed="R094" n="0026a12"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0586b0801" n="0586b0801"/><anchor xml:id="beg0586b0801" n="0586b0801"/>已<anchor xml:id="end0586b0801"/>入地者隨順覺性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0586b09"/><lb ed="R094" n="0026a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0586b0901"><note place="inline">蘇子由曰：如標指月，盖昔人筌蹄之喩。補註曰：此名
<lb ed="X" n="0586b10"/><lb ed="R094" n="0026a14"/>不住敎也。謂地前未證眞理，難忘言敎。登地證理不
<lb ed="X" n="0586b11"/><lb ed="R094" n="0026a15"/>住，名言不住，故名眞解敎。故華嚴初地文云：得經論
<lb ed="X" n="0586b12"/><lb ed="R094" n="0026a16"/>智。</note></p>
<lb ed="X" n="0586b13"/><lb ed="R094" n="0026a17"/><p xml:id="pX10p0586b1301">如山曰：設言象在於得意，無言象而倒惑，執言象
<lb ed="X" n="0586b14"/><lb ed="R094" n="0026a18"/>而迷眞，故以標月之指喩於言敎，謂見月須藉指
<lb ed="X" n="0586b15"/><lb ed="R094" n="0026a19"/>端，悟心須假佛敎。因指見月，見月忘指；因敎筌心，
<lb ed="X" n="0586b16"/><lb ed="R094" n="0026a20"/>悟心忘敎。存指則失眞月，執敎則失本心，意令證
<lb ed="X" n="0586b17"/><lb ed="R094" n="0026b01"/>實忘標，故云畢竟非月。一切如來下，明諸佛同以
<lb ed="X" n="0586b18"/><lb ed="R094" n="0026b02"/>言筌顯理。此名菩薩下，論寄息於生相。文云：如菩
<lb ed="X" n="0586b19"/><lb ed="R094" n="0026b03"/>薩地盡，滿足方便，一念相應，覺心初起，心無初相，
<lb ed="X" n="0586b20"/><lb ed="R094" n="0026b04"/>以遠離微細念故，得見心性，心卽常住，名究竟覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0586b21"/><lb ed="R094" n="0026b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0586b2101">善男子！一切障礙卽究竟覺，得念、失念無非解脫，成
<lb ed="X" n="0586b22"/><lb ed="R094" n="0026b06"/>法、破法皆名涅槃，智慧、愚癡通爲般若。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0586b23"/><lb ed="R094" n="0026b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0586b2301"><note place="inline">補註曰：一切障礙，總標也。謂智明圓覺，無分別心。故
<lb ed="X" n="0586b24"/><lb ed="R094" n="0026b08"/>下列十對法，皆同眞實，卽論中見性常住等也。得念
<lb ed="X" n="0586b25"/><lb ed="R094" n="0026b09"/>下，一言識智對，二言成破對，三言愚智對。</note></p>
<lb ed="X" n="0586b26"/><lb ed="R094" n="0026b10"/><p xml:id="pX10p0586b2601">如山曰：若見有障可斷，斷<anchor xml:id="nkr_note_add_0586b2601" n="0586b2601"/><anchor xml:id="beg0586b2601" n="0586b2601"/>已<anchor xml:id="end0586b2601"/>名覺。覺非究竟，故障
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0586c" n="0586c"/>
<lb ed="X" n="0586c01"/><lb ed="R094" n="0026b11"/>礙卽覺，方究竟矣。得念失念二句，謂無念則得其
<lb ed="X" n="0586c02"/><lb ed="R094" n="0026b12"/>正念，有念則爲失念。故論中說覺則離念，念則不
<lb ed="X" n="0586c03"/><lb ed="R094" n="0026b13"/>覺等。今明念本自空，元是無念，故皆解脫。衆緣相
<lb ed="X" n="0586c04"/><lb ed="R094" n="0026b14"/>會曰成，緣離曰破。又進修曰成，毀謗爲破。緣無自
<lb ed="X" n="0586c05"/><lb ed="R094" n="0026b15"/>性，成破一如，故皆涅槃。智慧愚癡二句，卽大寶積
<lb ed="X" n="0586c06"/><lb ed="R094" n="0026b16"/>所云：癡從分別生，分別亦非有。癡性與佛性，平等
<lb ed="X" n="0586c07"/><lb ed="R094" n="0026b17"/>無差別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0586c08"/><lb ed="R094" n="0026b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0586c0801">菩薩外道所成就法同是菩提，無明眞如無異境界，
<lb ed="X" n="0586c09"/><lb ed="R094" n="0026b19"/>諸戒定慧及淫怒癡俱是梵行，衆生國土同一法性，
<lb ed="X" n="0586c10"/><lb ed="R094" n="0027a01"/>地獄天宮皆爲淨土，有性無性齊成佛道，一切煩惱
<lb ed="X" n="0586c11"/><lb ed="R094" n="0027a02"/>畢竟解脫，法界海慧照了諸相猶如虗空，此名如來
<lb ed="X" n="0586c12"/><lb ed="R094" n="0027a03"/>隨順覺性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0586c13"/><lb ed="R094" n="0027a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0586c1301"><note place="inline">補註曰：菩薩三句，連上卽看，爲第四言邪正對，五言
<lb ed="X" n="0586c14"/><lb ed="R094" n="0027a05"/>眞妄對，六言染淨對，七言依正對，八言苦樂對，九言
<lb ed="X" n="0586c15"/><lb ed="R094" n="0027a06"/>有性無性對，十言結解對。</note></p><p xml:id="pX10p0586c1511" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：如來乃忘心頓
<lb ed="X" n="0586c16"/><lb ed="R094" n="0027a07"/>證也。前由普示敎門，就機說有深淺。今恐存分別，則
<lb ed="X" n="0586c17"/><lb ed="R094" n="0027a08"/>悟入無期。故示圓頓，安心於覺，成眞隨順。前是隨相，
<lb ed="X" n="0586c18"/><lb ed="R094" n="0027a09"/>亦如華嚴先說差別位地因果，後以平等因果融之。
<lb ed="X" n="0586c19"/><lb ed="R094" n="0027a10"/>卽差別中之平等，平等中之差別。此中意趣，正同彼
<lb ed="X" n="0586c20"/><lb ed="R094" n="0027a11"/>也。</note></p><p xml:id="pX10p0586c2002" cb:place="inline"><note place="inline">李舟天堂地獄偈云：天堂無則<anchor xml:id="nkr_note_add_0586c2001" n="0586c2001"/><anchor xml:id="beg0586c2001" n="0586c2001"/>已<anchor xml:id="end0586c2001"/>，有則君子登。
<lb ed="X" n="0586c21"/><lb ed="R094" n="0027a12"/>地獄無則<anchor xml:id="nkr_note_add_0586c2101" n="0586c2101"/><anchor xml:id="beg0586c2101" n="0586c2101"/>已<anchor xml:id="end0586c2101"/>，有則小人入。</note></p>
<lb ed="X" n="0586c22"/><lb ed="R094" n="0027a13"/><p xml:id="pX10p0586c2201">如山曰：所成就法二句，卽思益所云：住正道者，不
<lb ed="X" n="0586c23"/><lb ed="R094" n="0027a14"/>分別是邪是正。無明眞如二句，卽涅槃所云：無明
<lb ed="X" n="0586c24"/><lb ed="R094" n="0027a15"/>本際，性本解脫。古德云：迷則眞如是妄想，悟則妄
<lb ed="X" n="0586c25"/><lb ed="R094" n="0027a16"/>想是眞如。諸戒念三句，卽無行經所云：貪欲卽是
<lb ed="X" n="0586c26"/><lb ed="R094" n="0027a17"/>道，慧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0586002" n="0586002"/>癡亦復然，如是三事中，有無塵佛之道。衆生
<lb ed="X" n="0586c27"/><lb ed="R094" n="0027a18"/>二句，卽涅槃所云：我以佛眼，徧觀三界，有情無情，
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0587a" n="0587a"/>
<lb ed="X" n="0587a01"/><lb ed="R094" n="0027a19"/>一切人法，悉皆究竟。究竟者，卽法性也。地獄天宮
<lb ed="X" n="0587a02"/><lb ed="R094" n="0027a20"/>二句，謂極惡業成，天宮卽見地獄；極善業熟，地獄
<lb ed="X" n="0587a03"/><lb ed="R094" n="0027a21"/>卽是天宮。二業之念由心，地獄天宮豈定？心旣本
<lb ed="X" n="0587a04"/><lb ed="R094" n="0027b01"/>空，一切淸淨。有性無性二句，言有性者，三乘性也；
<lb ed="X" n="0587a05"/><lb ed="R094" n="0027b02"/>言無性者，闡提性也。非唯他日迴心現<anchor xml:id="nkr_note_add_0587a0501" n="0587a0501"/><anchor xml:id="beg0587a0501" n="0587a0501"/>已<anchor xml:id="end0587a0501"/>，齊成佛
<lb ed="X" n="0587a06"/><lb ed="R094" n="0027b03"/>道。一切煩惱二句，卽佛頂經所云：根塵同源，縛脫
<lb ed="X" n="0587a07"/><lb ed="R094" n="0027b04"/>無二，識性虗妄，猶如空華。然煩惱依識，識性旣空，
<lb ed="X" n="0587a08"/><lb ed="R094" n="0027b05"/>煩惱何縛？合上十對，名相雖異，其意不殊。但緣佛
<lb ed="X" n="0587a09"/><lb ed="R094" n="0027b06"/>證覺心，心無取捨，故得諸法普同圓妙。故今但各
<lb ed="X" n="0587a10"/><lb ed="R094" n="0027b07"/>引例而<anchor xml:id="nkr_note_add_0587a1001" n="0587a1001"/><anchor xml:id="beg0587a1001" n="0587a1001"/>已<anchor xml:id="end0587a1001"/>，不更一一推求。法界海慧，謂法界深廣，
<lb ed="X" n="0587a11"/><lb ed="R094" n="0027b08"/>故如海也。海慧離念，故諸相如空。又能照之慧，離
<lb ed="X" n="0587a12"/><lb ed="R094" n="0027b09"/>分別念，猶如虗空，卽同淨名。如鏡照物，鏡自無心，
<lb ed="X" n="0587a13"/><lb ed="R094" n="0027b10"/>安心於覺，成眞隨順，故名如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0587a14"/><lb ed="R094" n="0027b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0587a1401">善男子！居一切時不起妄念，於諸妄心亦不息滅，住
<lb ed="X" n="0587a15"/><lb ed="R094" n="0027b12"/>妄想境不加了知，於無了知不辨眞實。彼諸衆生聞
<lb ed="X" n="0587a16"/><lb ed="R094" n="0027b13"/>是法門，信解受持不生驚畏，是則名爲隨順覺性。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0587a17"/><lb ed="R094" n="0027b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0587a1701"><note place="inline">此文二。但諸菩薩下，指示末世安心，於無了知不辨
<lb ed="X" n="0587a18"/><lb ed="R094" n="0027b15"/>眞實句，卽如眼不自見等。彼諸衆生下，示依法入頓，
<lb ed="X" n="0587a19"/><lb ed="R094" n="0027b16"/>卽金剛經中所謂不驚不怖不畏，甚爲希有等也。</note></p>
<lb ed="X" n="0587a20"/><lb ed="R094" n="0027b17"/><p xml:id="pX10p0587a2001">如山曰：妄念者，攀緣取著外法也。念則違覺，故令
<lb ed="X" n="0587a21"/><lb ed="R094" n="0027b18"/>不起。於諸妄心，亦不息滅。謂若求眞捨妄，猶棄影
<lb ed="X" n="0587a22"/><lb ed="R094" n="0027b19"/>勞形。若滅妄存眞，似揚聲止響。盖境從心現，元是
<lb ed="X" n="0587a23"/><lb ed="R094" n="0028a01"/>自心。若加了知，卽迷現量。故經說：非幻成幻。論云：
<lb ed="X" n="0587a24"/><lb ed="R094" n="0028a02"/>心不見心，但不生情，自然如鏡照物。且心體本自
<lb ed="X" n="0587a25"/><lb ed="R094" n="0028a03"/>知覺，何必更加了知？知上起知，名爲加矣。能知旣
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0587b" n="0587b"/>
<lb ed="X" n="0587b01"/><lb ed="R094" n="0028a04"/>寂，卽眞實知。眞實卽知，誰知眞實？彼當根衆，聞此
<lb ed="X" n="0587b02"/><lb ed="R094" n="0028a05"/>方便，心無疑惑，體達分明，領受任持，則坦然合道
<lb ed="X" n="0587b03"/><lb ed="R094" n="0028a06"/>矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0587b04"/><lb ed="R094" n="0028a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">威德章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0587b0401">於是威德自在菩薩在大衆中，卽從座起而白佛言：
<lb ed="X" n="0587b05"/><lb ed="R094" n="0028a08"/>大悲世尊！廣爲我等分別如是隨順覺性，令諸菩薩
<lb ed="X" n="0587b06"/><lb ed="R094" n="0028a09"/>覺性光明承佛圓音，不因修習而得善利。世尊！譬如
<lb ed="X" n="0587b07"/><lb ed="R094" n="0028a10"/>大城外有四門，隨方來者非止一路，一切菩薩莊嚴
<lb ed="X" n="0587b08"/><lb ed="R094" n="0028a11"/>佛國及成菩提非一方便。惟願世尊！廣爲我等宣說
<lb ed="X" n="0587b09"/><lb ed="R094" n="0028a12"/>一切方便漸次，幷修行人總有幾種，令求大乘者速
<lb ed="X" n="0587b10"/><lb ed="R094" n="0028a13"/>得開悟，遊戲如來大寂滅海？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0587b11"/><lb ed="R094" n="0028a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0587b1101"><note place="inline">補註曰：威德自在，謂三觀成就，功用猛利，邪魔不能
<lb ed="X" n="0587b12"/><lb ed="R094" n="0028a15"/>嬈，妄惑不侵，故威德領。前依位漸證，及忘心頓證，暫
<lb ed="X" n="0587b13"/><lb ed="R094" n="0028a16"/>聞<anchor xml:id="nkr_note_add_0587b1301" n="0587b1301"/><anchor xml:id="beg0587b1301" n="0587b1301"/>已<anchor xml:id="end0587b1301"/>得善利，故從而請之。文中有二：一問所修，二明
<lb ed="X" n="0587b14"/><lb ed="R094" n="0028a17"/>所爲。</note></p>
<lb ed="X" n="0587b15"/><lb ed="R094" n="0028a18"/><p xml:id="pX10p0587b1501">如山曰大城，譬圓覺也。四門譬行門也。隨方來者
<lb ed="X" n="0587b16"/><lb ed="R094" n="0028a19"/>非止一路，如從東來不可西門而入。一切下。謂前
<lb ed="X" n="0587b17"/><lb ed="R094" n="0028b01"/>說現行理趣分明，今復咨詢恐涉非分也。故先立
<lb ed="X" n="0587b18"/><lb ed="R094" n="0028b02"/>理更請投機。惟願下。問所修之行幷能修之人也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0587b19"/><lb ed="R094" n="0028b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0587b1901">爾時，世尊吿威德自在菩薩言：善男子！無上妙覺徧
<lb ed="X" n="0587b20"/><lb ed="R094" n="0028b04"/>諸十方出生如來，與一切法同體平等，於諸修行實
<lb ed="X" n="0587b21"/><lb ed="R094" n="0028b05"/>無有二，方便隨順其數無量，圓攝所歸循性差別當
<lb ed="X" n="0587b22"/><lb ed="R094" n="0028b06"/>有三種。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0587b23"/><lb ed="R094" n="0028b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0587b2301"><note place="inline">補註曰：同體平等，卽智論所云：在衆生數中，名爲佛
<lb ed="X" n="0587b24"/><lb ed="R094" n="0028b08"/>性；在非衆生數中，名爲法性也。</note></p><p xml:id="pX10p0587b2413" cb:place="inline"><note place="inline">補註曰：方便隨順，
<lb ed="X" n="0587b25"/><lb ed="R094" n="0028b09"/>其數無量。卽楞伽所云：所說非所應，於彼爲非說。彼
<lb ed="X" n="0587b26"/><lb ed="R094" n="0028b10"/>彼諸病人，良醫爲處方。如來爲衆生，隨心應量說也。</note></p>
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0587c" n="0587c"/>
<lb ed="X" n="0587c01"/><lb ed="R094" n="0028b11"/><p xml:id="pX10p0587c0101"><note place="inline">補註曰：三種義，如下釋：一、泯相澄神觀，二、起幻銷
<lb ed="X" n="0587c02"/><lb ed="R094" n="0028b12"/>塵觀，三、絕待靈心觀。</note></p>
<lb ed="X" n="0587c03"/><lb ed="R094" n="0028b13"/><p xml:id="pX10p0587c0301">宗密曰：十方諸佛，同證同修，色心不二，凡聖無差，
<lb ed="X" n="0587c04"/><lb ed="R094" n="0028b14"/>皆依覺性，故同平等。於諸修行，卽如前二空觀門，
<lb ed="X" n="0587c05"/><lb ed="R094" n="0028b15"/>根塵普淨，貪愛俱寂，悲智雙行，離相離心，常無所
<lb ed="X" n="0587c06"/><lb ed="R094" n="0028b16"/>得。一切菩薩，無不如斯。隨事雖差，此意無二。然衆
<lb ed="X" n="0587c07"/><lb ed="R094" n="0028b17"/>生根性，利鈍不同，煩惱厚薄，沉掉不等，隨其根性，
<lb ed="X" n="0587c08"/><lb ed="R094" n="0028b18"/>說敎多端。不爾，難爲趣入，圓攝所歸。下謂衆生根
<lb ed="X" n="0587c09"/><lb ed="R094" n="0028b19"/>性，雖有萬差，而此三門，可一切収盡也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0587c10"/><lb ed="R094" n="0028b20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0587c1001">善男子！若諸菩薩悟淨圓覺，以淨覺心取靜爲行，由
<lb ed="X" n="0587c11"/><lb ed="R094" n="0029a01"/>澄諸念，覺識煩動，靜慧發生，身心客塵從此永滅，便
<lb ed="X" n="0587c12"/><lb ed="R094" n="0029a02"/>能內發寂靜輕安。由寂靜故，十方世界諸如來心，於
<lb ed="X" n="0587c13"/><lb ed="R094" n="0029a03"/>中顯現如鏡中像，此方便者名奢摩他。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0587c14"/><lb ed="R094" n="0029a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0587c1401"><note place="inline">補註曰：取靜，謂不取於法也。覺心初建，力尙尫微，理
<lb ed="X" n="0587c15"/><lb ed="R094" n="0029a05"/>宜取靜安詳，方能展照。</note></p><p xml:id="pX10p0587c1510" cb:place="inline"><note place="inline">補如鏡中像。註：問云：若諸
<lb ed="X" n="0587c16"/><lb ed="R094" n="0029a06"/>佛有自然業，能現一切處，利益衆生者，云何世間多
<lb ed="X" n="0587c17"/><lb ed="R094" n="0029a07"/>不能見？答曰：諸佛如來法身平等，徧一切處，無有作
<lb ed="X" n="0587c18"/><lb ed="R094" n="0029a08"/>意，故說自然，但依衆生心現。衆生心者，猶如於鏡，鏡
<lb ed="X" n="0587c19"/><lb ed="R094" n="0029a09"/>若有垢，色像不現。如是衆生心若有垢，法身不現。經
<lb ed="X" n="0587c20"/><lb ed="R094" n="0029a10"/>云佛心，論云法身，身心一也，皆據能現之本。若就所
<lb ed="X" n="0587c21"/><lb ed="R094" n="0029a11"/>現，應云應化。此約心靜故，則知佛心亦然，故云爲現，
<lb ed="X" n="0587c22"/><lb ed="R094" n="0029a12"/>非謂佛心有所現也。</note></p>
<lb ed="X" n="0587c23"/><lb ed="R094" n="0029a13"/><p xml:id="pX10p0587c2301">如山曰：此謂發心修行，欲趣佛果，先須了悟身中
<lb ed="X" n="0587c24"/><lb ed="R094" n="0029a14"/>淨圓覺性，以爲行本。欲淨覺心，約其所悟而起行
<lb ed="X" n="0587c25"/><lb ed="R094" n="0029a15"/>也。以者，用也。凡夫用妄，菩薩用覺，迷悟異故，取靜
<lb ed="X" n="0587c26"/><lb ed="R094" n="0029a16"/>爲行。雖悟卽動，卽靜爲欲，對治動亂之間，一向以
<lb ed="X" n="0587c27"/><lb ed="R094" n="0029a17"/>靜境安心，漸漸修行，方得成就。由前以靜澄心，諸
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0588a" n="0588a"/>
<lb ed="X" n="0588a01"/><lb ed="R094" n="0029a18"/>念不起，心合靜源，體非分別，故見分別之識，煩勞
<lb ed="X" n="0588a02"/><lb ed="R094" n="0029a19"/>動擾。由前念澄覺性，慧性開明，因靜生慧，故云靜
<lb ed="X" n="0588a03"/><lb ed="R094" n="0029a20"/>慧。此隱今顯，故云發生。由慧發生，身心相盡，塵妄
<lb ed="X" n="0588a04"/><lb ed="R094" n="0029a21"/>不起，名爲永滅。則內心自閑，寂靜淸虗，輕安調暢，
<lb ed="X" n="0588a05"/><lb ed="R094" n="0029b01"/>喧塵永息，麤重長袪矣。夫衆生圓明性體，與佛不
<lb ed="X" n="0588a06"/><lb ed="R094" n="0029b02"/>殊，但以妄情，凡聖似隔。今身心相盡，妄念不生，圓
<lb ed="X" n="0588a07"/><lb ed="R094" n="0029b03"/>覺妙心，凡聖交徹。理實而言，我知身心亦徧現十
<lb ed="X" n="0588a08"/><lb ed="R094" n="0029b04"/>方佛中，如諸鏡入一鏡中，諸鏡卽成影像。故諸佛
<lb ed="X" n="0588a09"/><lb ed="R094" n="0029b05"/>以入行人，現心如影像也。然塵鏡之性，本明磨瑩，
<lb ed="X" n="0588a10"/><lb ed="R094" n="0029b06"/>卽呈佛像。衆生自心亦爾，心靜卽現如來。奢摩他，
<lb ed="X" n="0588a11"/><lb ed="R094" n="0029b07"/>此云止定之異名，寂靜義也。謂於染淨等境，心不
<lb ed="X" n="0588a12"/><lb ed="R094" n="0029b08"/>妄緣故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0588a13"/><lb ed="R094" n="0029b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0588a1301">善男子！若諸菩薩悟淨圓覺，以淨覺心知覺心性及
<lb ed="X" n="0588a14"/><lb ed="R094" n="0029b10"/>與根塵皆因幻化，卽起諸幻以除幻者，變化諸幻而
<lb ed="X" n="0588a15"/><lb ed="R094" n="0029b11"/>開幻衆，由起幻故便能內發大悲輕安一切，菩薩從
<lb ed="X" n="0588a16"/><lb ed="R094" n="0029b12"/>此起行漸次增進。彼觀幻者非同幻故，非同幻觀皆
<lb ed="X" n="0588a17"/><lb ed="R094" n="0029b13"/>是幻故，幻相永離，是諸菩薩所圓妙行如土長苗，此
<lb ed="X" n="0588a18"/><lb ed="R094" n="0029b14"/>方便者名三摩鉢提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0588a19"/><lb ed="R094" n="0029b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0588a1901"><note place="inline">補註曰：變化諸幻而開幻衆，謂若觀心釋者，變起差
<lb ed="X" n="0588a20"/><lb ed="R094" n="0029b16"/>別幻智，徧觀八萬塵勞之衆，一一稱眞淸淨，非障非
<lb ed="X" n="0588a21"/><lb ed="R094" n="0029b17"/>蔽，卽爲開也。</note></p><p xml:id="pX10p0588a2106" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：如土長苗，種喩覺心，土喩幻
<lb ed="X" n="0588a22"/><lb ed="R094" n="0029b18"/>法，苗喩幻智。謂悟淨圓覺，依幻法而起幻智，從幻智
<lb ed="X" n="0588a23"/><lb ed="R094" n="0029b19"/>而忘心入覺，入覺則前二皆袪。</note></p><p xml:id="pX10p0588a2313" cb:place="inline"><note place="inline">補註曰：三摩鉢提，
<lb ed="X" n="0588a24"/><lb ed="R094" n="0029b20"/>此云等至。又等謂齊等，離沉掉故。至謂至到，到勝定
<lb ed="X" n="0588a25"/><lb ed="R094" n="0030a01"/>故。故前有如幻三昧。</note></p>
<lb ed="X" n="0588a26"/><lb ed="R094" n="0030a02"/><p xml:id="pX10p0588a2601">如山曰：心性是識，識與根塵三和合有，名無自性。
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0588b" n="0588b"/>
<lb ed="X" n="0588b01"/><lb ed="R094" n="0030a03"/>但是無明迷眞而起，故名幻化。諸幻卽幻智也。幻
<lb ed="X" n="0588b02"/><lb ed="R094" n="0030a04"/>者，卽根本無明，是能幻之者。除幻者，依如幻始覺
<lb ed="X" n="0588b03"/><lb ed="R094" n="0030a05"/>力分，覺根本不覺，始<anchor xml:id="nkr_note_orig_0588001" n="0588001"/>滅息相，終息生相，卽是除幻。
<lb ed="X" n="0588b04"/><lb ed="R094" n="0030a06"/>變化諸幻二句，謂隨機應化，說法開示如幻衆生
<lb ed="X" n="0588b05"/><lb ed="R094" n="0030a07"/>也。由根塵旣消，自他無二，故能內發同體大悲。由
<lb ed="X" n="0588b06"/><lb ed="R094" n="0030a08"/>悲從空起，非其愛見，故輕安暢適。一切菩薩從此
<lb ed="X" n="0588b07"/><lb ed="R094" n="0030a09"/>觀門，方能起於悲智，乃至佛果。彼觀幻者，非同幻
<lb ed="X" n="0588b08"/><lb ed="R094" n="0030a10"/>故，拂幻法也。非同幻觀，皆是幻故，拂幻智也。幻相
<lb ed="X" n="0588b09"/><lb ed="R094" n="0030a11"/>永離，則成非幻稱眞之行矣。如種<anchor xml:id="nkr_note_orig_0588002" n="0588002"/>谷等，依土長苗，
<lb ed="X" n="0588b10"/><lb ed="R094" n="0030a12"/>収子之時，苗土皆棄也。三摩鉢提，此云等至，等持
<lb ed="X" n="0588b11"/><lb ed="R094" n="0030a13"/>之中能至勝位故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0588b12"/><lb ed="R094" n="0030a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0588b1201">善男子！若諸菩薩悟淨圓覺，以淨覺心不取幻化及
<lb ed="X" n="0588b13"/><lb ed="R094" n="0030a15"/>諸靜相，了知身心皆爲罣礙，無知覺明不依諸礙，永
<lb ed="X" n="0588b14"/><lb ed="R094" n="0030a16"/>得超過礙無礙境，受用世界及與身心相在塵域，如
<lb ed="X" n="0588b15"/><lb ed="R094" n="0030a17"/>器中鍠聲出於外，煩惱涅槃不相留礙，便能內發寂
<lb ed="X" n="0588b16"/><lb ed="R094" n="0030a18"/>滅輕安，妙覺隨順寂滅境界，自他身心所不能及，衆
<lb ed="X" n="0588b17"/><lb ed="R094" n="0030b01"/>生壽命皆爲浮想，此方便者名爲禪那。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0588b18"/><lb ed="R094" n="0030b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0588b1801"><note place="inline">補註曰：無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0588003" n="0588003"/>〔如〕覺明之明，正靈妙之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0588004" n="0588004"/>〔禮〕。然此靈心，上而
<lb ed="X" n="0588b19"/><lb ed="R094" n="0030b03"/>無頂，下而無底，傍無邊際，中無在處。旣無當中，何有
<lb ed="X" n="0588b20"/><lb ed="R094" n="0030b04"/>東西上下？欲言空寂，不似太虛。欲言相用，不從緣起。
<lb ed="X" n="0588b21"/><lb ed="R094" n="0030b05"/>欲言知見，異於分別。欲言頑礙，異於木石。欲言其覺，
<lb ed="X" n="0588b22"/><lb ed="R094" n="0030b06"/>不同醒悟之初。欲言其明，不同日月之類。故諸經敎，
<lb ed="X" n="0588b23"/><lb ed="R094" n="0030b07"/>於寂靜空無，呵爲邪小。於知見明覺，互泯互存，各有
<lb ed="X" n="0588b24"/><lb ed="R094" n="0030b08"/>深意。</note></p><p xml:id="pX10p0588b2403" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：器中鍠聲，盖以器喩世界身心，聲喩
<lb ed="X" n="0588b25"/><lb ed="R094" n="0030b09"/>靈明觀智。謂聲從器出，器不能拘，故聲聞四遠。器局
<lb ed="X" n="0588b26"/><lb ed="R094" n="0030b10"/>本處，以喩觀智。約身心修得，身心所不能拘。觀智廓
<lb ed="X" n="0588b27"/><lb ed="R094" n="0030b11"/>爾無邊，身心不離舊處。但所喩相當，何爭喩所依？物
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0588c" n="0588c"/>
<lb ed="X" n="0588c01"/><lb ed="R094" n="0030b12"/>慤云：如萬鈞之鏞，星樓受礙，搖杵一聲，聲振寰宇是也。</note></p>
<lb ed="X" n="0588c02"/><lb ed="R094" n="0030b13"/><p xml:id="pX10p0588c0201">如山曰：以淨覺心，躡其所依也。不取幻化，離第二
<lb ed="X" n="0588c03"/><lb ed="R094" n="0030b14"/>觀也。及諸靜相，離第一觀也。了知有身有心，悉皆
<lb ed="X" n="0588c04"/><lb ed="R094" n="0030b15"/>是妄，無知覺明，卽上所了身心也。不依諸礙，直造
<lb ed="X" n="0588c05"/><lb ed="R094" n="0030b16"/>靈明也。礙卽前幻，涉於煩惱者。無礙境卽取靜，同
<lb ed="X" n="0588c06"/><lb ed="R094" n="0030b17"/>於涅槃者。相在謂不異常也。塵域謂不離舊處也。
<lb ed="X" n="0588c07"/><lb ed="R094" n="0030b18"/>此由執認，復體同他。今不生情，豈拘靈照？如金器
<lb ed="X" n="0588c08"/><lb ed="R094" n="0030b19"/>聲，鍠鍠出外，不相留礙也。內發寂滅，謂不取幻化，
<lb ed="X" n="0588c09"/><lb ed="R094" n="0030b20"/>幻化卽寂；不取靜相，靜相卽滅。非故寂之滅之。又
<lb ed="X" n="0588c10"/><lb ed="R094" n="0030b21"/>但是眞心實理，非對靜幻。故楞伽云：寂滅者，名爲
<lb ed="X" n="0588c11"/><lb ed="R094" n="0030b22"/>一心。此非息動之寂，生<anchor xml:id="nkr_note_add_0588c1101" n="0588c1101"/><anchor xml:id="beg0588c1101" n="0588c1101"/>已<anchor xml:id="end0588c1101"/>而滅，故云內發。隨順妙
<lb ed="X" n="0588c12"/><lb ed="R094" n="0031a01"/>覺寂滅，謂在觀之時，用心同佛故。自他身心所不
<lb ed="X" n="0588c13"/><lb ed="R094" n="0031a02"/>能及，謂唯獨自明了，餘人所不見，故他不及。自<anchor xml:id="nkr_note_add_0588c1301" n="0588c1301"/><anchor xml:id="beg0588c1301" n="0588c1301"/>己<anchor xml:id="end0588c1301"/>
<lb ed="X" n="0588c14"/><lb ed="R094" n="0031a03"/>心識之量，亦不能造，如熒燒須彌，必須離情方契，
<lb ed="X" n="0588c15"/><lb ed="R094" n="0031a04"/>故自不及。又依體起智爲自，根塵發識名他，不可
<lb ed="X" n="0588c16"/><lb ed="R094" n="0031a05"/>識識智知，故皆不及。了知眞寂，卽知衆生畢竟非
<lb ed="X" n="0588c17"/><lb ed="R094" n="0031a06"/>眞，此名爲禪那，此云靜慮。卽慮而靜，故無散動，卽
<lb ed="X" n="0588c18"/><lb ed="R094" n="0031a07"/>當定義。卽靜而慮，故非無記，卽當慧義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0588c19"/><lb ed="R094" n="0031a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">辨音章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0588c1901">於是辨音菩薩在大衆中，卽從座起而白佛言：大悲
<lb ed="X" n="0588c20"/><lb ed="R094" n="0031a09"/>世尊！如是法門甚爲希有。世尊！此諸方便，一切菩薩
<lb ed="X" n="0588c21"/><lb ed="R094" n="0031a10"/>於圓覺門有幾修習？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0588c22"/><lb ed="R094" n="0031a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0588c2201"><note place="inline">補註曰：佛以辨音逗於萬類，雖此門總明三觀，而隨
<lb ed="X" n="0588c23"/><lb ed="R094" n="0031a12"/>機單複不同，故二十五輪各皆證入。此菩薩善能辨
<lb ed="X" n="0588c24"/><lb ed="R094" n="0031a13"/>別隨類圓音，故當其問。</note></p>
<lb ed="X" n="0588c25"/><lb ed="R094" n="0031a14"/><p xml:id="pX10p0588c2501">宗密曰：此諸方便，指前三觀也。前說三觀，雖行相
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0589a" n="0589a"/>
<lb ed="X" n="0589a01"/><lb ed="R094" n="0031a15"/>分明，未審諸菩薩所脩，爲復一人具三？爲三人如
<lb ed="X" n="0589a02"/><lb ed="R094" n="0031a16"/>一？爲前後？爲同時？爲依次？爲超次？故問之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0589a03"/><lb ed="R094" n="0031a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0589a0301">爾時，世尊吿辨音菩薩言：善男子！一切如來圓覺淸
<lb ed="X" n="0589a04"/><lb ed="R094" n="0031a18"/>淨，本無修習及修習者。一切菩薩及末世衆生，依於
<lb ed="X" n="0589a05"/><lb ed="R094" n="0031a19"/>末覺幻力修習，爾時便有二十五種淸淨定輪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0589a06"/><lb ed="R094" n="0031b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0589a0601"><note place="inline">如山曰：輪者，摧輾義。能摧惑障，令正智轉，故名爲輪。</note></p>
<lb ed="X" n="0589a07"/><lb ed="R094" n="0031b02"/><p xml:id="pX10p0589a0701">宗密曰：觀網交羅，於中初有三輪單修三觀，次有
<lb ed="X" n="0589a08"/><lb ed="R094" n="0031b03"/>二十一輪交修三觀，後有一輪圓修三觀。于此二
<lb ed="X" n="0589a09"/><lb ed="R094" n="0031b04"/>十五觀，約喩各立一名，今全用之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0589a10"/><lb ed="R094" n="0031b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0589a1001">若諸菩薩唯取極靜，由靜力故永斷煩惱究竟成就，
<lb ed="X" n="0589a11"/><lb ed="R094" n="0031b06"/>不起于座便入涅槃，此菩薩者名單修奢摩他。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0589a12"/><lb ed="R094" n="0031b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0589a1201"><note place="inline">補註曰：此言澄渾息用觀，三觀皆標云，唯結云單，意
<lb ed="X" n="0589a13"/><lb ed="R094" n="0031b08"/>顯不兼餘二，力所未兼，非輕餘行。</note></p>
<lb ed="X" n="0589a14"/><lb ed="R094" n="0031b09"/><p xml:id="pX10p0589a1401">如山曰：唯取極靜，不兼事也。由靜心之力，覺身心
<lb ed="X" n="0589a15"/><lb ed="R094" n="0031b10"/>空，瞥念尙無，煩惱何據？煩惱不起，卽是覺心，故云
<lb ed="X" n="0589a16"/><lb ed="R094" n="0031b11"/>究竟成就。不起于座，謂不起法空之座。便入涅槃，
<lb ed="X" n="0589a17"/><lb ed="R094" n="0031b12"/>謂便入寂滅涅槃也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0589a18"/><lb ed="R094" n="0031b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0589a1801">若諸菩薩唯觀如幻，以佛力故變化世界種種作用，
<lb ed="X" n="0589a19"/><lb ed="R094" n="0031b14"/>備行菩薩淸淨妙行，於陀羅尼不失寂念及諸靜慧，
<lb ed="X" n="0589a20"/><lb ed="R094" n="0031b15"/>此菩薩者名單修三摩鉢提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0589a21"/><lb ed="R094" n="0031b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0589a2101"><note place="inline">補註曰：此言庖丁恣刃，觀庖子以一刀解牛，十九年
<lb ed="X" n="0589a22"/><lb ed="R094" n="0031b17"/>鋒刃不損。喩菩薩利衆生，修萬行，應緣入俗，自智無
<lb ed="X" n="0589a23"/><lb ed="R094" n="0031b18"/>傷。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0589a24"/><lb ed="R094" n="0031b19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0589a2401">若諸菩薩唯滅諸幻，不取作用獨斷煩惱，煩惱斷盡
<lb ed="X" n="0589a25"/><lb ed="R094" n="0032a01"/>便證實相，此菩薩者名單修禪那。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0589b" n="0589b"/>
<lb ed="X" n="0589b01"/><lb ed="R094" n="0032a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0589b0101"><note place="inline">補註曰：此言呈音出礙，觀謂器質音融，隨扣應響也。</note></p>
<lb ed="X" n="0589b02"/><lb ed="R094" n="0032a03"/><p xml:id="pX10p0589b0201"><note place="inline">宗密曰：此後二十一，觀論其次，謂初靜、次幻、後寂。
<lb ed="X" n="0589b03"/><lb ed="R094" n="0032a04"/>寂與靜異者，靜是二乘境，寂是佛境。又靜是禪定，寂
<lb ed="X" n="0589b04"/><lb ed="R094" n="0032a05"/>是涅槃。文中三有：初七、次七、後七。</note></p>
<lb ed="X" n="0589b05"/><lb ed="R094" n="0032a06"/><p xml:id="pX10p0589b0501">如山曰：以諸幻境無邊，難可窮究，故直云滅。滅者，
<lb ed="X" n="0589b06"/><lb ed="R094" n="0032a07"/>絕念也。作用施爲，又妨禪寂，故云不取。獨斷煩惱，
<lb ed="X" n="0589b07"/><lb ed="R094" n="0032a08"/>獨者，不假諸行也，正是絕待之義。煩惱斷盡，<anchor xml:id="nkr_note_add_0589b0701" n="0589b0701"/><anchor xml:id="beg0589b0701" n="0589b0701"/>但<anchor xml:id="end0589b0701"/>與
<lb ed="X" n="0589b08"/><lb ed="R094" n="0032a09"/>靈心相應，煩惱自無所有，無所有處卽爲證也。後
<lb ed="X" n="0589b09"/><lb ed="R094" n="0032a10"/>交絡三觀，每以一觀爲頭，兼於餘二，交絡成七，三
<lb ed="X" n="0589b10"/><lb ed="R094" n="0032a11"/>七故有二十一輪，兼前三單及後一圓，足二十五。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0589b11"/><lb ed="R094" n="0032a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0589b1101">若諸菩薩先取至靜，以靜慧心照諸幻者，便於是中
<lb ed="X" n="0589b12"/><lb ed="R094" n="0032a13"/>起菩薩行。此菩薩者，名先脩奢摩他後修三摩鉢提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0589b13"/><lb ed="R094" n="0032a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0589b1301"><note place="inline">補註曰：初中七觀，此言運舟兼濟。觀菩薩修定以出
<lb ed="X" n="0589b14"/><lb ed="R094" n="0032a15"/>塵，卽運舟；發慧以化物，卽兼濟。</note></p>
<lb ed="X" n="0589b15"/><lb ed="R094" n="0032a16"/><p xml:id="pX10p0589b1501">如山曰：先取至靜句，標靜觀爲首也。以靜慧心，從
<lb ed="X" n="0589b16"/><lb ed="R094" n="0032a17"/>靜躡跡起也。照諸幻者，便於是中起菩薩行，盖兼
<lb ed="X" n="0589b17"/><lb ed="R094" n="0032a18"/>修幻觀。若無靜慧，則自居幻化，何能照幻？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0589b18"/><lb ed="R094" n="0032a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0589b1801">若諸菩薩以靜慧故證至靜性，便斷煩惱永出生死。
<lb ed="X" n="0589b19"/><lb ed="R094" n="0032a20"/>此菩薩者，名先修奢摩他後修禪那。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0589b20"/><lb ed="R094" n="0032b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0589b2001"><note place="inline">補註曰：此言湛海澄空觀。湛海則波瀾不動，先靜觀
<lb ed="X" n="0589b21"/><lb ed="R094" n="0032b02"/>以反流。澄空則水性淸明，後寂觀以顯性。</note></p>
<lb ed="X" n="0589b22"/><lb ed="R094" n="0032b03"/><p xml:id="pX10p0589b2201">如山曰：以靜慧故，靜也。證至靜性，寂也。躡靜而兼
<lb ed="X" n="0589b23"/><lb ed="R094" n="0032b04"/>修寂矣。二、觀功用。斷煩惱是因亡，出生死是果喪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0589b24"/><lb ed="R094" n="0032b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0589b2401">若諸菩薩以寂靜慧，復現幻力種種變化度諸衆生，
<lb ed="X" n="0589b25"/><lb ed="R094" n="0032b06"/>後斷煩惱而入寂滅。此菩薩者，名先修奢摩他，中修
<lb ed="X" n="0589b26"/><lb ed="R094" n="0032b07"/>三摩鉢提，後修禪那。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0589c" n="0589c"/>
<lb ed="X" n="0589c01"/><lb ed="R094" n="0032b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0589c0101"><note place="inline">補註曰：此言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0589001" n="0589001"/>〔三〕首羅三目觀，三觀俱修，如<name role="" type="person">摩醯首羅</name>
<lb ed="X" n="0589c02"/><lb ed="R094" n="0032b09"/>面上三目。</note></p>
<lb ed="X" n="0589c03"/><lb ed="R094" n="0032b10"/><p xml:id="pX10p0589c0301">如山曰：以寂靜慧靜也。復現下，言次幻後寂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0589c04"/><lb ed="R094" n="0032b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0589c0401">若諸菩薩以至靜力斷煩惱<anchor xml:id="nkr_note_add_0589c0401" n="0589c0401"/><anchor xml:id="beg0589c0401" n="0589c0401"/>已<anchor xml:id="end0589c0401"/>，後起菩薩淸淨妙行
<lb ed="X" n="0589c05"/><lb ed="R094" n="0032b12"/>度諸衆生。此菩薩者，名先修奢摩他，中修禪那，後修
<lb ed="X" n="0589c06"/><lb ed="R094" n="0032b13"/>三摩鉢提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0589c07"/><lb ed="R094" n="0032b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0589c0701"><note place="inline">補註曰：此言三點齊修觀。三點者，梵之伊字。慤意云：
<lb ed="X" n="0589c08"/><lb ed="R094" n="0032b15"/>一人具修三觀，卽名爲齊，非謂同時。</note></p>
<lb ed="X" n="0589c09"/><lb ed="R094" n="0032b16"/><p xml:id="pX10p0589c0901">如山曰：以至靜力靜也。後言先寂後幻，煩惱旣盡，
<lb ed="X" n="0589c10"/><lb ed="R094" n="0032b17"/>愛見<anchor xml:id="nkr_note_add_0589c1001" n="0589c1001"/><anchor xml:id="beg0589c1001" n="0589c1001"/>已<anchor xml:id="end0589c1001"/>無，故所起行，無不淨妙，可解他縛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0589c11"/><lb ed="R094" n="0032b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0589c1101">若諸菩薩以至靜力心斷煩惱，復度衆生建立境界，
<lb ed="X" n="0589c12"/><lb ed="R094" n="0032b19"/>此菩薩者，名先修奢摩他，齊修三摩鉢提、禪那。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0589c13"/><lb ed="R094" n="0032b20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0589c1301"><note place="inline">補註曰：此言品字單雙觀。上單靜觀，如上一口。後雙
<lb ed="X" n="0589c14"/><lb ed="R094" n="0033a01"/>明寂幻，如下兩口。故云單雙。</note></p>
<lb ed="X" n="0589c15"/><lb ed="R094" n="0033a02"/><p xml:id="pX10p0589c1501">如山曰：此盖齊兼幻寂也。內斷煩惱是寂，外度衆
<lb ed="X" n="0589c16"/><lb ed="R094" n="0033a03"/>生是幻。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0589c17"/><lb ed="R094" n="0033a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0589c1701">若諸菩薩以至靜力資發變化後斷煩惱，此菩薩者
<lb ed="X" n="0589c18"/><lb ed="R094" n="0033a05"/>名齊修奢摩他、三摩鉢提，後脩禪那。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0589c19"/><lb ed="R094" n="0033a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0589c1901"><note place="inline">補註曰：此言獨足雙頭觀。白澤圖中有山精，頭如鼓，
<lb ed="X" n="0589c20"/><lb ed="R094" n="0033a07"/>有兩面，前後俱見。此喩靜幻雙照，二和齊運，如雙頭
<lb ed="X" n="0589c21"/><lb ed="R094" n="0033a08"/>也。單寂觀，如獨足也。</note></p>
<lb ed="X" n="0589c22"/><lb ed="R094" n="0033a09"/><p xml:id="pX10p0589c2201">如山曰：以至靜力，資發變化，齊標靜幻也。謂以至
<lb ed="X" n="0589c23"/><lb ed="R094" n="0033a10"/>靜力，資助<g ref="#CB15081">䇿</g>發變化之力，以度衆生，後斷煩惱，兼
<lb ed="X" n="0589c24"/><lb ed="R094" n="0033a11"/>寂也。前二利備，故入中道。此與前異，前則靜獨爲
<lb ed="X" n="0589c25"/><lb ed="R094" n="0033a12"/>初，後始兼寂幻；此則靜與幻齊爲初，後始單兼於寂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0589c26"/><lb ed="R094" n="0033a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0589c2601">若諸菩薩以至靜力用資寂滅，後起作用變化世界，
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0590a" n="0590a"/>
<lb ed="X" n="0590a01"/><lb ed="R094" n="0033a14"/>此菩薩者名齊修奢摩他、禪那，後脩三摩鉢提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590a02"/><lb ed="R094" n="0033a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0590a0201"><note place="inline">補註曰：此言果落華敷觀，卽以靜定之樹，結寂滅中
<lb ed="X" n="0590a03"/><lb ed="R094" n="0033a16"/>道之果。後敷華者，復以幻觀入有情界，度諸衆生，同
<lb ed="X" n="0590a04"/><lb ed="R094" n="0033a17"/>令獲得涅槃之果。</note></p>
<lb ed="X" n="0590a05"/><lb ed="R094" n="0033a18"/><p xml:id="pX10p0590a0501">如山曰：以至靜力，用資寂滅，齊滅也。後起作用，變
<lb ed="X" n="0590a06"/><lb ed="R094" n="0033a19"/>化世界，兼幻也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590a07"/><lb ed="R094" n="0033a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0590a0701">若諸菩薩以變化力，種種隨順而取至靜，此菩薩者，
<lb ed="X" n="0590a08"/><lb ed="R094" n="0033b01"/>名先修三摩鉢提後修奢摩他。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590a09"/><lb ed="R094" n="0033b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0590a0901"><note place="inline">補註曰：此次七輪，各標幻爲首。次兼餘二：初先武後
<lb ed="X" n="0590a10"/><lb ed="R094" n="0033b03"/>文，觀武王伐紂，後不用武。喩此菩薩先變化種種，後
<lb ed="X" n="0590a11"/><lb ed="R094" n="0033b04"/>入靜觀。</note></p>
<lb ed="X" n="0590a12"/><lb ed="R094" n="0033b05"/><p xml:id="pX10p0590a1201">如山曰：以變化力，種種隨順，標幻也。而取至靜，兼
<lb ed="X" n="0590a13"/><lb ed="R094" n="0033b06"/>靜也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590a14"/><lb ed="R094" n="0033b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0590a1401">若諸菩薩以變化力，種種境界而取寂滅，此菩薩者，
<lb ed="X" n="0590a15"/><lb ed="R094" n="0033b08"/>名先修三摩鉢提後修禪那。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590a16"/><lb ed="R094" n="0033b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0590a1601"><note place="inline">補註曰：此言功成退職。觀菩薩發慧利物，卽是功成。
<lb ed="X" n="0590a17"/><lb ed="R094" n="0033b10"/>習寂內修，名爲退職。</note></p>
<lb ed="X" n="0590a18"/><lb ed="R094" n="0033b11"/><p xml:id="pX10p0590a1801">如山曰：以變化力，種種境界，幻也；而取寂滅，兼寂
<lb ed="X" n="0590a19"/><lb ed="R094" n="0033b12"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590a20"/><lb ed="R094" n="0033b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0590a2001">若諸菩薩以變化力而作佛事，安住寂滅而斷煩惱，
<lb ed="X" n="0590a21"/><lb ed="R094" n="0033b14"/>此菩薩者，名先脩三摩鉢提，後修禪那。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590a22"/><lb ed="R094" n="0033b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0590a2201"><note place="inline">補註曰：此言幻師解術觀，先起變化作術法，後靜體
<lb ed="X" n="0590a23"/><lb ed="R094" n="0033b16"/>寂故解術。</note></p>
<lb ed="X" n="0590a24"/><lb ed="R094" n="0033b17"/><p xml:id="pX10p0590a2401">如山曰：以變化力而作佛事，幻也；安住寂靜，靜也；
<lb ed="X" n="0590a25"/><lb ed="R094" n="0033b18"/>而斷煩惱，寂也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590a26"/><lb ed="R094" n="0033b19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0590a2601">若諸菩薩以變化力無礙作用，斷煩惱故安住至靜，
<lb ed="X" n="0590a27"/><lb ed="R094" n="0033b20"/>此菩薩者，名先修三摩鉢提，中脩禪那，後脩奢摩他。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0590b" n="0590b"/>
<lb ed="X" n="0590b01"/><lb ed="R094" n="0034a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0590b0101"><note place="inline">補註曰：此言神龍隱海，觀起幻化生，如神龍布雲雨，
<lb ed="X" n="0590b02"/><lb ed="R094" n="0034a02"/>歸體入靜，如隱海也。</note></p>
<lb ed="X" n="0590b03"/><lb ed="R094" n="0034a03"/><p xml:id="pX10p0590b0301">如山曰：以變化力，無礙作用，幻也。斷煩惱故，寂也。
<lb ed="X" n="0590b04"/><lb ed="R094" n="0034a04"/>安住至靜，靜也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590b05"/><lb ed="R094" n="0034a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0590b0501">若諸菩薩以變化力方便作用，至靜寂滅二俱隨順，
<lb ed="X" n="0590b06"/><lb ed="R094" n="0034a06"/>此菩薩者名先脩三摩鉢提，齊修奢摩他、禪那。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590b07"/><lb ed="R094" n="0034a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0590b0701"><note place="inline">補註曰：此言龍樹通眞觀，先起幻，後歸靜寂。如龍樹
<lb ed="X" n="0590b08"/><lb ed="R094" n="0034a08"/>初行幻術，廣化邪途，後習眞乘，自階聖果。</note></p>
<lb ed="X" n="0590b09"/><lb ed="R094" n="0034a09"/><p xml:id="pX10p0590b0901">如山曰：以變化力，方便作用，幻也。至靜寂滅，二俱
<lb ed="X" n="0590b10"/><lb ed="R094" n="0034a10"/>隨順，兼靜寂也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590b11"/><lb ed="R094" n="0034a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0590b1101">若諸菩薩以變化力種種起用，資於至靜後斷煩惱，
<lb ed="X" n="0590b12"/><lb ed="R094" n="0034a12"/>此菩薩者名齊修三摩鉢提、奢摩他，後修禪那。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590b13"/><lb ed="R094" n="0034a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0590b1301"><note place="inline">補註曰：此言商那示相觀。<name role="" type="person">商那和修</name>，卽<name role="" type="person">優波毱多</name>之
<lb ed="X" n="0590b14"/><lb ed="R094" n="0034a14"/>師也。先以神力示相，降伏毱多弟子慢心，後乃入定
<lb ed="X" n="0590b15"/><lb ed="R094" n="0034a15"/>歸寂。</note></p>
<lb ed="X" n="0590b16"/><lb ed="R094" n="0034a16"/><p xml:id="pX10p0590b1601">如山曰：以變化力，種種起用，資於至靜，齊靜也。後
<lb ed="X" n="0590b17"/><lb ed="R094" n="0034a17"/>斷煩惱，兼寂也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590b18"/><lb ed="R094" n="0034a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0590b1801">若諸菩薩以變化力資於寂滅，後住淸淨無作靜慮，
<lb ed="X" n="0590b19"/><lb ed="R094" n="0034a19"/>此菩薩者，名齊修三摩鉢提禪那，後修奢摩他。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590b20"/><lb ed="R094" n="0034a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0590b2001"><note place="inline">補註曰：此言大通宴默。觀大通如來，先化用利物，後
<lb ed="X" n="0590b21"/><lb ed="R094" n="0034b01"/>則歸寂。</note></p>
<lb ed="X" n="0590b22"/><lb ed="R094" n="0034b02"/><p xml:id="pX10p0590b2201">如山曰：以變化力資於寂滅，齊滅也。後住淸淨無
<lb ed="X" n="0590b23"/><lb ed="R094" n="0034b03"/>作靜慮，兼靜也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590b24"/><lb ed="R094" n="0034b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0590b2401">若諸菩薩以寂滅力而起至靜住於淸淨，此菩薩者，
<lb ed="X" n="0590b25"/><lb ed="R094" n="0034b05"/>名先修禪那後修奢摩他。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590b26"/><lb ed="R094" n="0034b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0590b2601"><note place="inline">補註曰：此言實明空海觀。佛頂經云：同入如來實明
<lb ed="X" n="0590b27"/><lb ed="R094" n="0034b07"/>空海。今靈心觀，卽本覺明，如實明也。後靜觀，如空海
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0590c" n="0590c"/>
<lb ed="X" n="0590c01"/><lb ed="R094" n="0034b08"/>也。</note></p>
<lb ed="X" n="0590c02"/><lb ed="R094" n="0034b09"/><p xml:id="pX10p0590c0201">如山曰：以寂滅力，寂也。而起至靜住於淸淨，兼靜
<lb ed="X" n="0590c03"/><lb ed="R094" n="0034b10"/>也。此合下七節爲後七輪，各標寂爲首，次兼餘二。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590c04"/><lb ed="R094" n="0034b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0590c0401">若諸菩薩以寂滅力而起作用，於一切境寂用隨順，
<lb ed="X" n="0590c05"/><lb ed="R094" n="0034b12"/>此菩薩者，名先修禪那後修三摩鉢提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590c06"/><lb ed="R094" n="0034b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0590c0601"><note place="inline">補註曰：此言空虛妙用，觀靈心之體，如虛空起化，卽
<lb ed="X" n="0590c07"/><lb ed="R094" n="0034b14"/>妙用。</note></p>
<lb ed="X" n="0590c08"/><lb ed="R094" n="0034b15"/><p xml:id="pX10p0590c0801">如山曰：以寂滅力寂也，而起作用於一切境，寂用
<lb ed="X" n="0590c09"/><lb ed="R094" n="0034b16"/>隨順兼幻也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590c10"/><lb ed="R094" n="0034b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0590c1001">若諸菩薩以寂滅力種種自性，安於靜慮而起變化，
<lb ed="X" n="0590c11"/><lb ed="R094" n="0034b18"/>此菩薩者，名先修禪那，中修奢摩他，後修三摩鉢提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590c12"/><lb ed="R094" n="0034b19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0590c1201"><note place="inline">補註曰：此言舜若呈神觀。舜若卽虛空，神遇日光，映
<lb ed="X" n="0590c13"/><lb ed="R094" n="0034b20"/>之暫現。如此先寂，次靜，後幻。</note></p>
<lb ed="X" n="0590c14"/><lb ed="R094" n="0035a01"/><p xml:id="pX10p0590c1401">如山曰：以寂滅力，種種自性，寂也；安於靜慮，靜也；
<lb ed="X" n="0590c15"/><lb ed="R094" n="0035a02"/>而起變化，幻也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590c16"/><lb ed="R094" n="0035a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0590c1601">若諸菩薩以寂滅力無作自性起於作用，淸淨境界
<lb ed="X" n="0590c17"/><lb ed="R094" n="0035a04"/>歸於靜慮，此菩薩者，名先修禪那，中修三摩鉢提，後
<lb ed="X" n="0590c18"/><lb ed="R094" n="0035a05"/>修奢摩他。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590c19"/><lb ed="R094" n="0035a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0590c1901"><note place="inline">補註曰：此言飮光歸定，觀大迦葉也。先證體，次起神
<lb ed="X" n="0590c20"/><lb ed="R094" n="0035a07"/>通，後乃歸定。</note></p>
<lb ed="X" n="0590c21"/><lb ed="R094" n="0035a08"/><p xml:id="pX10p0590c2101">如山曰：以寂滅力無作自性，寂也；起於作用淸淨
<lb ed="X" n="0590c22"/><lb ed="R094" n="0035a09"/>境界，幻也；歸於靜慮，靜也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590c23"/><lb ed="R094" n="0035a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0590c2301">若諸菩薩以寂滅力種種淸淨，而住靜慮起於變化，
<lb ed="X" n="0590c24"/><lb ed="R094" n="0035a11"/>此菩薩者名先修禪那，齊修奢摩他、三摩鉢提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590c25"/><lb ed="R094" n="0035a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0590c2501"><note place="inline">補註曰：此言多寶呈通。觀多寶佛，先成道證如體，後
<lb ed="X" n="0590c26"/><lb ed="R094" n="0035a13"/>於塔中發起法華，如靜幻無礙。</note></p>
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0591a" n="0591a"/>
<lb ed="X" n="0591a01"/><lb ed="R094" n="0035a14"/><p xml:id="pX10p0591a0101">如山曰：以寂滅力，種種淸淨，寂也。而住靜慮，起於
<lb ed="X" n="0591a02"/><lb ed="R094" n="0035a15"/>變化，齊兼靜幻也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0591a03"/><lb ed="R094" n="0035a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0591a0301">若諸菩薩以寂滅力，資於至靜而起變化，此菩薩者
<lb ed="X" n="0591a04"/><lb ed="R094" n="0035a17"/>名齊修禪那、奢摩他，後修三摩鉢提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0591a05"/><lb ed="R094" n="0035a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0591a0501"><note place="inline">補註曰：此言下方騰化觀，卽法華菩薩六萬恒沙，從
<lb ed="X" n="0591a06"/><lb ed="R094" n="0035a19"/>下方現。</note></p>
<lb ed="X" n="0591a07"/><lb ed="R094" n="0035a20"/><p xml:id="pX10p0591a0701">如山曰：以寂滅力資於至靜，齊靜也；而起變化，兼
<lb ed="X" n="0591a08"/><lb ed="R094" n="0035b01"/>幻也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0591a09"/><lb ed="R094" n="0035b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0591a0901">若諸菩薩以寂滅力資於變化，而起至靜淸明境慧，
<lb ed="X" n="0591a10"/><lb ed="R094" n="0035b03"/>此菩薩者，名齊修禪那三摩鉢提，後修奢摩他。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0591a11"/><lb ed="R094" n="0035b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0591a1101"><note place="inline">補註曰：此言帝靑含變觀。此寶含諸佛像，對卽變應，
<lb ed="X" n="0591a12"/><lb ed="R094" n="0035b05"/>應而還空。如靈心觀成，包含德用，應緣起幻，而復安
<lb ed="X" n="0591a13"/><lb ed="R094" n="0035b06"/>靜。</note></p>
<lb ed="X" n="0591a14"/><lb ed="R094" n="0035b07"/><p xml:id="pX10p0591a1401">如山曰：以寂滅力資於變化，齊幻也。而起至靜淸
<lb ed="X" n="0591a15"/><lb ed="R094" n="0035b08"/>明境，慧兼靜也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0591a16"/><lb ed="R094" n="0035b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0591a1601">若諸菩薩以圓覺慧圓合一切，於諸性相無離覺性，
<lb ed="X" n="0591a17"/><lb ed="R094" n="0035b10"/>此菩薩者名爲圓修三種自性淸淨隨順。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0591a18"/><lb ed="R094" n="0035b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0591a1801"><note place="inline">補註曰：最後一輪，圓修三觀，此名如意圓修觀。如意
<lb ed="X" n="0591a19"/><lb ed="R094" n="0035b12"/>寶珠，四方俱照，大智頓覺，三現齊修。</note></p><p xml:id="pX10p0591a1915" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：以圓
<lb ed="X" n="0591a20"/><lb ed="R094" n="0035b13"/>覺合一切，是從體起用。性相無異覺性，是會用歸體。
<lb ed="X" n="0591a21"/><lb ed="R094" n="0035b14"/>體用無礙，寂照同時，是爲圓滿無上妙覺。</note></p>
<lb ed="X" n="0591a22"/><lb ed="R094" n="0035b15"/><p xml:id="pX10p0591a2201">如山曰：以圓覺慧稱圓覺而發慧故也。圓合一切，
<lb ed="X" n="0591a23"/><lb ed="R094" n="0035b16"/>謂圓融和合一切事理、性相、眞妄、色空等類，擧體
<lb ed="X" n="0591a24"/><lb ed="R094" n="0035b17"/>相應，是爲圓合。謂由圓覺合理，理卽非理，故全卽
<lb ed="X" n="0591a25"/><lb ed="R094" n="0035b18"/>事。又由以覺合事，事卽非事，故全卽理。餘性相等，
<lb ed="X" n="0591a26"/><lb ed="R094" n="0035b19"/>皆同此說。中道義諦，於是現焉。非理非事，雙遮顯
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0591b" n="0591b"/>
<lb ed="X" n="0591b01"/><lb ed="R094" n="0035b20"/>中，遮照同時，是爲圓覺。又依諸性修靜觀，依相修
<lb ed="X" n="0591b02"/><lb ed="R094" n="0036a01"/>幻觀，依無離覺性修寂觀。故科云：圓修三觀矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0591b03"/><lb ed="R094" n="0036a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">淨業章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0591b0301">於是淨諸業障菩薩在大衆中，卽從座起而白佛言：
<lb ed="X" n="0591b04"/><lb ed="R094" n="0036a03"/>大悲世尊！若此覺心本性淸淨，因何染汚使諸衆生
<lb ed="X" n="0591b05"/><lb ed="R094" n="0036a04"/>迷悶不入？惟願開悟法性，令此大衆及末世衆生作
<lb ed="X" n="0591b06"/><lb ed="R094" n="0036a05"/>將來眼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0591b07"/><lb ed="R094" n="0036a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0591b0701"><note place="inline">補註曰：淨諸業障，謂一切業障，盡依四相而生。此門
<lb ed="X" n="0591b08"/><lb ed="R094" n="0036a07"/>問答除之，諸業自然淸淨。</note></p><p xml:id="pX10p0591b0811" cb:place="inline"><note place="inline">如山曰：法性者，諸法之
<lb ed="X" n="0591b09"/><lb ed="R094" n="0036a08"/>性。若直譯本體，則名覺性，故云開悟法。若推窮差別
<lb ed="X" n="0591b10"/><lb ed="R094" n="0036a09"/>之法，皆無自體，同於一性，而名法性。今推破四相，豁
<lb ed="X" n="0591b11"/><lb ed="R094" n="0036a10"/>融諸法，全同覺性。</note></p>
<lb ed="X" n="0591b12"/><lb ed="R094" n="0036a11"/><p xml:id="pX10p0591b1201">如山曰：此中問意，不說本來，都迷意明。<anchor xml:id="nkr_note_add_0591b1201" n="0591b1201"/><anchor xml:id="beg0591b1201" n="0591b1201"/>已<anchor xml:id="end0591b1201"/>知覺性
<lb ed="X" n="0591b13"/><lb ed="R094" n="0036a12"/>圓明，諸法淸淨，何得凡心宛在，不合覺源？所作所
<lb ed="X" n="0591b14"/><lb ed="R094" n="0036a13"/>爲，情猶憎愛，自他全別，難自渾融。比對果人，天地
<lb ed="X" n="0591b15"/><lb ed="R094" n="0036a14"/>之遠，覺心本淨，悟卽應同。更有何法染汙，令我用
<lb ed="X" n="0591b16"/><lb ed="R094" n="0036a15"/>心異佛？故云：因何迷悶不入？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0591b17"/><lb ed="R094" n="0036a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0591b1701">爾時，世尊吿淨諸業障菩薩言：善男子，一切衆生從
<lb ed="X" n="0591b18"/><lb ed="R094" n="0036a17"/>無始來，妄想執有我、人、衆生及與壽命，認四顚倒爲
<lb ed="X" n="0591b19"/><lb ed="R094" n="0036a18"/>實我體，由此便生憎愛二境，於虗妄體重執虗妄。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0591b20"/><lb ed="R094" n="0036a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0591b2001"><note place="inline">補註曰：我、人、衆生、壽命，由展轉約義，故有四名。四名
<lb ed="X" n="0591b21"/><lb ed="R094" n="0036a20"/>復有一相：一、迷識境，二、迷智境。一切衆生下，總叙四
<lb ed="X" n="0591b22"/><lb ed="R094" n="0036b01"/>相爲過患之因由。由此下，言由迷起惑。</note></p>
<lb ed="X" n="0591b23"/><lb ed="R094" n="0036b02"/><p xml:id="pX10p0591b2301">如山曰：世尊謂衆生未曾悟故，妄中橫計。計取自
<lb ed="X" n="0591b24"/><lb ed="R094" n="0036b03"/>體爲我，計我展轉趣於餘趣爲人，計我盛衰苦樂
<lb ed="X" n="0591b25"/><lb ed="R094" n="0036b04"/>種種變異相續爲衆生，計我一報命根不斷而住
<lb ed="X" n="0591b26"/><lb ed="R094" n="0036b05"/>爲壽。夫眞我本有，迷之謂無。妄我本空，執之爲有。
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0591c" n="0591c"/>
<lb ed="X" n="0591c01"/><lb ed="R094" n="0036b06"/>四皆橫計，故云顚倒也。由執四相爲實我體，所以
<lb ed="X" n="0591c02"/><lb ed="R094" n="0036b07"/>於自生愛，於他生憎。順我者愛，逆我者憎。如是愛
<lb ed="X" n="0591c03"/><lb ed="R094" n="0036b08"/>憎，皆由執我。故曰由此於虗妄體，重執虗妄。謂四
<lb ed="X" n="0591c04"/><lb ed="R094" n="0036b09"/>大五蘊，迷性妄生。衆緣假合，<anchor xml:id="nkr_note_add_0591c0401" n="0591c0401"/><anchor xml:id="beg0591c0401" n="0591c0401"/>已<anchor xml:id="end0591c0401"/>是虗妄。更於其上，
<lb ed="X" n="0591c05"/><lb ed="R094" n="0036b10"/>重執我人也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0591c06"/><lb ed="R094" n="0036b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0591c0601">二妄相依生妄業道，有妄業故妄見流轉，厭流轉者
<lb ed="X" n="0591c07"/><lb ed="R094" n="0036b12"/>妄見涅槃，由此不能入淸淨覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0591c08"/><lb ed="R094" n="0036b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0591c0801"><note place="inline">補註曰：二妄相依，二句言由惑造業，次二句言由業
<lb ed="X" n="0591c09"/><lb ed="R094" n="0036b14"/>招報，後二句言反於五道，墮於二乘也。自由此便生
<lb ed="X" n="0591c10"/><lb ed="R094" n="0036b15"/>憎愛至妄見涅槃，總當二乘宗中生滅四諦也。謂初
<lb ed="X" n="0591c11"/><lb ed="R094" n="0036b16"/>六句集諦，次二句苦諦，次一句道諦，後一句滅諦。</note></p>
<lb ed="X" n="0591c12"/><lb ed="R094" n="0036b17"/><p xml:id="pX10p0591c1201">如山曰：由前二妄故，生起造作種種妄業，業能引
<lb ed="X" n="0591c13"/><lb ed="R094" n="0036b18"/>至苦樂之果，故名爲道。業成卽受生死流轉，生死
<lb ed="X" n="0591c14"/><lb ed="R094" n="0036b19"/>流轉是所至之果也。厭流轉者，謂厭三界不安，皆
<lb ed="X" n="0591c15"/><lb ed="R094" n="0037a01"/>如火宅，息緣斷惑也。妄見涅槃，志在趣寂躭空，<g ref="#CB01926">灰</g>
<lb ed="X" n="0591c16"/><lb ed="R094" n="0037a02"/>身滅智，由此不能入淸淨覺也。此句正是答結前
<lb ed="X" n="0591c17"/><lb ed="R094" n="0037a03"/>問。前問云：何迷悶不入？今答云：由認四相，展轉生
<lb ed="X" n="0591c18"/><lb ed="R094" n="0037a04"/>過，縱離六道，復墮二乘故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0591c19"/><lb ed="R094" n="0037a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0591c1901">非覺違拒諸能入者，有諸能入非覺入故，是故動念
<lb ed="X" n="0591c20"/><lb ed="R094" n="0037a06"/>及與息念皆歸迷悶。何以故？由有無始本起無明爲
<lb ed="X" n="0591c21"/><lb ed="R094" n="0037a07"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0591c2101" n="0591c2101"/><anchor xml:id="beg0591c2101" n="0591c2101"/>己<anchor xml:id="end0591c2101"/>主宰。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0591c22"/><lb ed="R094" n="0037a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0591c2201"><note place="inline">補註曰：自前文由此不能入淸淨覺至非覺入，故言
<lb ed="X" n="0591c23"/><lb ed="R094" n="0037a09"/>迷拒覺心也。是故下，合。次文是言動息俱迷爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0591c2301" n="0591c2301"/><anchor xml:id="beg0591c2301" n="0591c2301"/>己<anchor xml:id="end0591c2301"/>主
<lb ed="X" n="0591c24"/><lb ed="R094" n="0037a10"/>宰句，言動是我動，息是我息，我相旣在，動息俱迷。</note></p>
<lb ed="X" n="0591c25"/><lb ed="R094" n="0037a11"/><p xml:id="pX10p0591c2501">如山曰：前問因何使諸衆生不入？故此答云：非覺
<lb ed="X" n="0591c26"/><lb ed="R094" n="0037a12"/>違拒，使之不入，但由認我，故不入也。如夢身未忘，
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0592a" n="0592a"/>
<lb ed="X" n="0592a01"/><lb ed="R094" n="0037a13"/>不能合於本身，非本身違拒也。有諸能入，非覺入
<lb ed="X" n="0592a02"/><lb ed="R094" n="0037a14"/>故。意云：入時若是覺入，不入卽是覺拒。旣入者，自
<lb ed="X" n="0592a03"/><lb ed="R094" n="0037a15"/>是信、解、行等，覺體元無出入，入與不入，何責於覺？
<lb ed="X" n="0592a04"/><lb ed="R094" n="0037a16"/>是故動念、息念，皆歸迷悶也。夫動念旣爲背覺，息
<lb ed="X" n="0592a05"/><lb ed="R094" n="0037a17"/>念卽合契眞，何故皆稱迷悶？由將無始住地無明
<lb ed="X" n="0592a06"/><lb ed="R094" n="0037a18"/>爲我主故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0592a07"/><lb ed="R094" n="0037a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0592a0701">一切衆生生無慧目，身心等性皆是無明，譬如有人
<lb ed="X" n="0592a08"/><lb ed="R094" n="0037b01"/>不自斷命。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0592a09"/><lb ed="R094" n="0037b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0592a0901"><note place="inline">補註曰：生無慧目，如人若十歲二十始盲，則眼前雖
<lb ed="X" n="0592a10"/><lb ed="R094" n="0037b03"/>不見物，說之卽能了知。若胎中無目，生來便盲，卽對
<lb ed="X" n="0592a11"/><lb ed="R094" n="0037b04"/>色之時，種種爲說，終無所益。則先須金錍抉膜，然後
<lb ed="X" n="0592a12"/><lb ed="R094" n="0037b05"/>指示是非。故涅槃經說：如盲人不識乳色，他人爲說
<lb ed="X" n="0592a13"/><lb ed="R094" n="0037b06"/>展轉譬喩，貝米雪鶴，竟不能得識其乳色。</note></p>
<lb ed="X" n="0592a14"/><lb ed="R094" n="0037b07"/><p xml:id="pX10p0592a1401">如山曰：生無慧目，謂未曾悟入故也。身心等性二
<lb ed="X" n="0592a15"/><lb ed="R094" n="0037b08"/>句，謂前得本起因地，則所修皆是佛因。此用本起
<lb ed="X" n="0592a16"/><lb ed="R094" n="0037b09"/>無明，一切皆是魔業。又前以覺圓明故，根塵普淨，
<lb ed="X" n="0592a17"/><lb ed="R094" n="0037b10"/>結云一切是覺。今<anchor xml:id="nkr_note_add_0592a1701" n="0592a1701"/><anchor xml:id="beg0592a1701" n="0592a1701"/>已<anchor xml:id="end0592a1701"/>無明爲本，故云皆是無明。譬
<lb ed="X" n="0592a18"/><lb ed="R094" n="0037b11"/>如有人二句，謂由愛故得身，若斷身卽違愛。如人
<lb ed="X" n="0592a19"/><lb ed="R094" n="0037b12"/>縱卑陋病苦，亦自保命，終不能斷。斷餘或可，自斷
<lb ed="X" n="0592a20"/><lb ed="R094" n="0037b13"/>誠難。認我亦爾，斷一切煩惱惡業，容有得者，欲令
<lb ed="X" n="0592a21"/><lb ed="R094" n="0037b14"/>斷我，其可得乎？何以故？我終不能還斷我故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0592a22"/><lb ed="R094" n="0037b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0592a2201">是故當知，有愛我者我與隨順，非隨順者便生憎怨，
<lb ed="X" n="0592a23"/><lb ed="R094" n="0037b16"/>爲憎愛心養無明故，相續求道皆不成就。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0592a24"/><lb ed="R094" n="0037b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0592a2401"><note place="inline">此以下皆結成障道</note>。</p><p xml:id="pX10p0592a2409" cb:place="inline"><note place="inline">補註曰：從愛憎求道，畢竟不
<lb ed="X" n="0592a25"/><lb ed="R094" n="0037b18"/>成。卽寶積金經所云：於身生寶愛，不離於我人，彼作
<lb ed="X" n="0592a26"/><lb ed="R094" n="0037b19"/>是修行，由斯墮惡趣。</note></p>
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0592b" n="0592b"/>
<lb ed="X" n="0592b01"/><lb ed="R094" n="0037b20"/><p xml:id="pX10p0592b0101">如山曰：有愛我者二句，是對順生愛以明我。非隨
<lb ed="X" n="0592b02"/><lb ed="R094" n="0038a01"/>順者二句，是對違起憎以明我。爲憎愛心二句，謂
<lb ed="X" n="0592b03"/><lb ed="R094" n="0038a02"/>唯滋無明。故知迷心修道，縱令勤苦種種行<anchor xml:id="nkr_note_orig_0592001" n="0592001"/>問，但
<lb ed="X" n="0592b04"/><lb ed="R094" n="0038a03"/>助無明何成佛果？可知本從無明而生憎愛，憎愛
<lb ed="X" n="0592b05"/><lb ed="R094" n="0038a04"/>還熏無明，種子現行相續不斷，將此求道畢竟不
<lb ed="X" n="0592b06"/><lb ed="R094" n="0038a05"/>成。自下文以後別釋四相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0592b07"/><lb ed="R094" n="0038a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0592b0701">善男子！云何我相？謂諸衆生心所證者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0592b08"/><lb ed="R094" n="0038a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0592b0801"><note place="inline">此合下二文，謂驗其任運分自他者，是其我相。文中
<lb ed="X" n="0592b09"/><lb ed="R094" n="0038a08"/>二：一、標釋相粗，二、結指細相。此乃徵起標示。</note></p>
<lb ed="X" n="0592b10"/><lb ed="R094" n="0038a09"/><p xml:id="pX10p0592b1001">宗密曰：夫我難自見，約事證知，但驗自他各殊，卽
<lb ed="X" n="0592b11"/><lb ed="R094" n="0038a10"/>證自中有我。設令修道，捨妄證眞，但覺有心，總名
<lb ed="X" n="0592b12"/><lb ed="R094" n="0038a11"/>我相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0592b13"/><lb ed="R094" n="0038a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0592b1301">善男子，譬如有人，百骸調適，忽忘我身，四肢絃緩，攝
<lb ed="X" n="0592b14"/><lb ed="R094" n="0038a13"/>養乖方，微加針艾，卽知有我，是故證取，方現我體。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0592b15"/><lb ed="R094" n="0038a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0592b1501"><note place="inline">補註曰：此約喩以釋也。弦謂緊急，緩謂緩慢，皆是支
<lb ed="X" n="0592b16"/><lb ed="R094" n="0038a15"/>體不調，手足失度之狀。</note></p>
<lb ed="X" n="0592b17"/><lb ed="R094" n="0038a16"/><p xml:id="pX10p0592b1701">如山曰：攝養乖方下，況道者燕居靜室或隱深山，
<lb ed="X" n="0592b18"/><lb ed="R094" n="0038a17"/>心絕經營境無違順，習閑成性暫得忘情，不覺自
<lb ed="X" n="0592b19"/><lb ed="R094" n="0038a18"/>他謂證無我。若違順所福宛有心生，心旣未平方
<lb ed="X" n="0592b20"/><lb ed="R094" n="0038a19"/>知我在。故下云若復有人歎謗其法，卽喜恨等。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0592b21"/><lb ed="R094" n="0038b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0592b2101">善男子！其心乃至證於如來畢竟了知淸淨涅槃皆
<lb ed="X" n="0592b22"/><lb ed="R094" n="0038b02"/>是我相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0592b23"/><lb ed="R094" n="0038b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0592b2301"><note place="inline">補註曰：此結指細相也。證爲能，如來爲所，畢竟了知。
<lb ed="X" n="0592b24"/><lb ed="R094" n="0038b04"/>又於所證中，能了知也。淸淨涅槃，所了知也。</note></p>
<lb ed="X" n="0592b25"/><lb ed="R094" n="0038b05"/><p xml:id="pX10p0592b2501">如山曰：謂非<anchor xml:id="nkr_note_add_0592b2501" n="0592b2501"/><anchor xml:id="beg0592b2501" n="0592b2501"/>但<anchor xml:id="end0592b2501"/>了知二乘涅槃爲我相，設使了知
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0592c" n="0592c"/>
<lb ed="X" n="0592c01"/><lb ed="R094" n="0038b06"/>如來涅槃亦是我相。然涅槃<anchor xml:id="nkr_note_add_0592c0101" n="0592c0101"/><anchor xml:id="beg0592c0101" n="0592c0101"/>但<anchor xml:id="end0592c0101"/>是覺體，非別有可
<lb ed="X" n="0592c02"/><lb ed="R094" n="0038b07"/>證。今旣證得涅槃，不忘能所，卽是我相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0592c03"/><lb ed="R094" n="0038b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0592c0301">善男子！云何人相？謂諸衆生心悟證者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0592c04"/><lb ed="R094" n="0038b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0592c0401"><note place="inline">補註曰：此合下二文，是悟我成人。悟前非者，是此相
<lb ed="X" n="0592c05"/><lb ed="R094" n="0038b10"/>矣。下分粗相、細相。</note></p>
<lb ed="X" n="0592c06"/><lb ed="R094" n="0038b11"/><p xml:id="pX10p0592c0601">如山曰：覺前非也，者字正名人相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0592c07"/><lb ed="R094" n="0038b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0592c0701">善男子！悟有我者，不復認我所悟非我。悟亦如是，悟
<lb ed="X" n="0592c08"/><lb ed="R094" n="0038b13"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0592c0801" n="0592c0801"/><anchor xml:id="beg0592c0801" n="0592c0801"/>已<anchor xml:id="end0592c0801"/>超過一切證者，悉爲人相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0592c09"/><lb ed="R094" n="0038b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0592c0901"><note place="inline">補註曰：此言粗相也。</note></p>
<lb ed="X" n="0592c10"/><lb ed="R094" n="0038b15"/><p xml:id="pX10p0592c1001">如山曰：悟有我者二句，不作證心也。所悟非我二
<lb ed="X" n="0592c11"/><lb ed="R094" n="0038b16"/>句，同前非也。悟<anchor xml:id="nkr_note_add_0592c1101" n="0592c1101"/><anchor xml:id="beg0592c1101" n="0592c1101"/>已<anchor xml:id="end0592c1101"/>超過句，是絕所證之過，除能悟
<lb ed="X" n="0592c12"/><lb ed="R094" n="0038b17"/>之累，末句結成也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0592c13"/><lb ed="R094" n="0038b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0592c1301">善男子，其心乃至圓悟涅槃，但是我者，心存少悟，備
<lb ed="X" n="0592c14"/><lb ed="R094" n="0038b19"/>殫證理，皆名人相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0592c15"/><lb ed="R094" n="0039a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0592c1501"><note place="inline">補註曰：此言細相也。備殫證理，謂無非不盡，故曰備。
<lb ed="X" n="0592c16"/><lb ed="R094" n="0039a02"/>殫，盡也。</note></p>
<lb ed="X" n="0592c17"/><lb ed="R094" n="0039a03"/><p xml:id="pX10p0592c1701">如山曰：圓悟涅槃，不取能所故也。心存少悟，謂此
<lb ed="X" n="0592c18"/><lb ed="R094" n="0039a04"/>智不怯，便爲存悟，非諸差別，故云少也。皆名人相，
<lb ed="X" n="0592c19"/><lb ed="R094" n="0039a05"/>結成細相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0592c20"/><lb ed="R094" n="0039a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0592c2001">善男子！云何衆生相？謂諸衆生心自證悟所不及者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0592c21"/><lb ed="R094" n="0039a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0592c2101"><note place="inline">補註曰：此合下文，是言了迹迹生。謂前二相，俱是心
<lb ed="X" n="0592c22"/><lb ed="R094" n="0039a08"/>迹，總不執之，故免我人。然此了心，又亦是迹，故云了
<lb ed="X" n="0592c23"/><lb ed="R094" n="0039a09"/>迹迹生。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0592002" n="0592002"/>〔義〕凡三。</note></p>
<lb ed="X" n="0592c24"/><lb ed="R094" n="0039a10"/><p xml:id="pX10p0592c2401">如山曰：覺前能悟，悟是所覺。悟旣成所，覺又名能。
<lb ed="X" n="0592c25"/><lb ed="R094" n="0039a11"/>展轉無窮，皆成能所。能所及處，皆是相待。了此無
<lb ed="X" n="0592c26"/><lb ed="R094" n="0039a12"/>定，故離前非。計所不及，謂免諸過。不覺此計，又是
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0593a" n="0593a"/>
<lb ed="X" n="0593a01"/><lb ed="R094" n="0039a13"/>衆生。衆生者，不定執一之謂也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0593a02"/><lb ed="R094" n="0039a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0593a0201">善男子！譬如有人作如是言：我是衆生。則知彼人說
<lb ed="X" n="0593a03"/><lb ed="R094" n="0039a15"/>衆生者非我、非彼。云何非我？我是衆生則非是我。云
<lb ed="X" n="0593a04"/><lb ed="R094" n="0039a16"/>何非彼？我是衆生非彼我故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0593a05"/><lb ed="R094" n="0039a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0593a0501"><note place="inline">補註曰：此喩正釋。</note></p><p xml:id="pX10p0593a0508" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：譬如二句，借人語詞以
<lb ed="X" n="0593a06"/><lb ed="R094" n="0039a18"/>爲義，契顯衆生四句爲標，非也。</note></p>
<lb ed="X" n="0593a07"/><lb ed="R094" n="0039a19"/><p xml:id="pX10p0593a0701">如山曰：云何非我？以自是衆生，故非我也。云何非
<lb ed="X" n="0593a08"/><lb ed="R094" n="0039a20"/>彼？以云我是衆生，不云彼是衆生，故非彼也。非我
<lb ed="X" n="0593a09"/><lb ed="R094" n="0039b01"/>非彼，謂非彼人之我也。又顯於自於彼，不計我人，
<lb ed="X" n="0593a10"/><lb ed="R094" n="0039b02"/>故非彼我。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0593a11"/><lb ed="R094" n="0039b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0593a1101">善男子！但諸衆生了證、了悟皆爲我、人，而我、人相所
<lb ed="X" n="0593a12"/><lb ed="R094" n="0039b04"/>不及者，存有所了，名衆生相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0593a13"/><lb ed="R094" n="0039b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0593a1301"><note place="inline">補註曰：此節指前對辨。皆爲我人句，指前二相也。下
<lb ed="X" n="0593a14"/><lb ed="R094" n="0039b06"/>對之以辨衆生之相。</note></p>
<lb ed="X" n="0593a15"/><lb ed="R094" n="0039b07"/><p xml:id="pX10p0593a1501">如山曰：了證，證我相也。了悟，悟人相也。了證者空，
<lb ed="X" n="0593a16"/><lb ed="R094" n="0039b08"/>則我不及。了悟者空，則人不及。不執主宰，故離我
<lb ed="X" n="0593a17"/><lb ed="R094" n="0039b09"/>人。存有所了二句，謂心不忘故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0593a18"/><lb ed="R094" n="0039b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0593a1801">善男子！云何壽命相？謂諸衆生心照淸淨，覺所了者，
<lb ed="X" n="0593a19"/><lb ed="R094" n="0039b11"/>一切業智所不自見，猶如命根。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0593a20"/><lb ed="R094" n="0039b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0593a2001"><note place="inline">宗密曰：此合下文，言潛續如命。謂都無所執，但礙修
<lb ed="X" n="0593a21"/><lb ed="R094" n="0039b13"/>行，由不起心，免前三過。卽此無執之業智，相續未忘，
<lb ed="X" n="0593a22"/><lb ed="R094" n="0039b14"/>非故生心，故言潛續。文二，此乃徵起標示。</note></p>
<lb ed="X" n="0593a23"/><lb ed="R094" n="0039b15"/><p xml:id="pX10p0593a2301">如山曰：心照淸淨，謂卽心之照，故云淸淨，卽自覺
<lb ed="X" n="0593a24"/><lb ed="R094" n="0039b16"/>也。覺所了者，覺前三相，卽覺他也。證悟等盡，徹於
<lb ed="X" n="0593a25"/><lb ed="R094" n="0039b17"/>眞源，無別能覺，故上云心照。一切業智，謂擬將此
<lb ed="X" n="0593a26"/><lb ed="R094" n="0039b18"/>智，修習一切無漏之業，故雖能除妄，而不自除，故
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0593b" n="0593b"/>
<lb ed="X" n="0593b01"/><lb ed="R094" n="0039b19"/>不自見。不自見故，猶如命根。如命根者，兼取相續
<lb ed="X" n="0593b02"/><lb ed="R094" n="0039b20"/>不斷之義也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0593b03"/><lb ed="R094" n="0040a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0593b0301">善男子！若心照見一切覺者皆爲塵垢，覺所覺者不
<lb ed="X" n="0593b04"/><lb ed="R094" n="0040a02"/>離塵故。如湯消氷，無別有氷；如氷消者，存我、覺我亦
<lb ed="X" n="0593b05"/><lb ed="R094" n="0040a03"/>復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0593b06"/><lb ed="R094" n="0040a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0593b0601"><note place="inline">補註曰：此節展轉細釋。善男子下，以義正釋。如湯銷
<lb ed="X" n="0593b07"/><lb ed="R094" n="0040a05"/>氷下，以喩反釋。</note></p><p xml:id="pX10p0593b0707" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：水喩眞性，氷喩四相，湯喩
<lb ed="X" n="0593b08"/><lb ed="R094" n="0040a06"/>智慧。煎水名湯，悟心名智。故謂水凍成氷，還煎水以
<lb ed="X" n="0593b09"/><lb ed="R094" n="0040a07"/>消之。氷湯俱盡，濕性獨存。以喩心迷成我，還悟心以
<lb ed="X" n="0593b10"/><lb ed="R094" n="0040a08"/>消之。我智俱盡，照體獨立。</note></p>
<lb ed="X" n="0593b11"/><lb ed="R094" n="0040a09"/><p xml:id="pX10p0593b1101">宗密曰：覺所覺者，由將此心見前諸覺，故不離塵，
<lb ed="X" n="0593b12"/><lb ed="R094" n="0040a10"/>以心未忘故。如湯銷氷三句，謂湯消氷盡，同成一
<lb ed="X" n="0593b13"/><lb ed="R094" n="0040a11"/>水，更無能知盡者。反明此業智，旣照前三相皆盡，
<lb ed="X" n="0593b14"/><lb ed="R094" n="0040a12"/>則是我病，未盡如氷。若言我盡，卽此言盡之氷，便
<lb ed="X" n="0593b15"/><lb ed="R094" n="0040a13"/>是不盡。存我二句，謂無別有我知我盡者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0593b16"/><lb ed="R094" n="0040a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0593b1601">善男子！末世衆生不了四相，雖經多劫勤苦修道，但
<lb ed="X" n="0593b17"/><lb ed="R094" n="0040a15"/>名有爲，終不能成一切聖果，是故名爲正法末世。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0593b18"/><lb ed="R094" n="0040a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0593b1801"><note place="inline">補註曰：此合下文，言存我失道也。凡二，此乃總標失
<lb ed="X" n="0593b19"/><lb ed="R094" n="0040a17"/>道也。有爲由前四相，皆有取證。</note></p>
<lb ed="X" n="0593b20"/><lb ed="R094" n="0040a18"/><p xml:id="pX10p0593b2001">如山曰：以有爲心修行，則行行皆帶能所，故不成
<lb ed="X" n="0593b21"/><lb ed="R094" n="0040a19"/>聖正。夫正法之時，修則皆證。末世之時，人多取相。
<lb ed="X" n="0593b22"/><lb ed="R094" n="0040a20"/>今旣取證相，則正法亦同末世。若遇此敎，了達病
<lb ed="X" n="0593b23"/><lb ed="R094" n="0040b01"/>源，則雖末世，還同正法。後展轉廣釋文凡四。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0593b24"/><lb ed="R094" n="0040b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0593b2401">何以故？認一切我爲涅槃故，有證有悟名成就故。譬
<lb ed="X" n="0593b25"/><lb ed="R094" n="0040b03"/>如有人認賊爲子，其家財寶終不成就。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0593b26"/><lb ed="R094" n="0040b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0593b2601"><note place="inline">認賊爲子，喩六根取境猶可制禦，藏識妄我難以辨
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0593c" n="0593c"/>
<lb ed="X" n="0593c01"/><lb ed="R094" n="0040b05"/>明。故如來藏中功德之寶念念衰耗，猶此貧窮難集
<lb ed="X" n="0593c02"/><lb ed="R094" n="0040b06"/>福智。</note></p>
<lb ed="X" n="0593c03"/><lb ed="R094" n="0040b07"/><p xml:id="pX10p0593c0301">如山曰：劫數旣多，行又勤苦，以何義故，不證聖果？
<lb ed="X" n="0593c04"/><lb ed="R094" n="0040b08"/>良由認我以爲涅槃，故雖多劫勤脩，終無所益。譬
<lb ed="X" n="0593c05"/><lb ed="R094" n="0040b09"/>如賊在外，猶可隄防，養之爲兒，如何檢愼？又知賊
<lb ed="X" n="0593c06"/><lb ed="R094" n="0040b10"/>是賊，賊無能爲，認之爲兒，寧免破敗？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0593c07"/><lb ed="R094" n="0040b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0593c0701">何以故？有我愛者亦愛涅槃，伏我愛根爲涅槃相。有
<lb ed="X" n="0593c08"/><lb ed="R094" n="0040b12"/>憎我者亦憎生死，不知愛者眞生死故，別憎生死名
<lb ed="X" n="0593c09"/><lb ed="R094" n="0040b13"/>不解脫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0593c10"/><lb ed="R094" n="0040b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0593c1001"><note place="inline">補註曰：何以故句，證何妨道微有我愛者，釋憎愛非
<lb ed="X" n="0593c11"/><lb ed="R094" n="0040b15"/>脫。</note></p>
<lb ed="X" n="0593c12"/><lb ed="R094" n="0040b16"/><p xml:id="pX10p0593c1201">如山曰：縱使認我取證，何以便妨於道？夫生死輪
<lb ed="X" n="0593c13"/><lb ed="R094" n="0040b17"/>迴本自憎愛，欲求解脫須盡二源。今愛涅槃還是
<lb ed="X" n="0593c14"/><lb ed="R094" n="0040b18"/>本愛，今憎生死亦是本憎，棄苦欣樂雖殊，憎愛元
<lb ed="X" n="0593c15"/><lb ed="R094" n="0040b19"/>是本習，帶之修道佛果豈成？伏我愛根爲涅槃者，
<lb ed="X" n="0593c16"/><lb ed="R094" n="0040b20"/>由伏之故不起，不起之相似涅槃相，以似爲眞故
<lb ed="X" n="0593c17"/><lb ed="R094" n="0041a01"/>云爾也。不知愛者四句，謂本愛涅槃擬除生死，愛
<lb ed="X" n="0593c18"/><lb ed="R094" n="0041a02"/>心旣在卽生死根，愛根憎苗豈名解脫？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0593c19"/><lb ed="R094" n="0041a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0593c1901">云何當知法不解脫？善男子！彼末世衆生習菩提者，
<lb ed="X" n="0593c20"/><lb ed="R094" n="0041a04"/>以<anchor xml:id="nkr_note_add_0593c2001" n="0593c2001"/><anchor xml:id="beg0593c2001" n="0593c2001"/>己<anchor xml:id="end0593c2001"/>微證爲自淸淨，猶未能盡我相根本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0593c21"/><lb ed="R094" n="0041a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0593c2101"><note place="inline">補註曰：云何句，爲何知證法非解脫徵。善男子以下，
<lb ed="X" n="0593c22"/><lb ed="R094" n="0041a06"/>合下文，乃是讚毀騐我。釋者謂實證者必無我，無我
<lb ed="X" n="0593c23"/><lb ed="R094" n="0041a07"/>故卽無嗔喜。今爲法嗔喜，卽知證法非眞，我未盡故。</note></p>
<lb ed="X" n="0593c24"/><lb ed="R094" n="0041a08"/><p xml:id="pX10p0593c2401">宗密曰：法者涅槃，猶前釋云：愛涅槃者名不解脫。
<lb ed="X" n="0593c25"/><lb ed="R094" n="0041a09"/>故此徵云：若愛生死許是係縛，今悟涅槃是寂滅
<lb ed="X" n="0593c26"/><lb ed="R094" n="0041a10"/>法，以何相知云不解脫？以<anchor xml:id="nkr_note_add_0593c2601" n="0593c2601"/><anchor xml:id="beg0593c2601" n="0593c2601"/>己<anchor xml:id="end0593c2601"/>徵證二句，外知根塵
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0594a" n="0594a"/>
<lb ed="X" n="0594a01"/><lb ed="R094" n="0041a11"/>假合，內覺性體寂然。由未能句，正標未盡之故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0594a02"/><lb ed="R094" n="0041a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0594a0201">若復有人讚歎彼法，卽生歡喜便欲濟度。若復誹謗
<lb ed="X" n="0594a03"/><lb ed="R094" n="0041a13"/>彼所得者，便生瞋恨則知我相，堅固執持潛伏藏識，
<lb ed="X" n="0594a04"/><lb ed="R094" n="0041a14"/>遊戲諸根曾不間斷。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0594a05"/><lb ed="R094" n="0041a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0594a0501"><note place="inline">宗密曰：此言以境騐知。則知我相二句，言因對外境
<lb ed="X" n="0594a06"/><lb ed="R094" n="0041a16"/>騐得內心，我無間斷，潛伏藏識種子也。遊戲諸根二
<lb ed="X" n="0594a07"/><lb ed="R094" n="0041a17"/>句，現行也。言遇境則發，相續流轉。</note></p>
<lb ed="X" n="0594a08"/><lb ed="R094" n="0041a18"/><p xml:id="pX10p0594a0801">如山曰：世境違順，麤重易明，唯就法門，最難覺察。
<lb ed="X" n="0594a09"/><lb ed="R094" n="0041a19"/>但言爲法瞋彼度此，不知此心元是我相，因對外
<lb ed="X" n="0594a10"/><lb ed="R094" n="0041a20"/>境驗得內心，我執猶堅，潛藏相續。雖慧軍數擧，魔
<lb ed="X" n="0594a11"/><lb ed="R094" n="0041b01"/>衆頻摧，且阿賴耶城難攻主宰，末那常侍防護牢
<lb ed="X" n="0594a12"/><lb ed="R094" n="0041b02"/>強，意識謀臣經營內外，旁監五識之將，以鎭六根
<lb ed="X" n="0594a13"/><lb ed="R094" n="0041b03"/>之門。由是賊主頻通遊戲，時時偷號，惑我法王，往
<lb ed="X" n="0594a14"/><lb ed="R094" n="0041b04"/>往侵疆，擾我觀境。雖外怯般若，晝伏夜行，而內挾
<lb ed="X" n="0594a15"/><lb ed="R094" n="0041b05"/>無明，晝夜不斷。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0594a16"/><lb ed="R094" n="0041b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0594a1601">善男子！彼修道者不除我相，是故不能入淸淨覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0594a17"/><lb ed="R094" n="0041b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0594a1701"><note place="inline">補註曰：此文結成障覺。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0594a18"/><lb ed="R094" n="0041b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0594a1801">善男子！若知我空，無毀我者，有我說法，我未斷故；衆
<lb ed="X" n="0594a19"/><lb ed="R094" n="0041b09"/>生、壽命亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0594a20"/><lb ed="R094" n="0041b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0594a2001"><note place="inline">宗密曰：此合下文但說病爲法，文凡二。此乃覆推攝
<lb ed="X" n="0594a21"/><lb ed="R094" n="0041b11"/>前爲法瞋喜之次，推窮以成說病爲法之過。毀者是
<lb ed="X" n="0594a22"/><lb ed="R094" n="0041b12"/>彼，說者是我。經文於毀者言，無反明過也。於說法者
<lb ed="X" n="0594a23"/><lb ed="R094" n="0041b13"/>言，有順明也。翻覆推過者，下擬決斷爲病故。</note></p>
<lb ed="X" n="0594a24"/><lb ed="R094" n="0041b14"/><p xml:id="pX10p0594a2401">如山曰：恐聞瞋喜是我，便擬忍受不瞋，用爲無我。
<lb ed="X" n="0594a25"/><lb ed="R094" n="0041b15"/>故推徵云：若見彼是毀人，我被彼毀而不瞋者，此
<lb ed="X" n="0594a26"/><lb ed="R094" n="0041b16"/>亦是我。故云：若知我空，無毀我者。旣見有毀我者，
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0594b" n="0594b"/>
<lb ed="X" n="0594b01"/><lb ed="R094" n="0041b17"/>則未得我空，亦應云：若知我空，無我說法。故次云：
<lb ed="X" n="0594b02"/><lb ed="R094" n="0041b18"/>有我說法，我未斷故。衆生下。謂例於我也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0594b03"/><lb ed="R094" n="0041b19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0594b0301">善男子！末世衆生說病爲法，是故名爲可憐愍者；雖
<lb ed="X" n="0594b04"/><lb ed="R094" n="0042a01"/>勤精進增益諸病，是故不能入淸淨覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0594b05"/><lb ed="R094" n="0042a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0594b0501"><note place="inline">如山曰：帶病修行，增益諸病，唯益實德。如藥草等，種
<lb ed="X" n="0594b06"/><lb ed="R094" n="0042a03"/>有甘苦，水土所滋，名惟增益。苦喩我爲本，甘喩淨覺
<lb ed="X" n="0594b07"/><lb ed="R094" n="0042a04"/>爲本，水土則喩萬行。</note></p>
<lb ed="X" n="0594b08"/><lb ed="R094" n="0042a05"/><p xml:id="pX10p0594b0801">宗密曰：指前所推之過也，卽是四相。四相若存，總
<lb ed="X" n="0594b09"/><lb ed="R094" n="0042a06"/>名爲病。以病爲法，誠可憐愍，帶病修行，故境諸病。
<lb ed="X" n="0594b10"/><lb ed="R094" n="0042a07"/>反此而言，則稱實修行。末句結成障覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0594b11"/><lb ed="R094" n="0042a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0594b1101">善男子！末世衆生不了四相，以如來解及所行處爲
<lb ed="X" n="0594b12"/><lb ed="R094" n="0042a09"/>自修行，終不成就。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0594b13"/><lb ed="R094" n="0042a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0594b1301"><note place="inline">補註曰：此合下文言將凡濫聖。文凡二：一、正明相濫，
<lb ed="X" n="0594b14"/><lb ed="R094" n="0042a11"/>二、結成障覺。此節言抑聖同<anchor xml:id="nkr_note_add_0594b1401" n="0594b1401"/><anchor xml:id="beg0594b1401" n="0594b1401"/>己<anchor xml:id="end0594b1401"/>也。</note></p>
<lb ed="X" n="0594b15"/><lb ed="R094" n="0042a12"/><p xml:id="pX10p0594b1501">如山曰：佛說了義稱理法門，此言心境本空，惑業
<lb ed="X" n="0594b16"/><lb ed="R094" n="0042a13"/>本淨，凡聖不異，因果皆圓，就佛見之，理實如此。且
<lb ed="X" n="0594b17"/><lb ed="R094" n="0042a14"/>衆生迷倒<anchor xml:id="nkr_note_add_0594b1701" n="0594b1701"/><anchor xml:id="beg0594b1701" n="0594b1701"/>已<anchor xml:id="end0594b1701"/>久，種習根深，縱令解法門，現用元來
<lb ed="X" n="0594b18"/><lb ed="R094" n="0042a15"/>隨念，但以分別心識，解他無礙言敎，謂言佛意亦
<lb ed="X" n="0594b19"/><lb ed="R094" n="0042a16"/>祇如然。心旣是念，故不覺念，不知冥通證入，異於
<lb ed="X" n="0594b20"/><lb ed="R094" n="0042a17"/>隨相信心，認佛平等之譚，不能斷惑求證，故經印
<lb ed="X" n="0594b21"/><lb ed="R094" n="0042a18"/>言終不成就。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0594b22"/><lb ed="R094" n="0042a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0594b2201">或有衆生未得謂得、未證謂證，見勝進者心生嫉妬，
<lb ed="X" n="0594b23"/><lb ed="R094" n="0042a20"/>由彼衆生未斷我愛，是故不能入淸淨覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0594b24"/><lb ed="R094" n="0042b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0594b2401"><note place="inline">補註曰：或有衆生五句，是聘<anchor xml:id="nkr_note_add_0594b2401" n="0594b2401"/><anchor xml:id="beg0594b2401" n="0594b2401"/>己<anchor xml:id="end0594b2401"/>齊聖。前則抑高就下，
<lb ed="X" n="0594b25"/><lb ed="R094" n="0042b02"/>此則聘下齊高。首三句，是認其聖智。見勝者二句，騐
<lb ed="X" n="0594b26"/><lb ed="R094" n="0042b03"/>出凡情。由彼衆生，爲指前兩類之人，未斷我愛。前云
<lb ed="X" n="0594b27"/><lb ed="R094" n="0042b04"/>終不成就者，以佛無我愛，凡有我愛故。次云見勝進
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0594c" n="0594c"/>
<lb ed="X" n="0594c01"/><lb ed="R094" n="0042b05"/>嫉妬，亦由我愛。由我愛故，是故不入淸淨覺也。</note></p>
<lb ed="X" n="0594c02"/><lb ed="R094" n="0042b06"/><p xml:id="pX10p0594c0201">如山曰：得謂理也，乃至聖所俱功德。證謂智也，則
<lb ed="X" n="0594c03"/><lb ed="R094" n="0042b07"/>聖人冥證之智身。今謂得謂證者，增上慢人若自
<lb ed="X" n="0594c04"/><lb ed="R094" n="0042b08"/>知不證而言證者，則根本戒中大妄語戒，非此文
<lb ed="X" n="0594c05"/><lb ed="R094" n="0042b09"/>意也。然諸聖人形類不定，得與不得內證在心。何
<lb ed="X" n="0594c06"/><lb ed="R094" n="0042b10"/>以辨他未得未證？故觀心行以驗眞虗。夫聖人用
<lb ed="X" n="0594c07"/><lb ed="R094" n="0042b11"/>心他<anchor xml:id="nkr_note_add_0594c0701" n="0594c0701"/><anchor xml:id="beg0594c0701" n="0594c0701"/>己<anchor xml:id="end0594c0701"/>無二，見他勝進或法敎流行，念念喜歡必
<lb ed="X" n="0594c08"/><lb ed="R094" n="0042b12"/>能隨順，自驗內心如此，或卽證悟不虗。若自覺<anchor xml:id="nkr_note_add_0594c0801" n="0594c0801"/><anchor xml:id="beg0594c0801" n="0594c0801"/>己<anchor xml:id="end0594c0801"/>
<lb ed="X" n="0594c09"/><lb ed="R094" n="0042b13"/>衰他盛則嫉，<anchor xml:id="nkr_note_add_0594c0901" n="0594c0901"/><anchor xml:id="beg0594c0901" n="0594c0901"/>己<anchor xml:id="end0594c0901"/>盛他衰則喜，縱令深解妙境，但是
<lb ed="X" n="0594c10"/><lb ed="R094" n="0042b14"/>心之所緣，勿錯認之謂得謂證。由彼衆生下，結成
<lb ed="X" n="0594c11"/><lb ed="R094" n="0042b15"/>障覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0594c12"/><lb ed="R094" n="0042b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0594c1201">善男子，末世衆生希望成道，無令求悟，唯益多聞，增
<lb ed="X" n="0594c13"/><lb ed="R094" n="0042b17"/>長我見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0594c14"/><lb ed="R094" n="0042b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0594c1401"><note place="inline">補註曰：此言趣果迷因也。增長我見，卽華嚴所云：不
<lb ed="X" n="0594c15"/><lb ed="R094" n="0042b19"/>能了自心，增長一切惡等。</note></p>
<lb ed="X" n="0594c16"/><lb ed="R094" n="0042b20"/><p xml:id="pX10p0594c1601">如山曰：希望成道趣果也，惟益多聞迷固也。卽知
<lb ed="X" n="0594c17"/><lb ed="R094" n="0043a01"/>先須悟道，然後多聞增慧。末世之人多迷此意，唯
<lb ed="X" n="0594c18"/><lb ed="R094" n="0043a02"/>宗名數，不務了心。心旣不通，解義唯多，我見唯長，
<lb ed="X" n="0594c19"/><lb ed="R094" n="0043a03"/>故下云增長我見。夫多聞無智慧，是不知實相，譬
<lb ed="X" n="0594c20"/><lb ed="R094" n="0043a04"/>如大闇中有燈而無目等。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0594c21"/><lb ed="R094" n="0043a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0594c2101">但當精勤降伏煩惱，起大勇猛，未得令得、未斷令斷，
<lb ed="X" n="0594c22"/><lb ed="R094" n="0043a06"/>貪、瞋、愛、慢、<anchor xml:id="nkr_note_add_0594c2201" n="0594c2201"/><anchor xml:id="beg0594c2201" n="0594c2201"/>諂<anchor xml:id="end0594c2201"/>曲、嫉妬，對境不生，彼我恩愛一切寂滅。
<lb ed="X" n="0594c23"/><lb ed="R094" n="0043a07"/>佛說是人漸以成就。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0594c24"/><lb ed="R094" n="0043a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0594c2401"><note place="inline">補註曰：此合下文，乃四斷惑成因也。但當精勤，誡勸
<lb ed="X" n="0594c25"/><lb ed="R094" n="0043a09"/>之辭也。降伏煩惱，別標所斷也。起大勇猛，通勸修斷
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0595a" n="0595a"/>
<lb ed="X" n="0595a01"/><lb ed="R094" n="0043a10"/>也。貪瞋愛慢，根本煩惱中三也。愛無別性，貪類所攝。
<lb ed="X" n="0595a02"/><lb ed="R094" n="0043a11"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0595a0201" n="0595a0201"/><anchor xml:id="beg0595a0201" n="0595a0201"/>諂<anchor xml:id="end0595a0201"/>曲嫉妬，少隨煩惱也。末句結成因。</note></p>
<lb ed="X" n="0595a03"/><lb ed="R094" n="0043a12"/><p xml:id="pX10p0595a0301">宗密曰：未得令得，修也，謂眞境中一切功德妙用。
<lb ed="X" n="0595a04"/><lb ed="R094" n="0043a13"/>未斷令斷，斷也，謂顚倒境中一切障礙之法。重擧
<lb ed="X" n="0595a05"/><lb ed="R094" n="0043a14"/>彼我恩愛者，生死根本，最難拔故。念盡則自他俱
<lb ed="X" n="0595a06"/><lb ed="R094" n="0043a15"/>寂，勤斷煩惱，我見習氣漸盡，無上佛果自然漸成。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595a07"/><lb ed="R094" n="0043a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0595a0701">求善知識不墮邪見，若於所求別生憎愛，則不能入
<lb ed="X" n="0595a08"/><lb ed="R094" n="0043a17"/>淸淨覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595a09"/><lb ed="R094" n="0043a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0595a0901"><note place="inline">補註曰：上文順釋，此文反釋。偈有云：此人求善友，終
<lb ed="X" n="0595a10"/><lb ed="R094" n="0043a19"/>不墮邪見，所求別生心，究竟非成就。</note></p>
<lb ed="X" n="0595a11"/><lb ed="R094" n="0043a20"/><p xml:id="pX10p0595a1101">如山曰：商人入海須假導師，學者修行必資善友。
<lb ed="X" n="0595a12"/><lb ed="R094" n="0043b01"/>若於所求下，反明不生憎愛則入覺也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595a13"/><lb ed="R094" n="0043b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普覺章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0595a1301">於是<name role="" type="person">普覺菩薩</name>在大衆中，卽從座起而白佛言：大悲
<lb ed="X" n="0595a14"/><lb ed="R094" n="0043b03"/>世尊！末世衆生去佛漸遠，聖賢隱伏邪法增熾，使諸
<lb ed="X" n="0595a15"/><lb ed="R094" n="0043b04"/>衆生求何等人、依何等法、行何等行、除去何病、云何
<lb ed="X" n="0595a16"/><lb ed="R094" n="0043b05"/>發心，令彼群盲不墮邪見？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595a17"/><lb ed="R094" n="0043b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0595a1701"><note place="inline">補註曰：<name role="" type="person">普覺菩薩</name>，謂從前諸過<anchor xml:id="nkr_note_add_0595a1701" n="0595a1701"/><anchor xml:id="beg0595a1701" n="0595a1701"/>已<anchor xml:id="end0595a1701"/>離，四相又除。然於
<lb ed="X" n="0595a18"/><lb ed="R094" n="0043b07"/>用意行心，仍餘作止任滅之病，覺猶未普。至此决擇
<lb ed="X" n="0595a19"/><lb ed="R094" n="0043b08"/>四病，覺性無瑕，普覺諸病，故當此矣。</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595a20"/><lb ed="R094" n="0043b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0595a2001">爾時，世尊吿<name role="" type="person">普覺菩薩</name>言：善男子！末世衆生將發大
<lb ed="X" n="0595a21"/><lb ed="R094" n="0043b10"/>心求善知識，欲修行者當求一切正知見人，心不住
<lb ed="X" n="0595a22"/><lb ed="R094" n="0043b11"/>相，不著聲聞、緣覺境界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595a23"/><lb ed="R094" n="0043b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0595a2301"><note place="inline">補註曰：此下俱指示明師令事，文凡三。此合下，令識
<lb ed="X" n="0595a24"/><lb ed="R094" n="0043b13"/>也。此言順行，下言逆行。</note></p>
<lb ed="X" n="0595a25"/><lb ed="R094" n="0043b14"/><p xml:id="pX10p0595a2501">如山曰：善知識者，謂善能識眞妄，知病識樂故。初
<lb ed="X" n="0595a26"/><lb ed="R094" n="0043b15"/>心便令求者，正知見人，謂善達覺性，不因修生。決
<lb ed="X" n="0595a27"/><lb ed="R094" n="0043b16"/>擇無疑者，心不住相者，離凡夫煩惱境界。不著聲
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0595b" n="0595b"/>
<lb ed="X" n="0595b01"/><lb ed="R094" n="0043b17"/>聞緣覺者，離二乘滯寂境界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595b02"/><lb ed="R094" n="0043b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0595b0201">雖現塵勞心恒淸淨，示有諸過讚歎梵行，不令衆生
<lb ed="X" n="0595b03"/><lb ed="R094" n="0043b19"/>入不律儀，求如是人卽得成就阿耨多羅三藐三菩
<lb ed="X" n="0595b04"/><lb ed="R094" n="0043b20"/>提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595b05"/><lb ed="R094" n="0044a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0595b0501"><note place="inline">補註曰：心恒淸淨，如淨名所云：雖有妻子，常修梵行
<lb ed="X" n="0595b06"/><lb ed="R094" n="0044a02"/>等。華嚴云：菩薩在家，與妻子俱，未曾捨離菩提之心。</note></p>
<lb ed="X" n="0595b07"/><lb ed="R094" n="0044a03"/><p xml:id="pX10p0595b0701"><note place="inline">斐休曰：或爲利益，或有別緣，所作非儀，暫乖眞故。
<lb ed="X" n="0595b08"/><lb ed="R094" n="0044a04"/>故示諸有過者，秪得貶<anchor xml:id="nkr_note_add_0595b0801" n="0595b0801"/><anchor xml:id="beg0595b0801" n="0595b0801"/>己<anchor xml:id="end0595b0801"/>承非，不得非說理以誤凡
<lb ed="X" n="0595b09"/><lb ed="R094" n="0044a05"/>下。</note></p>
<lb ed="X" n="0595b10"/><lb ed="R094" n="0044a06"/><p xml:id="pX10p0595b1001">宗密曰：塵勞，卽貪等也。心恒淸淨，謂現染之中而
<lb ed="X" n="0595b11"/><lb ed="R094" n="0044a07"/>不染也。示諸有過，謂欲度衆生，先以同事相攝。但
<lb ed="X" n="0595b12"/><lb ed="R094" n="0044a08"/>爲同事相攝故，雖現諸過，常<anchor xml:id="nkr_note_orig_0595001" n="0595001"/>雖讚歎眞實梵行。故
<lb ed="X" n="0595b13"/><lb ed="R094" n="0044a09"/>論云：壞見之人雖不壞行，不堪與衆生爲其道眼。
<lb ed="X" n="0595b14"/><lb ed="R094" n="0044a10"/>雖壞行而不破見者，是則人天眞勝福田。求如是
<lb ed="X" n="0595b15"/><lb ed="R094" n="0044a11"/>人下，結成大益。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595b16"/><lb ed="R094" n="0044a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0595b1601">末世衆生見如是人，應當供養，不惜身命。彼善知識
<lb ed="X" n="0595b17"/><lb ed="R094" n="0044a13"/>四威儀中常現淸淨，乃至示現種種過患，心無憍慢，
<lb ed="X" n="0595b18"/><lb ed="R094" n="0044a14"/>況復<anchor xml:id="nkr_note_add_0595b1801" n="0595b1801"/><anchor xml:id="beg0595b1801" n="0595b1801"/>摶<anchor xml:id="end0595b1801"/>財、妻子、眷屬！</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595b19"/><lb ed="R094" n="0044a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0595b1901"><note place="inline">補註曰：此卽令事師末世下，擧身命之難。況復下，例
<lb ed="X" n="0595b20"/><lb ed="R094" n="0044a16"/>身外之易。</note></p><p xml:id="pX10p0595b2005" cb:place="inline"><note place="inline">智論云：於諸師尊，如世尊想。若有能開
<lb ed="X" n="0595b21"/><lb ed="R094" n="0044a17"/>釋深義，於我有益，則盡心敬之，不驗餘惡。如弊囊盛
<lb ed="X" n="0595b22"/><lb ed="R094" n="0044a18"/>寶，不得以囊惡故，不取其寶。又如夜行險道，弊人執
<lb ed="X" n="0595b23"/><lb ed="R094" n="0044a19"/>炬，不得以人惡故，不取其照。菩薩亦復如是。</note></p>
<lb ed="X" n="0595b24"/><lb ed="R094" n="0044a20"/><p xml:id="pX10p0595b2401">如山曰：不惜身命，如雪山捨身、香城破骨之類。彼
<lb ed="X" n="0595b25"/><lb ed="R094" n="0044a21"/>善知識三句，惜前順行。乃至示現二句，指前逆行。
<lb ed="X" n="0595b26"/><lb ed="R094" n="0044b01"/>心無憍慢，明不疑也。夫菩薩化現權道難測，但依
<lb ed="X" n="0595b27"/><lb ed="R094" n="0044b02"/>法門莫疑其迹，不以順行卽效虔誠，或覩逆行便
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0595c" n="0595c"/>
<lb ed="X" n="0595c01"/><lb ed="R094" n="0044b03"/>生憍慢。況復二句，例身外之易。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595c02"/><lb ed="R094" n="0044b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0595c0201">若善男子於彼善友不起惡念，卽能究竟成就正覺，
<lb ed="X" n="0595c03"/><lb ed="R094" n="0044b05"/>心華發明照十方刹。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595c04"/><lb ed="R094" n="0044b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0595c0401"><note place="inline">補註曰：此節言顯益。</note></p>
<lb ed="X" n="0595c05"/><lb ed="R094" n="0044b07"/><p xml:id="pX10p0595c0501">如山曰：憍慢若起，惡念便生，障覆自心，法何得<anchor xml:id="nkr_note_orig_0595002" n="0595002"/>人？
<lb ed="X" n="0595c06"/><lb ed="R094" n="0044b08"/>旣無惡念之覆，卽得正覺成就。覺心旣明，卽慧光
<lb ed="X" n="0595c07"/><lb ed="R094" n="0044b09"/>開發，能向無染，故曰心華。稱體無邊，照十方刹。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595c08"/><lb ed="R094" n="0044b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0595c0801">善男子！彼善知識所證妙法，應離四病。云何四病？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595c09"/><lb ed="R094" n="0044b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0595c0901"><note place="inline">補註曰：此合下四節，是分別四病令除者。此乃總標
<lb ed="X" n="0595c10"/><lb ed="R094" n="0044b12"/>徵起，下文別釋行相。</note></p>
<lb ed="X" n="0595c11"/><lb ed="R094" n="0044b13"/><p xml:id="pX10p0595c1101">如山曰：心病無邊，要唯此四，隨有其一，卽不堪爲
<lb ed="X" n="0595c12"/><lb ed="R094" n="0044b14"/>師。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595c13"/><lb ed="R094" n="0044b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0595c1301">一者、作病。若復有人作如是言：我於本心作種種行，
<lb ed="X" n="0595c14"/><lb ed="R094" n="0044b16"/>欲求圓覺。彼圓覺性非作得故，說名爲病。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595c15"/><lb ed="R094" n="0044b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0595c1501"><note place="inline">宗密曰：此言生心造作病。若了覺性本圓，不用興心
<lb ed="X" n="0595c16"/><lb ed="R094" n="0044b18"/>求益。不興心處，卽合覺心。合覺心時，自無諸妄。無諸
<lb ed="X" n="0595c17"/><lb ed="R094" n="0044b19"/>妄<anchor xml:id="nkr_note_add_0595c1701" n="0595c1701"/><anchor xml:id="beg0595c1701" n="0595c1701"/>已<anchor xml:id="end0595c1701"/>，則所作相應，積土聚沙，皆成佛道。</note></p>
<lb ed="X" n="0595c18"/><lb ed="R094" n="0044b20"/><p xml:id="pX10p0595c1801">如山曰：辨相也。思惟揣度，計校籌量，興心運爲，擬
<lb ed="X" n="0595c19"/><lb ed="R094" n="0045a01"/>作行相，造塔造寺，供佛供僧，持呪持經，僧講俗云。
<lb ed="X" n="0595c20"/><lb ed="R094" n="0045a02"/>端然宴坐，種種施爲，止息深山，遊歷世界，勤憂衣
<lb ed="X" n="0595c21"/><lb ed="R094" n="0045a03"/>食，謂是道緣，故受飢寒，將爲功德。觀空觀有，愛身
<lb ed="X" n="0595c22"/><lb ed="R094" n="0045a04"/>厭身，於多行門，隨執其一，託此一行，欲契覺心。圓
<lb ed="X" n="0595c23"/><lb ed="R094" n="0045a05"/>覺性非造作，造作如何契之？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595c24"/><lb ed="R094" n="0045a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0595c2401">二者、任病。若復有人作如是言：我等今者不斷生死、
<lb ed="X" n="0595c25"/><lb ed="R094" n="0045a07"/>不求涅槃，涅槃、生死無起滅念，任彼一切隨諸法性
<lb ed="X" n="0595c26"/><lb ed="R094" n="0045a08"/>欲求圓覺。彼圓覺性非任有故，說名爲病。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0596a" n="0596a"/>
<lb ed="X" n="0596a01"/><lb ed="R094" n="0045a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0596a0101"><note place="inline">宗密曰：此言任意浮沉病。</note></p><p xml:id="pX10p0596a0111" cb:place="inline"><note place="inline">補註曰：任病，如好閉任
<lb ed="X" n="0596a02"/><lb ed="R094" n="0045a10"/>閑，逢飢卽餐，遇衣卽著，好事惡事，一切不知，任運而
<lb ed="X" n="0596a03"/><lb ed="R094" n="0045a11"/>行，信緣而活，睡來卽臥，興來卽行，東西南北，何定去
<lb ed="X" n="0596a04"/><lb ed="R094" n="0045a12"/>住。此病因前云圓覺淸淨，本無修習，依於未覺，幻力
<lb ed="X" n="0596a05"/><lb ed="R094" n="0045a13"/>修習，失彼文意，故成任病。</note></p>
<lb ed="X" n="0596a06"/><lb ed="R094" n="0045a14"/><p xml:id="pX10p0596a0601">如山曰：若復有人意云：生死是空，更何所□？<anchor xml:id="nkr_note_orig_0596001" n="0596001"/>涅槃
<lb ed="X" n="0596a07"/><lb ed="R094" n="0045a15"/>本寂，何假修求？不厭不欣，無起滅念，任彼一切，隨
<lb ed="X" n="0596a08"/><lb ed="R094" n="0045a16"/>諸法性，如火熱水濕之類，各各差別，妄從他妄，眞
<lb ed="X" n="0596a09"/><lb ed="R094" n="0045a17"/>任他眞，各稱其心，何必改作？自謂<anchor xml:id="nkr_note_add_0596a0901" n="0596a0901"/><anchor xml:id="beg0596a0901" n="0596a0901"/>已<anchor xml:id="end0596a0901"/>覺，何必作幻？
<lb ed="X" n="0596a10"/><lb ed="R094" n="0045a18"/>故成任病，此乃放縱身心，復令善惡不拘，卽名無
<lb ed="X" n="0596a11"/><lb ed="R094" n="0045a19"/>記之性。七賢豈是大道？四皓寧爲聖人？尙昧欲天，
<lb ed="X" n="0596a12"/><lb ed="R094" n="0045a20"/>焉冥覺體？故前云：若不修行，常居幻化，云何解脫？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0596a13"/><lb ed="R094" n="0045b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0596a1301">三者、止病。若復有人作如是言：我今自心永息諸念，
<lb ed="X" n="0596a14"/><lb ed="R094" n="0045b02"/>得一切性寂然平等。以此欲求圓覺，彼圓覺性非止
<lb ed="X" n="0596a15"/><lb ed="R094" n="0045b03"/>合故，說名爲病。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0596a16"/><lb ed="R094" n="0045b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0596a1601"><note place="inline">補註曰：此言止息妄情之病。</note></p><p xml:id="pX10p0596a1612" cb:place="inline"><note place="inline">宗密曰：此病從前靜
<lb ed="X" n="0596a17"/><lb ed="R094" n="0045b05"/>觀中來，迷彼取靜爲行及證諸念之言，因成此病。</note></p>
<lb ed="X" n="0596a18"/><lb ed="R094" n="0045b06"/><p xml:id="pX10p0596a1801">如山曰：生心恐非隨情慮失，一向止息妄心，自謂
<lb ed="X" n="0596a19"/><lb ed="R094" n="0045b07"/>妄盡，自然平等。以此欲求圓覺，見念旣乖，性本靈
<lb ed="X" n="0596a20"/><lb ed="R094" n="0045b08"/>明，迷照亦失。念無而有，旣止息令無；照有而隱，何
<lb ed="X" n="0596a21"/><lb ed="R094" n="0045b09"/>不觀察令顯？又眞本無念，念旣乖眞；性本無止，止
<lb ed="X" n="0596a22"/><lb ed="R094" n="0045b10"/>亦違性。故言非止合故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0596a23"/><lb ed="R094" n="0045b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0596a2301">四者、滅病。若復有人作如是言：我今永斷一切煩惱，
<lb ed="X" n="0596a24"/><lb ed="R094" n="0045b12"/>身心畢竟空無所有，何況根塵虗妄境界一切永寂！
<lb ed="X" n="0596a25"/><lb ed="R094" n="0045b13"/>欲求圓覺，彼圓覺性非寂相故，說名爲病。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0596a26"/><lb ed="R094" n="0045b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0596a2601"><note place="inline">補註曰：此言滅除心境之病。前但止息心念令寂，此
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0596b" n="0596b"/>
<lb ed="X" n="0596b01"/><lb ed="R094" n="0045b15"/>則計於身心根塵本來空寂。又前不妨見有根塵，<anchor xml:id="nkr_note_add_0596b0101" n="0596b0101"/><anchor xml:id="beg0596b0101" n="0596b0101"/>但<anchor xml:id="end0596b0101"/>
<lb ed="X" n="0596b02"/><lb ed="R094" n="0045b16"/>不隨念愛染，故云止息。此則於根塵亦無堅持空寂
<lb ed="X" n="0596b03"/><lb ed="R094" n="0045b17"/>之相，由見空無，故云除滅。此病從寂觀中來，彼諸
<lb ed="X" n="0596b04"/><lb ed="R094" n="0045b18"/>輪中皆云寂滅，及斷煩惱，迷彼成此。</note></p>
<lb ed="X" n="0596b05"/><lb ed="R094" n="0045b19"/><p xml:id="pX10p0596b0501">如山曰：煩惱之本，卽是身心。若執身心，煩惱何斷？
<lb ed="X" n="0596b06"/><lb ed="R094" n="0045b20"/>故標斷煩惱，釋以身空。又斷盡煩惱，空却身心。身
<lb ed="X" n="0596b07"/><lb ed="R094" n="0046a01"/>心尙空，根塵何有？身等本空，故名永寂。諸相旣泯，
<lb ed="X" n="0596b08"/><lb ed="R094" n="0046a02"/>寂相現前。擬將此心，求證圓覺。夫覺體靈明，不唯
<lb ed="X" n="0596b09"/><lb ed="R094" n="0046a03"/>寂滅。今滅惑住寂，豈得相應？況圓覺者，非動非靜，
<lb ed="X" n="0596b10"/><lb ed="R094" n="0046a04"/>雙融動靜。恒沙妙用，無礙難思。住寂之心，何能契
<lb ed="X" n="0596b11"/><lb ed="R094" n="0046a05"/>合？言卽似近，理卽全踈。與理相違，故言非也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0596b12"/><lb ed="R094" n="0046a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0596b1201">離四病者，則知淸淨。作是觀者，名爲正觀；若他觀者，
<lb ed="X" n="0596b13"/><lb ed="R094" n="0046a07"/>名爲邪觀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0596b14"/><lb ed="R094" n="0046a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0596b1401"><note place="inline">宗密曰：此卽結明眞僞。</note></p><p xml:id="pX10p0596b1410" cb:place="inline"><note place="inline">補註曰：作是觀者，離四也。
<lb ed="X" n="0596b15"/><lb ed="R094" n="0046a09"/>他觀者，取四也。</note></p>
<lb ed="X" n="0596b16"/><lb ed="R094" n="0046a10"/><p xml:id="pX10p0596b1601">如山曰：將前四行，自驗其心，隨落一門，則知是病。
<lb ed="X" n="0596b17"/><lb ed="R094" n="0046a11"/>故言離者，則知淸淨，病除法在，是正觀也。又更生
<lb ed="X" n="0596b18"/><lb ed="R094" n="0046a12"/>情，便信胷襟，別爲見解者，邪觀也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0596b19"/><lb ed="R094" n="0046a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0596b1901">善男子！末世衆生欲修行者，應當盡命供養善友、事
<lb ed="X" n="0596b20"/><lb ed="R094" n="0046a14"/>善知識。彼善知識欲求親近，應斷憍慢；若復遠離，應
<lb ed="X" n="0596b21"/><lb ed="R094" n="0046a15"/>斷瞋恨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0596b22"/><lb ed="R094" n="0046a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0596b2201"><note place="inline">補註曰：此合下是辨事師之心，此當答第三行何等
<lb ed="X" n="0596b23"/><lb ed="R094" n="0046a17"/>行之問。故標云欲修行者，結云如是脩行。然且唯說
<lb ed="X" n="0596b24"/><lb ed="R094" n="0046a18"/>事師，更無別行，故但作此科判，以當修行。</note></p>
<lb ed="X" n="0596b25"/><lb ed="R094" n="0046a19"/><p xml:id="pX10p0596b2501">如山曰：夫善友度人，種種方便，師徒心契，法意方
<lb ed="X" n="0596b26"/><lb ed="R094" n="0046a20"/>傳，是以俯就物機，相親相近。愚者無識，憍慢便生，
<lb ed="X" n="0596b27"/><lb ed="R094" n="0046b01"/>慢旣翳心，卽不入道，故云應斷。或欲除慢，或遇異
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0596c" n="0596c"/>
<lb ed="X" n="0596c01"/><lb ed="R094" n="0046b02"/>緣，相去相離，便生瞋恨，云踈我親彼，說愛說憎。旣
<lb ed="X" n="0596c02"/><lb ed="R094" n="0046b03"/>一念瞋，百萬障起，非論失道，亦墮三途，故此令斷。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0596c03"/><lb ed="R094" n="0046b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0596c0301">現逆順境猶如虗空，了知身心畢竟平等，與諸衆生
<lb ed="X" n="0596c04"/><lb ed="R094" n="0046b05"/>同體無異，如是修行方入圓覺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0596c05"/><lb ed="R094" n="0046b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0596c0501"><note place="inline">補註曰：此節言若不了善友及諸衆生與己同體者，
<lb ed="X" n="0596c06"/><lb ed="R094" n="0046b07"/>則雖知菩提可進，而不能屈節事師；雖知薩埵可悲，
<lb ed="X" n="0596c07"/><lb ed="R094" n="0046b08"/>而不能忘軀弘道。故此示也。</note></p>
<lb ed="X" n="0596c08"/><lb ed="R094" n="0046b09"/><p xml:id="pX10p0596c0801">宗密曰：遠離名逆，親近名順。又違情曰逆，隨情曰
<lb ed="X" n="0596c09"/><lb ed="R094" n="0046b10"/>順。故勝鬘云：應攝受者而攝受之，應折伏者而折
<lb ed="X" n="0596c10"/><lb ed="R094" n="0046b11"/>伏之，則佛法久住，猶如虗空，心無改易也。了知身
<lb ed="X" n="0596c11"/><lb ed="R094" n="0046b12"/>心下，結示同體。悲智如是下，結因成果。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0596c12"/><lb ed="R094" n="0046b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0596c1201">善男子！末世衆生不得成道，由有無始自他憎愛一
<lb ed="X" n="0596c13"/><lb ed="R094" n="0046b14"/>切種子，故未解脫。若復有人觀彼怨家如<anchor xml:id="nkr_note_add_0596c1301" n="0596c1301"/><anchor xml:id="beg0596c1301" n="0596c1301"/>己<anchor xml:id="end0596c1301"/>父母，心
<lb ed="X" n="0596c14"/><lb ed="R094" n="0046b15"/>無有二，卽除諸病。於諸法中，自他憎愛亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0596c15"/><lb ed="R094" n="0046b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0596c1501"><note place="inline">補註曰：此節明除病之行，是答第四除去何病之問。
<lb ed="X" n="0596c16"/><lb ed="R094" n="0046b17"/>文凡三：善男子下，明所治也。若復有人下，言一等心
<lb ed="X" n="0596c17"/><lb ed="R094" n="0046b18"/>觀人也。於諸法中，言二等心觀法也。</note></p>
<lb ed="X" n="0596c18"/><lb ed="R094" n="0046b19"/><p xml:id="pX10p0596c1801">如山曰：自他憎愛前<anchor xml:id="nkr_note_add_0596c1801" n="0596c1801"/><anchor xml:id="beg0596c1801" n="0596c1801"/>已<anchor xml:id="end0596c1801"/>頻明，今復說者，是種子故、
<lb ed="X" n="0596c19"/><lb ed="R094" n="0046b20"/>是入道微細病故，由此種子難契圓明，故隨所聞
<lb ed="X" n="0596c20"/><lb ed="R094" n="0047a01"/>法門卽生心作意捨此取彼，憎妄愛眞難忘能所，
<lb ed="X" n="0596c21"/><lb ed="R094" n="0047a02"/>故後云卽除諸病。若復有人下，是以冤家父母無
<lb ed="X" n="0596c22"/><lb ed="R094" n="0047a03"/>二，例此觀法應云涅槃生死不殊，不殊則無自他
<lb ed="X" n="0596c23"/><lb ed="R094" n="0047a04"/>憎愛，故知諸病祗由愛眞憎妄、見自見他，故不能
<lb ed="X" n="0596c24"/><lb ed="R094" n="0047a05"/>久事師宗，但自生情起行。今旣斷斯種子，則諸病
<lb ed="X" n="0596c25"/><lb ed="R094" n="0047a06"/>自除，所以觀人中云卽除諸病，此云亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0596c26"/><lb ed="R094" n="0047a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0596c2601">善男子，末世衆生欲求圓覺，應當發心作如是言：盡
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0597a" n="0597a"/>
<lb ed="X" n="0597a01"/><lb ed="R094" n="0047a08"/>於虗空一切衆生，我皆令入究竟圓覺，於圓覺中無
<lb ed="X" n="0597a02"/><lb ed="R094" n="0047a09"/>取覺者，除彼我人一切諸相。如是發心不墮邪見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0597a03"/><lb ed="R094" n="0047a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0597a0301"><note place="inline">補註曰：此節顯發人深廣，正答第五問也。文凡三：一
<lb ed="X" n="0597a04"/><lb ed="R094" n="0047a11"/>總標發心盡於虛空，下別以相如是二句通結離耶。</note></p>
<lb ed="X" n="0597a05"/><lb ed="R094" n="0047a12"/><p xml:id="pX10p0597a0501">如山曰：諸佛因地皆發此心，依此願修方成正覺。
<lb ed="X" n="0597a06"/><lb ed="R094" n="0047a13"/>若無心願，<g ref="#CB15081">䇿</g>引所修行亦不成。盡於虗空一切衆
<lb ed="X" n="0597a07"/><lb ed="R094" n="0047a14"/>生，廣大心也；我皆令入究竟圓覺，第一心也；於圓
<lb ed="X" n="0597a08"/><lb ed="R094" n="0047a15"/>覺中無取覺者，常心也；除彼我人一切諸相，不顚
<lb ed="X" n="0597a09"/><lb ed="R094" n="0047a16"/>倒心也。如是發心便離邪見，故偈語有云：度一切
<lb ed="X" n="0597a10"/><lb ed="R094" n="0047a17"/>衆生，究竟入圓覺，無彼我人相，當依正智慧，便得
<lb ed="X" n="0597a11"/><lb ed="R094" n="0047a18"/>超邪見，證覺般涅槃。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0597a12"/><lb ed="R094" n="0047b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">圓覺章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0597a1201">於是圓覺菩薩在大衆中卽從座起，頂禮佛足而白
<lb ed="X" n="0597a13"/><lb ed="R094" n="0047b02"/>佛言：大悲世尊！我等今者<anchor xml:id="nkr_note_add_0597a1301" n="0597a1301"/><anchor xml:id="beg0597a1301" n="0597a1301"/>已<anchor xml:id="end0597a1301"/>得開悟，若佛滅後末世
<lb ed="X" n="0597a14"/><lb ed="R094" n="0047b03"/>衆生未得悟者，云何安居修此圓覺淸淨境界？此圓
<lb ed="X" n="0597a15"/><lb ed="R094" n="0047b04"/>覺中三種淨觀以何爲首？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0597a16"/><lb ed="R094" n="0047b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0597a1601"><note place="inline">補註曰：此節宗中，諸菩薩等與佛問答，發揚本意，欲
<lb ed="X" n="0597a17"/><lb ed="R094" n="0047b06"/>顯圓覺。但緣節節過思未盡，義意未圓，<g ref="#CB15756">𠬧</g>機未普，故
<lb ed="X" n="0597a18"/><lb ed="R094" n="0047b07"/>表法菩薩未標圓覺之名，今始顯之。</note></p>
<lb ed="X" n="0597a19"/><lb ed="R094" n="0047b08"/><p xml:id="pX10p0597a1901">如山曰：得名圓覺，今有三意：一、前雖病盡理圓，仍
<lb ed="X" n="0597a20"/><lb ed="R094" n="0047b09"/>恐下根難入，此又曲開方便三期道場，卽上、中、下
<lb ed="X" n="0597a21"/><lb ed="R094" n="0047b10"/>機普歸圓覺；二、由前節級行解<anchor xml:id="nkr_note_add_0597a2101" n="0597a2101"/><anchor xml:id="beg0597a2101" n="0597a2101"/>已<anchor xml:id="end0597a2101"/>圓，至此名爲證
<lb ed="X" n="0597a22"/><lb ed="R094" n="0047b11"/>極，證極之境更無別體，唯是圓覺；三、最初標指圓
<lb ed="X" n="0597a23"/><lb ed="R094" n="0047b12"/>覺爲陀羅尼門者，從本起末，今顯義<anchor xml:id="nkr_note_add_0597a2301" n="0597a2301"/><anchor xml:id="beg0597a2301" n="0597a2301"/>已<anchor xml:id="end0597a2301"/>周，還至圓
<lb ed="X" n="0597a24"/><lb ed="R094" n="0047b13"/>覺者，攝末歸本，表此三意，故當此門。若佛滅後三
<lb ed="X" n="0597a25"/><lb ed="R094" n="0047b14"/>句，擧所爲也。云何安居三句，問道場也。此圓覺中
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0597b" n="0597b"/>
<lb ed="X" n="0597b01"/><lb ed="R094" n="0047b15"/>三句，問加行也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0597b02"/><lb ed="R094" n="0047b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0597b0201">爾時，世尊吿圓覺菩薩言：善男子！一切衆生若佛現
<lb ed="X" n="0597b03"/><lb ed="R094" n="0047b17"/>在當正思惟，若佛滅後施設形像，心存目想生正憶
<lb ed="X" n="0597b04"/><lb ed="R094" n="0047b18"/>念，還同如來常住之日。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0597b05"/><lb ed="R094" n="0047b19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0597b0501"><note place="inline">補註曰：若佛現在下，稱理說者，謂觀行無間，是佛現
<lb ed="X" n="0597b06"/><lb ed="R094" n="0048a01"/>在。間斷之時，是佛滅後。斷後復作觀行思惟，是設像
<lb ed="X" n="0597b07"/><lb ed="R094" n="0048a02"/>存想。</note></p>
<lb ed="X" n="0597b08"/><lb ed="R094" n="0048a03"/><p xml:id="pX10p0597b0801">宗密曰：若佛現在，對當會菩薩也。當正思惟句，明
<lb ed="X" n="0597b09"/><lb ed="R094" n="0048a04"/>不假設像等，當知惟心無外境界。若復滅後，對末
<lb ed="X" n="0597b10"/><lb ed="R094" n="0048a05"/>世衆生也。施設下，明設像之意，謂大師去世不覩
<lb ed="X" n="0597b11"/><lb ed="R094" n="0048a06"/>眞儀，設像諦觀引心入法，相卽無相卽見如來，亦
<lb ed="X" n="0597b12"/><lb ed="R094" n="0048a07"/>可想佛眞身常在不滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0597b13"/><lb ed="R094" n="0048a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0597b1301">善男子！若諸衆生修奢摩他，先取至靜，不起思念，靜
<lb ed="X" n="0597b14"/><lb ed="R094" n="0048a09"/>極便覺。如是初靜，從於一身至一世界，覺亦如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0597b15"/><lb ed="R094" n="0048a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0597b1501"><note place="inline">補註曰：如是初靜下應云：靜卽是體是定，覺卽是慧
<lb ed="X" n="0597b16"/><lb ed="R094" n="0048a11"/>是用。初觀成，不見自身之相，名一身靜。以身靜時，當
<lb ed="X" n="0597b17"/><lb ed="R094" n="0048a12"/>體是覺，名一身覺。世界亦然。</note></p>
<lb ed="X" n="0597b18"/><lb ed="R094" n="0048a13"/><p xml:id="pX10p0597b1801">如山曰：靜極便覺，超動靜相，圓覺顯現，如前從空
<lb ed="X" n="0597b19"/><lb ed="R094" n="0048a14"/>入中也。如是初靜三句，釋上靜相，自他普徧。徧靜
<lb ed="X" n="0597b20"/><lb ed="R094" n="0048a15"/>雖無前後，約行人趣入，故從陿至寬。覺亦如是句，
<lb ed="X" n="0597b21"/><lb ed="R094" n="0048a16"/>例於靜也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0597b22"/><lb ed="R094" n="0048a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0597b2201">善男子！若寬徧滿一世界者，一世界中有一衆生起
<lb ed="X" n="0597b23"/><lb ed="R094" n="0048a18"/>一念者，皆悉能知；百千世界亦復如是，非彼所聞，一
<lb ed="X" n="0597b24"/><lb ed="R094" n="0048a19"/>切境界終不可取。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0597b25"/><lb ed="R094" n="0048a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0597b2501"><note place="inline">宗密曰：上節言修靜觀成，此節言起功用。非彼所聞
<lb ed="X" n="0597b26"/><lb ed="R094" n="0048b01"/>下，誡邪證也。</note></p>
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0597c" n="0597c"/>
<lb ed="X" n="0597c01"/><lb ed="R094" n="0048b02"/><p xml:id="pX10p0597c0101">如山曰：知衆生念者，世界旣全成覺，衆生全在覺
<lb ed="X" n="0597c02"/><lb ed="R094" n="0048b03"/>中，故所起念無不了達，如影入鏡，鏡照無遺，□發
<lb ed="X" n="0597c03"/><lb ed="R094" n="0048b04"/>則同時<anchor xml:id="nkr_note_add_0597c0301" n="0597c0301"/><anchor xml:id="beg0597c0301" n="0597c0301"/>已<anchor xml:id="end0597c0301"/>徧，故曰百千世界亦復如是。非彼所聞
<lb ed="X" n="0597c04"/><lb ed="R094" n="0048b05"/>下，謂信解行證雖階級不同，而所信乃至所證之
<lb ed="X" n="0597c05"/><lb ed="R094" n="0048b06"/>法元來不異，謂解則解其所信，修則修其所解，證
<lb ed="X" n="0597c06"/><lb ed="R094" n="0048b07"/>則證其所修。今明證得境界，若非本所信等法，卽
<lb ed="X" n="0597c07"/><lb ed="R094" n="0048b08"/>不應取。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0597c08"/><lb ed="R094" n="0048b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0597c0801">善男子！若諸衆生修三摩鉢提，先當憶想十方如來、
<lb ed="X" n="0597c09"/><lb ed="R094" n="0048b10"/>十方世界一切菩薩，依種種門漸次修行勤苦三昧，
<lb ed="X" n="0597c10"/><lb ed="R094" n="0048b11"/>廣發大願自熏成種，非彼所聞一切境界終不可取。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0597c11"/><lb ed="R094" n="0048b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0597c1101"><note place="inline">補註曰：此節言幻觀。非彼下，誡邪證靜觀，不假外緣。
<lb ed="X" n="0597c12"/><lb ed="R094" n="0048b13"/>今起幻門中，須憑聖境。前威德段中圓說，故約大悲
<lb ed="X" n="0597c13"/><lb ed="R094" n="0048b14"/>化生。今道場之內，且自克脩，故約大智求佛。</note></p>
<lb ed="X" n="0597c14"/><lb ed="R094" n="0048b15"/><p xml:id="pX10p0597c1401">如山曰：諸佛菩薩心以大悲爲本，但依佛菩薩種
<lb ed="X" n="0597c15"/><lb ed="R094" n="0048b16"/>種之門，自然具大悲也。道場之內且學悲心，限滿
<lb ed="X" n="0597c16"/><lb ed="R094" n="0048b17"/>對緣卽將化用。漸次者，前至靜歸體功則頓現，今
<lb ed="X" n="0597c17"/><lb ed="R094" n="0048b18"/>隨差別之相故應漸次。願者，希求欲樂之義。衆生
<lb ed="X" n="0597c18"/><lb ed="R094" n="0048b19"/>無始以來念念希欲五塵之境，今<anchor xml:id="nkr_note_add_0597c1801" n="0597c1801"/><anchor xml:id="beg0597c1801" n="0597c1801"/>已<anchor xml:id="end0597c1801"/>了悟故發心
<lb ed="X" n="0597c19"/><lb ed="R094" n="0049a01"/>念念希欲悲智六度等境，熏心成習故云種也。非
<lb ed="X" n="0597c20"/><lb ed="R094" n="0049a02"/>彼所聞下，義同上。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0597c21"/><lb ed="R094" n="0049a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0597c2101">善男子！若諸衆生修於禪那，先取數門，心中了知生、
<lb ed="X" n="0597c22"/><lb ed="R094" n="0049a04"/>住、滅念分劑頭數，如是周徧四威儀中，分別念數無
<lb ed="X" n="0597c23"/><lb ed="R094" n="0049a05"/>不了知，漸次增進，乃至得知百千世界一滴之雨，猶
<lb ed="X" n="0597c24"/><lb ed="R094" n="0049a06"/>如目覩所受用物，非彼所聞一切境界終不可取，是
<lb ed="X" n="0597c25"/><lb ed="R094" n="0049a07"/>名三觀初受方便。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0598a" n="0598a"/>
<lb ed="X" n="0598a01"/><lb ed="R094" n="0049a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0598a0101"><note place="inline">補註曰：此言寂觀。善男子下，言修觀成也。漸次增進
<lb ed="X" n="0598a02"/><lb ed="R094" n="0049a09"/>下，言起用功也。非彼下，誡邪證。是名二句，總結。</note></p><p xml:id="pX10p0598a0219" cb:place="inline"><note place="inline">補
<lb ed="X" n="0598a03"/><lb ed="R094" n="0049a10"/>心中了知三句，註科云，靈心絕待，絕待無念，一覺靈
<lb ed="X" n="0598a04"/><lb ed="R094" n="0049a11"/>心，豈非同邪。是知絕念之慧，方能了知生住滅念。</note></p>
<lb ed="X" n="0598a05"/><lb ed="R094" n="0049a12"/><p xml:id="pX10p0598a0501">宗密曰：此有二意：一者、先用數息觀門，治諸覺觀，
<lb ed="X" n="0598a06"/><lb ed="R094" n="0049a13"/>漸入妙境。然修出入息者，有六妙門，謂：一、數，二、隨，
<lb ed="X" n="0598a07"/><lb ed="R094" n="0049a14"/>三、止，四、觀，五、還，六、淨。或依次第，或隨便宜。二者、卽
<lb ed="X" n="0598a08"/><lb ed="R094" n="0049a15"/>下文所知生滅心念，便是數門。由前心息相依，息
<lb ed="X" n="0598a09"/><lb ed="R094" n="0049a16"/>調心淨，故了知心中生住異滅、麤細妄念、本末分
<lb ed="X" n="0598a10"/><lb ed="R094" n="0049a17"/>齊、頭緖數量。如是周徧四句，謂初則宴坐照見，後
<lb ed="X" n="0598a11"/><lb ed="R094" n="0049a18"/>則行住皆知，知卽無患。譬如妖魅，所欲著人，若知
<lb ed="X" n="0598a12"/><lb ed="R094" n="0049a19"/>其名，自然消滅。涅槃云：如人覺知是賊，賊無能爲，
<lb ed="X" n="0598a13"/><lb ed="R094" n="0049b01"/>漸次增進。下淨心是圓覺自體，世界本在其中，觀
<lb ed="X" n="0598a14"/><lb ed="R094" n="0049b02"/>行成就，全合靈源。知雨滴數，固宜本分，非唯雨滴，
<lb ed="X" n="0598a15"/><lb ed="R094" n="0049b03"/>萬物皆然。凡夫之類，迷此眞心，隨念所知，故□<anchor xml:id="nkr_note_orig_0598001" n="0598001"/>其
<lb ed="X" n="0598a16"/><lb ed="R094" n="0049b04"/>用。末二句，因前問云：三種淨觀，以何爲首？故具答
<lb ed="X" n="0598a17"/><lb ed="R094" n="0049b05"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0598a1701" n="0598a1701"/><anchor xml:id="beg0598a1701" n="0598a1701"/>已<anchor xml:id="end0598a1701"/>，結云是名等也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0598a18"/><lb ed="R094" n="0049b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0598a1801">若後末世鈍根衆生，心欲求道不得成就，由昔業障
<lb ed="X" n="0598a19"/><lb ed="R094" n="0049b07"/>當勤懺悔常起希望，先斷憎愛、嫉妬、諂曲，求勝上心
<lb ed="X" n="0598a20"/><lb ed="R094" n="0049b08"/>三種淨觀，隨學一事此觀不得，復習彼觀心不放捨
<lb ed="X" n="0598a21"/><lb ed="R094" n="0049b09"/>漸次求證。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0598a22"/><lb ed="R094" n="0049b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0598a2201"><note place="inline">補註曰：此言互修三觀，文凡三。若後末世下，明修觀
<lb ed="X" n="0598a23"/><lb ed="R094" n="0049b11"/>不成。由<anchor xml:id="nkr_note_orig_0598002" n="0598002"/>〔習〕業障下，令懺除惑業。三種淨觀下，令隨便
<lb ed="X" n="0598a24"/><lb ed="R094" n="0049b12"/>互修。</note></p>
<lb ed="X" n="0598a25"/><lb ed="R094" n="0049b13"/><p xml:id="pX10p0598a2501">如山曰：欲求道不得成就，乃下中之下力不遂心
<lb ed="X" n="0598a26"/><lb ed="R094" n="0049b14"/>也。由昔業障下，重發誓願，決心欲證，加功勵志，懺
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0598b" n="0598b"/>
<lb ed="X" n="0598b01"/><lb ed="R094" n="0049b15"/>業斷惑。論中亦云：若人脩行信心，以從先世罪業
<lb ed="X" n="0598b02"/><lb ed="R094" n="0049b16"/>衆多障礙，應當勇猛禮懺等。三種淨觀下，言有人
<lb ed="X" n="0598b03"/><lb ed="R094" n="0049b17"/>色相所礙，空靜之觀難成，先觀色幻，幻卽全空，靜
<lb ed="X" n="0598b04"/><lb ed="R094" n="0049b18"/>觀方成。復有執定實色，礙於心識，難修幻觀，先知
<lb ed="X" n="0598b05"/><lb ed="R094" n="0049b19"/>其體本無，而不妨覩相，方成假幻。復有修中難成
<lb ed="X" n="0598b06"/><lb ed="R094" n="0050a01"/>絕待，先知假全空而無假，空全假而無空，空假俱
<lb ed="X" n="0598b07"/><lb ed="R094" n="0050a02"/>無，絕於對待，方成寂滅。又有人直見心源，方知諸
<lb ed="X" n="0598b08"/><lb ed="R094" n="0050a03"/>法卽性故空，不壞相故假，或但從性現故假，無別
<lb ed="X" n="0598b09"/><lb ed="R094" n="0050a04"/>所現故空，先後綺互，如說輪說。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0598b10"/><lb ed="R094" n="0050a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">流通分</cb:mulu><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">賢善首章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0598b1001">於是賢善首菩薩在大衆中，卽從座起而白佛言：大
<lb ed="X" n="0598b11"/><lb ed="R094" n="0050a06"/>悲世尊！此大乘敎名字何等？云何奉持？衆生修習得
<lb ed="X" n="0598b12"/><lb ed="R094" n="0050a07"/>何功德？云何使我護持經人流布此敎至於何地？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0598b13"/><lb ed="R094" n="0050a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0598b1301"><note place="inline">補註曰：調柔善順曰賢。賢之與善，義意無別。賢則亞
<lb ed="X" n="0598b14"/><lb ed="R094" n="0050a09"/>聖，善則順理。首是頭首，欲使萬善齊興，俱順眞理，成
<lb ed="X" n="0598b15"/><lb ed="R094" n="0050a10"/>正因位。亞次聖果者，必藉經敎流通。經敎流通，是賢
<lb ed="X" n="0598b16"/><lb ed="R094" n="0050a11"/>善之首。故流通分中，當此菩薩。</note></p>
<lb ed="X" n="0598b17"/><lb ed="R094" n="0050a12"/><p xml:id="pX10p0598b1701">如山曰：事須持敎，以敎貫穿。文旣不遺，隨文解義。
<lb ed="X" n="0598b18"/><lb ed="R094" n="0050a13"/>解義先須識名，遺名於義不了。奉法者云何持敎？
<lb ed="X" n="0598b19"/><lb ed="R094" n="0050a14"/>持敎者得何利益？受持此經者云何護衛？流傳此
<lb ed="X" n="0598b20"/><lb ed="R094" n="0050a15"/>敎者至何究竟？此賢善發問意也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0598b21"/><lb ed="R094" n="0050a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0598b2101">爾時，世尊吿賢善首菩薩言：善男子！是經百千萬億
<lb ed="X" n="0598b22"/><lb ed="R094" n="0050a17"/>恒河沙諸佛所說，三世如來之所守護，十方菩薩之
<lb ed="X" n="0598b23"/><lb ed="R094" n="0050a18"/>所歸依，十二部經淸淨眼目。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0598b24"/><lb ed="R094" n="0050a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0598b2401"><note place="inline">補註曰：此標能說能護之人也。</note></p><p xml:id="pX10p0598b2413" cb:place="inline"><note place="inline">補恒河沙諸佛所
<lb ed="X" n="0598b25"/><lb ed="R094" n="0050b01"/>說。註華嚴云，十方諸如來，同共一法身，一心一智慧，
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0598c" n="0598c"/>
<lb ed="X" n="0598c01"/><lb ed="R094" n="0050b02"/>力無畏亦然。又不了義經，則隨有說不說。了義之敎，
<lb ed="X" n="0598c02"/><lb ed="R094" n="0050b03"/>無佛不譚。</note></p>
<lb ed="X" n="0598c03"/><lb ed="R094" n="0050b04"/><p xml:id="pX10p0598c0301">如山曰：說此經佛旣是眞身，眞身無礙塵沙同體，
<lb ed="X" n="0598c04"/><lb ed="R094" n="0050b05"/>故一說卽是多說。華嚴云：我不見有佛國土，不說
<lb ed="X" n="0598c05"/><lb ed="R094" n="0050b06"/>此經等。守護亦如華嚴經等云：我等諸佛護持此
<lb ed="X" n="0598c06"/><lb ed="R094" n="0050b07"/>法，令未來世一切菩薩未曾聞者皆悉得聞。歸依
<lb ed="X" n="0598c07"/><lb ed="R094" n="0050b08"/>謂因行之中無不從此成佛。淸淨眼目謂推窮迷
<lb ed="X" n="0598c08"/><lb ed="R094" n="0050b09"/>本照徹覺源，是以理貫群經義無不盡。於此若解
<lb ed="X" n="0598c09"/><lb ed="R094" n="0050b10"/>則諸敎煥然，若不了之何知正道？故云眼目。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0598c10"/><lb ed="R094" n="0050b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0598c1001">是經名大方廣圓覺陀羅尼，亦名修多羅了義，亦名
<lb ed="X" n="0598c11"/><lb ed="R094" n="0050b12"/>祕密王三昧，亦名如來決定境界，亦名如來藏自性
<lb ed="X" n="0598c12"/><lb ed="R094" n="0050b13"/>差別，汝當奉持。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0598c13"/><lb ed="R094" n="0050b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0598c1301"><note place="inline">此答名字之問</note>。</p><p xml:id="pX10p0598c1307" cb:place="inline"><note place="inline">補：汝當奉持。註：謂<anchor xml:id="nkr_note_add_0598c1301" n="0598c1301"/><anchor xml:id="beg0598c1301" n="0598c1301"/>已<anchor xml:id="end0598c1301"/>悟者，文性離
<lb ed="X" n="0598c14"/><lb ed="R094" n="0050b15"/>而持法。未悟者，無離文而持義。是奉持之相也。</note></p>
<lb ed="X" n="0598c15"/><lb ed="R094" n="0050b16"/><p xml:id="pX10p0598c1501">如山曰：非器不聞名秘，隨器異聞名秘。三昧之名，
<lb ed="X" n="0598c16"/><lb ed="R094" n="0050b17"/>其數無量，圓覺三昧是彼根源，故稱王也。決定，極
<lb ed="X" n="0598c17"/><lb ed="R094" n="0050b18"/>證之處。如來藏，卽圓覺在纏之名。妄不能變，名爲
<lb ed="X" n="0598c18"/><lb ed="R094" n="0050b19"/>自性；隨緣起妄，名爲差別。又空如來藏、不空如來
<lb ed="X" n="0598c19"/><lb ed="R094" n="0051a01"/>藏，卽是差別。餘義現前，末句敕令依此名義而持
<lb ed="X" n="0598c20"/><lb ed="R094" n="0051a02"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0598c21"/><lb ed="R094" n="0051a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0598c2101">善男子！是經唯顯如來境界，唯佛如來能盡宣說。若
<lb ed="X" n="0598c22"/><lb ed="R094" n="0051a04"/>諸菩薩及末世衆生依此修行，漸次增進至於佛地。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0598c23"/><lb ed="R094" n="0051a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0598c2301"><note place="inline">補註曰：善男子下，是標行所依。若諸菩薩下，是言依
<lb ed="X" n="0598c24"/><lb ed="R094" n="0051a06"/>修所至。</note></p>
<lb ed="X" n="0598c25"/><lb ed="R094" n="0051a07"/><p xml:id="pX10p0598c2501">宗密曰：經說無明等皆無所有，正是佛境。佛境若
<pb ed="X" xml:id="X10.0261.0599a" n="0599a"/>
<lb ed="X" n="0599a01"/><lb ed="R094" n="0051a08"/>不顯現，衆生豈得皆空？生若不空，豈徹覺地？故華
<lb ed="X" n="0599a02"/><lb ed="R094" n="0051a09"/>嚴信位卽佛境甚深，雖知與智殊，皆佛境界，是此
<lb ed="X" n="0599a03"/><lb ed="R094" n="0051a10"/>意也。由經唯顯佛境，故修之必至佛地。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0599a04"/><lb ed="R094" n="0051a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0599a0401">善男子！是經名爲頓敎大乘，頓機衆生從此開悟，亦
<lb ed="X" n="0599a05"/><lb ed="R094" n="0051a12"/>攝漸修一切群品。譬如大海不讓小流，乃至蚊蝱及
<lb ed="X" n="0599a06"/><lb ed="R094" n="0051a13"/>阿修羅，飮其水者皆得充滿。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0599a07"/><lb ed="R094" n="0051a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0599a0701"><note place="inline">補註曰：譬如大海，謂漸敎則乖頓敎，頓門必具漸門。
<lb ed="X" n="0599a08"/><lb ed="R094" n="0051a15"/>乃至蚊蝱句，喩二乘受持。及阿脩羅句，喩菩薩受持。</note></p>
<lb ed="X" n="0599a09"/><lb ed="R094" n="0051a16"/><p xml:id="pX10p0599a0901">如山曰：宗是頓敎，事具漸門。旣頓漸俱収，則遲速
<lb ed="X" n="0599a10"/><lb ed="R094" n="0051a17"/>皆益。入有不入，總可留心。譬如大海有無量之水，
<lb ed="X" n="0599a11"/><lb ed="R094" n="0051a18"/>飮之則量腹少多。圓覺有無邊法門，受之則隨器
<lb ed="X" n="0599a12"/><lb ed="R094" n="0051a19"/>頓漸。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0599a13"/><lb ed="R094" n="0051b01"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>圓覺經精解評林卷<anchor xml:id="nkr_note_orig_0599001" n="0599001"/>上</cb:jhead></cb:juan>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0574a0201" to="#end0574a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0574b0301" to="#end0574b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0574b1801" to="#end0574b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">廻</lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB16695">㢠</g></rdg></app>
<app from="#beg0575a2601" to="#end0575a2601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0575b0301" to="#end0575b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0575b1901" to="#end0575b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0576a0101" to="#end0576a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0576a1001" to="#end0576a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0576a1101" to="#end0576a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0576b0301" to="#end0576b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">密</lem><rdg wit="#wit.orig">察</rdg></app>
<app from="#beg0576b2201" to="#end0576b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0576c1501" to="#end0576c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0577c0101" to="#end0577c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5" cb:provider="身外有乾坤 (2021-03-22)">妨<note type="cf1">T39n1795_p0538b15</note><note type="cf2">X09n0243_p0355a19</note></lem><rdg wit="#wit.orig">姑</rdg></app>
<app from="#beg0577c2501" to="#end0577c2501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0578a1701" to="#end0578a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0578b1401" to="#end0578b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0578c0301" to="#end0578c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0579c0501" to="#end0579c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0580c2601" to="#end0580c2601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0581a1101" to="#end0581a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0581b0301" to="#end0581b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0581b2101" to="#end0581b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0581b2102" to="#end0581b2102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0582a0101" to="#end0582a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0582a0201" to="#end0582a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0582b1601" to="#end0582b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0582b1602" to="#end0582b1602"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0582c1001" to="#end0582c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0582c1601" to="#end0582c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0583a0301" to="#end0583a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0583a0801" to="#end0583a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0583a1901" to="#end0583a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0583b1201" to="#end0583b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0583c0101" to="#end0583c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0583c0701" to="#end0583c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0583c1601" to="#end0583c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0583c1701" to="#end0583c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0584a1901" to="#end0584a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5" cb:provider="身外有乾坤 (2021-03-22)">惠齎<note type="cf1">T39n1795_p0551a20</note><note type="cf2">X09n0243_p0377b15</note></lem><rdg wit="#wit.orig">思責</rdg></app>
<app from="#beg0584a2101" to="#end0584a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0584c1901" to="#end0584c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0584c2301" to="#end0584c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0585a0801" to="#end0585a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0585b2501" to="#end0585b2501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0586a2101" to="#end0586a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0586a2201" to="#end0586a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0586a2401" to="#end0586a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0586b0401" to="#end0586b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0586b0501" to="#end0586b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0586b0801" to="#end0586b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0586b2601" to="#end0586b2601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0586c2001" to="#end0586c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0586c2101" to="#end0586c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0587a0501" to="#end0587a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0587a1001" to="#end0587a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0587b1301" to="#end0587b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0588c1101" to="#end0588c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0588c1301" to="#end0588c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0589b0701" to="#end0589b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0589c0401" to="#end0589c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0589c1001" to="#end0589c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0591b1201" to="#end0591b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0591c0401" to="#end0591c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0591c2101" to="#end0591c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0591c2301" to="#end0591c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0592a1701" to="#end0592a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0592b2501" to="#end0592b2501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0592c0101" to="#end0592c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0592c0801" to="#end0592c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0592c1101" to="#end0592c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0593c2001" to="#end0593c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0593c2601" to="#end0593c2601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0594b1401" to="#end0594b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0594b1701" to="#end0594b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0594b2401" to="#end0594b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0594c0701" to="#end0594c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0594c0801" to="#end0594c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0594c0901" to="#end0594c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0594c2201" to="#end0594c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp6">諂<note type="cf1">X10n0253_p0348c01</note></lem><rdg wit="#wit.orig">謟</rdg></app>
<app from="#beg0595a0201" to="#end0595a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp6">諂</lem><rdg wit="#wit.orig">謟</rdg></app>
<app from="#beg0595a1701" to="#end0595a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0595b0801" to="#end0595b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0595b1801" to="#end0595b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">摶<note type="cf1">X09n0243_p0407a10</note><note type="cf2">X10n0251_p0164a05</note></lem><rdg wit="#wit.orig">搏</rdg></app>
<app from="#beg0595c1701" to="#end0595c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0596a0901" to="#end0596a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0596b0101" to="#end0596b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0596c1301" to="#end0596c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0596c1801" to="#end0596c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0597a1301" to="#end0597a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0597a2101" to="#end0597a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0597a2301" to="#end0597a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0597c0301" to="#end0597c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0597c1801" to="#end0597c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0598a1701" to="#end0598a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0598c1301" to="#end0598c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0573001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0573001">圓下疑脫覺字</note>
<note n="0574001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0574001">名下疑脫如字</note>
<note n="0574002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0574002">時等七字疑倒應作一時者時成就也</note>
<note n="0575001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0575001">德疑地</note>
<note n="0576001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0576001">知下疑脫是字</note>
<note n="0576002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0576002">卽字疑剩</note>
<note n="0576003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0576003">時疑昧</note>
<note n="0576004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0576004">境疑竟</note>
<note n="0577001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0577001 #note_star_1">中疑巾次同</note>
<note n="0577002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0577002">徧疑漏</note>
<note n="0577003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0577003">遷疑要</note>
<note n="0577004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0577004">＊卽字似剩（卽ハ本文ニ節トツクル。<g ref="#CB18834">󴦒</g>）</note>
<note n="0579001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0579001">德疑地</note>
<note n="0580001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0580001">乎疑子</note>
<note n="0580002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0580002">禮疑体</note>
<note n="0580003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0580003">者下疑有脫文</note>
<note n="0580004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0580004">之疑生</note>
<note n="0580005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0580005">所疑一</note>
<note n="0581001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0581001">中下疑有脫文</note>
<note n="0581002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0581002">終疑經</note>
<note n="0581003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0581003">切疑者</note>
<note n="0582001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0582001">往疑住</note>
<note n="0582002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0582002">心疑聚</note>
<note n="0582003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0582003">下心疑止</note>
<note n="0582004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0582004">於疑捨</note>
<note n="0582005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0582005">實疑寶</note>
<note n="0584001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0584001">受疑愛</note>
<note n="0584002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0584002">四疑而</note>
<note n="0585001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0585001">境疑鏡下同</note>
<note n="0585002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0585002 #note_star_2">禮疑體次同</note>
<note n="0585003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0585003">境疑鏡</note>
<note n="0585004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0585004">所疑能</note>
<note n="0585005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0585005">迷疑逆</note>
<note n="0586001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0586001">禮疑體</note>
<note n="0586002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0586002">慧疑恚</note>
<note n="0588001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0588001">滅息疑倒</note>
<note n="0588002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0588002">谷疑穀</note>
<note n="0588003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0588003">如疑知</note>
<note n="0588004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0588004">禮疑体</note>
<note n="0589001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0589001">三字疑衍</note>
<note n="0592001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0592001">問疑門</note>
<note n="0592002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0592002">義疑文</note>
<note n="0595001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0595001">雖疑能</note>
<note n="0595002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0595002">人疑入</note>
<note n="0596001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0596001">□疑厭</note>
<note n="0598001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0598001">□疑無</note>
<note n="0598002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0598002">習疑昔</note>
<note n="0599001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0599001">下卷佚失</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0574a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0574a0201">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0574b0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0574b0301">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0574b1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0574b1801">廻【CB】，<g ref="#CB16695">㢠</g>【卍續】</note>
<note n="0575a2601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0575a2601">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0575b0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0575b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0575b1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0575b1901">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0576a0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0576a0101">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0576a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0576a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0576a1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0576a1101">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0576b0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0576b0301">密【CB】，察【卍續】</note>
<note n="0576b2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0576b2201">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0576c1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0576c1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0577c0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0577c0101">妨【CB】，姑【卍續】</note>
<note n="0577c2501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0577c2501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0578a1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0578a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0578b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0578b1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0578c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0578c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0579c0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0579c0501">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0580c2601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0580c2601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0581a1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0581a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0581b0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0581b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0581b2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0581b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0581b2102" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0581b2102">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0582a0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0582a0101">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0582a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0582a0201">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0582b1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0582b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0582b1602" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0582b1602">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0582c1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0582c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0582c1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0582c1601">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0583a0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0583a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0583a0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0583a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0583a1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0583a1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0583b1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0583b1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0583c0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0583c0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0583c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0583c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0583c1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0583c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0583c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0583c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0584a1901" resp="#resp3" type="add" cb:note_key="X10.0584a19.08" target="#nkr_note_add_0584a1901">惠齎【CB】，思責【卍續】</note>
<note n="0584a2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0584a2101">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0584c1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0584c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0584c2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0584c2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0585a0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0585a0801">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0585b2501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0585b2501">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0586a2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0586a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0586a2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0586a2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0586a2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0586a2401">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0586b0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0586b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0586b0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0586b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0586b0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0586b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0586b2601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0586b2601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0586c2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0586c2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0586c2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0586c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0587a0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0587a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0587a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0587a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0587b1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0587b1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0588c1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0588c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0588c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0588c1301">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0589b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0589b0701">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0589c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0589c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0589c1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0589c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0591b1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0591b1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0591c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0591c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0591c2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0591c2101">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0591c2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0591c2301">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0592a1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0592a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0592b2501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0592b2501">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0592c0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0592c0101">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0592c0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0592c0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0592c1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0592c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0593c2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0593c2001">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0593c2601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0593c2601">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0594b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0594b1401">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0594b1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0594b1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0594b2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0594b2401">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0594c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0594c0701">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0594c0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0594c0801">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0594c0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0594c0901">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0594c2201" resp="#resp3" type="add" cb:note_key="X10.0594c22.05" target="#nkr_note_add_0594c2201">諂【CB】，謟【卍續】</note>
<note n="0595a0201" resp="#resp3" type="add" cb:note_key="X10.0595a02.01" target="#nkr_note_add_0595a0201">諂【CB】，謟【卍續】</note>
<note n="0595a1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0595a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0595b0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0595b0801">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0595b1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0595b1801">摶【CB】，搏【卍續】</note>
<note n="0595c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0595c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0596a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0596a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0596b0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0596b0101">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0596c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0596c1301">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0596c1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0596c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0597a1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0597a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0597a2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0597a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0597a2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0597a2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0597c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0597c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0597c1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0597c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0598a1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0598a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0598c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0598c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>