<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X14n0288">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 288 楞嚴經證疏廣解</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 288 楞嚴經證疏廣解</title>
			<author>明 凌弘憲點釋</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.liyi</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>10卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">14</idno>.<idno type="no">288</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">楞嚴經證疏廣解</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, Input by Cai Ning Jun, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，蔡寧君大德輸入，古籍酷 AI 自動標點引擎提供新式標點初稿</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>AI 標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00416">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00416</charName>
				<mapping cb:dec="983456" type="PUA">U+F01A0</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7B92</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>帚</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+帚]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB02863">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02863</charName>
				<mapping cb:dec="985903" type="PUA">U+F0B2F</mapping>
			<mapping type="unicode">U+34E8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>刺</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[利-禾+夾]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB04636">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04636</charName>
				<mapping cb:dec="987676" type="PUA">U+F121C</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>璿</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[王*(虍-七+(一/八/八/目))]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB04676">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04676</charName>
				<mapping cb:dec="987716" type="PUA">U+F1244</mapping>
			<mapping type="unicode">U+200D4</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>允</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[ㄠ-ㄙ+?]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05860">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05860</charName>
				<mapping cb:dec="988900" type="PUA">U+F16E4</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2DB25</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[橘-矛+隹]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB16297">
				<charName>CBETA CHARACTER CB16297</charName>
				<mapping cb:dec="999337" type="PUA">U+F3FA9</mapping>
			<mapping type="unicode">U+274CD</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>蠙</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[蛇-匕+(眉-目+貝)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17451">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17451</charName>
				<mapping cb:dec="1000491" type="PUA">U+F442B</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>腠</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[勝-力+天]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2007-10-23T13:52:11">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0001a" n="0001a"/>
<lb ed="X" n="0001a01"/>
<lb ed="X" n="0001a02"/>
<lb ed="X" n="0001a03"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 288-A 鋟楞嚴緣起</cb:mulu><head>No. 288-A
<lb ed="X" n="0001a04"/><lb ed="R022" n="0001a01"/> 鋟楞嚴緣起</head>
<lb ed="X" n="0001a05"/><lb ed="R022" n="0001a02"/><p xml:id="pX14p0001a0501">遲日閒居，白雲封戶，黃巖之擊竹成風，晦堂之華香
<lb ed="X" n="0001a06"/><lb ed="R022" n="0001a03"/>盈座。忽跫然履聲，有客啓扉而入，兀坐良久，嘆曰：人
<lb ed="X" n="0001a07"/><lb ed="R022" n="0001a04"/>生駒隙，終日忙忙，究竟何如？余漫應之曰：腰紫紱，肘
<lb ed="X" n="0001a08"/><lb ed="R022" n="0001a05"/>黃金，如是足矣。客不應。余復謂之曰：生前簡白，死後
<lb ed="X" n="0001a09"/><lb ed="R022" n="0001a06"/>翰靑，如是止矣。客曰：嘻，吾所謂究竟，不有人生一大
<lb ed="X" n="0001a10"/><lb ed="R022" n="0001a07"/>涅槃乎？余未解，客亦逡巡而退。越數日，取楞嚴讀之，
<lb ed="X" n="0001a11"/><lb ed="R022" n="0001a08"/>廼後知一切事法，莫不有究竟。吾夫子所云：生知、學
<lb ed="X" n="0001a12"/><lb ed="R022" n="0001a09"/>知、困知、安行、利行、勉行、歸根到知之一、成功一，皆一
<lb ed="X" n="0001a13"/><lb ed="R022" n="0001a10"/>切究竟法。人患不學耳，學者倂心一路，則卽利卽鈍，
<lb ed="X" n="0001a14"/><lb ed="R022" n="0001a11"/>卽漸卽頓，何上乘人下乘人之別？溫陵老人曰：導達
<lb ed="X" n="0001a15"/><lb ed="R022" n="0001a12"/>禪乘，決擇正見。觀心主人曰：廣含法界，細剖隣虗。是
<lb ed="X" n="0001a16"/><lb ed="R022" n="0001a13"/>楞嚴杜旁門，塞岐路，皈依一切究竟法，作明心了性
<lb ed="X" n="0001a17"/><lb ed="R022" n="0001a14"/>之眞詮。然旨奧義繁，世又多鈍根，學必先漸入，舍註
<lb ed="X" n="0001a18"/><lb ed="R022" n="0001a15"/>疏蔑證眞詮。茫茫大海中，舍寶筏誰登彼岸？矇矓兩
<lb ed="X" n="0001a19"/><lb ed="R022" n="0001a16"/>眼，舍金鍼孰轉雙瞳？澄法師誠度河之寶筏，撥眼之
<lb ed="X" n="0001a20"/><lb ed="R022" n="0001a17"/>金鍼矣。余維是手加披閱，廣譯窮搜，採天如之會解，
<lb ed="X" n="0001a21"/><lb ed="R022" n="0001a18"/>摘眞光之正脈，薈天都之標指，葺觀心之參標，益以
<lb ed="X" n="0001a22"/><lb ed="R022" n="0001b01"/>雲棲祖之<anchor xml:id="nkr_note_add_0001a2201" n="0001a2201"/><anchor xml:id="beg0001a2201" n="0001a2201"/>摸<anchor xml:id="end0001a2201"/>象，繼以天台師之截流。若長水孤山、溫
<lb ed="X" n="0001a23"/><lb ed="R022" n="0001b02"/>陵醉季、吳興憨山等法師，不下數十家，盈篇纍牘，展
<lb ed="X" n="0001a24"/><lb ed="R022" n="0001b03"/>卷燦然，一新世界法眼。庀工鳩材，歷春夏而吿成。倐
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0001b" n="0001b"/>
<lb ed="X" n="0001b01"/><lb ed="R022" n="0001b04"/>焉金颷薦冷，玉露橫秋，閉關偃息，焚香結趺坐，莊誦
<lb ed="X" n="0001b02"/><lb ed="R022" n="0001b05"/>楞嚴數過。客復叩關請曰：子悟究竟法乎？法一也。子
<lb ed="X" n="0001b03"/><lb ed="R022" n="0001b06"/>作出世法，屛除妄想，脫離幻相，從此明心了性，蓮華
<lb ed="X" n="0001b04"/><lb ed="R022" n="0001b07"/>日日現前。子作入世法，斷却因循二字，從此竿頭更
<lb ed="X" n="0001b05"/><lb ed="R022" n="0001b08"/>進，皂囊白簡，功垂靑史，拾紫如拾芥耳。余霍然而解，
<lb ed="X" n="0001b06"/><lb ed="R022" n="0001b09"/>與客晤對終日。</p>
<lb ed="X" n="0001b07"/><lb ed="R022" n="0001b10"/><p xml:id="pX14p0001b0701">天啓元年七月上弦日，吳興天池居士凌弘憲叔度
<lb ed="X" n="0001b08"/><lb ed="R022" n="0001b11"/>父識</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0001b09"/>
<lb ed="X" n="0001b10"/>
<lb ed="X" n="0001b11"/>
<lb ed="X" n="0001b12"/>
<lb ed="X" n="0001b13"/>
<lb ed="X" n="0001b14"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 288-B 刻楞嚴經標指序</cb:mulu><head>No. 288-B
<lb ed="X" n="0001b15"/><lb ed="R022" n="0002a01"/> 刻楞嚴經標指序</head>
<lb ed="X" n="0001b16"/><lb ed="R022" n="0002a02"/><p xml:id="pX14p0001b1601">余師事宣尼氏，遊心古文辭，見謂六經渾渾噩噩，聖
<lb ed="X" n="0001b17"/><lb ed="R022" n="0002a03"/>人之言哉。丘明艶而則，其文皮；國筴辨而詭，其文宕；
<lb ed="X" n="0001b18"/><lb ed="R022" n="0002a04"/>屈平幽而怨，其文激；莊周宏而肆，其文奇；韓非辨而
<lb ed="X" n="0001b19"/><lb ed="R022" n="0002a05"/>刻，其文達；馬、班博而裁，其文雄。由漢以前百氏諸書，
<lb ed="X" n="0001b20"/><lb ed="R022" n="0002a06"/>雖言人人殊，大都洋洋纚纚，正正奇奇，秉六經而建
<lb ed="X" n="0001b21"/><lb ed="R022" n="0002a07"/>旗鼓，靡不頫首顏行，扶服犇奏。見謂千古勝遊，至矣
<lb ed="X" n="0001b22"/><lb ed="R022" n="0002a08"/>盡矣，蔑有尙矣。然皆世間諦耳，非出世諦也。楞嚴，出
<lb ed="X" n="0001b23"/><lb ed="R022" n="0002a09"/>世諦也。有有無無，有無無有，幽奇幻怪，不可爲名。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0001001" n="0001001"/>辟
<lb ed="X" n="0001b24"/><lb ed="R022" n="0002a10"/>太虗空，其來無首，其去無尾。聲爲萬籟，色爲百昌。在
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0001c" n="0001c"/>
<lb ed="X" n="0001c01"/><lb ed="R022" n="0002a11"/>目滿目，在耳盈耳。去者成故，來者成新。彼虗空體，何
<lb ed="X" n="0001c02"/><lb ed="R022" n="0002a12"/>有何無，何名何相？故高如須彌，表可測也；深如瀛渤，
<lb ed="X" n="0001c03"/><lb ed="R022" n="0002a13"/>渡可窺也；莊嚴如浮幢，華可飾也；幻如偃師，巧可造
<lb ed="X" n="0001c04"/><lb ed="R022" n="0002a14"/>也；音如迦陵，聲可寫也；隱見出沒，如蜃樓，如化城，影
<lb ed="X" n="0001c05"/><lb ed="R022" n="0002a15"/>可望也。若廼不表而高，不度而深，非華而嚴，無巧而
<lb ed="X" n="0001c06"/><lb ed="R022" n="0002a16"/>幻，見弗以影，音弗以聲，非有非無，誰爲名相？世儒執
<lb ed="X" n="0001c07"/><lb ed="R022" n="0002a17"/>有卑者，專舊守殘，用塗耳目；其次繡爲鞶帨，用博世
<lb ed="X" n="0001c08"/><lb ed="R022" n="0002a18"/>資。卽百氏未遊其籓，何暇論乎六籍之外？夫雕玉爲
<lb ed="X" n="0001c09"/><lb ed="R022" n="0002b01"/>楮，孰與造化之巧？棘<g ref="#CB02863">㓨</g>爲猴，孰與形性之工？丘樊而
<lb ed="X" n="0001c10"/><lb ed="R022" n="0002b02"/>遊，孰與四虗之達？故有方內遊，有方外遊。今人拘於
<lb ed="X" n="0001c11"/><lb ed="R022" n="0002b03"/>冥室中，目無見，耳無聞，愀然不樂也。穿穴隙，見雨零，
<lb ed="X" n="0001c12"/><lb ed="R022" n="0002b04"/>則快然而嘆之，況出室坐堂，見日月光乎？見日月光，
<lb ed="X" n="0001c13"/><lb ed="R022" n="0002b05"/>肆然而喜，況登泰山，履石封，視天都若葢，江河若帶，
<lb ed="X" n="0001c14"/><lb ed="R022" n="0002b06"/>萬物在其間乎？登泰山尙曠然而樂，又況旁日月，挾
<lb ed="X" n="0001c15"/><lb ed="R022" n="0002b07"/>宇宙，電爲鞭筴，雷爲車輪，縱志舒節，遊太虗空，其爲
<lb ed="X" n="0001c16"/><lb ed="R022" n="0002b08"/>樂豈不大哉！百氏六籍，方之內也；楞嚴，方之外也。遊
<lb ed="X" n="0001c17"/><lb ed="R022" n="0002b09"/>方之外，遊之至也；遊方之內，遊之不至也。雖然，無世
<lb ed="X" n="0001c18"/><lb ed="R022" n="0002b10"/>間心，其操不實；無出世想，其趣不高。實則高之，高則
<lb ed="X" n="0001c19"/><lb ed="R022" n="0002b11"/>實之，其說葢出于儒。世之讀楞嚴者，皆出世想也。循
<lb ed="X" n="0001c20"/><lb ed="R022" n="0002b12"/>經則辭奧，循傳則義繁，兩者俱無當焉。故離爲章節
<lb ed="X" n="0001c21"/><lb ed="R022" n="0002b13"/>句讀，以直剖古人之心。旣融通部之意以分支，又融
<lb ed="X" n="0001c22"/><lb ed="R022" n="0002b14"/>通支之意以分章；旣融通節之意以分句，又融通句
<lb ed="X" n="0001c23"/><lb ed="R022" n="0002b15"/>之意以標義。要使血脉流通，按經絡之微茫而不慁；
<lb ed="X" n="0001c24"/><lb ed="R022" n="0002b16"/>神情注結，定孔輪之幽眇而有常。旣如常山之蛇，首
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0002a" n="0002a"/>
<lb ed="X" n="0002a01"/><lb ed="R022" n="0002b17"/>擊尾應；又如照妖之鏡，形現神彰。埽千年之蕪穢，噓
<lb ed="X" n="0002a02"/><lb ed="R022" n="0002b18"/>萬古之神光，豈謂能遊？亦唯是百家六籍外，更有如
<lb ed="X" n="0002a03"/><lb ed="R022" n="0003a01"/>來寶藏昱耀乎天壤間者。故願寓目焉，以爲宣尼左
<lb ed="X" n="0002a04"/><lb ed="R022" n="0003a02"/>袒云。</p>
<lb ed="X" n="0002a05"/><lb ed="R022" n="0003a03"/><p xml:id="pX14p0002a0501">萬歷丙午春佛出世日，新安俞王言臯如著</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0002a06"/>
<lb ed="X" n="0002a07"/>
<lb ed="X" n="0002a08"/>
<lb ed="X" n="0002a09"/>
<lb ed="X" n="0002a10"/>
<lb ed="X" n="0002a11"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 288-C 楞嚴摸象記引</cb:mulu><head>No. 288-C
<lb ed="X" n="0002a12"/><lb ed="R022" n="0003b01"/> 楞嚴摸象記引</head>
<lb ed="X" n="0002a13"/><lb ed="R022" n="0003b02"/><p xml:id="pX14p0002a1301">如經所言，有諸盲人，羣手摸象。其摸鼻者，云象如箕；
<lb ed="X" n="0002a14"/><lb ed="R022" n="0003b03"/>其摸股者，云象如柱；其摸尾者，云象如<g ref="#CB00416">箒</g>；其摸腹者，
<lb ed="X" n="0002a15"/><lb ed="R022" n="0003b04"/>云象如石；乃至模眼，則云如鼓風橐；摸耳，則云如倒
<lb ed="X" n="0002a16"/><lb ed="R022" n="0003b05"/>垂葉；摸蹄，則云如覆地杯。人執所摸，互相是非，觀者
<lb ed="X" n="0002a17"/><lb ed="R022" n="0003b06"/>捧腹。今日譚經，何以異是？佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0002a1701" n="0002a1701"/><anchor xml:id="beg0002a1701" n="0002a1701"/>已<anchor xml:id="end0002a1701"/>涅槃，咨詢無繇，出情
<lb ed="X" n="0002a18"/><lb ed="R022" n="0003b07"/>識手，爲想像摸，彼此角立，如盲譏盲，予實慨焉。知<anchor xml:id="nkr_note_add_0002a1801" n="0002a1801"/><anchor xml:id="beg0002a1801" n="0002a1801"/>己<anchor xml:id="end0002a1801"/>
<lb ed="X" n="0002a19"/><lb ed="R022" n="0003b08"/>亦盲，救弊爲急，因入盲侶，與衆同摸。唯首楞嚴，於諸
<lb ed="X" n="0002a20"/><lb ed="R022" n="0003b09"/>經中，更多疑義。由是諸盲，競共鼓噪，交臂攢指，莫可
<lb ed="X" n="0002a21"/><lb ed="R022" n="0003b10"/>誰何。爰取是經，百有餘則，略爲剖析，以例全帙。昔佛
<lb ed="X" n="0002a22"/><lb ed="R022" n="0003b11"/>弟子，各陳<anchor xml:id="nkr_note_add_0002a2201" n="0002a2201"/><anchor xml:id="beg0002a2201" n="0002a2201"/>己<anchor xml:id="end0002a2201"/>見，佛謂衆言：汝等所說，皆非我意，然各
<lb ed="X" n="0002a23"/><lb ed="R022" n="0003b12"/>當理，足以利物。則彼羣摸，除悖理者，以理而摸，雖不
<lb ed="X" n="0002a24"/><lb ed="R022" n="0003b13"/>得象，未嘗非象。故不患摸，唯執是患。若虗其中，不主
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0002b" n="0002b"/>
<lb ed="X" n="0002b01"/><lb ed="R022" n="0003b14"/>先入，會文切理，理協文順，厥旨自彰。象之爲象，躍如
<lb ed="X" n="0002b02"/><lb ed="R022" n="0003b15"/>卓如，不於摸外，別得一象。如執所摸，堅壁自持，摸之
<lb ed="X" n="0002b03"/><lb ed="R022" n="0003b16"/>彌勤，失之彌遠。秪增戲論，成謗法咎，則何益矣？此特
<lb ed="X" n="0002b04"/><lb ed="R022" n="0003b17"/>敎事，其譚禪者，爲摸尤甚。或有摸馬，謂是象者；或有
<lb ed="X" n="0002b05"/><lb ed="R022" n="0003b18"/>摸空，謂是象者；或有俱摸，謂一切處，咸是象者；或於
<lb ed="X" n="0002b06"/><lb ed="R022" n="0004a01"/>一切，摸之不得，謂無象者。種種異見，未易更僕。願諸
<lb ed="X" n="0002b07"/><lb ed="R022" n="0004a02"/>仁者，反摸其眼，得具眼<anchor xml:id="nkr_note_add_0002b0701" n="0002b0701"/><anchor xml:id="beg0002b0701" n="0002b0701"/>已<anchor xml:id="end0002b0701"/>，象不須摸。</p>
<lb ed="X" n="0002b08"/><lb ed="R022" n="0004a03"/><p xml:id="pX14p0002b0801">萬歷三十年歲次壬寅千佛澡浴日，後學<name role="" type="person">雲棲寺</name>沙
<lb ed="X" n="0002b09"/><lb ed="R022" n="0004a04"/>門袾宏書于翠竹山房。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0002b10"/>
<lb ed="X" n="0002b11"/>
<lb ed="X" n="0002b12"/>
<lb ed="X" n="0002b13"/>
<lb ed="X" n="0002b14"/>
<lb ed="X" n="0002b15"/><lb ed="R022" n="0004b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">姓氏</cb:mulu><head>姓氏</head>
<lb ed="X" n="0002b16"/><lb ed="R022" n="0004b02"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX14p0002b1601">譯
<lb ed="X" n="0002b17"/><lb ed="R022" n="0004b03"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX14p0002b1701">天竺沙門般<anchor xml:id="nkr_note_add_0002b1701" n="0002b1701"/><anchor xml:id="beg0002b1701" n="0002b1701"/>剌<anchor xml:id="end0002b1701"/>密帝</item></list></item>
<lb ed="X" n="0002b18"/><lb ed="R022" n="0004b04"/><item xml:id="itemX14p0002b1801">譯語
<lb ed="X" n="0002b19"/><lb ed="R022" n="0004b05"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX14p0002b1901"><name role="" type="person">烏萇國</name>沙門彌伽釋迦</item></list></item>
<lb ed="X" n="0002b20"/><lb ed="R022" n="0004b06"/><item xml:id="itemX14p0002b2001">筆授
<lb ed="X" n="0002b21"/><lb ed="R022" n="0004b07"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX14p0002b2101">菩薩戒弟子前正議大夫同中書門下平章事
<lb ed="X" n="0002b22"/><lb ed="R022" n="0004b08"/>房融</item></list></item>
<lb ed="X" n="0002b23"/><lb ed="R022" n="0004b09"/><item xml:id="itemX14p0002b2301">證譯
<lb ed="X" n="0002b24"/><lb ed="R022" n="0004b10"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX14p0002b2401">羅浮沙門懷迪</item></list></item>
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0002c" n="0002c"/>
<lb ed="X" n="0002c01"/><lb ed="R022" n="0004b11"/><item xml:id="itemX14p0002c0101">證疏
<lb ed="X" n="0002c02"/><lb ed="R022" n="0004b12"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX14p0002c0201">西蜀沙門界澄<note place="inline">以上墨本</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0002c03"/><lb ed="R022" n="0004b13"/><item xml:id="itemX14p0002c0301">會譯
<lb ed="X" n="0002c04"/><lb ed="R022" n="0004b14"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX14p0002c0401">資中法師弘沇</item><item xml:id="itemX14p0002c0407">眞際法師崇節</item>
<lb ed="X" n="0002c05"/><lb ed="R022" n="0004b15"/><item xml:id="itemX14p0002c0501"><g ref="#CB05860">𭬥</g>李法師洪敏</item><item xml:id="itemX14p0002c0507">長水法師子璿</item>
<lb ed="X" n="0002c06"/><lb ed="R022" n="0004b16"/><item xml:id="itemX14p0002c0601">孤山法師智圓</item><item xml:id="itemX14p0002c0607">吳興法師仁岳</item>
<lb ed="X" n="0002c07"/><lb ed="R022" n="0004b17"/><item xml:id="itemX14p0002c0701">泐潭法師曉月</item><item xml:id="itemX14p0002c0707">溫陵法師戒環</item>
<lb ed="X" n="0002c08"/><lb ed="R022" n="0004b18"/><item xml:id="itemX14p0002c0801">師子林沙門惟則</item><item xml:id="itemX14p0002c0808">師子窟沙門鎭澄</item>
<lb ed="X" n="0002c09"/><lb ed="R022" n="0005a01"/><item xml:id="itemX14p0002c0901">京都沙門眞鑑</item><item xml:id="itemX14p0002c0907">吳興沙門廣莫</item>
<lb ed="X" n="0002c10"/><lb ed="R022" n="0005a02"/><item xml:id="itemX14p0002c1001">觀心居主人王應乾</item><item xml:id="itemX14p0002c1009">天都居士俞王言</item>
<lb ed="X" n="0002c11"/><lb ed="R022" n="0005a03"/><item xml:id="itemX14p0002c1101">憨山禪師德淸<note place="inline">以上朱解</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0002c12"/><lb ed="R022" n="0005a04"/><item xml:id="itemX14p0002c1201">訂解
<lb ed="X" n="0002c13"/><lb ed="R022" n="0005a05"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX14p0002c1301">雲棲沙門袾宏</item></list></item>
<lb ed="X" n="0002c14"/><lb ed="R022" n="0005a06"/><item xml:id="itemX14p0002c1401">總論
<lb ed="X" n="0002c15"/><lb ed="R022" n="0005a07"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX14p0002c1501">天台沙門傅如</item></list></item>
<lb ed="X" n="0002c16"/><lb ed="R022" n="0005a08"/><item xml:id="itemX14p0002c1601">參攷點釋
<lb ed="X" n="0002c17"/><lb ed="R022" n="0005a09"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX14p0002c1701">天池居士凌弘憲<note place="inline">以上黛解</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0002c18"/><lb ed="R022" n="0005a10"/><item xml:id="itemX14p0002c1801">閱正
<lb ed="X" n="0002c19"/><lb ed="R022" n="0005a11"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX14p0002c1901">玉華山人徐武</item><item xml:id="itemX14p0002c1907">獨孤子高繼賢</item>
<lb ed="X" n="0002c20"/><lb ed="R022" n="0005a12"/><item xml:id="itemX14p0002c2001"><g ref="#CB16297">𧓍</g>菴居士施扆賓</item><item xml:id="itemX14p0002c2008">盛山山人盛文明</item>
<lb ed="X" n="0002c21"/><lb ed="R022" n="0005a13"/><item xml:id="itemX14p0002c2101">旦菴主人凌啓康</item><item xml:id="itemX14p0002c2108"><name role="" type="person">天目山</name>人凌惇德</item>
<lb ed="X" n="0002c22"/><lb ed="R022" n="0005a14"/><item xml:id="itemX14p0002c2201">五老山人凌汝標</item><item xml:id="itemX14p0002c2208">廣成子凌元爌</item>
<lb ed="X" n="0002c23"/><lb ed="R022" n="0005a15"/><item xml:id="itemX14p0002c2301">雲秋山人凌雲</item><item xml:id="itemX14p0002c2307">堯光山人凌元燦</item></list></item></list></cb:div>
<lb ed="X" n="0002c24"/>
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0003a" n="0003a"/>
<lb ed="X" n="0003a01"/>
<lb ed="X" n="0003a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">No. 288-D 科經</cb:mulu><head>No. 288-D
<lb ed="X" n="0003a03"/><lb ed="R022" n="0005b01"/> 科經</head>
<lb ed="X" n="0003a04"/><lb ed="R022" n="0005b02"/><p xml:id="pX14p0003a0401">蓮池謂序、正、流通三分，溫陵、長水所定略同。而正宗
<lb ed="X" n="0003a05"/><lb ed="R022" n="0005b03"/>中開爲見、修、證、結、助五科，亦甚當理。初、見道分，從阿
<lb ed="X" n="0003a06"/><lb ed="R022" n="0005b04"/>難啓請，以至宣勝義中眞勝義性，使行人最初明見
<lb ed="X" n="0003a07"/><lb ed="R022" n="0005b05"/>自<anchor xml:id="nkr_note_add_0003a0701" n="0003a0701"/><anchor xml:id="beg0003a0701" n="0003a0701"/>己<anchor xml:id="end0003a0701"/>常住眞心，以爲修行準的也。二、修道分，從初心
<lb ed="X" n="0003a08"/><lb ed="R022" n="0005b06"/>二決定義，以至宣說神呪，使行人依眞見而起眞修，
<lb ed="X" n="0003a09"/><lb ed="R022" n="0005b07"/>不于心外別有造作也。三、證道分，從云何名爲乾慧
<lb ed="X" n="0003a10"/><lb ed="R022" n="0005b08"/>之地，以至方盡妙覺，成無上道，使行人知因眞果正，
<lb ed="X" n="0003a11"/><lb ed="R022" n="0005b09"/>因地不眞，果招迂曲也。四、結經分，從何名此經，至汝
<lb ed="X" n="0003a12"/><lb ed="R022" n="0005b10"/>當奉持，使行人知五種名義，攝今題二十字中也。五、
<lb ed="X" n="0003a13"/><lb ed="R022" n="0005b11"/>助道分，從地獄七趣，以至微細魔事，使行人正助交
<lb ed="X" n="0003a14"/><lb ed="R022" n="0005b12"/>資，乘戒雙急，則能速到薩婆若海也。中間細科，或小
<lb ed="X" n="0003a15"/><lb ed="R022" n="0005b13"/>不同，亦無大礙。後學只須遵古，不必別立新科，增益
<lb ed="X" n="0003a16"/><lb ed="R022" n="0005b14"/>繁碎，爲得其解。余用是當與衆共遵之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0003a17"/>
<lb ed="X" n="0003a18"/>
<lb ed="X" n="0003a19"/>
<lb ed="X" n="0003a20"/>
<lb ed="X" n="0003a21"/>
<lb ed="X" n="0003a22"/>
<lb ed="X" n="0003a23"/>
<lb ed="X" n="0003a24"/>
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0003b" n="0003b"/>
<lb ed="X" n="0003b01"/><lb ed="R022" n="0006a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">凡例</cb:mulu><head>凡例</head>
<lb ed="X" n="0003b02"/><lb ed="R022" n="0006a02"/><list><item xml:id="itemX14p0003b0201"><anchor xml:id="nkr_note_add_0003b0201" n="0003b0201"/><anchor xml:id="beg0003b0201" n="0003b0201"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0003b0201"/>是經墨刻，悉遵澄師證疏，參攷諸本，間有差脫，
<lb ed="X" n="0003b03"/><lb ed="R022" n="0006a03"/>未敢竄改，但以黛刻標于其上，而下則或○或
<lb ed="X" n="0003b04"/><lb ed="R022" n="0006a04"/><figure><graphic url="../figures/X/X14p0003_01.gif"/></figure>以指明之。</item>
<lb ed="X" n="0003b05"/><lb ed="R022" n="0006a05"/><item xml:id="itemX14p0003b0501"><anchor xml:id="nkr_note_add_0003b0501" n="0003b0501"/><anchor xml:id="beg0003b0501" n="0003b0501"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0003b0501"/>是經朱刻，大槩開闡法王神髓，搜集諸師議論，
<lb ed="X" n="0003b06"/><lb ed="R022" n="0006a06"/>以補證疏之缺略。間有字句未盡者，則又細註
<lb ed="X" n="0003b07"/><lb ed="R022" n="0006a07"/>于旁，以備玄覽。</item>
<lb ed="X" n="0003b08"/><lb ed="R022" n="0006a08"/><item xml:id="itemX14p0003b0801"><anchor xml:id="nkr_note_add_0003b0801" n="0003b0801"/><anchor xml:id="beg0003b0801" n="0003b0801"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0003b0801"/>是經黛解訂人，宏師摸象。間有詞章繁蔓，略刪
<lb ed="X" n="0003b09"/><lb ed="R022" n="0006a09"/>字句，以存大意。別有管見，諸師所未及者，更低
<lb ed="X" n="0003b10"/><lb ed="R022" n="0006a10"/>一字，以備參稽。</item>
<lb ed="X" n="0003b11"/><lb ed="R022" n="0006a11"/><item xml:id="itemX14p0003b1101"><anchor xml:id="nkr_note_add_0003b1101" n="0003b1101"/><anchor xml:id="beg0003b1101" n="0003b1101"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0003b1101"/>經中諸師直稱名者，尊佛之意，如儒書集註、集
<lb ed="X" n="0003b12"/><lb ed="R022" n="0006a12"/>說通稱名也。</item>
<lb ed="X" n="0003b13"/><lb ed="R022" n="0006a13"/><item xml:id="itemX14p0003b1301"><anchor xml:id="nkr_note_add_0003b1301" n="0003b1301"/><anchor xml:id="beg0003b1301" n="0003b1301"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0003b1301"/>經中綱領及要問處俱用。◎節目及要答處俱
<lb ed="X" n="0003b14"/><lb ed="R022" n="0006a14"/>用･</item>
<lb ed="X" n="0003b15"/><lb ed="R022" n="0006a15"/><item xml:id="itemX14p0003b1501"><anchor xml:id="nkr_note_add_0003b1501" n="0003b1501"/><anchor xml:id="beg0003b1501" n="0003b1501"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0003b1501"/>經中大段絡則用﹄，小分界則用﹂。</item>
<lb ed="X" n="0003b16"/><lb ed="R022" n="0006a16"/><item xml:id="itemX14p0003b1601"><anchor xml:id="nkr_note_add_0003b1601" n="0003b1601"/><anchor xml:id="beg0003b1601" n="0003b1601"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0003b1601"/>經中開演透悟神會處，則用。譯語精美明露
<lb ed="X" n="0003b17"/><lb ed="R022" n="0006a17"/>處，則用、。</item>
<lb ed="X" n="0003b18"/><lb ed="R022" n="0006a18"/><item xml:id="itemX14p0003b1801"><anchor xml:id="nkr_note_add_0003b1801" n="0003b1801"/><anchor xml:id="beg0003b1801" n="0003b1801"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0003b1801"/>經中綱領節目外，有旁分縷悉處，則用<figure><graphic url="../figures/X/X14p0003_02.gif"/></figure>。</item>
<lb ed="X" n="0003b19"/><lb ed="R022" n="0006b01"/><item xml:id="itemX14p0003b1901"><anchor xml:id="nkr_note_add_0003b1901" n="0003b1901"/><anchor xml:id="beg0003b1901" n="0003b1901"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0003b1901"/>經中句逗則用。</item>
<lb ed="X" n="0003b20"/><lb ed="R022" n="0006b02"/><item xml:id="itemX14p0003b2001"><anchor xml:id="nkr_note_add_0003b2001" n="0003b2001"/><anchor xml:id="beg0003b2001" n="0003b2001"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0003b2001"/>疏中證經明透亦俱用。、。</item></list></cb:div>
<lb ed="X" n="0003b21"/>
<lb ed="X" n="0003b22"/>
<lb ed="X" n="0003b23"/>
<lb ed="X" n="0003b24"/>
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0004a" n="0004a"/>
<lb ed="X" n="0004a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">讚語</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0004a02"/><lb ed="R022" n="0007a01"/><p xml:id="pX14p0004a0201"><figure><graphic url="../figures/X/X14p0004_01.gif"/></figure></p>
<lb ed="X" n="0004a03"/>
<lb ed="X" n="0004a04"/>
<lb ed="X" n="0004a05"/>
<lb ed="X" n="0004a06"/>
<lb ed="X" n="0004a07"/>
<lb ed="X" n="0004a08"/>
<lb ed="X" n="0004a09"/>
<lb ed="X" n="0004a10"/>
<lb ed="X" n="0004a11"/>
<lb ed="X" n="0004a12"/>
<lb ed="X" n="0004a13"/>
<lb ed="X" n="0004a14"/>
<lb ed="X" n="0004a15"/>
<lb ed="X" n="0004a16"/>
<lb ed="X" n="0004a17"/>
<lb ed="X" n="0004a18"/>
<lb ed="X" n="0004a19"/>
<lb ed="X" n="0004a20"/>
<lb ed="X" n="0004a21"/>
<lb ed="X" n="0004a22"/>
<lb ed="X" n="0004a23"/>
<lb ed="X" n="0004a24"/>
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0005a" n="0005a"/>
<lb ed="X" n="0005a01"/>
<lb ed="X" n="0005a02"/>
<lb ed="X" n="0005a03"/>
<lb ed="X" n="0005a04"/>
<lb ed="X" n="0005a05"/>
<lb ed="X" n="0005a06"/>
<lb ed="X" n="0005a07"/>
<lb ed="X" n="0005a08"/>
<lb ed="X" n="0005a09"/><lb ed="R022" n="0008a01"/><p xml:id="pX14p0005a0901">未見佛，雖名爲讚，是名爲謗。旣見佛，思作是讚，
<lb ed="X" n="0005a10"/><lb ed="R022" n="0008a02"/>寔無可讚、不可讚、不可說、不可思議，是故名爲
<lb ed="X" n="0005a11"/><lb ed="R022" n="0008a03"/>佛。人文子摹是象<anchor xml:id="nkr_note_add_0005a1101" n="0005a1101"/><anchor xml:id="beg0005a1101" n="0005a1101"/>已<anchor xml:id="end0005a1101"/>，乞居士重摹，摹象而作讚
<lb ed="X" n="0005a12"/><lb ed="R022" n="0008a04"/>語。居士寔無所讚，因說偈曰：法本法無法，無法
<lb ed="X" n="0005a13"/><lb ed="R022" n="0008a05"/>法亦法，今付無法時，法法何曾法？懌迦付法迦
<lb ed="X" n="0005a14"/><lb ed="R022" n="0008a06"/>葉，迦葉付法阿難，如是如是，是卽爲讚。</p>
<lb ed="X" n="0005a15"/><lb ed="R022" n="0008a07"/><p xml:id="pX14p0005a1501"><g ref="#CB16297">𧓍</g>庵居士　施扆賓焚香寫</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0005a16"/>
<lb ed="X" n="0005a17"/>
<lb ed="X" n="0005a18"/>
<lb ed="X" n="0005a19"/>
<lb ed="X" n="0005a20"/>
<lb ed="X" n="0005a21"/>
<lb ed="X" n="0005a22"/>
<lb ed="X" n="0005a23"/>
<lb ed="X" n="0005a24"/>
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0006a" n="0006a"/>
<lb ed="X" n="0006a01"/><cb:docNumber>No. 288</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0006a02"/><lb ed="R022" n="0009a01"/><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">釋經題</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0006a0201"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0006001" n="0006001"/>大佛頂如來密因修證了義諸菩薩萬行首楞嚴經卷第一</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0006a03"/><lb ed="R022" n="0009a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0006a0301">〔疏〕經有五名，題中存三，而略其二。謂大方廣等，是諸部通稱。今名取別，故
<lb ed="X" n="0006a04"/><lb ed="R022" n="0009a04"/>題從簡。言大佛頂者，表於尊勝，兼明密呪，從頂說故。</p><p xml:id="pX14p0006a0421" cb:place="inline">〔溫陵曰〕：覺王示之以
<lb ed="X" n="0006a05"/><lb ed="R022" n="0009a05"/>大法，使不迷於小徑，而默得乎無外之體。喩之以佛頂，使不滯於相見，而
<lb ed="X" n="0006a06"/><lb ed="R022" n="0009a06"/>妙極乎無上之致。</p><p xml:id="pX14p0006a0608" cb:place="inline">〔疏〕如來者，按經云本如來藏妙眞如性，卽般若所謂諸
<lb ed="X" n="0006a07"/><lb ed="R022" n="0009a07"/>法如義也。今言密因，卽指衆生本覺之心，諸佛因此以成菩提，所以名爲
<lb ed="X" n="0006a08"/><lb ed="R022" n="0009a08"/>如來密因。因心本具，隱而未顯，曰密；修證顯了，受稱從果，則名如來。故如
<lb ed="X" n="0006a09"/><lb ed="R022" n="0009a09"/>來名通因通果，有性有修。從因趨果，名菩薩萬行；以果通因，則曰如來。梵
<lb ed="X" n="0006a10"/><lb ed="R022" n="0009a10"/>語首楞嚴涅槃，翻一切事究竟，卽大定之名也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0006a11"/><lb ed="R022" n="0009a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一緣起分</cb:mulu><head>一緣起分<note place="inline">文四</note></head>
<lb ed="X" n="0006a12"/><lb ed="R022" n="0009a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0006a1201"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0006002" n="0006002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0006002" n="0006002"/>如是我聞：一時，佛在<note place="inline">首序佛所居</note><anchor xml:id="nkr_note_orig_0006003" n="0006003"/><name role="" type="person">室羅筏</name>城祇桓精舍，與<note place="inline">次序佛所與</note>大比丘衆千二百五十人俱。</p><p xml:id="pX14p0006a1239" cb:place="inline">皆
<lb ed="X" n="0006a13"/><lb ed="R022" n="0009a13"/>是無漏<note place="inline">內冥中道不漏落取相不取相二邊</note>。大阿羅漢，佛子住持<note place="inline">三序諸比丘之德</note>，善超諸有。能於國土，成就威儀。從佛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0006004" n="0006004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0006004" n="0006004"/>轉輪，妙堪
<lb ed="X" n="0006a14"/><lb ed="R022" n="0009a14"/>遺囑。嚴淨毗尼，弘<note place="inline">開擴</note>範<note place="inline">師範</note>三界<note place="inline">欲界色界無色界</note>。應身無量，度脫衆生。拔<note place="inline">挩起</note>濟<note place="inline">接過</note>未來，越諸塵累。</p><p xml:id="pX14p0006a1442" cb:place="inline"><note place="inline">四、序諸比丘坐次</note>。其名曰：
<lb ed="X" n="0006a15"/><lb ed="R022" n="0009a15"/>大智舍利弗、摩<note place="inline">大</note>訶目犍連<note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0006a1501" n="0006a1501"/><anchor xml:id="beg0006a1501" n="0006a1501"/>采<anchor xml:id="end0006a1501"/>菽氏</note>、<name role="" type="person">摩訶拘絺羅</name><note place="inline">大膝</note>、富樓那彌多羅尼子<note place="inline"><name role="" type="person">滿慈子</name></note>、須菩提、優婆尼、
<lb ed="X" n="0006a16"/><lb ed="R022" n="0009a16"/>沙陀等，而爲上首<note place="inline">五、序諸菩薩坐次</note>。復有無量辟支、無學，幷<note place="inline">一本作並</note>其初心，同來佛所，屬諸比丘，休夏
<lb ed="X" n="0006a17"/><lb ed="R022" n="0009a17"/>自恣<note place="inline">自夏至秋，開律放遊三日</note>。十方菩薩，咨<note place="inline">問</note>決<note place="inline">斷</note>心疑，欽<note place="inline">敬</note>奉<note place="inline">侍</note>慈<note place="inline">恩</note>嚴<note place="inline">威</note>，將求密義。卽時如來，敷座宴安，爲諸會
<lb ed="X" n="0006a18"/><lb ed="R022" n="0009a18"/>中，宣示深奧，法筵淸衆，得未曾有<note place="inline">聞所未聞</note>。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0006005" n="0006005"/>迦陵仙音，徧十方界，恒沙菩薩，來聚道場，
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0007a" n="0007a"/>
<lb ed="X" n="0007a01"/><lb ed="R022" n="0010a01"/><name role="" type="person">文殊師利</name>，而爲上首。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0007a02"/><lb ed="R022" n="0010a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0007a0201">〔初、集衆歎德〕。</p><p xml:id="pX14p0007a0206" cb:place="inline">〔疏〕言無漏者，卽總嘆衆德。由盡漏故，名阿羅漢。佛地論云：由
<lb ed="X" n="0007a03"/><lb ed="R022" n="0010a03"/>勝敎力，彼聖道生，名爲佛子。卽住所得法，任持無失，名佛子。住持諸有者，
<lb ed="X" n="0007a04"/><lb ed="R022" n="0010a04"/>卽業、惑、果三有漏之法也。能於下，嘆叙別德。淸嚴可畏，軌範行人，名成就
<lb ed="X" n="0007a05"/><lb ed="R022" n="0010a05"/>威儀。稟佛遺言，能建大義，名妙堪遺囑。乃至淨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0007001" n="0007001"/>尸羅而作範，示應身以度
<lb ed="X" n="0007a06"/><lb ed="R022" n="0010a06"/>生。此則智悲俱運，積功長劫，故能拔濟未來，而超諸塵累也。辟支迦羅，此
<lb ed="X" n="0007a07"/><lb ed="R022" n="0010a07"/>云獨覺。俱舍云：盡智生時，名爲無學，惟作利他事故。中阿含謂自恣爲從
<lb ed="X" n="0007a08"/><lb ed="R022" n="0010a08"/>解脫，卽受夏解制，恣任所如之意。故阿難別請遠遊未還，而十方菩薩<anchor xml:id="nkr_note_add_0007a0801" n="0007a0801"/><anchor xml:id="beg0007a0801" n="0007a0801"/>已<anchor xml:id="end0007a0801"/>
<lb ed="X" n="0007a09"/><lb ed="R022" n="0010a09"/>集道場也。迦陵鳥，卽烏鳳之屬。桂海虞衡志：烏鳳如鳳鳴，淸越如笙簫，妙
<lb ed="X" n="0007a10"/><lb ed="R022" n="0010a10"/>合宮商，能爲百蟲之音。故經中每比於佛音。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0007a11"/><lb ed="R022" n="0010a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0007a1101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0007002" n="0007002"/>時<anchor xml:id="nkr_note_orig_0007003" n="0007003"/>波斯匿王，爲其父王<anchor xml:id="nkr_note_orig_0007004" n="0007004"/>諱<note place="inline">忌</note>日營齋，請佛宮掖<note place="inline">其處則內</note>，自迎<note place="inline">其迎則親</note>如來，廣設<note place="inline">其設則廣</note>珍羞<note place="inline">其羞別珍</note>無上妙味<note place="inline">其味則妙</note>，
<lb ed="X" n="0007a12"/><lb ed="R022" n="0010a12"/>兼復親延<note place="inline">其伴則同</note>諸大菩薩。城中復有長者<note place="inline">齒德爵兼隆</note>居士<note place="inline">淸淨自居</note>，同時飯僧，佇佛來應。佛敕文殊，分
<lb ed="X" n="0007a13"/><lb ed="R022" n="0010a13"/>領菩薩及阿羅漢，應諸齋主。</p><p xml:id="pX14p0007a1312" cb:place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0007005" n="0007005"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0007005" n="0007005"/>唯有阿難，先受別請，遠遊未還，不遑僧次。旣無
<lb ed="X" n="0007a14"/><lb ed="R022" n="0010a14"/>上座及阿闍黎，途中獨歸，其日無供。卽時阿難，執持應器<note place="inline">鉢</note>，於所遊城，次第循
<lb ed="X" n="0007a15"/><lb ed="R022" n="0010a15"/>乞。心中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0007006" n="0007006"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0007006" n="0007006"/>初求最後檀越<note place="inline">施主</note>以爲齋主，無問淨穢，刹利尊姓<note place="inline">貴而淨者</note>及旃陀羅<note place="inline">賤而穢者</note>，方行等慈，
<lb ed="X" n="0007a16"/><lb ed="R022" n="0010a16"/>不擇微賤，發意圓成一切衆生無量功德。</p><p xml:id="pX14p0007a1617" cb:place="inline">阿難<anchor xml:id="nkr_note_add_0007a1601" n="0007a1601"/><anchor xml:id="beg0007a1601" n="0007a1601"/>已<anchor xml:id="end0007a1601"/>知如來世尊訶<note place="inline">斥責</note>須菩提及
<lb ed="X" n="0007a17"/><lb ed="R022" n="0010a17"/>大迦葉爲阿羅漢，心不均平，欽仰如來，開闡無遮，度諸疑謗，經彼城隉<note place="inline">無水之地</note>，徐步
<lb ed="X" n="0007a18"/><lb ed="R022" n="0010a18"/>郭門，嚴整威儀，肅恭<anchor xml:id="nkr_note_orig_0007007" n="0007007"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0007007" n="0007007"/>齋法。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0008a" n="0008a"/>
<lb ed="X" n="0008a01"/><lb ed="R022" n="0011a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0008a0101">〔二、誤墮所由〕。</p><p xml:id="pX14p0008a0106" cb:place="inline">〔疏〕仁王經波斯，匿名月光，德行十地。諱日者，曲禮云：卒哭而
<lb ed="X" n="0008a02"/><lb ed="R022" n="0011a02"/>諱。謂諸矦旣葬，七月有祭于庭廟，謂之卒哭，乃命於宮中捨故而諱新，無
<lb ed="X" n="0008a03"/><lb ed="R022" n="0011a03"/>敢稱名。故匿王以其日設齋，恭延聖衆，所以資先王之靈也。宮掖者，按唐
<lb ed="X" n="0008a04"/><lb ed="R022" n="0011a04"/>志及宋元宮殿錄，掖皆爲掖垣掖門，而非內庭，蓋云宮城也。</p><p xml:id="pX14p0008a0424" cb:place="inline">〔溫陵〕上座阿
<lb ed="X" n="0008a05"/><lb ed="R022" n="0011a05"/>闍黎，律制僧遠出，侶須三人，一上座，一軌範，所以嚴行止，防誤失也。又法
<lb ed="X" n="0008a06"/><lb ed="R022" n="0011a06"/>華云：入里乞食，將一比丘。亦防戒之意。最後檀越，謂未飯僧者。平等之慈，
<lb ed="X" n="0008a07"/><lb ed="R022" n="0011a07"/>於<anchor xml:id="nkr_note_add_0008a0701" n="0008a0701"/><anchor xml:id="beg0008a0701" n="0008a0701"/>己<anchor xml:id="end0008a0701"/>等心而化，令彼等心而施，所以圓成衆生無量功德。若登伽者，卽穢
<lb ed="X" n="0008a08"/><lb ed="R022" n="0011a08"/>而賤，而阿難旣無揀擇，故誤墮之。阿難下，叙平等之意。須菩提捨貧從富，
<lb ed="X" n="0008a09"/><lb ed="R022" n="0011a09"/>大迦葉捨富從貧，一謂貧者植因，一謂富者易施，故如來訶之，欲令心無
<lb ed="X" n="0008a10"/><lb ed="R022" n="0011a10"/>遮限，以息不均之疑謗。</p><p xml:id="pX14p0008a1010" cb:place="inline">〔疏〕齋法者，分衛經云：一切賢聖，欲濟貧苦，故入聚
<lb ed="X" n="0008a11"/><lb ed="R022" n="0011a11"/>落，當乞食時，乃至入無城想，見無人想。故阿難嚴整威儀，肅恭此法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0008a12"/><lb ed="R022" n="0011a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0008a1201"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0008001" n="0008001"/>爾時阿難，因乞食次，經歷婬室<note place="inline">娼家</note>，遭大幻術<note place="inline">外道妖術</note>。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0008002" n="0008002"/><name role="" type="person">摩登伽女</name>，以娑毗迦羅先梵天呪，
<lb ed="X" n="0008a13"/><lb ed="R022" n="0011a13"/>攝入婬席，婬躬撫摩，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0008003" n="0008003"/>將毀戒體。如來知彼婬術所加，齋畢旋歸。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0008004" n="0008004"/>王及大臣、長
<lb ed="X" n="0008a14"/><lb ed="R022" n="0011a14"/>者、居士，俱來隨佛，願聞法要。于時<note place="inline">將毀未毀之時</note>，世尊<anchor xml:id="nkr_note_orig_0008005" n="0008005"/>頂放百寶無畏<note place="inline">群邪並伏</note>光明，光中出生千葉
<lb ed="X" n="0008a15"/><lb ed="R022" n="0011a15"/>寶蓮，有佛化身，結跏趺坐<note place="inline">疊足而坐</note>，宣說神呪，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0008006" n="0008006"/>敕<name role="" type="person">文殊師利</name>，將呪往護，惡呪銷滅<note place="inline">如從夢醒</note>，提獎
<lb ed="X" n="0008a16"/><lb ed="R022" n="0011a16"/>阿難及摩登伽，歸來<note place="inline">婬心頓歇</note>佛所。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0008a17"/><lb ed="R022" n="0011a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0008a1701">〔三、說呪往救〕。爲度親因，明經勝義，故以摩登而爲發起。按摩登女經言誤
<lb ed="X" n="0008a18"/><lb ed="R022" n="0011a18"/>墮之事，佛在<name role="" type="person">王舍城</name>，阿難行乞，有女子汲水，母名摩登，阿難從女乞水，女
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0009a" n="0009a"/>
<lb ed="X" n="0009a01"/><lb ed="R022" n="0012a01"/>便隨阿難，視阿難所止處，歸吿其母，啼泣委臥，欲嫁阿難，其母不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0009a0101" n="0009a0101"/><anchor xml:id="beg0009a0101" n="0009a0101"/>已<anchor xml:id="end0009a0101"/>，乃
<lb ed="X" n="0009a02"/><lb ed="R022" n="0012a02"/>以蠱道縛阿難入室，阿難不肯就臥處，母持阿難將入火中，佛知此<anchor xml:id="nkr_note_add_0009a0201" n="0009a0201"/><anchor xml:id="beg0009a0201" n="0009a0201"/>已<anchor xml:id="end0009a0201"/>，卽
<lb ed="X" n="0009a03"/><lb ed="R022" n="0012a03"/>遣神脫阿難，乃其事也。又首楞嚴三昧經亦有魔界密迹，將顯摩登宿因，
<lb ed="X" n="0009a04"/><lb ed="R022" n="0012a04"/>非此經莫能救度，故以之爲緣，浚發大敎，謂彼經中當說法時，魔王將行
<lb ed="X" n="0009a05"/><lb ed="R022" n="0012a05"/>惱亂，有菩薩名魔界行不汙，入於魔宮，時魔諸女於菩薩各起欲心，菩薩
<lb ed="X" n="0009a06"/><lb ed="R022" n="0012a06"/>知其夙緣可度，化作天身，與其從事，因而得度。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0009a07"/><lb ed="R022" n="0012a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0009a0701">阿難見佛，頂禮<note place="inline">以頭至地</note>悲泣，恨無始<note place="inline">受生之初</note>來，一向多聞，未全道力<note place="inline">見非故起婬愛，但是力不勝邪</note>，殷勤啓請十方如來，得
<lb ed="X" n="0009a08"/><lb ed="R022" n="0012a08"/>成菩提，妙<anchor xml:id="nkr_note_orig_0009001" n="0009001"/>奢摩他、三摩、禪那最初方便。於時復有恒沙菩薩，及諸十方大阿
<lb ed="X" n="0009a09"/><lb ed="R022" n="0012a09"/>羅漢、辟支佛等，俱願樂聞，退坐默然，承受聖旨。佛吿阿難：汝我同<note place="inline">共本</note>氣，情均天
<lb ed="X" n="0009a10"/><lb ed="R022" n="0012a10"/>倫<note place="inline">兄弟</note>，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0009002" n="0009002"/>當初發心，於我法中，見何勝相，頓捨世間<anchor xml:id="nkr_note_orig_0009003" n="0009003"/>深重恩愛？阿難白佛：<anchor xml:id="nkr_note_orig_0009004" n="0009004"/>我見如來
<lb ed="X" n="0009a11"/><lb ed="R022" n="0012a11"/>三十二相，勝妙殊絕，形體暎徹，猶如琉璃。常自<anchor xml:id="nkr_note_orig_0009005" n="0009005"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0009005" n="0009005"/>思惟：<anchor xml:id="nkr_note_orig_0009006" n="0009006"/>此相非是欲愛所生。何
<lb ed="X" n="0009a12"/><lb ed="R022" n="0012a12"/>以故？欲氣粗濁，腥臊交遘，膿血雜亂，不能發生勝淨妙明紫金光聚，是以渴
<lb ed="X" n="0009a13"/><lb ed="R022" n="0012a13"/>仰，從佛剃落。</p><p xml:id="pX14p0009a1306" cb:place="inline">佛言：善哉阿難！汝等當知，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0009007" n="0009007"/>一切衆生，從無始來，生死相續，皆由
<lb ed="X" n="0009a14"/><lb ed="R022" n="0012a14"/>不知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0009008" n="0009008"/>常住<note place="inline">無出無入</note>眞心，性淨明體，用諸妄想。此想不眞，故有輪轉。汝今欲研<note place="inline">細究</note>無上菩
<lb ed="X" n="0009a15"/><lb ed="R022" n="0012a15"/>提，眞發明性，應當直心酬<note place="inline">一本作詶</note>我所問。十方如來，同一道故，出離生死<note place="inline">不墮輪轉</note>，皆以直心。
<lb ed="X" n="0009a16"/><lb ed="R022" n="0012a16"/>心言直故，如是乃至終始地位，中間永無諸委曲相<note place="inline">皆以直心證入</note>。</p><p xml:id="pX14p0009a1627" cb:place="inline">阿難！我今問汝，當汝發
<lb ed="X" n="0009a17"/><lb ed="R022" n="0012a17"/>心緣於如來三十二相，將何所見？誰爲愛樂？阿難白佛言：世尊！如是愛樂用
<lb ed="X" n="0009a18"/><lb ed="R022" n="0012a18"/>我<anchor xml:id="nkr_note_orig_0009009" n="0009009"/>心目，由<anchor xml:id="nkr_note_orig_0009010" n="0009010"/>目觀見如來勝相心生愛樂，故我發心願捨生死。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0010a" n="0010a"/>
<lb ed="X" n="0010a01"/><lb ed="R022" n="0013a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0010a0101">〔四、發起經宗〕。阿難下。叙多聞無功，所以發進修之旨。奢摩他等三觀，乃此
<lb ed="X" n="0010a02"/><lb ed="R022" n="0013a02"/>經修行之法。盖十方如來，因修此法，得成菩提，而初心入之，必有方便。言
<lb ed="X" n="0010a03"/><lb ed="R022" n="0013a03"/>最初者，卽未獲正觀所有初心也。</p><p xml:id="pX14p0010a0314" cb:place="inline">〔吳興曰〕：阿難旣厭多聞，而欣妙定。如來
<lb ed="X" n="0010a04"/><lb ed="R022" n="0013a04"/>欲談實相，先詰妄緣。故問發心見相之由，爲止散入寂之本。</p><p xml:id="pX14p0010a0424" cb:place="inline">〔疏〕佛言下，示
<lb ed="X" n="0010a05"/><lb ed="R022" n="0013a05"/>迷眞之由。由迷眞淨，故有妄輪。此指阿難見相發心，乃生死攀緣之性也。
<lb ed="X" n="0010a06"/><lb ed="R022" n="0013a06"/>體性堅凝，不涉塵妄，名常住眞心；妙圓離垢，無諸昏昧，名性淨明體。此經
<lb ed="X" n="0010a07"/><lb ed="R022" n="0013a07"/>中所談之妙性，故佛於此紉玄立極，而印定經宗也。然華嚴淨印言發心
<lb ed="X" n="0010a08"/><lb ed="R022" n="0013a08"/>者，亦由見佛相好，而楞嚴三昧亦以愛樂爲緣。應知此經將顯眞心實際，
<lb ed="X" n="0010a09"/><lb ed="R022" n="0013a09"/>對簡扳緣之體，非不以見相之故而發起菩提也。故淨印經云：見相發心，
<lb ed="X" n="0010a10"/><lb ed="R022" n="0013a10"/>有其四種：一者、初發心菩薩，見相莊嚴而得淸淨；二者、修行位菩薩，觀佛
<lb ed="X" n="0010a11"/><lb ed="R022" n="0013a11"/>功德，心得淸淨；三者、不退轉位菩薩，觀佛法身而得淸淨；四者、補處位菩
<lb ed="X" n="0010a12"/><lb ed="R022" n="0013a12"/>薩，無法可觀，亦非無觀，離於二邊而發心故。應當直心酬我所問者，淨印
<lb ed="X" n="0010a13"/><lb ed="R022" n="0013a13"/>經云：發心者，無有諂誑，其心正直。此所謂出離生死，皆以眞心也。如是乃
<lb ed="X" n="0010a14"/><lb ed="R022" n="0013a14"/>至終始地位者，言皆以是心而證入也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0010a15"/><lb ed="R022" n="0013a15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">二方便分</cb:mulu><head>二方便分<note place="inline">大科六</note></head><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0010a1508" cb:place="inline">初徵心。文七。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0010a16"/><lb ed="R022" n="0013a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0010a1601"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0010001" n="0010001"/>佛吿阿難：如汝所說，眞所愛樂因於<anchor xml:id="nkr_note_orig_0010002" n="0010002"/>心目，若不識知心目所在，則不能得降
<lb ed="X" n="0010a17"/><lb ed="R022" n="0013a17"/>伏塵勞<note place="inline">染汚擾亂</note>。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0010003" n="0010003"/>譬如國王爲賊所侵，發兵討除，是兵要當知賊所在，使汝流轉心目
<lb ed="X" n="0010a18"/><lb ed="R022" n="0013a18"/>爲咎。吾今問汝，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0010004" n="0010004"/>唯心與目今何所在？阿難白佛言：世尊！一切世間十種異生，
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0011a" n="0011a"/>
<lb ed="X" n="0011a01"/><lb ed="R022" n="0014a01"/>同將識心居在身內，縱<anchor xml:id="nkr_note_orig_0011001" n="0011001"/>觀如來靑蓮華眼亦在佛面，我今觀此浮根四塵秪
<lb ed="X" n="0011a02"/><lb ed="R022" n="0014a02"/>在我面，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0011002" n="0011002"/>如是識心實居身內。</p><p xml:id="pX14p0011a0212" cb:place="inline">佛吿阿難：汝今現坐如來講堂，觀<name role="" type="person">祇陀林</name>，今何
<lb ed="X" n="0011a03"/><lb ed="R022" n="0014a03"/>所在？<note place="inline">阿難言：</note>世尊！此大重閣淸淨講堂，在<anchor xml:id="nkr_note_orig_0011003" n="0011003"/>給孤<note place="inline">施園建舍檀越之名</note>園，今<name role="" type="person">祇陀林</name>，實在堂外。阿難！汝今堂
<lb ed="X" n="0011a04"/><lb ed="R022" n="0014a04"/>中，先何所見？<note place="inline">阿難言：</note>世尊！我在堂中，先見如來，次觀大衆，如是外望，方矚林園。<note place="inline">佛吿：</note>阿難！
<lb ed="X" n="0011a05"/><lb ed="R022" n="0014a05"/>汝矚林園，因何有見？<note place="inline">阿難言：</note>世尊！此大講堂，戶牖開豁，故我在堂，得遠瞻見。爾時世
<lb ed="X" n="0011a06"/><lb ed="R022" n="0014a06"/>尊，在大衆中，舒金色臂，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0011004" n="0011004"/>摩阿難頂，吿示阿難及諸大衆：有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0011005" n="0011005"/>三摩提<note place="inline">正定</note>，名大佛頂
<lb ed="X" n="0011a07"/><lb ed="R022" n="0014a07"/>首楞嚴<note place="inline">無上一切究竟堅固心</note>王，具足萬行<note place="inline">各門修證</note>，十方如來一門<note place="inline">千經共由</note>，超出<name role="" type="person">妙莊嚴路</name>，汝今諦聽。阿難頂禮，伏
<lb ed="X" n="0011a08"/><lb ed="R022" n="0014a08"/>受慈旨。</p><p xml:id="pX14p0011a0804" cb:place="inline">佛吿阿難：如汝所言，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0011006" n="0011006"/>身在講堂，戶牖開豁，遠矚園林。亦有衆生在此
<lb ed="X" n="0011a09"/><lb ed="R022" n="0014a09"/>堂中，不見如來，見堂外者。阿難答言：世尊在堂，不見如來，能見林泉，無有是
<lb ed="X" n="0011a10"/><lb ed="R022" n="0014a10"/>處。<note place="inline">佛吿</note>阿難：汝亦如是，汝之心靈，一切明<note place="inline">顯</note>了。若汝現前所明了心實在身內，爾時
<lb ed="X" n="0011a11"/><lb ed="R022" n="0014a11"/>先合了知內身。頗有衆生先見身中，後觀物外？縱不能見<anchor xml:id="nkr_note_orig_0011007" n="0011007"/>心、肝、脾、胃，爪生、髮
<lb ed="X" n="0011a12"/><lb ed="R022" n="0014a12"/>長、筋轉、脉搖，誠合明了，如何不知？必不內知，云何知外？是故應知，汝言覺了
<lb ed="X" n="0011a13"/><lb ed="R022" n="0014a13"/>能知之心住在身內，無有是處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0011a14"/><lb ed="R022" n="0014a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0011a1401">〔一、推在內〕。前<anchor xml:id="nkr_note_add_0011a1401" n="0011a1401"/><anchor xml:id="beg0011a1401" n="0011a1401"/>已<anchor xml:id="end0011a1401"/>開宗，次當顯義。將夷道梗，爲沮心怨，故推七處攀緣，以爲
<lb ed="X" n="0011a15"/><lb ed="R022" n="0014a15"/>入觀方便。佛吿下。問。心眼所在者，推妄情也。浮根四塵，卽眼之體。心在身
<lb ed="X" n="0011a16"/><lb ed="R022" n="0014a16"/>中，眼見在外，依世間所見，以爲答意。汝今下。佛因阿難言心在內，在內之
<lb ed="X" n="0011a17"/><lb ed="R022" n="0014a17"/>心，必應見內，故問堂中先何所見。有三摩地，名大佛頂。首楞嚴王者，此標
<lb ed="X" n="0011a18"/><lb ed="R022" n="0014a18"/>三昧名也。</p><p xml:id="pX14p0011a1805" cb:place="inline">〔溫陵〕首楞嚴三昧，千聖共遊，故曰一門。妙莊嚴海，由此而至，故
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0012a" n="0012a"/>
<lb ed="X" n="0012a01"/><lb ed="R022" n="0015a01"/>謂之路。</p><p xml:id="pX14p0012a0104" cb:place="inline">〔疏〕按首楞嚴三昧經，唯住十地菩薩得此三昧。此三昧者，不以一
<lb ed="X" n="0012a02"/><lb ed="R022" n="0015a02"/>事、一緣、一義可知，譬如大海，悉受諸流，故云首楞嚴王具足萬行。又金剛
<lb ed="X" n="0012a03"/><lb ed="R022" n="0015a03"/>三昧本性淸淨經云：法雲地菩薩住首楞嚴三昧，其心淡泊，安住不動，猶
<lb ed="X" n="0012a04"/><lb ed="R022" n="0015a04"/>十五日月，圓滿可觀，明相具足。則知此經所談，皆此三昧之法也。又云：住
<lb ed="X" n="0012a05"/><lb ed="R022" n="0015a05"/>是三昧<anchor xml:id="nkr_note_add_0012a0501" n="0012a0501"/><anchor xml:id="beg0012a0501" n="0012a0501"/>已<anchor xml:id="end0012a0501"/>，修百三昧，然後乃入金剛三昧，如牟尼珠，光光相照。入首楞嚴
<lb ed="X" n="0012a06"/><lb ed="R022" n="0015a06"/>三昧海，所有智慧如空中日，諸煩惱海如微煙瘴。</p><p xml:id="pX14p0012a0620" cb:place="inline">〔疏〕如汝下，謂心若在內，
<lb ed="X" n="0012a07"/><lb ed="R022" n="0015a07"/>合見身中，可有衆生先見身中，後觀外物耶？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0012a08"/><lb ed="R022" n="0015a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0012a0801"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0012001" n="0012001"/>阿難稽首而白佛言：我聞如來如是法音，悟知我心實居身外。所以者何？譬
<lb ed="X" n="0012a09"/><lb ed="R022" n="0015a09"/>如燈光然於室中，是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0012002" n="0012002"/>燈必能先照室內，從其室門後及庭際<note place="inline">室外</note>。一切衆生不見
<lb ed="X" n="0012a10"/><lb ed="R022" n="0015a10"/>身中獨見身外，亦如燈光居在室外不能照室，是義必明將無所惑，同佛了
<lb ed="X" n="0012a11"/><lb ed="R022" n="0015a11"/>義<anchor xml:id="nkr_note_orig_0012003" n="0012003"/>得無妄<note place="inline">自信</note>耶？<anchor xml:id="nkr_note_orig_0012004" n="0012004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0012004" n="0012004"/>佛吿阿難：是諸比丘，適來從我<name role="" type="person">室羅筏</name>城，循乞摶食歸<name role="" type="person">祇陀林</name>，
<lb ed="X" n="0012a12"/><lb ed="R022" n="0015a12"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0012005" n="0012005"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0012005" n="0012005"/>我<anchor xml:id="nkr_note_add_0012a1201" n="0012a1201"/><anchor xml:id="beg0012a1201" n="0012a1201"/>已<anchor xml:id="end0012a1201"/>宿<note place="inline">預</note>齋。汝觀比丘，一人食時諸人飽不？阿難答言：不也。世尊！何以故？是諸
<lb ed="X" n="0012a13"/><lb ed="R022" n="0015a13"/>比丘，雖阿羅漢軀命不同，云何一人能令衆飽？佛吿阿難：若汝覺了知見之
<lb ed="X" n="0012a14"/><lb ed="R022" n="0015a14"/>心實在身外，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0012006" n="0012006"/>身心相外自不相干，則心所知身不能覺，覺在身際心不能知。
<lb ed="X" n="0012a15"/><lb ed="R022" n="0015a15"/>我今示汝兜羅綿手，汝眼見時心分別不？阿難答言：如是。世尊！佛吿阿難：若
<lb ed="X" n="0012a16"/><lb ed="R022" n="0015a16"/>相知者，云何在外？是故應知，汝言覺了能知之心住在身外，無有是處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0012a17"/><lb ed="R022" n="0015a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0012a1701">〔二、推在外〕。彼食不能飽此，外心不能知身，固知此心不在身外。我<anchor xml:id="nkr_note_add_0012a1701" n="0012a1701"/><anchor xml:id="beg0012a1701" n="0012a1701"/>已<anchor xml:id="end0012a1701"/>宿齋
<lb ed="X" n="0012a18"/><lb ed="R022" n="0015a18"/>者，謂佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0012a1801" n="0012a1801"/><anchor xml:id="beg0012a1801" n="0012a1801"/>已<anchor xml:id="end0012a1801"/>受食。汝觀比丘下，謂一人受食，不能飽餘人，以喩外心不能知
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0013a" n="0013a"/>
<lb ed="X" n="0013a01"/><lb ed="R022" n="0016a01"/>身，故復擧手爲證。兜羅綿者，格古論云：出西番等處，從樹所生。然眼見手
<lb ed="X" n="0013a02"/><lb ed="R022" n="0016a02"/>而心分別，則心非在外矣。眼屬於身，故云覺在身際。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0013a03"/><lb ed="R022" n="0016a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0013a0301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0013001" n="0013001"/>阿難白佛言：世尊！如佛所言：不見內故，不居身內；身心相知、不相離故，不在
<lb ed="X" n="0013a04"/><lb ed="R022" n="0016a04"/>身外。我今思惟，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0013002" n="0013002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0013002" n="0013002"/>知<note place="inline">疑信相參</note>在一處。</p><p xml:id="pX14p0013a0415" cb:place="inline">佛言：處今何在？阿難言：此了知心旣不知內而能
<lb ed="X" n="0013a05"/><lb ed="R022" n="0016a05"/>見外，如我思忖潛伏根裏。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0013003" n="0013003"/>猶如有人取琉璃椀<note place="inline">喩眼</note>合其兩眼<note place="inline">喩心</note>，雖有物合而不留
<lb ed="X" n="0013a06"/><lb ed="R022" n="0016a06"/>礙，彼根隨見隨卽分別。然<note place="inline">故</note>我覺了能知之心不見內者<note place="inline">心在眼故，不見身內</note>，爲在根故；分明矚外
<lb ed="X" n="0013a07"/><lb ed="R022" n="0016a07"/>無障礙者<note place="inline">心在眼故，能見身外</note>，潛根內故。佛吿阿難：如汝所言，潛根內者猶如琉璃。彼人當以琉
<lb ed="X" n="0013a08"/><lb ed="R022" n="0016a08"/>璃籠眼，當見山河、見琉璃不？如是，世尊！是人當以琉璃籠眼，實見琉璃。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0013004" n="0013004"/>佛吿
<lb ed="X" n="0013a09"/><lb ed="R022" n="0016a09"/>阿難：汝心若同琉璃合者，當見山河，何不見眼？若見眼者，眼卽同境，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0013005" n="0013005"/>不得成
<lb ed="X" n="0013a10"/><lb ed="R022" n="0016a10"/>隨。若不能見，云何說言此了知心潛在根內如琉璃合？是故應知，汝言覺了
<lb ed="X" n="0013a11"/><lb ed="R022" n="0016a11"/>能知之心潛伏根裏如琉璃合，無有是處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0013a12"/><lb ed="R022" n="0016a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0013a1201">〔三、推潛根〕。</p><p xml:id="pX14p0013a1205" cb:place="inline">〔長水〕琉璃喩根，眼喩於心，眼根色淨，不礙於心，同琉璃椀，不礙
<lb ed="X" n="0013a13"/><lb ed="R022" n="0016a13"/>於色，隨照一鏡，心則隨知。</p><p xml:id="pX14p0013a1311" cb:place="inline">〔疏〕其如眼見琉璃，心不見眼，縱能見眼，眼卽成
<lb ed="X" n="0013a14"/><lb ed="R022" n="0016a14"/>境，眼旣成境，豈能隨卽分別耶。而琉璃者，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0013006" n="0013006"/>質礙之物，故以之籠眼，外見山
<lb ed="X" n="0013a15"/><lb ed="R022" n="0016a15"/>河，亦見琉璃。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0013a16"/><lb ed="R022" n="0016a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0013a1601"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0013007" n="0013007"/>阿難白佛言：世尊！我今又作如是思惟：是衆生身，腑藏在中，竅穴居外，有藏
<lb ed="X" n="0013a17"/><lb ed="R022" n="0016a17"/>則暗，有竅則明。今我對佛，開眼見明，名爲見外；閉眼見暗，名爲見內。是義云
<lb ed="X" n="0013a18"/><lb ed="R022" n="0016a18"/>何？佛吿阿難：汝當閉眼見暗之時，此暗境界，爲與眼對？爲不對眼？若與眼對，
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0014a" n="0014a"/>
<lb ed="X" n="0014a01"/><lb ed="R022" n="0017a01"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0014001" n="0014001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0014001" n="0014001"/>暗在眼前，云何成內？若成內者，居暗室中，無日月燈，此室暗中，皆汝焦腑。若
<lb ed="X" n="0014a02"/><lb ed="R022" n="0017a02"/>不對者，云何成見？</p><p xml:id="pX14p0014a0208" cb:place="inline">若離外見，內對所成。合眼見暗，名爲身中。開眼見明，何不
<lb ed="X" n="0014a03"/><lb ed="R022" n="0017a03"/>見面？若不見面，內對不成。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0014002" n="0014002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0014002" n="0014002"/>見面若成，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0014003" n="0014003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0014003" n="0014003"/>此了知心及與眼根乃在虗空，何成在
<lb ed="X" n="0014a04"/><lb ed="R022" n="0017a04"/>內？若在虗空，自非汝體，卽應如來今見汝面亦是汝身。汝眼<anchor xml:id="nkr_note_add_0014a0401" n="0014a0401"/><anchor xml:id="beg0014a0401" n="0014a0401"/>已<anchor xml:id="end0014a0401"/>知身合非覺，
<lb ed="X" n="0014a05"/><lb ed="R022" n="0017a05"/>必汝執言身眼兩覺應有二知，卽汝一身應成兩佛。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0014004" n="0014004"/>是故應知，汝言見暗名
<lb ed="X" n="0014a06"/><lb ed="R022" n="0017a06"/>見內者，無有是處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0014a07"/><lb ed="R022" n="0017a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0014a0701">〔四、推兩在〕。</p><p xml:id="pX14p0014a0705" cb:place="inline">〔吳興〕一身之中，有藏則暗，故見暗卽名見內，何必須見內身之
<lb ed="X" n="0014a08"/><lb ed="R022" n="0017a08"/>物耶？有竅則明，故見明卽是見外，豈應更責不相干耶？</p><p xml:id="pX14p0014a0822" cb:place="inline">〔疏〕其如開眼不能
<lb ed="X" n="0014a09"/><lb ed="R022" n="0017a09"/>見明，閉眼不見身中，故不免其後問。汝當下，辨內見也。謂黯與眼對，則暗
<lb ed="X" n="0014a10"/><lb ed="R022" n="0017a10"/>在眼前；不與眼對，卽不名有見，皆不可也。若離下，謂眼但外見，無容內對，
<lb ed="X" n="0014a11"/><lb ed="R022" n="0017a11"/>故云縱離外見，內對所成。以見暗名身中，則開眼時何不見汝之面乎〔？溫
<lb ed="X" n="0014a12"/><lb ed="R022" n="0017a12"/>陵〕展轉辨明，無反觀理也。汝眼<anchor xml:id="nkr_note_add_0014a1201" n="0014a1201"/><anchor xml:id="beg0014a1201" n="0014a1201"/>已<anchor xml:id="end0014a1201"/>知身合非覺者，旣眼在虗空，自非汝體
<lb ed="X" n="0014a13"/><lb ed="R022" n="0017a13"/>矣。</p><p xml:id="pX14p0014a1302" cb:place="inline">〔疏〕焦府者，素問五藏別論：以能藏精氣而不泄者曰藏，其傳化物而不
<lb ed="X" n="0014a14"/><lb ed="R022" n="0017a14"/>藏曰府。三焦者，所以消化五穀，分潤<g ref="#CB17451">腠</g>理，有上下淸濁之殊，故曰三焦。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0014a15"/><lb ed="R022" n="0017a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0014a1501"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0014005" n="0014005"/>阿難言：我常聞佛開示四衆，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0014006" n="0014006"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0014006" n="0014006"/>由心生故種種法生，由法生故種種心生。我今
<lb ed="X" n="0014a16"/><lb ed="R022" n="0017a16"/>思惟，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0014007" n="0014007"/>卽思惟體實我心性，隨所合處心則隨<note place="inline">一本作卽</note>有，亦非內外中間<note place="inline">指根裏</note>三處。</p><p xml:id="pX14p0014a1634" cb:place="inline">佛吿阿
<lb ed="X" n="0014a17"/><lb ed="R022" n="0017a17"/>難：汝今說言，由法生故種種心生，隨所合處心隨有者，是心無體則無所合。
<lb ed="X" n="0014a18"/><lb ed="R022" n="0017a18"/>若無有體而能合者，則十九界因七塵合。是義不然。</p><p xml:id="pX14p0014a1821" cb:place="inline">若有體者，如汝以手自
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0015a" n="0015a"/>
<lb ed="X" n="0015a01"/><lb ed="R022" n="0018a01"/>挃<note place="inline">觸</note>其體。汝所知心，爲復內出？爲從外入？<anchor xml:id="nkr_note_orig_0015001" n="0015001"/>若復內出，還見身中；若從外來，先合
<lb ed="X" n="0015a02"/><lb ed="R022" n="0018a02"/>見面。</p><p xml:id="pX14p0015a0203" cb:place="inline">阿難言：見是其眼<note place="inline">惟眼能見</note>，心知非眼<note place="inline">心但能知，非眼比也</note>，爲見非義<note place="inline">不可言見</note>？佛言<note place="inline">以下用喩，以顯能見惟心</note>：<anchor xml:id="nkr_note_orig_0015002" n="0015002"/>若眼能見，汝在室中，門能
<lb ed="X" n="0015a03"/><lb ed="R022" n="0018a03"/>見不<note place="inline">門卽室之眼，亦能見否</note>？則諸<anchor xml:id="nkr_note_add_0015a0301" n="0015a0301"/><anchor xml:id="beg0015a0301" n="0015a0301"/>已<anchor xml:id="end0015a0301"/>死，尙有眼存，應皆見物<note place="inline">喩徒眼不能見物</note>。若見物者，云何名死？</p><p xml:id="pX14p0015a0339" cb:place="inline">阿難！<anchor xml:id="nkr_note_orig_0015003" n="0015003"/>又汝覺了能
<lb ed="X" n="0015a04"/><lb ed="R022" n="0018a04"/>知之心，若必有體，爲復一體？爲有多體？今在汝身，爲復徧體？爲不徧體？若一
<lb ed="X" n="0015a05"/><lb ed="R022" n="0018a05"/>體者，則汝以手挃一支時，四支應覺；若咸覺者，挃應無在<note place="inline">一本作所</note>。若挃有所，則汝一
<lb ed="X" n="0015a06"/><lb ed="R022" n="0018a06"/>體自不能成；若多體者，則成多人，何體爲汝？若徧體者，同前所挃；若不徧者，
<lb ed="X" n="0015a07"/><lb ed="R022" n="0018a07"/>當汝觸頭，亦觸其足，頭有所覺，足應無知。今汝不然，是故應知，隨所合處，心
<lb ed="X" n="0015a08"/><lb ed="R022" n="0018a08"/>則隨有，無有是處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0015a09"/><lb ed="R022" n="0018a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0015a0901">〔五、推隨合〕。</p><p xml:id="pX14p0015a0905" cb:place="inline">〔溫陵〕以心法相生，則隨境思惟，卽是心體。心法合處，卽爲心在。</p>
<lb ed="X" n="0015a10"/><lb ed="R022" n="0018a10"/><p xml:id="pX14p0015a1001">〔疏〕思惟之心，其體浮而不實，故難其體之有無也。若無有體，則不能合。如
<lb ed="X" n="0015a11"/><lb ed="R022" n="0018a11"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0015004" n="0015004"/>七塵九界，本非有體，豈能合耶？九界者，涅槃云：魔作佛像，語首羅長者言：
<lb ed="X" n="0015a12"/><lb ed="R022" n="0018a12"/>我先所說四諦法者，是說不眞。今當爲汝更說五諦、六蘊、十三入、十九界。
<lb ed="X" n="0015a13"/><lb ed="R022" n="0018a13"/>阿難聞<anchor xml:id="nkr_note_add_0015a1301" n="0015a1301"/><anchor xml:id="beg0015a1301" n="0015a1301"/>已<anchor xml:id="end0015a1301"/>，尋思法相，都無此理。</p><p xml:id="pX14p0015a1313" cb:place="inline">〔溫陵〕阿難下。解上難也。謂心但能知，不可
<lb ed="X" n="0015a14"/><lb ed="R022" n="0018a14"/>言見，曾不悟能見在心，徒眼不見也。佛言下。擧門喩能見在心，擧死喩徒
<lb ed="X" n="0015a15"/><lb ed="R022" n="0018a15"/>眼不見。</p><p xml:id="pX14p0015a1504" cb:place="inline">〔疏〕俱舍說：世間正見，唯意識相應。故論云：以眼爲門，惟爲見色。又
<lb ed="X" n="0015a16"/><lb ed="R022" n="0018a16"/>汝下，復推別義。徧體與一體同，不徧與多體同，故云若徧體者，同前所觸。
<lb ed="X" n="0015a17"/><lb ed="R022" n="0018a17"/>今四義無成，則不可謂隨所合處，心隨有故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0015a18"/><lb ed="R022" n="0018a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0015a1801"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0015005" n="0015005"/>阿難白佛言：世尊！我亦聞佛與文殊等諸法王子談實相<note place="inline">不作妄執</note>。時世尊亦言：心不
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0016a" n="0016a"/>
<lb ed="X" n="0016a01"/><lb ed="R022" n="0019a01"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0016001" n="0016001"/>在內，亦不在外。如我思惟，內無所見，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0016002" n="0016002"/>外不<note place="inline">作又</note>相知。內無知故，在內不成；身心相
<lb ed="X" n="0016a02"/><lb ed="R022" n="0019a02"/>知，在外非義。今相知故，復內無見，當在中間。</p><p xml:id="pX14p0016a0218" cb:place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0016003" n="0016003"/>佛言：汝言中間，中必不迷，非無
<lb ed="X" n="0016a03"/><lb ed="R022" n="0019a03"/>所在。今汝推中，中何爲在？爲復在處？爲當在身？若在身者，在邊非中，在中同
<lb ed="X" n="0016a04"/><lb ed="R022" n="0019a04"/>內。若在處者，爲有所表？爲無所表？無表同無，表則無定。何以故？如人以表，表
<lb ed="X" n="0016a05"/><lb ed="R022" n="0019a05"/>爲中時，東看則西，南觀成北。表體旣混，心應雜亂。阿難言：我所說中，非此二
<lb ed="X" n="0016a06"/><lb ed="R022" n="0019a06"/>種。如世尊言：眼色爲緣，生於眼識。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0016004" n="0016004"/>眼有分別，色塵無知。識生其中，則爲心在。
<lb ed="X" n="0016a07"/><lb ed="R022" n="0019a07"/>佛言：汝心若在根塵之中，此之心體，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0016005" n="0016005"/>爲復兼二<note place="inline">根塵</note>？爲不兼二<note place="inline">根塵</note>？若兼二者<note place="inline">雙兼眼色</note>，物體雜
<lb ed="X" n="0016a08"/><lb ed="R022" n="0019a08"/>亂。物非體知，成敵兩立<note place="inline">有知無知，相爲敵對</note>，云何爲中？兼二不成非知，不知卽無<note place="inline">心尙無有</note>體性，中何爲相？
<lb ed="X" n="0016a09"/><lb ed="R022" n="0019a09"/>是故應知，當在中間，無有是處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0016a10"/><lb ed="R022" n="0019a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0016a1001">〔六、推在中〕。</p><p xml:id="pX14p0016a1005" cb:place="inline">〔溫陵〕爲復下，辨定中位身耶？根處卽境。若在身者下，身有中邊
<lb ed="X" n="0016a11"/><lb ed="R022" n="0019a11"/>二義，在邊則不得爲中，在中則同前在內，應見內矣。若在處者下，亦辨中
<lb ed="X" n="0016a12"/><lb ed="R022" n="0019a12"/>位無定。表者，標物顯處之謂，混亂則無所取中。</p><p xml:id="pX14p0016a1219" cb:place="inline">〔疏〕若兼二者下，破兼二不
<lb ed="X" n="0016a13"/><lb ed="R022" n="0019a13"/>得爲中。物指塵，體指根，塵非同根有知，故雜亂成敵，此兼二不得爲中也。
<lb ed="X" n="0016a14"/><lb ed="R022" n="0019a14"/>兼二不成下，破不兼二亦不得爲中也。不兼根則非知，不兼塵則非不知，
<lb ed="X" n="0016a15"/><lb ed="R022" n="0019a15"/>二義旣非，中無可定。故維摩經云：心不在內，亦不在外，不在中間，如其心
<lb ed="X" n="0016a16"/><lb ed="R022" n="0019a16"/>然，罪垢亦然。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0016a17"/><lb ed="R022" n="0019a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0016a1701"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0016006" n="0016006"/>阿難白佛言：世尊！我昔見佛與<name role="" type="person">大目連</name>、須菩提、富樓那、舍利弗四大弟子共
<lb ed="X" n="0016a18"/><lb ed="R022" n="0019a18"/>轉法輪，常言：覺知分別心性，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0016007" n="0016007"/>旣不在內，亦不在外，不在中間，俱無所在，一切
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0017a" n="0017a"/>
<lb ed="X" n="0017a01"/><lb ed="R022" n="0020a01"/>無著，名之爲心。則我無著，名爲心不？</p><p xml:id="pX14p0017a0115" cb:place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0017001" n="0017001"/>佛吿阿難：汝言覺知分別心性俱無在
<lb ed="X" n="0017a02"/><lb ed="R022" n="0020a02"/>者，世間虗空水陸飛行諸所物象，名爲一切。汝不著者，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0017002" n="0017002"/>爲在爲無？無則同於
<lb ed="X" n="0017a03"/><lb ed="R022" n="0020a03"/>龜毛<note place="inline">龜無毛</note>、兔角<note place="inline">兔無角</note>，云何不著？有不著者，不可名無。無相則無，非無則相，相有則在，云
<lb ed="X" n="0017a04"/><lb ed="R022" n="0020a04"/>何無著？是故應知，一切無著名覺知心，無有是處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0017a05"/><lb ed="R022" n="0020a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0017a0501">〔七、推無著〕。<anchor xml:id="nkr_note_add_0017a0501" n="0017a0501"/><anchor xml:id="beg0017a0501" n="0017a0501"/>已<anchor xml:id="end0017a0501"/>知此心元非內外中間，故言一切無著。雖云無著，而猶存境
<lb ed="X" n="0017a06"/><lb ed="R022" n="0020a06"/>相，故有不著之難。水陸空行，約外境詰不著也。此中詰意有三：一、物在無
<lb ed="X" n="0017a07"/><lb ed="R022" n="0020a07"/>在；二、相有相無；三、有無著。所著是境，能著是心，卽心境二門。<anchor xml:id="nkr_note_add_0017a0701" n="0017a0701"/><anchor xml:id="beg0017a0701" n="0017a0701"/>已<anchor xml:id="end0017a0701"/>上七處，略
<lb ed="X" n="0017a08"/><lb ed="R022" n="0020a08"/>推徧計，且窮其妄，未顯卽眞。至下標陳二本，始以眞妄對辨。</p>
<lb ed="X" n="0017a09"/><lb ed="R022" n="0020a09"/><p xml:id="pX14p0017a0901">顯常住文七。</p>
<lb ed="X" n="0017a10"/><lb ed="R022" n="0020a10"/><p xml:id="pX14p0017a1001">〔疏〕言顯常住者，前<anchor xml:id="nkr_note_add_0017a1001" n="0017a1001"/><anchor xml:id="beg0017a1001" n="0017a1001"/>已<anchor xml:id="end0017a1001"/>略釋七徵文竟。此下經意，多離境顯性，義當奢摩他
<lb ed="X" n="0017a11"/><lb ed="R022" n="0020a11"/>觀。由離根塵等法，與空相應故；顯不搖等性，與常相應故；辨析眞妄，簡緣
<lb ed="X" n="0017a12"/><lb ed="R022" n="0020a12"/>塵故。蓋以初觀眞理，未能涉動，故須澄襟海定，保固靈根，使心源允宴，覺
<lb ed="X" n="0017a13"/><lb ed="R022" n="0020a13"/>識沈波，寂六動而不搖，冥一如以息慮。故金剛三昧經云：輭心衆生，其心
<lb ed="X" n="0017a14"/><lb ed="R022" n="0020a14"/>多喘。故令存三守一，入如眞際。是以經中先陳二本，爲此門決擇之由，卽
<lb ed="X" n="0017a15"/><lb ed="R022" n="0020a15"/>斯意也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0017a16"/><lb ed="R022" n="0020a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0017a1601"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0017003" n="0017003"/>爾時阿難，在大衆中，卽從座起，偏袒右肩，右膝著地，合掌恭敬，而白佛言：我
<lb ed="X" n="0017a17"/><lb ed="R022" n="0020a17"/>是如來最小之弟，蒙佛慈愛，雖今出家，猶恃憍憐，所以多聞，未得無漏，不能
<lb ed="X" n="0017a18"/><lb ed="R022" n="0020a18"/>折伏娑毗羅呪，爲彼所轉，溺於婬舍，當由不知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0017004" n="0017004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0017004" n="0017004"/>眞際所詣。惟願世尊，大慈哀
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0018a" n="0018a"/>
<lb ed="X" n="0018a01"/><lb ed="R022" n="0021a01"/>愍，開示我等奢摩它路，令諸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0018001" n="0018001"/>闡提，隳彌戾車。作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0018a0101" n="0018a0101"/><anchor xml:id="beg0018a0101" n="0018a0101"/>已<anchor xml:id="end0018a0101"/>，五體<note place="inline">首與四肢</note>投地，及諸大衆，
<lb ed="X" n="0018a02"/><lb ed="R022" n="0021a02"/>傾渴翹佇，欽聞示誨。爾時世尊，從其面門<note place="inline">眼耳鼻舌</note>，放種種光，其光晃耀，如百千日，普
<lb ed="X" n="0018a03"/><lb ed="R022" n="0021a03"/>佛世界，六種<note place="inline">動、踊、震、起、吼、攀</note>震動，如是十方微塵國土，一時開現。佛之威神，令諸世界，合成
<lb ed="X" n="0018a04"/><lb ed="R022" n="0021a04"/>一界，其世界中，所有一切諸大菩薩，皆住本國，合掌承聽。佛吿阿難：一切衆
<lb ed="X" n="0018a05"/><lb ed="R022" n="0021a05"/>生，從無始來，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0018002" n="0018002"/>種種顚倒，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0018003" n="0018003"/>業種自然，如惡叉聚，諸修行人，不能得成無上菩提，
<lb ed="X" n="0018a06"/><lb ed="R022" n="0021a06"/>乃至別成聲聞<note place="inline">口耳之學</note>、緣覺<note place="inline">偶觸之知</note>，及成外道，諸天魔王，及魔眷屬，皆由不知二種根本，錯
<lb ed="X" n="0018a07"/><lb ed="R022" n="0021a07"/>亂修習，猶如煑沙，欲成嘉饌<note place="inline">妙喩</note>，縱經塵劫，終不能得。云何二種？阿難！一者無始
<lb ed="X" n="0018a08"/><lb ed="R022" n="0021a08"/>生死根本，則汝今者，與諸衆生，用攀緣心，爲自性者；二者無始菩提<note place="inline">不染煩惱</note>、涅槃<note place="inline">不涉生死</note>、元
<lb ed="X" n="0018a09"/><lb ed="R022" n="0021a09"/>淸淨<note place="inline">不染不渉</note>體，則汝今者，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0018004" n="0018004"/>識精元明，能生諸緣，緣所遣者，由諸衆生，遺此本明，雖終
<lb ed="X" n="0018a10"/><lb ed="R022" n="0021a10"/>日行，而不自覺枉<note place="inline">不應入而入曰枉</note>、入諸趣</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0018a11"/><lb ed="R022" n="0021a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0018a1101">〔初、標眞妄二本〕。爾時下，阿難叙昔所迷，求詣眞際。先問奢摩他路者，所以
<lb ed="X" n="0018a12"/><lb ed="R022" n="0021a12"/>入實際之門也。雜集論云：無倒所緣，說名實際。故涅槃經奢摩他有五義：
<lb ed="X" n="0018a13"/><lb ed="R022" n="0021a13"/>一、名能滅，能滅煩惱故；二、名能調，能調諸根故；三、名寂靜，令三業寂靜故；
<lb ed="X" n="0018a14"/><lb ed="R022" n="0021a14"/>四、名遠離，遠離五欲故；五、名能淸，能淸貪等三濁故。爾時世尊下，放光顯
<lb ed="X" n="0018a15"/><lb ed="R022" n="0021a15"/>說。此經放光，凡有四處，將宣微密法門，而現微妙之瑞。按光義有三：勝思
<lb ed="X" n="0018a16"/><lb ed="R022" n="0021a16"/>惟經論云：說法光明，依三種差別：一、因，二、名，三、成辦。一、因者，謂佛所放光，
<lb ed="X" n="0018a17"/><lb ed="R022" n="0021a17"/>顯說因故。法華優婆提舍云：現見異相不可思議，名爲說因，如卽照明諸
<lb ed="X" n="0018a18"/><lb ed="R022" n="0021a18"/>佛世界種種事等。二、名者，謂光有名字，如華嚴、法華所放光明，名大人相
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0019a" n="0019a"/>
<lb ed="X" n="0019a01"/><lb ed="R022" n="0022a01"/>等。三、成辦者，謂光所作業，如第四經諸佛放光，來<name role="" type="person">祇陀林</name>，灌如來頂，成辨
<lb ed="X" n="0019a02"/><lb ed="R022" n="0022a02"/>所說等。言六種者，優婆提舍云：前所放光，顯示外境諸事，今明內證甚深，
<lb ed="X" n="0019a03"/><lb ed="R022" n="0022a03"/>故六種震動。然光中所現，欲示本覺菩提，覺心顯發，故微塵國一時開現；
<lb ed="X" n="0019a04"/><lb ed="R022" n="0022a04"/>顯本涅槃心，元無差別，故十方界合成一界；顯元淸淨體，不妄隨緣，故菩
<lb ed="X" n="0019a05"/><lb ed="R022" n="0022a05"/>薩衆皆住本國。了茲光瑞，則說因顯矣。</p><p xml:id="pX14p0019a0516" cb:place="inline">〔溫陵〕<anchor xml:id="nkr_note_orig_0019001" n="0019001"/>衆生業果成聚，行人不知二
<lb ed="X" n="0019a06"/><lb ed="R022" n="0022a06"/>本，錯亂修習，故須決擇。不染煩惱名菩提，不渉生死名涅槃。不染不渉，故
<lb ed="X" n="0019a07"/><lb ed="R022" n="0022a07"/>號元淸淨體。識精，陀羅識性也。元明，本覺妙明也。根身器界，一切緣法，依
<lb ed="X" n="0019a08"/><lb ed="R022" n="0022a08"/>此而生。而人者認緣失眞，故名緣所遺者。</p><p xml:id="pX14p0019a0817" cb:place="inline">〔疏〕識精元明，湛不搖性，其體卽
<lb ed="X" n="0019a09"/><lb ed="R022" n="0022a09"/>是菩提涅槃。由不雜塵妄曰精，未嘗昏昧曰明，而行人遺此本明，所修皆
<lb ed="X" n="0019a10"/><lb ed="R022" n="0022a10"/>妄，故須決擇也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0019a11"/><lb ed="R022" n="0022a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0019a1101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0019002" n="0019002"/>阿難：汝今欲知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0019003" n="0019003"/>奢摩他路，願出生死，今復問汝。卽時<anchor xml:id="nkr_note_orig_0019004" n="0019004"/>如來擧金色臂，屈五輪
<lb ed="X" n="0019a12"/><lb ed="R022" n="0022a12"/>指，語阿難言：汝今見不？阿難言：見。佛言：汝何所見？阿難言：我見如來擧臂屈
<lb ed="X" n="0019a13"/><lb ed="R022" n="0022a13"/>指爲光明拳，耀我心目。佛言：汝將誰見？阿難言：我與大衆同將眼見。佛吿阿
<lb ed="X" n="0019a14"/><lb ed="R022" n="0022a14"/>難：汝今答我：如來屈指爲光明拳，耀汝心目。汝目可見，以何爲心，當我拳曜？
<lb ed="X" n="0019a15"/><lb ed="R022" n="0022a15"/>阿難言：如來見今徵心所在，而我以心推窮尋逐。卽能推者，我將爲心。佛言：
<lb ed="X" n="0019a16"/><lb ed="R022" n="0022a16"/>咄！阿難，此非汝心。<note place="inline">直喝破</note>阿難矍然，避座合掌，起立白佛：此非我心，當名何等？佛吿
<lb ed="X" n="0019a17"/><lb ed="R022" n="0022a17"/>阿難：此是前塵虗妄相想，惑汝眞性。由汝無始至于今生，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0019005" n="0019005"/>認賊<note place="inline">應前</note>爲子，失汝元
<lb ed="X" n="0019a18"/><lb ed="R022" n="0022a18"/>常，故受輪轉。</p><p xml:id="pX14p0019a1806" cb:place="inline">阿難白佛言：世尊！我佛寵弟，心愛佛故<note place="inline">欣慕三十二相</note>，令我出家。我心何獨供
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0020a" n="0020a"/>
<lb ed="X" n="0020a01"/><lb ed="R022" n="0023a01"/>養如來，乃至徧歷恒沙國土，承事諸佛及善知識，發大勇猛，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0020001" n="0020001"/>行諸一切難行
<lb ed="X" n="0020a02"/><lb ed="R022" n="0023a02"/>法事，皆用此心。縱令謗法，永退善根，亦因此心。若此發明不是心者，我乃無
<lb ed="X" n="0020a03"/><lb ed="R022" n="0023a03"/>心，同諸土木。離此覺知，更無所有。云何如來說此非心？我實驚怖。兼此大衆
<lb ed="X" n="0020a04"/><lb ed="R022" n="0023a04"/>無不疑惑，惟垂大悲，開示未悟。</p><p xml:id="pX14p0020a0413" cb:place="inline">爾時，世尊<anchor xml:id="nkr_note_orig_0020002" n="0020002"/>開示阿難及諸大衆，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0020003" n="0020003"/>欲令心入無
<lb ed="X" n="0020a05"/><lb ed="R022" n="0023a05"/>生法忍。於師子座，摩阿難頂，而吿之言：如來常說，諸法所生，唯心所現。一切
<lb ed="X" n="0020a06"/><lb ed="R022" n="0023a06"/>因果，世界微塵，因心成體。阿難！若諸世界，一切所有，其中乃至草葉縷結<note place="inline">絲麻之類</note>，詰<note place="inline">追問</note>
<lb ed="X" n="0020a07"/><lb ed="R022" n="0023a07"/>其根元，咸有體性。縱令虗空，亦有名貌。何況淸淨妙淨明心，性一切心，而自
<lb ed="X" n="0020a08"/><lb ed="R022" n="0023a08"/>無體？若汝執恡分別覺觀，所了知性，必爲心者，此心卽應離諸一切色香味
<lb ed="X" n="0020a09"/><lb ed="R022" n="0023a09"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0020004" n="0020004"/>觸諸塵事業，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0020005" n="0020005"/>別有全性。如汝今者，承聽我法，此則因聲而有分別。縱滅一切
<lb ed="X" n="0020a10"/><lb ed="R022" n="0023a10"/>見聞覺知，內守幽閑，猶爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0020006" n="0020006"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0020006" n="0020006"/>法塵分別影事。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0020007" n="0020007"/>我非敕汝，執爲非心<note place="inline">轉語警切</note>。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0020008" n="0020008"/>但汝於心，微
<lb ed="X" n="0020a11"/><lb ed="R022" n="0023a11"/>細揣摩，若離前塵，有分別性，卽眞汝心。若分別性，離塵無體，斯則前塵分別
<lb ed="X" n="0020a12"/><lb ed="R022" n="0023a12"/>影事，塵非常住。若變滅時，此心則同龜毛兔角，則汝法身同於斷滅。其誰修
<lb ed="X" n="0020a13"/><lb ed="R022" n="0023a13"/>證無生法忍？卽<note place="inline">應前</note>時阿難與諸大衆，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0020009" n="0020009"/>默然自失。佛吿阿難：世間一切諸修學人，
<lb ed="X" n="0020a14"/><lb ed="R022" n="0023a14"/>現前雖成<anchor xml:id="nkr_note_orig_0020010" n="0020010"/>九次第定，不得漏盡成阿羅漢。皆由<anchor xml:id="nkr_note_orig_0020011" n="0020011"/>執此生死妄想，誤<note place="inline">應前</note>爲眞實。是
<lb ed="X" n="0020a15"/><lb ed="R022" n="0023a15"/>故汝今雖得多聞，不成聖果。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0020a16"/><lb ed="R022" n="0023a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0020a1601">〔一、離塵常性〕。阿難下，顯離塵常性。塵，謂隨緣分別之見。常者，本然自性之
<lb ed="X" n="0020a17"/><lb ed="R022" n="0023a17"/>體。眞心絕妄，故說離塵。如來擧臂，正顯本明。而阿難認緣失眞，乃以妄心
<lb ed="X" n="0020a18"/><lb ed="R022" n="0023a18"/>推窮尋逐，纔生一念，轉人前塵，失其元常。所謂緣所遺者，此也。若此發明
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0021a" n="0021a"/>
<lb ed="X" n="0021a01"/><lb ed="R022" n="0024a01"/>下。</p><p xml:id="pX14p0021a0102" cb:place="inline">〔吳興〕阿難以對境覺知，異乎<anchor xml:id="nkr_note_orig_0021001" n="0021001"/>木石，封爲我心。此正當人執之相，忽聞呵
<lb ed="X" n="0021a02"/><lb ed="R022" n="0024a02"/>斥，故以無情爲難。不知眞我無我，靈知無知，妙淨明心，何所不在。</p><p xml:id="pX14p0021a0226" cb:place="inline">〔疏〕諸法
<lb ed="X" n="0021a03"/><lb ed="R022" n="0024a03"/>所生，惟心所現者，以明竪拳之理，皆推心義。一切因果，卽依報、正報也。性
<lb ed="X" n="0021a04"/><lb ed="R022" n="0024a04"/>一切心者，卽草木等，皆此心爲性也。若汝下，牒能推心。此心下，示離塵義。
<lb ed="X" n="0021a05"/><lb ed="R022" n="0024a05"/>謂分別覺觀所了知性，是離塵無體之心，不應取著。故復示云：如汝今者
<lb ed="X" n="0021a06"/><lb ed="R022" n="0024a06"/>承聽我法，乃緣塵分別之性也。縱滅下，甄明影事。謂汝縱滅見聞覺知，以
<lb ed="X" n="0021a07"/><lb ed="R022" n="0024a07"/>外離緣塵分別，而內守幽閑。此幽閑心，猶是法塵影事，直須內外圓寂，影
<lb ed="X" n="0021a08"/><lb ed="R022" n="0024a08"/>象俱無，方是眞心之體也。故佛答阿難：我非敕汝執爲非心，但欲汝識其
<lb ed="X" n="0021a09"/><lb ed="R022" n="0024a09"/>眞也。云何爲眞？謂若離前塵有分別全性，卽眞心耳。如前塵自暗，見覺不
<lb ed="X" n="0021a10"/><lb ed="R022" n="0024a10"/>昏，音響雙銷，聞性不滅，豈非離塵有全性分別耶？所以不用緣塵分別爲
<lb ed="X" n="0021a11"/><lb ed="R022" n="0024a11"/>心者，塵非常住，隨卽變滅，以此爲因，安取常果？緣塵之心，有如是咎。是故
<lb ed="X" n="0021a12"/><lb ed="R022" n="0024a12"/>學人雖成九定，不得漏盡，皆由執此妄想爲眞實也。故成實論說：乃至有
<lb ed="X" n="0021a13"/><lb ed="R022" n="0024a13"/>頂，猶有退墮，皆由不知煩惱過故。又成實云：若人得九次第定，不能入諸
<lb ed="X" n="0021a14"/><lb ed="R022" n="0024a14"/>禪，名慧解脫。釋曰：按二定，聖者、凡夫皆能修之。而經言不得漏盡者，蓋指
<lb ed="X" n="0021a15"/><lb ed="R022" n="0024a15"/>有學凡夫緣塵未斷者說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0021a16"/><lb ed="R022" n="0024a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0021a1601"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0021002" n="0021002"/>阿難聞<anchor xml:id="nkr_note_add_0021a1601" n="0021a1601"/><anchor xml:id="beg0021a1601" n="0021a1601"/>已<anchor xml:id="end0021a1601"/>，重復悲淚，五體投地，長跪合掌而白佛言：<anchor xml:id="nkr_note_orig_0021003" n="0021003"/>自我從佛發心出家，恃
<lb ed="X" n="0021a17"/><lb ed="R022" n="0024a17"/>佛威神，常自思惟：無勞我修。將謂如來<anchor xml:id="nkr_note_orig_0021004" n="0021004"/>惠我<anchor xml:id="nkr_note_orig_0021005" n="0021005"/>三昧，不知身心<anchor xml:id="nkr_note_orig_0021006" n="0021006"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0021006" n="0021006"/>本不相代<note place="inline">如來身心不能代己修</note>，失我
<lb ed="X" n="0021a18"/><lb ed="R022" n="0024a18"/>本心。雖身出家，心不入道，譬如窮子捨父逃逝。今日乃知，雖有多聞，若不修
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0022a" n="0022a"/>
<lb ed="X" n="0022a01"/><lb ed="R022" n="0025a01"/>行，與不聞等，如人說食終不能飽。世尊！我等今者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022001" n="0022001"/>二障所纏，良由不知寂常
<lb ed="X" n="0022a02"/><lb ed="R022" n="0025a02"/>心性。惟願如來哀愍窮露，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022002" n="0022002"/>發妙明心，開我道眼。</p><p xml:id="pX14p0022a0219" cb:place="inline">卽時，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022003" n="0022003"/>如來從胷卍字涌出寶
<lb ed="X" n="0022a03"/><lb ed="R022" n="0025a03"/>光，其光晃昱有百千色，十方微塵普佛世界一時周徧，徧灌十方所有寶刹
<lb ed="X" n="0022a04"/><lb ed="R022" n="0025a04"/>諸如來頂，旋至阿難及諸大衆，吿阿難言：吾今爲汝建大法幢，亦令十方一
<lb ed="X" n="0022a05"/><lb ed="R022" n="0025a05"/>切衆生獲妙微密<note place="inline">不可測知</note>，性淨<note place="inline">垢不染</note>明<note place="inline">暗不昏</note>心，得淸淨眼<note place="inline">見離眚病</note>。</p><p xml:id="pX14p0022a0530" cb:place="inline">阿難！汝先答我見光明拳，此拳光明
<lb ed="X" n="0022a06"/><lb ed="R022" n="0025a06"/>因何所有？云何成拳？汝將誰見？阿難言：由佛全體閻浮<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022004" n="0022004"/>檀金赩<note place="inline">赤焰</note>如寶山，淸淨
<lb ed="X" n="0022a07"/><lb ed="R022" n="0025a07"/>所生，故有光明。我實眼觀，五輪指端屈握示人，故有拳相。佛吿阿難：如來今
<lb ed="X" n="0022a08"/><lb ed="R022" n="0025a08"/>日實言吿汝，諸有智者要以譬喩而得開悟。阿難！<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022005" n="0022005"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0022005" n="0022005"/>譬如我拳，若無我手不成
<lb ed="X" n="0022a09"/><lb ed="R022" n="0025a09"/>我拳，若無汝眼不成汝見。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022006" n="0022006"/>以汝眼根例我拳理，其義均不？阿難言：唯然世尊！
<lb ed="X" n="0022a10"/><lb ed="R022" n="0025a10"/>旣無我眼不成我見，以我眼根例如來拳，事義相類。佛吿阿難：汝言相類，是
<lb ed="X" n="0022a11"/><lb ed="R022" n="0025a11"/>義不然。何以故？<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022007" n="0022007"/>如無手人拳畢竟滅，彼無眼者非見全無。所以者何？汝試於
<lb ed="X" n="0022a12"/><lb ed="R022" n="0025a12"/>途詢問盲人：汝何所見？彼諸盲人必來答汝：我今眼前<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022008" n="0022008"/>唯見黑暗，更無他矚。
<lb ed="X" n="0022a13"/><lb ed="R022" n="0025a13"/>以是義觀，前塵自暗，見何虧損？阿難言：諸盲眼前唯覩黑暗，云何成見？佛吿
<lb ed="X" n="0022a14"/><lb ed="R022" n="0025a14"/>阿難：諸盲無眼唯觀黑暗，與有眼人處於暗室，二黑有別？爲無有別<note place="inline">越翻越透</note>？如是世
<lb ed="X" n="0022a15"/><lb ed="R022" n="0025a15"/>尊！此暗中人與彼羣盲，二黑校量曾無有異。阿難！若<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022009" n="0022009"/>無眼人全見前黑忽得
<lb ed="X" n="0022a16"/><lb ed="R022" n="0025a16"/>眼光，還於前塵見種種色，名眼見者；彼暗中人全見前黑忽獲燈光，亦於前
<lb ed="X" n="0022a17"/><lb ed="R022" n="0025a17"/>塵見種種色，應名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022010" n="0022010"/>燈見。若燈見者，燈能有見，自不名燈。又則燈觀何關汝事？
<lb ed="X" n="0022a18"/><lb ed="R022" n="0025a18"/>是故當知，燈能顯色，如是見者是眼非燈；眼能顯色，如是見性<note place="inline">鎔作一片</note>是心非眼。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0023a" n="0023a"/>
<lb ed="X" n="0023a01"/><lb ed="R022" n="0026a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0023a0101">〔二、離根之見〕。寂常心性，本來常住之性也。此性本吾所有，乃反求之於外，
<lb ed="X" n="0023a02"/><lb ed="R022" n="0026a02"/>旣非他修我得，豈當恃佛威神？今日乃知，若不修行，與不聞同。是以責躬
<lb ed="X" n="0023a03"/><lb ed="R022" n="0026a03"/>請敎，希明道眼。二障者，圓覺云：一者是障，續諸生死；二者理障，礙正知見。
<lb ed="X" n="0023a04"/><lb ed="R022" n="0026a04"/>又云：永斷貪欲，先除事障，未斷理障。釋曰：俱舍以貪等爲事，見諦爲理，則
<lb ed="X" n="0023a05"/><lb ed="R022" n="0026a05"/>阿難誤墮淫舍，卽事障未斷也。緣塵分別，理障未斷也。阿難下，躡前拳理，
<lb ed="X" n="0023a06"/><lb ed="R022" n="0026a06"/>以爲難意。問相類者，以明不類。所以不類者，無手則無拳，無眼則有見，是
<lb ed="X" n="0023a07"/><lb ed="R022" n="0026a07"/>故不類也。拳有生滅，見非有無，故雖羣盲，亦能覩暗，此則常性之實也。又
<lb ed="X" n="0023a08"/><lb ed="R022" n="0026a08"/>經論皆云：眼非見色。故破色心論云：以彼夢中，於無色處，則見有色；於有
<lb ed="X" n="0023a09"/><lb ed="R022" n="0026a09"/>色處，不見色故。釋曰：無色處者，夢中境也；有色處者，寤時境也。夢中之色，
<lb ed="X" n="0023a10"/><lb ed="R022" n="0026a10"/>非眼處之境，故云眼非見色。然世間以眼爲見，無眼時則不能見。眼非常
<lb ed="X" n="0023a11"/><lb ed="R022" n="0026a11"/>性，義在離根。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0023a12"/><lb ed="R022" n="0026a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0023a1201">阿難雖復得聞是言，與諸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0023001" n="0023001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0023001" n="0023001"/>大衆口<anchor xml:id="nkr_note_add_0023a1201" n="0023a1201"/><anchor xml:id="beg0023a1201" n="0023a1201"/>已<anchor xml:id="end0023a1201"/>默然，心未開悟，猶冀如來慈音宣示，合
<lb ed="X" n="0023a13"/><lb ed="R022" n="0026a13"/>掌淸心，佇佛悲誨。爾時，世尊舒兜羅綿網相光手，開五輪指，誨敕阿難及諸
<lb ed="X" n="0023a14"/><lb ed="R022" n="0026a14"/>大衆：我初成道，於<anchor xml:id="nkr_note_orig_0023002" n="0023002"/>鹿園中爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0023003" n="0023003"/>阿若多五比丘等及汝四衆言：一切衆生不成
<lb ed="X" n="0023a15"/><lb ed="R022" n="0026a15"/>菩提及阿羅漢，皆由<anchor xml:id="nkr_note_orig_0023004" n="0023004"/>客塵煩惱所誤。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0023005" n="0023005"/>汝等當時因何開悟，今成聖果？時憍陳
<lb ed="X" n="0023a16"/><lb ed="R022" n="0026a16"/>那<note place="inline">亦云憍陳如</note>起立白佛：我今長老於大衆中獨得解名，因悟客塵二字成果。世尊，譬如
<lb ed="X" n="0023a17"/><lb ed="R022" n="0026a17"/>行客投寄旅亭，或宿或食，宿食事畢，俶<note place="inline">整</note>裝前途，不遑安住。若實主人，自無攸
<lb ed="X" n="0023a18"/><lb ed="R022" n="0026a18"/>往。如是思惟，不住名客，住名主人，以不住者名爲客義。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0023006" n="0023006"/>又如新霽，靑<note place="inline">日</note>暘升天，
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0024a" n="0024a"/>
<lb ed="X" n="0024a01"/><lb ed="R022" n="0027a01"/>光入隙中，發明空中諸有塵相，塵質搖動，虗空寂然。如是思惟，澄寂名空，搖
<lb ed="X" n="0024a02"/><lb ed="R022" n="0027a02"/>動名塵，以搖動者名爲塵義。佛言：如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0024a03"/><lb ed="R022" n="0027a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0024a0301">〔三、離客塵之性〕。陳如得解，因悟客塵，此從本立稱也。</p><p xml:id="pX14p0024a0321" cb:place="inline">〔吳興〕客塵，喩見思生
<lb ed="X" n="0024a04"/><lb ed="R022" n="0027a04"/>滅。主空，喩眞諦寂然。客義粗，喩迷事之惑。塵義細，喩迷理之惑。</p><p xml:id="pX14p0024a0425" cb:place="inline">〔疏〕按俱舍
<lb ed="X" n="0024a05"/><lb ed="R022" n="0027a05"/>論說：見惑煩惱，迷諦理起，易斷不退，此客義也。修惑煩惱，依粗事生，難斷
<lb ed="X" n="0024a06"/><lb ed="R022" n="0027a06"/>易退，此塵義也。佛性論云：客塵煩惱有九：一、貪，二、瞋，三、癡，四、上心惑，五、無
<lb ed="X" n="0024a07"/><lb ed="R022" n="0027a07"/>明，六、見所斷，七、修所斷，八、不淨地惑，九、淨地惑。此二惑在第七地至究竟
<lb ed="X" n="0024a08"/><lb ed="R022" n="0027a08"/>位中。釋曰：從貪等至淨地惑者，總釋一切凡聖客塵義也。又若經論所說
<lb ed="X" n="0024a09"/><lb ed="R022" n="0027a09"/>客塵之義，約有四種：一、約所顯。成實云：經言客塵者，以顯心性是常。二、約
<lb ed="X" n="0024a10"/><lb ed="R022" n="0027a10"/>所修。圓覺云：修奢摩他者，覺識煩動，靜慧發生，客塵永滅。三、約所證。佛地
<lb ed="X" n="0024a11"/><lb ed="R022" n="0027a11"/>論云：爲斷客塵，證淨法界。四、約所離。佛地論云：圓鏡智者，正淨無垢，離客
<lb ed="X" n="0024a12"/><lb ed="R022" n="0027a12"/>塵故，而其體卽分別爲性。故勝鬘云：如虗空淨心，常明無轉變，爲虗妄分
<lb ed="X" n="0024a13"/><lb ed="R022" n="0027a13"/>別，客塵煩惱染。然經以不住名客，住名主人；以澄霽爲空，動搖名塵。又云：
<lb ed="X" n="0024a14"/><lb ed="R022" n="0027a14"/>若實主人，自無攸往。以明分別若除，常心自住。則知此中卽以緣塵分別
<lb ed="X" n="0024a15"/><lb ed="R022" n="0027a15"/>之心爲客塵之義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0024a16"/><lb ed="R022" n="0027a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0024a1601"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0024001" n="0024001"/>卽時如來於大衆中屈五輪指，屈<anchor xml:id="nkr_note_add_0024a1601" n="0024a1601"/><anchor xml:id="beg0024a1601" n="0024a1601"/>已<anchor xml:id="end0024a1601"/>復開，開<anchor xml:id="nkr_note_add_0024a1602" n="0024a1602"/><anchor xml:id="beg0024a1602" n="0024a1602"/>已<anchor xml:id="end0024a1602"/>又屈<note place="inline">作開合相</note>，謂阿難言：汝今何見？阿
<lb ed="X" n="0024a17"/><lb ed="R022" n="0027a17"/>難言：我見如來<anchor xml:id="nkr_note_orig_0024002" n="0024002"/>百寶輪掌<anchor xml:id="nkr_note_orig_0024003" n="0024003"/>衆中開合。佛吿<note place="inline">一本作言</note>阿難：汝見我手衆中開合，爲是我
<lb ed="X" n="0024a18"/><lb ed="R022" n="0027a18"/>手有開有合？爲復汝見有開有合？阿難言：世尊寶手衆中開合，我見如來手
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0025a" n="0025a"/>
<lb ed="X" n="0025a01"/><lb ed="R022" n="0028a01"/>自開合，非我見性有開有合。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0025001" n="0025001"/>佛言：誰動誰靜？阿難言：佛手不住<note place="inline">佛手是動</note>，而我見性尙
<lb ed="X" n="0025a02"/><lb ed="R022" n="0028a02"/>無有靜<note place="inline">見性無動</note>，誰爲無住？佛言：如是。</p><p xml:id="pX14p0025a0216" cb:place="inline">如來於是從輪掌中飛一寶光在阿難右，卽時
<lb ed="X" n="0025a03"/><lb ed="R022" n="0028a03"/>阿難迴首右盻；又放一光在阿難左，阿難又則迴首左盻。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0025002" n="0025002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0025002" n="0025002"/>佛吿阿難：汝頭今
<lb ed="X" n="0025a04"/><lb ed="R022" n="0028a04"/>日因何搖動？阿難言：我見如來出妙寶光來我左右，故左右觀，頭自搖動。阿
<lb ed="X" n="0025a05"/><lb ed="R022" n="0028a05"/>難！汝盻佛光左右動頭，爲汝頭動？爲復見動？世尊！我頭自動，而我見性尙無
<lb ed="X" n="0025a06"/><lb ed="R022" n="0028a06"/>有止，誰爲搖動？佛言：如是。於是如來普吿大衆：若復衆生以搖動者名之爲
<lb ed="X" n="0025a07"/><lb ed="R022" n="0028a07"/>塵，以不住者名之爲客。汝觀阿難頭自動搖，見無所動；又汝觀我手自開合，
<lb ed="X" n="0025a08"/><lb ed="R022" n="0028a08"/>見無舒卷。云何汝今以動爲身、以動爲境，從始洎終念念生滅，遺失眞性顚
<lb ed="X" n="0025a09"/><lb ed="R022" n="0028a09"/>倒行事，性心失眞認物爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0025a0901" n="0025a0901"/><anchor xml:id="beg0025a0901" n="0025a0901"/>己<anchor xml:id="end0025a0901"/>，輪迴是中自取流轉？</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0025a10"/><lb ed="R022" n="0028a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0025a1001">〔四、不搖之性〕。</p><p xml:id="pX14p0025a1006" cb:place="inline">〔長水〕手有開合，見無動靜，對外境辯也。次於內身自分動靜，
<lb ed="X" n="0025a11"/><lb ed="R022" n="0028a11"/>動中有不動也。</p><p xml:id="pX14p0025a1107" cb:place="inline">〔疏〕佛徵見性，以顯超情。而言無搖動者，以明妙見性靜離
<lb ed="X" n="0025a12"/><lb ed="R022" n="0028a12"/>妄。故無盡意經云：奢摩他者，寂近寂密，不動不搖，及知止足。則眞空觀之
<lb ed="X" n="0025a13"/><lb ed="R022" n="0028a13"/>體也。又佛地論云：圓鏡智者，依緣法界，窮生死際，相續不斷，名無動搖。則
<lb ed="X" n="0025a14"/><lb ed="R022" n="0028a14"/>根本智之用也。釋曰：奢摩他者，以靜爲體，以止爲相。而阿難答佛言見性
<lb ed="X" n="0025a15"/><lb ed="R022" n="0028a15"/>尙無有靜者，以明妙性超情，卽靜離靜也。又佛問誰動誰靜，而答云見性
<lb ed="X" n="0025a16"/><lb ed="R022" n="0028a16"/>尙無有止者，以明妙性無著，卽止離止也。故金剛三昧經云：當止是生，止
<lb ed="X" n="0025a17"/><lb ed="R022" n="0028a17"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0025a1701" n="0025a1701"/><anchor xml:id="beg0025a1701" n="0025a1701"/>已<anchor xml:id="end0025a1701"/>無止，亦不住於無止，亦不住於無住。又云：知心無心，無心可止；現識不
<lb ed="X" n="0025a18"/><lb ed="R022" n="0028a18"/>生，無生可止。何以故？止無止故。若復下，指法責勸。以動爲身，卽左右顧盻
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0026a" n="0026a"/>
<lb ed="X" n="0026a01"/><lb ed="R022" n="0029a01"/>者是；以動爲境，卽手有開合者是。旣迷不搖常住之眞精，反取動搖生滅
<lb ed="X" n="0026a02"/><lb ed="R022" n="0029a02"/>之身境，豈非遺失眞性，顚倒行事哉？故知身爲勞慮，妄動虗假。是以內蠲
<lb ed="X" n="0026a03"/><lb ed="R022" n="0029a03"/>我想，外抵人相，斷搖俗之妄，棲法界之眞。此如來所以開奢摩他也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0026a04"/><lb ed="R022" n="0029a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0026a0401">鎭澄讚曰：　阿難示墮，調御垂憐。七重徵詰破攀緣，心目耀金拳。眞妄同<anchor xml:id="nkr_note_add_0026a0401" n="0026a0401"/><anchor xml:id="beg0026a0401" n="0026a0401"/>源<anchor xml:id="end0026a0401"/>，
<lb ed="X" n="0026a05"/><lb ed="R022" n="0029a05"/>決意在當權。</p>
<lb ed="X" n="0026a06"/><lb ed="R022" n="0029a06"/><p xml:id="pX14p0026a0601">傳如截流曰：　大佛頂者，卽釋迦大覺神變相也。以象示意，聖敎咸然。茲阿
<lb ed="X" n="0026a07"/><lb ed="R022" n="0029a07"/>難溺于淫舍，大衆願聞法要。世尊具大威力而手不之援，具大樂說而言未
<lb ed="X" n="0026a08"/><lb ed="R022" n="0029a08"/>之啓，廼從肉髻中湧百寶光，有佛化身宣說神呪者，意表顯密之俱勝，彰形
<lb ed="X" n="0026a09"/><lb ed="R022" n="0029a09"/>聲之兼玅，蕩見聞之幻翳，而一經之大旨無餘蘊矣。顯密俱勝者，經爲顯，呪
<lb ed="X" n="0026a10"/><lb ed="R022" n="0029a10"/>爲密，呪心藏心，無二無別。頂爲無上之相，經爲了義之談，以密該顯，全彰頂
<lb ed="X" n="0026a11"/><lb ed="R022" n="0029a11"/>中，故曰俱勝。形聲兼玅者，頂光化佛是形外之形，化佛呪語是聲外之聲，惟
<lb ed="X" n="0026a12"/><lb ed="R022" n="0029a12"/>形與聲逈超思議之表，故曰兼玅。見聞幻翳者，浮塵幻化，虗妄稱相，一切不
<lb ed="X" n="0026a13"/><lb ed="R022" n="0029a13"/>了，妄生取著，障淸淨之慧眼，　　通之本根。故當機云：我見如來三十二相
<lb ed="X" n="0026a14"/><lb ed="R022" n="0029a14"/>勝玅殊絕，是以渴仰從佛剃落。又云：而我悟佛現說法音，現以緣心，<g ref="#CB04676">𠃔</g>所瞻
<lb ed="X" n="0026a15"/><lb ed="R022" n="0029a15"/>仰。此非逐色聲之求善提者耶？一著色聲，本明斯昧，若登伽者，烏得不乘其
<lb ed="X" n="0026a16"/><lb ed="R022" n="0029a16"/>間哉？何以故？佛身女身均相也，佛見女見均情也。阿難獨恨婬躬撫摩爲魔
<lb ed="X" n="0026a17"/><lb ed="R022" n="0029a17"/>障，未達勝相愛樂爲厲階，誠爲賊媒在室，瞢然不覺，而且恃其多聞之慧，先
<lb ed="X" n="0026a18"/><lb ed="R022" n="0029a18"/>梵呪語之所能攝者，葢有自矣。今示佛頂化佛，則知三十二相形非形；化佛
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0027a" n="0027a"/>
<lb ed="X" n="0027a01"/><lb ed="R022" n="0030a01"/>說呪，則知四無礙辯聲非聲。從是而悟陰入處界七大之法，無非如來藏中
<lb ed="X" n="0027a02"/><lb ed="R022" n="0030a02"/>循業發現。循業卽性故非有，卽性循業故非空，離卽離非、是卽非卽，眞妄兩
<lb ed="X" n="0027a03"/><lb ed="R022" n="0030a03"/>融、戲論倂絕，道場修證無復祕要，見是爲見見、聞是爲聞聞，當下海印發光、
<lb ed="X" n="0027a04"/><lb ed="R022" n="0030a04"/>萬象畢照，全題云是經名大佛頂悉怛多般怛囉十方如來淸淨海眼者以
<lb ed="X" n="0027a05"/><lb ed="R022" n="0030a05"/>此。或作文言紛紜釋者，恐非至聖垂象密被利機之意矣。如華嚴種種光相
<lb ed="X" n="0027a06"/><lb ed="R022" n="0030a06"/>表諸地法門，聊例一經諸可意得。文殊將呪往護、惡呪消滅，阿難登伽歸來
<lb ed="X" n="0027a07"/><lb ed="R022" n="0030a07"/>佛所者，正智行而魔事息也。序分竟。經文自下直至第四卷中，剋依性體以
<lb ed="X" n="0027a08"/><lb ed="R022" n="0030a08"/>融萬法，明如來密因，如華嚴所謂先悟毗盧法界也。自四卷至盡經，全性修
<lb ed="X" n="0027a09"/><lb ed="R022" n="0030a09"/>證，明諸菩薩萬行，首楞嚴所謂後修普賢行門也。首楞嚴此云究竟，堅固斯
<lb ed="X" n="0027a10"/><lb ed="R022" n="0030a10"/>經敎理行果無不究竟，是曰了義。題有五種，後當具釋。阿難見佛頂禮悲泣
<lb ed="X" n="0027a11"/><lb ed="R022" n="0030a11"/>者，省戒體幾毀於登伽、多聞莫益乎道力，人或處此怡然，則楞嚴玅典無所
<lb ed="X" n="0027a12"/><lb ed="R022" n="0030a12"/>發起、生死欲流無所遏截，大權示迹豈無爲哉？十方如來得成菩提，玅奢摩
<lb ed="X" n="0027a13"/><lb ed="R022" n="0030a13"/>他、三摩、禪那者，玅卽密也，奢摩他等因也。結題反約但標密因，請法須詳別
<lb ed="X" n="0027a14"/><lb ed="R022" n="0030a14"/>開三種。奢摩他者，凝然湛寂；三摩者，廓然圓照；禪那者，寂照不二。從用有三，
<lb ed="X" n="0027a15"/><lb ed="R022" n="0030a15"/>其體恒一，三一圓融故稱曰玅。是諸佛之種智、當人之靈知，一經之宗體也。
<lb ed="X" n="0027a16"/><lb ed="R022" n="0030a16"/>宗爲能顯，斯曰密因；體爲所顯，斯曰藏性。宗體元無異途，果因豈非一致？故
<lb ed="X" n="0027a17"/><lb ed="R022" n="0030a17"/>後文或擧一攝三、或擧宗含體，譯師之所不飜者，神而明之存乎其人耳。最
<lb ed="X" n="0027a18"/><lb ed="R022" n="0030a18"/>初方便者，入三摩提之門也。門有汎明的指之別，四卷阿難旣悟藏心之後，
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0028a" n="0028a"/>
<lb ed="X" n="0028a01"/><lb ed="R022" n="0031a01"/>請云：我今猶如旅泊之人，忽蒙天王賜與華屋，要因門入。世尊示以發覺初
<lb ed="X" n="0028a02"/><lb ed="R022" n="0031a02"/>心二決定義，雖示六根優劣，令一門深入，然未的指何門爲要，故又別請圓
<lb ed="X" n="0028a03"/><lb ed="R022" n="0031a03"/>通本根。佛令諸聖各陳所證，則又汎明陰入處界，以及七大，皆爲入道之門。
<lb ed="X" n="0028a04"/><lb ed="R022" n="0031a04"/>惟文殊奉敕，於諸聖之後，的指觀音所證，其偈云：此方眞敎體，淸淨在音聞，
<lb ed="X" n="0028a05"/><lb ed="R022" n="0031a05"/>欲超三摩提，實以聞中入。願加被未來，於此門無惑，堪以敎阿難，及末劫沉
<lb ed="X" n="0028a06"/><lb ed="R022" n="0031a06"/>淪。經以耳根圓通爲最初方便無疑也。堪以敎阿難者，葢阿難以蓄聞成過，
<lb ed="X" n="0028a07"/><lb ed="R022" n="0031a07"/>觀音以薰聞成德，所謂功之與釁，只在循聲入流之間而<anchor xml:id="nkr_note_add_0028a0701" n="0028a0701"/><anchor xml:id="beg0028a0701" n="0028a0701"/>已<anchor xml:id="end0028a0701"/>。今示大士本玅
<lb ed="X" n="0028a08"/><lb ed="R022" n="0031a08"/>之圓根，爲多聞創脩之祕要，是令不失故步，大用現前，如從地倒，還從地起，
<lb ed="X" n="0028a09"/><lb ed="R022" n="0031a09"/>舍此將何聆密因？舍此憑何談萬行？故阿難以多聞未全道力自咎，更陳發
<lb ed="X" n="0028a10"/><lb ed="R022" n="0031a10"/>心見相之由。世尊就其所迷而示之曰：一切衆生，皆由不知常住眞心，性淨
<lb ed="X" n="0028a11"/><lb ed="R022" n="0031a11"/>明體，用諸妄想，此想不眞，故有輪轉。性淨明體，卽佛所表絕諸分別者；用諸
<lb ed="X" n="0028a12"/><lb ed="R022" n="0031a12"/>妄想，卽因相愛樂者。欲治此想，更無別法，故曰：有三摩提，名大佛頂，首楞嚴
<lb ed="X" n="0028a13"/><lb ed="R022" n="0031a13"/>王，具足萬行，十方如來，一門超出，玅莊嚴路。阿難前請，具列三名，但擧三摩
<lb ed="X" n="0028a14"/><lb ed="R022" n="0031a14"/>提者，以擧一攝三，宗體咸在也。三摩提名大佛頂者，斯以詞係象，攝密歸顯
<lb ed="X" n="0028a15"/><lb ed="R022" n="0031a15"/>也。首楞嚴王者，彰所詮究竟堅固之體，一切無上也。離體無用，故曰具足萬
<lb ed="X" n="0028a16"/><lb ed="R022" n="0031a16"/>行。十方如來一門超出玅莊嚴路者，從三摩提顯常住心，圓滿菩提，歸無所
<lb ed="X" n="0028a17"/><lb ed="R022" n="0031a17"/>得，佛佛然也。夫心所以爲常住者，常住則無所不住，無所不住則不可以言
<lb ed="X" n="0028a18"/><lb ed="R022" n="0031a18"/>住。然阿難計內計外至計無著，寧有是處乎？試觀如來放面門之光，動普佛
<pb ed="X" xml:id="X14.0288.0029a" n="0029a"/>
<lb ed="X" n="0029a01"/><lb ed="R022" n="0032a01"/>之界，異境一合，遙住同聞，則七處妄局，直下廓然，無始涅槃，元淸淨體，備在
<lb ed="X" n="0029a02"/><lb ed="R022" n="0032a02"/>我而不在佛矣。阿難尙以能推之心爲心，非認賊爲子，失其所謂寂常心性
<lb ed="X" n="0029a03"/><lb ed="R022" n="0032a03"/>者耶？由是再從卍字湧出寶光至微塵如來，阿難大衆無不徧及者，知妄塵
<lb ed="X" n="0029a04"/><lb ed="R022" n="0032a04"/>莫隔乎智光，則玅心豈殊乎道眼至托盲人以辯燈，見心眼之一體照然，令
<lb ed="X" n="0029a05"/><lb ed="R022" n="0032a05"/>陳那而叙客塵，寂常之玅性顯矣。阿難悟手有開合，猶客也；見無舒卷，猶主
<lb ed="X" n="0029a06"/><lb ed="R022" n="0032a06"/>也；頭有搖動，猶塵也；見無所動，猶空也。然如來先寄陳如以悟阿難，因阿難
<lb ed="X" n="0029a07"/><lb ed="R022" n="0032a07"/>而責在會，故曰若復言以搖動者名之爲塵，不住者名之爲客者，責衆不悟
<lb ed="X" n="0029a08"/><lb ed="R022" n="0032a08"/>動中之有不動，故云汝觀阿難頭自搖動，見無所動；手有開合，見無舒卷。云
<lb ed="X" n="0029a09"/><lb ed="R022" n="0032a09"/>何汝今迷其寂常之主空，而以動爲身，以動爲境，非心性失眞乎？逐其擾動
<lb ed="X" n="0029a10"/><lb ed="R022" n="0032a10"/>之客塵，而從始洎終，念念生滅，非認物爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0029a1001" n="0029a1001"/><anchor xml:id="beg0029a1001" n="0029a1001"/>己<anchor xml:id="end0029a1001"/>乎？寂常之性，本來在我，而迷之
<lb ed="X" n="0029a11"/><lb ed="R022" n="0032a11"/>背之，故曰輪迴是中，自取流轉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0029a12"/>
<lb ed="X" n="0029a13"/><lb ed="R022" n="0032a12"/><cb:div type="w"><head>音釋</head>
<lb ed="X" n="0029a14"/><lb ed="R022" n="0032a13"/><cb:div type="note"><entry><form>般<anchor xml:id="nkr_note_add_0029a1401" n="0029a1401"/><anchor xml:id="beg0029a1401" n="0029a1401"/>剌<anchor xml:id="end0029a1401"/></form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1403" cb:place="inline"><note place="inline">音鉢臘。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>萇</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1407" cb:place="inline"><note place="inline">音長。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>絺</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1410" cb:place="inline"><note place="inline">音癡。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>屬</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1413" cb:place="inline"><note place="inline">音燭。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>掖</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1416" cb:place="inline"><note place="inline">音亦。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>佇</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1419" cb:place="inline"><note place="inline">直呂切。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>臊</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1423" cb:place="inline"><note place="inline">蘇曹切</note></p></cb:def></entry>
<lb ed="X" n="0029a15"/><lb ed="R022" n="0032a14"/><entry><form>遘</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1502" cb:place="inline"><note place="inline">音搆。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>矚</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1505" cb:place="inline"><note place="inline">音燭。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>摶</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1508" cb:place="inline"><note place="inline">音團。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>秪</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1511" cb:place="inline"><note place="inline">音支。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>竅</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1514" cb:place="inline"><note place="inline">啓呌切。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>挃</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1518" cb:place="inline"><note place="inline">音質。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>隳</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1521" cb:place="inline"><note place="inline">喧規切。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>翹</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1525" cb:place="inline"><note place="inline">祈堯切</note></p></cb:def></entry>
<lb ed="X" n="0029a16"/><lb ed="R022" n="0032a15"/><entry><form>矍</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1602" cb:place="inline"><note place="inline">居縛切。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>恡</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1606" cb:place="inline"><note place="inline">良刃切。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>揣</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1610" cb:place="inline"><note place="inline">初委切。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>昱</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1614" cb:place="inline"><note place="inline">音育。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>赩</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1617" cb:place="inline"><note place="inline">喜力切。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>握</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1621" cb:place="inline"><note place="inline">於角切。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>縷</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1625" cb:place="inline"><note place="inline">力主切。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>椒</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1629" cb:place="inline"><note place="inline">昌六切</note></p></cb:def></entry>
<lb ed="X" n="0029a17"/><lb ed="R022" n="0032a16"/><entry><form>隙</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1702" cb:place="inline"><note place="inline">乞逆切。</note></p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>盻</form><cb:def><p xml:id="pX14p0029a1706" cb:place="inline"><note place="inline">匹莧切。</note></p></cb:def></entry></cb:div></cb:div>
</cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0001a2201" to="#end0001a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">摸<note type="cf1">X12n0276_p0482c04</note></lem><rdg wit="#wit.orig">模</rdg></app>
<app from="#beg0002a1701" to="#end0002a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0002a1801" to="#end0002a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0002a2201" to="#end0002a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0002b0701" to="#end0002b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0002b1701" to="#end0002b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">剌</lem><rdg wit="#wit.orig">刺</rdg></app>
<app from="#beg0003a0701" to="#end0003a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0003b0201" to="#end0003b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0003b0501" to="#end0003b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0003b0801" to="#end0003b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0003b1101" to="#end0003b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0003b1301" to="#end0003b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0003b1501" to="#end0003b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0003b1601" to="#end0003b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0003b1801" to="#end0003b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0003b1901" to="#end0003b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0003b2001" to="#end0003b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0005a1101" to="#end0005a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0006a1501" to="#end0006a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">采</lem><rdg wit="#wit.orig">釆</rdg></app>
<app from="#beg0007a0801" to="#end0007a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0007a1601" to="#end0007a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0008a0701" to="#end0008a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0009a0101" to="#end0009a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0009a0201" to="#end0009a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0011a1401" to="#end0011a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0012a0501" to="#end0012a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0012a1201" to="#end0012a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0012a1701" to="#end0012a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0012a1801" to="#end0012a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0014a0401" to="#end0014a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0014a1201" to="#end0014a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0015a0301" to="#end0015a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0015a1301" to="#end0015a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0017a0501" to="#end0017a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0017a0701" to="#end0017a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0017a1001" to="#end0017a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0018a0101" to="#end0018a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0021a1601" to="#end0021a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0023a1201" to="#end0023a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0024a1601" to="#end0024a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0024a1602" to="#end0024a1602"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0025a0901" to="#end0025a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0025a1701" to="#end0025a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0026a0401" to="#end0026a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5" cb:provider="來函：海印智＆达那难陀 (2021-04-22)">源<note type="cf1">X10n0254_p0384a20</note><note type="cf2">X57n0965_p0226c02</note></lem><rdg wit="#wit.orig">年</rdg></app>
<app from="#beg0028a0701" to="#end0028a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0029a1001" to="#end0029a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0029a1401" to="#end0029a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">剌</lem><rdg wit="#wit.orig">刺</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
<note n="0006002" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0006002"><p cb:type="各家會釋">王言曰。此言佛衆序列。</p><p cb:type="各家會釋">眞鑑曰。如是者。略作指法之辭。我聞者。略明授受之本。</p><p cb:type="各家會釋">按聞而必曰我者。親說親聽。非如凡夫外道。展轉傳聞也。</p></note>
<note n="0006004" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0006004"><p cb:type="各家會釋">眞鑑曰。轉輪者。依而不違其軌轍。不但隨從侍衛而已。遺囑者。囑後來弘度衆生也。以其皆從法輪轉者。智悲雙玅。故言妙堪。塵累者。八萬四千塵勞。累墜有情于生死苦域者也。休夏者。佛制夏月。護生避嫌。禁足九旬。不令乞食。至夏休。則解制考効。自有過失。任恣僧擧。故曰自恣。</p></note>
<note n="0007005" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0007005"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。此叙其悞墮婬室之由。應器。卽鉢也。刹利。王族。旃陀羅。屠膾婬酒之家。</p><p cb:type="訂解總論">按鉢名應器者。應己食量而爲大小意。</p></note>
<note n="0007006" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0007006"><p cb:type="各家會釋">光眞曰。初求者。前來未發此心。今方始求也。發意圓成三句。明志願之普而大。已知者。淨名會上。早已知之。世尊者。天上人間。所共尊敬也。開闡無遮者。見須菩提大迦葉兩人。乞富乞貧。各有遮限。故須開發闡明。便無遮了度諸疑謗者。蓋偏貧多致疑。偏富多致謗。故須度彼衆生。令免疑謗也。</p><p cb:type="訂解總論">按度諸疑謗。須根開闡無遮來。若乞富乞貧之遮限。不經開發闡明。則偏貧偏富之疑謗。便無從度耳。</p></note>
<note n="0007007" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0007007"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。齋法者。齊整嚴重。次第行乞之謂也。</p></note>
<note n="0009005" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0009005"><p cb:type="各家會釋">眞鑑曰思惟二字卽是能發之心乃意識計度分別下所破者破此而已。</p></note>
<note n="0012004" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0012004"><p cb:type="訂解總論">袾宏曰。佛已應匿王之請。今又言從我乞食。解者謂提獎阿難。在赴請日。爲彼演法。事應隔宵。不知經文齋畢旋歸。大衆俱時承受聖旨。明是當日。隔宵也說不去。有謂此據平日乞食常儀。其義頗通。宿齋。古謂預齋。于理亦無礙。</p></note>
<note n="0012005" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0012005"><p cb:type="各家會釋">智圓曰。我已宿齋者。卽我一人已飽也。</p></note>
<note n="0013002" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0013002"><p cb:type="各家會釋">眞鑑曰。知在一處者。方明非前內外兩處也。</p><p cb:type="訂解總論">按知在一處。曰我今思惟及佛問處今何在。又曰如我思忖。此時便覺得疑信相參。展轉難以出口。已不如前面得無妄耶。自信之眞矣。</p></note>
<note n="0014001" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0014001"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。復計心在內。故以見暗爲見腑臟。</p><p cb:type="訂解總論">按是義云何全是疑惑咨詢與前思惟思忖。抑又不同矣。</p><p cb:type="各家會釋">戒環曰。汝當下。問之。若與下。難之。若不下。結也。眼前之境名外見。身內之境名內對。前以對眼爲外不得成內。今縱離外見而成內對。卽是眼能返觀。且合能返觀身中。則開應返觀己面。不然。義豈能成。</p></note>
<note n="0014002" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0014002"><p cb:type="各家會釋">鎭澄曰。見面若成者。縱其開眼見明。能返觀己面也。</p></note>
<note n="0014003" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0014003"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。此了知下。展轉辨明。無返觀理也。汝眼已知。身合非覺者。旣在虛空。自非汝體也。若執兩皆有知。則成兩體矣。</p></note>
<note n="0014006" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0014006"><p cb:type="各家會釋">智圓曰。心生法生。境從心起也。法生心生。心逐境遷也。</p><p cb:type="各家會釋">眞鑑曰。首二句。見法不自生。次二句。見心不自生。正顯二皆互倚。妄現俱無。心體身法皆空也。阿難反證緣心。有體有處。在彼心法偶合之處。已失佛開示之旨矣。</p></note>
<note n="0017004" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0017004"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。因前徵發。乃知迷妄而責躬請敎。求詣眞際。眞際者。眞心寔際也。奢摩他路。乃所以詣眞際也。</p><p cb:type="訂解總論">袾宏曰。或謂阿難此時尙未識妄。今說眞際。亦屬妄心。不知言阿難未識妄猶可。說眞際亦妄則不可。夫最初文中。皆由不知常住眞心。性淨明體。用諸妄想。佛已曾顯露在前。若拘執太過。則前問菩提奢摩提等。亦應是妄矣。況阿難寔云不知。原不說已知也。</p></note>
<note n="0020006" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0020006"><p cb:type="訂解總論">袾宏曰。本心似鏡。法塵似物。內之所守。猶爲明鏡中所現之影而已。莫道幽間便得自本心也。依然法塵分別影事耳。</p></note>
<note n="0021006" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0021006"><p cb:type="各家會釋">王言曰。本不相代者言如來身心。不能代己修也。</p></note>
<note n="0022005" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0022005"><p cb:type="各家會釋">眞鑑曰。無拳無見。義本不均。試問令其揣度而已。</p></note>
<note n="0023001" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0023001"><p cb:type="各家會釋">崇節曰。大衆默然佇誨。良由眞妄未明。若認見境之心。前來已奪。若謂本眞之見。豈假根塵。口旣默然。心希開悟。</p></note>
<note n="0025002" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0025002"><p cb:type="各家會釋">王言曰。此明見性常住常寂。人自生滅失眞。</p><p cb:type="各家會釋">袾宏曰。此處文義。甚難銷會。舊解雙斥凡小。但如來此處。方許其悟客塵字。正該以動爲身。以動爲境。故兩印以如是。奈何忽爾反斥其非。況前後文。了無照應。似乎自語矯亂。今只順經文點綴。佛意謂今此大衆。以搖動者名爲塵。以不住者名爲客。故觀阿難頭自動搖。動搖者。塵也。客也。見無動也。又觀如來手自開合。開合者。塵也。客也。見無動也。云何如是明知以動爲身。以動爲境矣。却乃自始洎終。念念生滅。旣順生滅。則迷性眞而以己隨物。旣失性眞。復迷境空而認物爲己。甘受輪轉。豈不哀哉。作如是解。未知是否。</p></note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0001001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0001001">辟疑譬</note>
<note n="0006001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0006001"><p cb:type="訂解總論">袾宏曰。大者。法也。佛頂者。頂于人爲至尊無上而佛頂則尤爲至尊無上者也。法心竪究三際。橫亘十方。若悟此心。則如來因地。菩薩行門。盡于此矣。</p><p cb:type="各家會釋">戒環曰。衆生如來隱于藏心。非密因不顯。衆生菩薩。淪于七趣。非萬行不修。故指。如來密因。使明本妙心。知三世諸佛。皆依此爲初因。明修證了義使悟究竟法。知一切聖人。皆依此而證果。乃至具足菩薩萬行。一切事法。無不究竟。至于寔相堅固不壞。故名大佛頂如來密因修證了義諸菩薩萬行首楞嚴經。</p></note>
<note n="0006002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0006002"><p cb:type="各家會釋">王言曰。此言佛衆序列。</p><p cb:type="各家會釋">直鑑曰。如是者。略作指法之辭。我聞者。略明授受之本。</p><p cb:type="各家會釋">按聞而必曰我者。親說親聽。非如凡夫外道。展轉傳聞也。</p></note>
<note n="0006003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0006003"><p cb:type="各家會釋">智圓曰。<name role="" type="person">室羅筏</name>非言舍衛。此云豐德。祇。卽祗陀。波斯匿王太子。</p><p cb:type="訂解總論">按此叢林。爲太子所施。故稱祇桓。</p></note>
<note n="0006004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0006004"><p cb:type="各家會釋">眞鑑曰。轉輪者。依而不違其軌轍。不但隨從侍衛而巳。遺囑者。囑後來弘度衆生也。以其皆從法輪轉者。智悲雙玅。故言妙堪。塵累者。八萬四千塵勞。累墜有情于生死苦域者也。休夏者。佛制夏月。護生避嫌。禁足九旬。不令乞食。至夏休。則解制考効。自有過失。任恣僧擧。故曰自恣。</p></note>
<note n="0006005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0006005"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。迦陵。仙禽也。其音和雅。佛音似之。</p><p cb:type="訂解總論">攷迦陵西方妙音之鳥在殼發聲。</p></note>
<note n="0007001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007001"><p cb:type="訂解總論">按本疏淨尸羅句。玩經文嚴淨毘尼。弘範三界尸字。或應是尼字。</p></note>
<note n="0007002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007002"><p cb:type="各家會釋">王言曰。此分衆應齋。</p></note>
<note n="0007003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007003"><p cb:type="各家會釋">鎭澄曰。波斯匿。此云勝軍。<name role="" type="person">舍衛國</name>王也。</p></note>
<note n="0007004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007004"><p cb:type="各家會釋">眞鑑曰。諱日者。人子親終之日。言之卽慟。故忌諱。而不言。世敎亦每于茲辰。作冥福以資之。宮掖者。內庭左右。如人之肘掖也。珍羞者。貴重品食。延。迎請也。請佛以下。總見敬之至也。</p></note>
<note n="0007005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007005"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。此叙其悞墮婬室之由。應器。卽鉢也。刹利。王族。旃陀羅。屠膾婬酒之家。</p><p cb:type="訂解總論">按鉢名應器者。應巳食量而爲大小意。</p></note>
<note n="0007006" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007006"><p cb:type="各家會釋">光眞曰。初求者。前來未發此心。今方始求也。發意圓成三句。明志願之普而大。巳知者。淨名會上。早巳知之。世尊者。天上人間。所共尊敬也。開闡無遮者。見須菩提大迦葉兩人。乞富乞貧。各有遮限。故須開發闡明。便無遮了度諸疑謗者。蓋偏貧多致疑。偏富多致謗。故須度彼衆生。令免疑謗也。</p><p cb:type="訂解總論">按度諸疑謗。須根開闡無遮來。若乞富乞貧之遮限。不經開發闡明。則偏貧偏富之疑謗。便無從度耳。</p></note>
<note n="0007007" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007007"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。齊法者。齊整嚴重。次第行乞之謂也。</p></note>
<note n="0008001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0008001"><p cb:type="各家會釋">王言曰。此序阿難墮幻之因。</p></note>
<note n="0008002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0008002"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。摩登伽。妓女也。娑毗迦羅黃髮外道之稱。</p></note>
<note n="0008003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0008003"><p cb:type="訂解總論">袾宏曰。將毀戒體。還指將毀阿難之戒體言。故下云心淸淨故。尙未淪溺。然明何必神呪往護。蓋阿難心雖淸淨。道力尙微。而摩登志旣堅強。魔力偏熾。相持無數。恐事或不測耳。</p></note>
<note n="0008004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0008004"><p cb:type="各家會釋">弘沇曰。王臣大衆。隨佛願聞者。如來常儀受請齋畢。皆爲說法。今旣速歸。謂必有所爲也。</p></note>
<note n="0008005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0008005"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。頂門爲無上果。光有百寶色謂之無畏者。能攝魔外物無以勝也。世尊不自說呪。而于頂光化佛說者。示此呪乃無爲心佛。無上心法也。</p></note>
<note n="0008006" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0008006"><p cb:type="訂解總論">袾宏曰。佛呪威神。無遠弗屆。何俟文殊將之。正如天子詔綸。必假使臣賷吿郡邑耳。寔不疾而速。不行而至者也。</p></note>
<note n="0009001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0009001"><p cb:type="各家會釋">惟則曰。奢摩他等三名乃楞嚴大定之名也。剖而釋之。一爲寂靜義。二爲觀照義。三爲寂照不二義。擧一具三。言三卽一。三一互融。故謂之妙。如是妙修。方曰楞嚴大定。此一經之要旨。趣理之玄門。阿難昧之。是以遭難。至此始殷勤啓請也。</p><p cb:type="訂解總論">袾宏曰。初菩提是果。次奢摩他三者是因。末最初方便。是因中先務。要緊工夫也。大意謂啓請諸佛。得成道果之。奢摩他。三摩禪那。其中最初方便門也。方便。斷屬耳根。三觀之義。隨文皆具。故稱曰妙。不必強割經文。拘局硬配。觀後或單擧三摩提。或單擧奢摩他自見。</p></note>
<note n="0009002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0009002"><p cb:type="各家會釋">鎭澄曰。當初發心者。以阿難問最初方便。故佛亦反質之。</p></note>
<note n="0009003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0009003"><p cb:type="各家會釋">眞鑑曰。深重恩愛。雖全該父母妻子。約下文自釋。則男女欲愛爲重。</p></note>
<note n="0009004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0009004"><p cb:type="各家會釋">惟則曰。阿難見相乃緣塵分別之見其所發心卽妄想扳緣之心故後七徵八辨重重逐破者此也。</p></note>
<note n="0009005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0009005"><p cb:type="各家會釋">眞鑑曰思惟二字卽是能發之心乃意識計度分別下所破者破此而巳。</p></note>
<note n="0009006" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0009006"><p cb:type="訂解總論">袾宏曰。阿難以妙相非從欲生以此發心。未爲不是。而不知卽此亦復正是病根。</p></note>
<note n="0009007" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0009007"><p cb:type="各家會釋">王言曰一切衆生七句實爲下文綱領見道分意皆不外此。</p><p cb:type="訂解總論">按輪轉。卽指生死相續言妄執生死。浩劫沉迷。如輪環轉無有究時。</p></note>
<note n="0009008" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0009008"><p cb:type="各家會釋">王言曰。直心卽上。常住眞心終字應前得成菩提始字應前最初方便。</p></note>
<note n="0009009" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0009009"><p cb:type="各家會釋">又曰。此語妄由心目。心目二字。乃通部血脈。</p></note>
<note n="0009010" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0009010"><p cb:type="各家會釋">曉月曰。此正陳妄體目卽眼根。心卽意識根識虛妄猶如空華。若執有體能見能樂。豈惟迷干法空亦起我人見愛故後文云。六爲賊媒。自劫家寶。無始虛習。住地無明。皆由根識。更非他物想相爲塵識情爲垢。生死輪轉。莫不由斯故下推徵令知虛妄。</p></note>
<note n="0010001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0010001"><p cb:type="各家會釋">王言曰。此審心目所在。</p></note>
<note n="0010002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0010002"><p cb:type="各家會釋">眞鑑曰。雖心目雙擧而意惟破心。</p></note>
<note n="0010003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0010003"><p cb:type="各家會釋">智圓曰。王喩眞心賊喩妄想眞爲妄轉如國被賊侵發兵討除喩修大定。</p><p cb:type="各家會釋">王言曰。二賊字與本章後認賊作子賊宇。正相應。</p><p cb:type="各家會釋">又曰。此下辨心不在內。</p></note>
<note n="0010004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0010004"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。謂心在內。目在外。自衆生至如來。阿難皆然。文互見也。異生有十二類。除土木空散。非心眼倫也故止云十種。</p></note>
<note n="0011001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0011001"><p cb:type="各家會釋">鎭澄曰從觀等者。謂如來靑蓮之目。固不同衆生。觀其所在與衆生一也。浮根四塵。卽浮塵根。色香味觸四塵爲體。以勝義根不可見。故不言之。</p></note>
<note n="0011002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0011002"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。定內外境欲明在內之心當次第見定先後見欲破在內之心。不先見內。汝矚等。皆且引事辨定。下乃牒破。</p></note>
<note n="0011003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0011003"><p cb:type="訂解總論">攷給孤本名須達多。常周<name role="" type="person">給孤獨</name>貧病。故以此稱。</p></note>
<note n="0011004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0011004"><p cb:type="各家會釋">鎭澄曰摩頂有二意。一者將受大法使其珍重。二者將破妄心使不驚怖也。</p></note>
<note n="0011005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0011005"><p cb:type="訂解總論">袾宏曰最初徵心。阿難擬心在內。佛未竟其答而則擧三摩提等語者。蓋指他一箇入處。此處得入最初方便。便一了百當矣何待逐節推尋。至二至三而至七耶。乃阿難不喩其旨。不厭重重問答者。爲後人作則也。</p></note>
<note n="0011006" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0011006"><p cb:type="各家會釋">王言曰。身在堂中。未有不先見堂內而後見堂外者。則心在身中豈有不先見身內。而後見身外者乎。旣不見身內。則心非在內可知。</p></note>
<note n="0011007" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0011007"><p cb:type="訂解總論">袾宏曰。卓吾謂心胃內藏。縱不能知。爪脈外浮。云何不曉。殊不知此正破心不在內。豈宜說外浮兩字。良由爪髮雖全體彰乎外。寔從內而生長。筋脉雖影現乎外。寔于內而動搖。則均之內物耳。特其有生有長。有動有搖。比心胃等稍異。故心胃誠爲難見。爪脈應可了知。然終不能知。則心不在內明矣。</p><p cb:type="訂解總論">按得無妄耶。口氣直截。言豈得復有妄耶。阿難此時。自信頗眞<note place="inline">此項可移次下眞鑑云云之後</note>。</p></note>
<note n="0012001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0012001"><p cb:type="各家會釋">王言曰。此下辨心不在外身。</p><p cb:type="各家會釋">戒環曰因破非內。復生妄計謂心在外。</p></note>
<note n="0012002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0012002"><p cb:type="各家會釋">王言曰。燈在室內必照內室。若照室外。必燈在室外耳。如心在身內。必見內身今見身外必心在身外故也。</p></note>
<note n="0012003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0012003"><p cb:type="各家會釋">眞鑑曰。無妄者言不同在內之虛妄矣。</p></note>
<note n="0012004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0012004"><p cb:type="訂解總論">袾宏曰。佛巳應匿王之請。今又言從我乞食。解者謂提獎阿難。在赴請日。爲彼演法。事應隔宵。不知經文齋畢旋歸。大衆俱時承受聖旨。明是當日。隔宵也說不去。有謂此據平日乞食常儀。其義頗通。宿齋。古謂預齋。于理亦無礙。</p></note>
<note n="0012005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0012005"><p cb:type="各家會釋">智圓曰。我巳宿齋者。卽我一人巳飽也。</p></note>
<note n="0012006" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0012006"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。身心相外下。辨非外也。我今示汝下。驗非外也。兜羅此云細香。其綿色如霜。佛手柔軟如之。</p></note>
<note n="0013001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0013001"><p cb:type="各家會釋">王言曰。此下辨心不在眼根。</p></note>
<note n="0013002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0013002"><p cb:type="各家會釋">眞鑑曰。知在一處者。方明非前內外兩處也。</p><p cb:type="訂解總論">按知在一處。曰我今思惟及佛問處今何在。又曰如我思忖。此時便覺得疑信相參。展轉難以出口。巳不如前面得無妄耶。自信之眞矣。</p></note>
<note n="0013003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0013003"><p cb:type="各家會釋">王言曰。眼籠心上心無留礙。故眼所見。心卽隨知。今心在眼根。故見外不見內。</p></note>
<note n="0013004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0013004"><p cb:type="各家會釋">崇節曰。此責阿難有法喩不齊之過喩見琉璃法不見根縱許見根。根卽是境若是境者。不得言隨。以前云。彼根隨見隨卽分別故。</p></note>
<note n="0013005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0013005"><p cb:type="訂解總論">袾宏曰。琉璃籠眼。眼見琉璃。眼根籠心。心不見眼。設許見眼。眼乃成境。但可根見境。不可境見境。汝前言彼根隨見。隨卽分別。今眼屬境。不能隨見分別。則隨義不成。故曰不得成隨。如不見眼。安得云心在眼裏乎。</p></note>
<note n="0013006" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0013006"><p cb:type="訂解總論">按本疏質礙質字。或是無字。</p></note>
<note n="0013007" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0013007"><p cb:type="各家會釋">王言曰。此下辨心非兩在。</p><p cb:type="各家會釋">仁岳曰初計心在身內。佛以不見腑藏爲破。次計在外復招身心相離之難又計潛根且乖琉璃籠眼之喩。今立內外欲免前三之過也。</p><p cb:type="訂解總論">按藏作臟人身有腑臟相配。</p></note>
<note n="0014001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0014001"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。復計心在內。故以見暗爲見腑臟。</p><p cb:type="訂解總論">按是義云何全是疑惑咨詢與前思惟思忖。抑又不同矣。</p><p cb:type="各家會釋">戒環曰。汝當下。問之。若與下。難之。若不下。結也。眼前之境名外見。身內之境名內對。前以對眼爲外不得成內。今縱離外見而成內對。卽是眼能返觀。且合能返觀身中。則開應返觀巳面。不然。義豈能成。</p></note>
<note n="0014002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0014002"><p cb:type="各家會釋">鎭澄曰。見面若成者。縱其開眼見明。能返觀巳面也。</p></note>
<note n="0014003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0014003"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。此了知下。展轉辨明。無返觀理也。汝眼巳知。身合非覺者。旣在虛空。自非汝體也。若執兩皆有知。則成兩體矣。</p></note>
<note n="0014004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0014004"><p cb:type="各家會釋">仁岳曰。是故應知下。不言見明爲外者。略也。又見外爲成見內。今從正計結也。</p></note>
<note n="0014005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0014005"><p cb:type="各家會釋">王言曰。此下辨心非隨合。</p></note>
<note n="0014006" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0014006"><p cb:type="各家會釋">智圓曰。心生法生。境從心起也。法生心生。心逐境遷也。</p><p cb:type="各家會釋">眞鑑曰。首二句。見法不自生。次二句。見心不自生。正顯二皆互倚。妄現俱無。心體身法皆空也。阿難反證緣心。有體有處。在彼心法偶合之處。巳失佛開示之旨矣。</p></note>
<note n="0014007" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0014007"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。思惟體爲心。特浮想耳。故難其體之有無也。設若無體。則空有其名。云何隨合。如十九界七塵。特空名耳。設若有體。當何所在。今桎身而驗。明體實無在也。桎。猶觸也。</p></note>
<note n="0015001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0015001"><p cb:type="各家會釋">鎭澄曰。佛上破云。內出應見身中。外來先合見面。故阿難轉計。反難于佛。意謂眼司見。心司知。今徵心而責見。豈其理哉。故曰。非義。</p></note>
<note n="0015002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0015002"><p cb:type="各家會釋">眞鑑曰。若眼下。雙破心眼。喩如門雖通見。須有門內之人而後見。非人而門不能見矣。則知法中眼雖通見。須有俱眼之心而後能見。非心而眼豈能見乎。則諸下。離心獨破眼。乃是卽事以驗徒眼不見。可見知見皆屬于心。豈可妄分見屬于眼也。</p></note>
<note n="0015003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0015003"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。又汝下。當知眞心。非一非多。非徧不徧。四義旣非。則不可謂隨所合處。心隨有也。</p></note>
<note n="0015004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0015004"><p cb:type="訂解總論">按本疏七塵九界。及九界者或俱脫十字應補。</p></note>
<note n="0015005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0015005"><p cb:type="各家會釋">王言曰。此下辯心非在中。</p></note>
<note n="0016001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0016001"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。以爲在內。則不見腑臟。以爲在外。則身不相知。二義不成。當在根境之中。</p></note>
<note n="0016002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0016002"><p cb:type="訂解總論">袾宏曰。外不相知不字。<g ref="#CB04636">璿</g>師云。當是又字。此說甚正。而合論輔義。謂爲不然。則上下文如何安頓。若必以不字爲是。則下身心相知。須作身心不知矣。于理難通。</p></note>
<note n="0016003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0016003"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。佛言下。各就根境。辨定中位也。</p></note>
<note n="0016004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0016004"><p cb:type="各家會釋">眞鑑曰眼有分別者。言眼有知覺也。此句定眼根在內。色塵無知者。定色塵在外。識生二句。言根塵內外相對。而識在中間。故卽指爲心在之處。此方說出根塵之中矣。</p></note>
<note n="0016005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0016005"><p cb:type="訂解總論">袾宏曰。兼二不兼二。諸說紛紛根塵物體。終未穩貼。今融通別解。合言兼二者。謂雙挾根塵而處其中。不兼二者。謂兩離根塵而孤然中立。今云兼與不兼。二俱不可。以破心不在中也。</p></note>
<note n="0016006" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0016006"><p cb:type="各家會釋">王言曰。此下辨心非無著。</p></note>
<note n="0016007" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0016007"><p cb:type="各家會釋">曉月曰。旣非內外中間。卽知心無所著。而不知佛意破妄無體。令識本眞如云三際求心心不有。心不有故妄原無。妄心無處卽菩提。生死涅槃本平等。不了此意。謬引佛言。妄立無著。</p></note>
<note n="0017001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0017001"><p cb:type="各家會釋">惟則曰。此亦是就其所依之處破之。故難其世間虛空。水陸飛行。一切物象。爲在爲無等。</p></note>
<note n="0017002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0017002"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。爲在爲無者。問汝心不著而彼物象。爲存在耶。爲空無耶。若彼空無。則同龜毛兔角。云何可著而說不著。若不著者。則爲有物。故曰不可名無。此皆牒難。無相則無下。乃結破之。言物難無相。則同龜毛兔角。物果非無。卽是有相。知相有。則心有在。云何得爲無著也。</p><p cb:type="各家會釋">仁岳曰。相不自有。由心在故有。心不自無。由相盡故無。是以有相而言無著者。理不可也。</p><p cb:type="各家會釋">惟則曰。上文七番破其妄所。意在顯眞。而阿難未悟。故此下重請開示。世尊乃復放光現瑞。示以二種根本。次則擧拳騐見。重詰其心。引其復認能推。然後咄而吿之。乃至令其微細揣摩。離塵無體等。始是破其妄心。無實體也。</p></note>
<note n="0017003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0017003"><p cb:type="各家會釋">王言曰。此厭妄求眞。</p></note>
<note n="0017004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0017004"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。因前徵發。乃知迷妄而責躬請敎。求詣眞際。眞際者。眞心寔際也。奢摩他路。乃所以詣眞際也。</p><p cb:type="訂解總論">袾宏曰。或謂阿難此時尙未識妄。今說眞際。亦屬妄心。不知言阿難未識妄猶可。說眞際亦妄則不可。夫最初文中。皆由不知常住眞心。性淨明體。用諸妄想。佛巳曾顯露在前。若拘執太過。則前問菩提奢摩提等。亦應是妄矣。況阿難寔云不知。原不說巳知也。</p></note>
<note n="0018001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0018001"><p cb:type="各家會釋">子<g ref="#CB04636">璿</g>曰。闡提。卽撥無之人。隳。壞也。彌戾車。惡見也。</p></note>
<note n="0018002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0018002"><p cb:type="訂解總論">按種種顚倒。卽後文所謂遺失眞性。顚倒行事者。須要曉得非無始如是。其所從來者漸矣。</p></note>
<note n="0018003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0018003"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。業種者。顚倒妄惑也。惡叉果。一枝三子。生必同科。喩惑業苦三。生必同聚也。攀緣心。卽前七處妄認者。淸淨體。卽今正與決擇者。由諸衆生。遺此本明。故無明不覺。枉入諸趣。言元體元明。又言本明者。自本而出曰元。直指當體曰本。</p></note>
<note n="0018004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0018004"><p cb:type="訂解總論">袾宏曰。言此陀那識精。雖名曰識而是識精。寔卽本覺妙明之體。一切諸緣無不從此出生。但衆生隨逐妄緣。遺此元明耳。夫衆生從無始來。終日在此本元明中。而不自知。乃成遺失。如魚在水。而不識水。是則名爲可憐憫者。或謂本有之明。焉得遺失不見後文佛言遺失眞性。顚倒行事乎。</p></note>
<note n="0019001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0019001"><p cb:type="訂解總論">按環師謂衆生業果成聚。行人不成正果。皆由不知二本。本疏遺失不成正果皆由六字。便覺文理謬甚。</p></note>
<note n="0019002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0019002"><p cb:type="各家會釋">王言曰。此明逐妄迷眞。故受輪轉。</p></note>
<note n="0019003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0019003"><p cb:type="各家會釋">眞鑑曰。奢摩陀路。問答意別。阿難以求知心處爲路。如來則以了此妄識無體無處而別覔眞心爲奢摩他路也。五輪指者。佛之指端皆有千輻輪紋屈者。握而成拳相耳。</p></note>
<note n="0019004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0019004"><p cb:type="各家會釋">王言曰。如來擧臂。正顯見由眞心阿難猶專以見屬目。故詰其心而直斥之。</p><p cb:type="各家會釋">智圓曰。佛言咄者。嗟其迷重。故呪以語之矍然驚愕。貌。避。離也。</p><p cb:type="各家會釋">戒環曰。金拳擧處。直下要識本明塵相未除依舊認賊爲子。</p></note>
<note n="0019005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0019005"><p cb:type="各家會釋">王言曰。此賊字。直應前國王爲賊所侵發兵討除要當知賊所在三賊字。前後相應。</p><p cb:type="各家會釋">又曰此下求認眞心。</p></note>
<note n="0020001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0020001"><p cb:type="各家會釋">眞鑑曰。行諸一切及縱令謗法等。皆是假設擬度言必不能外此心而別爲用也。</p></note>
<note n="0020002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0020002"><p cb:type="各家會釋">眞鑑曰。天上人間。凡外權小。無不說此爲心。縱有禪定亦由制住此心而得。故大衆亦無不疑惑也。開示者。且求開示。如何此非我心如何名爲前塵虛妄相想尙未及求說眞心也。</p></note>
<note n="0020003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0020003"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。此因其怖謂無心。故擧常所說引物以證示有眞心。使知所措也。心入無生法忍者。令悟寔相不生滅心也。三界惟心萬法惟識。故曰諸法所生。惟心所現。一切因果。指十界正報也。世界微塵。指十界依報也。旣無不因心成體安得謂之無心。同上木哉。以本自無染曰淸淨。染而不染曰妙淨。若汝執恡下。依六塵辨無自性也。分別覺觀。卽能推心也。此心離塵無性。不應執以爲眞。覺知滅。則意幽閑。然彼幽閑者。猶是法塵影事。亦無自性也。</p></note>
<note n="0020004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0020004"><p cb:type="各家會釋">崇節曰。諸塵事業卽色等六塵皆有牽心。爲緣業用。</p></note>
<note n="0020005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0020005"><p cb:type="各家會釋">鎭澄曰。別有全性者。若果是眞心。超然獨立。不附一塵。</p></note>
<note n="0020006" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0020006"><p cb:type="訂解總論">袾宏曰。本心似鏡。法塵似物。內之所守。猶爲明鏡中所現之影而巳。莫道幽間便得自本心也。依然法塵分別影事耳。</p></note>
<note n="0020007" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0020007"><p cb:type="各家會釋">惟則曰。我非敕汝執爲非心等者。恐其固執而未悟。暫縱之辭也。</p></note>
<note n="0020008" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0020008"><p cb:type="各家會釋">智圓曰。但汝下。勸其揣摩分別之心。爲當離塵有體。爲復離塵無體。若此妄心。離塵有體。則容是眞心。旣離塵無體。非妄而何。應知卽眞汝心。亦暫縱之語。非顯眞也。</p></note>
<note n="0020009" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0020009"><p cb:type="各家會釋">眞鑑曰。默然者依。佛微細揣摩。自失者。覺得離塵無體。</p></note>
<note n="0020010" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0020010"><p cb:type="各家會釋">鎭澄曰。四禪四空及滅受想。謂之九定。從一禪入一禪次第而修。名爲次第。然前入定。凡聖通修第九定羅漢成就。今曰不成羅漢者。言總意別。別指前八定耳。況此言妄想。卽上緣心。執之爲寔正是人執。人執不斷。不成羅漢宜矣。有曰。不成大乘者。非也。</p></note>
<note n="0020011" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0020011"><p cb:type="各家會釋">惟則曰。前云不知常住眞心。用諸妄想今云執此生死妄想誤爲眞寔。然則妄想果非眞心耶。</p></note>
<note n="0021001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0021001"><p cb:type="訂解總論">按本疏吳興異乎木石句。木石。當作土木。</p></note>
<note n="0021002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0021002"><p cb:type="各家會釋">王言曰。此求開眞見。</p></note>
<note n="0021003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0021003"><p cb:type="各家會釋">欽澄曰。自我下。先陳迷滯之情。世尊下。正陳所請之法。</p></note>
<note n="0021004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0021004"><p cb:type="各家會釋">眞鑑曰。惠者。恩賜也。三昧。此云正定。</p></note>
<note n="0021005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0021005"><p cb:type="訂解總論">按三昧。卽前所問奢摩陀。與三摩及禪那三者。總不出楞嚴大定意。</p></note>
<note n="0021006" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0021006"><p cb:type="各家會釋">王言曰。本不相代者言如來身心。不能代巳修也。</p></note>
<note n="0022001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022001"><p cb:type="各家會釋">弘沇曰。煩惱所知。名爲二障煩惱障。謂根本及隨也。所知障。亦云知障。障一切智故。</p></note>
<note n="0022002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022002"><p cb:type="各家會釋">仁岳曰。前破妄心。但離麤執故今請云。發妙明心也。將破妄見。欲顯眞見。故復請云。開我道眼也。蓋眼見必由識心。故心眼雙擧。</p></note>
<note n="0022003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022003"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。佛胸有卍字。表吉祥萬德所集。晃。明也。昱。盛貌。此妙心道眼之眞光。聖凡一致。但隨量應現耳。幢。表摧邪立正。下明心淨眼。使摧伏邪異。得正知見。是謂建大法幢。</p></note>
<note n="0022004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022004"><p cb:type="訂解總論">攷檀金。須彌南有檀樹一種。果汁入水。沙石成金。其色赤焰。佛之身色似之。</p></note>
<note n="0022005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022005"><p cb:type="各家會釋">眞鑑曰。無拳無見。義本不均。試問令其揣度而巳。</p></note>
<note n="0022006" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022006"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。眼根例拳。事義不類。而阿難示同未悟。故答言類。</p></note>
<note n="0022007" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022007"><p cb:type="各家會釋">眞鑑曰。手外無拳。故手無拳滅。眼見各體。故眼滅見存。非全無者。但明不滅。非謂半無也。</p></note>
<note n="0022008" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022008"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。見暗卽見矣。是知盲非無見特無眼耳。</p></note>
<note n="0022009" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022009"><p cb:type="各家會釋">眞鑑曰。無眼得眼而後見旣名眼見。無燈得燈而後見。應名燈見。其謬全同。人所易見。</p></note>
<note n="0022010" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022010"><p cb:type="各家會釋">戒環曰。若燈見者下。牒上結明見不由眼也。</p><p cb:type="各家會釋">弘沇曰。心爲其主。餘是助緣。旣知見性屬心。漸明眞見矣。</p></note>
<note n="0023001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0023001"><p cb:type="各家會釋">崇節曰。大衆默然佇誨。良由眞妄未明。若認見境之心。前來巳奪。若謂本眞之見。豈假根塵。口旣默然。心希開悟。</p></note>
<note n="0023002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0023002"><p cb:type="各家會釋">眞鑑曰。鹿園者。古國王養鹿之地。</p></note>
<note n="0023003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0023003"><p cb:type="各家會釋">子<g ref="#CB04636">璿</g>曰。五比丘者。初佛入山修道。王命父族三人。母族二人。隨而衛之。後各舍佛去。在鹿苑修異道。憍陳如。亦其一也。憍陳如。則其姓。而佛命之名曰。阿若多。阿若多者。解也。故言獨得解名。</p></note>
<note n="0023004" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0023004"><p cb:type="各家會釋">弘沇曰。客塵煩惱。卽見思二惑。非無始無明也。</p></note>
<note n="0023005" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0023005"><p cb:type="各家會釋">仁岳曰。此中所問。且約昔時小乘所悟耳。意令答出客塵是動。主空不動。欲將動以譬妄。不動喩眞。下文屈指飛光。義亦如是。</p><p cb:type="各家會釋">或曰。此敎旣經開顯。故今問答客塵二字。卽是根本無明者。非也。</p></note>
<note n="0023006" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0023006"><p cb:type="各家會釋">眞鑑曰。此但印其所說。舊喩動靜。分明不混。欲以彰下文所示。孰爲動者。同于客塵。孰爲靜者。同于主空耳。</p></note>
<note n="0024001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0024001"><p cb:type="各家會釋">王言曰。此明客有去住。見性卽住離住。</p></note>
<note n="0024002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0024002"><p cb:type="各家會釋">眞艦曰。百寶者。貴重之稱。輪掌者。佛之手足中心。各有一千輻輪相。故云。</p></note>
<note n="0024003" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0024003"><p cb:type="各家會釋">又曰。當阿難端視佛時。而其見性。湛然盈滿于前。乃視如來之手。在此見性之中。開合不住。則佛手自同客塵。而阿難見性。何異主空。此動靜顯然分明。故先令辨定是誰開合。則動靜自分。于是阿難果答不謬。</p></note>
<note n="0025001" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0025001"><p cb:type="各家會釋">王言曰。此明塵有動寂。見性卽寂離寂。</p></note>
<note n="0025002" resp="#resp4" place="margin-top" type="orig" target="#nkr_note_orig_0025002"><p cb:type="各家會釋">王言曰。此明見性常住常寂。人自生滅失眞。</p><p cb:type="各家會釋">袾宏曰。此處文義。甚難銷會。舊解雙斥凡小。但如來此處。方許其悟客塵字。正該以動爲身。以動爲境。故兩印以如是。奈何忽爾反斥其非。況前後文。了無照應。似乎自語矯亂。今只順經文點綴。佛意謂今此大衆。以搖動者名爲塵。以不住者名爲客。故觀阿難頭自動搖。動搖者。塵也。客也。見無動也。又觀如來手自開合。開合者。塵也。客也。見無動也。云何如是明知以動爲身。以動爲境矣。却乃自始洎終。念念生滅。旣順生滅。則迷性眞而以巳隨物。旣失性眞。復迷境空而認物爲巳。甘受輪轉。豈不哀哉。作如是解。未知是否。</p></note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0001a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0001a2201">摸【CB】，模【卍續】</note>
<note n="0002a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0002a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0002a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0002a1801">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0002a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0002a2201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0002b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0002b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0002b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0002b1701">剌【CB】，刺【卍續】</note>
<note n="0003a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003a0701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0003b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003b0201">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0003b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003b0501">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0003b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003b0801">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0003b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003b1101">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0003b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003b1301">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0003b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003b1501">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0003b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003b1601">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0003b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003b1801">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0003b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003b1901">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0003b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0003b2001">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0005a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0005a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0006a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0006a1501">采【CB】，釆【卍續】</note>
<note n="0007a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0007a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0007a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0007a1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0008a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0008a0701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0009a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0009a0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0009a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0009a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0011a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0011a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0012a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0012a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0012a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0012a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0012a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0012a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0012a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0012a1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0014a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0014a0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0014a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0014a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0015a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0015a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0015a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0015a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0017a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0017a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0017a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0017a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0017a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0017a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0018a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0018a0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0021a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0021a1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0023a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0023a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0024a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0024a1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0024a1602" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0024a1602">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0025a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0025a0901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0025a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0025a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0026a0401" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X14.0026a04.28" target="#nkr_note_add_0026a0401">源【CB】，年【卍續】</note>
<note n="0028a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0028a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0029a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0029a1001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0029a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0029a1401">剌【CB】，刺【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>