<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X14n0298">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 298 楞嚴經直解</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 298 楞嚴經直解</title>
			<author>明 廣莫直解</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.liyi</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>10卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">14</idno>.<idno type="no">298</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">楞嚴經直解</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識，古籍酷 AI 自動標點引擎提供新式標點初稿</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>AI 標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00716">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00716</charName>
				<mapping cb:dec="983756" type="PUA">U+F02CC</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3762</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>宇</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[宋-木+禹]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05418">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05418</charName>
				<mapping cb:dec="988458" type="PUA">U+F152A</mapping>
			<mapping type="unicode">U+458D</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>虔</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[虔-文+ㄆ]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB08504">
				<charName>CBETA CHARACTER CB08504</charName>
				<mapping cb:dec="991544" type="PUA">U+F2138</mapping>
			<mapping type="unicode">U+269A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>燄</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舀*炎]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB13975">
				<charName>CBETA CHARACTER CB13975</charName>
				<mapping cb:dec="997015" type="PUA">U+F3697</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2DCDC</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[瀔-禾+米]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15072">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15072</charName>
				<mapping cb:dec="998112" type="PUA">U+F3AE0</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+39DE</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>拔</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[托-七+友]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15081">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName>
				<mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping>
			<mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15085">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15085</charName>
				<mapping cb:dec="998125" type="PUA">U+F3AED</mapping>
			<mapping type="unicode">U+231B6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>晚</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[勉-力+日]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-05-19T11:37:35">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone n="1" unit="juan"/>
<pb n="0709c" ed="X" xml:id="X14.0298.0709c"/>
<lb n="0709c01" ed="X"/>
<lb n="0709c02" ed="X"/><cb:div type="xu"><cb:mulu level="1" type="序">No. 298-A 首楞嚴經直解序</cb:mulu><head>No. 298-A
<lb n="0709c03" ed="X"/><lb n="0541a01" ed="R089"/> 首楞嚴經直解序</head>
<lb n="0709c04" ed="X"/>
<lb n="0709c05" ed="X"/><lb n="0541a02" ed="R089"/><p xml:id="pX14p0709c0501">余幼卽有四部之癖，自孔孟書外，喜讀西土諸經，而
<lb n="0709c06" ed="X"/><lb n="0541a03" ed="R089"/>疑常十三，輙乙其處，如陶元亮不求甚解而<anchor xml:id="nkr_note_add_0709c0601" n="0709c0601"/><anchor xml:id="beg0709c0601" n="0709c0601"/>已<anchor xml:id="end0709c0601"/>。未幾，
<lb n="0709c07" ed="X"/><lb n="0541a04" ed="R089"/>從慈氏事佛，一切屛去，益取諸經朝夕讀之。解楞嚴
<lb n="0709c08" ed="X"/><lb n="0541a05" ed="R089"/>者，孤山十數家最著，而余益不能無疑。何以故？楞嚴
<lb n="0709c09" ed="X"/><lb n="0541a06" ed="R089"/>惟般剌密諦一譯而潤色於房相國，其文簡奧錯綜，
<lb n="0709c10" ed="X"/><lb n="0541a07" ed="R089"/>其義貫攝照應，似非思量分別所能了者，而十數家
<lb n="0709c11" ed="X"/><lb n="0541a08" ed="R089"/>之解，終是十數家楞嚴。近世詮注紛然，兢愽耳食，顧
<lb n="0709c12" ed="X"/><lb n="0541a09" ed="R089"/>支離舛謬，引蔓牽藤，視如來所說之楞巖，豈啻霄淵
<lb n="0709c13" ed="X"/><lb n="0541a10" ed="R089"/>隔哉！吳興莫法師結夏甘露庵，往往拈楞嚴妙義示
<lb n="0709c14" ed="X"/><lb n="0541a11" ed="R089"/>人。余問師從何處得來，學者欲通楞嚴，當作何方便？
<lb n="0709c15" ed="X"/><lb n="0541a12" ed="R089"/>師笑不答，授余直解十卷，則師所手造者也。師爲雲
<lb n="0709c16" ed="X"/><lb n="0541a13" ed="R089"/>棲尊宿大弟子，智力、行力，雙轂並臻，梵典精研，工於
<lb n="0709c17" ed="X"/><lb n="0541a14" ed="R089"/>著述。楞伽參訂疏，講席<anchor xml:id="nkr_note_add_0709c1701" n="0709c1701"/><anchor xml:id="beg0709c1701" n="0709c1701"/>已<anchor xml:id="end0709c1701"/>傳，逃影靑山，復造此解，訓
<lb n="0709c18" ed="X"/><lb n="0541a15" ed="R089"/>詁次第，悉準經文，提其綱，列其目，連其脉理，且刊定
<lb n="0709c19" ed="X"/><lb n="0541a16" ed="R089"/>名賢過不及，而以明白徑捷出之，掃盡支離舛謬、引
<lb n="0709c20" ed="X"/><lb n="0541a17" ed="R089"/>蔓牽藤之習。繙閱一過，恍若披雲覩天，筆頭光明，妙
<lb n="0709c21" ed="X"/><lb n="0541a18" ed="R089"/>契佛旨，不僅作十數家鑽故紙忠臣，使余疑團頓破，
<lb n="0709c22" ed="X"/><lb n="0541b01" ed="R089"/>文字般若不可秘藏。會里中黑白善男女輩捐貲板
<lb n="0709c23" ed="X"/><lb n="0541b02" ed="R089"/>行之，此勝緣也。余慨今天下剞劂日盛，經術日衰，孔
<lb n="0709c24" ed="X"/><lb n="0541b03" ed="R089"/>孟等書俱壞亂於俚儒及科擧之學，有能刊定名賢，
<pb n="0710a" ed="X" xml:id="X14.0298.0710a"/>
<lb n="0710a01" ed="X"/><lb n="0541b04" ed="R089"/>明白徑捷，成一家言，如莫法師其人者，子車氏所讚
<lb n="0710a02" ed="X"/><lb n="0541b05" ed="R089"/>聖人之徒非耶？因序楞嚴直解而拭目待焉。</p>
<lb n="0710a03" ed="X"/><lb n="0541b06" ed="R089"/><p xml:id="pX14p0710a0301">萬曆歲在己未解夏日，香光居士李太沖莫勝甫
<lb n="0710a04" ed="X"/><lb n="0541b07" ed="R089"/>題</p></cb:div>
<lb n="0710a05" ed="X"/>
<lb n="0710a06" ed="X"/>
<lb n="0710a07" ed="X"/>
<lb n="0710a08" ed="X"/><cb:div type="xu"><cb:mulu level="1" type="序">No. 298-B 首楞嚴經直解序</cb:mulu><head>No. 298-B
<lb n="0710a09" ed="X"/><lb n="0541b09" ed="R089"/> 首楞嚴經直解序</head>
<lb n="0710a10" ed="X"/><lb n="0541b10" ed="R089"/><p xml:id="pX14p0710a1001">詳夫首楞嚴經者，文雖十軸，義攝三科：曰理，曰行，曰
<lb n="0710a11" ed="X"/><lb n="0541b11" ed="R089"/>證。葢指吾心之妙義謂之理，理融三觀而返率其性
<lb n="0710a12" ed="X"/><lb n="0541b12" ed="R089"/>謂之行，親炙理中境界謂之證。全經之本末究竟，唯
<lb n="0710a13" ed="X"/><lb n="0541b13" ed="R089"/>此三義而圓收之矣。故我
<lb n="0710a14" ed="X" type="honorific"/><lb n="0541b14" ed="R089"/>迦文薄伽梵始據阿難發心見相處，直究其源，則根
<lb n="0710a15" ed="X"/><lb n="0541b15" ed="R089"/>塵識三俱化爲無上菩提，更於何處見有眞妄來？而
<lb n="0710a16" ed="X"/><lb n="0541b16" ed="R089"/>眞妄之名皆成贅語矣。故知吾心卽空如來藏，而空
<lb n="0710a17" ed="X"/><lb n="0541b17" ed="R089"/>如來藏卽吾心之妙具，曷甞離乎有而言空哉？是故
<lb n="0710a18" ed="X"/><lb n="0541b18" ed="R089"/>山河大地諸有爲相，當體卽如來藏淸淨本然中道
<lb n="0710a19" ed="X"/><lb n="0542a01" ed="R089"/>諦理，是爲顯理之明文也。次復依中理而眞修，會圓
<lb n="0710a20" ed="X"/><lb n="0542a02" ed="R089"/>通於一念，發妙耳門六解而一亡，三觀融而一心寂，
<lb n="0710a21" ed="X"/><lb n="0542a03" ed="R089"/>餘塵息而種智圓，行證二文兩言而盡之矣。原夫經
<lb n="0710a22" ed="X"/><lb n="0542a04" ed="R089"/>義本直，而解者自迂，此所謂非經之難，特傳記難之
<lb n="0710a23" ed="X"/><lb n="0542a05" ed="R089"/>也。安法師善得首楞嚴三昧，拈綱摭要，深切著明，片
<lb n="0710a24" ed="X"/><lb n="0542a06" ed="R089"/>言而立徹全經，恍然置人于三昧中，自非具正眼而
<pb n="0710b" ed="X" xml:id="X14.0298.0710b"/>
<lb n="0710b01" ed="X"/><lb n="0542a07" ed="R089"/>得妙悟者，其孰能若是哉？於是學衆請師直解其義，
<lb n="0710b02" ed="X"/><lb n="0542a08" ed="R089"/>安師諾之，歷五寒暑而草創始成。夫此解者，不務名
<lb n="0710b03" ed="X"/><lb n="0542a09" ed="R089"/>相，直剖玄微，字字契眞，言言見諦。余於雲棲室中偶
<lb n="0710b04" ed="X"/><lb n="0542a10" ed="R089"/>見之，如獲至寶，乞之歸于禦兒溪上。諸同道輩聞風
<lb n="0710b05" ed="X"/><lb n="0542a11" ed="R089"/>而至，各捐金而壽諸梓。嗟乎！今之世，法當末運，砆鍮
<lb n="0710b06" ed="X"/><lb n="0542a12" ed="R089"/>亂眞，而此解者，逈異群詮，誠閻浮金荆山壁，世有識
<lb n="0710b07" ed="X"/><lb n="0542a13" ed="R089"/>者，固不與砆鍮同日而語也。茲喜肇端於余，而功歸
<lb n="0710b08" ed="X"/><lb n="0542a14" ed="R089"/>於衆，余雖不敏，而知大道無文，上善罔勣，故敢以蕪
<lb n="0710b09" ed="X"/><lb n="0542a15" ed="R089"/>穢，聊述梗槩，幷紀其歲月云爾。</p>
<lb n="0710b10" ed="X"/><lb n="0542a16" ed="R089"/><p xml:id="pX14p0710b1001">時
<lb n="0710b11" ed="X" type="honorific"/><lb n="0542a17" ed="R089"/>皇明萬曆四十七年歲次<anchor xml:id="nkr_note_add_0710b1101" n="0710b1101"/><anchor xml:id="beg0710b1101" n="0710b1101"/>己<anchor xml:id="end0710b1101"/>未夏四月佛誕日，語溪
<lb n="0710b12" ed="X"/><lb n="0542a18" ed="R089"/>菩薩戒弟子馬正初薰沐和南書于甘露禪院</p></cb:div>
<lb n="0710b13" ed="X"/>
<lb n="0710b14" ed="X"/>
<lb n="0710b15" ed="X"/>
<lb n="0710b16" ed="X"/><cb:div type="xu"><cb:mulu level="1" type="序">No. 298-C 首楞嚴經直贊(幷序)</cb:mulu><head>No. 298：-C
<lb n="0710b17" ed="X"/><lb n="0542b01" ed="R089"/> 首楞嚴經直贊<note place="inline">幷序</note></head>
<lb n="0710b18" ed="X"/><lb n="0542b02" ed="R089"/><p xml:id="pX14p0710b1801">人生<g ref="#CB00716">㝢</g>內，道其可以不聞乎？道而不聞，隨汩迷津，便
<lb n="0710b19" ed="X"/><lb n="0542b03" ed="R089"/>成苦海；道而能聞，觸處逍遙，遂入妙嚴樂土矣。慨余
<lb n="0710b20" ed="X"/><lb n="0542b04" ed="R089"/>遍歷塵勞，廁身棘道，擧足動步，罔非有礙，因而知慕
<lb n="0710b21" ed="X"/><lb n="0542b05" ed="R089"/>乎道，不啻饑渴之甚。何意宿緣，徼有天幸，得遇仁安
<lb n="0710b22" ed="X"/><lb n="0542b06" ed="R089"/>大師於甘露禪院，首出楞嚴直解示余。初讀之茫然，
<lb n="0710b23" ed="X"/><lb n="0542b07" ed="R089"/>載讀之有省，三復之欣然會心，乃歎曰：嚮日下手工
<lb n="0710b24" ed="X"/><lb n="0542b08" ed="R089"/>夫，皆孟浪也。今閱是編，開我茅塞，示我衣珠，藉茲寶
<pb n="0710c" ed="X" xml:id="X14.0298.0710c"/>
<lb n="0710c01" ed="X"/><lb n="0542b09" ed="R089"/>航，將登覺岸，脫離苦海之患，而隨寓可以自適，皆緣
<lb n="0710c02" ed="X"/><lb n="0542b10" ed="R089"/>我師點化之力也，敢忘所自乎？受益若我，而天下之
<lb n="0710c03" ed="X"/><lb n="0542b11" ed="R089"/>爲我者亦夥矣，況有愈于我者與？迺知是編爲由覺
<lb n="0710c04" ed="X"/><lb n="0542b12" ed="R089"/>路之星軺，燭昏衢之寶炬，學者必以是而之焉，直登
<lb n="0710c05" ed="X"/><lb n="0542b13" ed="R089"/>寶所，勿滯化城，而中道廢也，庶不負我師所望云爾。
<lb n="0710c06" ed="X"/><lb n="0542b14" ed="R089"/>因爲之贊曰：</p>
<lb n="0710c07" ed="X"/><lb n="0542b15" ed="R089"/><lg xml:id="lgX14p0710c0701" type="regular"><l>大哉鵾鵬，</l><l>游泳南冥。</l><l>吳興脫頴。</l>
<lb n="0710c08" ed="X"/><lb n="0542b16" ed="R089"/><l>雲棲續明。</l><l>學博心下，</l><l>守謙道盈。</l>
<lb n="0710c09" ed="X"/><lb n="0542b17" ed="R089"/><l>四山罔逼，</l><l>六度俯弘。</l><l>駕白牛車。</l>
<lb n="0710c10" ed="X"/><lb n="0542b18" ed="R089"/><l>秉實相印。</l><l>生死海中，</l><l>爲恃爲怙，</l>
<lb n="0710c11" ed="X"/><lb n="0543a01" ed="R089"/><l>剗盡葛藤，</l><l>翻空名數，</l><l>吾知是編。</l>
<lb n="0710c12" ed="X"/><lb n="0543a02" ed="R089"/><l>彌遠彌度。</l><l>悠悠者流。</l><l>同躋覺路。</l></lg>
<lb n="0710c13" ed="X"/><lb n="0543a03" ed="R089"/><p xml:id="pX14p0710c1301">又贊曰：</p>
<lb n="0710c14" ed="X"/><lb n="0543a04" ed="R089"/><lg xml:id="lgX14p0710c1401"><l>不有先覺，</l><l>孰開愚濁？</l><l>不有慈航，</l>
<lb n="0710c15" ed="X"/><lb n="0543a05" ed="R089"/><l>孰渡迷方。</l><l>是故釋尊，</l>
<lb n="0710c16" ed="X"/><lb n="0543a06" ed="R089"/><l>降圓光於兜率，</l><l>剖右脇於迦維。</l>
<lb n="0710c17" ed="X"/><lb n="0543a07" ed="R089"/><l>敎興頓漸，</l><l>機攝偏圓。</l>
<lb n="0710c18" ed="X"/><lb n="0543a08" ed="R089"/><l>潄圓音于妙解，</l><l>詮奧旨于雕談。</l>
<lb n="0710c19" ed="X"/><lb n="0543a09" ed="R089"/><l>潛通五分，</l><l>淨衍三輪，</l><l>敷弘其道。</l>
<lb n="0710c20" ed="X"/><lb n="0543a10" ed="R089"/><l>正像迭興。</l><l>當斯末運，</l><l>仁者是膺。</l>
<lb n="0710c21" ed="X"/><lb n="0543a11" ed="R089"/><l>故我伊婆，</l><l>惟勒惟銘，</l><l>投誠于佛，</l>
<lb n="0710c22" ed="X"/><lb n="0543a12" ed="R089"/><l>稟法于僧，</l><l>奮勇戒禁，</l><l>罔隃尺寸。</l>
<lb n="0710c23" ed="X"/><lb n="0543a13" ed="R089"/><l>指示旣博，</l><l>涓埃澌盡，</l><l>降伏一心。</l>
<lb n="0710c24" ed="X"/><lb n="0543a14" ed="R089"/><l>培根淨土，</l><l>袪除四相，</l><l>福空阿堵，</l>
<pb n="0711a" ed="X" xml:id="X14.0298.0711a"/>
<lb n="0711a01" ed="X"/><lb n="0543a15" ed="R089"/><l>梨布吿成。</l><l>曠劫奚阻。</l><l>宥罪拯諐。</l>
<lb n="0711a02" ed="X"/><lb n="0543a16" ed="R089"/><l>明心<g ref="#CB15072">㧞</g>苦，</l><l>鎭國佑民，</l><l>永貽終古。</l>
<lb n="0711a03" ed="X"/><lb n="0543a17" ed="R089"/><l>乞靈萬彚，</l><l>弗專吾我。</l></lg><p xml:id="pX14p0711a0309" cb:place="inline">謹贊。</p>
<lb n="0711a04" ed="X"/><lb n="0543a18" ed="R089"/><p xml:id="pX14p0711a0401">時
<lb n="0711a05" ed="X" type="honorific"/><lb n="0543b01" ed="R089"/>皇明萬曆四十七年歲次<anchor xml:id="nkr_note_add_0711a0501" n="0711a0501"/><anchor xml:id="beg0711a0501" n="0711a0501"/>己<anchor xml:id="end0711a0501"/>未夏四月佛誕日，<g ref="#CB13975">𭳜</g>水
<lb n="0711a06" ed="X"/><lb n="0543b02" ed="R089"/>空空居士李雲龍薰沐書于語溪歸寶樓中</p></cb:div>
<lb n="0711a07" ed="X"/>
<lb n="0711a08" ed="X"/>
<lb n="0711a09" ed="X"/>
<lb n="0711a10" ed="X"/><cb:div type="xu"><cb:mulu level="1" type="序">No. 298-D 首楞嚴經直解略叙</cb:mulu><head>No. 298-D
<lb n="0711a11" ed="X"/><lb n="0543b04" ed="R089"/> 首楞嚴經直解略叙</head>
<lb n="0711a12" ed="X"/><lb n="0543b05" ed="R089"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="2" type="其他">先定時味</cb:mulu><head>先定時味</head>
<lb n="0711a13" ed="X"/><lb n="0543b06" ed="R089"/><p xml:id="pX14p0711a1301">將解此經，長水以十門分別，其指遠而義周，初學未
<lb n="0711a14" ed="X"/><lb n="0543b07" ed="R089"/>易能通也。今所不叙，特以時味之濫，千載未明，茲略
<lb n="0711a15" ed="X"/><lb n="0543b08" ed="R089"/>出所自，質諸大方耳。昔長水璿師，指謂匿王琉璃，事
<lb n="0711a16" ed="X"/><lb n="0543b09" ed="R089"/>非一時，耶輸持地，記自法華，故判此經在法華後，涅
<lb n="0711a17" ed="X"/><lb n="0543b10" ed="R089"/>槃前。孤山、吳興，意同長水。溫陵環師，指謂法王說法，
<lb n="0711a18" ed="X"/><lb n="0543b11" ed="R089"/>有條不紊，初說一乘頓敎以立本，卽華嚴也；次說三
<lb n="0711a19" ed="X"/><lb n="0543b12" ed="R089"/>乘漸敎以逗機，卽阿含、方等、般若也；後說一乘圓敎
<lb n="0711a20" ed="X"/><lb n="0543b13" ed="R089"/>以顯實，卽法華也。楞嚴卽般若、法華之中。今時玅峯
<lb n="0711a21" ed="X"/><lb n="0543b14" ed="R089"/>覺法師，按天台玄文，出楞嚴百問，往破諸說，則長水、
<lb n="0711a22" ed="X"/><lb n="0543b15" ed="R089"/>溫陵諸師，似難逃乎照膽鏡矣。詳夫百問之意，定屬
<lb n="0711a23" ed="X"/><lb n="0543b16" ed="R089"/>方等，而方等收經，古有通軌，百問不明示者，欲人因
<lb n="0711a24" ed="X"/><lb n="0543b17" ed="R089"/>問討尋，自得其緖耳。昔神智、柏庭二師，亦以此經判
<pb n="0711b" ed="X" xml:id="X14.0298.0711b"/>
<lb n="0711b01" ed="X"/><lb n="0543b18" ed="R089"/>歸方等，良以世尊一代時敎，通依五時五味收之。然
<lb n="0711b02" ed="X"/><lb n="0544a01" ed="R089"/>此時味之說，出自華嚴、涅槃二經，天台因時立義，列
<lb n="0711b03" ed="X"/><lb n="0544a02" ed="R089"/>爲五時：曰華嚴、曰阿含、曰方等、曰般若、曰法華。此五
<lb n="0711b04" ed="X"/><lb n="0544a03" ed="R089"/>時中，方等以彈偏、斥小、歎大、襃圓爲義。然此經中，處
<lb n="0711b05" ed="X"/><lb n="0544a04" ed="R089"/>處彈訶，不亦方等乎？而諸師稍見經文前後，便批判
<lb n="0711b06" ed="X"/><lb n="0544a05" ed="R089"/>不定。而獨不知此五時之中，有通有別。通則通其初
<lb n="0711b07" ed="X"/><lb n="0544a06" ed="R089"/>後，別則別在方等。互徧之義，詳出法華玄文。又四明
<lb n="0711b08" ed="X"/><lb n="0544a07" ed="R089"/>光明玄記云：以凡判敎，有前後分。前分有次，後分不
<lb n="0711b09" ed="X"/><lb n="0544a08" ed="R089"/>定。後雖不定，須攝歸前。今經互相指處，是後分不定
<lb n="0711b10" ed="X"/><lb n="0544a09" ed="R089"/>意。七徵、八辯、三科等文，是前分有次意。收通歸別，攝
<lb n="0711b11" ed="X"/><lb n="0544a10" ed="R089"/>後歸前，有例可考，諒非臆說。當知此經，是方等中圓
<lb n="0711b12" ed="X"/><lb n="0544a11" ed="R089"/>敎所攝。而人不知，徒指前後，此何據哉？灼然時歸方
<lb n="0711b13" ed="X"/><lb n="0544a12" ed="R089"/>等，味定生酥，決判此經，必安所自？若夫指畫未詳，區
<lb n="0711b14" ed="X"/><lb n="0544a13" ed="R089"/>分未悉，幸諸達者，浚其流而洪其源可也。嗟乎！此經
<lb n="0711b15" ed="X"/><lb n="0544a14" ed="R089"/>來我，震旦最<g ref="#CB15085">𣆶</g>。故一家之判無聞，千載之訛不<anchor xml:id="nkr_note_add_0711b1501" n="0711b1501"/><anchor xml:id="beg0711b1501" n="0711b1501"/>已<anchor xml:id="end0711b1501"/>。茲
<lb n="0711b16" ed="X"/><lb n="0544a15" ed="R089"/>者略陳管見，明經之士，試爲評之。</p></cb:div>
<lb n="0711b17" ed="X"/><lb n="0544a16" ed="R089"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="2" type="其他">次明綱要</cb:mulu><head>次明綱要</head>
<lb n="0711b18" ed="X"/><lb n="0544a17" ed="R089"/><p xml:id="pX14p0711b1801">遵古道安法師凡釋經，大分分三：一序分，二正宗，三
<lb n="0711b19" ed="X"/><lb n="0544a18" ed="R089"/>流通。今經序與流通可知。而其正宗，自爲五分：一理
<lb n="0711b20" ed="X"/><lb n="0544b01" ed="R089"/>分，二行分，三證分，四結經名，五緖餘。大略當機，由所
<lb n="0711b21" ed="X"/><lb n="0544b02" ed="R089"/>示理而解，由解而行，由行而證。一經綱要，在理、行、證
<lb n="0711b22" ed="X"/><lb n="0544b03" ed="R089"/>三而<anchor xml:id="nkr_note_add_0711b2201" n="0711b2201"/><anchor xml:id="beg0711b2201" n="0711b2201"/>已<anchor xml:id="end0711b2201"/>。是故阿難所問，有三要焉。一者，經云：阿難自
<lb n="0711b23" ed="X"/><lb n="0544b04" ed="R089"/>恨一向多聞，未全道力，殷勤啓請十方如來，得成菩
<lb n="0711b24" ed="X"/><lb n="0544b05" ed="R089"/>提，玅奢摩他、三摩、禪那最初方便。竊觀阿難此問，具
<pb n="0711c" ed="X" xml:id="X14.0298.0711c"/>
<lb n="0711c01" ed="X"/><lb n="0544b06" ed="R089"/>攝理、行、證三要，而世尊從之次第標顯，則知一經玄
<lb n="0711c02" ed="X"/><lb n="0544b07" ed="R089"/>奧，竝出於茲。約答意邊，且立此節，爲理門初要。是以
<lb n="0711c03" ed="X"/><lb n="0544b08" ed="R089"/>世尊始則逐破七處攀緣，然後示其生死、涅槃二種
<lb n="0711c04" ed="X"/><lb n="0544b09" ed="R089"/>根本，別業同分二種見妄，破四性之無主，明二月之
<lb n="0711c05" ed="X"/><lb n="0544b10" ed="R089"/>隣眞。然其身心眞妄虗實，雖<anchor xml:id="nkr_note_add_0711c0501" n="0711c0501"/><anchor xml:id="beg0711c0501" n="0711c0501"/>已<anchor xml:id="end0711c0501"/>明了，而猶迷一切幻
<lb n="0711c06" ed="X"/><lb n="0544b11" ed="R089"/>化起滅，當處卽眞。故復示五陰、六入、十二處、十八界、
<lb n="0711c07" ed="X"/><lb n="0544b12" ed="R089"/>七大性相，一切圓融，周徧法界，則玅奢摩他、三摩、禪
<lb n="0711c08" ed="X"/><lb n="0544b13" ed="R089"/>那之理，悉酬之矣。是以阿難說偈讚願，以結前文。然
<lb n="0711c09" ed="X"/><lb n="0544b14" ed="R089"/>而理趣旣微，人情轉昧，以故阿難問力不及，而富樓
<lb n="0711c10" ed="X"/><lb n="0544b15" ed="R089"/>那辯才第一，超勝阿難，乃執淸淨本然之理，起諸問
<lb n="0711c11" ed="X"/><lb n="0544b16" ed="R089"/>難。而世尊廣依三種相續之由，窮諸玄辯，以至離卽
<lb n="0711c12" ed="X"/><lb n="0544b17" ed="R089"/>離非，是卽非卽等者，無非展轉發明玅奢摩他等之
<lb n="0711c13" ed="X"/><lb n="0544b18" ed="R089"/>圓理也。二者、經云：阿難白佛言：世尊！我今猶如旅泊
<lb n="0711c14" ed="X"/><lb n="0545a01" ed="R089"/>之人，忽蒙天王賜與華屋，雖獲大宅，要因門入。所言
<lb n="0711c15" ed="X"/><lb n="0545a02" ed="R089"/>天王賜與華屋者，喩前所示玅奢摩他等之理也。阿
<lb n="0711c16" ed="X"/><lb n="0545a03" ed="R089"/>難意謂雖聞其理，未得修進之門與不聞等，故有斯
<lb n="0711c17" ed="X"/><lb n="0545a04" ed="R089"/>請。是故世尊因示發覺初心二決定義，其間明五重
<lb n="0711c18" ed="X"/><lb n="0545a05" ed="R089"/>渾濁，辯六根優劣，擊鐘驗常，綰巾示結，陳二十五聖
<lb n="0711c19" ed="X"/><lb n="0545a06" ed="R089"/>圓通本根，選擇耳根爲之最初方便，乃令一門深入，
<lb n="0711c20" ed="X"/><lb n="0545a07" ed="R089"/>爲證理之初心，以至安立道場，放光宣呪，無非發明
<lb n="0711c21" ed="X"/><lb n="0545a08" ed="R089"/>玅奢摩他等之圓行也。三者、阿難雖解修行，未明證
<lb n="0711c22" ed="X"/><lb n="0545a09" ed="R089"/>位，如人遠涉，先詢旅泊，故復啓請修證階差始終名
<lb n="0711c23" ed="X"/><lb n="0545a10" ed="R089"/>目。是故經云：阿難白佛言：世尊！如是修證佛三摩地，
<lb n="0711c24" ed="X"/><lb n="0545a11" ed="R089"/>未到涅槃，云何名爲乾慧之地？四十四心至何漸次
<pb n="0712a" ed="X" xml:id="X14.0298.0712a"/>
<lb n="0712a01" ed="X"/><lb n="0545a12" ed="R089"/>得修行目？詣何方所名入地中？云何名爲等覺菩薩？
<lb n="0712a02" ed="X"/><lb n="0545a13" ed="R089"/>然而世尊將示覺路，先明顚倒。除顚倒者，淨障道故。
<lb n="0712a03" ed="X"/><lb n="0545a14" ed="R089"/>由除顚倒，立三漸次。從是漸修，安立五十五位。菩提
<lb n="0712a04" ed="X"/><lb n="0545a15" ed="R089"/>路者，無非發明玅奢摩他等所證之圓位也。如上三
<lb n="0712a05" ed="X"/><lb n="0545a16" ed="R089"/>要，一經大旨，至矣盡矣。是故後無玄說，<anchor xml:id="nkr_note_add_0712a0501" n="0712a0501"/><anchor xml:id="beg0712a0501" n="0712a0501"/>但<anchor xml:id="end0712a0501"/>文殊請結
<lb n="0712a06" ed="X"/><lb n="0545a17" ed="R089"/>經名而<anchor xml:id="nkr_note_add_0712a0601" n="0712a0601"/><anchor xml:id="beg0712a0601" n="0712a0601"/>已<anchor xml:id="end0712a0601"/>。後文雖有十習六交，精嚴七趣之辭，乃阿
<lb n="0712a07" ed="X"/><lb n="0545a18" ed="R089"/>難爲人之心不倦，世尊樂說之辯無窮，委悉搜揚，而
<lb n="0712a08" ed="X"/><lb n="0545b01" ed="R089"/>滿其請。茲欲使人明善惡之相，達升沈之由，如影隨
<lb n="0712a09" ed="X"/><lb n="0545b02" ed="R089"/>形，理之必然，使其不怠耳。又法筵將罷，聽衆無疑，世
<lb n="0712a10" ed="X"/><lb n="0545b03" ed="R089"/>尊乃復回<name role="" type="person">紫金山</name>，再來凭倚，深談五陰魔邪，徧斥諸
<lb n="0712a11" ed="X"/><lb n="0545b04" ed="R089"/>緣迷謬。此又一經最後深慈，圓成始末，意恐行人於
<lb n="0712a12" ed="X"/><lb n="0545b05" ed="R089"/>禪定中，未諳其兆，預爲詳明。然此二者，亦行證二文
<lb n="0712a13" ed="X"/><lb n="0545b06" ed="R089"/>中之緖餘耳。大率集經者之巧，撮此二文，附於結經
<lb n="0712a14" ed="X"/><lb n="0545b07" ed="R089"/>之後，意使行證兩間，徑而不岐，便諸習者，簡而易明，
<lb n="0712a15" ed="X"/><lb n="0545b08" ed="R089"/>然後付囑流通，而卷終矣。夫以如上拈經摭義，直示
<lb n="0712a16" ed="X"/><lb n="0545b09" ed="R089"/>大綱，欲令未入文心，先明宗要，故不敢多岐懸說，障
<lb n="0712a17" ed="X"/><lb n="0545b10" ed="R089"/>他心目。但得冷然無滯，文義兼通，會文歸<anchor xml:id="nkr_note_add_0712a1701" n="0712a1701"/><anchor xml:id="beg0712a1701" n="0712a1701"/>己<anchor xml:id="end0712a1701"/>，達理忘
<lb n="0712a18" ed="X"/><lb n="0545b11" ed="R089"/>言，斯足矣。是故無復牽藤引蔓，但直解其文而<anchor xml:id="nkr_note_add_0712a1801" n="0712a1801"/><anchor xml:id="beg0712a1801" n="0712a1801"/>已<anchor xml:id="end0712a1801"/>。</p></cb:div>
<lb n="0712a19" ed="X"/><lb n="0545b12" ed="R089"/>
<lb n="0712a20" ed="X"/><lb n="0545b13" ed="R089"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="2" type="其他">楞嚴經直解凡例</cb:mulu><head>楞嚴經直解凡例</head>
<lb n="0712a21" ed="X"/><lb n="0545b14" ed="R089"/><list><item xml:id="itemX14p0712a2101"><anchor xml:id="nkr_note_add_0712a2101" n="0712a2101"/><anchor xml:id="beg0712a2101" n="0712a2101"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0712a2101"/>此編緣起，蓋由古解雕繡，末學泣岐，有引張江陵
<lb n="0712a22" ed="X"/><lb n="0545b15" ed="R089"/>太師四書直解例，勸請是編，以故編中皆倣其式，
<lb n="0712a23" ed="X"/><lb n="0545b16" ed="R089"/>直截指授，當文可了，故無牽藤引蔓之習，仍其舊
<lb n="0712a24" ed="X"/><lb n="0545b17" ed="R089"/>名，題曰直解。</item>
<pb n="0712b" ed="X" xml:id="X14.0298.0712b"/>
<lb n="0712b01" ed="X"/><lb n="0545b18" ed="R089"/><item xml:id="itemX14p0712b0101"><anchor xml:id="nkr_note_add_0712b0101" n="0712b0101"/><anchor xml:id="beg0712b0101" n="0712b0101"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0712b0101"/>此編立意發泄幽秘，揭示宗要，折衷前人過不及
<lb n="0712b02" ed="X"/><lb n="0546a01" ed="R089"/>之差，庶使經義昭然，更無餘蘊。覧者勿因直而眇
<lb n="0712b03" ed="X"/><lb n="0546a02" ed="R089"/>忽之，幸矣。</item>
<lb n="0712b04" ed="X"/><lb n="0546a03" ed="R089"/><item xml:id="itemX14p0712b0401"><anchor xml:id="nkr_note_add_0712b0401" n="0712b0401"/><anchor xml:id="beg0712b0401" n="0712b0401"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0712b0401"/>經文綺互，義意錯綜，而其前後貫攝照應，存乎正
<lb n="0712b05" ed="X"/><lb n="0546a04" ed="R089"/>眼。然或隨波逐浪，一往趨前，忘其原始，縱使波流
<lb n="0712b06" ed="X"/><lb n="0546a05" ed="R089"/>汗漫，不殊秋潦，諒夫不日而涸矣。</item>
<lb n="0712b07" ed="X"/><lb n="0546a06" ed="R089"/><item xml:id="itemX14p0712b0701"><anchor xml:id="nkr_note_add_0712b0701" n="0712b0701"/><anchor xml:id="beg0712b0701" n="0712b0701"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0712b0701"/>編中條議，一准經文節目及古解宗程，以便講席
<lb n="0712b08" ed="X"/><lb n="0546a07" ed="R089"/>披閱。若夫迂僻舛謬之辭，置之勿引論也。</item>
<lb n="0712b09" ed="X"/><lb n="0546a08" ed="R089"/><item xml:id="itemX14p0712b0901"><anchor xml:id="nkr_note_add_0712b0901" n="0712b0901"/><anchor xml:id="beg0712b0901" n="0712b0901"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0712b0901"/>此經文義源遠流長，初心罔窺眞際，一往猶踈，三
<lb n="0712b10" ed="X"/><lb n="0546a09" ed="R089"/>復可得。然能以虗心實腹究之，聖道可期。最忌胸
<lb n="0712b11" ed="X"/><lb n="0546a10" ed="R089"/>中柴棘，則重玄之門無由而入也。</item>
<lb n="0712b12" ed="X"/><lb n="0546a11" ed="R089"/><item xml:id="itemX14p0712b1201"><anchor xml:id="nkr_note_add_0712b1201" n="0712b1201"/><anchor xml:id="beg0712b1201" n="0712b1201"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0712b1201"/>此經集義，辭情尙簡。如五十證道中，往往由一言
<lb n="0712b13" ed="X"/><lb n="0546a12" ed="R089"/>而陞進其位，不亦太簡乎。自非識見高明，恒爲輕
<lb n="0712b14" ed="X"/><lb n="0546a13" ed="R089"/>心所忽。請觀華嚴勝鬘等經，博約可知矣。大抵深
<lb n="0712b15" ed="X"/><lb n="0546a14" ed="R089"/>於理學者，博約俱便，無他疑滯。</item></list>
<lb n="0712b16" ed="X"/><lb n="0546a15" ed="R089"/><p xml:id="pX14p0712b1601">凡例<note place="inline">終</note>。</p></cb:div></cb:div>
<lb n="0712b17" ed="X"/>
<lb n="0712b18" ed="X"/>
<lb n="0712b19" ed="X"/>
<lb n="0712b20" ed="X"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="1" type="其他">楞嚴經直解</cb:mulu>
<lb n="0712b21" ed="X"/><cb:docNumber>No. 298</cb:docNumber>
<lb n="0712b22" ed="X"/><lb n="0546b01" ed="R089"/><cb:juan n="1" fun="open"><cb:mulu n="1" type="卷"/><cb:jhead>大佛頂如來密因修證了義諸菩薩
<lb n="0712b23" ed="X"/><lb n="0546b02" ed="R089"/>萬行首楞嚴經直解卷第一</cb:jhead></cb:juan>
<lb n="0712b24" ed="X"/><lb n="0546b03" ed="R089"/>
<pb n="0712c" ed="X" xml:id="X14.0298.0712c"/>
<lb n="0712c01" ed="X"/><lb n="0546b04" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0712c0101">這一題中，但收本經五名之三，却略了二名。卽此
<lb n="0712c02" ed="X"/><lb n="0546b05" ed="R089"/>三名，又刪了二十二字。編輯煥然，成一美題，不違
<lb n="0712c03" ed="X"/><lb n="0546b06" ed="R089"/>本義，又稱時宜。五章洞明，四辯具足。詳玩題中義
<lb n="0712c04" ed="X"/><lb n="0546b07" ed="R089"/>理，則全經大旨，思過半矣。本經五名，見第八經中。
<lb n="0712c05" ed="X"/><lb n="0546b08" ed="R089"/>今按當題三名，而解大佛頂三字，是彼初名。第八
<lb n="0712c06" ed="X"/><lb n="0546b09" ed="R089"/>經云：此經名爲大佛頂悉怛多般怛囉無上寶印
<lb n="0712c07" ed="X"/><lb n="0546b10" ed="R089"/>十方如來淸淨海眼。今題中但取大佛頂三字，却
<lb n="0712c08" ed="X"/><lb n="0546b11" ed="R089"/>刪去十八字。良由此三字是大定本體，餘字是定
<lb n="0712c09" ed="X"/><lb n="0546b12" ed="R089"/>體上義理，故刪義以存其體。如來下，是彼第三名，
<lb n="0712c10" ed="X"/><lb n="0546b13" ed="R089"/>全收不刪。諸菩薩下，是彼第五名，却刪去灌頂章
<lb n="0712c11" ed="X"/><lb n="0546b14" ed="R089"/>句四字。此經源是灌頂部中流出要義，在諸菩薩
<lb n="0712c12" ed="X"/><lb n="0546b15" ed="R089"/>萬行中，故刪繁而取要也。彼第二名，只是起敎因
<lb n="0712c13" ed="X"/><lb n="0546b16" ed="R089"/>緣。彼第四名中，所明義理，今大佛頂及如來密因
<lb n="0712c14" ed="X"/><lb n="0546b17" ed="R089"/>中，可攝標題。此三宗本<anchor xml:id="nkr_note_add_0712c1401" n="0712c1401"/><anchor xml:id="beg0712c1401" n="0712c1401"/>已<anchor xml:id="end0712c1401"/>立，餘可攝故。此是集經
<lb n="0712c15" ed="X"/><lb n="0546b18" ed="R089"/>之人，善巧聯布，合聚成文。若通收五名爲題，則義
<lb n="0712c16" ed="X"/><lb n="0547a01" ed="R089"/>理重繁，不雅觀故。今順本題，直解而<anchor xml:id="nkr_note_add_0712c1601" n="0712c1601"/><anchor xml:id="beg0712c1601" n="0712c1601"/>已<anchor xml:id="end0712c1601"/>。大佛頂者，
<lb n="0712c17" ed="X"/><lb n="0547a02" ed="R089"/>卽首楞正定之都名也。第一經云：有三摩提，名大
<lb n="0712c18" ed="X"/><lb n="0547a03" ed="R089"/>佛頂。梵語三摩提，又稱三昧，譯云正定。此是極果
<lb n="0712c19" ed="X"/><lb n="0547a04" ed="R089"/>中正定。原夫首楞一定，具含奢摩他等三義。修奢
<lb n="0712c20" ed="X"/><lb n="0547a05" ed="R089"/>等三，方證此定。故首標於此，令人觀名而知體也。
<lb n="0712c21" ed="X"/><lb n="0547a06" ed="R089"/>何謂大？大者，順正定果體得名。窮三際，遍十方，無
<lb n="0712c22" ed="X"/><lb n="0547a07" ed="R089"/>始無終，非內非外，超有無有，過量非量。本體自大，
<lb n="0712c23" ed="X"/><lb n="0547a08" ed="R089"/>非對小而說。大無與等，故稱爲大。古人有以大字
<lb n="0712c24" ed="X"/><lb n="0547a09" ed="R089"/>作實法解。愚謂不然。葢大者，但顯法體之量，具如
<pb n="0713a" ed="X" xml:id="X14.0298.0713a"/>
<lb n="0713a01" ed="X"/><lb n="0547a10" ed="R089"/>此大耳。又此大字，如周易云：大哉乾元，萬物資始。
<lb n="0713a02" ed="X"/><lb n="0547a11" ed="R089"/>那大哉字是讚辭，乾元是實法，萬物資始是顯其
<lb n="0713a03" ed="X"/><lb n="0547a12" ed="R089"/>義耳。今題大字，亦是讚辭。佛頂二字是實法，餘二
<lb n="0713a04" ed="X"/><lb n="0547a13" ed="R089"/>名皆其義耳。古人以佛頂作喩解者，極失經旨。又
<lb n="0713a05" ed="X"/><lb n="0547a14" ed="R089"/>起信論大具體相用三義，與今大字義同。大義難
<lb n="0713a06" ed="X"/><lb n="0547a15" ed="R089"/>思，非言可盡也。何謂佛頂？梵語佛，譯云覺。此覺卽
<lb n="0713a07" ed="X"/><lb n="0547a16" ed="R089"/>下經所稱性覺。性覺卽是人人本具靈覺之性。此
<lb n="0713a08" ed="X"/><lb n="0547a17" ed="R089"/>靈覺之性，湛然不動，故云正定。寂而常照，照而常
<lb n="0713a09" ed="X"/><lb n="0547a18" ed="R089"/>寂，寂照不二，故云性覺。而此性覺雖一，彼證者有
<lb n="0713a10" ed="X"/><lb n="0547b01" ed="R089"/>相似分滿之不同。今經所顯，是圓滿究竟無上果
<lb n="0713a11" ed="X"/><lb n="0547b02" ed="R089"/>覺，故稱佛頂。頂是滿義最上之稱。然此不離吾心，
<lb n="0713a12" ed="X"/><lb n="0547b03" ed="R089"/>而稱佛頂。佛頂卽吾心之滿覺。故下文標云常住
<lb n="0713a13" ed="X"/><lb n="0547b04" ed="R089"/>眞心是也。是知心外無經，全經卽心，非心外別有
<lb n="0713a14" ed="X"/><lb n="0547b05" ed="R089"/>所說。以上約性覺本理，解大佛頂也。性覺卽常住
<lb n="0713a15" ed="X"/><lb n="0547b06" ed="R089"/>眞心故。又復將大佛頂三字，貫下二名讀之。謂大
<lb n="0713a16" ed="X"/><lb n="0547b07" ed="R089"/>佛頂是如來密因，修證了義是諸菩薩萬行首楞
<lb n="0713a17" ed="X"/><lb n="0547b08" ed="R089"/>嚴。須知古人立題之意，欲明凡聖同源，果因一契，
<lb n="0713a18" ed="X"/><lb n="0547b09" ed="R089"/>故標大佛頂三字於二名之上也。△如來密因，修
<lb n="0713a19" ed="X"/><lb n="0547b10" ed="R089"/>證了義者。如來二字，望下諸菩薩看，應知如來是
<lb n="0713a20" ed="X"/><lb n="0547b11" ed="R089"/>果人也。何謂如來？此是約理名人。故指證理的聖
<lb n="0713a21" ed="X"/><lb n="0547b12" ed="R089"/>人，名曰如來。如是空義，來是有義。空有不二，故連
<lb n="0713a22" ed="X"/><lb n="0547b13" ed="R089"/>名如來。又如是寂義，來是照義。寂照同時，故連名
<lb n="0713a23" ed="X"/><lb n="0547b14" ed="R089"/>如來。要知如來二義，吾心本有，人人可稱如來。由
<lb n="0713a24" ed="X"/><lb n="0547b15" ed="R089"/>佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0713a2401" n="0713a2401"/><anchor xml:id="beg0713a2401" n="0713a2401"/>已<anchor xml:id="end0713a2401"/>證此理，故實受如來之稱。而衆生雖具此理，
<pb n="0713b" ed="X" xml:id="X14.0298.0713b"/>
<lb n="0713b01" ed="X"/><lb n="0547b16" ed="R089"/>未曾親證，故不敢承當耳。又成實論云：乘如實道，
<lb n="0713b02" ed="X"/><lb n="0547b17" ed="R089"/>來成正覺。亦是約理名人也。何謂密因？密因約二
<lb n="0713b03" ed="X"/><lb n="0547b18" ed="R089"/>義解：一、約顯露，二、約秘密。顯則第一經云：十方如
<lb n="0713b04" ed="X"/><lb n="0548a01" ed="R089"/>來得成菩提，妙奢摩他、三摩、禪那。菩提是果，妙奢
<lb n="0713b05" ed="X"/><lb n="0548a02" ed="R089"/>等三是因。密因之密，卽妙奢之妙。密則第七經云：
<lb n="0713b06" ed="X"/><lb n="0548a03" ed="R089"/>十方如來因此呪心，得成無上正徧知覺。呪心卽
<lb n="0713b07" ed="X"/><lb n="0548a04" ed="R089"/>秘密義，亦指呪爲因也。大卒三世諸佛，皆修此顯、
<lb n="0713b08" ed="X"/><lb n="0548a05" ed="R089"/>密二因，得證菩提故。了義者，約能詮說。此十軸之
<lb n="0713b09" ed="X"/><lb n="0548a06" ed="R089"/>文，是了義，非不了義。了是究竟，非是權乘不究竟
<lb n="0713b10" ed="X"/><lb n="0548a07" ed="R089"/>義故。此一名中，敎、理、行、證，顯明可別。如來是理，修
<lb n="0713b11" ed="X"/><lb n="0548a08" ed="R089"/>證是行、是證，了義是敎。詳味了字之意，隱然通上
<lb n="0713b12" ed="X"/><lb n="0548a09" ed="R089"/>敎、理、行、證四義。謂能詮旣了，所詮亦了。亦由所詮
<lb n="0713b13" ed="X"/><lb n="0548a10" ed="R089"/>了，故能詮得了。葢敎是能詮，理、行、證是所詮故。△
<lb n="0713b14" ed="X"/><lb n="0548a11" ed="R089"/>諸菩薩萬行。首楞嚴者，諸字有二意。若約下經五
<lb n="0713b15" ed="X"/><lb n="0548a12" ed="R089"/>十五位說，卽彼爲諸。若遠及凡夫，則上自等覺，下
<lb n="0713b16" ed="X"/><lb n="0548a13" ed="R089"/>及凡夫。但解此理，分滿同途，總稱諸菩薩也。葢菩
<lb n="0713b17" ed="X"/><lb n="0548a14" ed="R089"/>薩義寬故。是故上說凡聖同源，果因一契，乃名諸
<lb n="0713b18" ed="X"/><lb n="0548a15" ed="R089"/>也。菩薩字，望上如來看，應知菩薩是因人也。菩薩
<lb n="0713b19" ed="X"/><lb n="0548a16" ed="R089"/>是略梵語，具云菩提薩埵，譯云覺有情。菩提是覺，
<lb n="0713b20" ed="X"/><lb n="0548a17" ed="R089"/>薩埵是有情。有情卽是衆生異稱，以自覺、覺他得
<lb n="0713b21" ed="X"/><lb n="0548a18" ed="R089"/>名。如云以斯道覺斯民之意。又覺而未盡，故稱覺
<lb n="0713b22" ed="X"/><lb n="0548b01" ed="R089"/>有情，卽分覺義也。有情是迷，覺中猶有迷故。萬行
<lb n="0713b23" ed="X"/><lb n="0548b02" ed="R089"/>者，總擧菩薩所修諸行也。行有事理淺深，有爲無
<lb n="0713b24" ed="X"/><lb n="0548b03" ed="R089"/>爲，行名雖多，不出六度，約開合言之，如是乃有八
<pb n="0713c" ed="X" xml:id="X14.0298.0713c"/>
<lb n="0713c01" ed="X"/><lb n="0548b04" ed="R089"/>萬及無量之稱，今約通途說萬行也。行者，行也，依
<lb n="0713c02" ed="X"/><lb n="0548b05" ed="R089"/>此道而行不息故。首楞嚴是梵語，涅槃經云：首楞
<lb n="0713c03" ed="X"/><lb n="0548b06" ed="R089"/>義翻一切事畢竟，嚴名堅固，謂一切事究竟而得
<lb n="0713c04" ed="X"/><lb n="0548b07" ed="R089"/>堅固，名首楞嚴也。一切事卽是萬行，究者明察義，
<lb n="0713c05" ed="X"/><lb n="0548b08" ed="R089"/>竟者了畢義，堅固不壞義，言明了一切而本乎一
<lb n="0713c06" ed="X"/><lb n="0548b09" ed="R089"/>心，造極一心而圓照一切，皆得無壞無雜，故名諸
<lb n="0713c07" ed="X"/><lb n="0548b10" ed="R089"/>菩薩萬行首楞嚴也。又詳味首楞嚴意，通兩途說：
<lb n="0713c08" ed="X"/><lb n="0548b11" ed="R089"/>一約行說，故云萬行首楞嚴；二約一心實義邊說，
<lb n="0713c09" ed="X"/><lb n="0548b12" ed="R089"/>謂不悟一心具足萬行，則雖行萬行，總是權乘事，
<lb n="0713c10" ed="X"/><lb n="0548b13" ed="R089"/>六度淺近可壞，非究竟堅固者也。若能明悟一心
<lb n="0713c11" ed="X"/><lb n="0548b14" ed="R089"/>具足萬行，則不起寂光而衆善普會，故下經云：有
<lb n="0713c12" ed="X"/><lb n="0548b15" ed="R089"/>三摩提名大佛頂，首楞嚴王具足萬行，爲明證矣。
<lb n="0713c13" ed="X"/><lb n="0548b16" ed="R089"/>經者，梵語修多羅，譯云契經。然諸經論雖單題經
<lb n="0713c14" ed="X"/><lb n="0548b17" ed="R089"/>字，而所指皆云契經，謂契理契機，說名契經。古人
<lb n="0713c15" ed="X"/><lb n="0548b18" ed="R089"/>云：契理則合於二諦，契機則符彼三根。又古以經
<lb n="0713c16" ed="X"/><lb n="0549a01" ed="R089"/>字訓法訓常，良以人天共仰，聖賢同導，故訓法也；
<lb n="0713c17" ed="X"/><lb n="0549a02" ed="R089"/>亘古亘今，不遷不易，故訓常也。上十九字，按當題
<lb n="0713c18" ed="X"/><lb n="0549a03" ed="R089"/>是所詮義，經之一字是能詮文。又按天台以五重
<lb n="0713c19" ed="X"/><lb n="0549a04" ed="R089"/>玄義釋題，則今經準當題以人法爲名，常住眞心
<lb n="0713c20" ed="X"/><lb n="0549a05" ed="R089"/>爲體，正定因果爲宗，破妄顯眞爲用，生酥爲敎相。
<lb n="0713c21" ed="X"/><lb n="0549a06" ed="R089"/>解題竟。</p></cb:div>
<lb n="0713c22" ed="X"/><lb n="0549a07" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0713c2201">唐天竺三藏法師般剌密諦譯。</p></cb:div>
<lb n="0713c23" ed="X"/><lb n="0549a08" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0713c2301">唐是震旦國號，天竺乃西域都名。此經來自中宗
<lb n="0713c24" ed="X"/><lb n="0549a09" ed="R089"/>神龍元年五月二十三日，中天竺般剌三藏於廣
<pb n="0714a" ed="X" xml:id="X14.0298.0714a"/>
<lb n="0714a01" ed="X"/><lb n="0549a10" ed="R089"/>州制止道場譯出，標時所屬，故稱唐也。天竺者，西
<lb n="0714a02" ed="X"/><lb n="0549a11" ed="R089"/>域記云：天竺之稱，異議紏紛。舊說身篤，或云賢豆。
<lb n="0714a03" ed="X"/><lb n="0549a12" ed="R089"/>今從正音，宜稱印度。梵語印度，譯云月。月有多名，
<lb n="0714a04" ed="X"/><lb n="0549a13" ed="R089"/>此其一也。良以其土聖賢繼軌，導凡御物，如月照
<lb n="0714a05" ed="X"/><lb n="0549a14" ed="R089"/>臨，因名印度。今稱天竺，訛也。言三藏法師者，三藏
<lb n="0714a06" ed="X"/><lb n="0549a15" ed="R089"/>卽經、律、論也。此師善解三藏法故，卽以是法敎人，
<lb n="0714a07" ed="X"/><lb n="0549a16" ed="R089"/>自行化他，故稱三藏法師。般剌密諦是譯師名，譯
<lb n="0714a08" ed="X"/><lb n="0549a17" ed="R089"/>云極量，又云到彼岸。譯者，周禮云：掌四方之語，通
<lb n="0714a09" ed="X"/><lb n="0549a18" ed="R089"/>稱爲譯。禮記又云：東方曰寄，南方曰象，西方曰狄
<lb n="0714a10" ed="X"/><lb n="0549b01" ed="R089"/>鞮，北方曰譯。四皆官名也。今以西稱譯者，其時西
<lb n="0714a11" ed="X"/><lb n="0549b02" ed="R089"/>方闕官，北官主之，故寄稱譯也。後仍舊故。</p></cb:div>
<lb n="0714a12" ed="X"/><lb n="0549b03" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0714a1201"><name role="" type="person">烏萇國</name>三藏法師彌伽釋迦譯語。</p></cb:div>
<lb n="0714a13" ed="X"/><lb n="0549b04" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0714a1301">烏萇奘師，譯云苑，是阿輸迦王苑囿也，屬<name role="" type="person">北天竺</name>
<lb n="0714a14" ed="X"/><lb n="0549b05" ed="R089"/>境。彌伽釋迦，譯云能降伏。譯語者，按宋僧傳載，譯
<lb n="0714a15" ed="X"/><lb n="0549b06" ed="R089"/>場職銜有六：一、宗譯主，二、筆受，三、譯語，四、證梵本，
<lb n="0714a16" ed="X"/><lb n="0549b07" ed="R089"/>五、證禪義，六、潤文。是重譯其語，故稱譯語。</p></cb:div>
<lb n="0714a17" ed="X"/><lb n="0549b08" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0714a1701">唐中書門下平章事淸河房融筆受。</p></cb:div>
<lb n="0714a18" ed="X"/><lb n="0549b09" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0714a1801">中書、門下，唐二省名。平章者，謂平和章明國家之
<lb n="0714a19" ed="X"/><lb n="0549b10" ed="R089"/>政。淸河，漢郡名，卽今山東東昌府恩縣是也。筆受
<lb n="0714a20" ed="X"/><lb n="0549b11" ed="R089"/>者，謂以此方文體，筆受其譯而潤色之，故曰筆受。</p>
<lb n="0714a21" ed="X"/><lb n="0549b12" ed="R089"/><byline cb:type="author">明古杭<name role="" type="person">雲棲寺</name>後學沙門　廣莫　直解</byline>
<lb n="0714a22" ed="X"/><lb n="0549b13" ed="R089"/><byline cb:type="other">雲間優婆塞　陳繼儒　校</byline></cb:div>
<lb n="0714a23" ed="X"/><lb n="0549b14" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0714a2301">如是我聞：一時佛在<note place="inline">至</note>千二百五十人俱。</p></cb:div>
<lb n="0714a24" ed="X"/><lb n="0549b15" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0714a2401">這一節經集者，承佛遺命而置六成就語也。昔佛
<pb n="0714b" ed="X" xml:id="X14.0298.0714b"/>
<lb n="0714b01" ed="X"/><lb n="0549b16" ed="R089"/>臨涅槃時，阿難戀慕悲感憂苦迷悶，阿那律陀爲
<lb n="0714b02" ed="X"/><lb n="0549b17" ed="R089"/>阿難言：佛將涅槃，汝受付囑傳集法藏，今當問以
<lb n="0714b03" ed="X"/><lb n="0549b18" ed="R089"/>後事，勿染愛纏負斯勝託。阿難答云：某爲憂苦所
<lb n="0714b04" ed="X"/><lb n="0550a01" ed="R089"/>昧無能措辭。阿那律陀因敎以四事爲問。其第四
<lb n="0714b05" ed="X"/><lb n="0550a02" ed="R089"/>問云：佛涅槃後凡集衆經，經首用何等語？佛答云：
<lb n="0714b06" ed="X"/><lb n="0550a03" ed="R089"/>經首當置如是我聞等云云。故一切經首皆置此
<lb n="0714b07" ed="X"/><lb n="0550a04" ed="R089"/>語。初如是者，指法之辭。我者，阿難自稱聖人無我，
<lb n="0714b08" ed="X"/><lb n="0550a05" ed="R089"/>順世語便故稱爲我。葢言如此經法我從佛聞，簡
<lb n="0714b09" ed="X"/><lb n="0550a06" ed="R089"/>非臆說，故茲解稱直，故諸玄義不錄，幸無誚焉。一
<lb n="0714b10" ed="X"/><lb n="0550a07" ed="R089"/>時者，不定之辭，如今人說一且一時之類。良以人
<lb n="0714b11" ed="X"/><lb n="0550a08" ed="R089"/>間天上時分延促不同，如人間五十年四王天一
<lb n="0714b12" ed="X"/><lb n="0550a09" ed="R089"/>晝夜，四天五十年<name role="" type="person">忉利天</name>一晝夜，自下而上乃至四
<lb n="0714b13" ed="X"/><lb n="0550a10" ed="R089"/>禪四空天愈高時愈長，佛所說經流通上下不可
<lb n="0714b14" ed="X"/><lb n="0550a11" ed="R089"/>定其時日，故汎言一時耳。佛指釋迦牟尼佛也，佛
<lb n="0714b15" ed="X"/><lb n="0550a12" ed="R089"/>字從略，具云佛陀。譯云覺者，若單言佛是所覺義，
<lb n="0714b16" ed="X"/><lb n="0550a13" ed="R089"/>加陀字是能覺人，今乃指人稱佛也。<name role="" type="person">室羅筏</name>是城
<lb n="0714b17" ed="X"/><lb n="0550a14" ed="R089"/>名，一國之都城也，譯云豊德，或云聞物，具四德故，
<lb n="0714b18" ed="X"/><lb n="0550a15" ed="R089"/>謂饒財、欲境、多聞、解脫、道德、名稱，五天共聞，故云
<lb n="0714b19" ed="X"/><lb n="0550a16" ed="R089"/>豊德及聞物也。祗洹精舍，是佛說經處也。祗洹名
<lb n="0714b20" ed="X"/><lb n="0550a17" ed="R089"/>義集，譯云戰勝國，太子之名也。以初生時，父王波
<lb n="0714b21" ed="X"/><lb n="0550a18" ed="R089"/>斯匿戰勝外國，因立美名。西域記又云逝多，譯云
<lb n="0714b22" ed="X"/><lb n="0550b01" ed="R089"/>勝林。葢前以戰顯勝，後以林顯勝，總是大子之名。
<lb n="0714b23" ed="X"/><lb n="0550b02" ed="R089"/>長水疏訓洹爲林，用西域記意，則洹與林，華梵溷
<lb n="0714b24" ed="X"/><lb n="0550b03" ed="R089"/>而不明。今直作太子名解，殊似穩當。精舍者，謂精
<pb n="0714c" ed="X" xml:id="X14.0298.0714c"/>
<lb n="0714c01" ed="X"/><lb n="0550b04" ed="R089"/>修之舍也。大比丘衆者，聽法之衆也。梵語比丘，譯
<lb n="0714c02" ed="X"/><lb n="0550b05" ed="R089"/>有三義：一破惡，二怖魔，三乞士。大論釋云：比謂破，
<lb n="0714c03" ed="X"/><lb n="0550b06" ed="R089"/>丘謂煩惱，能破煩惱惡故。又比謂怖，丘謂魔，以道
<lb n="0714c04" ed="X"/><lb n="0550b07" ed="R089"/>行能怖魔故。又比謂乞，丘謂士，能乞淨命食以養
<lb n="0714c05" ed="X"/><lb n="0550b08" ed="R089"/>身故。僧之美稱也。古例多含不翻，仍存梵名。大者，
<lb n="0714c06" ed="X"/><lb n="0550b09" ed="R089"/>凡受具戒，得稱大僧。衆者，類也。千二百五十人者，
<lb n="0714c07" ed="X"/><lb n="0550b10" ed="R089"/>擧常隨之數也。佛初成道，先度陳如等五比丘；次
<lb n="0714c08" ed="X"/><lb n="0550b11" ed="R089"/>度迦葉兄弟三人，兼徒一千；次度舍利弗、目犍連
<lb n="0714c09" ed="X"/><lb n="0550b12" ed="R089"/>二人，各兼徒一百；次度耶舍等五十人。今闕五人，
<lb n="0714c10" ed="X"/><lb n="0550b13" ed="R089"/>但擧大數耳。此諸比丘，皆先從外道修行，一無所
<lb n="0714c11" ed="X"/><lb n="0550b14" ed="R089"/>證，纔遇世尊，便證二果，感佛恩深，常隨佛化，因稱
<lb n="0714c12" ed="X"/><lb n="0550b15" ed="R089"/>常隨衆也。俱者，師資授受，和合共住爲俱。從如是
<lb n="0714c13" ed="X"/><lb n="0550b16" ed="R089"/>我聞至此，肇師稱爲六種成就，敎乃得興，謂信、聞、
<lb n="0714c14" ed="X"/><lb n="0550b17" ed="R089"/>時、處、主、衆是也。</p></cb:div>
<lb n="0714c15" ed="X"/><lb n="0550b18" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0714c1501">皆是無漏大阿羅漢<note place="inline">至</note>拔濟未來越諸塵累。</p></cb:div>
<lb n="0714c16" ed="X"/><lb n="0551a01" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0714c1601">這一節，經集家承前以歎內秘實德、外現權儀也。
<lb n="0714c17" ed="X"/><lb n="0551a02" ed="R089"/>皆是下一句，是總歎所證果位，明權儀也。佛子下，
<lb n="0714c18" ed="X"/><lb n="0551a03" ed="R089"/>是別歎明實德也。漏是滲漏，約喩說，如器若漏不
<lb n="0714c19" ed="X"/><lb n="0551a04" ed="R089"/>堪用故。今諸比丘是皆不漏道器，故稱無漏。漏有
<lb n="0714c20" ed="X"/><lb n="0551a05" ed="R089"/>三種，謂欲漏、有漏、無明漏，詳出法界次第初門中。
<lb n="0714c21" ed="X"/><lb n="0551a06" ed="R089"/>阿羅漢是第四果人，名含三義：一殺賊、二應供、三
<lb n="0714c22" ed="X"/><lb n="0551a07" ed="R089"/>不生。對上比丘三義，蓋比丘修因、羅漢證果，故大
<lb n="0714c23" ed="X"/><lb n="0551a08" ed="R089"/>論謂阿羅名賊、漢名殺，一切煩惱賊殺故、一切漏
<lb n="0714c24" ed="X"/><lb n="0551a09" ed="R089"/>盡應受人天供養故。又阿名不、羅名生，後世中更
<pb n="0715a" ed="X" xml:id="X14.0298.0715a"/>
<lb n="0715a01" ed="X"/><lb n="0551a10" ed="R089"/>不生故，結使永斷、人天共仰，故稱爲大。佛子下二
<lb n="0715a02" ed="X"/><lb n="0551a11" ed="R089"/>句，上句是天竺文法，故倒說也。迴其文應云住持
<lb n="0715a03" ed="X"/><lb n="0551a12" ed="R089"/>佛子爲順，佛子是菩薩通稱，意明雖權示羅漢，而
<lb n="0715a04" ed="X"/><lb n="0551a13" ed="R089"/>其內心實住持菩薩位也。下句明上句意，以能超
<lb n="0715a05" ed="X"/><lb n="0551a14" ed="R089"/>諸有故住持佛子位也。有者着義，三界具二十五
<lb n="0715a06" ed="X"/><lb n="0551a15" ed="R089"/>有，略說爲三，謂欲有、色有、無色有。今能超於有外，
<lb n="0715a07" ed="X"/><lb n="0551a16" ed="R089"/>故稱內實。此善超字具二意：一若直訓善爲能，則
<lb n="0715a08" ed="X"/><lb n="0551a17" ed="R089"/>云能超，義淺無味；二按勝義解，則了有體卽中，中
<lb n="0715a09" ed="X"/><lb n="0551a18" ed="R089"/>中流入，故稱善超。能於下二句，承上句意。謂雖超
<lb n="0715a10" ed="X"/><lb n="0551b01" ed="R089"/>諸有，亦不離諸國土中往返遊化，而諸國土有染
<lb n="0715a11" ed="X"/><lb n="0551b02" ed="R089"/>有淨，有正有倒。如華嚴世界品說無量差別，則彼
<lb n="0715a12" ed="X"/><lb n="0551b03" ed="R089"/>國土所有衆生亦有無量差別。此諸比丘隨類現
<lb n="0715a13" ed="X"/><lb n="0551b04" ed="R089"/>形，不起滅定，而現諸威儀。威儀二字，其義亦寬。律
<lb n="0715a14" ed="X"/><lb n="0551b05" ed="R089"/>中有三千八萬之說，皆能現行，有威可畏，有儀可
<lb n="0715a15" ed="X"/><lb n="0551b06" ed="R089"/>則故。然又異類中行，雜緣內轉，隨機適化，稱理圓
<lb n="0715a16" ed="X"/><lb n="0551b07" ed="R089"/>收。須知菩薩無一定威儀，今現比丘，此其一也。從
<lb n="0715a17" ed="X"/><lb n="0551b08" ed="R089"/>佛下二句，亦承上說。謂<anchor xml:id="nkr_note_add_0715a1701" n="0715a1701"/><anchor xml:id="beg0715a1701" n="0715a1701"/>已<anchor xml:id="end0715a1701"/>成就威儀，堪從佛化。轉
<lb n="0715a18" ed="X"/><lb n="0551b09" ed="R089"/>輪者，約喩說。卽喩說法，有轉識成智，摧邪軌正之
<lb n="0715a19" ed="X"/><lb n="0551b10" ed="R089"/>義，故如轉輪。下句謂非但現世從化，抑亦堪囑後
<lb n="0715a20" ed="X"/><lb n="0551b11" ed="R089"/>事。妙者，謂雖受遺囑，實忘彼我能所之相，說法如
<lb n="0715a21" ed="X"/><lb n="0551b12" ed="R089"/>幻，度生同空，故稱爲妙，與善超義同。如下經云：佛
<lb n="0715a22" ed="X"/><lb n="0551b13" ed="R089"/>吿阿難：汝當留願入末法中，傳持聖敎，化諸衆生，
<lb n="0715a23" ed="X"/><lb n="0551b14" ed="R089"/>出生死苦，得涅槃。卽遺囑之事也。嚴淨下二句，亦
<lb n="0715a24" ed="X"/><lb n="0551b15" ed="R089"/>承上說。嚴是堅固，淨是不染，毗尼戒之總名也。譯
<pb n="0715b" ed="X" xml:id="X14.0298.0715b"/>
<lb n="0715b01" ed="X"/><lb n="0551b16" ed="R089"/>云善治，以自治婬怒癡，亦治衆生惡故。下句弘是
<lb n="0715b02" ed="X"/><lb n="0551b17" ed="R089"/>大，範是軌範，謂末世行道，必自堅持淨戒，然後可
<lb n="0715b03" ed="X"/><lb n="0551b18" ed="R089"/>爲三界衆生之師範。師範旣嚴，受化必普，故稱爲
<lb n="0715b04" ed="X"/><lb n="0552a01" ed="R089"/>弘。應身下二句，亦承上說，謂旣能垂範三界，則隨
<lb n="0715b05" ed="X"/><lb n="0552a02" ed="R089"/>類普應，不拘比丘一相也。如前威儀中說，是則何
<lb n="0715b06" ed="X"/><lb n="0552a03" ed="R089"/>生不度，何縛不解，故云度脫。拔濟下二句，亦承上
<lb n="0715b07" ed="X"/><lb n="0552a04" ed="R089"/>說，悲化無盡，窮未來際，<g ref="#CB15072">㧞</g>其苦惱，濟彼沉溺。下句
<lb n="0715b08" ed="X"/><lb n="0552a05" ed="R089"/>越是超越，塵屬見惑，累屬思惑。長水疏云：此經在
<lb n="0715b09" ed="X"/><lb n="0552a06" ed="R089"/>法華後，涅槃前說，故序歎聲聞，非約小行。以應身
<lb n="0715b10" ed="X"/><lb n="0552a07" ed="R089"/>無量，度脫衆生等義，法華<anchor xml:id="nkr_note_add_0715b1001" n="0715b1001"/><anchor xml:id="beg0715b1001" n="0715b1001"/>已<anchor xml:id="end0715b1001"/>前，無此歎故。又云：聲
<lb n="0715b11" ed="X"/><lb n="0552a08" ed="R089"/>聞入實，法華<anchor xml:id="nkr_note_add_0715b1101" n="0715b1101"/><anchor xml:id="beg0715b1101" n="0715b1101"/>已<anchor xml:id="end0715b1101"/>前，亦無顯露。應知此經，法華後說。
<lb n="0715b12" ed="X"/><lb n="0552a09" ed="R089"/>然按今文，是歎內秘大行之事，與楞伽三種阿羅
<lb n="0715b13" ed="X"/><lb n="0552a10" ed="R089"/>漢，一實，二權。二權者，謂菩薩化化，佛化化。今義同
<lb n="0715b14" ed="X"/><lb n="0552a11" ed="R089"/>彼菩薩化也。旣云菩薩化化，寧非入實？何得云法
<lb n="0715b15" ed="X"/><lb n="0552a12" ed="R089"/>華前無此歎耶？他經亦有之，安得謂無？但不細討
<lb n="0715b16" ed="X"/><lb n="0552a13" ed="R089"/>耳。強前歸後，殊非正論。又此歎德，是佛滅後，集經
<lb n="0715b17" ed="X"/><lb n="0552a14" ed="R089"/>之人，<anchor xml:id="nkr_note_add_0715b1701" n="0715b1701"/><anchor xml:id="beg0715b1701" n="0715b1701"/>已<anchor xml:id="end0715b1701"/>聞法華開顯之實，故引後分義歎，以通從
<lb n="0715b18" ed="X"/><lb n="0552a15" ed="R089"/>別，攝後歸前，故作此歎耳。</p></cb:div>
<lb n="0715b19" ed="X"/><lb n="0552a16" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0715b1901">其名曰大智舍利弗<note place="inline">至</note>優波尼沙陀等而爲上首。</p></cb:div>
<lb n="0715b20" ed="X"/><lb n="0552a17" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0715b2001">這一節經承前歎德，以標千二上首之名也。諸經
<lb n="0715b21" ed="X"/><lb n="0552a18" ed="R089"/>集衆例明三乘，此聲聞衆也。其名曰者，是經家語。
<lb n="0715b22" ed="X"/><lb n="0552b01" ed="R089"/>大智下正列其名，不能備擧，但例上首數人而<anchor xml:id="nkr_note_add_0715b2201" n="0715b2201"/><anchor xml:id="beg0715b2201" n="0715b2201"/>已<anchor xml:id="end0715b2201"/>。
<lb n="0715b23" ed="X"/><lb n="0552b02" ed="R089"/>梵語舍利弗，譯云鶖子，或云身子。舍利是鶖鳥名，
<lb n="0715b24" ed="X"/><lb n="0552b03" ed="R089"/>鶖鷺屬，弗是子。涅槃經云：舍利弗母名舍利，因母
<pb n="0715c" ed="X" xml:id="X14.0298.0715c"/>
<lb n="0715c01" ed="X"/><lb n="0552b04" ed="R089"/>立名故。又云：此女好形身，身之所生故名身子。增
<lb n="0715c02" ed="X"/><lb n="0552b05" ed="R089"/>一阿含經云：我佛法中智慧無雙，決了諸疑，舍利
<lb n="0715c03" ed="X"/><lb n="0552b06" ed="R089"/>弗第一。故稱大智。<name role="" type="person">摩訶目犍連</name>者，摩訶譯云大，目
<lb n="0715c04" ed="X"/><lb n="0552b07" ed="R089"/>犍連譯云菜菔根，其先好食此故卽成姓氏，名拘
<lb n="0715c05" ed="X"/><lb n="0552b08" ed="R089"/>律陀。拘律陀是樹名，父母禱此樹而生，遂以名焉。
<lb n="0715c06" ed="X"/><lb n="0552b09" ed="R089"/>增一云神通第一。摩訶俱絺羅譯云大膝，論師婆
<lb n="0715c07" ed="X"/><lb n="0552b10" ed="R089"/>陀羅所生之子，膝骨麤大故，是舍利弗之母舅也。
<lb n="0715c08" ed="X"/><lb n="0552b11" ed="R089"/>增一云論議第一。富樓那彌多羅尼子者，富樓那
<lb n="0715c09" ed="X"/><lb n="0552b12" ed="R089"/>譯云滿願，彌多羅譯云慈，尼是女聲，其父於江邊
<lb n="0715c10" ed="X"/><lb n="0552b13" ed="R089"/>禱梵天而生，父願得滿故稱<name role="" type="person">滿願子</name>，母名爲慈故
<lb n="0715c11" ed="X"/><lb n="0552b14" ed="R089"/>又稱<name role="" type="person">滿慈子</name>，連父母爲名，此於如來說法人中最
<lb n="0715c12" ed="X"/><lb n="0552b15" ed="R089"/>爲第一。須菩提者譯云善吉，其生之日家室忽空，
<lb n="0715c13" ed="X"/><lb n="0552b16" ed="R089"/>父母驚異請師占之，占云：此是吉相。因名善吉，以
<lb n="0715c14" ed="X"/><lb n="0552b17" ed="R089"/>家忽空又名空生。增一云解空第一。優波尼沙陀
<lb n="0715c15" ed="X"/><lb n="0552b18" ed="R089"/>者譯云塵性空，以觀塵性空而得道故。等者等餘
<lb n="0715c16" ed="X"/><lb n="0553a01" ed="R089"/>比丘也。經文尙略，等以該之。上首者爲千二之冠，
<lb n="0715c17" ed="X"/><lb n="0553a02" ed="R089"/>綱領之謂也。詳夫此經非智莫入，故列名先舍利
<lb n="0715c18" ed="X"/><lb n="0553a03" ed="R089"/>弗，決是非選圓通，結經名皆尙乎智，故推文殊彼
<lb n="0715c19" ed="X"/><lb n="0553a04" ed="R089"/>此一意耳。</p></cb:div>
<lb n="0715c20" ed="X"/><lb n="0553a05" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0715c2001">復有無量，辟支無學，幷其初心，同來佛所。</p></cb:div>
<lb n="0715c21" ed="X"/><lb n="0553a06" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0715c2101">這一節經集者，承前集衆，次列緣覺衆也。良以辟
<lb n="0715c22" ed="X"/><lb n="0553a07" ed="R089"/>支勝前聲聞，另爲一類，是名中乘，故云復有。梵語
<lb n="0715c23" ed="X"/><lb n="0553a08" ed="R089"/>具云辟支迦羅，譯云緣覺，或云獨覺。從佛修十二
<lb n="0715c24" ed="X"/><lb n="0553a09" ed="R089"/>因緣，觀其生起還滅，得證無生，是名緣覺。若出無
<pb n="0716a" ed="X" xml:id="X14.0298.0716a"/>
<lb n="0716a01" ed="X"/><lb n="0553a10" ed="R089"/>佛世，自悟無生，名爲獨覺。又獨覺有二類：一則宴
<lb n="0716a02" ed="X"/><lb n="0553a11" ed="R089"/>處山林，樂獨善寂，不假徒衆，獨善其身者也。一則
<lb n="0716a03" ed="X"/><lb n="0553a12" ed="R089"/>師徒訓化，部黨隨行。今文乃部行類也。稱無學者，
<lb n="0716a04" ed="X"/><lb n="0553a13" ed="R089"/>謂<anchor xml:id="nkr_note_add_0716a0401" n="0716a0401"/><anchor xml:id="beg0716a0401" n="0716a0401"/>已<anchor xml:id="end0716a0401"/>得果證，更無所學故。初心者，謂初觀生理，未
<lb n="0716a05" ed="X"/><lb n="0553a14" ed="R089"/>深入故，卽是部黨遇佛回向者也。名分緣獨，所證
<lb n="0716a06" ed="X"/><lb n="0553a15" ed="R089"/>是一，故列爲一也。以其不常隨佛，因時暫往，故云
<lb n="0716a07" ed="X"/><lb n="0553a16" ed="R089"/>同來佛所。長水疏云：自此以上，判爲通序。若按諸
<lb n="0716a08" ed="X"/><lb n="0553a17" ed="R089"/>經列衆，具有三乘，今止二乘，闕菩薩衆。若據後文，
<lb n="0716a09" ed="X"/><lb n="0553a18" ed="R089"/>恒沙菩薩來聚道場，<name role="" type="person">文殊師利</name>而爲上首，似成通
<lb n="0716a10" ed="X"/><lb n="0553b01" ed="R089"/>序中所列菩薩之衆。上首字與前聲聞上首相應，
<lb n="0716a11" ed="X"/><lb n="0553b02" ed="R089"/>則當連在緣起序後，此必經文倒置，譯場之誤也。
<lb n="0716a12" ed="X"/><lb n="0553b03" ed="R089"/>下文休夏自恣，別爲今經緣起。古又稱別序，對前
<lb n="0716a13" ed="X"/><lb n="0553b04" ed="R089"/>通故。凡一切經，各有緣起，如金剛乞食，法華放光。
<lb n="0716a14" ed="X"/><lb n="0553b05" ed="R089"/>今經以自恣誤墮，各從其緣而發起故。</p></cb:div>
<lb n="0716a15" ed="X"/><lb n="0553b06" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0716a1501">屬諸比丘休夏自恣<note place="inline">至</note>欽奉慈嚴將求密義。</p></cb:div>
<lb n="0716a16" ed="X"/><lb n="0553b07" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0716a1601">這一節經，集家承前通序之後，以明此經之緣起
<lb n="0716a17" ed="X"/><lb n="0553b08" ed="R089"/>也。屬者，會也，遇也。諸比丘者，卽所集聲聞衆也。又
<lb n="0716a18" ed="X"/><lb n="0553b09" ed="R089"/>指凡受具戒者而言。休是解。解夏者，佛制比丘夏
<lb n="0716a19" ed="X"/><lb n="0553b10" ed="R089"/>坐安居。從四月十六日起，至七月十五日止，諸比
<lb n="0716a20" ed="X"/><lb n="0553b11" ed="R089"/>丘各擇淨處，或五人，或十人，結制安居。三月無由
<lb n="0716a21" ed="X"/><lb n="0553b12" ed="R089"/>覲佛，至七月十五解制，方趨佛所。此三月安居，諸
<lb n="0716a22" ed="X"/><lb n="0553b13" ed="R089"/>比丘各於心中，或有得失，向佛咨請決疑，甄別是
<lb n="0716a23" ed="X"/><lb n="0553b14" ed="R089"/>非。或自有過愆，則於僧中向佛懺悔。又或自不能
<lb n="0716a24" ed="X"/><lb n="0553b15" ed="R089"/>覺，恣任僧擧，懺令淸淨，故稱自恣。自恣律開三日，
<pb n="0716b" ed="X" xml:id="X14.0298.0716b"/>
<lb n="0716b01" ed="X"/><lb n="0553b16" ed="R089"/>謂七月十四、十五、十六也。十方下，明他方因時所
<lb n="0716b02" ed="X"/><lb n="0553b17" ed="R089"/>集之菩薩。長水疏卽指結夏諸處爲十方，則局矣。
<lb n="0716b03" ed="X"/><lb n="0553b18" ed="R089"/>經文明言十方菩薩自恣，乃三乘勝會，豈無十方
<lb n="0716b04" ed="X"/><lb n="0554a01" ed="R089"/>雲集之衆？必指他方來者，爲通也。咨決心疑者，咨
<lb n="0716b05" ed="X"/><lb n="0554a02" ed="R089"/>是咨請，在菩薩邊說。決是決擇，在佛邊說。欽奉慈
<lb n="0716b06" ed="X"/><lb n="0554a03" ed="R089"/>嚴者，欽是欽敬，奉是供奉。只此欽奉二字，具攝身、
<lb n="0716b07" ed="X"/><lb n="0554a04" ed="R089"/>口、意三業。欽敬則息言屛意，拱奉則掬躬瞻仰，此
<lb n="0716b08" ed="X"/><lb n="0554a05" ed="R089"/>爲三乘問道之儀也。慈嚴者，集家顯佛二德也。溫
<lb n="0716b09" ed="X"/><lb n="0554a06" ed="R089"/>陵解云：慈以恩言，嚴以威言。良由世尊有恩可恃，
<lb n="0716b10" ed="X"/><lb n="0554a07" ed="R089"/>有威可畏。恩是攝受德，威是折伏德也。將求密義
<lb n="0716b11" ed="X"/><lb n="0554a08" ed="R089"/>者，按當文說，卽是咨決心疑之密義也。密是妙意，
<lb n="0716b12" ed="X"/><lb n="0554a09" ed="R089"/>能決心疑，故稱爲妙。將者，請儀雖具，未敢致言，故
<lb n="0716b13" ed="X"/><lb n="0554a10" ed="R089"/>云將求。</p></cb:div>
<lb n="0716b14" ed="X"/><lb n="0554a11" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0716b1401">卽時如來敷座宴安<note place="inline">至</note>迦陵仙音徧十方界。</p></cb:div>
<lb n="0716b15" ed="X"/><lb n="0554a12" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0716b1501">這一節經，集家明佛酬機順化之意也。卽時者，卽
<lb n="0716b16" ed="X"/><lb n="0554a13" ed="R089"/>彼三乘衆集之時也。敷是展意，座是坐具，謂展坐
<lb n="0716b17" ed="X"/><lb n="0554a14" ed="R089"/>具而坐也。宴安是定，佛將說法必先入定，佛之常
<lb n="0716b18" ed="X"/><lb n="0554a15" ed="R089"/>儀也。諸會者，指三乘八部在家出家同會佛所，故
<lb n="0716b19" ed="X"/><lb n="0554a16" ed="R089"/>言諸會。宣示深奧者，卽所求之密義，以深奧故密
<lb n="0716b20" ed="X"/><lb n="0554a17" ed="R089"/>也。世尊順彼所求而宣示之。長水疏云：如法華先
<lb n="0716b21" ed="X"/><lb n="0554a18" ed="R089"/>說無量義經爲一乘之本，今經亦復如是，必有經
<lb n="0716b22" ed="X"/><lb n="0554b01" ed="R089"/>目隱而未見也。筵是席，謂說法之席也。淸衆者，謂
<lb n="0716b23" ed="X"/><lb n="0554b02" ed="R089"/>聽法之衆淸淨無染也。自疑難釋因佛決之，前所
<lb n="0716b24" ed="X"/><lb n="0554b03" ed="R089"/>未聞故稱未曾有，以未曾有故稱深奧。迦陵是略
<pb n="0716c" ed="X" xml:id="X14.0298.0716c"/>
<lb n="0716c01" ed="X"/><lb n="0554b04" ed="R089"/>梵語，具云迦陵頻伽，鳥名也，譯云好音鳥。大論云：
<lb n="0716c02" ed="X"/><lb n="0554b05" ed="R089"/>迦陵頻伽鳥在鷇中未出，發聲微妙勝於餘鳥，如
<lb n="0716c03" ed="X"/><lb n="0554b06" ed="R089"/>是美音若天若人緊那羅等無能及者，唯佛音如
<lb n="0716c04" ed="X"/><lb n="0554b07" ed="R089"/>之，故取譬也。仙音者，仙是妙意，又彼仙人有變化，
<lb n="0716c05" ed="X"/><lb n="0554b08" ed="R089"/>能如佛一音演說，衆生隨類各解如仙之化，故稱
<lb n="0716c06" ed="X"/><lb n="0554b09" ed="R089"/>仙音。佛音徧十方界，則彼鳥聲不如，但取其淸婉
<lb n="0716c07" ed="X"/><lb n="0554b10" ed="R089"/>悅意，略取況耳。遍界之音，如目犍連逞其神通，極
<lb n="0716c08" ed="X"/><lb n="0554b11" ed="R089"/>西方恒沙世界聽佛音聲尙如對面，餘方亦然，故
<lb n="0716c09" ed="X"/><lb n="0554b12" ed="R089"/>稱遍十方界，詳如大論說。</p></cb:div>
<lb n="0716c10" ed="X"/><lb n="0554b13" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0716c1001">恒沙菩薩來聚道場，<name role="" type="person">文殊師利</name>而爲上首。</p></cb:div>
<lb n="0716c11" ed="X"/><lb n="0554b14" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0716c1101">這一節經，經家明他方雲集之衆，如恒沙之多也。
<lb n="0716c12" ed="X"/><lb n="0554b15" ed="R089"/>菩薩雖恒沙之多，必以實智冠其首，故以文殊爲
<lb n="0716c13" ed="X"/><lb n="0554b16" ed="R089"/>上首也。恒沙者，恒是天竺河名，具云恒伽，又云殑
<lb n="0716c14" ed="X"/><lb n="0554b17" ed="R089"/>伽，譯云天堂來，源出<name role="" type="person">阿耨達池</name>，但明出處高遠，實
<lb n="0716c15" ed="X"/><lb n="0554b18" ed="R089"/>非天上來也。此河廣四十里，其沙如麵之細，佛近
<lb n="0716c16" ed="X"/><lb n="0555a01" ed="R089"/>此河，是故多引爲喩也。<name role="" type="person">文殊師利</name>，譯云<name role="" type="person">妙吉祥</name>，又
<lb n="0716c17" ed="X"/><lb n="0555a02" ed="R089"/>云妙德，德卽吉祥意。前云十方，明來處也。今云恒
<lb n="0716c18" ed="X"/><lb n="0555a03" ed="R089"/>沙，明其數也。文殊表實智，於此會中爲擇法主，故
<lb n="0716c19" ed="X"/><lb n="0555a04" ed="R089"/>居上首。</p></cb:div>
<lb n="0716c20" ed="X"/><lb n="0555a05" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0716c2001">時波斯匿王爲其父王<note place="inline">至</note>及阿羅漢應諸齋主。</p></cb:div>
<lb n="0716c21" ed="X"/><lb n="0555a06" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0716c2101">這一節經集者，承次以明自恣法會，王臣設供之
<lb n="0716c22" ed="X"/><lb n="0555a07" ed="R089"/>緣也。時者，自恣時也。波斯匿是<name role="" type="person">室羅筏</name>國王名，梵
<lb n="0716c23" ed="X"/><lb n="0555a08" ed="R089"/>語波斯匿，譯云勝軍。諱日營齋者，長水疏云：先王
<lb n="0716c24" ed="X"/><lb n="0555a09" ed="R089"/>崩日，忌諱之辰。諱，忌也。忌擧吉事，避其名也。吳興
<pb n="0717a" ed="X" xml:id="X14.0298.0717a"/>
<lb n="0717a01" ed="X"/><lb n="0555a10" ed="R089"/>解引祭義云：忌日必哀，稱諱如見親也。營是經營
<lb n="0717a02" ed="X"/><lb n="0555a11" ed="R089"/>修設之意，齋是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0717001" n="0717001"/>必齋，以盤餐之食，齋心而供養之，
<lb n="0717a03" ed="X"/><lb n="0555a12" ed="R089"/>故稱爲齋。宮掖者，正宮之側室也，如人肘掖，故請
<lb n="0717a04" ed="X"/><lb n="0555a13" ed="R089"/>佛宮掖。而云自迎者，國王至尊，不委臣下，而自迎
<lb n="0717a05" ed="X"/><lb n="0555a14" ed="R089"/>之，敬之至也。珍是貴重意，古有八珍之饌，以烹炮
<lb n="0717a06" ed="X"/><lb n="0555a15" ed="R089"/>膾炙，爲世所尙。周禮云：膳夫掌王者之羞。方言曰：
<lb n="0717a07" ed="X"/><lb n="0555a16" ed="R089"/>羞，熟食也。無上妙味者，謂食美更無可上，美之至
<lb n="0717a08" ed="X"/><lb n="0555a17" ed="R089"/>也。大率天竺以醍醐爲上味，故王之請佛，必兼菩
<lb n="0717a09" ed="X"/><lb n="0555a18" ed="R089"/>薩，皆親延也。又室羅城中，長者居士，尊姓之家，欽
<lb n="0717a10" ed="X"/><lb n="0555b01" ed="R089"/>仰自恣，意謂功必倍於尋常，是故同時飯僧也。佇
<lb n="0717a11" ed="X"/><lb n="0555b02" ed="R089"/>者，翹足而望也。佛爲世間大慈悲父，人皆佇望，佛
<lb n="0717a12" ed="X"/><lb n="0555b03" ed="R089"/>應其供，佛敬其王，必應王請，因勑文殊分領三乘
<lb n="0717a13" ed="X"/><lb n="0555b04" ed="R089"/>之衆，應諸齋主。勑者，上命其下也。以十德具足，說
<lb n="0717a14" ed="X"/><lb n="0555b05" ed="R089"/>名長者；以淸淨自守，說名居士。</p></cb:div>
<lb n="0717a15" ed="X"/><lb n="0555b06" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0717a1501">唯有阿難先受別請<note place="inline">至</note>途中獨歸，其日無供。</p></cb:div>
<lb n="0717a16" ed="X"/><lb n="0555b07" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0717a1601">這一節經集者，將明阿難誤墮之緣也。次第漸明，
<lb n="0717a17" ed="X"/><lb n="0555b08" ed="R089"/>先受別請，歸途無供，以爲誤墮。初起情實，昭著心
<lb n="0717a18" ed="X"/><lb n="0555b09" ed="R089"/>目，叙事有法，可爲善筆也。梵語阿難，大論譯云歡
<lb n="0717a19" ed="X"/><lb n="0555b10" ed="R089"/>喜，<name role="" type="person">斛飯王</name>之子，佛之從弟也。佛成道日生，其父遣
<lb n="0717a20" ed="X"/><lb n="0555b11" ed="R089"/>使報<name role="" type="person">淨飯王</name>云：貴弟生男。王心歡喜，乃云：今日大
<lb n="0717a21" ed="X"/><lb n="0555b12" ed="R089"/>吉，佛今成道，弟又生男。與來使言：傳語此兒，當名
<lb n="0717a22" ed="X"/><lb n="0555b13" ed="R089"/>阿難。擧國欣慶。又云：慶喜年二十歲，佛度令出家。
<lb n="0717a23" ed="X"/><lb n="0555b14" ed="R089"/>增一云：多聞第一別請者，謂別有事緣，而請不同
<lb n="0717a24" ed="X"/><lb n="0555b15" ed="R089"/>衆故。葢別請在自恣之先，而阿難本有不受別請
<pb n="0717b" ed="X" xml:id="X14.0298.0717b"/>
<lb n="0717b01" ed="X"/><lb n="0555b16" ed="R089"/>之願，故知此請，必非齋施。又此別請，且遠未還，故
<lb n="0717b02" ed="X"/><lb n="0555b17" ed="R089"/>自恣時，不遑僧次也。遑，暇也，不暇於僧次第中。故
<lb n="0717b03" ed="X"/><lb n="0555b18" ed="R089"/>律明比丘遠遊，兼人及<anchor xml:id="nkr_note_add_0717b0301" n="0717b0301"/><anchor xml:id="beg0717b0301" n="0717b0301"/>己<anchor xml:id="end0717b0301"/>，軌正必三：一上座，二阿
<lb n="0717b04" ed="X"/><lb n="0556a01" ed="R089"/>闍黎，及自爲三也。上座者，謂臘高德邁，足爲我師
<lb n="0717b05" ed="X"/><lb n="0556a02" ed="R089"/>者，名曰上座。阿闍黎，譯云軌範師，以能紏正弟子
<lb n="0717b06" ed="X"/><lb n="0556a03" ed="R089"/>行，故名軌範也。今阿難偶値他緣，事必倉卒，故無
<lb n="0717b07" ed="X"/><lb n="0556a04" ed="R089"/>二師途中獨歸無供之語，正爲生起下文乞食誤
<lb n="0717b08" ed="X"/><lb n="0556a05" ed="R089"/>墮之由也。</p></cb:div>
<lb n="0717b09" ed="X"/><lb n="0556a06" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0717b0901">卽時阿難執持應器<note place="inline">至</note>圓成一切衆生無量功德。</p></cb:div>
<lb n="0717b10" ed="X"/><lb n="0556a07" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0717b1001">這一節，經集者仍次以明阿難現行乞食之立心
<lb n="0717b11" ed="X"/><lb n="0556a08" ed="R089"/>也。觀夫阿難所發之心，正是耻小慕大，宛然方等
<lb n="0717b12" ed="X"/><lb n="0556a09" ed="R089"/>法相。人何不識，別爲穿鑿，支離前後，敎眼何在？此
<lb n="0717b13" ed="X"/><lb n="0556a10" ed="R089"/>節是當機發行之始，創敎之緣。學者研明於此，則
<lb n="0717b14" ed="X"/><lb n="0556a11" ed="R089"/>知定屬方等無疑矣。卽時者，無供之時也。應器是
<lb n="0717b15" ed="X"/><lb n="0556a12" ed="R089"/>鉢，梵語鉢多羅，譯云應量器。發軫云：應法之器也。
<lb n="0717b16" ed="X"/><lb n="0556a13" ed="R089"/>謂體色量三，皆須應法，故稱應器。阿難持鉢，於所
<lb n="0717b17" ed="X"/><lb n="0556a14" ed="R089"/>經遊城中，次第循乞。次第卽不擇貴賤尊卑貧富
<lb n="0717b18" ed="X"/><lb n="0556a15" ed="R089"/>淨穢之意，循卽隨緣之意。葢其行乞之心，初慕平
<lb n="0717b19" ed="X"/><lb n="0556a16" ed="R089"/>等，而耻不均，故欲乞彼未曾行施之人，向福田植。
<lb n="0717b20" ed="X"/><lb n="0556a17" ed="R089"/>因以其行施最後，故稱最後檀越。檀越者，名義集
<lb n="0717b21" ed="X"/><lb n="0556a18" ed="R089"/>云：檀是檀那，譯云布施。越是施之福報，謂超越貧
<lb n="0717b22" ed="X"/><lb n="0556b01" ed="R089"/>窮海故。然彼最後行施之人，慳惜難化，阿難耻小
<lb n="0717b23" ed="X"/><lb n="0556b02" ed="R089"/>慕大，難行能行，故求此輩以爲齋主。無問下，正明
<lb n="0717b24" ed="X"/><lb n="0556b03" ed="R089"/>平等行乞之相。淨穢二字是總稱，刹利下是別顯。
<pb n="0717c" ed="X" xml:id="X14.0298.0717c"/>
<lb n="0717c01" ed="X"/><lb n="0556b04" ed="R089"/>刹利尊姓之家是淨，旃陀羅婬酒屠殺之類是穢。
<lb n="0717c02" ed="X"/><lb n="0556b05" ed="R089"/>刹利具云刹帝利，譯云王族。天竺有四尊姓：一、婆
<lb n="0717c03" ed="X"/><lb n="0556b06" ed="R089"/>羅門，二、刹帝利，三、毗舍，四、首陀，四、皆自計從梵天
<lb n="0717c04" ed="X"/><lb n="0556b07" ed="R089"/>生。故今文但擧其一，影帶餘三。旃陀羅譯云嚴幟，
<lb n="0717c05" ed="X"/><lb n="0556b08" ed="R089"/>以惡幟自嚴。故法顯傳云：旃陀羅名爲惡人，與人
<lb n="0717c06" ed="X"/><lb n="0556b09" ed="R089"/>別居，入城市則擊竹自異，人見而避之。若不爾者，
<lb n="0717c07" ed="X"/><lb n="0556b10" ed="R089"/>王必加罪。如此方勸善徵惡之意也。方行等慈者，
<lb n="0717c08" ed="X"/><lb n="0556b11" ed="R089"/>方是方法，法佛平等行慈之意。不擇正是平等，微
<lb n="0717c09" ed="X"/><lb n="0556b12" ed="R089"/>賤對上尊姓字，謂不擇貴賤而行乞也。下句出上
<lb n="0717c10" ed="X"/><lb n="0556b13" ed="R089"/>意云：阿難發意圓成一切衆生無量功德。故一切
<lb n="0717c11" ed="X"/><lb n="0556b14" ed="R089"/>衆生卽指上貴賤淨穢等也。問：祗一行施，何能卽
<lb n="0717c12" ed="X"/><lb n="0556b15" ed="R089"/>具無量功德？答：有深意存焉。如維摩經云：於食等
<lb n="0717c13" ed="X"/><lb n="0556b16" ed="R089"/>者，於法亦等。若此平等行施，達三輪空，稱一實相，
<lb n="0717c14" ed="X"/><lb n="0556b17" ed="R089"/>則一行一切行，一行一功德，一功德中具足無量
<lb n="0717c15" ed="X"/><lb n="0556b18" ed="R089"/>功德，不亦宜乎？今文簡略，須知尊字影含卑意，賤
<lb n="0717c16" ed="X"/><lb n="0557a01" ed="R089"/>字影含貴意，貴賤中影含貧富意。旣稱等慈，豈簡
<lb n="0717c17" ed="X"/><lb n="0557a02" ed="R089"/>善惡、有緣無緣、冤親等耶？讀此文者，自能默融等
<lb n="0717c18" ed="X"/><lb n="0557a03" ed="R089"/>意可也。</p></cb:div>
<lb n="0717c19" ed="X"/><lb n="0557a04" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0717c1901">阿難<anchor xml:id="nkr_note_add_0717c1901" n="0717c1901"/><anchor xml:id="beg0717c1901" n="0717c1901"/>已<anchor xml:id="end0717c1901"/>知如來世尊<note place="inline">至</note>開闡無遮度諸疑謗。</p></cb:div>
<lb n="0717c20" ed="X"/><lb n="0557a05" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0717c2001">這一節，經集家述序，阿難引佛昔訶不均之事，證
<lb n="0717c21" ed="X"/><lb n="0557a06" ed="R089"/>今平等當行也。如來世尊，是佛十號之二。世尊者，
<lb n="0717c22" ed="X"/><lb n="0557a07" ed="R089"/>謂佛大慈普覆，爲世所尊，以九法界，俱稱爲世，俱
<lb n="0717c23" ed="X"/><lb n="0557a08" ed="R089"/>稱衆生故。須菩提，見前解。大迦葉者，具云摩訶迦
<lb n="0717c24" ed="X"/><lb n="0557a09" ed="R089"/>葉波，譯云<name role="" type="person">大飮光</name>。飮光因緣，出第五經。圓通章簡，
<pb n="0718a" ed="X" xml:id="X14.0298.0718a"/>
<lb n="0718a01" ed="X"/><lb n="0557a10" ed="R089"/>非三迦葉，故加大言。良由須菩提乞食，捨貧從富，
<lb n="0718a02" ed="X"/><lb n="0557a11" ed="R089"/>以不惱苦衆生故。迦葉則捨富從貧，以令貧者植
<lb n="0718a03" ed="X"/><lb n="0557a12" ed="R089"/>施因故。二俱好心，但由分別故訶。不均因緣，出維
<lb n="0718a04" ed="X"/><lb n="0557a13" ed="R089"/>摩經。彼經本爲居士所訶，今經稱如來訶者，順時
<lb n="0718a05" ed="X"/><lb n="0557a14" ed="R089"/>適化，寄緣<g ref="#CB15081">䇿</g>引，安知如來不訶耶？此正明方等彈
<lb n="0718a06" ed="X"/><lb n="0557a15" ed="R089"/>偏歎大之意。心不均平，是彈偏。開闡無遮，是歎大。
<lb n="0718a07" ed="X"/><lb n="0557a16" ed="R089"/>無遮者，謂無遮限也。上二尊者，俱有遮限，故被訶
<lb n="0718a08" ed="X"/><lb n="0557a17" ed="R089"/>責。是以阿難發意，開闡平等無遮之心，而度彼疑
<lb n="0718a09" ed="X"/><lb n="0557a18" ed="R089"/>謗之人也。</p></cb:div>
<lb n="0718a10" ed="X"/><lb n="0557b01" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0718a1001">經彼城隍，徐步郭門。嚴整威儀，肅恭齋法。</p></cb:div>
<lb n="0718a11" ed="X"/><lb n="0557b02" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0718a1101">這一節，經集家述明阿難乞食經遊之儀也。上二
<lb n="0718a12" ed="X"/><lb n="0557b03" ed="R089"/>句明所遊之儀，下二句明齋法之儀。經是經歷，隍
<lb n="0718a13" ed="X"/><lb n="0557b04" ed="R089"/>是城壍，郭門卽城門也。徐步是威儀。乞食威儀者，
<lb n="0718a14" ed="X"/><lb n="0557b05" ed="R089"/>謂著衣持鉢，安祥徐步，不左右顧視，得之不喜，不
<lb n="0718a15" ed="X"/><lb n="0557b06" ed="R089"/>得不嗔，兼以慈慧鑑機，正容悟物，此謂乞食威儀
<lb n="0718a16" ed="X"/><lb n="0557b07" ed="R089"/>也。嚴是莊重，整是整齋，肅是端肅，恭是恭謹，此謂
<lb n="0718a17" ed="X"/><lb n="0557b08" ed="R089"/>齋法之威儀也。齋法者，請觀音疏云：齋者，齊也，齊
<lb n="0718a18" ed="X"/><lb n="0557b09" ed="R089"/>身口業故。又齋者，秪是中道日中食也。中後不得
<lb n="0718a19" ed="X"/><lb n="0557b10" ed="R089"/>食者，表中道法界外更無別法。中前得食者，謂雖
<lb n="0718a20" ed="X"/><lb n="0557b11" ed="R089"/>非中道，以表中道之前方便相似，中道乃有證義，
<lb n="0718a21" ed="X"/><lb n="0557b12" ed="R089"/>故得食也。此謂受齋之法，今阿難肅恭此法而行
<lb n="0718a22" ed="X"/><lb n="0557b13" ed="R089"/>乞也。</p></cb:div>
<lb n="0718a23" ed="X"/><lb n="0557b14" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0718a2301">爾時阿難因乞食次<note place="inline">至</note>婬躬撫摩將毀戒體。</p></cb:div>
<lb n="0718a24" ed="X"/><lb n="0557b15" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0718a2401">這一節經集者，承前不擇之意，此正明誤墮之緣
<pb n="0718b" ed="X" xml:id="X14.0298.0718b"/>
<lb n="0718b01" ed="X"/><lb n="0557b16" ed="R089"/>也。爾時者，次第乞食之時也。由不擇故，經歷婬室
<lb n="0718b02" ed="X"/><lb n="0557b17" ed="R089"/>遭遇也。大幻術者，以梵天所傳故，大本是惡邪誑
<lb n="0718b03" ed="X"/><lb n="0557b18" ed="R089"/>惑變幻之術，故稱幻術。術，法也，秪一惡呪耳，下文
<lb n="0718b04" ed="X"/><lb n="0558a01" ed="R089"/>云惡呪消滅是也。詳此術意，不但攝婬而<anchor xml:id="nkr_note_add_0718b0401" n="0718b0401"/><anchor xml:id="beg0718b0401" n="0718b0401"/>已<anchor xml:id="end0718b0401"/>，凡諸
<lb n="0718b05" ed="X"/><lb n="0558a02" ed="R089"/>軍陣劫殺之事多可爲之，故稱大幻術也。摩登伽，
<lb n="0718b06" ed="X"/><lb n="0558a03" ed="R089"/>長水疏云：義翻本性，引下經性比丘尼爲證，故翻
<lb n="0718b07" ed="X"/><lb n="0558a04" ed="R089"/>性也。性是婬習之性，非眞性也。娑毗迦羅，譯云黃
<lb n="0718b08" ed="X"/><lb n="0558a05" ed="R089"/>頭仙人之名，此仙得彼先世梵天所傳之呪，轉敎
<lb n="0718b09" ed="X"/><lb n="0558a06" ed="R089"/><name role="" type="person">摩登伽女</name>，登伽乃以此呪攝持阿難入乎婬室。言
<lb n="0718b10" ed="X"/><lb n="0558a07" ed="R089"/>婬席者，謂室中陳列皆是婬具，凡諸美觀能動婬
<lb n="0718b11" ed="X"/><lb n="0558a08" ed="R089"/>心，故稱婬席。婬躬撫摩者，婬躬指登伽說，擧措多
<lb n="0718b12" ed="X"/><lb n="0558a09" ed="R089"/>是婬態，故稱婬躬。撫摩者，謂登伽逼近阿難，撫觸
<lb n="0718b13" ed="X"/><lb n="0558a10" ed="R089"/>捫摩，將毀阿難之戒體也。戒體對上婬躬看，尊者
<lb n="0718b14" ed="X"/><lb n="0558a11" ed="R089"/>受具足戒，諸戒依身而持，故稱戒體。支戒雖昏，根
<lb n="0718b15" ed="X"/><lb n="0558a12" ed="R089"/>本不動，正在窘迫，故稱將毀。下經云心淸淨故，尙
<lb n="0718b16" ed="X"/><lb n="0558a13" ed="R089"/>未淪溺可證也。</p></cb:div>
<lb n="0718b17" ed="X"/><lb n="0558a14" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0718b1701">如來知彼婬術所加<note place="inline">至</note>俱來隨佛願聞法要。</p></cb:div>
<lb n="0718b18" ed="X"/><lb n="0558a15" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0718b1801">這一節，經集家述叙如來往護之慈，以開楞嚴之
<lb n="0718b19" ed="X"/><lb n="0558a16" ed="R089"/>蹊徑也。如來在室羅王宮，阿難在所遊，誤墮不知
<lb n="0718b20" ed="X"/><lb n="0558a17" ed="R089"/>隔越幾許途程。佛眼能見，佛智能知，今以知影見
<lb n="0718b21" ed="X"/><lb n="0558a18" ed="R089"/>也。葢登伽、動身、發語、運心，三業惡露盡在如來知
<lb n="0718b22" ed="X"/><lb n="0558b01" ed="R089"/>見之中，無不明了，是故齋畢旋歸。旋歸者，歸之促
<lb n="0718b23" ed="X"/><lb n="0558b02" ed="R089"/>也。如來受齋常儀，齋畢說法，從容而歸。今日旋歸，
<lb n="0718b24" ed="X"/><lb n="0558b03" ed="R089"/>諸王臣輩疑必有由，是故俱來隨佛，願聞法要。法
<pb n="0718c" ed="X" xml:id="X14.0298.0718c"/>
<lb n="0718c01" ed="X"/><lb n="0558b04" ed="R089"/>要者，大法之要領也。</p></cb:div>
<lb n="0718c02" ed="X"/><lb n="0558b05" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0718c0201">于時世尊頂放百寶<note place="inline">至</note>結加趺坐宣說神呪。</p></cb:div>
<lb n="0718c03" ed="X"/><lb n="0558b06" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0718c0301">這一節，經集家述明世尊歸園說呪往護之慈軌
<lb n="0718c04" ed="X"/><lb n="0558b07" ed="R089"/>也。于時者，世尊歸而敷座，衆集之時也。佛將宣呪，
<lb n="0718c05" ed="X"/><lb n="0558b08" ed="R089"/>先放頂光，具百寶色。言無畏者，謂百寶色光能破
<lb n="0718c06" ed="X"/><lb n="0558b09" ed="R089"/>一切幽闇，惡邪逢之悉消殞故，能使一切畏而不
<lb n="0718c07" ed="X"/><lb n="0558b10" ed="R089"/>畏一切，故稱無畏。百寶光者，光明是光之體，百寶
<lb n="0718c08" ed="X"/><lb n="0558b11" ed="R089"/>色是光之相，蓮華現佛是光之用。這體相用總出
<lb n="0718c09" ed="X"/><lb n="0558b12" ed="R089"/>於大佛頂常住心中，是故光從頂出，光現蓮華，華
<lb n="0718c10" ed="X"/><lb n="0558b13" ed="R089"/>嚴化佛，此卽宣呪之慈軌也。詳夫法不孤起，意託
<lb n="0718c11" ed="X"/><lb n="0558b14" ed="R089"/>象明，本佛示默而化佛說者，意表法佛本然無說
<lb n="0718c12" ed="X"/><lb n="0558b15" ed="R089"/>無示，以無相現相，無說示說，一眞湛寂，萬化冥通，
<lb n="0718c13" ed="X"/><lb n="0558b16" ed="R089"/>如幻智力，不動斯周。一經大旨，意見於此。</p></cb:div>
<lb n="0718c14" ed="X"/><lb n="0558b17" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0718c1401">勑<name role="" type="person">文殊師利</name>將呪往護<note place="inline">至</note>及摩登伽歸來佛所。</p></cb:div>
<lb n="0718c15" ed="X"/><lb n="0558b18" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0718c1501">這一節，經集家述明往護勸歸，以結緣序之益也。
<lb n="0718c16" ed="X"/><lb n="0559a01" ed="R089"/>緣起序分止此。勑者，上以命下之言。將是持意，呪
<lb n="0718c17" ed="X"/><lb n="0559a02" ed="R089"/>由化佛言宣，勑乃本佛使命，但以口授，原無文字。
<lb n="0718c18" ed="X"/><lb n="0559a03" ed="R089"/>持則文殊心持，往護阿難，眞呪一至，幻呪遂銷，眞
<lb n="0718c19" ed="X"/><lb n="0559a04" ed="R089"/>能破幻，善能除惡。提是提<g ref="#CB15072">㧞</g>，文殊向愛欲坑中，提
<lb n="0718c20" ed="X"/><lb n="0559a05" ed="R089"/><g ref="#CB15072">㧞</g>阿難。獎是獎勸，登伽不遂欲心，羞慚惶怖，文殊
<lb n="0718c21" ed="X"/><lb n="0559a06" ed="R089"/>以善言獎諭，方便制伏其惡心，權宜<g ref="#CB15081">䇿</g>發其善念，
<lb n="0718c22" ed="X"/><lb n="0559a07" ed="R089"/>登伽且仗神呪威力，冥資其益，卽得果證，故能同
<lb n="0718c23" ed="X"/><lb n="0559a08" ed="R089"/>歸佛所。下經云：彼尙婬女，無心修行，神力冥資，速
<lb n="0718c24" ed="X"/><lb n="0559a09" ed="R089"/>證無學是也。下起正宗分。</p></cb:div>
<pb n="0719a" ed="X" xml:id="X14.0298.0719a"/>
<lb n="0719a01" ed="X"/><lb n="0559a10" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0719a0101">阿難見佛頂禮悲泣<note place="inline">至</note>三摩禪那最初方便。</p></cb:div>
<lb n="0719a02" ed="X"/><lb n="0559a11" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0719a0201">這一節經，正明阿難出愛欲坑，到無爲岸，責躬歸
<lb n="0719a03" ed="X"/><lb n="0559a12" ed="R089"/>咎於多聞，因請無漏道定之義也。阿難下六句，猶
<lb n="0719a04" ed="X"/><lb n="0559a13" ed="R089"/>是集家語。十方下，方是阿難當機發問之言。從前
<lb n="0719a05" ed="X"/><lb n="0559a14" ed="R089"/>如是我聞至此，皆是集者之辭。此下纔起師資問
<lb n="0719a06" ed="X"/><lb n="0559a15" ed="R089"/>答，機敎相扣，成山初簣，自此發軔，學者應知。阿難
<lb n="0719a07" ed="X"/><lb n="0559a16" ed="R089"/>也大奇，何故一見佛，便自歸咎多聞，識得自<anchor xml:id="nkr_note_add_0719a0701" n="0719a0701"/><anchor xml:id="beg0719a0701" n="0719a0701"/>己<anchor xml:id="end0719a0701"/>受
<lb n="0719a08" ed="X"/><lb n="0559a17" ed="R089"/>病的根源，開口便請妙奢摩他等。然則多聞是病，
<lb n="0719a09" ed="X"/><lb n="0559a18" ed="R089"/>妙定爲藥，一經之破顯，唯在此耳。詳玩此經大意，
<lb n="0719a10" ed="X"/><lb n="0559b01" ed="R089"/>葢在抑慧揚定，使行人均而不偏也。大抵行人偏
<lb n="0719a11" ed="X"/><lb n="0559b02" ed="R089"/>於慧則狂，偏於定則癡，不狂不癡，要在定慧均修
<lb n="0719a12" ed="X"/><lb n="0559b03" ed="R089"/>耳。是故此經緣起，由阿難偏於多聞，多聞屬慧，故
<lb n="0719a13" ed="X"/><lb n="0559b04" ed="R089"/>定力不足，遭斯邪染。且說從無始來，則非一生兩
<lb n="0719a14" ed="X"/><lb n="0559b05" ed="R089"/>生所積多聞。法華亦云：阿難憶持過去無量百千
<lb n="0719a15" ed="X"/><lb n="0559b06" ed="R089"/>萬億諸佛法藏。故今云無始也。下經佛責云：汝雖
<lb n="0719a16" ed="X"/><lb n="0559b07" ed="R089"/>歷劫憶持如來秘密妙嚴，不如一日修無漏業。卽
<lb n="0719a17" ed="X"/><lb n="0559b08" ed="R089"/>抑揚之意耳。然亦多聞之病，從耳根起。下選耳根
<lb n="0719a18" ed="X"/><lb n="0559b09" ed="R089"/>圓通，爲阿難最初方便，良有以也。葢以循聲流轉
<lb n="0719a19" ed="X"/><lb n="0559b10" ed="R089"/>而成其病，下則使之旋倒聞機，以復其湛。藥病相
<lb n="0719a20" ed="X"/><lb n="0559b11" ed="R089"/>因，昭如日星，諒無議矣。然又多聞之病，不獨阿難，
<lb n="0719a21" ed="X"/><lb n="0559b12" ed="R089"/>此<name role="" type="person">娑婆世界</name>衆生，皆墮此病。故曰：此方眞敎體，淸
<lb n="0719a22" ed="X"/><lb n="0559b13" ed="R089"/>淨在音聞。今阿難畜聞成過，因請道定之藥以治
<lb n="0719a23" ed="X"/><lb n="0559b14" ed="R089"/>之也。十方下，正請道定。菩提是道，奢摩他等是定，
<lb n="0719a24" ed="X"/><lb n="0559b15" ed="R089"/>道由定成故。梵語菩提，譯云覺，又云道，道卽覺故。
<pb n="0719b" ed="X" xml:id="X14.0298.0719b"/>
<lb n="0719b01" ed="X"/><lb n="0559b16" ed="R089"/>此指如來自證無上至極之道而言。奢摩他，譯云
<lb n="0719b02" ed="X"/><lb n="0559b17" ed="R089"/>止。止者，古師訓爲制止，亦名止息。又云：心性之理，
<lb n="0719b03" ed="X"/><lb n="0559b18" ed="R089"/>常自不動，故名爲止。止義多途，略出三意：一、體眞
<lb n="0719b04" ed="X"/><lb n="0560a01" ed="R089"/>止，謂體達無明顚倒之妄，卽是實相之眞，故名體
<lb n="0719b05" ed="X"/><lb n="0560a02" ed="R089"/>眞止。二、方便隨緣止，方便卽是善巧曲成之意。謂
<lb n="0719b06" ed="X"/><lb n="0560a03" ed="R089"/>隨緣歷境，安心不動，故名方便隨緣止。三、息二邊
<lb n="0719b07" ed="X"/><lb n="0560a04" ed="R089"/>分別止，謂不分別眞俗、有無等。二邊不分別，卽是
<lb n="0719b08" ed="X"/><lb n="0560a05" ed="R089"/>止息，故名息二邊分別止。梵語三摩，具云三摩鉢
<lb n="0719b09" ed="X"/><lb n="0560a06" ed="R089"/>提，譯云觀。觀是照了之意。謂照了一念心中，卽具
<lb n="0719b10" ed="X"/><lb n="0560a07" ed="R089"/>三觀之義。觀中亦自有三意：一、空觀，空者蕩相之
<lb n="0719b11" ed="X"/><lb n="0560a08" ed="R089"/>意。謂觀現前一念之心，不在內、外、中間三處，畢竟
<lb n="0719b12" ed="X"/><lb n="0560a09" ed="R089"/>無心可得，故名爲空。由觀一念空，故一空一切空，
<lb n="0719b13" ed="X"/><lb n="0560a10" ed="R089"/>無假、無中、無不空，三相皆蕩，是畢竟空，故名空觀。
<lb n="0719b14" ed="X"/><lb n="0560a11" ed="R089"/>二、假觀，假者指有邊說，雖有非眞，非眞卽是假有。謂
<lb n="0719b15" ed="X"/><lb n="0560a12" ed="R089"/>觀現前一念之心，具足三千性相，故名爲假。由觀
<lb n="0719b16" ed="X"/><lb n="0560a13" ed="R089"/>一念假，故一假一切假，無空、無中、無不假，三相皆
<lb n="0719b17" ed="X"/><lb n="0560a14" ed="R089"/>立，卽爲妙假，故名假觀。三、中觀，中卽中正，絕二邊
<lb n="0719b18" ed="X"/><lb n="0560a15" ed="R089"/>對待之意。謂觀現前一念之心，非空非假，卽空卽
<lb n="0719b19" ed="X"/><lb n="0560a16" ed="R089"/>假，非卽不二，故名爲中。由觀一念中，故一中一切
<lb n="0719b20" ed="X"/><lb n="0560a17" ed="R089"/>中，無空、無假、無不中，三相絕待，是爲圓中，故名中
<lb n="0719b21" ed="X"/><lb n="0560a18" ed="R089"/>觀。梵語禪那，譯云靜慮。靜卽是止，慮卽是觀。止與
<lb n="0719b22" ed="X"/><lb n="0560b01" ed="R089"/>觀不一不異，非同非別，故聯名靜慮。圓融具是平
<lb n="0719b23" ed="X"/><lb n="0560b02" ed="R089"/>等住持，是謂禪那之實相也。或問：上二義各具三
<lb n="0719b24" ed="X"/><lb n="0560b03" ed="R089"/>意，今禪那中不言具三，何也？答：涅槃疏云：禪那亦
<pb n="0719c" ed="X" xml:id="X14.0298.0719c"/>
<lb n="0719c01" ed="X"/><lb n="0560b04" ed="R089"/>云等持。葢禪那無別有體，卽等持上二，不令偏倚，
<lb n="0719c02" ed="X"/><lb n="0560b05" ed="R089"/>卽禪那義也。故不復言三。夫此奢摩等三者，擧一
<lb n="0719c03" ed="X"/><lb n="0560b06" ed="R089"/>卽三，言三體一，非一非三，能三能一，卽現前一念。
<lb n="0719c04" ed="X"/><lb n="0560b07" ed="R089"/>心中具足如斯妙義，故稱爲妙。卽這妙字，貫下二
<lb n="0719c05" ed="X"/><lb n="0560b08" ed="R089"/>名，謂妙奢摩他、妙三摩、妙禪那。三義皆妙，是圓融
<lb n="0719c06" ed="X"/><lb n="0560b09" ed="R089"/>三觀，非隔別義故。或問：三止三觀，圓義可知。然於
<lb n="0719c07" ed="X"/><lb n="0560b10" ed="R089"/>此經，的指何者爲所觀境耶？答曰：下文佛徵發心
<lb n="0719c08" ed="X"/><lb n="0560b11" ed="R089"/>見相，卽以心見二義爲所觀境。今云現前一念卽
<lb n="0719c09" ed="X"/><lb n="0560b12" ed="R089"/>境，故雖稱妄境，本具三諦義故。能觀所觀，二俱不
<lb n="0719c10" ed="X"/><lb n="0560b13" ed="R089"/>離一心，故如止觀中說。今文甚略，當以圓心會之，
<lb n="0719c11" ed="X"/><lb n="0560b14" ed="R089"/>非言可盡也。然此三義，是今經心法緊要妙旨，故
<lb n="0719c12" ed="X"/><lb n="0560b15" ed="R089"/>詳解於此，讀者毋厭其繁可也。然此三義，乃成佛
<lb n="0719c13" ed="X"/><lb n="0560b16" ed="R089"/>必由此得，如云出必由戶。三藏十二部，凡一切經
<lb n="0719c14" ed="X"/><lb n="0560b17" ed="R089"/>論，無不發明此三觀之妙，是喫緊心法。然今上文，
<lb n="0719c15" ed="X"/><lb n="0560b18" ed="R089"/>諸佛所成菩提是果，妙奢等三是因。修此因，方證
<lb n="0719c16" ed="X"/><lb n="0561a01" ed="R089"/>得菩提果體。是以題中稱密因者，此也。然又菩提
<lb n="0719c17" ed="X"/><lb n="0561a02" ed="R089"/>果體，卽是首楞妙定，而妙定卽是常住眞心。一法
<lb n="0719c18" ed="X"/><lb n="0561a03" ed="R089"/>千名，應緣立號耳。下經二十五圓通，是酬最初方
<lb n="0719c19" ed="X"/><lb n="0561a04" ed="R089"/>便之請。葢此最初方便，又是入妙奢等之初心方
<lb n="0719c20" ed="X"/><lb n="0561a05" ed="R089"/>便也。然知二十五圓通，總名最初方便。由此方耳
<lb n="0719c21" ed="X"/><lb n="0561a06" ed="R089"/>根利，故特選耳根圓通，以逗此方之機，以應多聞
<lb n="0719c22" ed="X"/><lb n="0561a07" ed="R089"/>之病也。又此阿難一問，意含理、行、證三要。妙奢等
<lb n="0719c23" ed="X"/><lb n="0561a08" ed="R089"/>三是理，最初方便是行。旣有所行，必有所證，影顯
<lb n="0719c24" ed="X"/><lb n="0561a09" ed="R089"/>於行中耳。一經玄旨，並出於此。約答意次第，且標
<pb n="0720a" ed="X" xml:id="X14.0298.0720a"/>
<lb n="0720a01" ed="X"/><lb n="0561a10" ed="R089"/>此節爲理門初要。</p></cb:div>
<lb n="0720a02" ed="X"/><lb n="0561a11" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0720a0201">於時復有恒沙菩薩<note place="inline">至</note>退坐默然承受聖旨。</p></cb:div>
<lb n="0720a03" ed="X"/><lb n="0561a12" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0720a0301">這一節，經集家述諸所集之衆，樂聞此請，默坐息
<lb n="0720a04" ed="X"/><lb n="0561a13" ed="R089"/>心，待受聖旨也。言退坐者，阿難問畢，自應接足致
<lb n="0720a05" ed="X"/><lb n="0561a14" ed="R089"/>禮，衆從請主起禮，禮畢退歸本座而坐，故云退坐
<lb n="0720a06" ed="X"/><lb n="0561a15" ed="R089"/>默然，是息心定之意也。前文齋畢旋歸，有諸王臣，
<lb n="0720a07" ed="X"/><lb n="0561a16" ed="R089"/>今此不擧，略也。</p></cb:div>
<lb n="0720a08" ed="X"/><lb n="0561a17" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0720a0801">佛吿阿難：汝我同氣<note place="inline">至</note>頓捨世間深重恩愛。</p></cb:div>
<lb n="0720a09" ed="X"/><lb n="0561a18" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0720a0901">這一節，經世尊將酬所請，且從其發心見相處，徵
<lb n="0720a10" ed="X"/><lb n="0561b01" ed="R089"/>詰其妄也。發露他受病根由，以爲破顯本據。阿難
<lb n="0720a11" ed="X"/><lb n="0561b02" ed="R089"/>是<name role="" type="person">斛飯王</name>子，佛之堂弟。其祖一脉，故云同氣。父母
<lb n="0720a12" ed="X"/><lb n="0561b03" ed="R089"/>爲天倫，是倫匹。儒稱兄弟爲天倫也。父母妻子，爲
<lb n="0720a13" ed="X"/><lb n="0561b04" ed="R089"/>世間深重恩愛。然今詰其發心見相者，要審他眞
<lb n="0720a14" ed="X"/><lb n="0561b05" ed="R089"/>妄虗實，果與奢摩等相應。若是生滅，則不相應。因
<lb n="0720a15" ed="X"/><lb n="0561b06" ed="R089"/>心旣與奢摩等不相應，如投越而北轅，愈趣愈遠，
<lb n="0720a16" ed="X"/><lb n="0561b07" ed="R089"/>徒自疲勞。故佛詰其因心者，有深意在。下經云：若
<lb n="0720a17" ed="X"/><lb n="0561b08" ed="R089"/>以生滅爲本修因，欲求佛乘不生不滅，無有是處。
<lb n="0720a18" ed="X"/><lb n="0561b09" ed="R089"/>可證也。又此心見二字，向下徵心辯見等文，皆從
<lb n="0720a19" ed="X"/><lb n="0561b10" ed="R089"/>此起。</p></cb:div>
<lb n="0720a20" ed="X"/><lb n="0561b11" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0720a2001">阿難白佛我見如來<note place="inline">至</note>是以渴仰從佛剃落。</p></cb:div>
<lb n="0720a21" ed="X"/><lb n="0561b12" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0720a2101">這一節，經阿難答上詰意，實陳心見之始，以明發
<lb n="0720a22" ed="X"/><lb n="0561b13" ed="R089"/>語之由也。然觀阿難發心見相，宛然心境彼我崢
<lb n="0720a23" ed="X"/><lb n="0561b14" ed="R089"/>嶸角立，得非生滅心乎？病根在此可知矣。如來三
<lb n="0720a24" ed="X"/><lb n="0561b15" ed="R089"/>十二相者，始自足下安平，終至頂髻高圓，詳出法
<pb n="0720b" ed="X" xml:id="X14.0298.0720b"/>
<lb n="0720b01" ed="X"/><lb n="0561b16" ed="R089"/>界次第初門。良由如來以戒定慧熏修，積劫百福
<lb n="0720b02" ed="X"/><lb n="0561b17" ed="R089"/>所種，故感勝妙殊絕，淸淨無垢，內外明徹，喩如瑠
<lb n="0720b03" ed="X"/><lb n="0561b18" ed="R089"/>璃。瑠璃是梵語，具云吠瑠璃，譯云不遠寶。波羅奈
<lb n="0720b04" ed="X"/><lb n="0562a01" ed="R089"/>城不遠有山，出此寶故。阿難尋常自思：如來之相，
<lb n="0720b05" ed="X"/><lb n="0562a02" ed="R089"/>非從欲愛所生。何以下，徵釋上意。謂彼欲氣麤濁，
<lb n="0720b06" ed="X"/><lb n="0562a03" ed="R089"/>安有勝妙？腥臊臭腐，安有殊絕？實從男女交遘不
<lb n="0720b07" ed="X"/><lb n="0562a04" ed="R089"/>淨所生，一切肢分膿血雜亂，不能發生勝淨明妙
<lb n="0720b08" ed="X"/><lb n="0562a05" ed="R089"/>紫金光聚。紫金光者，謂如來色身如紫磨金，光明
<lb n="0720b09" ed="X"/><lb n="0562a06" ed="R089"/>團聚，一切無能及者。是以阿難頓希此相，從佛剃
<lb n="0720b10" ed="X"/><lb n="0562a07" ed="R089"/>落。</p></cb:div>
<lb n="0720b11" ed="X"/><lb n="0562a08" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0720b1101">佛言：善哉！阿難！汝等當知<note place="inline">至</note>此想不眞故有輪轉。</p></cb:div>
<lb n="0720b12" ed="X"/><lb n="0562a09" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0720b1201">這一節，經世尊將破心見之妄，且先標眞體以立
<lb n="0720b13" ed="X"/><lb n="0562a10" ed="R089"/>其本也。善哉字，隨經義，當是世尊憐愍之辭。憐其
<lb n="0720b14" ed="X"/><lb n="0562a11" ed="R089"/>迷於妄想，失却眞體故也。佛指一切衆生說者，謂
<lb n="0720b15" ed="X"/><lb n="0562a12" ed="R089"/>擧世皆迷，不獨阿難。因阿難一人而該乎衆也。然
<lb n="0720b16" ed="X"/><lb n="0562a13" ed="R089"/>又迷來遠矣。從無始來今，生死相續者，皆由不知
<lb n="0720b17" ed="X"/><lb n="0562a14" ed="R089"/>常住心體。此常住心體，卽是人人本有靈覺之性。
<lb n="0720b18" ed="X"/><lb n="0562a15" ed="R089"/>從本以來，寂然不動，故稱常住眞心。對下妄想看，
<lb n="0720b19" ed="X"/><lb n="0562a16" ed="R089"/>而此眞心，性本明淨，虗妙融攝，人自不知。不知卽
<lb n="0720b20" ed="X"/><lb n="0562a17" ed="R089"/>是迷，迷卽是無明。晦此本明，而用諸<anchor xml:id="nkr_note_add_0720b2001" n="0720b2001"/><anchor xml:id="beg0720b2001" n="0720b2001"/>妄<anchor xml:id="end0720b2001"/>想。葢妄想
<lb n="0720b21" ed="X"/><lb n="0562a18" ed="R089"/>易見，昭昭靈靈，在我視聽言動之間。故人皆用此
<lb n="0720b22" ed="X"/><lb n="0562b01" ed="R089"/>以爲自心，而不知是妄想，非眞心也。眞心本自寂
<lb n="0720b23" ed="X"/><lb n="0562b02" ed="R089"/>然，無迹可窺，故迷而不知，乃認此昭昭靈靈爲我
<lb n="0720b24" ed="X"/><lb n="0562b03" ed="R089"/>受用。只這用字，卽是日用之用。以日用之間所應
<pb n="0720c" ed="X" xml:id="X14.0298.0720c"/>
<lb n="0720c01" ed="X"/><lb n="0562b04" ed="R089"/>接者，人皆誤認爲眞，而佛直斥爲妄。妄故有生滅，
<lb n="0720c02" ed="X"/><lb n="0562b05" ed="R089"/>生滅卽爲輪轉。妄則非眞，輪轉則非常住。迷此眞
<lb n="0720c03" ed="X"/><lb n="0562b06" ed="R089"/>常，得非大哀乎。是故佛稱善哉，而吿之以立其本
<lb n="0720c04" ed="X"/><lb n="0562b07" ed="R089"/>也。</p></cb:div>
<lb n="0720c05" ed="X"/><lb n="0562b08" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0720c0501">汝今欲研無上菩提<note place="inline">至</note>中間永無諸委曲相。</p></cb:div>
<lb n="0720c06" ed="X"/><lb n="0562b09" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0720c0601">這一節經世尊將破心見之妄，以酬菩提妙奢之
<lb n="0720c07" ed="X"/><lb n="0562b10" ed="R089"/>請，又且誡以直心酬答也。無上菩提者，是牒阿難
<lb n="0720c08" ed="X"/><lb n="0562b11" ed="R089"/>問中十方如來所證得者。研是窮研。眞發明性者，
<lb n="0720c09" ed="X"/><lb n="0562b12" ed="R089"/>詳玩文意，要從無上菩提一氣讀，下發明二字是
<lb n="0720c10" ed="X"/><lb n="0562b13" ed="R089"/>菩提眞體中所發顯的性。何者是菩提中所發的
<lb n="0720c11" ed="X"/><lb n="0562b14" ed="R089"/>性？正指妙奢摩他等是也。此三義者，理本所具，卽
<lb n="0720c12" ed="X"/><lb n="0562b15" ed="R089"/>是菩提體上所發妙用故也。發明卽是發顯，有人
<lb n="0720c13" ed="X"/><lb n="0562b16" ed="R089"/>誤作言語發明看者，非也。須知上句研字就是發
<lb n="0720c14" ed="X"/><lb n="0562b17" ed="R089"/>明的意思，豈有一句中用兩發明語沒有此等文
<lb n="0720c15" ed="X"/><lb n="0562b18" ed="R089"/>法？應當下，誡以直心詶問也。十方下，示用直心的
<lb n="0720c16" ed="X"/><lb n="0563a01" ed="R089"/>所以然。用直心者，謂由十方如來出生死者同一
<lb n="0720c17" ed="X"/><lb n="0563a02" ed="R089"/>道故，一道卽無上菩提，心若不直則欺諸佛矣。心
<lb n="0720c18" ed="X"/><lb n="0563a03" ed="R089"/>言下，謂不唯心直，言亦須直。葢心爲道本，心不直
<lb n="0720c19" ed="X"/><lb n="0563a04" ed="R089"/>則所行之道曲；言爲心之表示，心不直則言邪。故
<lb n="0720c20" ed="X"/><lb n="0563a05" ed="R089"/>須心言皆直，從凡而聖，自卑而高，始信位，終等覺，
<lb n="0720c21" ed="X"/><lb n="0563a06" ed="R089"/>中間歷住、行、向、地諸位，永無諸委曲相，皆由直心，
<lb n="0720c22" ed="X"/><lb n="0563a07" ed="R089"/>故無曲也。</p></cb:div>
<lb n="0720c23" ed="X"/><lb n="0563a08" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0720c2301">阿難！我今問汝，當汝發心<note place="inline">至</note>將何所見，誰爲愛樂。</p></cb:div>
<lb n="0720c24" ed="X"/><lb n="0563a09" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0720c2401">這一節，經世尊審詳見由何起，愛樂者誰，以爲七
<pb n="0721a" ed="X" xml:id="X14.0298.0721a"/>
<lb n="0721a01" ed="X"/><lb n="0563a10" ed="R089"/>徵八辯之張本也。確定妄源，然後次第徵辯。今此
<lb n="0721a02" ed="X"/><lb n="0563a11" ed="R089"/>心見二字，卽是前文發心見相之心見，以爲理門
<lb n="0721a03" ed="X"/><lb n="0563a12" ed="R089"/>徵辯破顯的把柄，學者不可迷其始也。</p></cb:div>
<lb n="0721a04" ed="X"/><lb n="0563a13" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0721a0401">阿難白佛言：世尊！如是愛樂<note place="inline">至</note>故我發心願捨生死。</p></cb:div>
<lb n="0721a05" ed="X"/><lb n="0563a14" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0721a0501">這一節，經阿難詶上所問也。上問中見與愛樂分
<lb n="0721a06" ed="X"/><lb n="0563a15" ed="R089"/>開說，今答語先合次開。先指心目合一愛樂，次以
<lb n="0721a07" ed="X"/><lb n="0563a16" ed="R089"/>心目分開說，謂由目觀見心生愛樂。故我下，結上
<lb n="0721a08" ed="X"/><lb n="0563a17" ed="R089"/>發心所以。</p></cb:div>
<lb n="0721a09" ed="X"/><lb n="0563a18" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0721a0901">佛吿阿難：如汝所說<note place="inline">至</note>則不能得降伏塵勞。</p></cb:div>
<lb n="0721a10" ed="X"/><lb n="0563b01" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0721a1001">這一節，經世尊承前答語，令知心目是賊，須先察
<lb n="0721a11" ed="X"/><lb n="0563b02" ed="R089"/>其巢，然後可以降伏也。如汝下，牒答語。若不下，令
<lb n="0721a12" ed="X"/><lb n="0563b03" ed="R089"/>知其巢。佛意謂一切塵勞，皆由心目所起。以心目
<lb n="0721a13" ed="X"/><lb n="0563b04" ed="R089"/>爲賊者，下文當明。今欲降伏塵勞，必先察知心目
<lb n="0721a14" ed="X"/><lb n="0563b05" ed="R089"/>潛匿的所在。心之所在，卽下七處是其所依。見之
<lb n="0721a15" ed="X"/><lb n="0563b06" ed="R089"/>所在，卽下八辯處是也。如以七處推窮，使其無處
<lb n="0721a16" ed="X"/><lb n="0563b07" ed="R089"/>依倚，先搗其巢，賊形旣露，則計窮而易降伏，塵勞
<lb n="0721a17" ed="X"/><lb n="0563b08" ed="R089"/>自息矣。塵是塵緣，屬見惑。勞是勞慮，屬思惑。</p></cb:div>
<lb n="0721a18" ed="X"/><lb n="0563b09" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0721a1801">譬如國王爲賊所侵<note place="inline">至</note>唯心與目今何所在。</p></cb:div>
<lb n="0721a19" ed="X"/><lb n="0563b10" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0721a1901">這一節，經世尊約喩以明心目必應除者，要先知
<lb n="0721a20" ed="X"/><lb n="0563b11" ed="R089"/>其所在也。國王，喩前常住眞心。王法性土，故喩國
<lb n="0721a21" ed="X"/><lb n="0563b12" ed="R089"/>王。賊，喩心目。六爲賊媒，自劫家寶，故喩如賊。發兵
<lb n="0721a22" ed="X"/><lb n="0563b13" ed="R089"/>討除，喩奢摩他等觀智。討除，卽上降伏也。所在，可
<lb n="0721a23" ed="X"/><lb n="0563b14" ed="R089"/>知。使汝下，法合流轉，對常住說。謂眞心本來常住，
<lb n="0721a24" ed="X"/><lb n="0563b15" ed="R089"/>眞爲妄轉，賊所侵故，卽同流轉。流轉，卽前文輪轉，
<pb n="0721b" ed="X" xml:id="X14.0298.0721b"/>
<lb n="0721b01" ed="X"/><lb n="0563b16" ed="R089"/>故云心目爲咎。心，指第六攀緣心，義該前五識。目
<lb n="0721b02" ed="X"/><lb n="0563b17" ed="R089"/>是眼根，義該餘五。吾今下三句，正徵所在。</p></cb:div>
<lb n="0721b03" ed="X"/><lb n="0563b18" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0721b0301">阿難白佛言：世尊！一切世間<note place="inline">至</note>如是識心實居身內。</p></cb:div>
<lb n="0721b04" ed="X"/><lb n="0564a01" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0721b0401">這一節，經阿難答上心目之問，指明所依之處也。
<lb n="0721b05" ed="X"/><lb n="0564a02" ed="R089"/>一切世間者，指十生之依報世間也。十種異生是
<lb n="0721b06" ed="X"/><lb n="0564a03" ed="R089"/>正報故，以感報不同，故稱異生，依正皆異故。十種
<lb n="0721b07" ed="X"/><lb n="0564a04" ed="R089"/>異生者，謂卵、胎、濕、化、無足、二足、四足、多足、有想、無
<lb n="0721b08" ed="X"/><lb n="0564a05" ed="R089"/>想、非有想爲十也。他經及下本經皆稱十二類，今
<lb n="0721b09" ed="X"/><lb n="0564a06" ed="R089"/>除空、散、消、沉，非有心目，故但云十也。阿難答，謂十
<lb n="0721b10" ed="X"/><lb n="0564a07" ed="R089"/>生之感報雖異，而心必在面，下目異生，上極諸佛
<lb n="0721b11" ed="X"/><lb n="0564a08" ed="R089"/>心眼的所在皆同，異生說心而不及眼，如來說眼
<lb n="0721b12" ed="X"/><lb n="0564a09" ed="R089"/>而不及心，文互顯也。如來眼色相好光明如靑蓮
<lb n="0721b13" ed="X"/><lb n="0564a10" ed="R089"/>華，故稱靑蓮華眼。我今下，例上佛與異生，以明阿
<lb n="0721b14" ed="X"/><lb n="0564a11" ed="R089"/>難自眼亦在面，心亦在內也。浮根四塵者，凡六根
<lb n="0721b15" ed="X"/><lb n="0564a12" ed="R089"/>皆由能所八法所成根，根有浮塵、勝義二法，有形
<lb n="0721b16" ed="X"/><lb n="0564a13" ed="R089"/>相可見，名浮塵根；淸淨四大唯天眼可見者，名勝
<lb n="0721b17" ed="X"/><lb n="0564a14" ed="R089"/>義根，皆由能造四微、所造四大八法所成。今言浮
<lb n="0721b18" ed="X"/><lb n="0564a15" ed="R089"/>根者，指眼浮塵根說；四塵者，指能造四微說，故云
<lb n="0721b19" ed="X"/><lb n="0564a16" ed="R089"/>塵也。略其所造四大，故但云四。能造四微者，謂色、
<lb n="0721b20" ed="X"/><lb n="0564a17" ed="R089"/>香、味、觸；所造四大者，謂地、水、火、風。以不顯故謂微，
<lb n="0721b21" ed="X"/><lb n="0564a18" ed="R089"/>以形量徧故謂大。</p></cb:div>
<lb n="0721b22" ed="X"/><lb n="0564b01" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0721b2201">佛吿阿難汝今現坐<note place="inline">至</note>今<name role="" type="person">祇陀林</name>實在堂外。</p></cb:div>
<lb n="0721b23" ed="X"/><lb n="0564b02" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0721b2301">這一節經，佛承執內之心以審實內外，然後破
<lb n="0721b24" ed="X"/><lb n="0564b03" ed="R089"/>之，意令阿難易悟也。前文雙徵心目，今且先徵心
<pb n="0721c" ed="X" xml:id="X14.0298.0721c"/>
<lb n="0721c01" ed="X"/><lb n="0564b04" ed="R089"/>處，心處旣破然後破見，經文次第學者應知。汝今
<lb n="0721c02" ed="X"/><lb n="0564b05" ed="R089"/>下一句，汝指阿難，隱然喩在內之心，講堂隱然喩
<lb n="0721c03" ed="X"/><lb n="0564b06" ed="R089"/>阿難之身。觀<name role="" type="person">祇陀林</name>今何在者，要明自內及外，應
<lb n="0721c04" ed="X"/><lb n="0564b07" ed="R089"/>先見內後見外也，下文當明。<name role="" type="person">祇陀林</name>者，以林樹是
<lb n="0721c05" ed="X"/><lb n="0564b08" ed="R089"/>祇陀所施，故稱<name role="" type="person">祇陀林</name>。祇陀卽祇洹，先後譯不同
<lb n="0721c06" ed="X"/><lb n="0564b09" ed="R089"/>故。世尊下，阿難答也。重閣者，謂重簷飛薨，如云阿
<lb n="0721c07" ed="X"/><lb n="0564b10" ed="R089"/>閣三重階，說崇高也。閣下卽是講堂，世塵不到，所
<lb n="0721c08" ed="X"/><lb n="0564b11" ed="R089"/>集者皆精修之士，故曰淸淨。上文佛但問<name role="" type="person">祇陀林</name>，
<lb n="0721c09" ed="X"/><lb n="0564b12" ed="R089"/>今阿難答語承出給孤園，給孤是須達長者美稱，
<lb n="0721c10" ed="X"/><lb n="0564b13" ed="R089"/>以樂給施孤獨故稱給孤園，是長者布金所買故
<lb n="0721c11" ed="X"/><lb n="0564b14" ed="R089"/>稱給孤園，各標施者之名，今問答中互顯二施者
<lb n="0721c12" ed="X"/><lb n="0564b15" ed="R089"/>之林園也。今<name role="" type="person">祇陀林</name>實在堂外二句，是正答所問。</p></cb:div>
<lb n="0721c13" ed="X"/><lb n="0564b16" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0721c1301">阿難！汝今堂中先何所見<note place="inline">至</note>如是外望方矚林園。</p></cb:div>
<lb n="0721c14" ed="X"/><lb n="0564b17" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0721c1401">這一節，經世尊承前自內及外次第審實，以定先
<lb n="0721c15" ed="X"/><lb n="0564b18" ed="R089"/>後之分，破之使易悟也。何故世尊不直明心不在
<lb n="0721c16" ed="X"/><lb n="0565a01" ed="R089"/>內，乃將內外先後爲問者，何耶？此正要阿難從這
<lb n="0721c17" ed="X"/><lb n="0565a02" ed="R089"/>內外見處先後會明。他的心若在內，亦應自內及
<lb n="0721c18" ed="X"/><lb n="0565a03" ed="R089"/>外，若不見內而但見外者，明知此心不在內矣。佛
<lb n="0721c19" ed="X"/><lb n="0565a04" ed="R089"/>意欲令自悟，故引內外先後次第爲問也。今佛問
<lb n="0721c20" ed="X"/><lb n="0565a05" ed="R089"/>云：汝身在堂中，先見何等內外先後？於此當明。世
<lb n="0721c21" ed="X"/><lb n="0565a06" ed="R089"/>尊下，阿難答也。在堂先見佛者，良由佛處衆中，身
<lb n="0721c22" ed="X"/><lb n="0565a07" ed="R089"/>相光明映蔽一切，如星中之月，故阿難擧目先見
<lb n="0721c23" ed="X"/><lb n="0565a08" ed="R089"/>佛，次見衆也。然佛與衆見雖先後，總在堂內而先
<lb n="0721c24" ed="X"/><lb n="0565a09" ed="R089"/>見之。如是下，次見外也。於此明之，則知在內之心
<pb n="0722a" ed="X" xml:id="X14.0298.0722a"/>
<lb n="0722a01" ed="X"/><lb n="0565a10" ed="R089"/>不成矣。</p></cb:div>
<lb n="0722a02" ed="X"/><lb n="0565a11" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0722a0201">阿難！汝矚林園因何有見<note place="inline">至</note>故我在堂得遠瞻見。</p></cb:div>
<lb n="0722a03" ed="X"/><lb n="0565a12" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0722a0301">這一節，經世尊徵前由目得見之意，重審其見外
<lb n="0722a04" ed="X"/><lb n="0565a13" ed="R089"/>之因也。佛於前文，逐節審實，皆令阿難自陳，使其
<lb n="0722a05" ed="X"/><lb n="0565a14" ed="R089"/>誵訛易見。下文世尊從而破之，會事歸心，便於悟
<lb n="0722a06" ed="X"/><lb n="0565a15" ed="R089"/>故，此是世尊善巧曲成之意也。矚，卽是視。世尊明
<lb n="0722a07" ed="X"/><lb n="0565a16" ed="R089"/>知阿難執見由眼，故問因何有見，使其答出後當
<lb n="0722a08" ed="X"/><lb n="0565a17" ed="R089"/>破之。意在見不由眼，從心顯見，故下文詰云：汝在
<lb n="0722a09" ed="X"/><lb n="0565a18" ed="R089"/>室中，門能見否？今阿難果答以戶牗開豁，得遠瞻
<lb n="0722a10" ed="X"/><lb n="0565b01" ed="R089"/>見。戶牗隱然，喩眼開豁而得見也。今猶在現事上
<lb n="0722a11" ed="X"/><lb n="0565b02" ed="R089"/>辯，且不明示。</p></cb:div>
<lb n="0722a12" ed="X"/><lb n="0565b03" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0722a1201">爾時世尊在大衆中<note place="inline">至</note>阿難頂禮，伏受慈旨。</p></cb:div>
<lb n="0722a13" ed="X"/><lb n="0565b04" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0722a1301">這一節經，世尊承前逐節依事審定內外，今將
<lb n="0722a14" ed="X"/><lb n="0565b05" ed="R089"/>破內之心，且先標定體以立其本也。標本在前，向
<lb n="0722a15" ed="X"/><lb n="0565b06" ed="R089"/>下一示一悟一破一顯，俱是首楞定體，學者毋迷
<lb n="0722a16" ed="X"/><lb n="0565b07" ed="R089"/>其宗也。舒是舒展，佛身金色故稱金色臂。摩頂是
<lb n="0722a17" ed="X"/><lb n="0565b08" ed="R089"/>安慰意，佛意今將破執恐生驚怖，故預安慰而後
<lb n="0722a18" ed="X"/><lb n="0565b09" ed="R089"/>吿之。阿難是當機，故首吿阿難以及衆也。有三摩
<lb n="0722a19" ed="X"/><lb n="0565b10" ed="R089"/>下，示大定名。首楞嚴是究竟堅固義，詳如題中解。
<lb n="0722a20" ed="X"/><lb n="0565b11" ed="R089"/>王者，此三摩提爲萬德之本，故稱爲王。具足萬行
<lb n="0722a21" ed="X"/><lb n="0565b12" ed="R089"/>者，大定是常住眞心湛然之體，此心統具萬德而
<lb n="0722a22" ed="X"/><lb n="0565b13" ed="R089"/>萬行由之，故云具足萬行。十方下，明佛佛道同，以
<lb n="0722a23" ed="X"/><lb n="0565b14" ed="R089"/>顯大定之玄功也。謂十方諸佛莫不從大佛頂三
<lb n="0722a24" ed="X"/><lb n="0565b15" ed="R089"/>昧一門超出<name role="" type="person">妙莊嚴路</name>。妙嚴路者，卽下經所明五
<pb n="0722b" ed="X" xml:id="X14.0298.0722b"/>
<lb n="0722b01" ed="X"/><lb n="0565b16" ed="R089"/>十五位菩提路是也。言妙莊嚴者，謂大道無作由
<lb n="0722b02" ed="X"/><lb n="0565b17" ed="R089"/>定慧莊嚴，定慧卽是奢摩他、三摩、禪那，如法華云
<lb n="0722b03" ed="X"/><lb n="0565b18" ed="R089"/>定慧力莊嚴是也。今下經云大涅槃海爲到家之
<lb n="0722b04" ed="X"/><lb n="0566a01" ed="R089"/>地，五十五位爲入涅槃之路。言妙者，謂不嚴而嚴，
<lb n="0722b05" ed="X"/><lb n="0566a02" ed="R089"/>嚴而不嚴，如般若云卽非莊嚴，是名莊嚴，方稱爲
<lb n="0722b06" ed="X"/><lb n="0566a03" ed="R089"/>妙。又今文所稱三摩提，又名三昧，是大定之通稱，
<lb n="0722b07" ed="X"/><lb n="0566a04" ed="R089"/>不必引前三義中三摩說，此是果定，彼屬因故。然
<lb n="0722b08" ed="X"/><lb n="0566a05" ed="R089"/>卽指彼說亦無礙，一卽三，三卽一故，如所謂一乘
<lb n="0722b09" ed="X"/><lb n="0566a06" ed="R089"/>實相，卽因卽果故。又此下所顯奢摩他、三摩、禪那
<lb n="0722b10" ed="X"/><lb n="0566a07" ed="R089"/>三義雖圓，而其文有兼正，如初則正演奢摩而三
<lb n="0722b11" ed="X"/><lb n="0566a08" ed="R089"/>摩、禪那兼之，次則正演三摩而奢摩、禪那兼之，又
<lb n="0722b12" ed="X"/><lb n="0566a09" ed="R089"/>次則正演禪那而奢摩、三摩兼之，兼正交徹，主伴
<lb n="0722b13" ed="X"/><lb n="0566a10" ed="R089"/>互融，一而不合，三而不離，文義俱妙，不失圓融行
<lb n="0722b14" ed="X"/><lb n="0566a11" ed="R089"/>布之旨，此今經之妙義也。有人泥於圓融而難於
<lb n="0722b15" ed="X"/><lb n="0566a12" ed="R089"/>行布，則紊亂其辭，三詮靡擧，如是則一三三一之
<lb n="0722b16" ed="X"/><lb n="0566a13" ed="R089"/>道不可得而聞矣。學者臨文，幸深思之。此下正起
<lb n="0722b17" ed="X"/><lb n="0566a14" ed="R089"/>奢摩他文，止第二卷後，彼暗與通及諸群塞亦復
<lb n="0722b18" ed="X"/><lb n="0566a15" ed="R089"/>如是處。</p></cb:div>
<lb n="0722b19" ed="X"/><lb n="0566a16" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0722b1901">佛吿阿難：如汝所言<note place="inline">至</note>能見林泉，無有是處。</p></cb:div>
<lb n="0722b20" ed="X"/><lb n="0566a17" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0722b2001">這一節，經世尊躡前所審定之語爲問，令其自陳
<lb n="0722b21" ed="X"/><lb n="0566a18" ed="R089"/>訛處也。前文阿難答云：戶牗開豁，得遠瞻見。佛躡
<lb n="0722b22" ed="X"/><lb n="0566b01" ed="R089"/>此二句，作破內的把柄。亦有下，佛捉他的破綻，良
<lb n="0722b23" ed="X"/><lb n="0566b02" ed="R089"/>由阿難在事上陳說最自明白，謂先見內後見外
<lb n="0722b24" ed="X"/><lb n="0566b03" ed="R089"/>也。然則其心在內，何故不先見內而但見外耶？故
<pb n="0722c" ed="X" xml:id="X14.0298.0722c"/>
<lb n="0722c01" ed="X"/><lb n="0566b04" ed="R089"/>佛卽於事上問云：亦有衆生在堂，不見內但見外
<lb n="0722c02" ed="X"/><lb n="0566b05" ed="R089"/>者麼？這是世尊引出他的訛處來。阿難果謂在內，
<lb n="0722c03" ed="X"/><lb n="0566b06" ed="R089"/>必先見內而後見外，故云不見內者，無有是處。世
<lb n="0722c04" ed="X"/><lb n="0566b07" ed="R089"/>尊今乃依事顯心，下文以心合事，破綻自見矣。阿
<lb n="0722c05" ed="X"/><lb n="0566b08" ed="R089"/>難豈不服膺而易悟哉？從此是七徵初起，先破在
<lb n="0722c06" ed="X"/><lb n="0566b09" ed="R089"/>內也。</p></cb:div>
<lb n="0722c07" ed="X"/><lb n="0566b10" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0722c0701">阿難！汝亦如是，汝之心靈<note place="inline">至</note>住在身內，無有是處。</p></cb:div>
<lb n="0722c08" ed="X"/><lb n="0566b11" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0722c0801">這一節，經世尊第一徵破執心於內之所在也。汝
<lb n="0722c09" ed="X"/><lb n="0566b12" ed="R089"/>亦如是一句，正是以心合事之意。例上在堂不見
<lb n="0722c10" ed="X"/><lb n="0566b13" ed="R089"/>如來而見堂外，如心在內不見內而但見外意同。
<lb n="0722c11" ed="X"/><lb n="0566b14" ed="R089"/>汝字意指心說，故下句承明汝之心靈，一切明了。
<lb n="0722c12" ed="X"/><lb n="0566b15" ed="R089"/>靈者，謂此心昭昭靈靈，故謂心靈。明了者，以心靈
<lb n="0722c13" ed="X"/><lb n="0566b16" ed="R089"/>故，觸處明白曉了，故云一切明了。若汝下，正徵在
<lb n="0722c14" ed="X"/><lb n="0566b17" ed="R089"/>內。謂此心旣在於內，爾時亦應先知其內，頗猶可
<lb n="0722c15" ed="X"/><lb n="0566b18" ed="R089"/>也。佛謂世間可有人先見身中，後觀外物者麼？這
<lb n="0722c16" ed="X"/><lb n="0567a01" ed="R089"/>一句，合前亦有衆生在堂不見如來見堂外者，以
<lb n="0722c17" ed="X"/><lb n="0567a02" ed="R089"/>身合堂，以心合衆生，法喩俱不可，則知此心必不
<lb n="0722c18" ed="X"/><lb n="0567a03" ed="R089"/>在內。縱不下，是縱辭。心肝脾胃的心字，指肉團心
<lb n="0722c19" ed="X"/><lb n="0567a04" ed="R089"/>說。謂心肝脾胃密藏於內，縱汝不能見，那爪生髮
<lb n="0722c20" ed="X"/><lb n="0567a05" ed="R089"/>長，筋轉脈搖，却在皮裏膜外，汝心在內誠合明了，
<lb n="0722c21" ed="X"/><lb n="0567a06" ed="R089"/>如何亦不知耶？此責他心在內而不知內也。必不
<lb n="0722c22" ed="X"/><lb n="0567a07" ed="R089"/>內知者，心肝脾胃之內汝必不知，那爪髮筋脉雖
<lb n="0722c23" ed="X"/><lb n="0567a08" ed="R089"/>稱在外，亦云何知？這兩句，是佛的斷辭。謂他斷然
<lb n="0722c24" ed="X"/><lb n="0567a09" ed="R089"/>不能知者，則知此心不在內矣。是故下，結不在內。
<pb n="0723a" ed="X" xml:id="X14.0298.0723a"/>
<lb n="0723a01" ed="X"/><lb n="0567a10" ed="R089"/>謂汝之覺了能知的心在內，不見內故，汝執不成。
<lb n="0723a02" ed="X"/><lb n="0567a11" ed="R089"/>無有是處者，謂無是理也。下皆倣此。</p></cb:div>
<lb n="0723a03" ed="X"/><lb n="0567a12" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0723a0301">阿難稽首而白佛言<note place="inline">至</note>從其室門後及庭際。</p></cb:div>
<lb n="0723a04" ed="X"/><lb n="0567a13" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0723a0401">這一節，經阿難因聞破內之音，轉計此心居在身
<lb n="0723a05" ed="X"/><lb n="0567a14" ed="R089"/>外也。如是法音者，指上破內的法音。由被破故，悟
<lb n="0723a06" ed="X"/><lb n="0567a15" ed="R089"/>心不在內，復計在外。所以下，擧喩徵明在外的所
<lb n="0723a07" ed="X"/><lb n="0567a16" ed="R089"/>以。謂何以知心在外耶？擧喩云：譬如燈光然在室
<lb n="0723a08" ed="X"/><lb n="0567a17" ed="R089"/>內，此燈必能先照室內，從那室門照出於外，方及
<lb n="0723a09" ed="X"/><lb n="0567a18" ed="R089"/>庭際。此喩自明執內之非，正是他的悟解之語，悟
<lb n="0723a10" ed="X"/><lb n="0567b01" ed="R089"/>前非也。下文纔出計心在外的所以。</p></cb:div>
<lb n="0723a11" ed="X"/><lb n="0567b02" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0723a1101">一切衆生不見身中<note place="inline">至</note>同佛了義得無妄耶。</p></cb:div>
<lb n="0723a12" ed="X"/><lb n="0567b03" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0723a1201">這一節經阿難承前喩說以明在外之心也。指一
<lb n="0723a13" ed="X"/><lb n="0567b04" ed="R089"/>切衆生說者，意謂衆生皆能見外而不見內，則計
<lb n="0723a14" ed="X"/><lb n="0567b05" ed="R089"/>此心在外與人同也。亦如下，重躡燈喩。然在室外
<lb n="0723a15" ed="X"/><lb n="0567b06" ed="R089"/>但能照外不能照室，喩心在外亦但見外不能見
<lb n="0723a16" ed="X"/><lb n="0567b07" ed="R089"/>內也。是義下，是義者，指在外之義。謂此在外之義
<lb n="0723a17" ed="X"/><lb n="0567b08" ed="R089"/>更無疑惑，以無惑故昂然自謂同佛了義，得無妄
<lb n="0723a18" ed="X"/><lb n="0567b09" ed="R089"/>耶？觀阿難上文矯云心居身外，今又云是義必明
<lb n="0723a19" ed="X"/><lb n="0567b10" ed="R089"/>等，辭辯矯強者，良以尊者旣示同迷，故其辭辯固
<lb n="0723a20" ed="X"/><lb n="0567b11" ed="R089"/>執如此。</p></cb:div>
<lb n="0723a21" ed="X"/><lb n="0567b12" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0723a2101">佛吿阿難：是諸比丘<note place="inline">至</note>云何一人能令衆飽。</p></cb:div>
<lb n="0723a22" ed="X"/><lb n="0567b13" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0723a2201">這一節，經世尊第二、徵破執心於外之所在也。世
<lb n="0723a23" ed="X"/><lb n="0567b14" ed="R089"/>尊破法，不直就他所執處破，別引現事問他，令他
<lb n="0723a24" ed="X"/><lb n="0567b15" ed="R089"/>自陳漏逗，隨事分別，得易解故。比丘義，見前解。適
<pb n="0723b" ed="X" xml:id="X14.0298.0723b"/>
<lb n="0723b01" ed="X"/><lb n="0567b16" ed="R089"/>來下，引現事也。適是適纔，循是隨緣之意。搏是段，
<lb n="0723b02" ed="X"/><lb n="0567b17" ed="R089"/>有形段可摶故。宿齋，言預先受齋也。佛謂此諸比
<lb n="0723b03" ed="X"/><lb n="0567b18" ed="R089"/>丘：適纔從我向<name role="" type="person">室羅筏</name>城隨緣乞食，旣歸祗林，我
<lb n="0723b04" ed="X"/><lb n="0568a01" ed="R089"/>預受齋。汝觀比丘一人得食，衆皆飽麼？世尊引此
<lb n="0723b05" ed="X"/><lb n="0568a02" ed="R089"/>事問者，正明在外的心，如他人相似，與我無于，如
<lb n="0723b06" ed="X"/><lb n="0568a03" ed="R089"/>一人食，諸人不飽，例明身心相隔之意。阿難答下，
<lb n="0723b07" ed="X"/><lb n="0568a04" ed="R089"/>不音勿。阿難意謂世間沒有一人食，諸人得飽的
<lb n="0723b08" ed="X"/><lb n="0568a05" ed="R089"/>事，故云不也。這一句是總答。何以下，徵釋所以。謂
<lb n="0723b09" ed="X"/><lb n="0568a06" ed="R089"/>諸比丘證果雖同，軀命各別，云何一人食，諸人得
<lb n="0723b10" ed="X"/><lb n="0568a07" ed="R089"/>飽？一人例阿難身，衆人例阿難在外的心，一與衆
<lb n="0723b11" ed="X"/><lb n="0568a08" ed="R089"/>隔別。無于，則阿難的身與心亦復如是。破文在下：</p></cb:div>
<lb n="0723b12" ed="X"/><lb n="0568a09" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0723b1201">佛吿阿難：若汝覺了<note place="inline">至</note>若相知者，云何在外？</p></cb:div>
<lb n="0723b13" ed="X"/><lb n="0568a10" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0723b1301">這一節，經世尊以在外之心隱然例上一食衆不
<lb n="0723b14" ed="X"/><lb n="0568a11" ed="R089"/>飽，責其昧却相知之誤也。佛謂你的覺了能知能
<lb n="0723b15" ed="X"/><lb n="0568a12" ed="R089"/>見之心實在外者，則你的身心相外了。外是隔意，
<lb n="0723b16" ed="X"/><lb n="0568a13" ed="R089"/>身心自不相干，則在外的心之所知身不能覺，覺
<lb n="0723b17" ed="X"/><lb n="0568a14" ed="R089"/>在身際心不能知矣。這節雖不顯合一食衆飽之
<lb n="0723b18" ed="X"/><lb n="0568a15" ed="R089"/>事，義意暗契也。我今下，佛又示手，以明身心相知
<lb n="0723b19" ed="X"/><lb n="0568a16" ed="R089"/>之驗。兜羅譯云細香，佛手細軟如綿，故稱兜羅綿
<lb n="0723b20" ed="X"/><lb n="0568a17" ed="R089"/>手。汝眼下二句，是責問之辭。責意謂汝若相知，誤
<lb n="0723b21" ed="X"/><lb n="0568a18" ed="R089"/>計在外矣。阿難答如是者，領解相知也。若相下二
<lb n="0723b22" ed="X"/><lb n="0568b01" ed="R089"/>句，世尊責其心非在外。</p></cb:div>
<lb n="0723b23" ed="X"/><lb n="0568b02" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0723b2301">是故應知，汝言覺了能知之心住在身外，無有是處。</p></cb:div>
<lb n="0723b24" ed="X"/><lb n="0568b03" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0723b2401">這一節，經世尊結上執心在外不成也。</p></cb:div>
<pb n="0723c" ed="X" xml:id="X14.0298.0723c"/>
<lb n="0723c01" ed="X"/><lb n="0568b04" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0723c0101">阿難白佛言世尊<note place="inline">至</note>佛言：處今何在？</p></cb:div>
<lb n="0723c02" ed="X"/><lb n="0568b05" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0723c0201">這一節，經阿難因聞破外之非，又轉計也。如佛下，
<lb n="0723c03" ed="X"/><lb n="0568b06" ed="R089"/>雙述內外之誤，文顯可解。我今下，正復轉計一處，
<lb n="0723c04" ed="X"/><lb n="0568b07" ed="R089"/>見下文。佛言下，徵其一處。</p></cb:div>
<lb n="0723c05" ed="X"/><lb n="0568b08" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0723c0501">阿難言此了知心<note place="inline">至</note>彼根隨見隨卽分別。</p></cb:div>
<lb n="0723c06" ed="X"/><lb n="0568b09" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0723c0601">這一節，經阿難因徵陳處，設譬妄合，非實處也。此
<lb n="0723c07" ed="X"/><lb n="0568b10" ed="R089"/>了知下三句，阿難將陳其處，先述心的暗內明外
<lb n="0723c08" ed="X"/><lb n="0568b11" ed="R089"/>之能。如我下，正陳其處。潛根內者，根指眼根。這一
<lb n="0723c09" ed="X"/><lb n="0568b12" ed="R089"/>計，阿難自欲雙避內外兩過，故計潛根。夫此心無
<lb n="0723c10" ed="X"/><lb n="0568b13" ed="R089"/>體，何有潛根的道理？猶如下，設譬以顯潛根見外
<lb n="0723c11" ed="X"/><lb n="0568b14" ed="R089"/>的所以。瑠璃見前解，以瑠璃所成的碗，合於兩眼
<lb n="0723c12" ed="X"/><lb n="0568b15" ed="R089"/>之上，瑠璃性本明淨，內外暎徹，雖合眼上，不爲所
<lb n="0723c13" ed="X"/><lb n="0568b16" ed="R089"/>障。留礙是障義，瑠璃喩眼，眼喩於心，眼亦明淨如
<lb n="0723c14" ed="X"/><lb n="0568b17" ed="R089"/>瑠璃故。以喩心潛眼內，眼雖合於心上，不爲眼所
<lb n="0723c15" ed="X"/><lb n="0568b18" ed="R089"/>障也。彼根下，猶有喩說，謂彼眼根隨瑠璃所映見
<lb n="0723c16" ed="X"/><lb n="0569a01" ed="R089"/>者，眼卽隨他分別，以喩眼所暎色，心則隨見隨分
<lb n="0723c17" ed="X"/><lb n="0569a02" ed="R089"/>別也。然彼瑠璃合眼，眼見瑠璃，兩眼合心，心不見
<lb n="0723c18" ed="X"/><lb n="0569a03" ed="R089"/>眼，隱然徵出法喩不齊之過，破在下文。</p></cb:div>
<lb n="0723c19" ed="X"/><lb n="0569a04" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0723c1901">然我覺了能知之心<note place="inline">至</note>無障礙者潛根內故。</p></cb:div>
<lb n="0723c20" ed="X"/><lb n="0569a05" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0723c2001">這一節經阿難重出潛根之意，欲迯內外之愆也。
<lb n="0723c21" ed="X"/><lb n="0569a06" ed="R089"/>前文阿難初計潛根，<anchor xml:id="nkr_note_add_0723c2101" n="0723c2101"/><anchor xml:id="beg0723c2101" n="0723c2101"/>已<anchor xml:id="end0723c2101"/>述內外之過矣。今重辯內
<lb n="0723c22" ed="X"/><lb n="0569a07" ed="R089"/>外者，葢前直述內外之過，今辯潛根以釋內外見
<lb n="0723c23" ed="X"/><lb n="0569a08" ed="R089"/>不見的所以，以明潛根之計得成故也。文顯可解。</p></cb:div>
<lb n="0723c24" ed="X"/><lb n="0569a09" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0723c2401">佛吿阿難：如汝所言<note place="inline">至</note>瑠璃籠眼實見瑠璃。</p></cb:div>
<pb n="0724a" ed="X" xml:id="X14.0298.0724a"/>
<lb n="0724a01" ed="X"/><lb n="0569a10" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0724a0101">這一節，經世尊第三徵破潛根所在。且先審喩義，
<lb n="0724a02" ed="X"/><lb n="0569a11" ed="R089"/>引出不齊之失也。良以瑠璃明淨，雖籠眼外，能見
<lb n="0724a03" ed="X"/><lb n="0569a12" ed="R089"/>山河。瑠璃乃眼外之物，亦應見之。問答可解。</p></cb:div>
<lb n="0724a04" ed="X"/><lb n="0569a13" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0724a0401">佛吿阿難：汝心若同<note place="inline">至</note>潛在根內如瑠璃合。</p></cb:div>
<lb n="0724a05" ed="X"/><lb n="0569a14" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0724a0501">這一節經世尊承上喩義，直明法喩不齊，潛根之
<lb n="0724a06" ed="X"/><lb n="0569a15" ed="R089"/>計不成也。汝心下。合上喩義。謂汝心同喩兩眼，如
<lb n="0724a07" ed="X"/><lb n="0569a16" ed="R089"/>瑠璃合喩見瑠璃，心不見眼，是故責云何不見眼。
<lb n="0724a08" ed="X"/><lb n="0569a17" ed="R089"/>若見下。雙破。謂見則眼同前境，不得說隨，見隨分
<lb n="0724a09" ed="X"/><lb n="0569a18" ed="R089"/>別矣。葢眼爲心所依處，切近於心，方許云隨。若眼
<lb n="0724a10" ed="X"/><lb n="0569b01" ed="R089"/>同外境，則爲客義，非主非伴，故云不得成隨。若不
<lb n="0724a11" ed="X"/><lb n="0569b02" ed="R089"/>見眼，則潛根之計不成，故責云云也。兩隨字一樣
<lb n="0724a12" ed="X"/><lb n="0569b03" ed="R089"/>看。</p></cb:div>
<lb n="0724a13" ed="X"/><lb n="0569b04" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0724a1301">是故應知汝言覺了<note place="inline">至</note>如瑠璃合，無有是處。</p></cb:div>
<lb n="0724a14" ed="X"/><lb n="0569b05" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0724a1401">這一節，經世尊結上潛根之計不成也。</p></cb:div>
<lb n="0724a15" ed="X"/><lb n="0569b06" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0724a1501">阿難白佛言：世尊<note place="inline">至</note>名爲見內。是義云何？</p></cb:div>
<lb n="0724a16" ed="X"/><lb n="0569b07" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0724a1601">這一節經阿難因聞潛根之破，又轉計也。此計執
<lb n="0724a17" ed="X"/><lb n="0569b08" ed="R089"/>心還依身住，變前內外別作明暗，兩皆能緣爲
<lb n="0724a18" ed="X"/><lb n="0569b09" ed="R089"/>心所依處，謂衆生之身腑臟居於內，竅穴列於外，
<lb n="0724a19" ed="X"/><lb n="0569b10" ed="R089"/>眼等七處是也。穴卽是竅，以腑臟在內黯然莫辯，
<lb n="0724a20" ed="X"/><lb n="0569b11" ed="R089"/>故云爲暗，此欲避見內之過也。竅穴居外則明而
<lb n="0724a21" ed="X"/><lb n="0569b12" ed="R089"/>可別，故云爲明，此欲避離身在外之過也。然今內
<lb n="0724a22" ed="X"/><lb n="0569b13" ed="R089"/>外可見，心不離身，此欲避潛根之過也。今我下，正
<lb n="0724a23" ed="X"/><lb n="0569b14" ed="R089"/>會內外明暗爲今第四所依之計。開眼見明爲外，
<lb n="0724a24" ed="X"/><lb n="0569b15" ed="R089"/>見從外流易解，且置勿論，獨閉眼見暗爲內，無反
<pb n="0724b" ed="X" xml:id="X14.0298.0724b"/>
<lb n="0724b01" ed="X"/><lb n="0569b16" ed="R089"/>觀理，所以下文單破內對，內對旣破外亦從破也。
<lb n="0724b02" ed="X"/><lb n="0569b17" ed="R089"/>是義云何一句，詳玩亦有意思，學者應知。葢阿難
<lb n="0724b03" ed="X"/><lb n="0569b18" ed="R089"/>前文執心在外之時，云是義必明將無所惑，同佛
<lb n="0724b04" ed="X"/><lb n="0570a01" ed="R089"/>了義得無妄耶？看他言語何等剛強，這是阿難初
<lb n="0724b05" ed="X"/><lb n="0570a02" ed="R089"/>逢辯義其心尙麤，今所計語不敢自是，但問云何？
<lb n="0724b06" ed="X"/><lb n="0570a03" ed="R089"/>看他言語何等調柔，這是阿難心漸細處，向後一
<lb n="0724b07" ed="X"/><lb n="0570a04" ed="R089"/>往入微愈趣愈妙也。</p></cb:div>
<lb n="0724b08" ed="X"/><lb n="0570a05" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0724b0801">佛吿阿難：汝當閉眼<note place="inline">至</note>若不對者，云何成見？</p></cb:div>
<lb n="0724b09" ed="X"/><lb n="0570a06" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0724b0901">這一節，經世尊第四、徵破內外明暗心所依也。文
<lb n="0724b10" ed="X"/><lb n="0570a07" ed="R089"/>中阿難雙計內外，世尊破法單約內暗破者，意顯
<lb n="0724b11" ed="X"/><lb n="0570a08" ed="R089"/>阿難雖計內外明暗，而其所執之心還成在內，是
<lb n="0724b12" ed="X"/><lb n="0570a09" ed="R089"/>故世尊單約內暗破也。汝當下，牒上所計內暗。此
<lb n="0724b13" ed="X"/><lb n="0570a10" ed="R089"/>暗下，標二意破之。若與下，先破對眼，文可解。若不
<lb n="0724b14" ed="X"/><lb n="0570a11" ed="R089"/>下，次破不對眼。凡明暗境界要與眼對方名爲見，
<lb n="0724b15" ed="X"/><lb n="0570a12" ed="R089"/>旣不對眼云何成見？</p></cb:div>
<lb n="0724b16" ed="X"/><lb n="0570a13" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0724b1601">若離外見內對所成<note place="inline">至</note>卽汝一身應成兩佛。</p></cb:div>
<lb n="0724b17" ed="X"/><lb n="0570a14" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0724b1701">這一節，經世尊正破閉眼內對之暗，而委明內對
<lb n="0724b18" ed="X"/><lb n="0570a15" ed="R089"/>不成也。前文阿難計謂閉眼見暗名爲身中，這一
<lb n="0724b19" ed="X"/><lb n="0570a16" ed="R089"/>計自含眼前內對兩意。眼前一意，上文<anchor xml:id="nkr_note_add_0724b1901" n="0724b1901"/><anchor xml:id="beg0724b1901" n="0724b1901"/>已<anchor xml:id="end0724b1901"/>破，今正
<lb n="0724b20" ed="X"/><lb n="0570a17" ed="R089"/>破內對。初文云離外見者，謂離眼前之暗也。內對
<lb n="0724b21" ed="X"/><lb n="0570a18" ed="R089"/>所成者，內對謂閉眼返觀向內所對之暗也。合眼
<lb n="0724b22" ed="X"/><lb n="0570b01" ed="R089"/>下四句，佛以開眼例破內對。謂你合眼內對所見
<lb n="0724b23" ed="X"/><lb n="0570b02" ed="R089"/>之暗名身中者，若合眼能內對，開眼亦可內對。又
<lb n="0724b24" ed="X"/><lb n="0570b03" ed="R089"/>合眼內對若見身中，開眼內對何不見面？若不下
<pb n="0724c" ed="X" xml:id="X14.0298.0724c"/>
<lb n="0724c01" ed="X"/><lb n="0570b04" ed="R089"/>二句，正破內對不成。謂開眼內對若不見面，則你
<lb n="0724c02" ed="X"/><lb n="0570b05" ed="R089"/>合眼內對而見身中亦不成矣。見面若成下，世尊
<lb n="0724c03" ed="X"/><lb n="0570b06" ed="R089"/>恐其轉計，故委悉詳明必無內對之理。你若計開
<lb n="0724c04" ed="X"/><lb n="0570b07" ed="R089"/>眼內對能見面者，則此了知之心及與眼根乃在
<lb n="0724c05" ed="X"/><lb n="0570b08" ed="R089"/>虗空。例如心與眼在那邊，纔能見得這邊的面。旣
<lb n="0724c06" ed="X"/><lb n="0570b09" ed="R089"/>在虗空，何成在內？則你內對見暗名身中者不成
<lb n="0724c07" ed="X"/><lb n="0570b10" ed="R089"/>矣。又若眼根在於虗空，自非汝體，就似他人所有
<lb n="0724c08" ed="X"/><lb n="0570b11" ed="R089"/>二般，故云卽應如來今見汝面。若你的眼根在他
<lb n="0724c09" ed="X"/><lb n="0570b12" ed="R089"/>人身上，則他人之身是汝之身矣。又汝眼在外，則
<lb n="0724c10" ed="X"/><lb n="0570b13" ed="R089"/>眼所知者，你身合非覺。然今必汝執言身與眼兩
<lb n="0724c11" ed="X"/><lb n="0570b14" ed="R089"/>相知覺，若身眼俱覺，應有二知。眼卽汝身，則你一
<lb n="0724c12" ed="X"/><lb n="0570b15" ed="R089"/>身有二知，應成兩佛矣。如此委曲詳辯，畢竟沒有
<lb n="0724c13" ed="X"/><lb n="0570b16" ed="R089"/>返觀內對的道理。</p></cb:div>
<lb n="0724c14" ed="X"/><lb n="0570b17" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0724c1401">是故應知，汝言見暗名見內者，無有是處。</p></cb:div>
<lb n="0724c15" ed="X"/><lb n="0570b18" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0724c1501">這一節經世尊結上閉眼見暗名身中者不成矣。</p></cb:div>
<lb n="0724c16" ed="X"/><lb n="0571a01" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0724c1601">阿難言我常聞佛開示四衆<note place="inline">至</note>亦非內外中間三處。</p></cb:div>
<lb n="0724c17" ed="X"/><lb n="0571a02" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0724c1701">這一節，經阿難因聞內對之破，又轉計也。前來所
<lb n="0724c18" ed="X"/><lb n="0571a03" ed="R089"/>徵四處，皆是阿難依自見解而立，今乃引佛昔言，
<lb n="0724c19" ed="X"/><lb n="0571a04" ed="R089"/>爲他轉計之本，故云我常聞佛云云也。心生法生，
<lb n="0724c20" ed="X"/><lb n="0571a05" ed="R089"/>法生心生者，蓋心與法相因而生也。心是第六攀
<lb n="0724c21" ed="X"/><lb n="0571a06" ed="R089"/>緣心，法是六塵。由第六識心攀緣外境，境隨心起，
<lb n="0724c22" ed="X"/><lb n="0571a07" ed="R089"/>此爲心生，故法生也。又外六塵擊發內六識，此爲
<lb n="0724c23" ed="X"/><lb n="0571a08" ed="R089"/>法生，故心生也。故云由心由法。言種種者，謂心與
<lb n="0724c24" ed="X"/><lb n="0571a09" ed="R089"/>法各有無量名相故也。我今下，正出其計。上思惟
<pb n="0725a" ed="X" xml:id="X14.0298.0725a"/>
<lb n="0725a01" ed="X"/><lb n="0571a10" ed="R089"/>字，是第六現行意識，良以第六識思量勝故。今思
<lb n="0725a02" ed="X"/><lb n="0571a11" ed="R089"/>惟卽是思量，大約六、七二識雖依主持業不同，俱
<lb n="0725a03" ed="X"/><lb n="0571a12" ed="R089"/>託思量起故。今阿難認思惟體爲自心性，則以第
<lb n="0725a04" ed="X"/><lb n="0571a13" ed="R089"/>六攀緣心爲心也。隨所合處下，出心所依處，謂心
<lb n="0725a05" ed="X"/><lb n="0571a14" ed="R089"/>無定所，遇合卽顯。合者，心與法合也。不定一處，故
<lb n="0725a06" ed="X"/><lb n="0571a15" ed="R089"/>云隨合。以隨合故，不拘內、外、中間三處。又下文佛
<lb n="0725a07" ed="X"/><lb n="0571a16" ed="R089"/>的破意，且不破他的心，但破其合處。前後七處徵
<lb n="0725a08" ed="X"/><lb n="0571a17" ed="R089"/>破，但破心依的所在。前文云是兵要當知賊所在，
<lb n="0725a09" ed="X"/><lb n="0571a18" ed="R089"/>讀者勿忘其源也。</p></cb:div>
<lb n="0725a10" ed="X"/><lb n="0571b01" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0725a1001">佛吿阿難：汝今說言<note place="inline">至</note>若從外來，先合見面。</p></cb:div>
<lb n="0725a11" ed="X"/><lb n="0571b02" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0725a1101">這一節，經世尊第五、徵破隨合之處也。佛吿下，牒
<lb n="0725a12" ed="X"/><lb n="0571b03" ed="R089"/>領其計。是心下，正破。合者，以二物函葢，乃名爲合。
<lb n="0725a13" ed="X"/><lb n="0571b04" ed="R089"/>然要有體可合，若無體則無相，如何可合？故云無
<lb n="0725a14" ed="X"/><lb n="0571b05" ed="R089"/>體則無合也。這兩句是正破。若無下，防轉計也。佛
<lb n="0725a15" ed="X"/><lb n="0571b06" ed="R089"/>防阿難轉計，謂心雖無體，亦能合也。故此承上無
<lb n="0725a16" ed="X"/><lb n="0571b07" ed="R089"/>體防云：若無有體而能合者，則十九界與七塵合。
<lb n="0725a17" ed="X"/><lb n="0571b08" ed="R089"/>界是能合，塵是所合，能所皆空，名無物可合。世間
<lb n="0725a18" ed="X"/><lb n="0571b09" ed="R089"/>秪有十八界與六塵，十九與七徒空名耳。以空合
<lb n="0725a19" ed="X"/><lb n="0571b10" ed="R089"/>空，空不可合，故云是義不然。若有下，又承無體轉
<lb n="0725a20" ed="X"/><lb n="0571b11" ed="R089"/>破有體。挃陟栗切，音只。觸也。挃就是合，文可解。</p></cb:div>
<lb n="0725a21" ed="X"/><lb n="0571b12" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0725a2101">阿難言：見是其眼，心知非眼<note place="inline">至</note>若見物者，云何名死？</p></cb:div>
<lb n="0725a22" ed="X"/><lb n="0571b13" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0725a2201">這一節，經阿難聞上見面之語，因疑心知眼見而
<lb n="0725a23" ed="X"/><lb n="0571b14" ed="R089"/>責心見者，非當理也。阿難云：見是眼之功，知乃心
<lb n="0725a24" ed="X"/><lb n="0571b15" ed="R089"/>之德，心本非眼，云何世尊以見責心耶？佛言下，世
<pb n="0725b" ed="X" xml:id="X14.0298.0725b"/>
<lb n="0725b01" ed="X"/><lb n="0571b16" ed="R089"/>尊會見歸心，謂眼是血肉所成，面上兩竅如門戶
<lb n="0725b02" ed="X"/><lb n="0571b17" ed="R089"/>相似，心爲一心之主，見由主人，主人若去，門戶安
<lb n="0725b03" ed="X"/><lb n="0571b18" ed="R089"/>能見哉？故云汝在室中，門能見否？汝是主人，門是
<lb n="0725b04" ed="X"/><lb n="0572a01" ed="R089"/>室門，汝喩心，室喩身，門喩眼，則諸下五句可解。</p></cb:div>
<lb n="0725b05" ed="X"/><lb n="0572a02" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0725b0501">阿難！又汝覺了能知之心<note place="inline">至</note>爲復徧體，爲不徧體。</p></cb:div>
<lb n="0725b06" ed="X"/><lb n="0572a03" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0725b0601">這一節，經世尊重破有體，詳明隨合之非眞也。上
<lb n="0725b07" ed="X"/><lb n="0572a04" ed="R089"/>文<anchor xml:id="nkr_note_add_0725b0701" n="0725b0701"/><anchor xml:id="beg0725b0701" n="0725b0701"/>但<anchor xml:id="end0725b0701"/>破有體的合義，今文正破有體，佛約四意破
<lb n="0725b08" ed="X"/><lb n="0572a05" ed="R089"/>之。此總標，下別破。今文四體字，上二指心體說，今
<lb n="0725b09" ed="X"/><lb n="0572a06" ed="R089"/>在下二體指身體說。上心體以一多論，下身體以
<lb n="0725b10" ed="X"/><lb n="0572a07" ed="R089"/>徧不徧論，在文可知。</p></cb:div>
<lb n="0725b11" ed="X"/><lb n="0572a08" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0725b1101">若一體者，則汝以手<note place="inline">至</note>足應無知。今汝不然。</p></cb:div>
<lb n="0725b12" ed="X"/><lb n="0572a09" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0725b1201">這一節經，世尊承標，別破心之有體，四處俱非也。
<lb n="0725b13" ed="X"/><lb n="0572a10" ed="R089"/>若一下，佛謂此心若一體者，則周徧汝身，如傷一
<lb n="0725b14" ed="X"/><lb n="0572a11" ed="R089"/>支，四支皆痛，方名一體。若四支咸覺，則挃應無定，
<lb n="0725b15" ed="X"/><lb n="0572a12" ed="R089"/>謂無受挃的所在。若挃有定所，有知不知處，則汝
<lb n="0725b16" ed="X"/><lb n="0572a13" ed="R089"/>之心一體不成矣。若多下，次破多體。佛謂一人秖
<lb n="0725b17" ed="X"/><lb n="0572a14" ed="R089"/>一覺性，此心若有多體，則成多人。多人則各各有
<lb n="0725b18" ed="X"/><lb n="0572a15" ed="R089"/>身，何體爲汝？今汝必無多體，則此心多體亦不成
<lb n="0725b19" ed="X"/><lb n="0572a16" ed="R089"/>矣。若徧下，三、破心徧身體。同前所挃者，同一體破
<lb n="0725b20" ed="X"/><lb n="0572a17" ed="R089"/>也。謂心徧汝體，則無處不徧。觸頭觸足，應互覺知。
<lb n="0725b21" ed="X"/><lb n="0572a18" ed="R089"/>若頭足有知不知處，則非徧矣。若不下，四、破心不
<lb n="0725b22" ed="X"/><lb n="0572b01" ed="R089"/>徧身體。謂此心若不徧汝體，頭足有知不知處，方
<lb n="0725b23" ed="X"/><lb n="0572b02" ed="R089"/>稱不徧。今汝觸頭觸足，知覺一般，云何不徧？云不
<lb n="0725b24" ed="X"/><lb n="0572b03" ed="R089"/>然者，謂頭足皆有知故。如上非一非多，非徧非不
<pb n="0725c" ed="X" xml:id="X14.0298.0725c"/>
<lb n="0725c01" ed="X"/><lb n="0572b04" ed="R089"/>徧者，信知此心元無有體。</p></cb:div>
<lb n="0725c02" ed="X"/><lb n="0572b05" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0725c0201">是故應知，隨所合處，心則隨有，無有是處。</p></cb:div>
<lb n="0725c03" ed="X"/><lb n="0572b06" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0725c0301">這一節，經世尊結上隨合之處不成也。</p></cb:div>
<lb n="0725c04" ed="X"/><lb n="0572b07" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0725c0401">阿難白佛言：世尊<note place="inline">至</note>復內無見當在中間。</p></cb:div>
<lb n="0725c05" ed="X"/><lb n="0572b08" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0725c0501">這一節，經阿難因聞隨合之破，又引佛言而轉計
<lb n="0725c06" ed="X"/><lb n="0572b09" ed="R089"/>也。阿難下，引佛言證。文殊，譯語見前。法王子者，法
<lb n="0725c07" ed="X"/><lb n="0572b10" ed="R089"/>王是佛，佛爲諸法之王，於法得自在，故菩薩爲法
<lb n="0725c08" ed="X"/><lb n="0572b11" ed="R089"/>王之子，大菩薩之通稱也。等者，該乎衆也。談實相
<lb n="0725c09" ed="X"/><lb n="0572b12" ed="R089"/>者，實相指諸法寂滅之相，名實相也。凡有相者，非
<lb n="0725c10" ed="X"/><lb n="0572b13" ed="R089"/>眞以無相爲相，乃名實相。方等、般若二時常談實
<lb n="0725c11" ed="X"/><lb n="0572b14" ed="R089"/>相，阿難得與聞故。如我下，正轉計也。內無所見等，
<lb n="0725c12" ed="X"/><lb n="0572b15" ed="R089"/>是重述前訛而出計中的所以，謂心在中間，故能
<lb n="0725c13" ed="X"/><lb n="0572b16" ed="R089"/>外相知而內無見也。</p></cb:div>
<lb n="0725c14" ed="X"/><lb n="0572b17" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0725c1401">佛言：汝言中間，中必不迷<note place="inline">至</note>表體旣混，心應雜亂。</p></cb:div>
<lb n="0725c15" ed="X"/><lb n="0572b18" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0725c1501">這一節，經世尊第六，徵破計中的所在也。佛言下，
<lb n="0725c16" ed="X"/><lb n="0573a01" ed="R089"/>徵其中位，乃立二處爲破。佛謂汝所言中，必有定
<lb n="0725c17" ed="X"/><lb n="0573a02" ed="R089"/>處，不迷言有定處也。在處在身者，佛所立也。在身
<lb n="0725c18" ed="X"/><lb n="0573a03" ed="R089"/>又約中邊破，邊則非中，中則同內，則在身推中，中
<lb n="0725c19" ed="X"/><lb n="0573a04" ed="R089"/>無位矣。處者，指身外處所在處。又約表無表破，表
<lb n="0725c20" ed="X"/><lb n="0573a05" ed="R089"/>者，插竿以表爲中也。若無表，則同無中；若有表，表
<lb n="0725c21" ed="X"/><lb n="0573a06" ed="R089"/>不可定。何以下，徵釋不可定的所以。如人插竿表
<lb n="0725c22" ed="X"/><lb n="0573a07" ed="R089"/>中，東看表在西，南觀表在北，四方失准，中無定位。
<lb n="0725c23" ed="X"/><lb n="0573a08" ed="R089"/>然而表中者，顯汝心之所依也。今表體旣混，心應
<lb n="0725c24" ed="X"/><lb n="0573a09" ed="R089"/>雜亂；中位旣無，心隨淪沒矣。</p></cb:div>
<pb n="0726a" ed="X" xml:id="X14.0298.0726a"/>
<lb n="0726a01" ed="X"/><lb n="0573a10" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0726a0101">阿難言：我所說中非此二種<note place="inline">至</note>識生其中則爲心在。</p></cb:div>
<lb n="0726a02" ed="X"/><lb n="0573a11" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0726a0201">這一節經阿難辯所計中非身非處，乃引佛言以
<lb n="0726a03" ed="X"/><lb n="0573a12" ed="R089"/>定中位也。昔世尊在二乘敎中曾說根塵爲緣生
<lb n="0726a04" ed="X"/><lb n="0573a13" ed="R089"/>識之語，阿難據此謬計爲中，殊不知是心無體根
<lb n="0726a05" ed="X"/><lb n="0573a14" ed="R089"/>塵亦妄，能生所生俱不可得，中何爲實？故佛下以
<lb n="0726a06" ed="X"/><lb n="0573a15" ed="R089"/>兼不兼破之。眼有分別色塵無知二句，分別是有
<lb n="0726a07" ed="X"/><lb n="0573a16" ed="R089"/>知，此是阿難妄計眼有知色無知，以知不知爲生
<lb n="0726a08" ed="X"/><lb n="0573a17" ed="R089"/>識之緣以定中位，確乎眼亦無知。前文佛曾破云：
<lb n="0726a09" ed="X"/><lb n="0573a18" ed="R089"/>汝在室中門能見否？當從佛意爲然。</p></cb:div>
<lb n="0726a10" ed="X"/><lb n="0573b01" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0726a1001">佛言：汝心若在根塵之中<note place="inline">至</note>卽無體性，中何爲相。</p></cb:div>
<lb n="0726a11" ed="X"/><lb n="0573b02" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0726a1101">這一節經，佛約兼不兼以破中位無實也。佛言下，
<lb n="0726a12" ed="X"/><lb n="0573b03" ed="R089"/>總標二意。若兼下，先破兼二無中也。物體雜亂下，
<lb n="0726a13" ed="X"/><lb n="0573b04" ed="R089"/>物指根塵，體指心體。上句云此之心體、物體之體，
<lb n="0726a14" ed="X"/><lb n="0573b05" ed="R089"/>確頂上句心體說。佛意謂物是無知，心體是有知，
<lb n="0726a15" ed="X"/><lb n="0573b06" ed="R089"/>然則知與不知雜亂成敵，兩立云何爲中？必要三
<lb n="0726a16" ed="X"/><lb n="0573b07" ed="R089"/>法方許有中，今兩立缺一則無中矣。兼二不成下，
<lb n="0726a17" ed="X"/><lb n="0573b08" ed="R089"/>次破不兼二亦無中也。兼二不成句語倒，應云若
<lb n="0726a18" ed="X"/><lb n="0573b09" ed="R089"/>不兼二。今云不兼根塵二者，此心無體如虗空一
<lb n="0726a19" ed="X"/><lb n="0573b10" ed="R089"/>般，非知非不知，虗空那裏有知不知的意思？此心
<lb n="0726a20" ed="X"/><lb n="0573b11" ed="R089"/>亦然，是故知與不知兩非其相。離了根塵，心無體
<lb n="0726a21" ed="X"/><lb n="0573b12" ed="R089"/>性，中何爲相？則不兼二亦無中也。二處推中，中不
<lb n="0726a22" ed="X"/><lb n="0573b13" ed="R089"/>可得，心之所在又亡矣。</p></cb:div>
<lb n="0726a23" ed="X"/><lb n="0573b14" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0726a2301">是故應知當在中間，無有是處。</p></cb:div>
<lb n="0726a24" ed="X"/><lb n="0573b15" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0726a2401">這一節經，世尊結上中心所在不成也。</p></cb:div>
<pb n="0726b" ed="X" xml:id="X14.0298.0726b"/>
<lb n="0726b01" ed="X"/><lb n="0573b16" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0726b0101">阿難白佛言：世尊<note place="inline">至</note>則我無著名爲心不。</p></cb:div>
<lb n="0726b02" ed="X"/><lb n="0573b17" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0726b0201">這一節，經阿難因聞破中之語，又轉計也。佛與四
<lb n="0726b03" ed="X"/><lb n="0573b18" ed="R089"/>弟子共轉法輪者，此指般若會上佛令四尊者轉
<lb n="0726b04" ed="X"/><lb n="0574a01" ed="R089"/>敎菩薩，如法華信解品中說。那時世尊亦說心不
<lb n="0726b05" ed="X"/><lb n="0574a02" ed="R089"/>在內外中間，俱無定所，意明心無實體也。一切無
<lb n="0726b06" ed="X"/><lb n="0574a03" ed="R089"/>著名之爲心二句，是阿難謬解佛語，佛必不說無
<lb n="0726b07" ed="X"/><lb n="0574a04" ed="R089"/>著爲心。若指無著爲心，早是著了，故不可執無著
<lb n="0726b08" ed="X"/><lb n="0574a05" ed="R089"/>爲心也。然稱無著者，謂心隨境現，觸處洞然，無所
<lb n="0726b09" ed="X"/><lb n="0574a06" ed="R089"/>繫著，名無著也。於此不善會心，則有無窮之過，下
<lb n="0726b10" ed="X"/><lb n="0574a07" ed="R089"/>文破處可見也。</p></cb:div>
<lb n="0726b11" ed="X"/><lb n="0574a08" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0726b1101">佛吿阿難：汝言覺知分別<note place="inline">至</note>相有則在。云何無著？</p></cb:div>
<lb n="0726b12" ed="X"/><lb n="0574a09" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0726b1201">這一節，經世尊第七徵破無著心之所在也。佛語
<lb n="0726b13" ed="X"/><lb n="0574a10" ed="R089"/>阿難言：汝執能覺能分別的心性俱無在者，此牒
<lb n="0726b14" ed="X"/><lb n="0574a11" ed="R089"/>其所執也。無在卽是無著。言一切者，如今世間，上
<lb n="0726b15" ed="X"/><lb n="0574a12" ed="R089"/>自虗空，下自水陸，飛者是禽，行者是人獸等諸所
<lb n="0726b16" ed="X"/><lb n="0574a13" ed="R089"/>物象，總指萬象森羅，乃名一切。汝稱不著者，這一
<lb n="0726b17" ed="X"/><lb n="0574a14" ed="R089"/>切物象爲在爲無？若是無，則則同於龜毛兔角，但
<lb n="0726b18" ed="X"/><lb n="0574a15" ed="R089"/>有空名，何勞你去不著？若有不著之心在，不可名
<lb n="0726b19" ed="X"/><lb n="0574a16" ed="R089"/>無。所云無者，無相可著，方名爲無。若說非無，非無
<lb n="0726b20" ed="X"/><lb n="0574a17" ed="R089"/>卽有相了。有相卽在，在卽是著，云何而言無著？</p></cb:div>
<lb n="0726b21" ed="X"/><lb n="0574a18" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0726b2101">是故應知，一切無著名覺知心，無有是處。</p></cb:div>
<lb n="0726b22" ed="X"/><lb n="0574b01" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0726b2201">這一節，經世尊結上無著爲心不成矣。以上世尊
<lb n="0726b23" ed="X"/><lb n="0574b02" ed="R089"/>七處徵心所在<anchor xml:id="nkr_note_add_0726b2301" n="0726b2301"/><anchor xml:id="beg0726b2301" n="0726b2301"/>已<anchor xml:id="end0726b2301"/>竟，須記徵心。前云：若不識知心
<lb n="0726b24" ed="X"/><lb n="0574b03" ed="R089"/>目所在，則不能得降伏塵勞。又云：唯心與目，今何
<pb n="0726c" ed="X" xml:id="X14.0298.0726c"/>
<lb n="0726c01" ed="X"/><lb n="0574b04" ed="R089"/>所在？是故七徵，但破其所在。所在旣破，賊無逃避。
<lb n="0726c02" ed="X"/><lb n="0574b05" ed="R089"/>下破能推之心，正擒賊耳。然上徵心所在，不至於
<lb n="0726c03" ed="X"/><lb n="0574b06" ed="R089"/>八，亦不停六，恰止七者，何耶？長水疏云：凡情所計，
<lb n="0726c04" ed="X"/><lb n="0574b07" ed="R089"/>雖復萬差，因依之處，不過此七。欲推妄體，先破所
<lb n="0726c05" ed="X"/><lb n="0574b08" ed="R089"/>依。其猶城陷則賊亡，巢傾則卵覆。此知言也。</p></cb:div>
<lb n="0726c06" ed="X"/><lb n="0574b09" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0726c0601">爾時阿難在大衆中<note place="inline">至</note>傾渴翹佇，欽聞示誨。</p></cb:div>
<lb n="0726c07" ed="X"/><lb n="0574b10" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0726c0701">這一節經，阿難因聞七番徵破，妄體無依，眞源未
<lb n="0726c08" ed="X"/><lb n="0574b11" ed="R089"/>達，故重避席，<g ref="#CB05418">䖍</g>請奢摩他路也。偏袒膝地者，如儒
<lb n="0726c09" ed="X"/><lb n="0574b12" ed="R089"/>禮記云：君再拜稽首，肉袒親割，敬之至也。又云：肉袒，
<lb n="0726c10" ed="X"/><lb n="0574b13" ed="R089"/>服之盡也。彼文雖無膝地之言，今亦是拜服之儀，
<lb n="0726c11" ed="X"/><lb n="0574b14" ed="R089"/>示卑下之誠也。皆言右者，古以右爲順，以左爲逆，
<lb n="0726c12" ed="X"/><lb n="0574b15" ed="R089"/>故稱左遷左道，皆是逆意，故用右也。合掌者，是竺
<lb n="0726c13" ed="X"/><lb n="0574b16" ed="R089"/>乾歸敬之禮，取束斂身心之意。爾時至白佛言，是
<lb n="0726c14" ed="X"/><lb n="0574b17" ed="R089"/>集家語，述阿難請法之儀。我是下，是阿難自叙。猶
<lb n="0726c15" ed="X"/><lb n="0574b18" ed="R089"/>恃憍憐等者，阿難却叙俗情有感而發也。最小弟
<lb n="0726c16" ed="X"/><lb n="0575a01" ed="R089"/>者，阿難於八王子昆季行中，年最小故。蒙佛下，叙
<lb n="0726c17" ed="X"/><lb n="0575a02" ed="R089"/>佛度令出家之情愛也。憍憐指佛說，憍亦憐意，謂
<lb n="0726c18" ed="X"/><lb n="0575a03" ed="R089"/>佛慈愛，憐其幼小，今雖出家，猶恃慈愛，所以久躭
<lb n="0726c19" ed="X"/><lb n="0575a04" ed="R089"/>多聞，未得無漏，故不能折伏惡呪，爲彼所轉，溺於
<lb n="0726c20" ed="X"/><lb n="0575a05" ed="R089"/>婬舍。當由下一句，阿難復出逐妄。所以眞際者，是
<lb n="0726c21" ed="X"/><lb n="0575a06" ed="R089"/>常住眞心之實際也。詣是行義，不知是迷義。阿難
<lb n="0726c22" ed="X"/><lb n="0575a07" ed="R089"/>自謂我初溺婬之事，何咎所致？當由迷彼眞造故
<lb n="0726c23" ed="X"/><lb n="0575a08" ed="R089"/>逐妄趣，背覺合塵故招難如此。今求返妄歸眞之
<lb n="0726c24" ed="X"/><lb n="0575a09" ed="R089"/>詣，故請奢摩他路也。惟願下正求眞詣，良以奢摩
<pb n="0727a" ed="X" xml:id="X14.0298.0727a"/>
<lb n="0727a01" ed="X"/><lb n="0575a10" ed="R089"/>等三義爲常住眞心之路。今<anchor xml:id="nkr_note_add_0727a0101" n="0727a0101"/><anchor xml:id="beg0727a0101" n="0727a0101"/>但<anchor xml:id="end0727a0101"/>擧奢摩者，次第以
<lb n="0727a02" ed="X"/><lb n="0575a11" ed="R089"/>奢摩爲始故。問：前解云從七徵初起卽是奢摩，今
<lb n="0727a03" ed="X"/><lb n="0575a12" ed="R089"/>文何故纔請其路耶？答：前文七徵雖云奢摩，猶是
<lb n="0727a04" ed="X"/><lb n="0575a13" ed="R089"/>奢摩之前方便。良以七番徵破，但破心之所在，如
<lb n="0727a05" ed="X"/><lb n="0575a14" ed="R089"/>臨岐闢路相似。後破能推方入正路，發軔在此，是
<lb n="0727a06" ed="X"/><lb n="0575a15" ed="R089"/>故方請其路也。闡提是略，梵語具云一闡提。涅槃
<lb n="0727a07" ed="X"/><lb n="0575a16" ed="R089"/>經云：一闡名信，提名不具。信不具者是譯語，指斷
<lb n="0727a08" ed="X"/><lb n="0575a17" ed="R089"/>善根人說。隳彌戾車者，隳毀也。梵語彌戾車，譯云
<lb n="0727a09" ed="X"/><lb n="0575a18" ed="R089"/>惡見。溺有著空起六十二見，俱名惡見。阿難請示
<lb n="0727a10" ed="X"/><lb n="0575b01" ed="R089"/>奢摩，令彼著惡見者聞之，毀滅其惡得正趣故。作
<lb n="0727a11" ed="X"/><lb n="0575b02" ed="R089"/>是下傾者，是傾下其心。渴約喩說，如焦渴而思甘
<lb n="0727a12" ed="X"/><lb n="0575b03" ed="R089"/>露也。翹是仰擧，佇是久立，謂如仰而久立，若有所
<lb n="0727a13" ed="X"/><lb n="0575b04" ed="R089"/>待以希示誨也。</p></cb:div>
<lb n="0727a14" ed="X"/><lb n="0575b05" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0727a1401">爾時，世尊從其面門<note place="inline">至</note>皆住本國合掌承聽。</p></cb:div>
<lb n="0727a15" ed="X"/><lb n="0575b06" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0727a1501">這一節，經佛將勦除心賊，展發正趣，而示本明，先
<lb n="0727a16" ed="X"/><lb n="0575b07" ed="R089"/>寄意於象也。面門光者，口眼耳鼻眉間之光，同時
<lb n="0727a17" ed="X"/><lb n="0575b08" ed="R089"/>放也。表破六根，顯出六湛圓明之意。光有種種者，
<lb n="0727a18" ed="X"/><lb n="0575b09" ed="R089"/>謂光非一體，具百寶色故。光從淸淨法身中起，非
<lb n="0727a19" ed="X"/><lb n="0575b10" ed="R089"/>世光可比故。如百千箇日，和合其光，少分相似也。
<lb n="0727a20" ed="X"/><lb n="0575b11" ed="R089"/>上云放光，下云動地。普佛世界，六種震動者，謂盡
<lb n="0727a21" ed="X"/><lb n="0575b12" ed="R089"/>空所有佛界，悉震動故。六震者，謂動、踊、震、起、吼、擊
<lb n="0727a22" ed="X"/><lb n="0575b13" ed="R089"/>也。搖撼不安曰動，璘瓏凹凸曰踊，隱隱有聲曰震，
<lb n="0727a23" ed="X"/><lb n="0575b14" ed="R089"/>自下升高曰起，砰磕發響曰吼，衆形相薄曰擊。普
<lb n="0727a24" ed="X"/><lb n="0575b15" ed="R089"/>動卽是等徧，各具三相。意表六識俱轉，十八界悉
<pb n="0727b" ed="X" xml:id="X14.0298.0727b"/>
<lb n="0727b01" ed="X"/><lb n="0575b16" ed="R089"/>平也。如是下，十方塵土者，卽指上句普佛世界，故
<lb n="0727b02" ed="X"/><lb n="0575b17" ed="R089"/>云如是。一時開現者，意明迷時，則六識封蔽，彼此
<lb n="0727b03" ed="X"/><lb n="0575b18" ed="R089"/>我人，殊方異障，滯凝不通。今悟後，六用豁達，十方
<lb n="0727b04" ed="X"/><lb n="0576a01" ed="R089"/>一時開現也。佛威合一者，若約象說，佛以法化威
<lb n="0727b05" ed="X"/><lb n="0576a02" ed="R089"/>神，令彼十方塵刹，合而爲一。若約意說，由本覺智
<lb n="0727b06" ed="X"/><lb n="0576a03" ed="R089"/>力，以十八界，融成一性耳。其世界下，指上普佛塵
<lb n="0727b07" ed="X"/><lb n="0576a04" ed="R089"/>界中，所有菩薩，因人不轉妄依，洞開眞聽。然皆自
<lb n="0727b08" ed="X"/><lb n="0576a05" ed="R089"/>性覺因，攝視聽於本際，復何遷易哉？故云各住本
<lb n="0727b09" ed="X"/><lb n="0576a06" ed="R089"/>國承聽也。此經凡放光現相處，卽是關節。由前七
<lb n="0727b10" ed="X"/><lb n="0576a07" ed="R089"/>徵破心的所在，今正要勦賊，是三觀初功。故先放
<lb n="0727b11" ed="X"/><lb n="0576a08" ed="R089"/>光，次標二本。科列旣成，後破能推。文源起伏處，不
<lb n="0727b12" ed="X"/><lb n="0576a09" ed="R089"/>可不知。</p></cb:div>
<lb n="0727b13" ed="X"/><lb n="0576a10" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0727b1301">佛吿阿難：一切衆生<note place="inline">至</note>縱經塵劫終不能得。</p></cb:div>
<lb n="0727b14" ed="X"/><lb n="0576a11" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0727b1401">這一節經，世尊將酬奢摩之請，且先明衆生爲業
<lb n="0727b15" ed="X"/><lb n="0576a12" ed="R089"/>種所墮而修之未眞也。種種顚倒者，如首尾相換
<lb n="0727b16" ed="X"/><lb n="0576a13" ed="R089"/>名顚，顚故必倒。而諸衆生違眞逐妄、棄本趣末，故
<lb n="0727b17" ed="X"/><lb n="0576a14" ed="R089"/>稱顚倒。然此顚倒有無量名，約而言之，凡夫具四
<lb n="0727b18" ed="X"/><lb n="0576a15" ed="R089"/>倒，謂以非常計常、非樂計樂、非我計我、非淨計淨。
<lb n="0727b19" ed="X"/><lb n="0576a16" ed="R089"/>二乘亦具四倒，謂以常計無常、樂計無樂、我計無
<lb n="0727b20" ed="X"/><lb n="0576a17" ed="R089"/>我、淨計不淨。合前是名凡小八倒。世出世間攝無
<lb n="0727b21" ed="X"/><lb n="0576a18" ed="R089"/>量倒，故云種種皆依業種而起。業種有三，謂惑、業、
<lb n="0727b22" ed="X"/><lb n="0576b01" ed="R089"/>苦。一切業因苦果皆從此起，如無始無明熏習成
<lb n="0727b23" ed="X"/><lb n="0576b02" ed="R089"/>種，種必有果，子果相生，種見不斷，故稱業種也。如
<lb n="0727b24" ed="X"/><lb n="0576b03" ed="R089"/>惡叉聚者，是喩西域有惡木，一枝三子，生必同科，
<pb n="0727c" ed="X" xml:id="X14.0298.0727c"/>
<lb n="0727c01" ed="X"/><lb n="0576b04" ed="R089"/>名惡叉聚。以喩衆生惑、業、苦三，生必同聚也。惑是
<lb n="0727c02" ed="X"/><lb n="0576b05" ed="R089"/>癡惑，因惑造業，由業感苦，相依而起，故云同聚。此
<lb n="0727c03" ed="X"/><lb n="0576b06" ed="R089"/>指凡夫不修者說。縱彼諸修行人不得其正，亦不
<lb n="0727c04" ed="X"/><lb n="0576b07" ed="R089"/>能得無上菩提。乃至下，指明修行不得正者之相。
<lb n="0727c05" ed="X"/><lb n="0576b08" ed="R089"/>乃至者，超諸人神，仙鬼不叙，故云乃至。卽如二乘
<lb n="0727c06" ed="X"/><lb n="0576b09" ed="R089"/>之人，雖云順正，不樂勝進，但保小果，故亦斥爲別
<lb n="0727c07" ed="X"/><lb n="0576b10" ed="R089"/>成。別成卽非正也。諸外道輩，三界諸天，及彼魔王
<lb n="0727c08" ed="X"/><lb n="0576b11" ed="R089"/>魔民，總是邪因邪果，邪業邪報耳。梵語魔羅，譯云
<lb n="0727c09" ed="X"/><lb n="0576b12" ed="R089"/>能奪命。以其崇邪忌正，能作奪命因緣，故稱爲魔。
<lb n="0727c10" ed="X"/><lb n="0576b13" ed="R089"/>言外道者，謂心遊道外，不正熏修，故稱外道。皆由
<lb n="0727c11" ed="X"/><lb n="0576b14" ed="R089"/>下，出彼計邪迷因。謂諸行人不識眞妄，錯亂異趣
<lb n="0727c12" ed="X"/><lb n="0576b15" ed="R089"/>者，皆由不知二種根本。不知是迷，依此迷因而錯
<lb n="0727c13" ed="X"/><lb n="0576b16" ed="R089"/>亂修習也。二根本者，一眞一妄，下文自明。猶如下，
<lb n="0727c14" ed="X"/><lb n="0576b17" ed="R089"/>設喩以明錯修無功之意。煑沙喩錯修，嘉饌喩妙
<lb n="0727c15" ed="X"/><lb n="0576b18" ed="R089"/>果。妙果卽無上菩提。經塵劫而不得其饌者，沙非
<lb n="0727c16" ed="X"/><lb n="0577a01" ed="R089"/>飯本故也。以喩不知眞妄二本，依此錯修，欲希無
<lb n="0727c17" ed="X"/><lb n="0577a02" ed="R089"/>上菩提，縱經塵劫，終不可得。</p></cb:div>
<lb n="0727c18" ed="X"/><lb n="0577a03" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0727c1801">云何二種？阿難！一者<note place="inline">至</note>而不自覺枉入諸趣。</p></cb:div>
<lb n="0727c19" ed="X"/><lb n="0577a04" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0727c1901">這一節經，世尊承前徵釋二本，以明遺眞趣妄之
<lb n="0727c20" ed="X"/><lb n="0577a05" ed="R089"/>迷也。云何一句是徵，一者下是釋。釋中先明妄本，
<lb n="0727c21" ed="X"/><lb n="0577a06" ed="R089"/>則汝下指示其相，謂此妄本卽汝今者用攀緣心
<lb n="0727c22" ed="X"/><lb n="0577a07" ed="R089"/>爲自性者是也。者字的指生死根本，無始生死依
<lb n="0727c23" ed="X"/><lb n="0577a08" ed="R089"/>之而有，故稱生死根本。人皆執此爲心，故兼衆生
<lb n="0727c24" ed="X"/><lb n="0577a09" ed="R089"/>說。攀緣心者，卽第六識念念攀緣六塵，卽以六塵
<pb n="0728a" ed="X" xml:id="X14.0298.0728a"/>
<lb n="0728a01" ed="X"/><lb n="0577a10" ed="R089"/>緣影爲自性故。二者下次明眞本，則汝下指示其
<lb n="0728a02" ed="X"/><lb n="0577a11" ed="R089"/>相，謂此眞本卽是無始菩提涅槃元淸淨體是也。
<lb n="0728a03" ed="X"/><lb n="0577a12" ed="R089"/>然此眞體不在別處，卽汝今者識精元明能生諸
<lb n="0728a04" ed="X"/><lb n="0577a13" ed="R089"/>緣，而諸衆生認緣失眞，卽所遺者是也。識精元明
<lb n="0728a05" ed="X"/><lb n="0577a14" ed="R089"/>者，指第八識爲識之精，精對麤說，前六識麤浮，唯
<lb n="0728a06" ed="X"/><lb n="0577a15" ed="R089"/>第八本識是諸識之精，元明是第八識湛然不搖
<lb n="0728a07" ed="X"/><lb n="0577a16" ed="R089"/>處，卽元明也。長水諸師按起信論覺不覺義解，指
<lb n="0728a08" ed="X"/><lb n="0577a17" ed="R089"/>此元明爲眞。愚按第二經見精明元，彼明元者卽
<lb n="0728a09" ed="X"/><lb n="0577a18" ed="R089"/>此元明也。合而言之總一識精元明，分而言之則
<lb n="0728a10" ed="X"/><lb n="0577b01" ed="R089"/>爲六湛圓明，故不必作眞諦，詳見第十識陰文中。
<lb n="0728a11" ed="X"/><lb n="0577b02" ed="R089"/>又按第十經云：此湛不眞念念受熏，故云能生諸
<lb n="0728a12" ed="X"/><lb n="0577b03" ed="R089"/>緣。此諸緣義指前七識說，以認緣失眞故云緣。所
<lb n="0728a13" ed="X"/><lb n="0577b04" ed="R089"/>遺者，者字的指菩提涅槃元淸淨體。以前七識爲
<lb n="0728a14" ed="X"/><lb n="0577b05" ed="R089"/>緣者，卽唯識論依彼緣彼之義，外則緣塵，內則緣
<lb n="0728a15" ed="X"/><lb n="0577b06" ed="R089"/>心，故稱緣也。由諸衆生遺此本明，這本明指菩提
<lb n="0728a16" ed="X"/><lb n="0577b07" ed="R089"/>涅槃說，謂人人本有之明，人皆遺此本明，然雖說
<lb n="0728a17" ed="X"/><lb n="0577b08" ed="R089"/>遺，實未當失。終日負之而趍，昧者不覺，故云雖終
<lb n="0728a18" ed="X"/><lb n="0577b09" ed="R089"/>日行而不自覺。枉自疲苦出入諸趣，只這在字，謂
<lb n="0728a19" ed="X"/><lb n="0577b10" ed="R089"/>不當入而入曰枉，意謂若悟本明當下成佛，何自
<lb n="0728a20" ed="X"/><lb n="0577b11" ed="R089"/>屈而枉入諸趣耶？又菩提涅槃者，菩提是本覺，涅
<lb n="0728a21" ed="X"/><lb n="0577b12" ed="R089"/>槃是寂滅，二者乃果上智斷二轉依號也。菩提譯
<lb n="0728a22" ed="X"/><lb n="0577b13" ed="R089"/>語見前，涅槃具云般涅槃，那譯云滅度，謂滅二種
<lb n="0728a23" ed="X"/><lb n="0577b14" ed="R089"/>生死，度圓寂彼岸故。此元淸淨體者，正指吾心說，
<lb n="0728a24" ed="X"/><lb n="0577b15" ed="R089"/>元者本也，本來無染故曰淸淨，縱使汩沒塵勞輪
<pb n="0728b" ed="X" xml:id="X14.0298.0728b"/>
<lb n="0728b01" ed="X"/><lb n="0577b16" ed="R089"/>轉諸趣，此心本然曾無濁穢，故稱元淸淨體也。前
<lb n="0728b02" ed="X"/><lb n="0577b17" ed="R089"/>文七徵，但破心之所在，下文破能推者，正破此第
<lb n="0728b03" ed="X"/><lb n="0577b18" ed="R089"/>一根本攀緣心也。緣心是第六識，麤而易明，其文
<lb n="0728b04" ed="X"/><lb n="0578a01" ed="R089"/>故短。第二根本乃決擇識精，識精隣眞，隱而難顯，
<lb n="0728b05" ed="X"/><lb n="0578a02" ed="R089"/>其文故長。向後因心顯見，因見顯心，疑滯漸消，菩
<lb n="0728b06" ed="X"/><lb n="0578a03" ed="R089"/>提漸顯，直至第四卷中請行之前方得圓滿。是知
<lb n="0728b07" ed="X"/><lb n="0578a04" ed="R089"/>二本爲理門總科，亦不離前文心見二義，葢第一
<lb n="0728b08" ed="X"/><lb n="0578a05" ed="R089"/>根本破心，第二根本破見，學者窮經當曉大途。</p></cb:div>
<lb n="0728b09" ed="X"/><lb n="0578a06" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0728b0901">阿難！汝今欲知奢摩他路<note place="inline">至</note>我與大衆同將眼見。</p></cb:div>
<lb n="0728b10" ed="X"/><lb n="0578a07" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0728b1001">這一節經，世尊正酬奢摩之請，重徵心目，爲止散
<lb n="0728b11" ed="X"/><lb n="0578a08" ed="R089"/>入寂之本也。初汝今下，牒前問語。今復下，重徵心
<lb n="0728b12" ed="X"/><lb n="0578a09" ed="R089"/>目。屈五輪指者，屈握拳相也。五輪者，謂如來五指
<lb n="0728b13" ed="X"/><lb n="0578a10" ed="R089"/>端文理如輪故語。阿難下，示拳驗見也。佛言：汝何
<lb n="0728b14" ed="X"/><lb n="0578a11" ed="R089"/>下，正徵見意。阿難答以拳曜心目，以所見顯能見
<lb n="0728b15" ed="X"/><lb n="0578a12" ed="R089"/>也。拳稱光明者，佛身擧體金光顯映，故云昭曜心
<lb n="0728b16" ed="X"/><lb n="0578a13" ed="R089"/>目。佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0728b1601" n="0728b1601"/><anchor xml:id="beg0728b1601" n="0728b1601"/>但<anchor xml:id="end0728b1601"/>問見，答又兼心。汝將下，且先徵見。佛謂：汝
<lb n="0728b17" ed="X"/><lb n="0578a14" ed="R089"/>將何物能見我拳？阿難答以由眼見也。兼大衆說
<lb n="0728b18" ed="X"/><lb n="0578a15" ed="R089"/>者，阿難意謂由眼能見，不唯一<anchor xml:id="nkr_note_add_0728b1801" n="0728b1801"/><anchor xml:id="beg0728b1801" n="0728b1801"/>己<anchor xml:id="end0728b1801"/>，擧世皆然也。</p></cb:div>
<lb n="0728b19" ed="X"/><lb n="0578a16" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0728b1901">佛吿阿難汝今答我<note place="inline">至</note>失汝元常故受輪轉。</p></cb:div>
<lb n="0728b20" ed="X"/><lb n="0578a17" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0728b2001">這一節，經世尊咄破妄心，勦其賊主，正示奢摩路
<lb n="0728b21" ed="X"/><lb n="0578a18" ed="R089"/>也。前文七徵，但破其結寨的所在，故云徵心所在。
<lb n="0728b22" ed="X"/><lb n="0578b01" ed="R089"/>今破能推，正是殺賊。奢摩是止，今止其妄心，正是
<lb n="0728b23" ed="X"/><lb n="0578b02" ed="R089"/>其路。然此猶爲初步耳。初佛吿下，是因見顯心。何
<lb n="0728b24" ed="X"/><lb n="0578b03" ed="R089"/>者？前文佛但徵見，由阿難答兼心目，故今且置見
<pb n="0728c" ed="X" xml:id="X14.0298.0728c"/>
<lb n="0728c01" ed="X"/><lb n="0578b04" ed="R089"/>而徵心也。故云以何爲心，當我拳曜。然按經次第，
<lb n="0728c02" ed="X"/><lb n="0578b05" ed="R089"/>亦必先破其心。何故？前旣徵破所在，賊主未曾勦
<lb n="0728c03" ed="X"/><lb n="0578b06" ed="R089"/>絕，故今先心而後見也。阿難言下，正答拳曜之心。
<lb n="0728c04" ed="X"/><lb n="0578b07" ed="R089"/>躡前推窮七處，卽將能推者爲今拳曜之心也。佛
<lb n="0728c05" ed="X"/><lb n="0578b08" ed="R089"/>咄言：此非汝心。阿難積劫多聞，抱此功勳，多是此
<lb n="0728c06" ed="X"/><lb n="0578b09" ed="R089"/>心。被佛一咄而勦除之，何其易哉？阿難猶不識他
<lb n="0728c07" ed="X"/><lb n="0578b10" ed="R089"/>是賊，還與稱冤呌屈，矍然驚懼，謂此非我心，當名
<lb n="0728c08" ed="X"/><lb n="0578b11" ed="R089"/>何等？咄是呵聲，實含憐意。如父憐子之愚，咄而吿
<lb n="0728c09" ed="X"/><lb n="0578b12" ed="R089"/>之。矍是驚起貌。後佛吿下，佛謂此非汝心，葢是前
<lb n="0728c10" ed="X"/><lb n="0578b13" ed="R089"/>塵虗妄相想，正是六塵緣影浮亂之想，惑汝眞性，
<lb n="0728c11" ed="X"/><lb n="0578b14" ed="R089"/>盜汝家寶。前云譬如國王爲賊所侵，此正是賊。由
<lb n="0728c12" ed="X"/><lb n="0578b15" ed="R089"/>汝無始至今，認賊爲子，失汝元常。元，本也。常，不遷
<lb n="0728c13" ed="X"/><lb n="0578b16" ed="R089"/>也。所謂用諸妄想而失此常住眞心，是故汩沒生
<lb n="0728c14" ed="X"/><lb n="0578b17" ed="R089"/>死，枉受輪轉。</p></cb:div>
<lb n="0728c15" ed="X"/><lb n="0578b18" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0728c1501">阿難白佛言世尊<note place="inline">至</note>惟垂大悲，開發未悟。</p></cb:div>
<lb n="0728c16" ed="X"/><lb n="0579a01" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0728c1601">這一節經，阿難因被咄破，能推失其妄據之本，故
<lb n="0728c17" ed="X"/><lb n="0579a02" ed="R089"/>驚疑而重請開示也。初阿難下三句，阿難謂我是
<lb n="0728c18" ed="X"/><lb n="0579a03" ed="R089"/>世尊寵愛之弟，我心愛佛，佛令出家。此似阿難情
<lb n="0728c19" ed="X"/><lb n="0579a04" ed="R089"/>識不忘，有恃寵愛之意。因疑世尊逕庭不近人情，
<lb n="0728c20" ed="X"/><lb n="0579a05" ed="R089"/>是故直斥非心也。然此阿難旣示同迷順適凡情，
<lb n="0728c21" ed="X"/><lb n="0579a06" ed="R089"/>故作哀矜乞怙之語，令彼末世衆生讀此如親炙
<lb n="0728c22" ed="X"/><lb n="0579a07" ed="R089"/>其事，易悟入故。我心下，叙善也。縱令下，叙惡也。如
<lb n="0728c23" ed="X"/><lb n="0579a08" ed="R089"/>此極善極惡之行，皆由此心所造，云何說此非心？
<lb n="0728c24" ed="X"/><lb n="0579a09" ed="R089"/>若此下，文顯可知。</p></cb:div>
<pb n="0729a" ed="X" xml:id="X14.0298.0729a"/>
<lb n="0729a01" ed="X"/><lb n="0579a10" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0729a0101">爾時，世尊開示阿難<note place="inline">至</note>與諸大衆默然自失。</p></cb:div>
<lb n="0729a02" ed="X"/><lb n="0579a11" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0729a0201">這一節，經世尊詳示生滅之心無體，欲令阿難棄
<lb n="0729a03" ed="X"/><lb n="0579a12" ed="R089"/>生滅而證無生也。前文世尊咄破能推非心，阿難
<lb n="0729a04" ed="X"/><lb n="0579a13" ed="R089"/>驚疑，謂除此覺知，更無所有，我乃無心，同諸土木。
<lb n="0729a05" ed="X"/><lb n="0579a14" ed="R089"/>是故世尊詳示非心所以也。欲令心入無生忍者，
<lb n="0729a06" ed="X"/><lb n="0579a15" ed="R089"/>謂阿難一向固執生滅爲心，今世尊欲令棄生滅
<lb n="0729a07" ed="X"/><lb n="0579a16" ed="R089"/>心，卽於生滅證入無生，無生滅對治生滅，一廢一
<lb n="0729a08" ed="X"/><lb n="0579a17" ed="R089"/>立，誠藥病之要切耳。稱法忍者，謂無生法之忍也。
<lb n="0729a09" ed="X"/><lb n="0579a18" ed="R089"/>華嚴八地經云：不見少法生，不見少法滅，無滅無
<lb n="0729a10" ed="X"/><lb n="0579b01" ed="R089"/>生法，體本住湛然。常寂默證此理，忍可於心，名無
<lb n="0729a11" ed="X"/><lb n="0579b02" ed="R089"/>生法忍。忍者是智，智體綿綿，欲罷而不能者，謂之
<lb n="0729a12" ed="X"/><lb n="0579b03" ed="R089"/>忍也。師子座者，師子乃獸中之王，吼時百獸震驚，
<lb n="0729a13" ed="X"/><lb n="0579b04" ed="R089"/>表如來說法，魔外喪膽，震裂其處故。摩頂義，見前
<lb n="0729a14" ed="X"/><lb n="0579b05" ed="R089"/>解。如來常說下，正釋阿難無心之疑。謂如來尋常
<lb n="0729a15" ed="X"/><lb n="0579b06" ed="R089"/>說言，世出世間一切諸法，唯心所現。唯心之心，指
<lb n="0729a16" ed="X"/><lb n="0579b07" ed="R089"/>眞心說。一切因果者，凡世出世間善惡諸法，有因
<lb n="0729a17" ed="X"/><lb n="0579b08" ed="R089"/>必有果故。世界微塵一句，指麤細說。麤爲大地，細
<lb n="0729a18" ed="X"/><lb n="0579b09" ed="R089"/>爲微塵。凡諸巨細之物，皆因心而成其體。此釋上
<lb n="0729a19" ed="X"/><lb n="0579b10" ed="R089"/>唯心所見之語。阿難下，亦承上義，以明眞心必有
<lb n="0729a20" ed="X"/><lb n="0579b11" ed="R089"/>體故。良以阿難認此惺惺者爲心，一旦被佛咄破，
<lb n="0729a21" ed="X"/><lb n="0579b12" ed="R089"/>離此惺惺，而不知寂寂之眞體，故疑爲無心。是以
<lb n="0729a22" ed="X"/><lb n="0579b13" ed="R089"/>佛明凡諸世間所有，乃至一草一葉，一縷一結，皆
<lb n="0729a23" ed="X"/><lb n="0579b14" ed="R089"/>有體性。縱令虗空，亦有太虗之名，凝然洞達之貌。
<lb n="0729a24" ed="X"/><lb n="0579b15" ed="R089"/>何況妙淨明心，而自無體耶？性一切心者，謂彼世
<pb n="0729b" ed="X" xml:id="X14.0298.0729b"/>
<lb n="0729b01" ed="X"/><lb n="0579b16" ed="R089"/>出世間，凡一切心心所法，皆以此妙淨明心爲其
<lb n="0729b02" ed="X"/><lb n="0579b17" ed="R089"/>本性，離此妙心，則諸心法無別有性故也。若汝下，
<lb n="0729b03" ed="X"/><lb n="0579b18" ed="R089"/>明其執恡妄心，亡乎眞體，乃與決擇，使其棄妄歸
<lb n="0729b04" ed="X"/><lb n="0580a01" ed="R089"/>眞故。執恡者，謂執此妄心，慳恡不肯捨故。覺觀二字，
<lb n="0729b05" ed="X"/><lb n="0580a02" ed="R089"/>各具一意，正是第六識緣慮心的行相。瑜伽論云：
<lb n="0729b06" ed="X"/><lb n="0580a03" ed="R089"/>謂於外五塵境上，怱遽麤轉名覺，怱遽細轉名觀，
<lb n="0729b07" ed="X"/><lb n="0580a04" ed="R089"/>俱屬慧心所法也。佛與決擇云：若汝執此分別覺
<lb n="0729b08" ed="X"/><lb n="0580a05" ed="R089"/>觀所了知性必爲心者，此心卽應離彼六塵一切
<lb n="0729b09" ed="X"/><lb n="0580a06" ed="R089"/>緣慮事業，別有一箇能分別的全性在，卽眞汝心。
<lb n="0729b10" ed="X"/><lb n="0580a07" ed="R089"/>如汝下，引現事顯妄，謂汝卽今仰承聽法之心，此
<lb n="0729b11" ed="X"/><lb n="0580a08" ed="R089"/>是因我說法音聲，方有你的能分別性，這是因動
<lb n="0729b12" ed="X"/><lb n="0580a09" ed="R089"/>而有。縱滅下，復擧靜時說，謂縱滅了一切見聞覺
<lb n="0729b13" ed="X"/><lb n="0580a10" ed="R089"/>知六塵現境，你內守幽間靜境，亦非眞體，猶爲意
<lb n="0729b14" ed="X"/><lb n="0580a11" ed="R089"/>識中的法塵分別影事，只此一動一靜之間，元非
<lb n="0729b15" ed="X"/><lb n="0580a12" ed="R089"/>眞體。我非下，暫縱而復奪之，謂我不敎你畢竟執
<lb n="0729b16" ed="X"/><lb n="0580a13" ed="R089"/>爲非心，汝但於心微細揣摩看，若離現前六塵，別
<lb n="0729b17" ed="X"/><lb n="0580a14" ed="R089"/>有一箇能分別的心性在，這便是你的心。若此能
<lb n="0729b18" ed="X"/><lb n="0580a15" ed="R089"/>分別性離塵無體，斯是前塵分別影事，影是六塵
<lb n="0729b19" ed="X"/><lb n="0580a16" ed="R089"/>緣影，事是根塵交接，取捨愛憎等，却非是心。若屬
<lb n="0729b20" ed="X"/><lb n="0580a17" ed="R089"/>前塵，塵非常住，是生滅法，變滅之時，此心隨滅，則
<lb n="0729b21" ed="X"/><lb n="0580a18" ed="R089"/>同龜毛兔角，徒得空名，安有其實？則汝法身同斷
<lb n="0729b22" ed="X"/><lb n="0580b01" ed="R089"/>滅矣。稱法身者，卽以眞心法體爲我常住之身，若
<lb n="0729b23" ed="X"/><lb n="0580b02" ed="R089"/>此心斷滅，其誰修證無生法忍耶？末句結歸初文
<lb n="0729b24" ed="X"/><lb n="0580b03" ed="R089"/>無生法忍之句，然此決擇至爲親切，而阿難等心
<pb n="0729c" ed="X" xml:id="X14.0298.0729c"/>
<lb n="0729c01" ed="X"/><lb n="0580b04" ed="R089"/>猶未開，新無獲證，故心被非，前途黯然，點失其守。</p></cb:div>
<lb n="0729c02" ed="X"/><lb n="0580b05" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0729c0201">佛吿阿難世間一切<note place="inline">至</note>雖得多聞不成聖果。</p></cb:div>
<lb n="0729c03" ed="X"/><lb n="0580b06" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0729c0301">這一節，經世尊警諸行者爲生滅心誤，聖果難成，
<lb n="0729c04" ed="X"/><lb n="0580b07" ed="R089"/>以結第一根本義也。九次第定者，天台禪門修鍊
<lb n="0729c05" ed="X"/><lb n="0580b08" ed="R089"/>中說：離諸欲入初禪，次第入二禪三禪，乃至非有
<lb n="0729c06" ed="X"/><lb n="0580b09" ed="R089"/>想非無想處定，最後入滅受想定。又云：以無漏鍊
<lb n="0729c07" ed="X"/><lb n="0580b10" ed="R089"/>有漏，必令諸禪定觀調柔，不令異念間雜，卽成阿
<lb n="0729c08" ed="X"/><lb n="0580b11" ed="R089"/>羅漢，是名九次第定。今云雖成而不得聖果者，正
<lb n="0729c09" ed="X"/><lb n="0580b12" ed="R089"/>警爲異念間雜，生死根本未破，爲他所誤，故不成
<lb n="0729c10" ed="X"/><lb n="0580b13" ed="R089"/>果。詳此，葢約通途爲言，不指<anchor xml:id="nkr_note_add_0729c1001" n="0729c1001"/><anchor xml:id="beg0729c1001" n="0729c1001"/>已<anchor xml:id="end0729c1001"/>證者說也。前標二
<lb n="0729c11" ed="X"/><lb n="0580b14" ed="R089"/>種根本，今破第一生死根本，文止於此。審前阿難
<lb n="0729c12" ed="X"/><lb n="0580b15" ed="R089"/>誤認能推，而世尊直破非心，發明生死根本，煥然
<lb n="0729c13" ed="X"/><lb n="0580b16" ed="R089"/>明矣。下文阿難旣聞咄破，先心失守，故重請示，發
<lb n="0729c14" ed="X"/><lb n="0580b17" ed="R089"/>妙心，開道眼，斯當發起第二根本文也。</p></cb:div>
<lb n="0729c15" ed="X"/><lb n="0580b18" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0729c1501">阿難聞<anchor xml:id="nkr_note_add_0729c1501" n="0729c1501"/><anchor xml:id="beg0729c1501" n="0729c1501"/>已<anchor xml:id="end0729c1501"/>重復悲淚<note place="inline">至</note>如人說食終不能飽。</p></cb:div>
<lb n="0729c16" ed="X"/><lb n="0581a01" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0729c1601">這一節，經阿難聞破，先心責躬重，請心見實際，而
<lb n="0729c17" ed="X"/><lb n="0581a02" ed="R089"/>且先陳徒恃之情也。阿難下，至白佛言，是集家語。
<lb n="0729c18" ed="X"/><lb n="0581a03" ed="R089"/>自我下，方是阿難自叙。歷觀前文數處，凡阿難自
<lb n="0729c19" ed="X"/><lb n="0581a04" ed="R089"/>叙，必兼俗情，這是尊者逗機導俗的意思。葢凡情
<lb n="0729c20" ed="X"/><lb n="0581a05" ed="R089"/>實爾，故作此說，以開蒙昧也。然恃兄是佛弟，仗兄
<lb n="0729c21" ed="X"/><lb n="0581a06" ed="R089"/>的威力，無勞自修，將謂佛兄惠與三昧，現成作佛。
<lb n="0729c22" ed="X"/><lb n="0581a07" ed="R089"/>世間愚蒙，誠有此念，不知身心本不相代，由此因
<lb n="0729c23" ed="X"/><lb n="0581a08" ed="R089"/>循唐喪，失却本然心體。身雖出家，心不入道，末世
<lb n="0729c24" ed="X"/><lb n="0581a09" ed="R089"/>學人讀此，亦應加勉。譬如下，設譬重明上意。窮子，
<pb n="0730a" ed="X" xml:id="X14.0298.0730a"/>
<lb n="0730a01" ed="X"/><lb n="0581a10" ed="R089"/>喩失本心，乏功德財，故如窮子。捨父，喩違眞。逃逝，
<lb n="0730a02" ed="X"/><lb n="0581a11" ed="R089"/>喩不入道而馳逐有爲，畜聞成過。今日下，明始悟
<lb n="0730a03" ed="X"/><lb n="0581a12" ed="R089"/>也。謂從積劫多聞，今日蒙佛慈誨，始悟多聞無功。
<lb n="0730a04" ed="X"/><lb n="0581a13" ed="R089"/>若不依聞修證，與不聞者等耳。又設喩明多聞無
<lb n="0730a05" ed="X"/><lb n="0581a14" ed="R089"/>功，謂如有人廣說八珍之美，而無一食充饑，終不
<lb n="0730a06" ed="X"/><lb n="0581a15" ed="R089"/>能飽，以況多聞不修，如說食等耳。</p></cb:div>
<lb n="0730a07" ed="X"/><lb n="0581a16" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0730a0701">世尊我等今者二障所纏<note place="inline">至</note>發妙明心開我道眼。</p></cb:div>
<lb n="0730a08" ed="X"/><lb n="0581a17" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0730a0801">這一節，經阿難正請心眼之實，發起辨見之端也。
<lb n="0730a09" ed="X"/><lb n="0581a18" ed="R089"/>前來阿難執心在身中，眼在面上，一往爲佛徵破，
<lb n="0730a10" ed="X"/><lb n="0581b01" ed="R089"/>始知心非其眞，見不在眼，是故於今心眼雙請，必
<lb n="0730a11" ed="X"/><lb n="0581b02" ed="R089"/>求其實者爾。又前佛破生死根本，則阿難所計緣
<lb n="0730a12" ed="X"/><lb n="0581b03" ed="R089"/>心<anchor xml:id="nkr_note_add_0730a1201" n="0730a1201"/><anchor xml:id="beg0730a1201" n="0730a1201"/>已<anchor xml:id="end0730a1201"/>無，茲將啓後辯見，乃從第二根本中識精元
<lb n="0730a13" ed="X"/><lb n="0581b04" ed="R089"/>明上辯起。經文血脉如此，學者當細玩之。二障者：
<lb n="0730a14" ed="X"/><lb n="0581b05" ed="R089"/>一、煩惱障；二、所知障。煩惱障事，卽我執也；所知障
<lb n="0730a15" ed="X"/><lb n="0581b06" ed="R089"/>理，卽法執也。一切衆生爲此二障所纏縛者，良由
<lb n="0730a16" ed="X"/><lb n="0581b07" ed="R089"/>不知寂常心性故爾。葢阿難一向執着惺惺，緣慮
<lb n="0730a17" ed="X"/><lb n="0581b08" ed="R089"/>爲心，故受輪轉。惺惺對寂寂說，若著惺邊，則成世
<lb n="0730a18" ed="X"/><lb n="0581b09" ed="R089"/>諦，故今以寂常爲請；若著寂邊，其病均也，必以惺
<lb n="0730a19" ed="X"/><lb n="0581b10" ed="R089"/>寂等持，適爲妙耳。今阿難切救其病，故請寂常心
<lb n="0730a20" ed="X"/><lb n="0581b11" ed="R089"/>也。惟願下，正陳請義。窮露者，無財謂窮，無覆謂露，
<lb n="0730a21" ed="X"/><lb n="0581b12" ed="R089"/>卽流浪之謂也。妙明心者，妙卽是寂，明卽是照，照
<lb n="0730a22" ed="X"/><lb n="0581b13" ed="R089"/>卽惺義，此正是寂照不二之心也。非偏枯之寂，故
<lb n="0730a23" ed="X"/><lb n="0581b14" ed="R089"/>寂以妙稱；卽寂之照，故照以明稱。詳解在第四卷
<lb n="0730a24" ed="X"/><lb n="0581b15" ed="R089"/>中。開道眼者，前文妄心雖破，妄見猶蔽，然以塵眸
<pb n="0730b" ed="X" xml:id="X14.0298.0730b"/>
<lb n="0730b01" ed="X"/><lb n="0581b16" ed="R089"/>俗翳，障乎無漏，故請開道眼而扶塵翳耳。是故下
<lb n="0730b02" ed="X"/><lb n="0581b17" ed="R089"/>文重重辯見，直至第二卷末，皆辯見義也。妄見旣
<lb n="0730b03" ed="X"/><lb n="0581b18" ed="R089"/>破，眞心自明，心見非二法故，故以心眼雙請，有微
<lb n="0730b04" ed="X"/><lb n="0582a01" ed="R089"/>意存焉。然斯心見二義，爲談理之媒，初則破心見
<lb n="0730b05" ed="X"/><lb n="0582a02" ed="R089"/>之妄，次則融心見之眞，三則泯心見於性覺。自阿
<lb n="0730b06" ed="X"/><lb n="0582a03" ed="R089"/>難發心見相，以至極玄極妙，總不離此心見二字，
<lb n="0730b07" ed="X"/><lb n="0582a04" ed="R089"/>學者勿忘其本可也。</p></cb:div>
<lb n="0730b08" ed="X"/><lb n="0582a05" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0730b0801">卽時，如來從胸卍字<note place="inline">至</note>旋至阿難及諸大衆。</p></cb:div>
<lb n="0730b09" ed="X"/><lb n="0582a06" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0730b0901">這一節，經世尊將酬心見之問，而且放光以寓其
<lb n="0730b10" ed="X"/><lb n="0582a07" ed="R089"/>意也。前文破能推心，亦於面門放光。彼表破六根，
<lb n="0730b11" ed="X"/><lb n="0582a08" ed="R089"/>顯六湛之意。今於胸前放光，葢表會見歸心之意。
<lb n="0730b12" ed="X"/><lb n="0582a09" ed="R089"/>其光具百寶色者，意表見爲本覺眞智，具無量功
<lb n="0730b13" ed="X"/><lb n="0582a10" ed="R089"/>德也。十方塵刹，一時周徧者，意表本覺智光，不動
<lb n="0730b14" ed="X"/><lb n="0582a11" ed="R089"/>而周，無何不在也。灌如來頂，旋至阿難及大衆者，
<lb n="0730b15" ed="X"/><lb n="0582a12" ed="R089"/>意表果因一契，彼我同源，因窮果徹，俱無上也。卍
<lb n="0730b16" ed="X"/><lb n="0582a13" ed="R089"/>字是佛吉祥萬德三十二相之一，本非萬字。胸提
<lb n="0730b17" ed="X"/><lb n="0582a14" ed="R089"/>此象，以具萬德，卽以萬字名之。詳出華嚴相好品
<lb n="0730b18" ed="X"/><lb n="0582a15" ed="R089"/>中。晃昱者，熌爍之意。夫佛心不動，動必中理。以象
<lb n="0730b19" ed="X"/><lb n="0582a16" ed="R089"/>擬意，古聖之則。如法華現瑞，文殊默識，則知欲說
<lb n="0730b20" ed="X"/><lb n="0582a17" ed="R089"/>大法。今象亦然，智者觀之，必因象以會心也。</p></cb:div>
<lb n="0730b21" ed="X"/><lb n="0582a18" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0730b2101">吿阿難言吾今爲汝<note place="inline">至</note>性淨明心得淸淨眼。</p></cb:div>
<lb n="0730b22" ed="X"/><lb n="0582b01" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0730b2201">這一節經，世尊正酬心眼之義，始標其淨且妙也。
<lb n="0730b23" ed="X"/><lb n="0582b02" ed="R089"/>建法幢者，有摧邪樹正之意，故稱曰幢。幢是旗屬，
<lb n="0730b24" ed="X"/><lb n="0582b03" ed="R089"/>大將之赤幟近是也。又古訓旛屬，旛，翻也，取迴轉
<pb n="0730c" ed="X" xml:id="X14.0298.0730c"/>
<lb n="0730c01" ed="X"/><lb n="0582b04" ed="R089"/>之意。幢，取不傾之意。今世尊建大法義，能摧偏小
<lb n="0730c02" ed="X"/><lb n="0582b05" ed="R089"/>之執，故取況也。下文重重摧破堅執，故稱法幢。法
<lb n="0730c03" ed="X"/><lb n="0582b06" ed="R089"/>卽幢故。不獨阿難，亦令十方三世衆生，俱獲妙心
<lb n="0730c04" ed="X"/><lb n="0582b07" ed="R089"/>道眼二義也。不可思議曰妙，深遠叵測曰微，含藏
<lb n="0730c05" ed="X"/><lb n="0582b08" ed="R089"/>堅固曰密，道眼澄湛曰淸淨。</p></cb:div>
<lb n="0730c06" ed="X"/><lb n="0582b09" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0730c0601">何難汝先答，我見光明拳。<note place="inline">至</note>云何成拳汝將誰見。</p></cb:div>
<lb n="0730c07" ed="X"/><lb n="0582b10" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0730c0701">這一節，經世尊重躡前事，以審其見也。前將破能
<lb n="0730c08" ed="X"/><lb n="0582b11" ed="R089"/>推之心，世尊擧拳驗見及心，前文先破心矣。今將
<lb n="0730c09" ed="X"/><lb n="0582b12" ed="R089"/>破見，故重躡拳事問之，乃引先所答語，徵其根境
<lb n="0730c10" ed="X"/><lb n="0582b13" ed="R089"/>之實，以啓下文也。拳與光明是所見境，見是能見
<lb n="0730c11" ed="X"/><lb n="0582b14" ed="R089"/>根。問有三事，下文答亦指三實處。</p></cb:div>
<lb n="0730c12" ed="X"/><lb n="0582b15" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0730c1201">阿難言由佛全體閻浮檀金<note place="inline">至</note>屈握示人故有拳相。</p></cb:div>
<lb n="0730c13" ed="X"/><lb n="0582b16" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0730c1301">這一節經，阿難答前根境三問，確指其實處也。世
<lb n="0730c14" ed="X"/><lb n="0582b17" ed="R089"/>尊全體紫金光聚，高出大衆，如寶山相似。閻浮檀
<lb n="0730c15" ed="X"/><lb n="0582b18" ed="R089"/>金者，梵語閻浮，譯云勝金。檀是樹名，此樹生於南
<lb n="0730c16" ed="X"/><lb n="0583a01" ed="R089"/>洲北岸，由樹多滋滋汁流，入海成金，其金紫色，南
<lb n="0730c17" ed="X"/><lb n="0583a02" ed="R089"/>洲以此樹爲名，故稱勝金洲。佛身金色如之。赩，許
<lb n="0730c18" ed="X"/><lb n="0583a03" ed="R089"/>力切，音逸。赤焰也。指佛身金光多赤<g ref="#CB08504">𦦨</g>故。此答光
<lb n="0730c19" ed="X"/><lb n="0583a04" ed="R089"/>明。實處眼，指見之實處。五輪下，指拳之實處也。</p></cb:div>
<lb n="0730c20" ed="X"/><lb n="0583a05" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0730c2001">佛吿阿難：如來今日<note place="inline">至</note>例如來拳事義相類。</p></cb:div>
<lb n="0730c21" ed="X"/><lb n="0583a06" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0730c2101">這一節，經世尊以拳眼眼例，漸引阿難悟見歸心
<lb n="0730c22" ed="X"/><lb n="0583a07" ed="R089"/>也。夫無手則無拳，無眼非無見。阿難未語，誤言相
<lb n="0730c23" ed="X"/><lb n="0583a08" ed="R089"/>類，下文辯處可了。唯然是領諾之辭，餘可解。</p></cb:div>
<lb n="0730c24" ed="X"/><lb n="0583a09" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0730c2401">佛吿阿難：汝言相類<note place="inline">至</note>前塵自暗，見何虧損。</p></cb:div>
<pb n="0731a" ed="X" xml:id="X14.0298.0731a"/>
<lb n="0731a01" ed="X"/><lb n="0583a10" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0731a0101">這一節，經佛明拳眼不類，以顯見性無損也。非見
<lb n="0731a02" ed="X"/><lb n="0583a11" ed="R089"/>全無者，以不見明，似損一分，暗猶可矚，故曰非見
<lb n="0731a03" ed="X"/><lb n="0583a12" ed="R089"/>全無。以是下，謂猶見暗，見所不損，但以前塵自暗
<lb n="0731a04" ed="X"/><lb n="0583a13" ed="R089"/>耳。下經云：不明自發，則諸暗相永不能昏。此不假
<lb n="0731a05" ed="X"/><lb n="0583a14" ed="R089"/>明而自發者，乃爲見自具足，何謂無眼卽不成見
<lb n="0731a06" ed="X"/><lb n="0583a15" ed="R089"/>耶？</p></cb:div>
<lb n="0731a07" ed="X"/><lb n="0583a16" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0731a0701">阿難言諸盲眼前唯覩黑暗<note place="inline">至</note>二黑校量曾無有異。</p></cb:div>
<lb n="0731a08" ed="X"/><lb n="0583a17" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0731a0801">這一節，經阿難疑暗非見，佛校二黑以顯無異也。
<lb n="0731a09" ed="X"/><lb n="0583a18" ed="R089"/>初阿難下，疑暗非見。佛吿下，佛校二黑別不別。如
<lb n="0731a10" ed="X"/><lb n="0583b01" ed="R089"/>是下，阿難答以二黑無異。</p></cb:div>
<lb n="0731a11" ed="X"/><lb n="0583b02" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0731a1101">阿難！若無眼人全見前黑<note place="inline">至</note>又則燈觀何關汝事。</p></cb:div>
<lb n="0731a12" ed="X"/><lb n="0583b03" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0731a1201">這一節，經佛校二黑例示燈。眼但顯色，而非見也。
<lb n="0731a13" ed="X"/><lb n="0583b04" ed="R089"/>初謂盲人見黑，若得眼光，則顯諸色。名眼見者一
<lb n="0731a14" ed="X"/><lb n="0583b05" ed="R089"/>句，是例辭的過文。以眼例燈故，謂彼暗中有眼之
<lb n="0731a15" ed="X"/><lb n="0583b06" ed="R089"/>人，亦但見黑，若得燈光，則顯諸色。例上眼見，則此
<lb n="0731a16" ed="X"/><lb n="0583b07" ed="R089"/>應名燈見矣。然燈是外物，有見卽非燈矣。又燈自
<lb n="0731a17" ed="X"/><lb n="0583b08" ed="R089"/>有見，與汝何干？以例眼是假名，亦非見者，下文結
<lb n="0731a18" ed="X"/><lb n="0583b09" ed="R089"/>歸可解也。</p></cb:div>
<lb n="0731a19" ed="X"/><lb n="0583b10" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0731a1901">是故當知燈能顯色<note place="inline">至</note>如是見性是心非眼。</p></cb:div>
<lb n="0731a20" ed="X"/><lb n="0583b11" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0731a2001">這一節，經世尊結前燈眼之例，而會見歸心也。初
<lb n="0731a21" ed="X"/><lb n="0583b12" ed="R089"/>結見是眼而非燈也，次結見從心而非眼也。會見
<lb n="0731a22" ed="X"/><lb n="0583b13" ed="R089"/>歸心，義明於此。</p></cb:div>
<lb n="0731a23" ed="X"/><lb n="0583b14" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0731a2301">阿難雖復得聞是言<note place="inline">至</note>合掌淸心佇佛悲誨。</p></cb:div>
<lb n="0731a24" ed="X"/><lb n="0583b15" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0731a2401">這一節經阿難與衆雖聞會心之語，葢由客塵覆
<pb n="0731b" ed="X" xml:id="X14.0298.0731b"/>
<lb n="0731b01" ed="X"/><lb n="0583b16" ed="R089"/>故而未悟也。默然者，意知前所辯折實如慈命，但
<lb n="0731b02" ed="X"/><lb n="0583b17" ed="R089"/>玄理未明無能重啓，故默冀慈音淸心以待也。</p></cb:div>
<lb n="0731b03" ed="X"/><lb n="0583b18" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0731b0301">爾時世尊舒兜羅綿<note place="inline">至</note>因何開悟今成聖果。</p></cb:div>
<lb n="0731b04" ed="X"/><lb n="0584a01" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0731b0401">這一節經，佛因阿難未悟，乃問陳那客塵，顯其悟
<lb n="0731b05" ed="X"/><lb n="0584a02" ed="R089"/>由，以警阿難之誤也。兜羅綿見前解。網相光者，世
<lb n="0731b06" ed="X"/><lb n="0584a03" ed="R089"/>尊身光具百寶色，交光相羅如網故也。前文阿難
<lb n="0731b07" ed="X"/><lb n="0584a04" ed="R089"/>未悟會見歸心之旨，乃爲客塵所誤，是故佛問陳
<lb n="0731b08" ed="X"/><lb n="0584a05" ed="R089"/>那，發明客塵二義，警示阿難所誤爾。鹿園在波羅
<lb n="0731b09" ed="X"/><lb n="0584a06" ed="R089"/>奈國，過去諸佛皆於此初轉法輪，往劫有善惡鹿
<lb n="0731b10" ed="X"/><lb n="0584a07" ed="R089"/>王各領眷屬五百集此林中，國王校獵有感王心，
<lb n="0731b11" ed="X"/><lb n="0584a08" ed="R089"/>因賜爲養鹿之園，故稱鹿園，詳見西域記中。阿若
<lb n="0731b12" ed="X"/><lb n="0584a09" ed="R089"/>多譯云<anchor xml:id="nkr_note_add_0731b1201" n="0731b1201"/><anchor xml:id="beg0731b1201" n="0731b1201"/>已<anchor xml:id="end0731b1201"/>解，<name role="" type="person">憍陳那</name>之名也。五比丘者，初佛乍離
<lb n="0731b13" ed="X"/><lb n="0584a10" ed="R089"/>王宮入雪山時，父王思念，乃命父族三人、母族二
<lb n="0731b14" ed="X"/><lb n="0584a11" ed="R089"/>人訪尋太子作伴修道，後於雪山相從半途棄去，
<lb n="0731b15" ed="X"/><lb n="0584a12" ed="R089"/>入於鹿園修外道行。佛旣成道，誓先度此五人，因
<lb n="0731b16" ed="X"/><lb n="0584a13" ed="R089"/>至鹿園三轉法輪，陳那先悟故立美名，詳見阿含
<lb n="0731b17" ed="X"/><lb n="0584a14" ed="R089"/>等經。今文世尊舒手而問者，仍前擧拳未了之緣，
<lb n="0731b18" ed="X"/><lb n="0584a15" ed="R089"/>故舒手以問。指衆及一切說者，人皆爲此誤，故特
<lb n="0731b19" ed="X"/><lb n="0584a16" ed="R089"/>問。阿若多者，由先悟故。謂諸行者，遠不得成無上
<lb n="0731b20" ed="X"/><lb n="0584a17" ed="R089"/>菩提，近不得證阿羅漢者，皆由客塵煩惱所誤故
<lb n="0731b21" ed="X"/><lb n="0584a18" ed="R089"/>也。客塵是喩，譬見思二惑。見惑浮動，往來不停，故
<lb n="0731b22" ed="X"/><lb n="0584b01" ed="R089"/>喩如客。思惑校細，品數多故，故喩如塵。客對主說，
<lb n="0731b23" ed="X"/><lb n="0584b02" ed="R089"/>塵對空說。主空不動，喩眞心也。客塵動，故名惑。惑
<lb n="0731b24" ed="X"/><lb n="0584b03" ed="R089"/>障眞心，故爲所誤。阿難之未悟由此。汝等下三句，
<pb n="0731c" ed="X" xml:id="X14.0298.0731c"/>
<lb n="0731c01" ed="X"/><lb n="0584b04" ed="R089"/>正問悟由。又前破緣心，謂以生死妄想，誤爲眞實。
<lb n="0731c02" ed="X"/><lb n="0584b05" ed="R089"/>今破妄見，謂由客塵煩惱所誤。須知二誤字，彼此
<lb n="0731c03" ed="X"/><lb n="0584b06" ed="R089"/>相顧。又彼指心說妄想，此指見稱煩惱。葢煩惱是
<lb n="0731c04" ed="X"/><lb n="0584b07" ed="R089"/>惑之總名，妄想與煩惱，名雖異，體實同，亦不無麤
<lb n="0731c05" ed="X"/><lb n="0584b08" ed="R089"/>細之分耳。</p></cb:div>
<lb n="0731c06" ed="X"/><lb n="0584b09" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0731c0601">時<name role="" type="person">憍陳那</name>起立白佛<note place="inline">至</note>名爲塵義。佛言：如是。</p></cb:div>
<lb n="0731c07" ed="X"/><lb n="0584b10" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0731c0701">這一節，經陳那答佛問義，叙自悟由也。<name role="" type="person">憍陳那</name>，譯
<lb n="0731c08" ed="X"/><lb n="0584b11" ed="R089"/>云火器。其先是事火外道，因以爲性。自雜長老者，
<lb n="0731c09" ed="X"/><lb n="0584b12" ed="R089"/>自謂年齒長於衆，而老亦先人，故稱長老。其於衆
<lb n="0731c10" ed="X"/><lb n="0584b13" ed="R089"/>中最先稱解，故云獨得解名。而所解者，客塵二義，
<lb n="0731c11" ed="X"/><lb n="0584b14" ed="R089"/>由此得成阿羅漢果。此叙悟由也。世尊下，先釋客
<lb n="0731c12" ed="X"/><lb n="0584b15" ed="R089"/>義。俶裝者，俶猶束也。遑是暇，旅亭是客舍。謂行客
<lb n="0731c13" ed="X"/><lb n="0584b16" ed="R089"/>食宿事畢，則結束裝具，趨趲前路，不暇安住於旅
<lb n="0731c14" ed="X"/><lb n="0584b17" ed="R089"/>亭也。若實下，明主是住義，攸是所。如是下，牒明住
<lb n="0731c15" ed="X"/><lb n="0584b18" ed="R089"/>不住，以結客義也。又如下，次釋塵義。新霽者，雨後
<lb n="0731c16" ed="X"/><lb n="0585a01" ed="R089"/>初晴，名爲新霽。淮南子云：日出暘谷。今云淸暘，謂
<lb n="0731c17" ed="X"/><lb n="0585a02" ed="R089"/>是初出暘谷之日，漸升於天，光未盛而淸涼，故曰
<lb n="0731c18" ed="X"/><lb n="0585a03" ed="R089"/>淸暘升天。光入下，明塵相。謂日光入屋隙中，乃見
<lb n="0731c19" ed="X"/><lb n="0585a04" ed="R089"/>微細游塵，上下迴旋，搖動不停。虗空一句，明不動
<lb n="0731c20" ed="X"/><lb n="0585a05" ed="R089"/>義。如是下，牒明動不動，以結塵義。以上客塵二義，
<lb n="0731c21" ed="X"/><lb n="0585a06" ed="R089"/>客義辯住不住者，約去住說故；塵義辯動不動者，
<lb n="0731c22" ed="X"/><lb n="0585a07" ed="R089"/>約動靜說故。云住卽動靜義，是故下文單論動靜
<lb n="0731c23" ed="X"/><lb n="0585a08" ed="R089"/>也。佛言下，是佛印燈二義，謂分別稱理故。今文乃
<lb n="0731c24" ed="X"/><lb n="0585a09" ed="R089"/>審實陳那客塵二義，下文卽以現事動不動相詰
<pb n="0732a" ed="X" xml:id="X14.0298.0732a"/>
<lb n="0732a01" ed="X"/><lb n="0585a10" ed="R089"/>問阿難，顯出他的客塵煩惱來，然後責其所誤也。
<lb n="0732a02" ed="X"/><lb n="0585a11" ed="R089"/>然今客塵直在喩邊說，無法合文，大約秪取動不
<lb n="0732a03" ed="X"/><lb n="0585a12" ed="R089"/>動義故。</p></cb:div>
<lb n="0732a04" ed="X"/><lb n="0585a13" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0732a0401">卽時如來於大衆中<note place="inline">至</note>誰爲無住。佛言：如是。</p></cb:div>
<lb n="0732a05" ed="X"/><lb n="0585a14" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0732a0501">這一節，經世尊以手開合審阿難動不動義，正明
<lb n="0732a06" ed="X"/><lb n="0585a15" ed="R089"/>所誤之本也。卽時下，如來以手開合問阿難阿見，
<lb n="0732a07" ed="X"/><lb n="0585a16" ed="R089"/>阿難答以如來寶掌開合，此阿難具實答也。文顯
<lb n="0732a08" ed="X"/><lb n="0585a17" ed="R089"/>可知。佛吿下，世尊正審動不動義。阿難答云：佛手
<lb n="0732a09" ed="X"/><lb n="0585a18" ed="R089"/>自動，非我見性有開合也。佛徵誰動誰靜一句，隱
<lb n="0732a10" ed="X"/><lb n="0585b01" ed="R089"/>然有警意存焉。警謂物無動靜，而動靜者是誰？意
<lb n="0732a11" ed="X"/><lb n="0585b02" ed="R089"/>斥阿難內心動故。阿難不悟，依舊隨情作解道：佛
<lb n="0732a12" ed="X"/><lb n="0585b03" ed="R089"/>手不住。不住卽動也。而我見性求靜不可得，更誰
<lb n="0732a13" ed="X"/><lb n="0585b04" ed="R089"/>無住？無住卽動也。佛言如是者，世尊見他不悟，且
<lb n="0732a14" ed="X"/><lb n="0585b05" ed="R089"/>暫縱許之，印其分別動不動義不差，故云如是。總
<lb n="0732a15" ed="X"/><lb n="0585b06" ed="R089"/>責其迷，後文可見。</p></cb:div>
<lb n="0732a16" ed="X"/><lb n="0585b07" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0732a1601">如來於是從輪掌中<note place="inline">至</note>誰爲搖動。佛言：如是。</p></cb:div>
<lb n="0732a17" ed="X"/><lb n="0585b08" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0732a1701">這一節，經世尊次復左右飛光，審阿難動不動義，
<lb n="0732a18" ed="X"/><lb n="0585b09" ed="R089"/>自外而內也。輪掌，卽五輪掌。手掌飛光至其左右
<lb n="0732a19" ed="X"/><lb n="0585b10" ed="R089"/>者，正要阿難動頭方問。佛吿下，佛問動頭何因，阿
<lb n="0732a20" ed="X"/><lb n="0585b11" ed="R089"/>難亦具實答。阿難汝盻下，正審動不動義，阿難亦
<lb n="0732a21" ed="X"/><lb n="0585b12" ed="R089"/>答頭動見不動也。佛言下，亦暫縱許之，印其分別
<lb n="0732a22" ed="X"/><lb n="0585b13" ed="R089"/>動不動義不差，故云如是。總責其迷，亦見下文。以
<lb n="0732a23" ed="X"/><lb n="0585b14" ed="R089"/>上兩節文，初文佛手開合，是阿難外境，以其外境
<lb n="0732a24" ed="X"/><lb n="0585b15" ed="R089"/>對見，驗動不動。今文飛光動頭，頭是阿難內身，又
<pb n="0732b" ed="X" xml:id="X14.0298.0732b"/>
<lb n="0732b01" ed="X"/><lb n="0585b16" ed="R089"/>以身根對見，驗動不動。外境踈，內身親，從踈至親，
<lb n="0732b02" ed="X"/><lb n="0585b17" ed="R089"/>自外及內，審其動不動義，要令阿難確實明其動
<lb n="0732b03" ed="X"/><lb n="0585b18" ed="R089"/>不動者是誰，然後責其所誤，如是則阿難易解而
<lb n="0732b04" ed="X"/><lb n="0586a01" ed="R089"/>心服也。今阿難雖悟見性不動，而認處非眞，良由
<lb n="0732b05" ed="X"/><lb n="0586a02" ed="R089"/>誤認緣塵分別之見爲不動性。夫此緣塵分別，實
<lb n="0732b06" ed="X"/><lb n="0586a03" ed="R089"/>非不動，而不知根境寂然，動靜由心，卽此分別，全
<lb n="0732b07" ed="X"/><lb n="0586a04" ed="R089"/>是客塵。下文所責，意在于此。又第二卷中云悟中
<lb n="0732b08" ed="X"/><lb n="0586a05" ed="R089"/>迷者，正指此處誤認者說，學者不可忘此源也。</p></cb:div>
<lb n="0732b09" ed="X"/><lb n="0586a06" ed="R089"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX14p0732b0901">於是如來普吿大衆<note place="inline">至</note>輪迴是中自取流轉。</p></cb:div>
<lb n="0732b10" ed="X"/><lb n="0586a07" ed="R089"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX14p0732b1001">這一節經世尊牒前客塵二義及阿難根境動不
<lb n="0732b11" ed="X"/><lb n="0586a08" ed="R089"/>動相，而總責其爲分別心之誤也。於是下，佛述陳
<lb n="0732b12" ed="X"/><lb n="0586a09" ed="R089"/>那客塵二義。汝觀下，述阿難頭動義。又汝下，述手
<lb n="0732b13" ed="X"/><lb n="0586a10" ed="R089"/>開合義。無卷舒，云無動靜也。云何下，正是總責，謂
<lb n="0732b14" ed="X"/><lb n="0586a11" ed="R089"/>阿難逐境生心，客塵起滅，而遺失眞性也。以動爲
<lb n="0732b15" ed="X"/><lb n="0586a12" ed="R089"/>身者，指頭動，頭卽身故。以動爲境者，指手開合，是
<lb n="0732b16" ed="X"/><lb n="0586a13" ed="R089"/>阿難外境故。此二句意斥阿難不了自心分別爲
<lb n="0732b17" ed="X"/><lb n="0586a14" ed="R089"/>動，而反以動爲身境耶？從始下，正責其爲客塵起
<lb n="0732b18" ed="X"/><lb n="0586a15" ed="R089"/>滅。佛意總謂汝執身境動者，假令內心不起，外境
<lb n="0732b19" ed="X"/><lb n="0586a16" ed="R089"/>寂然，何動靜之有？葢動靜者，由心分別故也。如六
<lb n="0732b20" ed="X"/><lb n="0586a17" ed="R089"/>祖云：風旛非動，是仁者心動。此之謂也。始指手開
<lb n="0732b21" ed="X"/><lb n="0586a18" ed="R089"/>合，終指頭動，皆是生滅心念，非客塵煩惱而何？遺
<lb n="0732b22" ed="X"/><lb n="0586b01" ed="R089"/>失下，是責其遺眞逐妄。眞性卽不生滅，今棄不生
<lb n="0732b23" ed="X"/><lb n="0586b02" ed="R089"/>滅而逐諸生滅，非顚倒而何？故云顚倒行事。性心
<lb n="0732b24" ed="X"/><lb n="0586b03" ed="R089"/>失眞下二句，謂汝以迷故，性心失乎眞體，乃認妙
<pb n="0732c" ed="X" xml:id="X14.0298.0732c"/>
<lb n="0732c01" ed="X"/><lb n="0586b04" ed="R089"/>心中所現物以爲自<anchor xml:id="nkr_note_add_0732c0101" n="0732c0101"/><anchor xml:id="beg0732c0101" n="0732c0101"/>己<anchor xml:id="end0732c0101"/>，逐諸生滅輪迴於幻<anchor xml:id="nkr_note_add_0732c0102" n="0732c0102"/><anchor xml:id="beg0732c0102" n="0732c0102"/>己<anchor xml:id="end0732c0102"/>之
<lb n="0732c02" ed="X"/><lb n="0586b05" ed="R089"/>中，非天與非人與而自取流轉耳。物字卽第二卷
<lb n="0732c03" ed="X"/><lb n="0586b06" ed="R089"/>中色心諸緣及心所使，皆是妙心所現物是也。</p></cb:div>
<lb n="0732c04" ed="X"/><lb n="0586b07" ed="R089"/>
<lb n="0732c05" ed="X"/><lb n="0586b08" ed="R089"/><cb:juan n="1" fun="close"><cb:jhead>大佛頂如來密因修證了義諸菩薩萬行首楞嚴經
<lb n="0732c06" ed="X"/><lb n="0586b09" ed="R089"/>直解卷第一</cb:jhead></cb:juan>
</cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0709c0601" to="#end0709c0601"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0709c1701" to="#end0709c1701"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0710b1101" to="#end0710b1101"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0711a0501" to="#end0711a0501"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0711b1501" to="#end0711b1501"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0711b2201" to="#end0711b2201"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0711c0501" to="#end0711c0501"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0712a0501" to="#end0712a0501"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0712a0601" to="#end0712a0601"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0712a1701" to="#end0712a1701"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0712a1801" to="#end0712a1801"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0712a2101" to="#end0712a2101"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0712b0101" to="#end0712b0101"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0712b0401" to="#end0712b0401"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0712b0701" to="#end0712b0701"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0712b0901" to="#end0712b0901"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0712b1201" to="#end0712b1201"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0712c1401" to="#end0712c1401"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0712c1601" to="#end0712c1601"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0713a2401" to="#end0713a2401"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0715a1701" to="#end0715a1701"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0715b1001" to="#end0715b1001"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0715b1101" to="#end0715b1101"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0715b1701" to="#end0715b1701"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0715b2201" to="#end0715b2201"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0716a0401" to="#end0716a0401"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0717b0301" to="#end0717b0301"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0717c1901" to="#end0717c1901"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0718b0401" to="#end0718b0401"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0719a0701" to="#end0719a0701"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0720b2001" to="#end0720b2001"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">妄</lem><rdg wit="#wit.orig">忘</rdg></app>
<app from="#beg0723c2101" to="#end0723c2101"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0724b1901" to="#end0724b1901"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0725b0701" to="#end0725b0701"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0726b2301" to="#end0726b2301"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0727a0101" to="#end0727a0101"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0728b1601" to="#end0728b1601"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0728b1801" to="#end0728b1801"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0729c1001" to="#end0729c1001"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0729c1501" to="#end0729c1501"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0730a1201" to="#end0730a1201"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0731b1201" to="#end0731b1201"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0732c0101" to="#end0732c0101"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0732c0102" to="#end0732c0102"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0717001" resp="#resp4" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0717001">必異本作心</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0709c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0709c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0709c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0709c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0710b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0710b1101">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0711a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0711a0501">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0711b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0711b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0711b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0711b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0711c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0711c0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0712a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0712a0501">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0712a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0712a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0712a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0712a1701">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0712a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0712a1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0712a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0712a2101">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0712b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0712b0101">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0712b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0712b0401">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0712b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0712b0701">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0712b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0712b0901">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0712b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0712b1201">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0712c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0712c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0712c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0712c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0713a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0713a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0715a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0715a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0715b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0715b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0715b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0715b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0715b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0715b1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0715b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0715b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0716a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0716a0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0717b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0717b0301">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0717c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0717c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0718b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0718b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0719a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0719a0701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0720b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0720b2001">妄【CB】，忘【卍續】</note>
<note n="0723c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0723c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0724b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0724b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0725b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0725b0701">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0726b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0726b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0727a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0727a0101">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0728b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0728b1601">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0728b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0728b1801">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0729c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0729c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0729c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0729c1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0730a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0730a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0731b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0731b1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0732c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0732c0101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0732c0102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0732c0102">己【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>