<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X20n0364">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 364 思益梵天所問經簡註</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 364 思益梵天所問經簡註</title>
			<author>明 圓澄註</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>4卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">20</idno>.<idno type="no">364</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">思益梵天所問經簡註</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識，古籍酷 AI 自動標點引擎提供新式標點初稿</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>AI 標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB01567">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01567</charName>
				<mapping cb:dec="984607" type="PUA">U+F061F</mapping>
			<mapping type="unicode">U+27ACE</mapping><mapping type="normal_unicode">U+8AEE</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[言*恣]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB02494">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName>
				<mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping>
			<mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB04676">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04676</charName>
				<mapping cb:dec="987716" type="PUA">U+F1244</mapping>
			<mapping type="unicode">U+200D4</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>允</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[ㄠ-ㄙ+?]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17684">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17684</charName>
				<mapping cb:dec="1000724" type="PUA">U+F4514</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>[菥-木+((拖-也+一)/月)]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-06-09T16:44:57">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone n="1" unit="juan"/>
<pb n="0773a" ed="X" xml:id="X20.0364.0773a"/>
<lb n="0773a01" ed="X"/>
<lb n="0773a02" ed="X"/><cb:div type="xu"><cb:mulu level="1" type="序">No. 364-A 思益梵天所問經簡註序</cb:mulu><head>No. 364-A
<lb n="0773a03" ed="X"/><lb n="0777a01" ed="R033"/> 思益梵天所問經簡註序</head>
<lb n="0773a04" ed="X"/>
<lb n="0773a05" ed="X"/><lb n="0777a02" ed="R033"/><p xml:id="pX20p0773a0501">夫眞心本淨，法性原虗。由不守自性而變現隨緣，迷
<lb n="0773a06" ed="X"/><lb n="0777a03" ed="R033"/>逐無明而罔知返本。是以大覺世尊嗟衆生之沉滯，
<lb n="0773a07" ed="X"/><lb n="0777a04" ed="R033"/>憫六道之循環，於是起同體之悲，設無爲之化。雖則
<lb n="0773a08" ed="X"/><lb n="0777a05" ed="R033"/>湛湛忘言而圓音落落，空空無物而妙相重重。如月
<lb n="0773a09" ed="X"/><lb n="0777a06" ed="R033"/>印寒空而百川並赴，春回大地而萬化均資。本無來
<lb n="0773a10" ed="X"/><lb n="0777a07" ed="R033"/>往，寧越後先。良由羣機不等，致使巧說多方。或圓彰
<lb n="0773a11" ed="X"/><lb n="0777a08" ed="R033"/>法界之宗，或漸開事理之轍，或破有譚空，或呵空讚
<lb n="0773a12" ed="X"/><lb n="0777a09" ed="R033"/>妙。無非方便一時，曾無定說。若夫黜意識，絕言思，泯
<lb n="0773a13" ed="X"/><lb n="0777a10" ed="R033"/>聖凡，超階級，直指人心，頓同佛體，其惟思益梵天所
<lb n="0773a14" ed="X"/><lb n="0777a11" ed="R033"/>問經歟。此經四卷二十四品，以人法兼擧爲名，根本
<lb n="0773a15" ed="X"/><lb n="0777a12" ed="R033"/>智光爲體，諸法正性爲宗，破疑蕩執爲用，大乘生酥
<lb n="0773a16" ed="X"/><lb n="0777a13" ed="R033"/>爲敎。相互興問答，始末一如。大意以無說爲說，無聞
<lb n="0773a17" ed="X"/><lb n="0777a14" ed="R033"/>爲聞，無發心之爲發心，無證果是名證果。遠離虗妄，
<lb n="0773a18" ed="X"/><lb n="0777a15" ed="R033"/>逈出有無。雷揮電掃而纖跡不存，事極理玄而眞心
<lb n="0773a19" ed="X"/><lb n="0777a16" ed="R033"/>獨朗。然則楞伽亦名頓敎，何以偏讚此經？蓋由彼帶
<lb n="0773a20" ed="X"/><lb n="0777a17" ed="R033"/>相宗，此原性理，雖云卽相明心，何似了心見道？彼因
<lb n="0773a21" ed="X"/><lb n="0777a18" ed="R033"/>達摩付囑，擧世弘持，此爲久匿藏中，絕無人識，所以
<lb n="0773a22" ed="X"/><lb n="0777b01" ed="R033"/>徒知楞伽可尙，安識此法最尊？爾來<anchor xml:id="nkr_note_orig_0773001" n="0773001"/>段當末季，法運
<lb n="0773a23" ed="X"/><lb n="0777b02" ed="R033"/>將隆，根熟在時，知音始遇。有大居士愼軒黃君，秉護
<lb n="0773a24" ed="X"/><lb n="0777b03" ed="R033"/>法心，不忘付囑，運慈悲念，刻此流通。余客京師，大史
<pb n="0773b" ed="X" xml:id="X20.0364.0773b"/>
<lb n="0773b01" ed="X"/><lb n="0777b04" ed="R033"/>陶君大開寶藏，施我衣珠，披閱再三，粗明大旨，聊爲
<lb n="0773b02" ed="X"/><lb n="0777b05" ed="R033"/>簡註，不避效顰。文採肇公，論依長者，心祈勝善，欵此
<lb n="0773b03" ed="X"/><lb n="0777b06" ed="R033"/>通途，挈領提綱，俟諸知識。若也親契佛心，不由文字，
<lb n="0773b04" ed="X"/><lb n="0777b07" ed="R033"/>洞明<anchor xml:id="nkr_note_add_0773b0401" n="0773b0401"/><anchor xml:id="beg0773b0401" n="0773b0401"/>己<anchor xml:id="end0773b0401"/>事，豈在言詮？其或離波求水，智者知狂，認影
<lb n="0773b05" ed="X"/><lb n="0777b08" ed="R033"/>迷頭，愚夫亦誚。不拒言，不著言，拈來盡是；卽此物，非
<lb n="0773b06" ed="X"/><lb n="0777b09" ed="R033"/>此物，用處休疑。心融意解，予復何言？識節知時，君當
<lb n="0773b07" ed="X"/><lb n="0777b10" ed="R033"/>自擇。</p>
<lb n="0773b08" ed="X"/><lb n="0777b11" ed="R033"/><p xml:id="pX20p0773b0801">旹
<lb n="0773b09" ed="X" type="honorific"/><lb n="0777b12" ed="R033"/>大明萬曆三十一年歲在癸卯季春，越中<name role="" type="person">顯聖寺</name>後
<lb n="0773b10" ed="X"/><lb n="0777b13" ed="R033"/>學沙門嗣
<lb n="0773b11" ed="X" type="honorific"/><lb n="0777b14" ed="R033"/>曹洞正宗第二十七代圓澄註幷叙。</p></cb:div>
<lb n="0773b12" ed="X"/>
<lb n="0773b13" ed="X"/>
<lb n="0773b14" ed="X"/>
<lb n="0773b15" ed="X"/>
<lb n="0773b16" ed="X"/>
<lb n="0773b17" ed="X"/>
<lb n="0773b18" ed="X"/>
<lb n="0773b19" ed="X"/>
<lb n="0773b20" ed="X"/>
<lb n="0773b21" ed="X"/>
<lb n="0773b22" ed="X"/>
<lb n="0773b23" ed="X"/>
<lb n="0773b24" ed="X"/>
<pb n="0773c" ed="X" xml:id="X20.0364.0773c"/>
<lb n="0773c01" ed="X"/>
<lb n="0773c02" ed="X"/>
<lb n="0773c03" ed="X"/>
<lb n="0773c04" ed="X"/>
<lb n="0773c05" ed="X"/>
<lb n="0773c06" ed="X"/>
<lb n="0773c07" ed="X"/><lb n="0778a01" ed="R033"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="1" type="其他">思益梵天所問經簡註目次</cb:mulu><head><anchor xml:id="nkr_note_orig_0773002" n="0773002"/>思益梵天所問經簡註目次</head>
<lb n="0773c08" ed="X"/><lb n="0778a02" ed="R033"/>
<lb n="0773c09" ed="X"/><lb n="0778a03" ed="R033"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX20p0773c0901">卷第一
<lb n="0773c10" ed="X"/><lb n="0778a04" ed="R033"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX20p0773c1001">自序</item><item xml:id="itemX20p0773c1003">如來光明品第一</item>
<lb n="0773c11" ed="X"/><lb n="0778a05" ed="R033"/><item xml:id="itemX20p0773c1101">四法品第二</item><item xml:id="itemX20p0773c1106">菩薩正問品第三</item>
<lb n="0773c12" ed="X"/><lb n="0778a06" ed="R033"/><item xml:id="itemX20p0773c1201">四諦品第四</item><item xml:id="itemX20p0773c1206">歎功德品第五</item></list></item>
<lb n="0773c13" ed="X"/><lb n="0778a07" ed="R033"/><item xml:id="itemX20p0773c1301">卷第二
<lb n="0773c14" ed="X"/><lb n="0778a08" ed="R033"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX20p0773c1401">如來五力說法品第六</item><item xml:id="itemX20p0773c1410">如來大悲品第七</item>
<lb n="0773c15" ed="X"/><lb n="0778a09" ed="R033"/><item xml:id="itemX20p0773c1501">幻化品第八</item><item xml:id="itemX20p0773c1506">菩薩光明品第九</item>
<lb n="0773c16" ed="X"/><lb n="0778a10" ed="R033"/><item xml:id="itemX20p0773c1601">菩薩受記品第十</item><item xml:id="itemX20p0773c1608">薩婆若品第十一</item></list></item>
<lb n="0773c17" ed="X"/><lb n="0778a11" ed="R033"/><item xml:id="itemX20p0773c1701">卷第三
<lb n="0773c18" ed="X"/><lb n="0778a12" ed="R033"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX20p0773c1801">菩薩無二品第十二</item><item xml:id="itemX20p0773c1809">名字義品第十三</item>
<lb n="0773c19" ed="X"/><lb n="0778a13" ed="R033"/><item xml:id="itemX20p0773c1901">論寂品第十四</item><item xml:id="itemX20p0773c1907">如來二事品第十五</item>
<lb n="0773c20" ed="X"/><lb n="0778a14" ed="R033"/><item xml:id="itemX20p0773c2001">得聖道品第十六</item><item xml:id="itemX20p0773c2008">志大乘品第十七</item>
<lb n="0773c21" ed="X"/><lb n="0778a15" ed="R033"/><item xml:id="itemX20p0773c2101">發菩提心品第十八</item></list></item>
<lb n="0773c22" ed="X"/><lb n="0778a16" ed="R033"/><item xml:id="itemX20p0773c2201">卷第四
<lb n="0773c23" ed="X"/><lb n="0778a17" ed="R033"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX20p0773c2301">師子吼品第十九</item>
<lb n="0773c24" ed="X"/><lb n="0778a18" ed="R033"/><item xml:id="itemX20p0773c2401">梵行牢強精進品第二十</item>
<pb n="0774a" ed="X" xml:id="X20.0364.0774a"/>
<lb n="0774a01" ed="X"/><lb n="0778b01" ed="R033"/><item xml:id="itemX20p0774a0101">海喩品第二十一</item><item xml:id="itemX20p0774a0108">建立法品第二十二</item>
<lb n="0774a02" ed="X"/><lb n="0778b02" ed="R033"/><item xml:id="itemX20p0774a0201">如來神呪品第二十三</item><item xml:id="itemX20p0774a0210">囑累品第二十四</item></list></item></list>
<lb n="0774a03" ed="X"/><lb n="0778b03" ed="R033"/>
<lb n="0774a04" ed="X"/><lb n="0778b04" ed="R033"/><p xml:id="pX20p0774a0401">思益梵天所問經簡註目次<note place="inline">終</note></p></cb:div>
<lb n="0774a05" ed="X"/>
<lb n="0774a06" ed="X"/>
<lb n="0774a07" ed="X"/>
<lb n="0774a08" ed="X"/>
<lb n="0774a09" ed="X"/>
<lb n="0774a10" ed="X"/>
<lb n="0774a11" ed="X"/>
<lb n="0774a12" ed="X"/>
<lb n="0774a13" ed="X"/>
<lb n="0774a14" ed="X"/>
<lb n="0774a15" ed="X"/>
<lb n="0774a16" ed="X"/>
<lb n="0774a17" ed="X"/>
<lb n="0774a18" ed="X"/>
<lb n="0774a19" ed="X"/>
<lb n="0774a20" ed="X"/>
<lb n="0774a21" ed="X"/>
<lb n="0774a22" ed="X"/>
<lb n="0774a23" ed="X"/>
<lb n="0774a24" ed="X"/>
<pb n="0774b" ed="X" xml:id="X20.0364.0774b"/>
<lb n="0774b01" ed="X"/>
<lb n="0774b02" ed="X"/>
<lb n="0774b03" ed="X"/>
<lb n="0774b04" ed="X"/>
<lb n="0774b05" ed="X"/><cb:docNumber>No. 364</cb:docNumber>
<lb n="0774b06" ed="X"/><lb n="0779a01" ed="R033"/><cb:juan n="1" fun="open"><cb:mulu n="1" type="卷"/><cb:jhead>思益梵天所問經簡註卷之一</cb:jhead></cb:juan>
<lb n="0774b07" ed="X"/>
<lb n="0774b08" ed="X"/><lb n="0779a02" ed="R033"/><byline cb:type="other">姚秦三藏法師　鳩摩羅什奉　詔譯</byline>
<lb n="0774b09" ed="X"/><lb n="0779a03" ed="R033"/><byline cb:type="author">明會稽<name role="" type="person">顯聖寺</name>後學沙門　圓澄　註</byline>
<lb n="0774b10" ed="X"/><lb n="0779a04" ed="R033"/><byline cb:type="other">右春坊右庶子南充　黃　輝</byline>
<lb n="0774b11" ed="X"/><lb n="0779a05" ed="R033"/><byline cb:type="other">左春坊左諭德會稽　陶望齡　全校</byline>
<lb n="0774b12" ed="X"/><lb n="0779a06" ed="R033"/><byline cb:type="other">左春坊左中<g ref="#CB04676">𠃔</g>太原　傅新德　訂正</byline>
<lb n="0774b13" ed="X"/><lb n="0779a07" ed="R033"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="1" type="其他">經題</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0774b1301">【註】凡經題，或人或法，或單或兼，此經人法兼擧之
<lb n="0774b14" ed="X"/><lb n="0779a08" ed="R033"/>類歟。問主名思益梵天者，思乃三慧之一門。梵者，
<lb n="0774b15" ed="X"/><lb n="0779a09" ed="R033"/>淨也。天者，主也。以淨爲主，以思爲助，益彼修證，所
<lb n="0774b16" ed="X"/><lb n="0779a10" ed="R033"/>謂學不加思，無由契入者矣。梵天，乃能問之主。絕
<lb n="0774b17" ed="X"/><lb n="0779a11" ed="R033"/>待一心，乃所詮之法。能所合稱，故云梵天所問。經
<lb n="0774b18" ed="X"/><lb n="0779a12" ed="R033"/>者，道也。條貫通途，使行人有所進脩也。</p></cb:div></cb:div>
<lb n="0774b19" ed="X"/><lb n="0779a13" ed="R033"/><cb:div type="pin"><cb:mulu level="1" type="其他">如來光明品第一</cb:mulu><head>如來光明品第一</head>
<lb n="0774b20" ed="X"/><lb n="0779a14" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0774b2001">【註】首品名如來光明者，宜不言而自喩矣。以光無
<lb n="0774b21" ed="X"/><lb n="0779a15" ed="R033"/>言說，擧目了然。古云：未開口以前，略較些子。</p></cb:div>
<lb n="0774b22" ed="X"/><lb n="0779a16" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0774b2201">如是我聞：一時，佛在<name role="" type="person">王舍城</name>迦蘭陀竹林。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0774b2217" cb:place="inline">【註】如是，乃
<lb n="0774b23" ed="X"/><lb n="0779a17" ed="R033"/>指法之辭。我聞，明法有所受。然則法分五敎，說有
<lb n="0774b24" ed="X"/><lb n="0779a18" ed="R033"/>五時，要見此經在何時，被何敎邪？准賢首所判，第
<pb n="0774c" ed="X" xml:id="X20.0364.0774c"/>
<lb n="0774c01" ed="X"/><lb n="0779b01" ed="R033"/>四頓敎，大乘所収，在方等之時，迦蘭陀竹林，我于
<lb n="0774c02" ed="X"/><lb n="0779b02" ed="R033"/>佛所，聞如是深經也。</p></cb:div>
<lb n="0774c03" ed="X"/><lb n="0779b03" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0774c0301">與大比丘僧六萬四千人俱。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0774c0312" cb:place="inline">【註】比丘，此云無翻。因果
<lb n="0774c04" ed="X"/><lb n="0779b04" ed="R033"/>各具三名，難以具譯，故云無翻。</p></cb:div>
<lb n="0774c05" ed="X"/><lb n="0779b05" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0774c0501">菩薩摩訶薩七萬二千人，皆衆所知識。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0774c0516" cb:place="inline">【註】名聞廣遠，
<lb n="0774c06" ed="X"/><lb n="0779b06" ed="R033"/>爲衆所知。</p></cb:div>
<lb n="0774c07" ed="X"/><lb n="0779b07" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0774c0701">得陀羅尼。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0774c0705" cb:place="inline">【註】此云總持。</p></cb:div>
<lb n="0774c08" ed="X"/><lb n="0779b08" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0774c0801">無礙辯才。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0774c0805" cb:place="inline">【註】四、無礙辯也。</p></cb:div>
<lb n="0774c09" ed="X"/><lb n="0779b09" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0774c0901">及諸三昧。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0774c0905" cb:place="inline">【註】此云正見，舊云正受。圓覺云三昧及正
<lb n="0774c10" ed="X"/><lb n="0779b10" ed="R033"/>受，明非正受也。不見曰昧，於無見處與正理相應，
<lb n="0774c11" ed="X"/><lb n="0779b11" ed="R033"/>是謂正見。</p></cb:div>
<lb n="0774c12" ed="X"/><lb n="0779b12" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0774c1201">於諸神通，無所罣礙。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0774c1209" cb:place="inline">【註】神通有六。諸者，兼擧之謂也。</p></cb:div>
<lb n="0774c13" ed="X"/><lb n="0779b13" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0774c1301">善了諸法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0774001" n="0774001"/>寔性。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0774c1307" cb:place="inline">【註】所解之法也。</p></cb:div>
<lb n="0774c14" ed="X"/><lb n="0779b14" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0774c1401">悉皆逮得，無生法忍。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0774c1409" cb:place="inline">【註】所詣之果也。蓋由思而解，由
<lb n="0774c15" ed="X"/><lb n="0779b15" ed="R033"/>解而脩，由脩而證。旣證<anchor xml:id="nkr_note_add_0774c1501" n="0774c1501"/><anchor xml:id="beg0774c1501" n="0774c1501"/>已<anchor xml:id="end0774c1501"/>，所謂總持神通，三昧辯
<lb n="0774c16" ed="X"/><lb n="0779b16" ed="R033"/>才，悉皆獲得，爲衆識知也。前則總嘆衆德，下乃例
<lb n="0774c17" ed="X"/><lb n="0779b17" ed="R033"/>名。</p></cb:div>
<lb n="0774c18" ed="X"/><lb n="0779b18" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0774c1801">其名曰：<name role="" type="person">文殊師利</name>法王子、寶手法王子、寶積法王子、
<lb n="0774c19" ed="X"/><lb n="0780a01" ed="R033"/>寶印手法王子、寶德法王子、虗空藏法王子、發心轉
<lb n="0774c20" ed="X"/><lb n="0780a02" ed="R033"/>法輪法王子、網明法王子、障諸煩惱法王子、能捨一
<lb n="0774c21" ed="X"/><lb n="0780a03" ed="R033"/>切法王子、德藏法王子、華嚴法王子、師子法王子、月
<lb n="0774c22" ed="X"/><lb n="0780a04" ed="R033"/>光法王子、尊意法王子、善莊嚴法王子。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0774c2216" cb:place="inline">【註】此中十六
<lb n="0774c23" ed="X"/><lb n="0780a05" ed="R033"/>法王子，開一心爲八識。在纏名識，出纏名智。因果
<lb n="0774c24" ed="X"/><lb n="0780a06" ed="R033"/>往返，一十六心。此心堪紹佛位，故云法王子。法華
<pb n="0775a" ed="X" xml:id="X20.0364.0775a"/>
<lb n="0775a01" ed="X"/><lb n="0780a07" ed="R033"/>經智勝如來十六王子，捨家脩道，亦以八識爲表。
<lb n="0775a02" ed="X"/><lb n="0780a08" ed="R033"/>彼由俗趍眞，惟云王子。此卽眞卽俗，故云法王子。
<lb n="0775a03" ed="X"/><lb n="0780a09" ed="R033"/>因果同時，圓會一心，所以爲頓敎也。若以德立名，
<lb n="0775a04" ed="X"/><lb n="0780a10" ed="R033"/>則不無別表。以義推之，自可解了矣。</p></cb:div>
<lb n="0775a05" ed="X"/><lb n="0780a11" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0775a0501">及<g ref="#CB02494">䟦</g>陀婆羅，等十六賢士。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0775a0511" cb:place="inline">【註】前十六法王子，則顯因
<lb n="0775a06" ed="X"/><lb n="0780a12" ed="R033"/>果同時。此十六賢士，則表聖賢同位也。</p></cb:div>
<lb n="0775a07" ed="X"/><lb n="0780a13" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0775a0701"><name role="" type="person">跋陀婆羅</name>菩薩、寶積菩薩、星德菩薩、帝天菩薩、水天
<lb n="0775a08" ed="X"/><lb n="0780a14" ed="R033"/>菩薩、善力菩薩、大意菩薩、殊勝意菩薩、增意菩薩、善
<lb n="0775a09" ed="X"/><lb n="0780a15" ed="R033"/>發意菩薩、不虗見菩薩、不休息菩薩、不少意菩薩、導
<lb n="0775a10" ed="X"/><lb n="0780a16" ed="R033"/>師菩薩、日藏菩薩、持地菩薩，如是等菩薩摩訶薩七
<lb n="0775a11" ed="X"/><lb n="0780a17" ed="R033"/>萬二千人。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0775a1105" cb:place="inline">【註】前則正擧當機，此則伴擧聽衆。</p></cb:div>
<lb n="0775a12" ed="X"/><lb n="0780a18" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0775a1201">及四天王、釋提桓因等。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0775a1210" cb:place="inline">【註】此則總擧，下乃別列。不爾，
<lb n="0775a13" ed="X"/><lb n="0780b01" ed="R033"/>下云<name role="" type="person">忉利天</name>等，有重疊之過。</p></cb:div>
<lb n="0775a14" ed="X"/><lb n="0780b02" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0775a1401">忉利諸天。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0775a1405" cb:place="inline">【註】此天都轄<name role="" type="person">三十三天</name>，故總別兼擧也。</p></cb:div>
<lb n="0775a15" ed="X"/><lb n="0780b03" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0775a1501"><name role="" type="person">夜摩天</name>。<name role="" type="person">兜率陀天</name>。化樂天。<name role="" type="person">他化自在天</name>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0775a1516" cb:place="inline">【註】此盡欲界
<lb n="0775a16" ed="X"/><lb n="0780b04" ed="R033"/>天也。</p></cb:div>
<lb n="0775a17" ed="X"/><lb n="0780b05" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0775a1701">及梵王等諸梵天。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0775a1708" cb:place="inline">【註】此乃色界十八梵天。不擧無色
<lb n="0775a18" ed="X"/><lb n="0780b06" ed="R033"/>界者，以彼天根鈍頓，敎門中非所預也。</p></cb:div>
<lb n="0775a19" ed="X"/><lb n="0780b07" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0775a1901">幷餘無量諸天、龍、鬼、神、夜叉、乾闥婆、阿脩羅、迦樓羅、
<lb n="0775a20" ed="X"/><lb n="0780b08" ed="R033"/>緊那羅、摩睺羅伽、人與非人，普皆來集。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0775a2016" cb:place="inline">【註】經分三：分
<lb n="0775a21" ed="X"/><lb n="0780b09" ed="R033"/>序、分齊。此下，乃正宗分也。</p></cb:div>
<lb n="0775a22" ed="X"/><lb n="0780b10" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0775a2201">爾時，世尊大衆恭敬圍遶而爲說法。於是，<name role="" type="person">網明菩薩</name>！</p></cb:div>
<lb n="0775a23" ed="X"/><lb n="0780b11" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0775a2301">【註】此菩薩號網明者，直顯眞心生佛本具，凡聖互
<lb n="0775a24" ed="X"/><lb n="0780b12" ed="R033"/>容，猶如帝網之明，大小相收，本來如是，非假強爲。
<pb n="0775b" ed="X" xml:id="X20.0364.0775b"/>
<lb n="0775b01" ed="X"/><lb n="0780b13" ed="R033"/>下文菩薩光明品中，具彰此義。</p></cb:div>
<lb n="0775b02" ed="X"/><lb n="0780b14" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0775b0201">卽從座起，偏袒右肩，右膝著地，頭面禮佛足，合掌向
<lb n="0775b03" ed="X"/><lb n="0780b15" ed="R033"/>佛，動此三千大千世界，引導起發一切大衆，而白佛
<lb n="0775b04" ed="X"/><lb n="0780b16" ed="R033"/>言：世尊！我欲從佛少有所問，若佛聽者，乃敢<g ref="#CB01567">𧫎</g>請。佛
<lb n="0775b05" ed="X"/><lb n="0780b17" ed="R033"/>吿網明：恣汝所問，當爲解說，悅可爾心。於是網明，旣
<lb n="0775b06" ed="X"/><lb n="0780b18" ed="R033"/>蒙聽許，心大歡喜，卽白佛言：世尊！如來身相，超百千
<lb n="0775b07" ed="X"/><lb n="0781a01" ed="R033"/>萬日月光明。我自惟念：若有衆生，能見佛身，甚爲希
<lb n="0775b08" ed="X"/><lb n="0781a02" ed="R033"/>有。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0775b0802" cb:place="inline">【註】如來身相，超百千萬日月光明，其明白顯露如
<lb n="0775b09" ed="X"/><lb n="0781a03" ed="R033"/>是，宜乎人人皆見。而云見者希有，應知自性法身，
<lb n="0775b10" ed="X"/><lb n="0781a04" ed="R033"/>非形色可見也。于我本具，靈明無差，所謂日月不
<lb n="0775b11" ed="X"/><lb n="0781a05" ed="R033"/>足喩其明也。良由衆生無明妄隔，不能自見耳。能
<lb n="0775b12" ed="X"/><lb n="0781a06" ed="R033"/>見之者，無明輕薄，甚爲希有。華嚴云：奇哉衆生，皆
<lb n="0775b13" ed="X"/><lb n="0781a07" ed="R033"/>有如來智慧德相。良由妄想執著，不能證得，此之
<lb n="0775b14" ed="X"/><lb n="0781a08" ed="R033"/>謂也。</p></cb:div>
<lb n="0775b15" ed="X"/><lb n="0781a09" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0775b1501">我復惟念：若有衆生能見佛身，皆是如來威神之力。</p></cb:div>
<lb n="0775b16" ed="X"/><lb n="0781a10" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0775b1601">【註】譬如虗空，正體無形，而能妙含萬有。苟非日月
<lb n="0775b17" ed="X"/><lb n="0781a11" ed="R033"/>威光顯發，一切衆生不能得見虗空德相。能見之
<lb n="0775b18" ed="X"/><lb n="0781a12" ed="R033"/>者，皆日月威神之力也。此亦如是。</p></cb:div>
<lb n="0775b19" ed="X"/><lb n="0781a13" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0775b1901">佛吿網明：如是，如是！如汝所言。若佛不加威神，衆生
<lb n="0775b20" ed="X"/><lb n="0781a14" ed="R033"/>無有能見佛身，亦無能問。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0775b2011" cb:place="inline">【註】華嚴云：我當爲轉法輪，
<lb n="0775b21" ed="X"/><lb n="0781a15" ed="R033"/>令得開悟。此中所加有三：一曰身加，如放光顯發
<lb n="0775b22" ed="X"/><lb n="0781a16" ed="R033"/>等；二曰口加，如開示悟入等；三曰意加，陰發神識，
<lb n="0775b23" ed="X"/><lb n="0781a17" ed="R033"/>善解問難等。雖然如此，不可推在他佛身上，祇是
<lb n="0775b24" ed="X"/><lb n="0781a18" ed="R033"/>自心運轉施爲，皆仗渠力。若作他解，是名邪觀也。</p></cb:div>
<pb n="0775c" ed="X" xml:id="X20.0364.0775c"/>
<lb n="0775c01" ed="X"/><lb n="0781b01" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0775c0101">網明當知，如來有光名寂莊嚴，若有衆生遇斯光者，
<lb n="0775c02" ed="X"/><lb n="0781b02" ed="R033"/>能見佛身不壞眼根。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0775c0209" cb:place="inline">【註】佛身須佛眼所見，非肉眼能
<lb n="0775c03" ed="X"/><lb n="0781b03" ed="R033"/>見。光名寂莊嚴者，卽眼之實性。能達眼之實性，則
<lb n="0775c04" ed="X"/><lb n="0781b04" ed="R033"/>不壞肉眼之根，而見佛身宜矣。前則如來所加，能
<lb n="0775c05" ed="X"/><lb n="0781b05" ed="R033"/>見佛身。此下，釋如來所加，善解問難。</p></cb:div>
<lb n="0775c06" ed="X"/><lb n="0781b06" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0775c0601">又如來光名無畏辯，若有衆生遇斯光者，能問如來
<lb n="0775c07" ed="X"/><lb n="0781b07" ed="R033"/>其辯無盡。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0775c0705" cb:place="inline">【註】達法實性，故得無畏。以無畏故，能種種
<lb n="0775c08" ed="X"/><lb n="0781b08" ed="R033"/>幻興，問辨無盡也。此乃總標能問之意，下卽別開
<lb n="0775c09" ed="X"/><lb n="0781b09" ed="R033"/>善問所由。</p></cb:div>
<lb n="0775c10" ed="X"/><lb n="0781b10" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0775c1001">又如來光名集諸善根，若有衆生遇斯光者，能問如
<lb n="0775c11" ed="X"/><lb n="0781b11" ed="R033"/>來轉輪聖王行業因緣。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0775c1110" cb:place="inline">【註】輪王以十善爲因，施度爲
<lb n="0775c12" ed="X"/><lb n="0781b12" ed="R033"/>緣。因卽行也，緣卽業也，故光名集善根。下文倣此。</p></cb:div>
<lb n="0775c13" ed="X"/><lb n="0781b13" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0775c1301">又如來光名淨莊嚴，若有衆生遇斯光者，能問如來、
<lb n="0775c14" ed="X"/><lb n="0781b14" ed="R033"/>天帝釋行業因緣。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0775c1408" cb:place="inline">【註】大般若云：若人脩百無遮大會，
<lb n="0775c15" ed="X"/><lb n="0781b15" ed="R033"/>乃作<name role="" type="person">帝釋天</name>主。故光名淨莊嚴行業，可信也。</p></cb:div>
<lb n="0775c16" ed="X"/><lb n="0781b16" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0775c1601">又如來光名得自在，若有衆生遇斯光者，能問如來
<lb n="0775c17" ed="X"/><lb n="0781b17" ed="R033"/>梵天王行業因緣。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0775c1708" cb:place="inline">【註】一切衆生，皆爲五欲所縛，不得
<lb n="0775c18" ed="X"/><lb n="0781b18" ed="R033"/>自在。此天行業，在離欲脩禪，故遇如來自在光明，
<lb n="0775c19" ed="X"/><lb n="0782a01" ed="R033"/>乃能發起。前云輪王行業，則兼擧人類。次云帝釋
<lb n="0775c20" ed="X"/><lb n="0782a02" ed="R033"/>行業，則兼擧六天。此中梵王行業，則兼擧四禪。不
<lb n="0775c21" ed="X"/><lb n="0782a03" ed="R033"/>擧無色界者，非此經之機也。</p></cb:div>
<lb n="0775c22" ed="X"/><lb n="0782a04" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0775c2201">又如來光名離煩惱，若有衆生遇斯光者，能問如來
<lb n="0775c23" ed="X"/><lb n="0782a05" ed="R033"/>聲聞乘所行之道。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0775c2308" cb:place="inline">【註】四諦之法，善離煩惱，故衆生遇
<lb n="0775c24" ed="X"/><lb n="0782a06" ed="R033"/>之，發起聲聞之道也。</p></cb:div>
<pb n="0776a" ed="X" xml:id="X20.0364.0776a"/>
<lb n="0776a01" ed="X"/><lb n="0782a07" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0776a0101">又如來光名善遠離，若有衆生遇斯光者，能問如來、
<lb n="0776a02" ed="X"/><lb n="0782a08" ed="R033"/>辟支佛所行之道。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0776a0208" cb:place="inline">【註】十二因緣之法，善能遠離生死
<lb n="0776a03" ed="X"/><lb n="0782a09" ed="R033"/>喧闠，蓋辟支佛以脩還滅十二因緣也。若流轉十
<lb n="0776a04" ed="X"/><lb n="0782a10" ed="R033"/>二因緣，乃衆生同業生死之相，不名善遠離矣。然
<lb n="0776a05" ed="X"/><lb n="0782a11" ed="R033"/>辟支有二種：一曰緣覺，又名部黨，以有師徒黨類，
<lb n="0776a06" ed="X"/><lb n="0782a12" ed="R033"/>傳習脩行者也。二曰獨覺，又曰麟出，無佛世無師
<lb n="0776a07" ed="X"/><lb n="0782a13" ed="R033"/>自悟者也。</p></cb:div>
<lb n="0776a08" ed="X"/><lb n="0782a14" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0776a0801">又如來光名益一切智，若有衆生遇斯光者，能問如
<lb n="0776a09" ed="X"/><lb n="0782a15" ed="R033"/>來大乘佛事。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0776a0906" cb:place="inline">【註】前凡界中，但云因緣，不云道，非出生
<lb n="0776a10" ed="X"/><lb n="0782a16" ed="R033"/>死之要也。聲聞、辟支雖云道，而不云大乘佛事者，
<lb n="0776a11" ed="X"/><lb n="0782a17" ed="R033"/>以彼惟自利，而不能利他也。菩薩人<anchor xml:id="nkr_note_add_0776a1101" n="0776a1101"/><anchor xml:id="beg0776a1101" n="0776a1101"/>已<anchor xml:id="end0776a1101"/>兼利，堪起
<lb n="0776a12" ed="X"/><lb n="0782a18" ed="R033"/>佛乘，故光名益一切智，　而問大乘佛事矣。此中
<lb n="0776a13" ed="X"/><lb n="0782b01" ed="R033"/>總明如來威神加被，能解問難。問中，三凡三聖，于
<lb n="0776a14" ed="X"/><lb n="0782b02" ed="R033"/>十法界中，不問四惡處。何也？以四惡處，非行人脩
<lb n="0776a15" ed="X"/><lb n="0782b03" ed="R033"/>進之途，故不問也。以此爲自利之門，若利他門，下
<lb n="0776a16" ed="X"/><lb n="0782b04" ed="R033"/>文當備。六根之中，如來惟加眼、舌二根，餘四不加。
<lb n="0776a17" ed="X"/><lb n="0782b05" ed="R033"/>何也？擧其總故。眼見如來，身起欽承，口問法義，耳
<lb n="0776a18" ed="X"/><lb n="0782b06" ed="R033"/>聽玄音，意擇是非，所謂擧一隅，不以三隅反。若以
<lb n="0776a19" ed="X"/><lb n="0782b07" ed="R033"/>稱性門中，則六根皆被如來之力。當知眼如是見，
<lb n="0776a20" ed="X"/><lb n="0782b08" ed="R033"/>耳如是聞，口如是談論，乃至意如是思惟，莫不皆
<lb n="0776a21" ed="X"/><lb n="0782b09" ed="R033"/>仗這個威力。故傅大士云：欲識佛去處，只這語言
<lb n="0776a22" ed="X"/><lb n="0782b10" ed="R033"/>是。故知如來加被者，乃稱性之法也。</p></cb:div>
<lb n="0776a23" ed="X"/><lb n="0782b11" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0776a2301">又如來光名曰往益，佛來去時足下光明，衆生遇者
<lb n="0776a24" ed="X"/><lb n="0782b12" ed="R033"/>命終生天。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0776a2405" cb:place="inline">【註】前彰自利門，如來威加，能發辨問，以無
<pb n="0776b" ed="X" xml:id="X20.0364.0776b"/>
<lb n="0776b01" ed="X"/><lb n="0782b13" ed="R033"/>畏辨光爲總，後六問爲別。此彰利他門，故光名往
<lb n="0776b02" ed="X"/><lb n="0782b14" ed="R033"/>益，惟此爲總。下乃別開，隨時隨機，光有異名，會而
<lb n="0776b03" ed="X"/><lb n="0782b15" ed="R033"/>歸之，同名往益。</p></cb:div>
<lb n="0776b04" ed="X"/><lb n="0782b16" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0776b0401">又，如來光名一切莊嚴，若佛入城放斯光明，衆生遇
<lb n="0776b05" ed="X"/><lb n="0782b17" ed="R033"/>者得歡喜樂，一切莊飾之具莊嚴其城，城中寶藏從
<lb n="0776b06" ed="X"/><lb n="0782b18" ed="R033"/>地湧出。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0776b0604" cb:place="inline">【註】福德之光。</p></cb:div>
<lb n="0776b07" ed="X"/><lb n="0783a01" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0776b0701">又如來光名曰震動，佛以此光能動無量無邊世界。</p></cb:div>
<lb n="0776b08" ed="X"/><lb n="0783a02" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0776b0801">【註】威神之光，二者世界悉檀也。</p></cb:div>
<lb n="0776b09" ed="X"/><lb n="0783a03" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0776b0901">又如來光名曰生樂，佛以此光能滅地獄衆生苦惱。</p></cb:div>
<lb n="0776b10" ed="X"/><lb n="0783a04" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0776b1001">【註】悲，光也。悲能拔苦，苦拔則樂生矣。</p></cb:div>
<lb n="0776b11" ed="X"/><lb n="0783a05" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0776b1101">又如來光名曰上慈，佛以此光能令畜生不相惱害。</p></cb:div>
<lb n="0776b12" ed="X"/><lb n="0783a06" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0776b1201">【註】平等，慈光也。平等，故冤親等觀，不相惱害。</p></cb:div>
<lb n="0776b13" ed="X"/><lb n="0783a07" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0776b1301">又如來光名曰凉樂，佛以此光能滅餓鬼饑渴熱惱。</p></cb:div>
<lb n="0776b14" ed="X"/><lb n="0783a08" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0776b1401">【註】餓鬼以慳貪爲負，恡報饑渴，貪受熱惱。今遇如
<lb n="0776b15" ed="X"/><lb n="0783a09" ed="R033"/>來無我之光，則悔悟恡貪爲過，頓生凉樂。消熱惱
<lb n="0776b16" ed="X"/><lb n="0783a10" ed="R033"/>曰凉，除饑渴曰樂。此中三惡道，兼前六問，共成九
<lb n="0776b17" ed="X"/><lb n="0783a11" ed="R033"/>法界，惟缺修羅文略耳。</p></cb:div>
<lb n="0776b18" ed="X"/><lb n="0783a12" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0776b1801">又如來光名曰明淨，佛以此光使盲者得視。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0776b1818" cb:place="inline">【註】若有
<lb n="0776b19" ed="X"/><lb n="0783a13" ed="R033"/>見，則有不見。有無相傾，則成汙濁。惟盲者無見，則
<lb n="0776b20" ed="X"/><lb n="0783a14" ed="R033"/>無有不見。能所旣離，是名明淨。然則不蒙如來法
<lb n="0776b21" ed="X"/><lb n="0783a15" ed="R033"/>光所照，不能自知無見爲眞見，故曰盲者。</p></cb:div>
<lb n="0776b22" ed="X"/><lb n="0783a16" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0776b2201">又如來光名曰聰聽，佛以此光能令衆生聾者得聽。</p></cb:div>
<lb n="0776b23" ed="X"/><lb n="0783a17" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0776b2301">【註】前則無見爲明淨，此則無聞爲聰聽，義可推之。</p></cb:div>
<lb n="0776b24" ed="X"/><lb n="0783a18" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0776b2401">又如來光名曰慚愧，佛以此光能令衆生狂者得正。</p></cb:div>
<pb n="0776c" ed="X" xml:id="X20.0364.0776c"/>
<lb n="0776c01" ed="X"/><lb n="0783b01" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0776c0101">【註】衆生由無慚愧，狂亂顚倒。苟能一念知慚識愧，
<lb n="0776c02" ed="X"/><lb n="0783b02" ed="R033"/>則狂亂除而正見現前。此於六根中，惟擧眼耳意
<lb n="0776c03" ed="X"/><lb n="0783b03" ed="R033"/>三，不擧鼻舌身三。何也？蓋由眼等三根，取境利故。
<lb n="0776c04" ed="X"/><lb n="0783b04" ed="R033"/>鼻等三根，取境鈍故。取境利者，常與識心相應，故
<lb n="0776c05" ed="X"/><lb n="0783b05" ed="R033"/>曰盲，曰聾，曰狂。若不得如來正觀威力加被，則不
<lb n="0776c06" ed="X"/><lb n="0783b06" ed="R033"/>能視，不能聽，不能正，故特擧之。取境鈍者，常與法
<lb n="0776c07" ed="X"/><lb n="0783b07" ed="R033"/>性相應，全體如故，不必更加也。此上擧爲人悉壇。</p></cb:div>
<lb n="0776c08" ed="X"/><lb n="0783b08" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0776c0801">又，如來光名曰止息，佛以此光能令衆生捨十不善
<lb n="0776c09" ed="X"/><lb n="0783b09" ed="R033"/>道、安住十善道。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0776c0907" cb:place="inline">【註】身業，殺、盜、淫。口業，惡口、兩舌、妄言、
<lb n="0776c10" ed="X"/><lb n="0783b10" ed="R033"/>綺語。意，貪、嗔、癡。共名十惡。遇如來光，捨於不善而
<lb n="0776c11" ed="X"/><lb n="0783b11" ed="R033"/>行善也。</p></cb:div>
<lb n="0776c12" ed="X"/><lb n="0783b12" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0776c1201">又如來光名曰離惡，佛以此光能令邪見衆生皆得
<lb n="0776c13" ed="X"/><lb n="0783b13" ed="R033"/>正見。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0776c1303" cb:place="inline">【註】前則遇光脩止，此則遇光脩觀。止爲入善之
<lb n="0776c14" ed="X"/><lb n="0783b14" ed="R033"/>初門，觀爲破邪之勇敵。故麤業用止，細業用觀，皆
<lb n="0776c15" ed="X"/><lb n="0783b15" ed="R033"/>前後相須也。夫捨其不善而行其善，似墮二見，成
<lb n="0776c16" ed="X"/><lb n="0783b16" ed="R033"/>敵兩立，是名惡見，亦名邪見。細而觀之，若惡是實，
<lb n="0776c17" ed="X"/><lb n="0783b17" ed="R033"/>不能轉惡以成善。若善是實，不能迷善以就惡。以
<lb n="0776c18" ed="X"/><lb n="0783b18" ed="R033"/>惡無性故，遷惡以從善。以善無性故，背善而從惡。
<lb n="0776c19" ed="X"/><lb n="0784a01" ed="R033"/>苟能知此無性，則取捨二見遠離，是名正見。問：如
<lb n="0776c20" ed="X"/><lb n="0784a02" ed="R033"/>來放光，衆生遇者，頓然獲益，非同造次。子云修止
<lb n="0776c21" ed="X"/><lb n="0784a03" ed="R033"/>脩觀，似是有爲，恐非佛意耳。答云：前文云：如來若
<lb n="0776c22" ed="X"/><lb n="0784a04" ed="R033"/>不加被，衆生無能見，佛亦不能問。旣云如來加被，
<lb n="0776c23" ed="X"/><lb n="0784a05" ed="R033"/>而衆生能見能問，亦云如來加被，而衆生能脩能
<lb n="0776c24" ed="X"/><lb n="0784a06" ed="R033"/>行，於理不違。蓋由如來光明，照明衆生心地，使之
<pb n="0777a" ed="X" xml:id="X20.0364.0777a"/>
<lb n="0777a01" ed="X"/><lb n="0784a07" ed="R033"/>自解，活計現前，隨機獲益。譬如日光出時，而百姓
<lb n="0777a02" ed="X"/><lb n="0784a08" ed="R033"/>各各辨事，非謂日光有所與也。又問：如來光明是
<lb n="0777a03" ed="X"/><lb n="0784a09" ed="R033"/>一，何以衆生遇之，獲益不同？答云：法華經：如來放
<lb n="0777a04" ed="X"/><lb n="0784a10" ed="R033"/>眉間白毫相光，照東方萬八千佛土，下至阿毗，上
<lb n="0777a05" ed="X"/><lb n="0784a11" ed="R033"/>至有頂。於中六道衆生，生死往還，受報好醜，乃至
<lb n="0777a06" ed="X"/><lb n="0784a12" ed="R033"/>菩薩修行相貌，成道涅槃，彌勒皆于光中，了然明
<lb n="0777a07" ed="X"/><lb n="0784a13" ed="R033"/>覩。彼云明見差別，此云隨機獲益。二文合看，疑可
<lb n="0777a08" ed="X"/><lb n="0784a14" ed="R033"/>泮然。要而言之，凡所說法，總名法光明也。又彌勒
<lb n="0777a09" ed="X"/><lb n="0784a15" ed="R033"/>一生菩薩，故能圓見差別。于一毫光中，三乘人力
<lb n="0777a10" ed="X"/><lb n="0784a16" ed="R033"/>不逮，此但隨分見耳。</p></cb:div>
<lb n="0777a11" ed="X"/><lb n="0784a17" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0777a1101">又如來光名曰能捨，佛以此光能破衆生慳貪之心
<lb n="0777a12" ed="X"/><lb n="0784a18" ed="R033"/>令行布施。又如來光名無惱熱，佛以此光能令毀禁
<lb n="0777a13" ed="X"/><lb n="0784b01" ed="R033"/>衆生皆得持戒。又如來光名曰安利，佛以此光能令
<lb n="0777a14" ed="X"/><lb n="0784b02" ed="R033"/>嗔恨衆生皆行忍辱。又如來光名曰勤脩，佛以此光
<lb n="0777a15" ed="X"/><lb n="0784b03" ed="R033"/>能令懈怠衆生皆行精進。又如來光名曰一心，佛以
<lb n="0777a16" ed="X"/><lb n="0784b04" ed="R033"/>此光能令妄念衆生皆得禪定。又如來光名曰能解，
<lb n="0777a17" ed="X"/><lb n="0784b05" ed="R033"/>佛以此光能令愚癡衆生皆得智慧。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0777a1715" cb:place="inline">【註】六根因如來
<lb n="0777a18" ed="X"/><lb n="0784b06" ed="R033"/>光明所加故，能視能聽及能正見，由正見故能脩
<lb n="0777a19" ed="X"/><lb n="0784b07" ed="R033"/>止觀，脩正觀故進趣六度，異前聲聞辟支也。</p></cb:div>
<lb n="0777a20" ed="X"/><lb n="0784b08" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0777a2001">又如來光名曰淸淨，佛以此光能令不信衆生皆得
<lb n="0777a21" ed="X"/><lb n="0784b09" ed="R033"/>淨信。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0777a2103" cb:place="inline">【註】衆生封于無明，著于人我，於此大乘，不能生
<lb n="0777a22" ed="X"/><lb n="0784b10" ed="R033"/>於淨信，爲煩惱所汙故也。何爲淨信？何爲不淨信
<lb n="0777a23" ed="X"/><lb n="0784b11" ed="R033"/>邪？凡夫信于有爲，外道信于斷常，二乘信于偏空，
<lb n="0777a24" ed="X"/><lb n="0784b12" ed="R033"/>權乘信於事度，是皆著于有爲，總名不淨之信。若
<pb n="0777b" ed="X" xml:id="X20.0364.0777b"/>
<lb n="0777b01" ed="X"/><lb n="0784b13" ed="R033"/>信自心本來圓淨，非空非有，無得無證，性眞如是，
<lb n="0777b02" ed="X"/><lb n="0784b14" ed="R033"/>不屬修爲，是名淨信。</p></cb:div>
<lb n="0777b03" ed="X"/><lb n="0784b15" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0777b0301">又如來光名曰能持，佛以此光能令少聞衆生皆得
<lb n="0777b04" ed="X"/><lb n="0784b16" ed="R033"/>多聞。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0777b0403" cb:place="inline">【註】衆生不達一心，循行數墨，學日繁而性日拙，
<lb n="0777b05" ed="X"/><lb n="0784b17" ed="R033"/>故曰少聞。若能了悟自心，則知萬法於吾無所不
<lb n="0777b06" ed="X"/><lb n="0784b18" ed="R033"/>備，始號多聞，如世尊自號多聞藏等。</p></cb:div>
<lb n="0777b07" ed="X"/><lb n="0785a01" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0777b0701">又如來光名曰威儀，佛以此光能令無慚衆生皆得
<lb n="0777b08" ed="X"/><lb n="0785a02" ed="R033"/>慚愧。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0777b0803" cb:place="inline">【註】衆生由無慚愧故，狂亂放逸。慚者慚人，愧者
<lb n="0777b09" ed="X"/><lb n="0785a03" ed="R033"/>愧<anchor xml:id="nkr_note_add_0777b0901" n="0777b0901"/><anchor xml:id="beg0777b0901" n="0777b0901"/>己<anchor xml:id="end0777b0901"/>。慚人有德而我不逮，愧<anchor xml:id="nkr_note_add_0777b0902" n="0777b0902"/><anchor xml:id="beg0777b0902" n="0777b0902"/>己<anchor xml:id="end0777b0902"/>有失而我不改。如
<lb n="0777b10" ed="X"/><lb n="0785a04" ed="R033"/>是自悛，則威儀備具，得慚愧矣。</p></cb:div>
<lb n="0777b11" ed="X"/><lb n="0785a05" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0777b1101">又如來光名曰安隱，佛以此光能令多欲衆生斷除
<lb n="0777b12" ed="X"/><lb n="0785a06" ed="R033"/>淫欲。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0777b1203" cb:place="inline">【註】衆生爲貪欲所牽，多致險害，陷入惡道。故古
<lb n="0777b13" ed="X"/><lb n="0785a07" ed="R033"/>人以刀上之蜜，華下之蛇，喩其爲害非細。苟能離
<lb n="0777b14" ed="X"/><lb n="0785a08" ed="R033"/>欲除貪，自然心身安隱。</p></cb:div>
<lb n="0777b15" ed="X"/><lb n="0785a09" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0777b1501">又如來光名曰歡喜，佛以此光能令多怒衆生斷除
<lb n="0777b16" ed="X"/><lb n="0785a10" ed="R033"/>嗔恚。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0777b1603" cb:place="inline">【註】衆生迷于自心，不覺轉似外境，妄立我人，妄
<lb n="0777b17" ed="X"/><lb n="0785a11" ed="R033"/>起是非，妄生鬪訟，故生嗔怒。若悟自心，則前塵不
<lb n="0777b18" ed="X"/><lb n="0785a12" ed="R033"/>有；人我旣虗，則是非不實；內外性如，則敵對不成；
<lb n="0777b19" ed="X"/><lb n="0785a13" ed="R033"/>契心平等，則轉瞋成喜。</p></cb:div>
<lb n="0777b20" ed="X"/><lb n="0785a14" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0777b2001">又如來光名曰照明，佛以此光能令多癡衆生斷除
<lb n="0777b21" ed="X"/><lb n="0785a15" ed="R033"/>愚癡。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0777b2103" cb:place="inline">【註】衆生迷于無明，似處長夜，一無辨白，號曰愚
<lb n="0777b22" ed="X"/><lb n="0785a16" ed="R033"/>癡。若能一念照明，能使轉愚成智。然六道于無明
<lb n="0777b23" ed="X"/><lb n="0785a17" ed="R033"/>全具，四聖于無明分具，聲聞秪破界內見惑，界外
<lb n="0777b24" ed="X"/><lb n="0785a18" ed="R033"/>思惑全不知故，辟支分破一分，菩薩脩一分，三德
<pb n="0777c" ed="X" xml:id="X20.0364.0777c"/>
<lb n="0777c01" ed="X"/><lb n="0785b01" ed="R033"/>破一分，無明直至妙覺，乃明全破。今此遇光成智，
<lb n="0777c02" ed="X"/><lb n="0785b02" ed="R033"/>應是初心，以此經爲頓敎，頓同妙覺，故所謂初心
<lb n="0777c03" ed="X"/><lb n="0785b03" ed="R033"/>畢竟二不別。如是二心初心難，難得其旨悟者知，
<lb n="0777c04" ed="X"/><lb n="0785b04" ed="R033"/>妙</p></cb:div>
<lb n="0777c05" ed="X"/><lb n="0785b05" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0777c0501">又如來光名曰徧行，佛以此光能令等分衆生斷除
<lb n="0777c06" ed="X"/><lb n="0785b06" ed="R033"/>等分。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0777c0603" cb:place="inline">【註】如來八萬行門，無非應機之用。衆生不悟，偏
<lb n="0777c07" ed="X"/><lb n="0785b07" ed="R033"/>守<anchor xml:id="nkr_note_add_0777c0701" n="0777c0701"/><anchor xml:id="beg0777c0701" n="0777c0701"/>己<anchor xml:id="end0777c0701"/>見，而各相是非。權實若融，則偏計斯忘。圓脩
<lb n="0777c08" ed="X"/><lb n="0785b08" ed="R033"/>梵行，故斷等分。此上卽對治悉壇也。</p></cb:div>
<lb n="0777c09" ed="X"/><lb n="0785b09" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0777c0901">又，如來光名曰一切色，佛以此光能令衆生皆見佛
<lb n="0777c10" ed="X"/><lb n="0785b10" ed="R033"/>身無量種色。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0777c1006" cb:place="inline">【註】此第一義悉壇也。前對治爲因，此中
<lb n="0777c11" ed="X"/><lb n="0785b11" ed="R033"/>爲果。由因中遍行梵行，果上圓現色身，能使衆生
<lb n="0777c12" ed="X"/><lb n="0785b12" ed="R033"/>隨時隨機見無量種色，法爾如是。總論此中光明，
<lb n="0777c13" ed="X"/><lb n="0785b13" ed="R033"/>始分二門。初自利門中二：初總擧能見能問，次則
<lb n="0777c14" ed="X"/><lb n="0785b14" ed="R033"/>於能問別開六問，以彰行人進脩之益。二於利他
<lb n="0777c15" ed="X"/><lb n="0785b15" ed="R033"/>門中二：初總擧往益，次則四悉壇開示四：初嚴城
<lb n="0777c16" ed="X"/><lb n="0785b16" ed="R033"/>動地，爲世界悉壇。二拔三塗苦，使盲者得視，聾者
<lb n="0777c17" ed="X"/><lb n="0785b17" ed="R033"/>得聞，狂者得正，是爲人悉壇。旣見且聞故，則修于
<lb n="0777c18" ed="X"/><lb n="0785b18" ed="R033"/>對治。何名對治？散者修止，昏者修觀，慳者行施，犯
<lb n="0777c19" ed="X"/><lb n="0786a01" ed="R033"/>者持戒，嗔者修忍，怠者修進，亂者修定，愚者修智。
<lb n="0777c20" ed="X"/><lb n="0786a02" ed="R033"/>六度旣具，然後發大乘淨信。旣信矣，棄小乘得少
<lb n="0777c21" ed="X"/><lb n="0786a03" ed="R033"/>之執，慕大乘多聞之藏。旣多聞博識，則慚愧往失，
<lb n="0777c22" ed="X"/><lb n="0786a04" ed="R033"/>而仰佛威儀。仰佛威儀，則斷有得貪欲，棄取捨嗔
<lb n="0777c23" ed="X"/><lb n="0786a05" ed="R033"/>恚，離所知癡愚，絕等分執著，而圓脩梵行。是名對
<lb n="0777c24" ed="X"/><lb n="0786a06" ed="R033"/>治悉壇。此中圓現色身，卽第一義悉壇也。問曰：佛
<pb n="0778a" ed="X" xml:id="X20.0364.0778a"/>
<lb n="0778a01" ed="X"/><lb n="0786a07" ed="R033"/>光普照，令盲者得視，聾者得聞，乃至不信者令信。
<lb n="0778a02" ed="X"/><lb n="0786a08" ed="R033"/>而如來會下，同稟異聞，有信有不信，有得有不得。
<lb n="0778a03" ed="X"/><lb n="0786a09" ed="R033"/>爲復如來光有親疎，爲復經不足信耶？答曰：如來
<lb n="0778a04" ed="X"/><lb n="0786a10" ed="R033"/>大法光明，若大圓鏡，來者皆覩。所謂衣亂者整之，
<lb n="0778a05" ed="X"/><lb n="0786a11" ed="R033"/>冠倒者正之，面有油墨者拭之。然有見而不屆意
<lb n="0778a06" ed="X"/><lb n="0786a12" ed="R033"/>者，以謂鏡中之像，非是我身，不之整拭，是誰過歟？
<lb n="0778a07" ed="X"/><lb n="0786a13" ed="R033"/>行人聞佛法光明門，以謂聖賢之事，於我絕分，不
<lb n="0778a08" ed="X"/><lb n="0786a14" ed="R033"/>卽修治，亦由是矣。古云：大凡看敎，須宛轉消歸自
<lb n="0778a09" ed="X"/><lb n="0786a15" ed="R033"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0778a0901" n="0778a0901"/><anchor xml:id="beg0778a0901" n="0778a0901"/>己<anchor xml:id="end0778a0901"/>，勿認外緣。故經云：如來者，卽諸法如義</p></cb:div>
<lb n="0778a10" ed="X"/><lb n="0786a16" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0778a1001">網明當知，如來若以一劫若減一劫，說此光明力用
<lb n="0778a11" ed="X"/><lb n="0786a17" ed="R033"/>名號不可窮盡。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0778a1107" cb:place="inline">【註】劫者，時也。有大劫，有中劫，有小劫。
<lb n="0778a12" ed="X"/><lb n="0786a18" ed="R033"/>人壽十歲爲期，過一百年增一歲，增至八萬四千
<lb n="0778a13" ed="X"/><lb n="0786b01" ed="R033"/>歲；過一百年減一歲，減至十歲。如是一增一減，名
<lb n="0778a14" ed="X"/><lb n="0786b02" ed="R033"/>爲一小劫；如是二十小劫，名爲中劫；如是四中劫，
<lb n="0778a15" ed="X"/><lb n="0786b03" ed="R033"/>名爲大劫。此中以增減爲論者，卽是小劫也。經劫
<lb n="0778a16" ed="X"/><lb n="0786b04" ed="R033"/>讚嘆不能盡者，益見其勝也。</p></cb:div>
<lb n="0778a17" ed="X"/><lb n="0786b05" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0778a1701">爾時，<name role="" type="person">網明菩薩</name>白佛言：未曾有也。世尊！如來身者，卽
<lb n="0778a18" ed="X"/><lb n="0786b06" ed="R033"/>是無量光明之藏，說法方便亦不可思議。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0778a1817" cb:place="inline">【註】此則結
<lb n="0778a19" ed="X"/><lb n="0786b07" ed="R033"/>嘆不可思議，下乃述歸自心。</p></cb:div>
<lb n="0778a20" ed="X"/><lb n="0786b08" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0778a2001">世尊！我自昔來未曾聞此光明名號。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0778a2015" cb:place="inline">【註】昔者，指阿含
<lb n="0778a21" ed="X"/><lb n="0786b09" ed="R033"/>之時也。</p></cb:div>
<lb n="0778a22" ed="X"/><lb n="0786b10" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0778a2201">如我解佛所說義，若有菩薩聞斯光明名號，信心淸
<lb n="0778a23" ed="X"/><lb n="0786b11" ed="R033"/>淨，皆得如是光明之身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0778a2310" cb:place="inline">【註】可謂宛轉消歸自<anchor xml:id="nkr_note_add_0778a2301" n="0778a2301"/><anchor xml:id="beg0778a2301" n="0778a2301"/>己<anchor xml:id="end0778a2301"/>也。</p></cb:div>
<lb n="0778a24" ed="X"/><lb n="0786b12" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0778a2401">世尊！唯願今日放請菩薩光，令他方菩薩善能問難
<pb n="0778b" ed="X" xml:id="X20.0364.0778b"/>
<lb n="0778b01" ed="X"/><lb n="0786b13" ed="R033"/>者，見斯光<anchor xml:id="nkr_note_add_0778b0101" n="0778b0101"/><anchor xml:id="beg0778b0101" n="0778b0101"/>已<anchor xml:id="end0778b0101"/>，發心來此<name role="" type="person">娑婆世界</name>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0778b0114" cb:place="inline">【註】前則如來自說
<lb n="0778b02" ed="X"/><lb n="0786b14" ed="R033"/>光明名號力用者，彰本有之光，而人人皆具，故網
<lb n="0778b03" ed="X"/><lb n="0786b15" ed="R033"/>明當其機也。今叩如來放請菩薩光者，方便光也。
<lb n="0778b04" ed="X"/><lb n="0786b16" ed="R033"/>故菩薩由他方來者矣，以實際之中無問答故。前
<lb n="0778b05" ed="X"/><lb n="0786b17" ed="R033"/>云能見能問皆如來加被者，以方便依實際故。所
<lb n="0778b06" ed="X"/><lb n="0786b18" ed="R033"/>言方便者，思益梵天當其機，惟聞思脩皆方便故。</p></cb:div>
<lb n="0778b07" ed="X"/><lb n="0787a01" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0778b0701">爾時世尊受<name role="" type="person">網明菩薩</name>請<anchor xml:id="nkr_note_add_0778b0701" n="0778b0701"/><anchor xml:id="beg0778b0701" n="0778b0701"/>已<anchor xml:id="end0778b0701"/>，卽放光明照此三千大
<lb n="0778b08" ed="X"/><lb n="0787a02" ed="R033"/>千世界，普及十方無量佛土。於是諸方無量百千萬
<lb n="0778b09" ed="X"/><lb n="0787a03" ed="R033"/>億菩薩見斯光<anchor xml:id="nkr_note_add_0778b0901" n="0778b0901"/><anchor xml:id="beg0778b0901" n="0778b0901"/>已<anchor xml:id="end0778b0901"/>，皆來至此<name role="" type="person">娑婆世界</name>。時東方過七
<lb n="0778b10" ed="X"/><lb n="0787a04" ed="R033"/>十二恒河沙佛土，有國名淸潔。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0778b1013" cb:place="inline">【註】初擧十方，而次擧
<lb n="0778b11" ed="X"/><lb n="0787a05" ed="R033"/>東方。東者，東爲群動之首，萬物發生。過恒河沙佛
<lb n="0778b12" ed="X"/><lb n="0787a06" ed="R033"/>土者，極其群動之際也。極群動之際，則見實相。見
<lb n="0778b13" ed="X"/><lb n="0787a07" ed="R033"/>實相，則離二邊垢濁，故國名淸潔。</p></cb:div>
<lb n="0778b14" ed="X"/><lb n="0787a08" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0778b1401">佛號日月光如來、應、正徧知，今現在。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0778b1415" cb:place="inline">【註】以如幻智，雙
<lb n="0778b15" ed="X"/><lb n="0787a09" ed="R033"/>照二邊，如日月光，無所不矚。此佛亦是方便智，故
<lb n="0778b16" ed="X"/><lb n="0787a10" ed="R033"/>云現在。以方便無性，不屬過去未來故。</p></cb:div>
<lb n="0778b17" ed="X"/><lb n="0787a11" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0778b1701">其佛土有菩薩、梵天。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0778b1709" cb:place="inline">【註】菩薩又曰梵天者，表俗諦也。
<lb n="0778b18" ed="X"/><lb n="0787a12" ed="R033"/>從日月光佛土來者，俗諦依方便智之所出也。</p></cb:div>
<lb n="0778b19" ed="X"/><lb n="0787a13" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0778b1901">名曰思益。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0778b1905" cb:place="inline">【註】此天以思益名者，卽思慧，故思以梵天
<lb n="0778b20" ed="X"/><lb n="0787a14" ed="R033"/>爲名。梵者，淨也。思與淨相應，則趣聖道。思與不淨
<lb n="0778b21" ed="X"/><lb n="0787a15" ed="R033"/>相應，則趣凡界也。</p></cb:div>
<lb n="0778b22" ed="X"/><lb n="0787a16" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0778b2201">住不退轉。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0778b2205" cb:place="inline">【註】惟思爲益，故不退轉。</p></cb:div>
<lb n="0778b23" ed="X"/><lb n="0787a17" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0778b2301">見此光<anchor xml:id="nkr_note_add_0778b2301" n="0778b2301"/><anchor xml:id="beg0778b2301" n="0778b2301"/>已<anchor xml:id="end0778b2301"/>，到日月光佛所。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0778b2311" cb:place="inline">【註】方便行，爲方便光所召，
<lb n="0778b24" ed="X"/><lb n="0787a18" ed="R033"/>詣方便智也。</p></cb:div>
<pb n="0778c" ed="X" xml:id="X20.0364.0778c"/>
<lb n="0778c01" ed="X"/><lb n="0787b01" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0778c0101">頭面作禮白佛言：世尊！我欲詣<name role="" type="person">娑婆世界</name>釋迦牟尼
<lb n="0778c02" ed="X"/><lb n="0787b02" ed="R033"/>佛所，奉覲供養親近<g ref="#CB01567">𧫎</g>受，彼佛亦復欲見我等。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0778c0219" cb:place="inline">【註】彼
<lb n="0778c03" ed="X"/><lb n="0787b03" ed="R033"/>此皆在第二義門。唱，和也。</p></cb:div>
<lb n="0778c04" ed="X"/><lb n="0787b04" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0778c0401">其佛吿言：便往，梵天！今正是時。彼娑婆國有若干千
<lb n="0778c05" ed="X"/><lb n="0787b05" ed="R033"/>億諸菩薩集，汝應以十法遊于彼土。何等爲十？於毀
<lb n="0778c06" ed="X"/><lb n="0787b06" ed="R033"/>於譽心無增減、聞善聞惡心無分別、于諸愚智等以
<lb n="0778c07" ed="X"/><lb n="0787b07" ed="R033"/>悲心、於上中下衆生之類意常平等、于輕毀供養心
<lb n="0778c08" ed="X"/><lb n="0787b08" ed="R033"/>無有二、於他闕失莫見其過、見種種乘皆是一乘、聞
<lb n="0778c09" ed="X"/><lb n="0787b09" ed="R033"/>三惡道亦勿驚畏、於諸菩薩生如來想、佛出五濁世
<lb n="0778c10" ed="X"/><lb n="0787b10" ed="R033"/>生希有想。梵天！汝當以此十法遊彼世界。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0778c1017" cb:place="inline">【註】日月光
<lb n="0778c11" ed="X"/><lb n="0787b11" ed="R033"/>佛誨以十法行儀者，卽世諦而示實相也。下文多
<lb n="0778c12" ed="X"/><lb n="0787b12" ed="R033"/>方問辨，皆不害此。</p></cb:div>
<lb n="0778c13" ed="X"/><lb n="0787b13" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0778c1301">思益梵天白佛言：世尊！我不敢于如來前作師子吼，
<lb n="0778c14" ed="X"/><lb n="0787b14" ed="R033"/>我所能行佛自知之，今當以此十法遊彼世界一心
<lb n="0778c15" ed="X"/><lb n="0787b15" ed="R033"/>脩行。爾時，日月光佛國有諸菩薩白佛言：世尊！我得
<lb n="0778c16" ed="X"/><lb n="0787b16" ed="R033"/>大利，不生如是惡衆生中。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0778c1611" cb:place="inline">【註】因聞十法勸行，則知娑
<lb n="0778c17" ed="X"/><lb n="0787b17" ed="R033"/>婆穢濁難堪，各生自慶。</p></cb:div>
<lb n="0778c18" ed="X"/><lb n="0787b18" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0778c1801">其佛吿言：善男子！勿作是語。所以者何？若菩薩於此
<lb n="0778c19" ed="X"/><lb n="0788a01" ed="R033"/>國中，百千萬劫淨脩梵行，不如彼土從旦至食無嗔
<lb n="0778c20" ed="X"/><lb n="0788a02" ed="R033"/>礙心，其福爲勝。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0778c2007" cb:place="inline">【註】淨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0778001" n="0778001"/>明經云：此<name role="" type="person">娑婆世界</name>，有十未曾
<lb n="0778c21" ed="X"/><lb n="0788a03" ed="R033"/>有難得之法。此世界有，餘世界無，所謂布施、度慳
<lb n="0778c22" ed="X"/><lb n="0788a04" ed="R033"/>貪等是。以此世界修行一日，比餘世界百千萬劫。</p></cb:div>
<lb n="0778c23" ed="X"/><lb n="0788a05" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0778c2301">時，有萬二千菩薩與思益梵天俱共發來，而作<anchor xml:id="nkr_note_orig_0778002" n="0778002"/>自言：
<lb n="0778c24" ed="X"/><lb n="0788a06" ed="R033"/>我等亦欲以此十法遊彼世界，見釋迦牟尼佛。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0778c2419" cb:place="inline">【註】聞
<pb n="0779a" ed="X" xml:id="X20.0364.0779a"/>
<lb n="0779a01" ed="X"/><lb n="0788a07" ed="R033"/>佛贊勝，故欲共來矣。</p></cb:div>
<lb n="0779a02" ed="X"/><lb n="0788a08" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0779a0201">於是思益梵天與萬二千菩薩俱，於彼佛土忽然不
<lb n="0779a03" ed="X"/><lb n="0788a09" ed="R033"/>現，譬如壯士屈伸臂頃，到<name role="" type="person">娑婆世界</name>釋迦牟尼佛所，
<lb n="0779a04" ed="X"/><lb n="0788a10" ed="R033"/>却住一面。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0779a0405" cb:place="inline">【註】屈伸臂頃，則時分不收。忽然而到，則彼
<lb n="0779a05" ed="X"/><lb n="0788a11" ed="R033"/>此不隔。以不來相而來，不至相而至，可謂方便實
<lb n="0779a06" ed="X"/><lb n="0788a12" ed="R033"/>際，不較多矣。</p></cb:div>
<lb n="0779a07" ed="X"/><lb n="0788a13" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0779a0701">爾時，佛吿<name role="" type="person">網明菩薩</name>：汝見是思益梵天不？唯然，<anchor xml:id="nkr_note_add_0779a0701" n="0779a0701"/><anchor xml:id="beg0779a0701" n="0779a0701"/>已<anchor xml:id="end0779a0701"/>見。</p></cb:div>
<lb n="0779a08" ed="X"/><lb n="0788a14" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0779a0801">【註】前網明欲請他方善問難者，見光來集，而世尊
<lb n="0779a09" ed="X"/><lb n="0788a15" ed="R033"/>名吿見不，此是善問難之人也。下釋成。</p></cb:div>
<lb n="0779a10" ed="X"/><lb n="0788a16" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0779a1001">網明當知，思益梵天于諸正問菩薩中爲最第一。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0779a1020" cb:place="inline">【註】
<lb n="0779a11" ed="X"/><lb n="0788a17" ed="R033"/>揀異聲聞。</p></cb:div>
<lb n="0779a12" ed="X"/><lb n="0788a18" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0779a1201">於諸善分別諸法菩薩中爲最第一；於諸說隨宜經
<lb n="0779a13" ed="X"/><lb n="0788b01" ed="R033"/>意菩薩中爲最第一；於諸慈心菩薩中爲最第一；於
<lb n="0779a14" ed="X"/><lb n="0788b02" ed="R033"/>諸悲心菩薩中爲最第一；於諸喜心菩薩中爲最第
<lb n="0779a15" ed="X"/><lb n="0788b03" ed="R033"/>一；於諸捨心菩薩中爲最第一；於諸輭語菩薩中爲
<lb n="0779a16" ed="X"/><lb n="0788b04" ed="R033"/>最第一；於諸不瞋癡菩薩中爲最第一；於先意問訊
<lb n="0779a17" ed="X"/><lb n="0788b05" ed="R033"/>菩薩中爲最第一；於諸決疑菩薩中爲最第一。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0779a1719" cb:place="inline">【註】此
<lb n="0779a18" ed="X"/><lb n="0788b06" ed="R033"/>中十一種，第一、初則正酬善問難意，次則別開十
<lb n="0779a19" ed="X"/><lb n="0788b07" ed="R033"/>種爲最用酬，彼佛十法所訓也。大意則由善正問，
<lb n="0779a20" ed="X"/><lb n="0788b08" ed="R033"/>故能善分別。由善分別，則善解隨宜所說。解隨宜
<lb n="0779a21" ed="X"/><lb n="0788b09" ed="R033"/>所說，則起慈心與衆生之樂。欲與衆生之樂，在拔
<lb n="0779a22" ed="X"/><lb n="0788b10" ed="R033"/>衆生之苦，以四無量而導達之。欲導達之，以輭語
<lb n="0779a23" ed="X"/><lb n="0788b11" ed="R033"/>而勸勉之。欲勸勉衆生，彼有難問，不生嗔想，有所
<lb n="0779a24" ed="X"/><lb n="0788b12" ed="R033"/>未至，不相自瞞，則先意問訊而求擇之。旣擇矣，于
<pb n="0779b" ed="X" xml:id="X20.0364.0779b"/>
<lb n="0779b01" ed="X"/><lb n="0788b13" ed="R033"/>諸疑中得決然無惑矣。此皆思慧之德也。</p></cb:div>
<lb n="0779b02" ed="X"/><lb n="0788b14" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0779b0201">爾時，思益梵天與萬二千菩薩俱，頭面禮佛足，右遶
<lb n="0779b03" ed="X"/><lb n="0788b15" ed="R033"/>三帀，合掌向佛，以偈讚曰：世尊大名稱，普聞於十方，
<lb n="0779b04" ed="X"/><lb n="0788b16" ed="R033"/>所在諸如來，無不稱嘆者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0779b0411" cb:place="inline">【註】釋迦洪名萬德，非唯三
<lb n="0779b05" ed="X"/><lb n="0788b17" ed="R033"/>乘聞重，亦爲諸佛所嘆。</p></cb:div>
<lb n="0779b06" ed="X"/><lb n="0788b18" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0779b0601">有諸餘淨土，無三惡道名，捨如是淨土，慈悲故生此。</p></cb:div>
<lb n="0779b07" ed="X"/><lb n="0789a01" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0779b0701">【註】此頌釋成諸佛所嘆之意。捨彼淨妙，出生五濁，
<lb n="0779b08" ed="X"/><lb n="0789a02" ed="R033"/>甚難。</p></cb:div>
<lb n="0779b09" ed="X"/><lb n="0789a03" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0779b0901">佛智無減少。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0779b0906" cb:place="inline">【註】此釋前頌。恐衆生作二見故，有淨土
<lb n="0779b10" ed="X"/><lb n="0789a04" ed="R033"/>可捨，有穢土可生。而不知佛土常淨，衆生無明見
<lb n="0779b11" ed="X"/><lb n="0789a05" ed="R033"/>穢，佛智何增減哉？</p></cb:div>
<lb n="0779b12" ed="X"/><lb n="0789a06" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0779b1201">與諸如來等，以大悲本願，處斯穢惡土。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0779b1216" cb:place="inline">【註】凡諸佛出
<lb n="0779b13" ed="X"/><lb n="0789a07" ed="R033"/>生穢土，一皆以大悲本願，示處惡土也。</p></cb:div>
<lb n="0779b14" ed="X"/><lb n="0789a08" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0779b1401">若人於淨國，持戒滿一劫，此土須臾間，行慈爲最勝。</p></cb:div>
<lb n="0779b15" ed="X"/><lb n="0789a09" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0779b1501">【註】重釋前意。諸佛何故以本願處斯惡土？蓋由功
<lb n="0779b16" ed="X"/><lb n="0789a10" ed="R033"/>超勝故。淨國一劫持戒，不若此土須臾行慈，其功
<lb n="0779b17" ed="X"/><lb n="0789a11" ed="R033"/>勝彼爲最。</p></cb:div>
<lb n="0779b18" ed="X"/><lb n="0789a12" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0779b1801">若人於此土，起身口意罪，應墮三惡道，現世受得除。
<lb n="0779b19" ed="X"/><lb n="0789a13" ed="R033"/>生此土菩薩，不應懷憂怖，設有惡道罪，頭痛卽得除。</p></cb:div>
<lb n="0779b20" ed="X"/><lb n="0789a14" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0779b2001">【註】重伸前意。旣淨國惡土，其功日劫相勝，不應別
<lb n="0779b21" ed="X"/><lb n="0789a15" ed="R033"/>求淨妙，而厭此穢惡也。或有疑云：諸佛神力，示生
<lb n="0779b22" ed="X"/><lb n="0789a16" ed="R033"/>可也。我等無明力大，智慧力微，非惟不能度生行
<lb n="0779b23" ed="X"/><lb n="0789a17" ed="R033"/>道，反起身口之罪，恐墮三塗。釋云：亦能現世除得，
<lb n="0779b24" ed="X"/><lb n="0789a18" ed="R033"/>而不必生憂也。何以現世得除邪？釋云：設有其罪，
<pb n="0779c" ed="X" xml:id="X20.0364.0779c"/>
<lb n="0779c01" ed="X"/><lb n="0789b01" ed="R033"/>頭痛得除。昔者戒賢法師，忽染頭痛，意求自盡。彌
<lb n="0779c02" ed="X"/><lb n="0789b02" ed="R033"/>勒降語云：汝勿求死，以汝三世爲王，殺人過甚，冤
<lb n="0779c03" ed="X"/><lb n="0789b03" ed="R033"/>對所尋，應墮惡道。汝今修道，頭痛乃除。次日果愈。</p></cb:div>
<lb n="0779c04" ed="X"/><lb n="0789b04" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0779c0401">此土諸菩薩，若能守護法，世世所生處，不失於正念。</p></cb:div>
<lb n="0779c05" ed="X"/><lb n="0789b05" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0779c0501">【註】聞前功勝，卽欲處此修行，所有惡業，現世得除可
<lb n="0779c06" ed="X"/><lb n="0789b06" ed="R033"/>也。倘或不除，後陰所昧，失于正念，將如之何？釋云：
<lb n="0779c07" ed="X"/><lb n="0789b07" ed="R033"/>不患陰昧，但患不能護法耳。若能護法，不但後陰，
<lb n="0779c08" ed="X"/><lb n="0789b08" ed="R033"/>世世生生，不失正念也。所言法者，卽是自心。以此
<lb n="0779c09" ed="X"/><lb n="0789b09" ed="R033"/>心微妙，一切名相，不能及也。衆生不能了悟自心，
<lb n="0779c10" ed="X"/><lb n="0789b10" ed="R033"/>雖云修行，實增忘染。苟能妙悟，常加護惜，何患有
<lb n="0779c11" ed="X"/><lb n="0789b11" ed="R033"/>失也。古云：大事未明，如喪考妣。大事<anchor xml:id="nkr_note_add_0779c1101" n="0779c1101"/><anchor xml:id="beg0779c1101" n="0779c1101"/>已<anchor xml:id="end0779c1101"/>明，如喪考
<lb n="0779c12" ed="X"/><lb n="0789b12" ed="R033"/>妣。亦此意也。</p></cb:div>
<lb n="0779c13" ed="X"/><lb n="0789b13" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0779c1301">若人欲斷縛，滅煩惱業罪，於此土護法，增益一切智。</p></cb:div>
<lb n="0779c14" ed="X"/><lb n="0789b14" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0779c1401">【註】疑云：守護自心，則不失正念可矣。若不斷除煩
<lb n="0779c15" ed="X"/><lb n="0789b15" ed="R033"/>惱，何由解縛而增長一切智邪？釋云：汝但護自心，
<lb n="0779c16" ed="X"/><lb n="0789b16" ed="R033"/>則煩惱不斷而自斷，智慧不增而自增矣。</p></cb:div>
<lb n="0779c17" ed="X"/><lb n="0789b17" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0779c1701">淨土多億劫，受持法解說，於此娑婆界，從旦至食勝。</p></cb:div>
<lb n="0779c18" ed="X"/><lb n="0789b18" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0779c1801">【註】上云淨國惡土，持戒行慈，日劫相倍。此釋淨國
<lb n="0779c19" ed="X"/><lb n="0790a01" ed="R033"/>惡土，說法日劫相倍也。</p></cb:div>
<lb n="0779c20" ed="X"/><lb n="0790a02" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0779c2001">我見喜樂國，及見安樂土，此中無苦惱，亦無苦惱名，
<lb n="0779c21" ed="X"/><lb n="0790a03" ed="R033"/>於彼作功德，未足以爲奇。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0779c2111" cb:place="inline">【註】此重釋淨土修行，未足
<lb n="0779c22" ed="X"/><lb n="0790a04" ed="R033"/>爲奇也。</p></cb:div>
<lb n="0779c23" ed="X"/><lb n="0790a05" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0779c2301">於此煩惱處，能忍不可事，亦敎他此法，其福爲最勝。</p></cb:div>
<lb n="0779c24" ed="X"/><lb n="0790a06" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0779c2401">【註】重釋此土行道說法，功勝餘土。觀此贊頌，一皆
<pb n="0780a" ed="X" xml:id="X20.0364.0780a"/>
<lb n="0780a01" ed="X"/><lb n="0790a07" ed="R033"/>以長行中日月光佛前，有諸菩薩自慶不生惡衆
<lb n="0780a02" ed="X"/><lb n="0790a08" ed="R033"/>生中而來。雖云稱讚釋迦，其實警彼懈怠菩薩忻
<lb n="0780a03" ed="X"/><lb n="0790a09" ed="R033"/>生淨土者之所說也。</p></cb:div>
<lb n="0780a04" ed="X"/><lb n="0790a10" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0780a0401">我禮無上尊，大悲救苦者，能爲惡衆生，說法甚爲難。</p></cb:div>
<lb n="0780a05" ed="X"/><lb n="0790a11" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0780a0501">【註】結讚釋迦也。</p></cb:div>
<lb n="0780a06" ed="X"/><lb n="0790a12" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0780a0601">佛集無量衆，十方世界中，名聞諸菩薩，聽法無厭足。
<lb n="0780a07" ed="X"/><lb n="0790a13" ed="R033"/>佛集十方界，名聞諸菩薩，聽法無厭足。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0780a0716" cb:place="inline">【註】一世界爲
<lb n="0780a08" ed="X"/><lb n="0790a14" ed="R033"/>主，十方世界爲伴，而彼十方世界，一一各具十方
<lb n="0780a09" ed="X"/><lb n="0790a15" ed="R033"/>世界，極言其衆之多也。</p></cb:div>
<lb n="0780a10" ed="X"/><lb n="0790a16" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0780a1001">如海吞衆流。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0780a1006" cb:place="inline">【註】釋名稱：普聞菩薩有大智慧，能受佛
<lb n="0780a11" ed="X"/><lb n="0790a17" ed="R033"/>法，如海之吞流也。</p></cb:div>
<lb n="0780a12" ed="X"/><lb n="0790a18" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0780a1201">爲如是人等，廣說於佛道。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0780a1211" cb:place="inline">【註】如來示生惡土，而集十
<lb n="0780a13" ed="X"/><lb n="0790b01" ed="R033"/>方世界菩薩者，彼此莫二之旨也。爲如是大根說
<lb n="0780a14" ed="X"/><lb n="0790b02" ed="R033"/>法者，機堪聞法也。</p></cb:div>
<lb n="0780a15" ed="X"/><lb n="0790b03" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0780a1501">釋梵四天王，諸天龍神等，皆集欲求法，隨所信樂說。
<lb n="0780a16" ed="X"/><lb n="0790b04" ed="R033"/>比丘比丘尼，及淸信士女，是四衆普集，願時爲演說。</p></cb:div>
<lb n="0780a17" ed="X"/><lb n="0790b05" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0780a1701">【註】是諸天龍四衆，各有所樂，佛當知其深心，而悉
<lb n="0780a18" ed="X"/><lb n="0790b06" ed="R033"/>爲斷疑，勿使偏棄也。</p></cb:div>
<lb n="0780a19" ed="X"/><lb n="0790b07" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0780a1901">有樂佛乘者，及緣覺聲聞，佛知其深心，悉皆爲斷疑。</p></cb:div>
<lb n="0780a20" ed="X"/><lb n="0790b08" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0780a2001">【註】前爲大根所請，此爲三乘所請。</p></cb:div>
<lb n="0780a21" ed="X"/><lb n="0790b09" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0780a2101">不斷佛種者，能出生三寶。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0780a2111" cb:place="inline">【註】總結前來大小二機，雖
<lb n="0780a22" ed="X"/><lb n="0790b10" ed="R033"/>則趣向不同，亦能使佛種不斷，而出生三寶。</p></cb:div>
<lb n="0780a23" ed="X"/><lb n="0790b11" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0780a2301">爲是諸菩薩，我今請法王。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0780a2311" cb:place="inline">【註】雖則三乘信樂不同，其
<lb n="0780a24" ed="X"/><lb n="0790b12" ed="R033"/>實同是菩薩，故我勸請法王說法也。</p></cb:div>
<pb n="0780b" ed="X" xml:id="X20.0364.0780b"/>
<lb n="0780b01" ed="X"/><lb n="0790b13" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0780b0101">名稱普流布，十方菩薩聞，皆悉共來集，爲說無上道。</p></cb:div>
<lb n="0780b02" ed="X"/><lb n="0790b14" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0780b0201">【註】無上大法，世尊久祕不談，恐二乘驚怖故。梵天
<lb n="0780b03" ed="X"/><lb n="0790b15" ed="R033"/>所請，非惟現前有堪大化者，此大法之名，流布十
<lb n="0780b04" ed="X"/><lb n="0790b16" ed="R033"/>方，彼菩薩聞，皆來聽受，故我勸請爲說大法也。</p></cb:div>
<lb n="0780b05" ed="X"/><lb n="0790b17" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0780b0501">此無上大法，二乘所不及。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0780b0511" cb:place="inline">【註】此出故也。梵天再三叩
<lb n="0780b06" ed="X"/><lb n="0790b18" ed="R033"/>請，恐四衆有疑世尊悋法，故釋云：非爲悋法，此法
<lb n="0780b07" ed="X"/><lb n="0791a01" ed="R033"/>實二乘所不能喩也。</p></cb:div>
<lb n="0780b08" ed="X"/><lb n="0791a02" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0780b0801">我等信力故，得入如是法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0780b0811" cb:place="inline">【註】非惟二乘，我等尙非智
<lb n="0780b09" ed="X"/><lb n="0791a03" ed="R033"/>分，但可以信得入耳。</p></cb:div>
<lb n="0780b10" ed="X"/><lb n="0791a04" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0780b1001">不可思議慧，非我等所及。佛雖無疲倦，我今有所請，
<lb n="0780b11" ed="X"/><lb n="0791a05" ed="R033"/>悔過於世尊，願說菩薩道。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0780b1111" cb:place="inline">【註】此梵天自謙之辭也。意
<lb n="0780b12" ed="X"/><lb n="0791a06" ed="R033"/>謂我等誠知非分，而干惱世尊。佛雖無倦，我當悔
<lb n="0780b13" ed="X"/><lb n="0791a07" ed="R033"/>過，願說大法矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb n="0780b14" ed="X"/><lb n="0791a08" ed="R033"/><cb:div type="pin"><cb:mulu level="1" type="其他">四法品第二</cb:mulu><head>四法品第二</head>
<lb n="0780b15" ed="X"/><lb n="0791a09" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0780b1501">【註】首標光明品者，以光無言說，問答無門，中間但
<lb n="0780b16" ed="X"/><lb n="0791a10" ed="R033"/>說光明名號，而不放相好，則朕狀絕跡，故云般若
<lb n="0780b17" ed="X"/><lb n="0791a11" ed="R033"/>如大火聚，四面不可入也。然由佛威加被，而能見
<lb n="0780b18" ed="X"/><lb n="0791a12" ed="R033"/>能問，如是則無見而又能見，無問而又能問，不涉
<lb n="0780b19" ed="X"/><lb n="0791a13" ed="R033"/>二邊，不滯中流，此四法之品，來有源矣，故云般若
<lb n="0780b20" ed="X"/><lb n="0791a14" ed="R033"/>如<name role="" type="person">淸涼池</name>，四面皆可入也。</p></cb:div>
<lb n="0780b21" ed="X"/><lb n="0791a15" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0780b2101">爾時，思益梵天說此偈<anchor xml:id="nkr_note_add_0780b2101" n="0780b2101"/><anchor xml:id="beg0780b2101" n="0780b2101"/>已<anchor xml:id="end0780b2101"/>，白佛言：世尊！何謂菩薩其
<lb n="0780b22" ed="X"/><lb n="0791a16" ed="R033"/>心堅固而無疲倦？何謂菩薩所言決定而不中悔？何
<lb n="0780b23" ed="X"/><lb n="0791a17" ed="R033"/>謂菩薩增長善根？何謂菩薩無所恐畏威儀不轉？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0780b2320" cb:place="inline">【註】
<lb n="0780b24" ed="X"/><lb n="0791a18" ed="R033"/>不轉，謂遇逆意之境，而威儀自在，不被前塵所動
<pb n="0780c" ed="X" xml:id="X20.0364.0780c"/>
<lb n="0780c01" ed="X"/><lb n="0791b01" ed="R033"/>也。</p></cb:div>
<lb n="0780c02" ed="X"/><lb n="0791b02" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0780c0201">何謂菩薩成就白法？何謂菩薩善知從一地至一地？</p></cb:div>
<lb n="0780c03" ed="X"/><lb n="0791b03" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0780c0301">【註】自堅固其心，而至成就自法，問因行也。從一地
<lb n="0780c04" ed="X"/><lb n="0791b04" ed="R033"/>至一地，問果位也。善知因行，則無濫修之失。善知
<lb n="0780c05" ed="X"/><lb n="0791b05" ed="R033"/>果位，則無上慢之愆。以上六問，皆自利門。</p></cb:div>
<lb n="0780c06" ed="X"/><lb n="0791b06" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0780c0601">何謂菩薩於衆生中善知方便？何謂菩薩善化衆生？</p></cb:div>
<lb n="0780c07" ed="X"/><lb n="0791b07" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0780c0701">【註】此二，問利他之行。</p></cb:div>
<lb n="0780c08" ed="X"/><lb n="0791b08" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0780c0801">何謂菩薩世世不失菩提之心？何謂菩薩能一其心
<lb n="0780c09" ed="X"/><lb n="0791b09" ed="R033"/>而無雜行？何謂菩薩善求法寶？何謂菩薩善出毀禁
<lb n="0780c10" ed="X"/><lb n="0791b10" ed="R033"/>之罪？何謂菩薩善障煩惱？何謂菩薩善入諸大衆？何
<lb n="0780c11" ed="X"/><lb n="0791b11" ed="R033"/>謂菩薩善開法施？何謂菩薩得先因力不失善根？何
<lb n="0780c12" ed="X"/><lb n="0791b12" ed="R033"/>謂菩薩不由他敎而能自行六波羅蜜？何謂菩薩能
<lb n="0780c13" ed="X"/><lb n="0791b13" ed="R033"/>轉捨禪定還生欲界？何謂菩薩於諸佛法得不退轉？
<lb n="0780c14" ed="X"/><lb n="0791b14" ed="R033"/>何謂菩薩不斷佛種？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0780c1409" cb:place="inline">【註】此上十二問，自他雙叩，以爲
<lb n="0780c15" ed="X"/><lb n="0791b15" ed="R033"/>經遠之要，非大菩薩不能問也。</p></cb:div>
<lb n="0780c16" ed="X"/><lb n="0791b16" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0780c1601">爾時，世尊讚思益梵天：善哉，善哉！能問如來如此之
<lb n="0780c17" ed="X"/><lb n="0791b17" ed="R033"/>事。汝今諦聽，善思念之。唯然，世尊！願樂欲聞。佛吿思
<lb n="0780c18" ed="X"/><lb n="0791b18" ed="R033"/>益梵天：菩薩有四法，堅固其心而不疲倦。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0780c1817" cb:place="inline">【註】前梵天
<lb n="0780c19" ed="X"/><lb n="0792a01" ed="R033"/>總伸問意，此下世尊開張欵釋，可謂慈悲之至矣。</p></cb:div>
<lb n="0780c20" ed="X"/><lb n="0792a02" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0780c2001">何等爲四？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0780c2005" cb:place="inline">【註】徵釋其辭也。下倣此。</p></cb:div>
<lb n="0780c21" ed="X"/><lb n="0792a03" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0780c2101">一者、於諸衆生起大悲心。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0780c2111" cb:place="inline">【註】見衆生苦惱，思有所濟，
<lb n="0780c22" ed="X"/><lb n="0792a04" ed="R033"/>故發大悲。</p></cb:div>
<lb n="0780c23" ed="X"/><lb n="0792a05" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0780c2301">二者、精進不懈。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0780c2307" cb:place="inline">【註】濟人無先利<anchor xml:id="nkr_note_add_0780c2301" n="0780c2301"/><anchor xml:id="beg0780c2301" n="0780c2301"/>己<anchor xml:id="end0780c2301"/>，利<anchor xml:id="nkr_note_add_0780c2302" n="0780c2302"/><anchor xml:id="beg0780c2302" n="0780c2302"/>己<anchor xml:id="end0780c2302"/>之要，無越精
<lb n="0780c24" ed="X"/><lb n="0792a06" ed="R033"/>進。修道若不精進，悲願徒然。</p></cb:div>
<pb n="0781a" ed="X" xml:id="X20.0364.0781a"/>
<lb n="0781a01" ed="X"/><lb n="0792a07" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0781a0101">三者信解生死如夢。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0781a0109" cb:place="inline">【註】若謂生死實有可脫，發心精
<lb n="0781a02" ed="X"/><lb n="0792a08" ed="R033"/>進，則成妄想，非精進矣。若解生死如夢，而不廢修
<lb n="0781a03" ed="X"/><lb n="0792a09" ed="R033"/>行，是眞精進也。</p></cb:div>
<lb n="0781a04" ed="X"/><lb n="0792a10" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0781a0401">四者、正思惟佛之智慧。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0781a0410" cb:place="inline">【註】前三爲別爲助，此一爲總
<lb n="0781a05" ed="X"/><lb n="0792a11" ed="R033"/>爲正。不爾，則三乘外道亦有悲等，但不能正思佛
<lb n="0781a06" ed="X"/><lb n="0792a12" ed="R033"/>慧，多成退失。若能思惟佛慧，則其心堅固而無退
<lb n="0781a07" ed="X"/><lb n="0792a13" ed="R033"/>矣。</p></cb:div>
<lb n="0781a08" ed="X"/><lb n="0792a14" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0781a0801">菩薩有此四法，堅固其心而不疲倦。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0781a0815" cb:place="inline">【註】結。</p></cb:div>
<lb n="0781a09" ed="X"/><lb n="0792a15" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0781a0901">梵天！菩薩有四法，所言決定而不中悔。何等爲四？一
<lb n="0781a10" ed="X"/><lb n="0792a16" ed="R033"/>者、決定說諸法無我。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0781a1009" cb:place="inline">【註】諸法者，卽陰、入、界等，以及世、
<lb n="0781a11" ed="X"/><lb n="0792a17" ed="R033"/>出世間，菩提、涅槃等法也。若言有我，則何者是我？
<lb n="0781a12" ed="X"/><lb n="0792a18" ed="R033"/>推我本無，則所言決定。</p></cb:div>
<lb n="0781a13" ed="X"/><lb n="0792b01" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0781a1301">二者、決定說諸生處無可樂者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0781a1313" cb:place="inline">【註】若法有我，則有生
<lb n="0781a14" ed="X"/><lb n="0792b02" ed="R033"/>處可樂；推之無我，則決定無生處可樂。</p></cb:div>
<lb n="0781a15" ed="X"/><lb n="0792b03" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0781a1501">三者、決定常讚大乘。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0781a1509" cb:place="inline">【註】若執定無我無生處，猶墮疑
<lb n="0781a16" ed="X"/><lb n="0792b04" ed="R033"/>惑，落二乘道。須知諸法無我而無不是我，諸法無
<lb n="0781a17" ed="X"/><lb n="0792b05" ed="R033"/>生而無有不生，始稱大乘圓融實相，無諸疑惑，得
<lb n="0781a18" ed="X"/><lb n="0792b06" ed="R033"/>決定說。</p></cb:div>
<lb n="0781a19" ed="X"/><lb n="0792b07" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0781a1901">四者、決定說罪福業不失。是爲四。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0781a1914" cb:place="inline">【註】淨名經云：無作
<lb n="0781a20" ed="X"/><lb n="0792b08" ed="R033"/>無造無受者，善惡之業亦不亡。可謂決定之說矣。</p></cb:div>
<lb n="0781a21" ed="X"/><lb n="0792b09" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0781a2101">梵天！菩薩有四法增長善根。何等爲四？一者、持戒；二
<lb n="0781a22" ed="X"/><lb n="0792b10" ed="R033"/>者、多聞；三者、布施。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0781a2208" cb:place="inline">【註】戒能生定，多聞生慧。定收五度，
<lb n="0781a23" ed="X"/><lb n="0792b11" ed="R033"/>慧具一門。五度增福，一門增智。智具施法，福具施
<lb n="0781a24" ed="X"/><lb n="0792b12" ed="R033"/>財。故定慧之後，繼之布施。所言布施者，捨諸所有。
<pb n="0781b" ed="X" xml:id="X20.0364.0781b"/>
<lb n="0781b01" ed="X"/><lb n="0792b13" ed="R033"/>經云：不著聲、香、味、觸等施也。</p></cb:div>
<lb n="0781b02" ed="X"/><lb n="0792b14" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0781b0201">四者、出家。是爲四。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0781b0208" cb:place="inline">【註】出家有三：初、出世俗家，如現前
<lb n="0781b03" ed="X"/><lb n="0792b15" ed="R033"/>四衆等；二、出三界家，如聲聞、辟支等；三、出無明家，
<lb n="0781b04" ed="X"/><lb n="0792b16" ed="R033"/>如佛及菩薩等。初則勸修定、慧，定、慧具<anchor xml:id="nkr_note_add_0781b0401" n="0781b0401"/><anchor xml:id="beg0781b0401" n="0781b0401"/>已<anchor xml:id="end0781b0401"/>，勸行布
<lb n="0781b05" ed="X"/><lb n="0792b17" ed="R033"/>施，布施則捨諸所有，捨諸所有則一切不著，一切
<lb n="0781b06" ed="X"/><lb n="0792b18" ed="R033"/>不著是謂出家。如是出家，則能增長善根矣！</p></cb:div>
<lb n="0781b07" ed="X"/><lb n="0793a01" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0781b0701">梵天！菩薩有四法，無所恐畏威儀不轉。何等爲四？一
<lb n="0781b08" ed="X"/><lb n="0793a02" ed="R033"/>者、失利；二者、惡名；三者、毀辱；四者、苦惱；是爲四。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0781b0819" cb:place="inline">【註】是
<lb n="0781b09" ed="X"/><lb n="0793a03" ed="R033"/>四者，皆逆意之境，行人易動其心，易生恐畏。若失
<lb n="0781b10" ed="X"/><lb n="0793a04" ed="R033"/>利不足憂，惡名不足患，毀辱不足耻，苦惱不爲逼。
<lb n="0781b11" ed="X"/><lb n="0793a05" ed="R033"/>處逆不生恐畏，則處順不爲動轉，而威儀常自若
<lb n="0781b12" ed="X"/><lb n="0793a06" ed="R033"/>矣。</p></cb:div>
<lb n="0781b13" ed="X"/><lb n="0793a07" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0781b1301">梵天！菩薩有四法成就白法。何等爲四？一者、敎人令
<lb n="0781b14" ed="X"/><lb n="0793a08" ed="R033"/>信罪福；二者、布施不求果報；三者、守護正法；四者、以
<lb n="0781b15" ed="X"/><lb n="0793a09" ed="R033"/>智慧敎諸菩薩；是爲四。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0781b1510" cb:place="inline">【註】信罪福，則妙道可期。求果
<lb n="0781b16" ed="X"/><lb n="0793a10" ed="R033"/>報，則有爲自負。護正法，則魔外不干。敎菩薩，則佛
<lb n="0781b17" ed="X"/><lb n="0793a11" ed="R033"/>慧漸開。初則敎人信罪福，終則以慧敎菩薩。二敎
<lb n="0781b18" ed="X"/><lb n="0793a12" ed="R033"/>雖分終始，同期佛慧，利人之道也。二則施不求報，
<lb n="0781b19" ed="X"/><lb n="0793a13" ed="R033"/>三則守護正法。二行雖例後先，共向佛乘，利<anchor xml:id="nkr_note_add_0781b1901" n="0781b1901"/><anchor xml:id="beg0781b1901" n="0781b1901"/>己<anchor xml:id="end0781b1901"/>之
<lb n="0781b20" ed="X"/><lb n="0793a14" ed="R033"/>事也。</p></cb:div>
<lb n="0781b21" ed="X"/><lb n="0793a15" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0781b2101">梵天！菩薩有四法，善知從一地至一地。何等爲四？一
<lb n="0781b22" ed="X"/><lb n="0793a16" ed="R033"/>者、久植善根；二者、離諸過咎；三者、善知方便迴向；四
<lb n="0781b23" ed="X"/><lb n="0793a17" ed="R033"/>者、勤行精進；是爲四。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0781b2309" cb:place="inline">【註】過去之因也。若無往因，則發
<lb n="0781b24" ed="X"/><lb n="0793a18" ed="R033"/>心不易，乃至多障多惱。過去旣有善根現前，當離
<pb n="0781c" ed="X" xml:id="X20.0364.0781c"/>
<lb n="0781c01" ed="X"/><lb n="0793b01" ed="R033"/>過咎以培植之。雖云培植脩進，須知方便迴向，不
<lb n="0781c02" ed="X"/><lb n="0793b02" ed="R033"/>著<anchor xml:id="nkr_note_add_0781c0201" n="0781c0201"/><anchor xml:id="beg0781c0201" n="0781c0201"/>己<anchor xml:id="end0781c0201"/>求。若著<anchor xml:id="nkr_note_add_0781c0202" n="0781c0202"/><anchor xml:id="beg0781c0202" n="0781c0202"/>己<anchor xml:id="end0781c0202"/>求，則成妄謬。雖云不著<anchor xml:id="nkr_note_add_0781c0203" n="0781c0203"/><anchor xml:id="beg0781c0203" n="0781c0203"/>己<anchor xml:id="end0781c0203"/>求，亦勿
<lb n="0781c03" ed="X"/><lb n="0793b03" ed="R033"/>撥棄而壞進修。若撥棄不修，安能從一地至一地
<lb n="0781c04" ed="X"/><lb n="0793b04" ed="R033"/>乎。此上六章，次第生起。初由堅固其心。心堅固，則
<lb n="0781c05" ed="X"/><lb n="0793b05" ed="R033"/>所言決定。所言決定，則增長善根。善根增長，則不
<lb n="0781c06" ed="X"/><lb n="0793b06" ed="R033"/>爲順逆所動。不爲順逆所動，則能成就白法。白法
<lb n="0781c07" ed="X"/><lb n="0793b07" ed="R033"/>成就，則能從一地至一地。以因趣果，自利備矣。</p></cb:div>
<lb n="0781c08" ed="X"/><lb n="0793b08" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0781c0801">梵天！菩薩有四法，於衆生中善知方便。何等爲四？一
<lb n="0781c09" ed="X"/><lb n="0793b09" ed="R033"/>者、順衆生意；二者、於他功德起隨喜心；三者、悔過除
<lb n="0781c10" ed="X"/><lb n="0793b10" ed="R033"/>罪；四者、勸請諸佛；是爲四。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0781c1011" cb:place="inline">【註】善巧逗會，不逆其機。隨
<lb n="0781c11" ed="X"/><lb n="0793b11" ed="R033"/>喜稱嘆，令他增進。悔罪則黑業潛消，請佛則法燈
<lb n="0781c12" ed="X"/><lb n="0793b12" ed="R033"/>不滅。實際中本無四事，化衆生邊不失方便耳。</p></cb:div>
<lb n="0781c13" ed="X"/><lb n="0793b13" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0781c1301">梵天！菩薩有四法善化衆生。何等爲四？一者、常求利
<lb n="0781c14" ed="X"/><lb n="0793b14" ed="R033"/>益衆生。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0781c1404" cb:place="inline">【註】欲化衆生，當觀衆生如一子。想觀衆生如
<lb n="0781c15" ed="X"/><lb n="0793b15" ed="R033"/>一子，常思所以利益之矣。</p></cb:div>
<lb n="0781c16" ed="X"/><lb n="0793b16" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0781c1601">二者、自捨<anchor xml:id="nkr_note_add_0781c1601" n="0781c1601"/><anchor xml:id="beg0781c1601" n="0781c1601"/>己<anchor xml:id="end0781c1601"/>樂。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0781c1607" cb:place="inline">【註】所以利益，當自捨<anchor xml:id="nkr_note_add_0781c1602" n="0781c1602"/><anchor xml:id="beg0781c1602" n="0781c1602"/>己<anchor xml:id="end0781c1602"/>樂，然後令彼
<lb n="0781c17" ed="X"/><lb n="0793b17" ed="R033"/>樂學。蓋衆生爲樂所盲故，如世尊捨家修道等。</p></cb:div>
<lb n="0781c18" ed="X"/><lb n="0793b18" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0781c1801">三者、心和忍辱。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0781c1807" cb:place="inline">【註】心和則共住無諍，忍辱則怠慢不
<lb n="0781c19" ed="X"/><lb n="0794a01" ed="R033"/>報。</p></cb:div>
<lb n="0781c20" ed="X"/><lb n="0794a02" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0781c2001">四者、除捨憍慢；是爲四。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0781c2010" cb:place="inline">【註】捨憍慢，則學者愛親。此四
<lb n="0781c21" ed="X"/><lb n="0794a03" ed="R033"/>者，皆化衆生之事也。</p></cb:div>
<lb n="0781c22" ed="X"/><lb n="0794a04" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0781c2201">梵天！菩薩有四法，世世不失菩提之心。何等爲四？一
<lb n="0781c23" ed="X"/><lb n="0794a05" ed="R033"/>者、常憶念佛；二者、所作功德常爲菩提；三者、親近善
<lb n="0781c24" ed="X"/><lb n="0794a06" ed="R033"/>知識；四者、稱揚大乘；是爲四。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0781c2412" cb:place="inline">【註】念佛則照覺不昧，爲
<pb n="0782a" ed="X" xml:id="X20.0364.0782a"/>
<lb n="0782a01" ed="X"/><lb n="0794a07" ed="R033"/>菩提則修進不差，親知識則受誨無厭，稱大乘則
<lb n="0782a02" ed="X"/><lb n="0794a08" ed="R033"/>不謀小道，何失焉。</p></cb:div>
<lb n="0782a03" ed="X"/><lb n="0794a09" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0782a0301">梵天！菩薩有四法，能一其心而無雜行。何等爲四？一
<lb n="0782a04" ed="X"/><lb n="0794a10" ed="R033"/>者、離聲聞心；二者、離辟支佛心；三者、求法無厭；四者、
<lb n="0782a05" ed="X"/><lb n="0794a11" ed="R033"/>如所聞法廣爲人說；是爲四。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0782a0512" cb:place="inline">【註】不受有餘涅槃，不美
<lb n="0782a06" ed="X"/><lb n="0794a12" ed="R033"/>孤調解脫，所謂如海吞衆流者。如所聞而說，則自
<lb n="0782a07" ed="X"/><lb n="0794a13" ed="R033"/>行化他，曾無二道，其心常一。前三乃自一其心，後
<lb n="0782a08" ed="X"/><lb n="0794a14" ed="R033"/>一乃化人一心也。</p></cb:div>
<lb n="0782a09" ed="X"/><lb n="0794a15" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0782a0901">梵天！菩薩有四法，善求法寶。何等爲四？一者、於諸法
<lb n="0782a10" ed="X"/><lb n="0794a16" ed="R033"/>中生寶想，以難得故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0782a1009" cb:place="inline">【註】所謂于無量劫，未曾得聞如
<lb n="0782a11" ed="X"/><lb n="0794a17" ed="R033"/>是之法，是謂難得。常<anchor xml:id="nkr_note_orig_0782001" n="0782001"/>提賣心，藥王然臂，大士全身，
<lb n="0782a12" ed="X"/><lb n="0794a18" ed="R033"/>輪王當座，如是求法，皆生寶想。</p></cb:div>
<lb n="0782a13" ed="X"/><lb n="0794b01" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0782a1301">二者、于諸法中生藥想，療衆病故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0782a1314" cb:place="inline">【註】八萬四千塵勞
<lb n="0782a14" ed="X"/><lb n="0794b02" ed="R033"/>之病，惟法爲療故。</p></cb:div>
<lb n="0782a15" ed="X"/><lb n="0794b03" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0782a1501">三者、于諸法中生財利想，以不失故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0782a1515" cb:place="inline">【註】世間財利，得
<lb n="0782a16" ed="X"/><lb n="0794b04" ed="R033"/>而易失。法寶財利，採入藏識，永劫無窮。古云：學道
<lb n="0782a17" ed="X"/><lb n="0794b05" ed="R033"/>要須求悟，資生要須求富。學道若學資生，個個成
<lb n="0782a18" ed="X"/><lb n="0794b06" ed="R033"/>佛作祖。</p></cb:div>
<lb n="0782a19" ed="X"/><lb n="0794b07" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0782a1901">四者、於諸法中生滅苦想至涅槃故。是爲四。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0782a1918" cb:place="inline">【註】衆生
<lb n="0782a20" ed="X"/><lb n="0794b08" ed="R033"/>爲八苦所煎，長淪生死，惟佛妙法，名爲能滅，至涅
<lb n="0782a21" ed="X"/><lb n="0794b09" ed="R033"/>槃故。</p></cb:div>
<lb n="0782a22" ed="X"/><lb n="0794b10" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0782a2201">梵天！菩薩有四法，善出毀禁之罪。何等爲四？一者、得
<lb n="0782a23" ed="X"/><lb n="0794b11" ed="R033"/>無生法忍，以諸法無來故；二者、得無滅法忍，以諸法
<lb n="0782a24" ed="X"/><lb n="0794b12" ed="R033"/>無去故；三者、得因緣忍，知諸法因緣生故；四者、得無
<pb n="0782b" ed="X" xml:id="X20.0364.0782b"/>
<lb n="0782b01" ed="X"/><lb n="0794b13" ed="R033"/>住忍，無異心相續故；是爲四。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0782b0112" cb:place="inline">【註】諸法無所從來，去無
<lb n="0782b02" ed="X"/><lb n="0794b14" ed="R033"/>所至，則知皆因緣生。緣生幻合，則得無住。無住者，
<lb n="0782b03" ed="X"/><lb n="0794b15" ed="R033"/>不住過去，不住未來，不住現在；不住內，不住外，不
<lb n="0782b04" ed="X"/><lb n="0794b16" ed="R033"/>住中間；三世性空，內外無得。誰是持戒？誰是毀禁？
<lb n="0782b05" ed="X"/><lb n="0794b17" ed="R033"/>如是了達，則能善出其罪也。</p></cb:div>
<lb n="0782b06" ed="X"/><lb n="0794b18" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0782b0601">梵天！菩薩有四法，善障煩惱。何等爲四？一者、正憶念；
<lb n="0782b07" ed="X"/><lb n="0795a01" ed="R033"/>二者、障諸根；三者、得善法力；四者、獨處遠離；是爲四。</p></cb:div>
<lb n="0782b08" ed="X"/><lb n="0795a02" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0782b0801">【註】煩惱起于邪心，憶正則邪不起，邪不起則煩惱
<lb n="0782b09" ed="X"/><lb n="0795a03" ed="R033"/>不生矣。煩惱雖起邪念，實由六根妄緣。六根障止，
<lb n="0782b10" ed="X"/><lb n="0795a04" ed="R033"/>則外絕攀緣，則當處湛然，障絕煩惱。所謂根旣不
<lb n="0782b11" ed="X"/><lb n="0795a05" ed="R033"/>緣，塵何形相。此二，治其因也。語其相應，則心得善
<lb n="0782b12" ed="X"/><lb n="0795a06" ed="R033"/>法之力，煩惱何由得生。語其絕緣也，獨處則常貴
<lb n="0782b13" ed="X"/><lb n="0795a07" ed="R033"/>坐禪，遠離則棄諸情欲。</p></cb:div>
<lb n="0782b14" ed="X"/><lb n="0795a08" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0782b1401">梵天！菩薩有四法，善入諸大衆。何等爲四？一者、求法
<lb n="0782b15" ed="X"/><lb n="0795a09" ed="R033"/>不求勝；二者、恭敬心無憍慢；三者、唯求法利不自顯
<lb n="0782b16" ed="X"/><lb n="0795a10" ed="R033"/>現；四者、敎人善法不求名利；是爲四。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0782b1615" cb:place="inline">【註】不求勝則諍
<lb n="0782b17" ed="X"/><lb n="0795a11" ed="R033"/>論絕，下學乃能上達，豈憍慢得預也。顯現則內實，
<lb n="0782b18" ed="X"/><lb n="0795a12" ed="R033"/>實則法利無所受矣。求名利則好惡生焉，好惡生
<lb n="0782b19" ed="X"/><lb n="0795a13" ed="R033"/>則縱使善法敎人而不信矣。</p></cb:div>
<lb n="0782b20" ed="X"/><lb n="0795a14" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0782b2001">梵天！菩薩有四法，善開法施。何等爲四？一者、守護于
<lb n="0782b21" ed="X"/><lb n="0795a15" ed="R033"/>法；二者、自益智慧亦益他人；三者、行善人法；四者、示
<lb n="0782b22" ed="X"/><lb n="0795a16" ed="R033"/>人垢淨；是爲四。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0782b2207" cb:place="inline">【註】法，卽大乘一心也。此心絕待，離人
<lb n="0782b23" ed="X"/><lb n="0795a17" ed="R033"/>我等相，良由無始妄習所礙，故假護耳。古云：如雞
<lb n="0782b24" ed="X"/><lb n="0795a18" ed="R033"/>抱卵。書云：如臨深淵，如履薄氷。又云：戒<anchor xml:id="nkr_note_orig_0782002" n="0782002"/>謹恐懼。皆
<pb n="0782c" ed="X" xml:id="X20.0364.0782c"/>
<lb n="0782c01" ed="X"/><lb n="0795b01" ed="R033"/>言護惜之意也。旣能守護此心，非惟自利，亦能益
<lb n="0782c02" ed="X"/><lb n="0795b02" ed="R033"/>他。自旣無善，欲化他善，無有是處。所言垢淨者，著
<lb n="0782c03" ed="X"/><lb n="0795b03" ed="R033"/>五欲是垢，離五欲是淨；著我<anchor xml:id="nkr_note_orig_0782003" n="0782003"/>自垢，不著我是淨；分
<lb n="0782c04" ed="X"/><lb n="0795b04" ed="R033"/>別是垢，無分別是淨；乃至有所得是垢，無所得是
<lb n="0782c05" ed="X"/><lb n="0795b05" ed="R033"/>淨等。</p></cb:div>
<lb n="0782c06" ed="X"/><lb n="0795b06" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0782c0601">梵天！菩薩有四法，得先因力不失善根。何等爲四？一
<lb n="0782c07" ed="X"/><lb n="0795b07" ed="R033"/>者、見他人闕不以爲過；二者、于瞋怒人常脩慈心；三
<lb n="0782c08" ed="X"/><lb n="0795b08" ed="R033"/>者、常說諸法因緣；四者、常念菩提；是爲四。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0782c0817" cb:place="inline">【註】自警策
<lb n="0782c09" ed="X"/><lb n="0795b09" ed="R033"/>也。說惡因緣，則以之爲戒。說善因緣，以之爲法也。
<lb n="0782c10" ed="X"/><lb n="0795b10" ed="R033"/>念覺心，則生生不昧，先因力也。生生不昧，則善根
<lb n="0782c11" ed="X"/><lb n="0795b11" ed="R033"/>安有失焉。</p></cb:div>
<lb n="0782c12" ed="X"/><lb n="0795b12" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0782c1201">梵天！菩薩有四法，不由他敎而能自行六波羅蜜。何
<lb n="0782c13" ed="X"/><lb n="0795b13" ed="R033"/>等爲四？一者、以施導人；二者、不說他人毀禁之罪；三
<lb n="0782c14" ed="X"/><lb n="0795b14" ed="R033"/>者、善知攝法敎化衆生；四者、解達深法；是爲四。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0782c1419" cb:place="inline">【註】先
<lb n="0782c15" ed="X"/><lb n="0795b15" ed="R033"/>施<anchor xml:id="nkr_note_add_0782c1501" n="0782c1501"/><anchor xml:id="beg0782c1501" n="0782c1501"/>己<anchor xml:id="end0782c1501"/>所有，然後人伏其化。如善導大師，用錢勸念
<lb n="0782c16" ed="X"/><lb n="0795b16" ed="R033"/>佛等。說他人罪，則以罪自歸，豈自度之道？故不許
<lb n="0782c17" ed="X"/><lb n="0795b17" ed="R033"/>說也，非一向不許說也。若彼犯禁之人，來菩薩所，
<lb n="0782c18" ed="X"/><lb n="0795b18" ed="R033"/>求懇悔過，須依攝法，或准律定過，令生慚愧。或直
<lb n="0782c19" ed="X"/><lb n="0796a01" ed="R033"/>指實相，知罪性空，爲化衆生，亦可得說。大乘六度，
<lb n="0782c20" ed="X"/><lb n="0796a02" ed="R033"/>非二乘所知，故云深法。若能解達，則不由他敎而
<lb n="0782c21" ed="X"/><lb n="0796a03" ed="R033"/>自行矣。</p></cb:div>
<lb n="0782c22" ed="X"/><lb n="0796a04" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0782c2201">梵天！菩薩有四法，能轉捨禪定還生欲界。何等爲四？
<lb n="0782c23" ed="X"/><lb n="0796a05" ed="R033"/>一者、其心柔輭；二者、得諸善根力；三者、不捨一切衆
<lb n="0782c24" ed="X"/><lb n="0796a06" ed="R033"/>生；四者、善脩智慧方便之力；是爲四。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0782c2415" cb:place="inline">【註】小乘厭麤趣
<pb n="0783a" ed="X" xml:id="X20.0364.0783a"/>
<lb n="0783a01" ed="X"/><lb n="0796a07" ed="R033"/>妙，故伏亂心而入禪定。大乘得心柔輭，則麤妙等
<lb n="0783a02" ed="X"/><lb n="0796a08" ed="R033"/>觀，禪欲無二。不得善根力，則於禪定躭著而不捨，
<lb n="0783a03" ed="X"/><lb n="0796a09" ed="R033"/>安能還生欲界哉？欲得善根，惟衆生是所緣，故不
<lb n="0783a04" ed="X"/><lb n="0796a10" ed="R033"/>捨衆生而生欲界，須善智慧方便。淨名云：有慧方
<lb n="0783a05" ed="X"/><lb n="0796a11" ed="R033"/>便解，無慧方便縛；有方便慧解，無方便慧縛。</p></cb:div>
<lb n="0783a06" ed="X"/><lb n="0796a12" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0783a0601">梵天！菩薩有四法，於諸佛法得不退轉。何等爲四？一
<lb n="0783a07" ed="X"/><lb n="0796a13" ed="R033"/>者、受無量生死；二者、供養無量諸佛；三者、脩行無量
<lb n="0783a08" ed="X"/><lb n="0796a14" ed="R033"/>慈心；四者、信解無量佛慧；是爲四。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0783a0814" cb:place="inline">【註】凡夫迷生死而
<lb n="0783a09" ed="X"/><lb n="0796a15" ed="R033"/>成退失，二乘怖生死而不成增進，菩薩受無量生
<lb n="0783a10" ed="X"/><lb n="0796a16" ed="R033"/>死而不倦于佛法，不成退矣。供無量佛，則善根深
<lb n="0783a11" ed="X"/><lb n="0796a17" ed="R033"/>厚；慈心廣被，則無可退之緣。慈心無量，故能受無
<lb n="0783a12" ed="X"/><lb n="0796a18" ed="R033"/>量生死；供佛無量，故能解佛慧無量。</p></cb:div>
<lb n="0783a13" ed="X"/><lb n="0796b01" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0783a1301">梵天！菩薩有四法不斷佛種。何等爲四？一者、不退本
<lb n="0783a14" ed="X"/><lb n="0796b02" ed="R033"/>願；二者、言必施行；三者、大欲精進；四者、深心行於佛
<lb n="0783a15" ed="X"/><lb n="0796b03" ed="R033"/>道。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0783a1502" cb:place="inline">【註】雖起精進，若不與佛道相應，非精進矣。蓋二乘
<lb n="0783a16" ed="X"/><lb n="0796b04" ed="R033"/>外道，皆稱精進故。</p></cb:div>
<lb n="0783a17" ed="X"/><lb n="0796b05" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0783a1701">是爲菩薩有此四法不斷佛種。說是諸四法時，二萬
<lb n="0783a18" ed="X"/><lb n="0796b06" ed="R033"/>二千天子及人皆發阿耨多羅三藐三菩提心，五千
<lb n="0783a19" ed="X"/><lb n="0796b07" ed="R033"/>人得無生法忍，十方諸來菩薩供養於佛，所散天華
<lb n="0783a20" ed="X"/><lb n="0796b08" ed="R033"/>周遍三千大千世界積至于膝。</p></cb:div></cb:div>
<lb n="0783a21" ed="X"/><lb n="0796b09" ed="R033"/><cb:div type="pin"><cb:mulu level="1" type="其他">菩薩正問品第三</cb:mulu><head>菩薩正問品第三</head>
<lb n="0783a22" ed="X"/><lb n="0796b10" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0783a2201">【註】此品之來，由世尊稱美梵天能正問菩薩中爲
<lb n="0783a23" ed="X"/><lb n="0796b11" ed="R033"/>最第一。故梵天興二十一問，世尊逐一欵答，副其
<lb n="0783a24" ed="X"/><lb n="0796b12" ed="R033"/>來意也。而網明詰其所以，未審何者是正問耶？若
<pb n="0783b" ed="X" xml:id="X20.0364.0783b"/>
<lb n="0783b01" ed="X"/><lb n="0796b13" ed="R033"/>能問爲正問，則著我人。若不能問爲正問，則墮黠
<lb n="0783b02" ed="X"/><lb n="0796b14" ed="R033"/>慧。離此二者，何者卽是？故此品標爲正問其有來
<lb n="0783b03" ed="X"/><lb n="0796b15" ed="R033"/>矣。</p></cb:div>
<lb n="0783b04" ed="X"/><lb n="0796b16" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0783b0401">爾時，<name role="" type="person">網明菩薩</name>問思益梵天言：佛說汝于正問菩薩
<lb n="0783b05" ed="X"/><lb n="0796b17" ed="R033"/>中爲最第一。何謂菩薩所問爲正問耶？梵天言：網明！
<lb n="0783b06" ed="X"/><lb n="0796b18" ed="R033"/>若菩薩以彼我問，名爲邪問。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0783b0612" cb:place="inline">【註】有我能問，有彼所答，
<lb n="0783b07" ed="X"/><lb n="0797a01" ed="R033"/>是謂邪問。</p></cb:div>
<lb n="0783b08" ed="X"/><lb n="0797a02" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0783b0801">分別法問，名爲邪問。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0783b0809" cb:place="inline">【註】于法本無能所，妄興分別。不
<lb n="0783b09" ed="X"/><lb n="0797a03" ed="R033"/>了妄興，欲分別法，故爲邪問。</p></cb:div>
<lb n="0783b10" ed="X"/><lb n="0797a04" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0783b1001">若無彼我問，名爲正問；不分別法問，名爲正問。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0783b1019" cb:place="inline">【註】若
<lb n="0783b11" ed="X"/><lb n="0797a05" ed="R033"/>不分別法，則彼我兩忘，內無能問之心，外無所問
<lb n="0783b12" ed="X"/><lb n="0797a06" ed="R033"/>之法，前無能答之主，三處無著，中間安然，不落能
<lb n="0783b13" ed="X"/><lb n="0797a07" ed="R033"/>所，是謂正問。此爲總彰下文所開，無非釋此不應
<lb n="0783b14" ed="X"/><lb n="0797a08" ed="R033"/>分別法問，不應著彼我之問也。</p></cb:div>
<lb n="0783b15" ed="X"/><lb n="0797a09" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0783b1501">又，網明！以生故問，名爲邪問；以滅故問，名爲邪問；以
<lb n="0783b16" ed="X"/><lb n="0797a10" ed="R033"/>住故問，名爲邪問；若不以生故問，不以滅故問，不以
<lb n="0783b17" ed="X"/><lb n="0797a11" ed="R033"/>住故問，名爲正問。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0783b1708" cb:place="inline">【註】生、住、異、滅，乃世間相，非第一義，
<lb n="0783b18" ed="X"/><lb n="0797a12" ed="R033"/>第一義非生、住、滅故。若著世間相而問，名爲邪問。
<lb n="0783b19" ed="X"/><lb n="0797a13" ed="R033"/>若不著世間相而問，始稱實際，是爲正問。如龐居
<lb n="0783b20" ed="X"/><lb n="0797a14" ed="R033"/>士問<name role="" type="person">馬祖</name>云：不與萬法爲侶者，是什麼人？祖云：待
<lb n="0783b21" ed="X"/><lb n="0797a15" ed="R033"/>汝一口汲盡西江水。此爲四相不收矣。</p></cb:div>
<lb n="0783b22" ed="X"/><lb n="0797a16" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0783b2201">又，網明！若菩薩爲垢故問，名爲邪問；爲淨故問，名爲
<lb n="0783b23" ed="X"/><lb n="0797a17" ed="R033"/>邪問。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0783b2303" cb:place="inline">【註】第一義空，孰垢孰淨，以此而問，有違實際，故
<lb n="0783b24" ed="X"/><lb n="0797a18" ed="R033"/>爲邪問。</p></cb:div>
<pb n="0783c" ed="X" xml:id="X20.0364.0783c"/>
<lb n="0783c01" ed="X"/><lb n="0797b01" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0783c0101">爲生死故問，名爲邪問；爲出生死故問，名爲邪問；爲
<lb n="0783c02" ed="X"/><lb n="0797b02" ed="R033"/>涅槃故問，名爲邪問。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0783c0209" cb:place="inline">【註】生死爲能迷，出生死爲能修，
<lb n="0783c03" ed="X"/><lb n="0797b03" ed="R033"/>涅槃爲所證，旣涉能所，非邪而何？</p></cb:div>
<lb n="0783c04" ed="X"/><lb n="0797b04" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0783c0401">若不爲垢淨故問，不爲生死出生死故問，不爲涅槃
<lb n="0783c05" ed="X"/><lb n="0797b05" ed="R033"/>故問，名爲正問。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0783c0507" cb:place="inline">【註】下，釋成。</p></cb:div>
<lb n="0783c06" ed="X"/><lb n="0797b06" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0783c0601">所以者何？法位中無垢、無淨，無生死、無涅槃。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0783c0618" cb:place="inline">【註】此直
<lb n="0783c07" ed="X"/><lb n="0797b07" ed="R033"/>顯第一義諦，無如是名相故。以涅槃生死，對待生
<lb n="0783c08" ed="X"/><lb n="0797b08" ed="R033"/>起，實戲論故。問：前文生住異滅，乃五陰流動之相。
<lb n="0783c09" ed="X"/><lb n="0797b09" ed="R033"/>此中生死，乃衆生終始之緣。衆生在迷，流浪不返。
<lb n="0783c10" ed="X"/><lb n="0797b10" ed="R033"/>佛爲開示，使知厭生死而求涅槃，是佛所說。今問：
<lb n="0783c11" ed="X"/><lb n="0797b11" ed="R033"/>旣爲邪說，寧爲正？答：三乘敎中，不壞方便，說亦爲
<lb n="0783c12" ed="X"/><lb n="0797b12" ed="R033"/>正。一乘敎中，不立方便，問則成邪。不壞方便，則權
<lb n="0783c13" ed="X"/><lb n="0797b13" ed="R033"/>爲導引之方。不立方便，則指歸實際之地。苟滯權
<lb n="0783c14" ed="X"/><lb n="0797b14" ed="R033"/>則迷實，豈爲正問也。</p></cb:div>
<lb n="0783c15" ed="X"/><lb n="0797b15" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0783c1501">又，網明！若菩薩爲見故問。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0783c1511" cb:place="inline">【註】見道也。</p></cb:div>
<lb n="0783c16" ed="X"/><lb n="0797b16" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0783c1601">爲斷故問。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0783c1605" cb:place="inline">【註】斷惑也。</p></cb:div>
<lb n="0783c17" ed="X"/><lb n="0797b17" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0783c1701">爲證故問。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0783c1705" cb:place="inline">【註】證涅槃也。</p></cb:div>
<lb n="0783c18" ed="X"/><lb n="0797b18" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0783c1801">爲脩故問。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0783c1805" cb:place="inline">【註】修梵行也。</p></cb:div>
<lb n="0783c19" ed="X"/><lb n="0798a01" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0783c1901">爲得故問。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0783c1905" cb:place="inline">【註】計有所得。</p></cb:div>
<lb n="0783c20" ed="X"/><lb n="0798a02" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0783c2001">爲果故問。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0783c2005" cb:place="inline">【註】計有所證。</p></cb:div>
<lb n="0783c21" ed="X"/><lb n="0798a03" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0783c2101">名爲邪問。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0783c2105" cb:place="inline">【註】對三乘斥也。</p></cb:div>
<lb n="0783c22" ed="X"/><lb n="0798a04" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0783c2201">若無見。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0783c2204" cb:place="inline">【註】解正見也。</p></cb:div>
<lb n="0783c23" ed="X"/><lb n="0798a05" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0783c2301">無斷。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0783c2303" cb:place="inline">【註】惑無性也。</p></cb:div>
<lb n="0783c24" ed="X"/><lb n="0798a06" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0783c2401">無證。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0783c2403" cb:place="inline">【註】涅槃無作。</p></cb:div>
<pb n="0784a" ed="X" xml:id="X20.0364.0784a"/>
<lb n="0784a01" ed="X"/><lb n="0798a07" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784a0101">無脩。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784a0103" cb:place="inline">【註】梵行無相。</p></cb:div>
<lb n="0784a02" ed="X"/><lb n="0798a08" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784a0201">無得。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784a0203" cb:place="inline">【註】體本具足。</p></cb:div>
<lb n="0784a03" ed="X"/><lb n="0798a09" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784a0301">無果。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784a0303" cb:place="inline">【註】究竟不有。</p></cb:div>
<lb n="0784a04" ed="X"/><lb n="0798a10" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784a0401">故問名爲正問。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784a0407" cb:place="inline">【註】對一乘所示也。</p></cb:div>
<lb n="0784a05" ed="X"/><lb n="0798a11" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784a0501">又，網明！是善、是不善，故問名爲邪，問是世間法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784a0519" cb:place="inline">【註】卽
<lb n="0784a06" ed="X"/><lb n="0798a12" ed="R033"/>三有之法也。</p></cb:div>
<lb n="0784a07" ed="X"/><lb n="0798a13" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784a0701">是出世間法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784a0706" cb:place="inline">【註】四聖之法也。</p></cb:div>
<lb n="0784a08" ed="X"/><lb n="0798a14" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784a0801">是罪法，是無罪法，是有漏法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784a0812" cb:place="inline">【註】世間三有，皆有漏故。</p></cb:div>
<lb n="0784a09" ed="X"/><lb n="0798a15" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784a0901">是無漏法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784a0905" cb:place="inline">【註】出世四聖，皆無漏故。</p></cb:div>
<lb n="0784a10" ed="X"/><lb n="0798a16" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784a1001">是有爲法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784a1005" cb:place="inline">【註】俗諦。</p></cb:div>
<lb n="0784a11" ed="X"/><lb n="0798a17" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784a1101">是無爲法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784a1105" cb:place="inline">【註】眞諦。</p></cb:div>
<lb n="0784a12" ed="X"/><lb n="0798a18" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784a1201">如是等二法，隨有所依而問者，名爲邪問。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784a1217" cb:place="inline">【註】擧意卽
<lb n="0784a13" ed="X"/><lb n="0798b01" ed="R033"/>差，動念卽乖。</p></cb:div>
<lb n="0784a14" ed="X"/><lb n="0798b02" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784a1401">若不見二。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784a1405" cb:place="inline">【註】無量，卽一。</p></cb:div>
<lb n="0784a15" ed="X"/><lb n="0798b03" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784a1501">不見不二問。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784a1506" cb:place="inline">【註】一亦不有。</p></cb:div>
<lb n="0784a16" ed="X"/><lb n="0798b04" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784a1601">名爲正問。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784a1605" cb:place="inline">【註】外道問佛，不問有言，不問無言。世尊據
<lb n="0784a17" ed="X"/><lb n="0798b05" ed="R033"/>座，外道讚云。世尊大慈，開我迷雲。夫不問有言，則
<lb n="0784a18" ed="X"/><lb n="0798b06" ed="R033"/>不見二。不問無言，則不見不二。如是而問，則是無
<lb n="0784a19" ed="X"/><lb n="0798b07" ed="R033"/>問。世尊據座，則是無答。無問無答，以謂開我迷雲，
<lb n="0784a20" ed="X"/><lb n="0798b08" ed="R033"/>則外道失却一<anchor xml:id="nkr_note_orig_0784001" n="0784001"/>雙眼。雖然，若能于此了去，可謂解
<lb n="0784a21" ed="X"/><lb n="0798b09" ed="R033"/>正問矣。</p></cb:div>
<lb n="0784a22" ed="X"/><lb n="0798b10" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784a2201">又，網明！若菩薩分別佛問，名爲邪問。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784a2215" cb:place="inline">【註】佛者，覺也。若
<lb n="0784a23" ed="X"/><lb n="0798b11" ed="R033"/>著分別，則不覺矣。</p></cb:div>
<lb n="0784a24" ed="X"/><lb n="0798b12" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784a2401">分別法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784a2404" cb:place="inline">【註】法名平等，若著分別，則不平等矣。</p></cb:div>
<pb n="0784b" ed="X" xml:id="X20.0364.0784b"/>
<lb n="0784b01" ed="X"/><lb n="0798b13" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784b0101">分別僧。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784b0104" cb:place="inline">【註】僧名和合，若著分別，則不和合矣。此揀其
<lb n="0784b02" ed="X"/><lb n="0798b14" ed="R033"/>不應起三寶等見而問也。</p></cb:div>
<lb n="0784b03" ed="X"/><lb n="0798b15" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784b0301">分別衆生。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784b0305" cb:place="inline">【註】正報。</p></cb:div>
<lb n="0784b04" ed="X"/><lb n="0798b16" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784b0401">分別佛國。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784b0405" cb:place="inline">【註】依報。</p></cb:div>
<lb n="0784b05" ed="X"/><lb n="0798b17" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784b0501">分別諸乘問。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784b0506" cb:place="inline">【註】行門。</p></cb:div>
<lb n="0784b06" ed="X"/><lb n="0798b18" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784b0601">名爲邪問；若于法不作一異問者，名爲正問。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784b0618" cb:place="inline">【註】此揀
<lb n="0784b07" ed="X"/><lb n="0799a01" ed="R033"/>不應于依正行門，起分別問。所以古人云：若要相
<lb n="0784b08" ed="X"/><lb n="0799a02" ed="R033"/>應，第一莫將問來問。</p></cb:div>
<lb n="0784b09" ed="X"/><lb n="0799a03" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784b0901">又，網明！一切法正、一切法邪。網明言：梵天！何謂一切
<lb n="0784b10" ed="X"/><lb n="0799a04" ed="R033"/>法正、一切法邪？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784b1007" cb:place="inline">【註】若法是正，則不容邪；若法是邪，則
<lb n="0784b11" ed="X"/><lb n="0799a05" ed="R033"/>不受正。何以邪正同是一法，而出生相返也？</p></cb:div>
<lb n="0784b12" ed="X"/><lb n="0799a06" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784b1201">梵天言：于諸法性無心故，一切法名爲正。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784b1217" cb:place="inline">【註】若了諸
<lb n="0784b13" ed="X"/><lb n="0799a07" ed="R033"/>法無性，則無心攀緣；無心攀緣，則分別斯泯，故名
<lb n="0784b14" ed="X"/><lb n="0799a08" ed="R033"/>爲正，可謂法住法位也。</p></cb:div>
<lb n="0784b15" ed="X"/><lb n="0799a09" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784b1501">若於無心法中以心分別觀者，一切法名爲邪。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784b1519" cb:place="inline">【註】一
<lb n="0784b16" ed="X"/><lb n="0799a10" ed="R033"/>切法本是無心，不知其爲無心，用心分別，是故成
<lb n="0784b17" ed="X"/><lb n="0799a11" ed="R033"/>邪。如雲駛月運，舟行岸移等。</p></cb:div>
<lb n="0784b18" ed="X"/><lb n="0799a12" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784b1801">一切法離相名爲正。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784b1809" cb:place="inline">【註】如山以高爲相，水以深爲相，
<lb n="0784b19" ed="X"/><lb n="0799a13" ed="R033"/>眼以見爲相，耳以聞爲相。然彼各各無心，山不言
<lb n="0784b20" ed="X"/><lb n="0799a14" ed="R033"/>我高，則離高相；水不言我深，則離深相；眼不言我
<lb n="0784b21" ed="X"/><lb n="0799a15" ed="R033"/>見，則離見相；耳不言我聞，則離聞相。而山如是高，
<lb n="0784b22" ed="X"/><lb n="0799a16" ed="R033"/>水如是深，眼如是見，耳如是聞，不離本位，故名爲
<lb n="0784b23" ed="X"/><lb n="0799a17" ed="R033"/>正。</p></cb:div>
<lb n="0784b24" ed="X"/><lb n="0799a18" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784b2401">若不信解是離相，是卽分別諸法；若分別諸法則入
<pb n="0784c" ed="X" xml:id="X20.0364.0784c"/>
<lb n="0784c01" ed="X"/><lb n="0799b01" ed="R033"/>增上慢，隨所分別皆名爲邪。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784c0112" cb:place="inline">【註】不解如是離相用心
<lb n="0784c02" ed="X"/><lb n="0799b02" ed="R033"/>分別，以謂山言我高，水言我深，眼言我見，耳言我
<lb n="0784c03" ed="X"/><lb n="0799b03" ed="R033"/>聞。如此則名分別諸法，成有得心，入增上慢矣。故
<lb n="0784c04" ed="X"/><lb n="0799b04" ed="R033"/>凡所分別，皆名爲邪。古云：這個若是，則頭上加頭；
<lb n="0784c05" ed="X"/><lb n="0799b05" ed="R033"/>這個若不是，則斬頭覔活。著分別而取法相，故非
<lb n="0784c06" ed="X"/><lb n="0799b06" ed="R033"/>是；執離相而斷分別，亦是非。所以云：善能分別者，
<lb n="0784c07" ed="X"/><lb n="0799b07" ed="R033"/>于第一義而不動。</p></cb:div>
<lb n="0784c08" ed="X"/><lb n="0799b08" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784c0801">網明言：何謂爲諸法正性？梵天言：諸法離自性、離欲
<lb n="0784c09" ed="X"/><lb n="0799b09" ed="R033"/>際，是名正性。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784c0906" cb:place="inline">【註】離自性，則內無自體。離欲際，則外無
<lb n="0784c10" ed="X"/><lb n="0799b10" ed="R033"/>用相。內外旣離，中當絕待，是謂正性。</p></cb:div>
<lb n="0784c11" ed="X"/><lb n="0799b11" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784c1101">網明言：少有能解如是正性者。梵天言：是正性不一
<lb n="0784c12" ed="X"/><lb n="0799b12" ed="R033"/>不多。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784c1203" cb:place="inline">【註】所言正性者，人人本具，法法皆然；無有能解，
<lb n="0784c13" ed="X"/><lb n="0799b13" ed="R033"/>無不能解；無有能解故不多，無不能解故不少。</p></cb:div>
<lb n="0784c14" ed="X"/><lb n="0799b14" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784c1401">網明！若善男子、善女人能如是知諸法正性，若<anchor xml:id="nkr_note_add_0784c1401" n="0784c1401"/><anchor xml:id="beg0784c1401" n="0784c1401"/>已<anchor xml:id="end0784c1401"/>知、
<lb n="0784c15" ed="X"/><lb n="0799b15" ed="R033"/>若今知、若當知。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784c1507" cb:place="inline">【註】如是之知，卽無知之知也。無知安
<lb n="0784c16" ed="X"/><lb n="0799b16" ed="R033"/>知，知無分別矣。</p></cb:div>
<lb n="0784c17" ed="X"/><lb n="0799b17" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784c1701">是人無有法<anchor xml:id="nkr_note_add_0784c1701" n="0784c1701"/><anchor xml:id="beg0784c1701" n="0784c1701"/>已<anchor xml:id="end0784c1701"/>得，無有法今得，無有法當得。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784c1718" cb:place="inline">【註】前釋
<lb n="0784c18" ed="X"/><lb n="0799b18" ed="R033"/>如是而知，此釋如是而得。知旣無知爲知，得亦無
<lb n="0784c19" ed="X"/><lb n="0800a01" ed="R033"/>得爲得。</p></cb:div>
<lb n="0784c20" ed="X"/><lb n="0800a02" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784c2001">所以者何？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784c2005" cb:place="inline">【註】重釋無知無得之意。</p></cb:div>
<lb n="0784c21" ed="X"/><lb n="0800a03" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784c2101">佛說無得無分別，名爲所作<anchor xml:id="nkr_note_add_0784c2101" n="0784c2101"/><anchor xml:id="beg0784c2101" n="0784c2101"/>已<anchor xml:id="end0784c2101"/>辦相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784c2115" cb:place="inline">【註】無得者，無得
<lb n="0784c22" ed="X"/><lb n="0800a04" ed="R033"/>諸法，得諸法正性也。無分別者，得如是知也。</p></cb:div>
<lb n="0784c23" ed="X"/><lb n="0800a05" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0784c2301">若人聞是諸法正性，勤行精進，是名如說脩行。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0784c2319" cb:place="inline">【註】旣
<lb n="0784c24" ed="X"/><lb n="0800a06" ed="R033"/>云無知爲知，無得爲得，則無精進名爲精進。無精
<pb n="0785a" ed="X" xml:id="X20.0364.0785a"/>
<lb n="0785a01" ed="X"/><lb n="0800a07" ed="R033"/>進名爲精進，則爲如說修行。</p></cb:div>
<lb n="0785a02" ed="X"/><lb n="0800a08" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785a0201">不從一地至一地。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0785a0208" cb:place="inline">【註】正當說時卽是行，當其行時卽
<lb n="0785a03" ed="X"/><lb n="0800a09" ed="R033"/>是說。行說同時，則卽解卽證，故不從一地至一地
<lb n="0785a04" ed="X"/><lb n="0800a10" ed="R033"/>矣。</p></cb:div>
<lb n="0785a05" ed="X"/><lb n="0800a11" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785a0501">若不從一地至一地，是人不在生死、不在涅槃。所以
<lb n="0785a06" ed="X"/><lb n="0800a12" ed="R033"/>者何？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0785a0603" cb:place="inline">【註】釋成不在之意。</p></cb:div>
<lb n="0785a07" ed="X"/><lb n="0800a13" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785a0701">諸佛不得生死，不得涅槃。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0785a0711" cb:place="inline">【註】諸佛無別所證，惟證生
<lb n="0785a08" ed="X"/><lb n="0800a14" ed="R033"/>死性空，卽是涅槃結證無得之義。生死涅槃旣無
<lb n="0785a09" ed="X"/><lb n="0800a15" ed="R033"/>二性，則分別斯泯矣。</p></cb:div>
<lb n="0785a10" ed="X"/><lb n="0800a16" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785a1001">網明言：佛不爲度生死故說法耶？梵天言：佛所示法
<lb n="0785a11" ed="X"/><lb n="0800a17" ed="R033"/>有度生死耶？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0785a1106" cb:place="inline">【註】若謂佛所說法爲度生死，則佛有我、
<lb n="0785a12" ed="X"/><lb n="0800a18" ed="R033"/>人、衆生等相矣。</p></cb:div>
<lb n="0785a13" ed="X"/><lb n="0800b01" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785a1301">網明言：無也。梵天言：以是因緣，當知佛不令衆生出
<lb n="0785a14" ed="X"/><lb n="0800b02" ed="R033"/>生死、入涅槃。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0785a1406" cb:place="inline">【註】不爲生死涅槃，則說法何謂？釋云：</p></cb:div>
<lb n="0785a15" ed="X"/><lb n="0800b03" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785a1501">但爲度妄想。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0785a1506" cb:place="inline">【註】妄想者何？釋云：</p></cb:div>
<lb n="0785a16" ed="X"/><lb n="0800b04" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785a1601">分別生死、涅槃二相者耳。此中。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0785a1613" cb:place="inline">【註】指正性中。</p></cb:div>
<lb n="0785a17" ed="X"/><lb n="0800b05" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785a1701">實無度生死至涅槃者。所以者何？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0785a1714" cb:place="inline">【註】釋成無意。</p></cb:div>
<lb n="0785a18" ed="X"/><lb n="0800b06" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785a1801">諸法平等，無有往來，無出生死，無入涅槃。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0785a1817" cb:place="inline">【註】法華云：
<lb n="0785a19" ed="X"/><lb n="0800b07" ed="R033"/>是法住法位，世間相常住。住法位，則不由出生死
<lb n="0785a20" ed="X"/><lb n="0800b08" ed="R033"/>而入涅槃矣。</p></cb:div>
<lb n="0785a21" ed="X"/><lb n="0800b09" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785a2101">爾時，世尊讚思益梵天言：善哉，善哉！說諸法正性，應
<lb n="0785a22" ed="X"/><lb n="0800b10" ed="R033"/>如汝所說。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0785a2205" cb:place="inline">【註】佛不證成，則取信良難。</p></cb:div>
<lb n="0785a23" ed="X"/><lb n="0800b11" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785a2301">說是法時，二千比丘不受諸法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0785a2313" cb:place="inline">【註】得無得故。</p></cb:div>
<lb n="0785a24" ed="X"/><lb n="0800b12" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785a2401">漏盡。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0785a2403" cb:place="inline">【註】不落二邊故。</p></cb:div>
<pb n="0785b" ed="X" xml:id="X20.0364.0785b"/>
<lb n="0785b01" ed="X"/><lb n="0800b13" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785b0101">心得解脫。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0785b0105" cb:place="inline">【註】了分別故。</p></cb:div>
<lb n="0785b02" ed="X"/><lb n="0800b14" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785b0201">佛吿梵天：我不得生死，不得涅槃。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0785b0214" cb:place="inline">【註】前文如來許可
<lb n="0785b03" ed="X"/><lb n="0800b15" ed="R033"/>梵天，未有解釋，恐衆疑未解，故召而吿之。何也？夫
<lb n="0785b04" ed="X"/><lb n="0800b16" ed="R033"/>出生死，入涅槃，是佛常說。今云不得生死，不得涅
<lb n="0785b05" ed="X"/><lb n="0800b17" ed="R033"/>槃，衆所未悟矣。故釋云：</p></cb:div>
<lb n="0785b06" ed="X"/><lb n="0800b18" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785b0601">如來雖說生死，實無有人往來生死；雖說涅槃，實無
<lb n="0785b07" ed="X"/><lb n="0801a01" ed="R033"/>有人得滅度者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0785b0707" cb:place="inline">【註】故佛之所說，爲度二者之妄想耳。</p></cb:div>
<lb n="0785b08" ed="X"/><lb n="0801a02" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785b0801">若有入此法門，是人非生死相，非滅度相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0785b0817" cb:place="inline">【註】古人云：
<lb n="0785b09" ed="X"/><lb n="0801a03" ed="R033"/>不是佛，不是心，不是物，是個什麼？</p></cb:div>
<lb n="0785b10" ed="X"/><lb n="0801a04" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785b1001">爾時，會中五百比丘從座而起，作是言：我等空修梵
<lb n="0785b11" ed="X"/><lb n="0801a05" ed="R033"/>行，今實見有滅度者，而言無有滅度，我等何用修道
<lb n="0785b12" ed="X"/><lb n="0801a06" ed="R033"/>求智慧爲？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0785b1205" cb:place="inline">【註】見有滅度者，不知滅其妄想而不滅自
<lb n="0785b13" ed="X"/><lb n="0801a07" ed="R033"/>性，故起疑也。</p></cb:div>
<lb n="0785b14" ed="X"/><lb n="0801a08" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785b1401">爾時，<name role="" type="person">網明菩薩</name>白佛言：世尊！若有于法生見，則於其
<lb n="0785b15" ed="X"/><lb n="0801a09" ed="R033"/>人佛不出世。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0785b1506" cb:place="inline">【註】知見盲心，眞覺斯隱。</p></cb:div>
<lb n="0785b16" ed="X"/><lb n="0801a10" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785b1601">世尊！若有決定見涅槃者，是人不度生死。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0785b1617" cb:place="inline">【註】見有滅
<lb n="0785b17" ed="X"/><lb n="0801a11" ed="R033"/>度，則宛然生死。</p></cb:div>
<lb n="0785b18" ed="X"/><lb n="0801a12" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785b1801">所以者何？涅槃名爲除滅諸相，遠離一切動念戲論。</p></cb:div>
<lb n="0785b19" ed="X"/><lb n="0801a13" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0785b1901">【註】涅槃名爲能滅，但滅諸法戲論分別之相，而諸
<lb n="0785b20" ed="X"/><lb n="0801a14" ed="R033"/>法之性實不滅。若于諸法起知見，則佛不出世；于
<lb n="0785b21" ed="X"/><lb n="0801a15" ed="R033"/>諸法起滅度想，則不得度生死矣！</p></cb:div>
<lb n="0785b22" ed="X"/><lb n="0801a16" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785b2201">世尊，是諸比丘於佛正法出家，而今墮于外道邪見，
<lb n="0785b23" ed="X"/><lb n="0801a17" ed="R033"/>見涅槃決定相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0785b2307" cb:place="inline">【註】先定墮過之由，後斥著邪之謬。</p></cb:div>
<lb n="0785b24" ed="X"/><lb n="0801a18" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785b2401">譬如從麻出油，從酪出酥。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0785b2411" cb:place="inline">【註】碎麻出油，譬邪見滅生
<pb n="0785c" ed="X" xml:id="X20.0364.0785c"/>
<lb n="0785c01" ed="X"/><lb n="0801b01" ed="R033"/>死入涅槃者也。從酪出酥，酪不至酥，而酥實從酪
<lb n="0785c02" ed="X"/><lb n="0801b02" ed="R033"/>出；譬正法不滅生死而證涅槃，而涅槃實度生死。</p></cb:div>
<lb n="0785c03" ed="X"/><lb n="0801b03" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785c0301">世尊！若人于諸法滅相中求涅槃者，我說是輩皆爲
<lb n="0785c04" ed="X"/><lb n="0801b04" ed="R033"/>增上慢人。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0785c0405" cb:place="inline">【註】前云涅槃名滅除諸相者，滅知見等相
<lb n="0785c05" ed="X"/><lb n="0801b05" ed="R033"/>也。若執此滅相求涅槃，則亦不出知見。</p></cb:div>
<lb n="0785c06" ed="X"/><lb n="0801b06" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785c0601">世尊，正行道者，于法不作生、不作滅，無得無果。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0785c0619" cb:place="inline">【註】前
<lb n="0785c07" ed="X"/><lb n="0801b07" ed="R033"/>二節，起知見不可，滅知見不可，未審正行道者所
<lb n="0785c08" ed="X"/><lb n="0801b08" ed="R033"/>謂邪？夫正行道者，于諸法不作生相，不作不生相，
<lb n="0785c09" ed="X"/><lb n="0801b09" ed="R033"/>不作滅相，不作不滅相，無得無果，遠離如是戲論
<lb n="0785c10" ed="X"/><lb n="0801b10" ed="R033"/>分別而<anchor xml:id="nkr_note_add_0785c1001" n="0785c1001"/><anchor xml:id="beg0785c1001" n="0785c1001"/>已<anchor xml:id="end0785c1001"/>。</p></cb:div>
<lb n="0785c11" ed="X"/><lb n="0801b11" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785c1101">網明謂梵天言：是五百比丘從座起者，汝當爲作方
<lb n="0785c12" ed="X"/><lb n="0801b12" ed="R033"/>便，引導其心入此法門，令得信解離諸邪見。梵天言：
<lb n="0785c13" ed="X"/><lb n="0801b13" ed="R033"/>善男子，縱使令去至恒河沙劫，不能得出如此法門。
<lb n="0785c14" ed="X"/><lb n="0801b14" ed="R033"/>譬如癡人，畏於虗空捨空而走，在所至處不離虗空；
<lb n="0785c15" ed="X"/><lb n="0801b15" ed="R033"/>此諸比丘亦復如是，雖復遠去，不出空相，不出無相
<lb n="0785c16" ed="X"/><lb n="0801b16" ed="R033"/>相，不出無作相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0785c1607" cb:place="inline">【註】譬如邪見畏生死而欲迯者，不知
<lb n="0785c17" ed="X"/><lb n="0801b17" ed="R033"/>生死卽空相等，欲何迯哉。</p></cb:div>
<lb n="0785c18" ed="X"/><lb n="0801b18" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785c1801">又如一人求索虗空，東西馳走言：我欲得空！我欲得
<lb n="0785c19" ed="X"/><lb n="0802a01" ed="R033"/>空！是人但說虗空名字而不得空，于空中行而不見
<lb n="0785c20" ed="X"/><lb n="0802a02" ed="R033"/>空。此諸比丘亦復如是，欲求涅槃，行涅槃中而不得
<lb n="0785c21" ed="X"/><lb n="0802a03" ed="R033"/>涅槃。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0785c2103" cb:place="inline">【註】將謂涅槃定有方所而欲求之，不知自性本
<lb n="0785c22" ed="X"/><lb n="0802a04" ed="R033"/>來寂滅。不知自性本來寂滅，則行于寂滅中而不
<lb n="0785c23" ed="X"/><lb n="0802a05" ed="R033"/>知其爲寂滅矣。</p></cb:div>
<lb n="0785c24" ed="X"/><lb n="0802a06" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0785c2401">所以者何？涅槃者但有名字。猶如虗空但有名字不
<pb n="0786a" ed="X" xml:id="X20.0364.0786a"/>
<lb n="0786a01" ed="X"/><lb n="0802a07" ed="R033"/>可得取，涅槃亦復如是，但有名字而不可得。爾時，五
<lb n="0786a02" ed="X"/><lb n="0802a08" ed="R033"/>百比丘聞說是法，不受諸法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0786a0212" cb:place="inline">【註】所謂遠離戲論也。</p></cb:div>
<lb n="0786a03" ed="X"/><lb n="0802a09" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0786a0301">漏盡。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0786a0303" cb:place="inline">【註】不落二邊。</p></cb:div>
<lb n="0786a04" ed="X"/><lb n="0802a10" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0786a0401">心得解脫。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0786a0405" cb:place="inline">【註】結使斷除也。</p></cb:div>
<lb n="0786a05" ed="X"/><lb n="0802a11" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0786a0501">得阿羅漢道。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0786a0506" cb:place="inline">【註】云無學也。</p></cb:div>
<lb n="0786a06" ed="X"/><lb n="0802a12" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0786a0601">作是言：世尊！若人於諸法畢竟滅相中求涅槃者，則
<lb n="0786a07" ed="X"/><lb n="0802a13" ed="R033"/>於其人佛不出世。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0786a0708" cb:place="inline">【註】起見故不是，滅見亦是非。故前
<lb n="0786a08" ed="X"/><lb n="0802a14" ed="R033"/>云于法生見，則佛不出世；今云滅相中求，亦不出
<lb n="0786a09" ed="X"/><lb n="0802a15" ed="R033"/>世也。</p></cb:div>
<lb n="0786a10" ed="X"/><lb n="0802a16" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0786a1001">世尊！我等今者非凡夫、非學、非無學，不在生死、不在
<lb n="0786a11" ed="X"/><lb n="0802a17" ed="R033"/>涅槃。所以者何？佛出世故，名爲遠離一切動念戲論。</p></cb:div>
<lb n="0786a12" ed="X"/><lb n="0802a18" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0786a1201">【註】所言佛者，卽是自心。古云：不了法惟心，起種種
<lb n="0786a13" ed="X"/><lb n="0802b01" ed="R033"/>分別，所謂聖凡、生死、涅槃也。達法惟心<anchor xml:id="nkr_note_add_0786a1301" n="0786a1301"/><anchor xml:id="beg0786a1301" n="0786a1301"/>已<anchor xml:id="end0786a1301"/>，分別卽
<lb n="0786a14" ed="X"/><lb n="0802b02" ed="R033"/>不生，所謂遠離動念戲論也。由遠離分別故，自心
<lb n="0786a15" ed="X"/><lb n="0802b03" ed="R033"/>了然明現，故云佛出世。若著知見，則眞心隱沒，故
<lb n="0786a16" ed="X"/><lb n="0802b04" ed="R033"/>云佛不出世也。</p></cb:div>
<lb n="0786a17" ed="X"/><lb n="0802b05" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0786a1701">爾時，長老舍利弗謂諸比丘：汝今得正智，爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0786a1701" n="0786a1701"/><anchor xml:id="beg0786a1701" n="0786a1701"/>己<anchor xml:id="end0786a1701"/>利耶？
<lb n="0786a18" ed="X"/><lb n="0802b06" ed="R033"/>五百比丘言：長老舍利弗！我等今者得諸煩惱，不可
<lb n="0786a19" ed="X"/><lb n="0802b07" ed="R033"/>作而作。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0786a1904" cb:place="inline">【註】所謂得正智者，不爲得利，但知于煩惱不
<lb n="0786a20" ed="X"/><lb n="0802b08" ed="R033"/>可作而作，起利他之妙用也。</p></cb:div>
<lb n="0786a21" ed="X"/><lb n="0802b09" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0786a2101">舍利弗言：何故說此？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0786a2109" cb:place="inline">【註】舍利弗智慧第一，今不知比
<lb n="0786a22" ed="X"/><lb n="0802b10" ed="R033"/>丘所答，則正性門中，智有所不及矣。</p></cb:div>
<lb n="0786a23" ed="X"/><lb n="0802b11" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0786a2301">諸比丘言：知諸煩惱實相故，言得諸煩惱。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0786a2317" cb:place="inline">【註】不知煩
<lb n="0786a24" ed="X"/><lb n="0802b12" ed="R033"/>惱實相，則爲煩惱所轉；知實相，則能用諸煩惱，故
<pb n="0786b" ed="X" xml:id="X20.0364.0786b"/>
<lb n="0786b01" ed="X"/><lb n="0802b13" ed="R033"/>言得。</p></cb:div>
<lb n="0786b02" ed="X"/><lb n="0802b14" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0786b0201">涅槃是無作性，我等<anchor xml:id="nkr_note_add_0786b0201" n="0786b0201"/><anchor xml:id="beg0786b0201" n="0786b0201"/>已<anchor xml:id="end0786b0201"/>證，故說不可作而作。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0786b0218" cb:place="inline">【註】涅槃
<lb n="0786b03" ed="X"/><lb n="0802b15" ed="R033"/>體是無作，本來如是，故言證不言得。煩惱依體出
<lb n="0786b04" ed="X"/><lb n="0802b16" ed="R033"/>生，非是本有，故言得不言證。旣依體出生，則知無
<lb n="0786b05" ed="X"/><lb n="0802b17" ed="R033"/>性，故不可作而作也。</p></cb:div>
<lb n="0786b06" ed="X"/><lb n="0802b18" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0786b0601">舍利弗言：善哉，善哉！汝等今者住於福田能消供養。</p></cb:div>
<lb n="0786b07" ed="X"/><lb n="0803a01" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0786b0701">【註】身子讚比丘得不可作而作，幻興妙用，利濟群
<lb n="0786b08" ed="X"/><lb n="0803a02" ed="R033"/>有，爲人間之福田，能消供養矣。</p></cb:div>
<lb n="0786b09" ed="X"/><lb n="0803a03" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0786b0901">諸比丘言：大師！世尊尙不能消諸供養，何況我等？舍
<lb n="0786b10" ed="X"/><lb n="0803a04" ed="R033"/>利弗言：何故說此？諸比丘言：世尊！知見法性，性常淨
<lb n="0786b11" ed="X"/><lb n="0803a05" ed="R033"/>故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0786b1102" cb:place="inline">【註】性常淨故者，以世尊知見法性，入正性故，遠離
<lb n="0786b12" ed="X"/><lb n="0803a06" ed="R033"/>虗妄分別。彼虗妄分別，則于諸法中有福田、非福
<lb n="0786b13" ed="X"/><lb n="0803a07" ed="R033"/>田，能消供養、不能消供養。虗妄旣離，則于諸法中
<lb n="0786b14" ed="X"/><lb n="0803a08" ed="R033"/>無利、無功德。無利，則不爲福田、非不福田；無功德，
<lb n="0786b15" ed="X"/><lb n="0803a09" ed="R033"/>則不消供養、非不消供養。故淨名云：其有施者，無
<lb n="0786b16" ed="X"/><lb n="0803a10" ed="R033"/>大福、無小福，不爲損、不爲益。</p></cb:div>
<lb n="0786b17" ed="X"/><lb n="0803a11" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0786b1701">於是思益梵天白佛言：世尊！誰應受供養？佛吿梵天：
<lb n="0786b18" ed="X"/><lb n="0803a12" ed="R033"/>不爲世法之所牽者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0786b1809" cb:place="inline">【註】不爲世法所牽者則無受，無
<lb n="0786b19" ed="X"/><lb n="0803a13" ed="R033"/>受故應受供養者也。</p></cb:div>
<lb n="0786b20" ed="X"/><lb n="0803a14" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0786b2001">世尊，誰能消供養？佛言：于法無所取者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0786b2016" cb:place="inline">【註】無所取者，
<lb n="0786b21" ed="X"/><lb n="0803a15" ed="R033"/>則內不取心，外不取境。內外旣忘，則無有消，無有
<lb n="0786b22" ed="X"/><lb n="0803a16" ed="R033"/>不消矣。</p></cb:div>
<lb n="0786b23" ed="X"/><lb n="0803a17" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0786b2301">世尊！誰爲世間福田？佛言：不壞菩提性者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0786b2317" cb:place="inline">【註】不壞菩
<lb n="0786b24" ed="X"/><lb n="0803a18" ed="R033"/>提性，則常以覺性利人，不由小道，故爲福田。</p></cb:div>
<pb n="0786c" ed="X" xml:id="X20.0364.0786c"/>
<lb n="0786c01" ed="X"/><lb n="0803b01" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0786c0101">世尊！誰爲衆生善知識？佛言：於一切衆生，不捨慈心
<lb n="0786c02" ed="X"/><lb n="0803b02" ed="R033"/>者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0786c0202" cb:place="inline">【註】以慈待物，人所仰化。</p></cb:div>
<lb n="0786c03" ed="X"/><lb n="0803b03" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0786c0301">世尊誰知報佛恩？佛言不斷佛種者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0786c0315" cb:place="inline">【註】護念自心，使
<lb n="0786c04" ed="X"/><lb n="0803b04" ed="R033"/>不間斷，知報恩也。</p></cb:div>
<lb n="0786c05" ed="X"/><lb n="0803b05" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0786c0501">世尊！誰能供養佛？佛言：能通達無生際者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0786c0517" cb:place="inline">【註】無生之
<lb n="0786c06" ed="X"/><lb n="0803b06" ed="R033"/>法，是佛出世本懷，能通達此，是眞供養，四事莫預
<lb n="0786c07" ed="X"/><lb n="0803b07" ed="R033"/>也。</p></cb:div>
<lb n="0786c08" ed="X"/><lb n="0803b08" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0786c0801">世尊！誰能親近於佛？佛言：乃至失命因緣不毀禁者。</p></cb:div>
<lb n="0786c09" ed="X"/><lb n="0803b09" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0786c0901">【註】失命不毀禁，則遠離魔外，常親近佛也。</p></cb:div>
<lb n="0786c10" ed="X"/><lb n="0803b10" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0786c1001">世尊！誰能恭敬於佛？佛言：善覆六根者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0786c1016" cb:place="inline">【註】覆六根，則
<lb n="0786c11" ed="X"/><lb n="0803b11" ed="R033"/>心不放逸。心不放逸，則常想恭敬矣。</p></cb:div>
<lb n="0786c12" ed="X"/><lb n="0803b12" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0786c1201">世尊！誰名財富？佛言：成就七財者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0786c1214" cb:place="inline">【註】七功德才，謂信、
<lb n="0786c13" ed="X"/><lb n="0803b13" ed="R033"/>進、戒、慚、愧、聞、捨、定、慧。世間財寶，有而不實，命盡隨
<lb n="0786c14" ed="X"/><lb n="0803b14" ed="R033"/>盡。出世法財，生劫無窮，乃名財富。</p></cb:div>
<lb n="0786c15" ed="X"/><lb n="0803b15" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0786c1501">世尊！誰名知足？佛言：得出世間智慧者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0786c1516" cb:place="inline">【註】世間智慧，
<lb n="0786c16" ed="X"/><lb n="0803b16" ed="R033"/>迷于有爲，故貪取無厭。出世之慧，則了達法空，無
<lb n="0786c17" ed="X"/><lb n="0803b17" ed="R033"/>一所取，乃名知足。</p></cb:div>
<lb n="0786c18" ed="X"/><lb n="0803b18" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0786c1801">世尊！誰爲遠離？佛言：於三界中無所願者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0786c1817" cb:place="inline">【註】無所願
<lb n="0786c19" ed="X"/><lb n="0804a01" ed="R033"/>則攀緣心絕，攀緣心絕則飄然長別矣。</p></cb:div>
<lb n="0786c20" ed="X"/><lb n="0804a02" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0786c2001">世尊！誰爲具足？佛言：能斷一切諸結使者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0786c2017" cb:place="inline">【註】結爲六
<lb n="0786c21" ed="X"/><lb n="0804a03" ed="R033"/>結，眼與色結等。使謂十使，貪、嗔、癡、慢、疑等。結使斷，
<lb n="0786c22" ed="X"/><lb n="0804a04" ed="R033"/>則所作<anchor xml:id="nkr_note_add_0786c2201" n="0786c2201"/><anchor xml:id="beg0786c2201" n="0786c2201"/>已<anchor xml:id="end0786c2201"/>辦，故名具足。</p></cb:div>
<lb n="0786c23" ed="X"/><lb n="0804a05" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0786c2301">世尊！誰爲樂人？佛言：無貪著者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0786c2313" cb:place="inline">【註】貪著之樂，其樂有
<lb n="0786c24" ed="X"/><lb n="0804a06" ed="R033"/>壞；無貪之樂，其樂無敗。</p></cb:div>
<pb n="0787a" ed="X" xml:id="X20.0364.0787a"/>
<lb n="0787a01" ed="X"/><lb n="0804a07" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0787a0101">世尊！誰無貪著？佛言：知見五陰者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0787a0114" cb:place="inline">【註】此中重伸前問
<lb n="0787a02" ed="X"/><lb n="0804a08" ed="R033"/>者，恐于六塵境上取捨故也。而佛之所答，令人照
<lb n="0787a03" ed="X"/><lb n="0804a09" ed="R033"/>破五陰妄心。妄心若破，則于外六塵無所貪著。</p></cb:div>
<lb n="0787a04" ed="X"/><lb n="0804a10" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0787a0401">世尊！誰度欲河？佛言：能捨六入者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0787a0414" cb:place="inline">【註】六根爲六塵所
<lb n="0787a05" ed="X"/><lb n="0804a11" ed="R033"/>入，故云六入。根塵相結，故流浪欲河。若根塵竝捨，
<lb n="0787a06" ed="X"/><lb n="0804a12" ed="R033"/>則欲河斯度。</p></cb:div>
<lb n="0787a07" ed="X"/><lb n="0804a13" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0787a0701">世尊，誰住彼岸？佛言：能知諸道平等者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0787a0716" cb:place="inline">【註】諸道平等，
<lb n="0787a08" ed="X"/><lb n="0804a14" ed="R033"/>則非彼非此。非彼非此，則亦無度不度想。此中生
<lb n="0787a09" ed="X"/><lb n="0804a15" ed="R033"/>起之緣，不無次第。由五百比丘得諸法正性，身子
<lb n="0787a10" ed="X"/><lb n="0804a16" ed="R033"/>以爲住于福田，能消供養，而諸比丘以明其意。然
<lb n="0787a11" ed="X"/><lb n="0804a17" ed="R033"/>正信之門，非一途可盡。故梵天躡其踪而問者，廣
<lb n="0787a12" ed="X"/><lb n="0804a18" ed="R033"/>其意也。前梵天斥云：五百比丘于佛正法出家，云
<lb n="0787a13" ed="X"/><lb n="0804b01" ed="R033"/>何著此外道邪見？夫出家有三：一曰世俗家，二曰
<lb n="0787a14" ed="X"/><lb n="0804b02" ed="R033"/>三界家，三曰無明家。前云于佛正法出家者，出世
<lb n="0787a15" ed="X"/><lb n="0804b03" ed="R033"/>俗家。此中比丘得諸法正性者，出三界家也。故云
<lb n="0787a16" ed="X"/><lb n="0804b04" ed="R033"/>得阿羅漢。下文菩薩六度、四無量心等，出無明家
<lb n="0787a17" ed="X"/><lb n="0804b05" ed="R033"/>也。因達正性，則出三界。出三界，則應受供養。應受，
<lb n="0787a18" ed="X"/><lb n="0804b06" ed="R033"/>則能消。能消，則爲世福田。爲世福田，則爲衆生善
<lb n="0787a19" ed="X"/><lb n="0804b07" ed="R033"/>知識。爲善知識，則能知報恩。知報恩，則知所供養。
<lb n="0787a20" ed="X"/><lb n="0804b08" ed="R033"/>知所供養，則知所親近。知所親近，則知所恭敬等。
<lb n="0787a21" ed="X"/><lb n="0804b09" ed="R033"/>可以例推之矣。</p></cb:div>
<lb n="0787a22" ed="X"/><lb n="0804b10" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0787a2201">世尊！何謂菩薩能爲施主？佛言：菩薩能敎化衆生一
<lb n="0787a23" ed="X"/><lb n="0804b11" ed="R033"/>切智心。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0787a2304" cb:place="inline">【註】二施之中，法施爲上。以一切智心化衆生，
<lb n="0787a24" ed="X"/><lb n="0804b12" ed="R033"/>施莫大焉。</p></cb:div>
<pb n="0787b" ed="X" xml:id="X20.0364.0787b"/>
<lb n="0787b01" ed="X"/><lb n="0804b13" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0787b0101">世尊！何謂菩薩能奉禁戒？佛言：常能不捨菩提之心。</p></cb:div>
<lb n="0787b02" ed="X"/><lb n="0804b14" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0787b0201">【註】小乘以律儀無犯，大乘以道共自持。</p></cb:div>
<lb n="0787b03" ed="X"/><lb n="0804b15" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0787b0301">世尊！何謂菩薩能行忍辱？佛言：見心相念念滅。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0787b0319" cb:place="inline">【註】見
<lb n="0787b04" ed="X"/><lb n="0804b16" ed="R033"/>心滅相，則外絕待緣；外絕待緣，則非忍不忍。</p></cb:div>
<lb n="0787b05" ed="X"/><lb n="0804b17" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0787b0501">世尊！何謂菩薩能行精進？佛言：求心不得。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0787b0517" cb:place="inline">【註】精進懈
<lb n="0787b06" ed="X"/><lb n="0804b18" ed="R033"/>怠，皆由是心所成。求心不得，則非精進，非不精進
<lb n="0787b07" ed="X"/><lb n="0805a01" ed="R033"/>矣。</p></cb:div>
<lb n="0787b08" ed="X"/><lb n="0805a02" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0787b0801">世尊，何謂菩薩能行禪定？佛言：除身心麤相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0787b0818" cb:place="inline">【註】小乘
<lb n="0787b09" ed="X"/><lb n="0805a03" ed="R033"/>作定，故躭著不捨。大乘性定，無定無不定，但除麤
<lb n="0787b10" ed="X"/><lb n="0805a04" ed="R033"/>相矣。</p></cb:div>
<lb n="0787b11" ed="X"/><lb n="0805a05" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0787b1101">世尊！何謂菩薩能行智慧？佛言：於一切法無有戲論。</p></cb:div>
<lb n="0787b12" ed="X"/><lb n="0805a06" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0787b1201">【註】凡夫無慧，于諸法作有無二見論，是則戲論；若
<lb n="0787b13" ed="X"/><lb n="0805a07" ed="R033"/>于法不作二見，是行智慧。</p></cb:div>
<lb n="0787b14" ed="X"/><lb n="0805a08" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0787b1401">世尊！何謂菩薩能行慈心？佛言：不生衆生想。世尊！何
<lb n="0787b15" ed="X"/><lb n="0805a09" ed="R033"/>謂菩薩能行悲心？佛言：不生法想。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0787b1514" cb:place="inline">【註】慈能與樂，悲能
<lb n="0787b16" ed="X"/><lb n="0805a10" ed="R033"/>拔苦。生衆生想，不能等與如來之樂；生法非法想，
<lb n="0787b17" ed="X"/><lb n="0805a11" ed="R033"/>則不思拔衆生之苦。</p></cb:div>
<lb n="0787b18" ed="X"/><lb n="0805a12" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0787b1801">世尊！何謂菩薩能行喜心？佛言：不生我想。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0787b1817" cb:place="inline">【註】若生我
<lb n="0787b19" ed="X"/><lb n="0805a13" ed="R033"/>想，見人善則疾，見不善則嗔。不生我想，則見人非
<lb n="0787b20" ed="X"/><lb n="0805a14" ed="R033"/>法受苦，思所以拔之。見人德彥賢聖，思所以讚之
<lb n="0787b21" ed="X"/><lb n="0805a15" ed="R033"/>矣。</p></cb:div>
<lb n="0787b22" ed="X"/><lb n="0805a16" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0787b2201">世尊！何謂菩薩能行捨心？佛言：不生彼我想。世尊！何
<lb n="0787b23" ed="X"/><lb n="0805a17" ed="R033"/>謂菩薩安住于信？佛言：信解心淨無濁法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0787b2317" cb:place="inline">【註】凡夫信
<lb n="0787b24" ed="X"/><lb n="0805a18" ed="R033"/>于有爲，卽名染汙。菩薩圓信自心無濁，則遠離戲
<pb n="0787c" ed="X" xml:id="X20.0364.0787c"/>
<lb n="0787c01" ed="X"/><lb n="0805b01" ed="R033"/>論，而安住淨信矣。</p></cb:div>
<lb n="0787c02" ed="X"/><lb n="0805b02" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0787c0201">世尊！何謂菩薩安住于空？佛言：不著一切語言。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0787c0219" cb:place="inline">【註】前
<lb n="0787c03" ed="X"/><lb n="0805b03" ed="R033"/>由達法正性，而網明問能受供養，以及六度四心
<lb n="0787c04" ed="X"/><lb n="0805b04" ed="R033"/>之後，特問住空，何也？蓋由一切差別名相，皆自心
<lb n="0787c05" ed="X"/><lb n="0805b05" ed="R033"/>之影耳。故世尊答曰：不著語言。不著語言，則一切
<lb n="0787c06" ed="X"/><lb n="0805b06" ed="R033"/>皆空矣。</p></cb:div>
<lb n="0787c07" ed="X"/><lb n="0805b07" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0787c0701">世尊！何謂菩薩名爲有慚？佛言：知見內法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0787c0717" cb:place="inline">【註】知法內
<lb n="0787c08" ed="X"/><lb n="0805b08" ed="R033"/>具，則慚于昔迷。</p></cb:div>
<lb n="0787c09" ed="X"/><lb n="0805b09" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0787c0901">世尊！何謂菩薩名爲有愧？佛言：捨于外法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0787c0917" cb:place="inline">【註】捨外法，
<lb n="0787c10" ed="X"/><lb n="0805b10" ed="R033"/>則前後際斷；前後際斷，則愧昔攀緣。</p></cb:div>
<lb n="0787c11" ed="X"/><lb n="0805b11" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0787c1101">世尊！何謂名爲菩薩徧行？佛言：能淨身、口、意業。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0787c1119" cb:place="inline">【註】一
<lb n="0787c12" ed="X"/><lb n="0805b12" ed="R033"/>切業，皆因三業之所生起。三業若淨，是菩薩遍行；
<lb n="0787c13" ed="X"/><lb n="0805b13" ed="R033"/>若不淨，是衆生遍行。偈文廣釋。</p></cb:div>
<lb n="0787c14" ed="X"/><lb n="0805b14" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0787c1401">爾時，世尊而說偈言：若身淨無惡，口淨常實語，心淨
<lb n="0787c15" ed="X"/><lb n="0805b15" ed="R033"/>常行慈，是菩薩遍行。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0787c1509" cb:place="inline">【註】身無惡，則該殺、盜、婬。口以實
<lb n="0787c16" ed="X"/><lb n="0805b16" ed="R033"/>語等四，治口四過，謂實語治妄言等。意業有三，偏
<lb n="0787c17" ed="X"/><lb n="0805b17" ed="R033"/>擧行慈。慈能治恚，以菩薩惟嗔，爲害茲甚。故曰：一
<lb n="0787c18" ed="X"/><lb n="0805b18" ed="R033"/>念嗔心起，百萬障門開。故行慈則餘亦備矣。此偈
<lb n="0787c19" ed="X"/><lb n="0806a01" ed="R033"/>通擧十善十惡，文互具也。</p></cb:div>
<lb n="0787c20" ed="X"/><lb n="0806a02" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0787c2001">行慈無貪著，觀不淨無恚，行捨而不癡，是菩薩遍行。</p></cb:div>
<lb n="0787c21" ed="X"/><lb n="0806a03" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0787c2101">【註】上文總擧十業，此中別擧意三，以意爲能攝故。
<lb n="0787c22" ed="X"/><lb n="0806a04" ed="R033"/>行慈有二：一者、無緣慈，二者、愛見慈。若行慈有貪
<lb n="0787c23" ed="X"/><lb n="0806a05" ed="R033"/>著，則落愛見，非無緣矣。觀身不淨，不卽厭恚；若起
<lb n="0787c24" ed="X"/><lb n="0806a06" ed="R033"/>厭恚，則墮二乘。行捨不求果報；若求果報，則成貪
<pb n="0788a" ed="X" xml:id="X20.0364.0788a"/>
<lb n="0788a01" ed="X"/><lb n="0806a07" ed="R033"/>著；貪著，則成癡愛。若于三業無貪、無恚、不癡，是名
<lb n="0788a02" ed="X"/><lb n="0806a08" ed="R033"/>菩薩遍行，非二乘可比。</p></cb:div>
<lb n="0788a03" ed="X"/><lb n="0806a09" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0788a0301">若在空聚野，及與處大衆，威儀終不轉，是菩薩遍行。</p></cb:div>
<lb n="0788a04" ed="X"/><lb n="0806a10" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0788a0401">【註】由意淸淨，則獨居不爲靜，處衆不爲閙，不爲前
<lb n="0788a05" ed="X"/><lb n="0806a11" ed="R033"/>塵所轉，無可不可。</p></cb:div>
<lb n="0788a06" ed="X"/><lb n="0806a12" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0788a0601">知法名爲佛，知離名爲法，知無名爲僧，是菩薩遍行。</p></cb:div>
<lb n="0788a07" ed="X"/><lb n="0806a13" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0788a0701">【註】由獲動靜不二，則得法正性，離諸分別，達無相
<lb n="0788a08" ed="X"/><lb n="0806a14" ed="R033"/>心，一體三寶，于茲見矣。</p></cb:div>
<lb n="0788a09" ed="X"/><lb n="0806a15" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0788a0901">知多欲所行，知恚癡所行，善知轉此行，是菩薩遍行。</p></cb:div>
<lb n="0788a10" ed="X"/><lb n="0806a16" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0788a1001">【註】旣悟三寶本乎一心，則貪嗔癡與解脫，曾無二
<lb n="0788a11" ed="X"/><lb n="0806a17" ed="R033"/>念。不著不厭，妙得其趍，故曰善知。</p></cb:div>
<lb n="0788a12" ed="X"/><lb n="0806a18" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0788a1201">不依止欲界，不住色無色，行如是禪定，是菩薩遍行。</p></cb:div>
<lb n="0788a13" ed="X"/><lb n="0806b01" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0788a1301">【註】旣三毒三德，妙得其轉，則不居三界，行乎禪定
<lb n="0788a14" ed="X"/><lb n="0806b02" ed="R033"/>也。</p></cb:div>
<lb n="0788a15" ed="X"/><lb n="0806b03" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0788a1501">信解諸法空，及無相無作，而不盡諸漏，是菩薩遍行。</p></cb:div>
<lb n="0788a16" ed="X"/><lb n="0806b04" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0788a1601">【註】行如是禪定，則不著、不厭，不著故無相、無作，不
<lb n="0788a17" ed="X"/><lb n="0806b05" ed="R033"/>厭故不盡諸漏。</p></cb:div>
<lb n="0788a18" ed="X"/><lb n="0806b06" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0788a1801">善知聲聞乘，及辟支佛乘，通達于佛乘，是菩薩遍行。</p></cb:div>
<lb n="0788a19" ed="X"/><lb n="0806b07" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0788a1901">【註】聲聞、支佛乘，卽達諸法空、無相、無作，而取漏盡
<lb n="0788a20" ed="X"/><lb n="0806b08" ed="R033"/>者也。佛乘則雖知空、無相、無作，不盡漏者也。</p></cb:div>
<lb n="0788a21" ed="X"/><lb n="0806b09" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0788a2101">明解于諸法，不疑道非道，憎愛心無異，是菩薩遍行。</p></cb:div>
<lb n="0788a22" ed="X"/><lb n="0806b10" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0788a2201">【註】道卽三乘，非道卽六凡。明解法性平等，于道非
<lb n="0788a23" ed="X"/><lb n="0806b11" ed="R033"/>道，不起憎愛，又貪等爲非道故。</p></cb:div>
<lb n="0788a24" ed="X"/><lb n="0806b12" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0788a2401">於過去未來，及與現在世，一切無分別，是菩薩遍行。</p></cb:div>
<pb n="0788b" ed="X" xml:id="X20.0364.0788b"/>
<lb n="0788b01" ed="X"/><lb n="0806b13" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0788b0101">【註】前則道非道平等，此則三世平等，一切無分別，
<lb n="0788b02" ed="X"/><lb n="0806b14" ed="R033"/>生死涅槃無不平等矣。</p></cb:div>
<lb n="0788b03" ed="X"/><lb n="0806b15" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0788b0301">爾時思益梵天白佛言：世尊！何謂菩薩過世間法、通
<lb n="0788b04" ed="X"/><lb n="0806b16" ed="R033"/>達世間法，通達世間法<anchor xml:id="nkr_note_add_0788b0401" n="0788b0401"/><anchor xml:id="beg0788b0401" n="0788b0401"/>已<anchor xml:id="end0788b0401"/>，度衆生於世間法、行於世
<lb n="0788b05" ed="X"/><lb n="0806b17" ed="R033"/>間、不壞世間？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0788b0506" cb:place="inline">【註】世間有三種：一曰、器世間，二曰、衆生
<lb n="0788b06" ed="X"/><lb n="0806b18" ed="R033"/>世間，三曰、智正覺世間。過世間者，謂超過器世間，
<lb n="0788b07" ed="X"/><lb n="0807a01" ed="R033"/>衆生世間，入智正覺世間也。通達世間者，合擧三
<lb n="0788b08" ed="X"/><lb n="0807a02" ed="R033"/>世間也。度衆生于世間法者，雖知世間法無相無
<lb n="0788b09" ed="X"/><lb n="0807a03" ed="R033"/>作，現同事攝，還以此法度衆生也。行于世間，不壞
<lb n="0788b10" ed="X"/><lb n="0807a04" ed="R033"/>世間者，由知世間如幻，妙運中道，不染不壞，其猶
<lb n="0788b11" ed="X"/><lb n="0807a05" ed="R033"/>日月行空，不同世間，照臨世間，不礙世間也。</p></cb:div>
<lb n="0788b12" ed="X"/><lb n="0807a06" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0788b1201">爾時，世尊以偈答曰：說五陰是世，世間所依止，依止
<lb n="0788b13" ed="X"/><lb n="0807a07" ed="R033"/>於五陰，不脫世間法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0788b1309" cb:place="inline">【註】五陰者，色、受、想、行、識也。陰以
<lb n="0788b14" ed="X"/><lb n="0807a08" ed="R033"/>蓋覆爲義，能覆眞如，於是內結根身，外成器界，轉
<lb n="0788b15" ed="X"/><lb n="0807a09" ed="R033"/>展相依，不能解脫。以五陰爲能造，世界爲所造，能
<lb n="0788b16" ed="X"/><lb n="0807a10" ed="R033"/>所相成，有世間法。</p></cb:div>
<lb n="0788b17" ed="X"/><lb n="0807a11" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0788b1701">菩薩有智慧，知世間實相，所謂五陰如，世間法不染。</p></cb:div>
<lb n="0788b18" ed="X"/><lb n="0807a12" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0788b1801">【註】衆生爲無明所障，不悟五陰實相，故于世間不
<lb n="0788b19" ed="X"/><lb n="0807a13" ed="R033"/>成解脫。菩薩有大智慧，善知如相，故處之不染，所
<lb n="0788b20" ed="X"/><lb n="0807a14" ed="R033"/>謂超過世間也。</p></cb:div>
<lb n="0788b21" ed="X"/><lb n="0807a15" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0788b2101">利衰及毀譽，稱譏與苦樂，如此之八法，常牽于世間。
<lb n="0788b22" ed="X"/><lb n="0807a16" ed="R033"/>大智慧菩薩，散滅世間法，見世壞敗相，處之而不動。
<lb n="0788b23" ed="X"/><lb n="0807a17" ed="R033"/>得利心不高，失利心不下，其心堅不動，譬如<name role="" type="person">須彌山</name>。
<lb n="0788b24" ed="X"/><lb n="0807a18" ed="R033"/>利衰及毀譽，稱譏與苦樂，於此世八法，其心常平等。</p></cb:div>
<pb n="0788c" ed="X" xml:id="X20.0364.0788c"/>
<lb n="0788c01" ed="X"/><lb n="0807b01" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0788c0101">【註】利等八法，又名八風。衆生不了虗妄，常爲所牽，
<lb n="0788c02" ed="X"/><lb n="0807b02" ed="R033"/>擾動心海。菩薩以智慧觀照，妙得實相，處之不動，
<lb n="0788c03" ed="X"/><lb n="0807b03" ed="R033"/>猶若須彌。</p></cb:div>
<lb n="0788c04" ed="X"/><lb n="0807b04" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0788c0401">知世間虗妄，皆從顚倒起，如是之人等，不行世間道。</p></cb:div>
<lb n="0788c05" ed="X"/><lb n="0807b05" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0788c0501">【註】釋上何以菩薩處之不動之意。以菩薩知世間
<lb n="0788c06" ed="X"/><lb n="0807b06" ed="R033"/>虗妄，由顚倒而起，故不動也。此答通達世間法也。</p></cb:div>
<lb n="0788c07" ed="X"/><lb n="0807b07" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0788c0701">世間所有道，菩薩皆識知，故能於世間，度衆生苦惱。</p></cb:div>
<lb n="0788c08" ed="X"/><lb n="0807b08" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0788c0801">【註】此答通達世間法<anchor xml:id="nkr_note_add_0788c0801" n="0788c0801"/><anchor xml:id="beg0788c0801" n="0788c0801"/>已<anchor xml:id="end0788c0801"/>，度衆生于世間法也。</p></cb:div>
<lb n="0788c09" ed="X"/><lb n="0807b09" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0788c0901">雖行於世間，如蓮華不染，亦不壞世間，通達法性故。</p></cb:div>
<lb n="0788c10" ed="X"/><lb n="0807b10" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0788c1001">【註】此答行於世間，不壞世間也。</p></cb:div>
<lb n="0788c11" ed="X"/><lb n="0807b11" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0788c1101">世間行世間，不知是世間。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0788c1111" cb:place="inline">【註】世間凡夫，不知虗妄，堅
<lb n="0788c12" ed="X"/><lb n="0807b12" ed="R033"/>執不捨，故恒處生死。</p></cb:div>
<lb n="0788c13" ed="X"/><lb n="0807b13" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0788c1301">菩薩行世間，明了世間相。世間虗空相，虗空亦無相，
<lb n="0788c14" ed="X"/><lb n="0807b14" ed="R033"/>菩薩知如是，不染於世間。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0788c1411" cb:place="inline">【註】二乘不了世間虗妄，由
<lb n="0788c15" ed="X"/><lb n="0807b15" ed="R033"/>顚倒而起，執爲實有，用心破除。若執實有虗妄顚
<lb n="0788c16" ed="X"/><lb n="0807b16" ed="R033"/>倒，則是著相。菩薩善知世間無相之相，同于虗空，
<lb n="0788c17" ed="X"/><lb n="0807b17" ed="R033"/>非實非虗，如是而<anchor xml:id="nkr_note_add_0788c1701" n="0788c1701"/><anchor xml:id="beg0788c1701" n="0788c1701"/>已<anchor xml:id="end0788c1701"/>。</p></cb:div>
<lb n="0788c18" ed="X"/><lb n="0807b18" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0788c1801">如所知世間，隨知而演說。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0788c1811" cb:place="inline">【註】前云度衆生苦惱，未審
<lb n="0788c19" ed="X"/><lb n="0808a01" ed="R033"/>以何爲度？菩薩以無度爲度，隨其所知，爲人演說，
<lb n="0788c20" ed="X"/><lb n="0808a02" ed="R033"/>令彼自度，非他能度也。</p></cb:div>
<lb n="0788c21" ed="X"/><lb n="0808a03" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0788c2101">知世間性故，亦不壞世間，五陰無自性，是卽世間性。</p></cb:div>
<lb n="0788c22" ed="X"/><lb n="0808a04" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0788c2201">【註】世間無性之性，卽如五陰無性。知是無性，故處
<lb n="0788c23" ed="X"/><lb n="0808a05" ed="R033"/>之不壞。重釋前意。</p></cb:div>
<lb n="0788c24" ed="X"/><lb n="0808a06" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0788c2401">若人不知是，常住於世間。若見知五陰，無生亦無滅，
<pb n="0789a" ed="X" xml:id="X20.0364.0789a"/>
<lb n="0789a01" ed="X"/><lb n="0808a07" ed="R033"/>是人行世間，而不依世間。凡夫不知法，于世起諍訟，
<lb n="0789a02" ed="X"/><lb n="0808a08" ed="R033"/>是實是不實，住是二相中。我常不與世，起於諍訟事，
<lb n="0789a03" ed="X"/><lb n="0808a09" ed="R033"/>世間之實相，悉以了知故。諸佛所說法，皆悉無諍訟，
<lb n="0789a04" ed="X"/><lb n="0808a10" ed="R033"/>知世平等故，非實非虗妄。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0789a0411" cb:place="inline">【註】此頌諸法正性門，實相
<lb n="0789a05" ed="X"/><lb n="0808a11" ed="R033"/>如是，非實非虗，非特我說，諸佛亦然。若住二相，則
<lb n="0789a06" ed="X"/><lb n="0808a12" ed="R033"/>起諍訟。下文斥非也。</p></cb:div>
<lb n="0789a07" ed="X"/><lb n="0808a13" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0789a0701">若佛法決定，有實有虗妄，是卽爲貪著，與外道無異。
<lb n="0789a08" ed="X"/><lb n="0808a14" ed="R033"/>而令實義中，無實無虗妄，是故我常說，出世法無二。
<lb n="0789a09" ed="X"/><lb n="0808a15" ed="R033"/>若人知世間，如是之實性，於實於虗妄，不取此惡見。
<lb n="0789a10" ed="X"/><lb n="0808a16" ed="R033"/>如是知世間，淸淨如虗空，是大名稱人，照世間如日。
<lb n="0789a11" ed="X"/><lb n="0808a17" ed="R033"/>若人見世間，如我之所見，如斯之人等，能見十方佛。</p></cb:div>
<lb n="0789a12" ed="X"/><lb n="0808a18" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0789a1201">【註】此頌能見世間實相。如佛所見，則能見十方諸
<lb n="0789a13" ed="X"/><lb n="0808b01" ed="R033"/>佛法身也。</p></cb:div>
<lb n="0789a14" ed="X"/><lb n="0808b02" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0789a1401">諸法從緣生，自無有定性，若知此因緣，則達法實相。
<lb n="0789a15" ed="X"/><lb n="0808b03" ed="R033"/>若知法實相，是則知空相，若能知空相，則爲見導師。</p></cb:div>
<lb n="0789a16" ed="X"/><lb n="0808b04" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0789a1601">【註】此釋前偈能知實相，則爲見佛之意。諸法皆因
<lb n="0789a17" ed="X"/><lb n="0808b05" ed="R033"/>緣生，因緣生故無定性，無定之性卽是實相，實相
<lb n="0789a18" ed="X"/><lb n="0808b06" ed="R033"/>者卽是空相。能知空相，則爲見佛。故中觀偈曰：因
<lb n="0789a19" ed="X"/><lb n="0808b07" ed="R033"/>緣所生法，我說卽是空，亦名是假名，亦名中道義。
<lb n="0789a20" ed="X"/><lb n="0808b08" ed="R033"/>所謂無定之性也。</p></cb:div>
<lb n="0789a21" ed="X"/><lb n="0808b09" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0789a2101">若有人得聞，如是世間相，雖行於世間，而不住世間。</p></cb:div>
<lb n="0789a22" ed="X"/><lb n="0808b10" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0789a2201">【註】前云能知能見，乃自證之境，故能如是。此則從
<lb n="0789a23" ed="X"/><lb n="0808b11" ed="R033"/>人所聞，亦獲實相也。</p></cb:div>
<lb n="0789a24" ed="X"/><lb n="0808b12" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0789a2401">依止諸見人，不能及此事。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0789a2411" cb:place="inline">【註】此揀外道依正邪見，起
<pb n="0789b" ed="X" xml:id="X20.0364.0789b"/>
<lb n="0789b01" ed="X"/><lb n="0808b13" ed="R033"/>六十二見，于實相門中不能及也。</p></cb:div>
<lb n="0789b02" ed="X"/><lb n="0808b14" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0789b0201">云何行世間，而不住世間？若佛滅度後，有樂是法者，
<lb n="0789b03" ed="X"/><lb n="0808b15" ed="R033"/>佛則於其人，常現於法身。若人解達此，則守護我法，
<lb n="0789b04" ed="X"/><lb n="0808b16" ed="R033"/>亦爲供養我，亦是世導師。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0789b0411" cb:place="inline">【註】信是實相，則見法身。解
<lb n="0789b05" ed="X"/><lb n="0808b17" ed="R033"/>此，則爲供養守護，自利之功也。爲世導師，利他之
<lb n="0789b06" ed="X"/><lb n="0808b18" ed="R033"/>行也。</p></cb:div>
<lb n="0789b07" ed="X"/><lb n="0809a01" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0789b0701">若人須臾聞，世間性如此，是人終不爲，惡魔所得便。</p></cb:div>
<lb n="0789b08" ed="X"/><lb n="0809a02" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0789b0801">【註】此頌以劣顯勝之意。須臾之聞，時之極促，尙乃
<lb n="0789b09" ed="X"/><lb n="0809a03" ed="R033"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0789001" n="0789001"/>護益。何況見聞信解，長時脩習，而不得妙利者乎。</p></cb:div>
<lb n="0789b10" ed="X"/><lb n="0809a04" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0789b1001">若能達此義，則爲大智慧，法財之施主，亦是具禁戒。
<lb n="0789b11" ed="X"/><lb n="0809a05" ed="R033"/>若知世如此，忍辱力勇健，具足諸禪定，通達于智慧。</p></cb:div>
<lb n="0789b12" ed="X"/><lb n="0809a06" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0789b1201">【註】能達此實相，是名具足六波羅蜜。</p></cb:div>
<lb n="0789b13" ed="X"/><lb n="0809a07" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0789b1301">所在聞是法，其方則有佛，如是諸菩薩，不久坐道場。
<lb n="0789b14" ed="X"/><lb n="0809a08" ed="R033"/>若有深愛樂，如是世間性，則能降衆魔，疾得無上道。</p></cb:div>
<lb n="0789b15" ed="X"/><lb n="0809a09" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0789b1501">【註】自云何行世間，總彰信解行證之意，文顯不釋
<lb n="0789b16" ed="X"/><lb n="0809a10" ed="R033"/>也。網明初問何爲菩薩正問，次問何爲諸法正性。
<lb n="0789b17" ed="X"/><lb n="0809a11" ed="R033"/>梵天以無彼我分別爲正問，離虗妄分別爲正性。
<lb n="0789b18" ed="X"/><lb n="0809a12" ed="R033"/>皎若日星，宜乎不言而喩矣。五百比丘執動疑生，
<lb n="0789b19" ed="X"/><lb n="0809a13" ed="R033"/>幾將退座。網明爲請方便。梵天乃云：直饒退至恒
<lb n="0789b20" ed="X"/><lb n="0809a14" ed="R033"/>河沙劫，不能得出此之法門。連引迯空索空二喩，
<lb n="0789b21" ed="X"/><lb n="0809a15" ed="R033"/>一衆知歸。可謂梵天不與方便，而方便<anchor xml:id="nkr_note_add_0789b2101" n="0789b2101"/><anchor xml:id="beg0789b2101" n="0789b2101"/>已<anchor xml:id="end0789b2101"/>竟。比丘
<lb n="0789b22" ed="X"/><lb n="0809a16" ed="R033"/>無所信解，而信解了然。身子起<anchor xml:id="nkr_note_add_0789b2201" n="0789b2201"/><anchor xml:id="beg0789b2201" n="0789b2201"/>己<anchor xml:id="end0789b2201"/>利之贊，智所不
<lb n="0789b23" ed="X"/><lb n="0809a17" ed="R033"/>知。比丘答：煩惱本空，業非有實。觀其賓主問答，雲
<lb n="0789b24" ed="X"/><lb n="0809a18" ed="R033"/>興甁潟。其無畏辨，孰與之比。何以及至誰應受供
<pb n="0789c" ed="X" xml:id="X20.0364.0789c"/>
<lb n="0789c01" ed="X"/><lb n="0809b01" ed="R033"/>養等三十問，似有不知。一一問佛，豈梵天有能不
<lb n="0789c02" ed="X"/><lb n="0809b02" ed="R033"/>能乎。當有指哉。答：從聞思修入三摩地，是諸佛法
<lb n="0789c03" ed="X"/><lb n="0809b03" ed="R033"/>施之式，諸菩薩入道之門。由問而答，由答而聞，由
<lb n="0789c04" ed="X"/><lb n="0809b04" ed="R033"/>聞而解。故比丘從梵天得悟，聞思信解，于茲見矣。
<lb n="0789c05" ed="X"/><lb n="0809b05" ed="R033"/>是二者，皆因網明發起者，同依根本智也。下文應
<lb n="0789c06" ed="X"/><lb n="0809b06" ed="R033"/>受供養等三十問，以至五陰世界等，乃修證之門，
<lb n="0789c07" ed="X"/><lb n="0809b07" ed="R033"/>非思慧所及。若問若答，皆尊梵天者，信解行證，同
<lb n="0789c08" ed="X"/><lb n="0809b08" ed="R033"/>出方便之智也。蓋此頓敎大乘，一心絕待，無問無
<lb n="0789c09" ed="X"/><lb n="0809b09" ed="R033"/>答，無證無脩，非方便之智，曷由發起。故以象示之
<lb n="0789c10" ed="X"/><lb n="0809b10" ed="R033"/>耳。</p></cb:div></cb:div>
<lb n="0789c11" ed="X"/><lb n="0809b11" ed="R033"/><cb:div type="pin"><cb:mulu level="1" type="其他">四諦品第四</cb:mulu><head>四諦品第四</head>
<lb n="0789c12" ed="X"/><lb n="0809b12" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0789c1201">【註】由前品見知實相，則爲見佛處世不動，猶若須
<lb n="0789c13" ed="X"/><lb n="0809b13" ed="R033"/>彌，照世如日，爲人導師，具足六度，降伏魔冤。如是
<lb n="0789c14" ed="X"/><lb n="0809b14" ed="R033"/>功德，以何爲趣？蓋趣聖諦也。前則實相以正性爲
<lb n="0789c15" ed="X"/><lb n="0809b15" ed="R033"/>宗，此則實相以聖諦爲趣。實相以無相爲相，聖諦
<lb n="0789c16" ed="X"/><lb n="0809b16" ed="R033"/>以無諦爲諦。云何有四？四者，乃世間之相。了此四
<lb n="0789c17" ed="X"/><lb n="0809b17" ed="R033"/>相，體空無性，卽是聖諦。故于正問之後，繼以聖諦，
<lb n="0789c18" ed="X"/><lb n="0809b18" ed="R033"/>知其爲趣也。</p></cb:div>
<lb n="0789c19" ed="X"/><lb n="0810a01" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0789c1901">佛復吿思益梵天：如來出過世間，亦說世間苦、世間
<lb n="0789c20" ed="X"/><lb n="0810a02" ed="R033"/>集、世間滅、世間滅道。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0789c2009" cb:place="inline">【註】前梵天問：何謂菩薩過世間
<lb n="0789c21" ed="X"/><lb n="0810a03" ed="R033"/>法，度衆生于世間法中？而如來意曰：非特菩薩，而
<lb n="0789c22" ed="X"/><lb n="0810a04" ed="R033"/>我亦超過世間法，亦說世間法，度衆生于世間法
<lb n="0789c23" ed="X"/><lb n="0810a05" ed="R033"/>也。</p></cb:div>
<lb n="0789c24" ed="X"/><lb n="0810a06" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0789c2401">五陰名爲世間苦。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0789c2408" cb:place="inline">【註】五陰以世間爲所造，世間以五
<pb n="0790a" ed="X" xml:id="X20.0364.0790a"/>
<lb n="0790a01" ed="X"/><lb n="0810a07" ed="R033"/>陰爲能造，能所相依，展轉不脫，是世間苦相。</p></cb:div>
<lb n="0790a02" ed="X"/><lb n="0810a08" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0790a0201">貪着五陰，名爲世間集。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0790a0210" cb:place="inline">【註】由過去五陰集因，招至現
<lb n="0790a03" ed="X"/><lb n="0810a09" ed="R033"/>前世間苦果；不了虗妄，重搆業因，招至來果，是世
<lb n="0790a04" ed="X"/><lb n="0810a10" ed="R033"/>間集。</p></cb:div>
<lb n="0790a05" ed="X"/><lb n="0810a11" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0790a0501">五陰盡，名爲世間滅。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0790a0509" cb:place="inline">【註】現前色身，臨終敗壞，是五陰
<lb n="0790a06" ed="X"/><lb n="0810a12" ed="R033"/>盡相。以後陰無知故，不了無生無滅，是世間滅。</p></cb:div>
<lb n="0790a07" ed="X"/><lb n="0810a13" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0790a0701">以無二法求五陰，名爲世間滅道。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0790a0714" cb:place="inline">【註】此中有二：若以
<lb n="0790a08" ed="X"/><lb n="0810a14" ed="R033"/>無二法求五陰實相，所爲五陰如故，世間亦如是，
<lb n="0790a09" ed="X"/><lb n="0810a15" ed="R033"/>出世間道諦；若以無二法中執有五陰可斷，是世
<lb n="0790a10" ed="X"/><lb n="0810a16" ed="R033"/>間滅道。前解義現下文，後解正此中之意。</p></cb:div>
<lb n="0790a11" ed="X"/><lb n="0810a17" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0790a1101">又，梵天！所言五陰但有言說。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0790a1112" cb:place="inline">【註】實無體性可得，不了
<lb n="0790a12" ed="X"/><lb n="0810a18" ed="R033"/>無性可得。</p></cb:div>
<lb n="0790a13" ed="X"/><lb n="0810b01" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0790a1301">於中取相分別生見而說，是名世間苦；不捨是見，是
<lb n="0790a14" ed="X"/><lb n="0810b02" ed="R033"/>名世間集；是見自相，是名世間滅。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0790a1414" cb:place="inline">【註】起見分別，觀察
<lb n="0790a15" ed="X"/><lb n="0810b03" ed="R033"/>五陰自相，念念不住，是名爲滅。</p></cb:div>
<lb n="0790a16" ed="X"/><lb n="0810b04" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0790a1601">隨以何道不取是見，是名世間滅道。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0790a1615" cb:place="inline">【註】隨在何道，不
<lb n="0790a17" ed="X"/><lb n="0810b05" ed="R033"/>取分別之見，名爲滅道。以不悟分別亦無性，是故
<lb n="0790a18" ed="X"/><lb n="0810b06" ed="R033"/>不名諦。前則四諦出于五陰，此則四諦具乎一念。
<lb n="0790a19" ed="X"/><lb n="0810b07" ed="R033"/>五陰通于三世，四諦分于果因，皆世間相也。</p></cb:div>
<lb n="0790a20" ed="X"/><lb n="0810b08" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0790a2001">梵天！以是因緣故，我爲外道仙人說言：仙人！於汝身
<lb n="0790a21" ed="X"/><lb n="0810b09" ed="R033"/>中卽說世間苦、世間集、世間滅、世間滅道。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0790a2117" cb:place="inline">【註】前則卽
<lb n="0790a22" ed="X"/><lb n="0810b10" ed="R033"/>念而示，此則卽身而示也。何爲身中四諦？生、老、病
<lb n="0790a23" ed="X"/><lb n="0810b11" ed="R033"/>等八苦，總名苦。以求不得，愛別離，五陰熾盛爲集，
<lb n="0790a24" ed="X"/><lb n="0810b12" ed="R033"/>八苦遷流爲滅，遠離五陰八苦是滅道。又四大聚，
<pb n="0790b" ed="X" xml:id="X20.0364.0790b"/>
<lb n="0790b01" ed="X"/><lb n="0810b13" ed="R033"/>卽是世間苦。起殺、盜、淫，是世間集。四大敗壞，是世
<lb n="0790b02" ed="X"/><lb n="0810b14" ed="R033"/>間滅。厭苦求樂，是世間滅道。身心二途，是衆生世
<lb n="0790b03" ed="X"/><lb n="0810b15" ed="R033"/>間之四諦。如來委曲開示，獨不說器世間四諦，何
<lb n="0790b04" ed="X"/><lb n="0810b16" ed="R033"/>也？蓋衆生世間、器世間，二而不二。若以正攝依，說
<lb n="0790b05" ed="X"/><lb n="0810b17" ed="R033"/>衆生世間，則攝器世間，故不說。又四諦，乃衆生妄
<lb n="0790b06" ed="X"/><lb n="0810b18" ed="R033"/>心取相分別，故立四諦。器世間，是無情無分別，世
<lb n="0790b07" ed="X"/><lb n="0811a01" ed="R033"/>相如故，無四諦可說。雖佛不說相，以具足五濁同
<lb n="0790b08" ed="X"/><lb n="0811a02" ed="R033"/>聚，是世間苦。鬪諍堅固，是世間集。年月遷流，是世
<lb n="0790b09" ed="X"/><lb n="0811a03" ed="R033"/>間滅。原始反終，是世間滅道。下文聖諦，卽是智正
<lb n="0790b10" ed="X"/><lb n="0811a04" ed="R033"/>覺世間也。</p></cb:div>
<lb n="0790b11" ed="X"/><lb n="0811a05" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0790b1101">爾時，思益梵天白佛言：世尊！所說四聖諦，何等是眞
<lb n="0790b12" ed="X"/><lb n="0811a06" ed="R033"/>聖諦？梵天！苦不名爲聖諦，苦集不名爲聖諦，苦滅不
<lb n="0790b13" ed="X"/><lb n="0811a07" ed="R033"/>名爲聖諦，苦滅道不名爲聖諦。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0790b1313" cb:place="inline">【註】四諦皆名苦者，世
<lb n="0790b14" ed="X"/><lb n="0811a08" ed="R033"/>間相也。下釋成。</p></cb:div>
<lb n="0790b15" ed="X"/><lb n="0811a09" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0790b1501">所以者何？若苦是聖諦者，一切牛驢畜生等皆應有
<lb n="0790b16" ed="X"/><lb n="0811a10" ed="R033"/>苦聖諦。若苦集是聖諦者，一切在所生處衆生皆應
<lb n="0790b17" ed="X"/><lb n="0811a11" ed="R033"/>有集聖諦。所以者何？以集故生諸趣中。若苦滅是聖
<lb n="0790b18" ed="X"/><lb n="0811a12" ed="R033"/>諦者，觀滅者、說斷滅者皆應有滅聖諦。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0790b1816" cb:place="inline">【註】觀滅者，自
<lb n="0790b19" ed="X"/><lb n="0811a13" ed="R033"/>脩之人。說斷滅者，卽是與人說法也。楞嚴經迦旃
<lb n="0790b20" ed="X"/><lb n="0811a14" ed="R033"/>延、毗羅眡子咸言：此身死後斷滅，名爲涅槃。又如
<lb n="0790b21" ed="X"/><lb n="0811a15" ed="R033"/>此方性理中說：身死之後，形骸朽滅，精神飄散，縱
<lb n="0790b22" ed="X"/><lb n="0811a16" ed="R033"/>有剉燒之作，略無所施。皆說斷滅者。</p></cb:div>
<lb n="0790b23" ed="X"/><lb n="0811a17" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0790b2301">若苦、滅、道是聖諦者，緣一切有爲道者，皆應有道聖
<lb n="0790b24" ed="X"/><lb n="0811a18" ed="R033"/>諦。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0790b2402" cb:place="inline">【註】有爲道者，卽是世間外道神仙，乃至諸子百藝，
<pb n="0790c" ed="X" xml:id="X20.0364.0790c"/>
<lb n="0790c01" ed="X"/><lb n="0811b01" ed="R033"/>各謂有道。出世二乘，以及事度菩薩，未盡無爲，同
<lb n="0790c02" ed="X"/><lb n="0811b02" ed="R033"/>名有爲也。</p></cb:div>
<lb n="0790c03" ed="X"/><lb n="0811b03" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0790c0301">梵天！以是因緣故，當知聖諦非苦、非集、非滅、非道。聖
<lb n="0790c04" ed="X"/><lb n="0811b04" ed="R033"/>諦者，知苦無生，是名苦聖諦。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0790c0412" cb:place="inline">【註】釋上非苦等。何謂非
<lb n="0790c05" ed="X"/><lb n="0811b05" ed="R033"/>苦？以苦無生。苦若有生，爲生心耶？爲生境耶？若生
<lb n="0790c06" ed="X"/><lb n="0811b06" ed="R033"/>于境，苦是境苦，于我何有？若生于心，爲與心一耶？
<lb n="0790c07" ed="X"/><lb n="0811b07" ed="R033"/>異耶？若與心一，則不知爲苦，以心不自知故；若與
<lb n="0790c08" ed="X"/><lb n="0811b08" ed="R033"/>心異，則還同前境。如是推求，畢竟無生，是謂聖諦。</p></cb:div>
<lb n="0790c09" ed="X"/><lb n="0811b09" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0790c0901">知集無和合，是名集聖諦。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0790c0911" cb:place="inline">【註】何謂非集？由過去集因，
<lb n="0790c10" ed="X"/><lb n="0811b10" ed="R033"/>招至現在苦果；由現前集因，招至未來苦果。然過
<lb n="0790c11" ed="X"/><lb n="0811b11" ed="R033"/>去不至現在，現在不至未來。何以故？過去<anchor xml:id="nkr_note_add_0790c1101" n="0790c1101"/><anchor xml:id="beg0790c1101" n="0790c1101"/>已<anchor xml:id="end0790c1101"/>滅，未
<lb n="0790c12" ed="X"/><lb n="0811b12" ed="R033"/>來未至，現在不住，三際推求，無集可得。集尙無有，
<lb n="0790c13" ed="X"/><lb n="0811b13" ed="R033"/>何名和合？無和合故，是名聖諦。</p></cb:div>
<lb n="0790c14" ed="X"/><lb n="0811b14" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0790c1401">於畢竟滅法中，知無生無滅，是名滅聖諦。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0790c1417" cb:place="inline">【註】何謂非
<lb n="0790c15" ed="X"/><lb n="0811b15" ed="R033"/>生非滅？以色等五陰，念念不住，外道計爲斷滅，二
<lb n="0790c16" ed="X"/><lb n="0811b16" ed="R033"/>乘用心降伏，執爲畢竟滅，二者皆無聖諦。大乘當
<lb n="0790c17" ed="X"/><lb n="0811b17" ed="R033"/>其滅處，不礙其生，了悟無生，無得滅故，名爲滅聖
<lb n="0790c18" ed="X"/><lb n="0811b18" ed="R033"/>諦。</p></cb:div>
<lb n="0790c19" ed="X"/><lb n="0812a01" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0790c1901">於一切法平等，以不二法得道，是名道聖諦。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0790c1918" cb:place="inline">【註】平等
<lb n="0790c20" ed="X"/><lb n="0812a02" ed="R033"/>者，不得生死，不得涅槃，遠離二邊。五陰如故，世間
<lb n="0790c21" ed="X"/><lb n="0812a03" ed="R033"/>亦如，如如無得，無得故得道聖諦。</p></cb:div>
<lb n="0790c22" ed="X"/><lb n="0812a04" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0790c2201">梵天眞聖諦者，無有虗妄。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0790c2211" cb:place="inline">【註】上文四種聖諦，了達苦
<lb n="0790c23" ed="X"/><lb n="0812a05" ed="R033"/>等無性，是名聖諦。若謂聖諦有四，卽同虗妄，非眞
<lb n="0790c24" ed="X"/><lb n="0812a06" ed="R033"/>聖諦。眞聖諦者，非特無苦等四相，乃至我、人、壽者，
<pb n="0791a" ed="X" xml:id="X20.0364.0791a"/>
<lb n="0791a01" ed="X"/><lb n="0812a07" ed="R033"/>及一切虗妄，悉皆無有也。</p></cb:div>
<lb n="0791a02" ed="X"/><lb n="0812a08" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0791a0201">虗妄者，所謂著我、著衆生、著人、著壽者、著養育者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0791a0220" cb:place="inline">【註】
<lb n="0791a03" ed="X"/><lb n="0812a09" ed="R033"/>外道，謂我從梵天士夫等養育也。如此方計性從
<lb n="0791a04" ed="X"/><lb n="0812a10" ed="R033"/>天所賦等。</p></cb:div>
<lb n="0791a05" ed="X"/><lb n="0812a11" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0791a0501">著有著無，著生著滅，著生死，著涅槃。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0791a0515" cb:place="inline">【註】此轉釋成上
<lb n="0791a06" ed="X"/><lb n="0812a12" ed="R033"/>文若著如是名相，非眞聖諦矣，蓋斥其常見也。</p></cb:div>
<lb n="0791a07" ed="X"/><lb n="0812a13" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0791a0701">梵天，若行者言：我知見苦是虗妄，我斷集是虗妄，我
<lb n="0791a08" ed="X"/><lb n="0812a14" ed="R033"/>滅證是虗妄，我脩道是虗妄。所以者何？是人遺失佛
<lb n="0791a09" ed="X"/><lb n="0812a15" ed="R033"/>所護念，是故說爲虗妄。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0791a0910" cb:place="inline">【註】此斥其斷見也。葢有爲常
<lb n="0791a10" ed="X"/><lb n="0812a16" ed="R033"/>見，無爲斷見，亦有亦無是增益見，非有非無是戲
<lb n="0791a11" ed="X"/><lb n="0812a17" ed="R033"/>論見。如此四見，生起六十二邪見，少有不盡，則遺
<lb n="0791a12" ed="X"/><lb n="0812a18" ed="R033"/>失佛種，不爲所護念矣。</p></cb:div>
<lb n="0791a13" ed="X"/><lb n="0812b01" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0791a1301">何等是佛所護念？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0791a1308" cb:place="inline">【註】旣斥其邪，當顯其正。</p></cb:div>
<lb n="0791a14" ed="X"/><lb n="0812b02" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0791a1401">謂不憶念一切諸法，是名佛所護念。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0791a1415" cb:place="inline">【註】所爲四句百
<lb n="0791a15" ed="X"/><lb n="0812b03" ed="R033"/>非，皆不之憶。六祖云：不思善，不思惡，只什麼去？自
<lb n="0791a16" ed="X"/><lb n="0812b04" ed="R033"/>然心入無生，湛然常寂。</p></cb:div>
<lb n="0791a17" ed="X"/><lb n="0812b05" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0791a1701">若行者住是念中，則不住一切相；若不住一切相，則
<lb n="0791a18" ed="X"/><lb n="0812b06" ed="R033"/>住實際；若住實際，是名不住心；若不住心，是人名爲
<lb n="0791a19" ed="X"/><lb n="0812b07" ed="R033"/>非實語、非虗妄語者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0791a1909" cb:place="inline">【註】外遣一切相，內遣能住心，心
<lb n="0791a20" ed="X"/><lb n="0812b08" ed="R033"/>相旣泯，則非實非虗妄。</p></cb:div>
<lb n="0791a21" ed="X"/><lb n="0812b09" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0791a2101">梵天，是故當知，若非實非虗妄者，是名聖諦。梵天，實
<lb n="0791a22" ed="X"/><lb n="0812b10" ed="R033"/>者終不作不實。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0791a2207" cb:place="inline">【註】不作不實故非虗，實不自立故非
<lb n="0791a23" ed="X"/><lb n="0812b11" ed="R033"/>實。</p></cb:div>
<lb n="0791a24" ed="X"/><lb n="0812b12" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0791a2401">若有佛、若無佛，法性常住。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0791a2411" cb:place="inline">【註】轉釋非實非虗之意。若
<pb n="0791b" ed="X" xml:id="X20.0364.0791b"/>
<lb n="0791b01" ed="X"/><lb n="0812b13" ed="R033"/>有若無，是世間相。而法性常住，未甞有無矣。</p></cb:div>
<lb n="0791b02" ed="X"/><lb n="0812b14" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0791b0201">所謂生死性、涅槃性，是性常實。所以者何？非離生死
<lb n="0791b03" ed="X"/><lb n="0812b15" ed="R033"/>得涅槃名爲聖諦。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0791b0308" cb:place="inline">【註】上文雙遣心相，則云非實非虗。
<lb n="0791b04" ed="X"/><lb n="0812b16" ed="R033"/>此中雙遣生死涅槃，則云自性常實。所謂直指人
<lb n="0791b05" ed="X"/><lb n="0812b17" ed="R033"/>心，不立文字，于此見矣。</p></cb:div>
<lb n="0791b06" ed="X"/><lb n="0812b18" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0791b0601">若人證如是四諦，是名世間實語者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0791b0615" cb:place="inline">【註】如是四諦，非
<lb n="0791b07" ed="X"/><lb n="0813a01" ed="R033"/>證非不證，所謂口欲談而辭喪，意欲緣而慮忘，但
<lb n="0791b08" ed="X"/><lb n="0813a02" ed="R033"/>可如是而<anchor xml:id="nkr_note_add_0791b0801" n="0791b0801"/><anchor xml:id="beg0791b0801" n="0791b0801"/>已<anchor xml:id="end0791b0801"/>。</p></cb:div>
<lb n="0791b09" ed="X"/><lb n="0813a03" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0791b0901">梵天！當來有比丘，不脩身、不修戒、不脩心、不修慧，是
<lb n="0791b10" ed="X"/><lb n="0813a04" ed="R033"/>人說：生相是苦諦，衆緣和合是集諦，滅法是滅諦，以
<lb n="0791b11" ed="X"/><lb n="0813a05" ed="R033"/>二法求相是道諦。佛言：我說此愚人是外道徒黨，我
<lb n="0791b12" ed="X"/><lb n="0813a06" ed="R033"/>非彼人師，彼非我弟子。是人墮于邪道，破失法故，說
<lb n="0791b13" ed="X"/><lb n="0813a07" ed="R033"/>言有諦。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0791b1304" cb:place="inline">【註】佛欲令末世比丘，于身脩戒，于心脩慧，故
<lb n="0791b14" ed="X"/><lb n="0813a08" ed="R033"/>說苦等四相，使知不實。而比丘非惟不修戒，不修
<lb n="0791b15" ed="X"/><lb n="0813a09" ed="R033"/>慧，而復說如此，豈爲佛之弟子，眞外道徒黨耳。</p></cb:div>
<lb n="0791b16" ed="X"/><lb n="0813a10" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0791b1601">梵天！且觀我坐道場時，不得一法是實、是虗妄。若我
<lb n="0791b17" ed="X"/><lb n="0813a11" ed="R033"/>不得法，是法寧可於衆中有言說、有論議、有敎化耶？</p></cb:div>
<lb n="0791b18" ed="X"/><lb n="0813a12" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0791b1801">【註】前斥比丘所計爲非，不苟然耳。我實不得一法
<lb n="0791b19" ed="X"/><lb n="0813a13" ed="R033"/>而坐道場也。世尊大似抱賍自首。</p></cb:div>
<lb n="0791b20" ed="X"/><lb n="0813a14" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0791b2001">梵天言：不也，世尊。梵天，以諸法無所得故，諸法離自
<lb n="0791b21" ed="X"/><lb n="0813a15" ed="R033"/>性故，我菩提是無貪愛相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0791b2111" cb:place="inline">【註】世尊於仙苑之中，三轉
<lb n="0791b22" ed="X"/><lb n="0813a16" ed="R033"/>四諦法輪。而陳那等，始初<g ref="#CB17684">󴔔</g>解，其餘未悟。于四諦
<lb n="0791b23" ed="X"/><lb n="0813a17" ed="R033"/>法，不了無生，作有無戲論等見。故世尊卽諸四諦，
<lb n="0791b24" ed="X"/><lb n="0813a18" ed="R033"/>而示實相。于諸法正性之後，繼談四聖諦法。雷揮
<pb n="0791c" ed="X" xml:id="X20.0364.0791c"/>
<lb n="0791c01" ed="X"/><lb n="0813b01" ed="R033"/>電掃，名相不存，可謂正直捨方便者也。問：天台四
<lb n="0791c02" ed="X"/><lb n="0813b02" ed="R033"/>種四諦，此當第幾？答：一心頓敎，名相不收，尙非其
<lb n="0791c03" ed="X"/><lb n="0813b03" ed="R033"/>一，何況有四？詮指之間，不無標的。初云五陰名爲
<lb n="0791c04" ed="X"/><lb n="0813b04" ed="R033"/>世間等，乃生滅四諦，兼于無量。後云知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0791001" n="0791001"/>若無生等，
<lb n="0791c05" ed="X"/><lb n="0813b05" ed="R033"/>乃無生四諦，兼于無作。末云眞聖諦者，出過名言，
<lb n="0791c06" ed="X"/><lb n="0813b06" ed="R033"/>雙遣虗實，乃至無有言說論議。敎有所不收，如來
<lb n="0791c07" ed="X"/><lb n="0813b07" ed="R033"/>自償口債，天台安能擬哉？</p></cb:div></cb:div>
<lb n="0791c08" ed="X"/><lb n="0813b08" ed="R033"/><cb:div type="pin"><cb:mulu level="1" type="其他">歎功德品第五</cb:mulu><head>歎功德品第五</head>
<lb n="0791c09" ed="X"/><lb n="0813b09" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0791c0901">【註】由聞如來不得一法而坐道場，則知無功德爲
<lb n="0791c10" ed="X"/><lb n="0813b10" ed="R033"/>功德，讚莫能盡功德。以無功德爲功德，則讚歎。以
<lb n="0791c11" ed="X"/><lb n="0813b11" ed="R033"/>無讚歎爲讚歎，一切會歸于自心矣。</p></cb:div>
<lb n="0791c12" ed="X"/><lb n="0813b12" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0791c1201">爾時思益梵天白佛言：世尊！若如來於法無所得者，
<lb n="0791c13" ed="X"/><lb n="0813b13" ed="R033"/>有何利益說如來得菩提名爲佛？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0791c1314" cb:place="inline">【註】梵天恐衆中不
<lb n="0791c14" ed="X"/><lb n="0813b14" ed="R033"/>解無得而得，亦是表詮，故此難問。</p></cb:div>
<lb n="0791c15" ed="X"/><lb n="0813b15" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0791c1501">佛言：梵天！於汝意云何？我所說法，若有爲、若無爲，是
<lb n="0791c16" ed="X"/><lb n="0813b16" ed="R033"/>法爲實、爲虗妄耶？梵天言：是法虗妄非實。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0791c1617" cb:place="inline">【註】凡夫著
<lb n="0791c17" ed="X"/><lb n="0813b17" ed="R033"/>有爲，佛說無爲以破其執。二乘著無爲，佛說漚和
<lb n="0791c18" ed="X"/><lb n="0813b18" ed="R033"/>以起其定。有無旣是對機，所說于我何有？故梵天
<lb n="0791c19" ed="X"/><lb n="0814a01" ed="R033"/>知其爲虗妄非實矣。</p></cb:div>
<lb n="0791c20" ed="X"/><lb n="0814a02" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0791c2001">於汝意云何？若法虗妄非實，是法爲有爲無？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0791c2018" cb:place="inline">【註】此有
<lb n="0791c21" ed="X"/><lb n="0814a03" ed="R033"/>四句分別：是法謂有無爲，有有爲邪？是法謂無有
<lb n="0791c22" ed="X"/><lb n="0814a04" ed="R033"/>爲，無無爲邪？</p></cb:div>
<lb n="0791c23" ed="X"/><lb n="0814a05" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0791c2301">梵天言：世尊，若法虗妄，是法不應說有，不應說無。於
<lb n="0791c24" ed="X"/><lb n="0814a06" ed="R033"/>汝意云何？若法非有非無，是法有得者不？梵天言：無
<pb n="0792a" ed="X" xml:id="X20.0364.0792a"/>
<lb n="0792a01" ed="X"/><lb n="0814a07" ed="R033"/>有得者。梵天，如來坐道場時，惟得虗妄顚倒所起煩
<lb n="0792a02" ed="X"/><lb n="0814a08" ed="R033"/>惱畢竟空性。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0792a0206" cb:place="inline">【註】前品云：觀我坐道場時，不得一法是
<lb n="0792a03" ed="X"/><lb n="0814a09" ed="R033"/>實是虗妄，以至無言說論議。而梵夫難云：若不得
<lb n="0792a04" ed="X"/><lb n="0814a10" ed="R033"/>一法，云何而得菩提名爲佛耶？世尊貭其辭而吿
<lb n="0792a05" ed="X"/><lb n="0814a11" ed="R033"/>云：我坐道場，不得諸法，但得諸法空性。前云涅槃
<lb n="0792a06" ed="X"/><lb n="0814a12" ed="R033"/>虗空，特有名字而無實性。</p></cb:div>
<lb n="0792a07" ed="X"/><lb n="0814a13" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0792a0701">以無所得故得，以無所知故知。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0792a0713" cb:place="inline">【註】無所得故得者，了
<lb n="0792a08" ed="X"/><lb n="0814a14" ed="R033"/>諸法空，得自心故。無所知故知者，煩惱不實，知自
<lb n="0792a09" ed="X"/><lb n="0814a15" ed="R033"/>性常妙故。</p></cb:div>
<lb n="0792a10" ed="X"/><lb n="0814a16" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0792a1001">所以者何？我所得法不可見。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0792a1012" cb:place="inline">【註】如眼不能自見其眼。</p></cb:div>
<lb n="0792a11" ed="X"/><lb n="0814a17" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0792a1101">不可聞。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0792a1104" cb:place="inline">【註】耳不能自聞。</p></cb:div>
<lb n="0792a12" ed="X"/><lb n="0814a18" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0792a1201">不可覺。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0792a1204" cb:place="inline">【註】心不自覺。</p></cb:div>
<lb n="0792a13" ed="X"/><lb n="0814b01" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0792a1301">不可識。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0792a1304" cb:place="inline">【註】識、不自識四者，乃內證不可得之意也。</p></cb:div>
<lb n="0792a14" ed="X"/><lb n="0814b02" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0792a1401">不可取。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0792a1404" cb:place="inline">【註】如水中月，鏡中像。</p></cb:div>
<lb n="0792a15" ed="X"/><lb n="0814b03" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0792a1501">不可著。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0792a1504" cb:place="inline">【註】如陸地焰夢中境。</p></cb:div>
<lb n="0792a16" ed="X"/><lb n="0814b04" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0792a1601">不可說。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0792a1604" cb:place="inline">【註】我不得而說。</p></cb:div>
<lb n="0792a17" ed="X"/><lb n="0814b05" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0792a1701">不可難。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0792a1704" cb:place="inline">【註】汝不得而難此四者，外證其不可得也。</p></cb:div>
<lb n="0792a18" ed="X"/><lb n="0814b06" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0792a1801">出過一切法相，無語無說，無有文字，無言說道。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0792a1819" cb:place="inline">【註】內
<lb n="0792a19" ed="X"/><lb n="0814b07" ed="R033"/>外旣不可得，則知是法出過一切法相。無言無說，
<lb n="0792a20" ed="X"/><lb n="0814b08" ed="R033"/>證前無言說也。無文字，證前無論議也。無言說道
<lb n="0792a21" ed="X"/><lb n="0814b09" ed="R033"/>者，證前無敎化也。</p></cb:div>
<lb n="0792a22" ed="X"/><lb n="0814b10" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0792a2201">梵天，此法如是猶如虗空，汝欲如是法中得利益耶？
<lb n="0792a23" ed="X"/><lb n="0814b11" ed="R033"/>梵天言：不也。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0792a2306" cb:place="inline">【註】如是之辭，世尊極力道之不盡。引喩
<lb n="0792a24" ed="X"/><lb n="0814b12" ed="R033"/>虗空爲證，未得一半。若要完全公案，須向自<anchor xml:id="nkr_note_add_0792a2401" n="0792a2401"/><anchor xml:id="beg0792a2401" n="0792a2401"/>己<anchor xml:id="end0792a2401"/>體
<pb n="0792b" ed="X" xml:id="X20.0364.0792b"/>
<lb n="0792b01" ed="X"/><lb n="0814b13" ed="R033"/>取始得。梵天問：旣不得一法，有何利益而得菩提？
<lb n="0792b02" ed="X"/><lb n="0814b14" ed="R033"/>世尊先答其無所得而得，次難其無所得而得，不
<lb n="0792b03" ed="X"/><lb n="0814b15" ed="R033"/>應于中求利益也。</p></cb:div>
<lb n="0792b04" ed="X"/><lb n="0814b16" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0792b0401">世尊！諸佛如來甚爲希有，成就未曾有法，深入大慈
<lb n="0792b05" ed="X"/><lb n="0814b17" ed="R033"/>大悲，得如是寂滅相法，而以文字言說敎人令得。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0792b0520" cb:place="inline">【註】
<lb n="0792b06" ed="X"/><lb n="0814b18" ed="R033"/>實際之中，無有一法。雖無一法，而不礙言說文字。
<lb n="0792b07" ed="X"/><lb n="0815a01" ed="R033"/>敎人寂滅者，不生不滅也。謂不滅故而敎人令得，
<lb n="0792b08" ed="X"/><lb n="0815a02" ed="R033"/>不生故而實無一法。</p></cb:div>
<lb n="0792b09" ed="X"/><lb n="0815a03" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0792b0901">世尊，其有聞是法能信解者，當知是人不從小功德
<lb n="0792b10" ed="X"/><lb n="0815a04" ed="R033"/>來。世尊，是法一切世間之所難信。所以者何？世間貪
<lb n="0792b11" ed="X"/><lb n="0815a05" ed="R033"/>著實，而是法無實無虗妄；世間貪著法，而是法無法
<lb n="0792b12" ed="X"/><lb n="0815a06" ed="R033"/>無非法；世間貪著涅槃，而是法無生死無涅槃；世間
<lb n="0792b13" ed="X"/><lb n="0815a07" ed="R033"/>貪著善法，而是法無善無非善；世間貪著樂，而是法
<lb n="0792b14" ed="X"/><lb n="0815a08" ed="R033"/>無苦無樂；世間貪著佛出世，而是法無佛出世亦無
<lb n="0792b15" ed="X"/><lb n="0815a09" ed="R033"/>涅槃，雖有說法而是法非可說相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0792b1514" cb:place="inline">【註】前正問品中，若
<lb n="0792b16" ed="X"/><lb n="0815a10" ed="R033"/>于法生見，則佛不出世；於畢竟滅法中求涅槃，則
<lb n="0792b17" ed="X"/><lb n="0815a11" ed="R033"/>佛不出世。又云：佛出世故，名爲遠離戲論。而恐衆
<lb n="0792b18" ed="X"/><lb n="0815a12" ed="R033"/>中實謂有佛出世，及梵天呈解，幷皆掃拂矣。疑云：
<lb n="0792b19" ed="X"/><lb n="0815a13" ed="R033"/>若無佛出世，何以現有說法者？釋云：他說個無說
<lb n="0792b20" ed="X"/><lb n="0815a14" ed="R033"/>者，若謂有可說，則成戲論。</p></cb:div>
<lb n="0792b21" ed="X"/><lb n="0815a15" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0792b2101">雖讚說僧，而僧卽無爲。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0792b2110" cb:place="inline">【註】無爲則讚毀平等。</p></cb:div>
<lb n="0792b22" ed="X"/><lb n="0815a16" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0792b2201">是故此法，一切世間之所難信。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0792b2213" cb:place="inline">【註】此彰絕待一心，結
<lb n="0792b23" ed="X"/><lb n="0815a17" ed="R033"/>成難信也。以絕待故，非虗非實，非生死非涅槃，非
<lb n="0792b24" ed="X"/><lb n="0815a18" ed="R033"/>善非惡，非苦非樂，萬法俱非，眞心獨朗，皮膚脫落，
<pb n="0792c" ed="X" xml:id="X20.0364.0792c"/>
<lb n="0792c01" ed="X"/><lb n="0815b01" ed="R033"/>唯存眞實，是謂難信。</p></cb:div>
<lb n="0792c02" ed="X"/><lb n="0815b02" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0792c0201">譬如水中出火，火中出水，難可得信；如是煩惱中有
<lb n="0792c03" ed="X"/><lb n="0815b03" ed="R033"/>菩提，菩提中有煩惱，是亦難信。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0792c0313" cb:place="inline">【註】煩惱中有菩提，則
<lb n="0792c04" ed="X"/><lb n="0815b04" ed="R033"/>不壞法性。菩提中有煩惱，則不斷性惡。煩惱菩提，
<lb n="0792c05" ed="X"/><lb n="0815b05" ed="R033"/>若以相觀，則如水火之不相容。若以性觀，則妙涵
<lb n="0792c06" ed="X"/><lb n="0815b06" ed="R033"/>而不奪。三乘人多以執相迷性，則菩提煩惱，勢相
<lb n="0792c07" ed="X"/><lb n="0815b07" ed="R033"/>矛盾，皆欲滅煩惱而取菩提。一乘敎中，煩惱菩提，
<lb n="0792c08" ed="X"/><lb n="0815b08" ed="R033"/>彼此妙容，曾無二至，是謂難信。</p></cb:div>
<lb n="0792c09" ed="X"/><lb n="0815b09" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0792c0901">所以者何？如來得是虗妄煩惱之性，亦無法不得。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0792c0920" cb:place="inline">【註】
<lb n="0792c10" ed="X"/><lb n="0815b10" ed="R033"/>上句彰眞空之性，下句顯妙有之法。眞空故煩惱
<lb n="0792c11" ed="X"/><lb n="0815b11" ed="R033"/>本如，妙有故無法不得。</p></cb:div>
<lb n="0792c12" ed="X"/><lb n="0815b12" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0792c1201">有所說法，亦無有形。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0792c1209" cb:place="inline">【註】由無法不得故，不礙有所說；
<lb n="0792c13" ed="X"/><lb n="0815b13" ed="R033"/>雖有所說，無定體可得。</p></cb:div>
<lb n="0792c14" ed="X"/><lb n="0815b14" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0792c1401">雖有所知，亦無分別。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0792c1409" cb:place="inline">【註】知契眞如，遠離戲論，故無分
<lb n="0792c15" ed="X"/><lb n="0815b15" ed="R033"/>別。</p></cb:div>
<lb n="0792c16" ed="X"/><lb n="0815b16" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0792c1601">雖證涅槃，亦無滅者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0792c1609" cb:place="inline">【註】涅槃名爲滅度，度煩惱生死
<lb n="0792c17" ed="X"/><lb n="0815b17" ed="R033"/>故。而此圓妙自心證法，如是無生死可滅，證涅槃也。</p></cb:div>
<lb n="0792c18" ed="X"/><lb n="0815b18" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0792c1801">世尊！若有善男子、善女人，能信解如是法義者，當知
<lb n="0792c19" ed="X"/><lb n="0816a01" ed="R033"/>是人得脫諸見。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0792c1907" cb:place="inline">【註】如是法義，遠離二邊，所謂非實非
<lb n="0792c20" ed="X"/><lb n="0816a02" ed="R033"/>虗等。實卽是有，虗卽是無。有無二見，疊成六十二
<lb n="0792c21" ed="X"/><lb n="0816a03" ed="R033"/>見，故曰諸見。旣離二見，則諸見斯脫矣。</p></cb:div>
<lb n="0792c22" ed="X"/><lb n="0816a04" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0792c2201">當知是人<anchor xml:id="nkr_note_add_0792c2201" n="0792c2201"/><anchor xml:id="beg0792c2201" n="0792c2201"/>已<anchor xml:id="end0792c2201"/>親近無量諸佛；當知是人<anchor xml:id="nkr_note_add_0792c2202" n="0792c2202"/><anchor xml:id="beg0792c2202" n="0792c2202"/>已<anchor xml:id="end0792c2202"/>供養無量
<lb n="0792c23" ed="X"/><lb n="0816a05" ed="R033"/>諸佛。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0792c2303" cb:place="inline">【註】脫諸見則心契實相，契實相故，是名親近，是
<lb n="0792c24" ed="X"/><lb n="0816a06" ed="R033"/>名供養。</p></cb:div>
<pb n="0793a" ed="X" xml:id="X20.0364.0793a"/>
<lb n="0793a01" ed="X"/><lb n="0816a07" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0793a0101">當知是人爲，善知識所護。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0793a0111" cb:place="inline">【註】心契實相同，道者所親。</p></cb:div>
<lb n="0793a02" ed="X"/><lb n="0816a08" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0793a0201">當知是人，志意曠大；當知是人，善根深厚。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0793a0217" cb:place="inline">【註】根大則
<lb n="0793a03" ed="X"/><lb n="0816a09" ed="R033"/>佛地自許，根厚則大法自荷。</p></cb:div>
<lb n="0793a04" ed="X"/><lb n="0816a10" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0793a0401">當知是人守護諸佛法藏，當知是人能善思量起於
<lb n="0793a05" ed="X"/><lb n="0816a11" ed="R033"/>善業。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0793a0503" cb:place="inline">【註】擔荷大法，則守護法藏。自許佛地，則起眞如
<lb n="0793a06" ed="X"/><lb n="0816a12" ed="R033"/>善果。</p></cb:div>
<lb n="0793a07" ed="X"/><lb n="0816a13" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0793a0701">當知是人，種姓尊貴，生如來家。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0793a0713" cb:place="inline">【註】一念信解實相，便
<lb n="0793a08" ed="X"/><lb n="0816a14" ed="R033"/>名佛子，不同三乘漸次熏脩。猶誕生王子，尊貴天
<lb n="0793a09" ed="X"/><lb n="0816a15" ed="R033"/>然，不同臣子久學乃成。故曰：菩薩一念發心，便登
<lb n="0793a10" ed="X"/><lb n="0816a16" ed="R033"/>正覺。</p></cb:div>
<lb n="0793a11" ed="X"/><lb n="0816a17" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0793a1101">當知是人能行大捨，捨諸煩惱；當知是人得持戒力，
<lb n="0793a12" ed="X"/><lb n="0816a18" ed="R033"/>非煩惱力。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0793a1205" cb:place="inline">【註】小乘持作止之戒，多生煩惱；大乘心契
<lb n="0793a13" ed="X"/><lb n="0816b01" ed="R033"/>實相，便名道共。</p></cb:div>
<lb n="0793a14" ed="X"/><lb n="0816b02" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0793a1401">當知是人得忍辱力，非嗔恚力。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0793a1413" cb:place="inline">【註】心境相對，則嗔恚
<lb n="0793a15" ed="X"/><lb n="0816b03" ed="R033"/>斯生。心若絕待，則無忍可忍。</p></cb:div>
<lb n="0793a16" ed="X"/><lb n="0816b04" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0793a1601">當知是人得精進力，無有疲懈；當知是人得禪定力，
<lb n="0793a17" ed="X"/><lb n="0816b05" ed="R033"/>滅諸惡心。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0793a1705" cb:place="inline">【註】小乘心存有得，故躭著不捨，是謂惡心。
<lb n="0793a18" ed="X"/><lb n="0816b06" ed="R033"/>大乘存心平等，絕無躭著。</p></cb:div>
<lb n="0793a19" ed="X"/><lb n="0816b07" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0793a1901">當知是人，得智慧力，離惡邪見。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0793a1913" cb:place="inline">【註】外道中無智慧，違
<lb n="0793a20" ed="X"/><lb n="0816b08" ed="R033"/>背實相，著諸邪見。若人能信是法，則邪見離矣。</p></cb:div>
<lb n="0793a21" ed="X"/><lb n="0816b09" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0793a2101">當知是人，一切惡魔不能得便；當知是人，一切怨賊
<lb n="0793a22" ed="X"/><lb n="0816b10" ed="R033"/>所不能破。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0793a2205" cb:place="inline">【註】實相之中，兩忘損益，故惡魔怨賊，皆無
<lb n="0793a23" ed="X"/><lb n="0816b11" ed="R033"/>能爲。</p></cb:div>
<lb n="0793a24" ed="X"/><lb n="0816b12" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0793a2401">當知是人不誑世間；當知是人是眞語者，善說法相
<pb n="0793b" ed="X" xml:id="X20.0364.0793b"/>
<lb n="0793b01" ed="X"/><lb n="0816b13" ed="R033"/>故；當知是人是實語者，說第一義故；當知是人善爲
<lb n="0793b02" ed="X"/><lb n="0816b14" ed="R033"/>諸佛之所護念；當知是人柔和輭善，同止安樂。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0793b0219" cb:place="inline">【註】由
<lb n="0793b03" ed="X"/><lb n="0816b15" ed="R033"/>信解是法故，生如來家。行佛所行故，具六波羅蜜。
<lb n="0793b04" ed="X"/><lb n="0816b16" ed="R033"/>具六波羅蜜，不爲惡境所動。不爲惡境所動，則其
<lb n="0793b05" ed="X"/><lb n="0816b17" ed="R033"/>有所說，不誑不妄。不妄故，其所說法相也眞。不誑
<lb n="0793b06" ed="X"/><lb n="0816b18" ed="R033"/>故，其所說第一義諦也實。惟其眞實故，爲諸佛護
<lb n="0793b07" ed="X"/><lb n="0817a01" ed="R033"/>念，與衆同止，具足六和矣。</p></cb:div>
<lb n="0793b08" ed="X"/><lb n="0817a02" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0793b0801">當知是人名爲大富，有聖財故；當知是人常能知足，
<lb n="0793b09" ed="X"/><lb n="0817a03" ed="R033"/>行聖種故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0793b0905" cb:place="inline">【註】聖財聖種，皆依自心之所出生。能信自
<lb n="0793b10" ed="X"/><lb n="0817a04" ed="R033"/>心，則聖種聖財，于斯備矣。</p></cb:div>
<lb n="0793b11" ed="X"/><lb n="0817a05" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0793b1101">當知是人易滿易養，離貪著故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0793b1113" cb:place="inline">【註】易滿菩提，易養法
<lb n="0793b12" ed="X"/><lb n="0817a06" ed="R033"/>身，離貪故易滿，離著故易養。</p></cb:div>
<lb n="0793b13" ed="X"/><lb n="0817a07" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0793b1301">當知是人，得安隱心，到彼岸故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0793b1313" cb:place="inline">【註】上皆自信自行，下
<lb n="0793b14" ed="X"/><lb n="0817a08" ed="R033"/>乃利人之事。</p></cb:div>
<lb n="0793b15" ed="X"/><lb n="0817a09" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0793b1501">當知是人度、未度者；當知是人解、未解者；當知是人
<lb n="0793b16" ed="X"/><lb n="0817a10" ed="R033"/>安、未安者；當知是人滅、未滅者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0793b1613" cb:place="inline">【註】此中四句，雙擧自
<lb n="0793b17" ed="X"/><lb n="0817a11" ed="R033"/>他。自則煩惱難度而能度，他則未度煩惱而令度。
<lb n="0793b18" ed="X"/><lb n="0817a12" ed="R033"/>准此可知，于自則成前自信自解之意，于他則下
<lb n="0793b19" ed="X"/><lb n="0817a13" ed="R033"/>所謂示人正道之意也。</p></cb:div>
<lb n="0793b20" ed="X"/><lb n="0817a14" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0793b2001">當知是人能示正道，當知是人能說解脫，當知是人
<lb n="0793b21" ed="X"/><lb n="0817a15" ed="R033"/>爲大醫王善知諸藥，當知是人猶如良藥善療衆病。</p></cb:div>
<lb n="0793b22" ed="X"/><lb n="0817a16" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0793b2201">【註】正道解脫，乃所說之法。醫王良藥，乃所逗之機。
<lb n="0793b23" ed="X"/><lb n="0817a17" ed="R033"/>藥喩實相，善療差別之病。</p></cb:div>
<lb n="0793b24" ed="X"/><lb n="0817a18" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0793b2401">當知是人智慧勇健；當知是人爲有大力，堅固究竟；
<pb n="0793c" ed="X" xml:id="X20.0364.0793c"/>
<lb n="0793c01" ed="X"/><lb n="0817b01" ed="R033"/>當知是人有精進力，不隨他語。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0793c0113" cb:place="inline">【註】智慧勇健，則無疑
<lb n="0793c02" ed="X"/><lb n="0817b02" ed="R033"/>不決。堅固究竟，則無惑不破。自有主張，則不隨他
<lb n="0793c03" ed="X"/><lb n="0817b03" ed="R033"/>敎。三者由信解實相，故能擔荷自他。是名勇健，是
<lb n="0793c04" ed="X"/><lb n="0817b04" ed="R033"/>名堅固，是名精進矣。</p></cb:div>
<lb n="0793c05" ed="X"/><lb n="0817b05" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0793c0501">當知是人爲如師子，無所怖畏；當知是人爲如象王，
<lb n="0793c06" ed="X"/><lb n="0817b06" ed="R033"/>其心調柔；當知是人爲如老象，其心隨順；當知是人
<lb n="0793c07" ed="X"/><lb n="0817b07" ed="R033"/>爲如牛王，能導大衆。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0793c0709" cb:place="inline">【註】無畏，則善得其體。調柔，則善
<lb n="0793c08" ed="X"/><lb n="0817b08" ed="R033"/>得其用。隨順，則善得其方便。三者旣備，則善導大
<lb n="0793c09" ed="X"/><lb n="0817b09" ed="R033"/>衆，猶如牛王矣。</p></cb:div>
<lb n="0793c10" ed="X"/><lb n="0817b10" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0793c1001">當知是人，爲大勇健，能破魔怨。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0793c1013" cb:place="inline">【註】前則魔怨不干，此
<lb n="0793c11" ed="X"/><lb n="0817b11" ed="R033"/>則能伏魔怨，文互見也。</p></cb:div>
<lb n="0793c12" ed="X"/><lb n="0817b12" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0793c1201">當知是人爲大丈夫，處衆無畏；當知是人無所忌難，
<lb n="0793c13" ed="X"/><lb n="0817b13" ed="R033"/>得無畏法故；當知是人無所畏難，說眞諦法故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0793c1319" cb:place="inline">【註】無
<lb n="0793c14" ed="X"/><lb n="0817b14" ed="R033"/>忌則不嫉，無畏則不怯，釋成丈夫無畏之義。</p></cb:div>
<lb n="0793c15" ed="X"/><lb n="0817b15" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0793c1501">當知是人具淸白法，如月盛滿；當知是人智慧光照，
<lb n="0793c16" ed="X"/><lb n="0817b16" ed="R033"/>猶如日月；當知是人除諸暗冥，猶如執炬。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0793c1617" cb:place="inline">【註】如月盛
<lb n="0793c17" ed="X"/><lb n="0817b17" ed="R033"/>滿，則逈絕塵翳。逈絕塵翳，則智慧光明，猶如日月。
<lb n="0793c18" ed="X"/><lb n="0817b18" ed="R033"/>日乃照晝，月乃照夜，炬乃照日月所不及處。三者
<lb n="0793c19" ed="X"/><lb n="0818a01" ed="R033"/>相繼，用顯實相慧光，無所不矚矣。</p></cb:div>
<lb n="0793c20" ed="X"/><lb n="0818a02" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0793c2001">當知是人，樂行捨心，離諸憎愛。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0793c2013" cb:place="inline">【註】心信實相，則冤親
<lb n="0793c21" ed="X"/><lb n="0818a03" ed="R033"/>平等，憎愛斯遠矣。</p></cb:div>
<lb n="0793c22" ed="X"/><lb n="0818a04" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0793c2201">當知是人，載育衆生猶如地；當知是人，洗諸塵垢猶
<lb n="0793c23" ed="X"/><lb n="0818a05" ed="R033"/>如水；當知是人，燒諸動念猶如火；當知是人，於法無
<lb n="0793c24" ed="X"/><lb n="0818a06" ed="R033"/>障猶如風。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0793c2405" cb:place="inline">【註】衆生惟實相爲能淨，動念惟實相爲能
<pb n="0794a" ed="X" xml:id="X20.0364.0794a"/>
<lb n="0794a01" ed="X"/><lb n="0818a07" ed="R033"/>盡，障礙惟實相爲能通。能信是法，則地水火風，何
<lb n="0794a02" ed="X"/><lb n="0818a08" ed="R033"/>所不該矣。</p></cb:div>
<lb n="0794a03" ed="X"/><lb n="0818a09" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0794a0301">當知是人，其心不動如須彌；當知是人，其心堅固如
<lb n="0794a04" ed="X"/><lb n="0818a10" ed="R033"/>金剛山；當知是人，一切外道競勝論者所不能動。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0794a0420" cb:place="inline">【註】
<lb n="0794a05" ed="X"/><lb n="0818a11" ed="R033"/>外道議論，不出有無諸見。信解是法，則諸見遠離，
<lb n="0794a06" ed="X"/><lb n="0818a12" ed="R033"/>故不能動。</p></cb:div>
<lb n="0794a07" ed="X"/><lb n="0818a13" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0794a0701">當知是人，一切聲聞、辟支佛所不能測。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0794a0716" cb:place="inline">【註】聲聞、辟支，
<lb n="0794a08" ed="X"/><lb n="0818a14" ed="R033"/>雖證偏空，未窺實際，故不能也。</p></cb:div>
<lb n="0794a09" ed="X"/><lb n="0818a15" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0794a0901">當知是人多饒法寶，猶如大海；當知是人煩惱不現，
<lb n="0794a10" ed="X"/><lb n="0818a16" ed="R033"/>如波陀羅；當知是人求法無厭；當知是人以智慧知
<lb n="0794a11" ed="X"/><lb n="0818a17" ed="R033"/>足；當知是人能轉法輪，如轉輪王。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0794a1114" cb:place="inline">【註】輪王轉十善之
<lb n="0794a12" ed="X"/><lb n="0818a18" ed="R033"/>輪，信解行人轉實相之輪。</p></cb:div>
<lb n="0794a13" ed="X"/><lb n="0818b01" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0794a1301">當知是人身色殊妙如天帝釋；當知是人心得自在
<lb n="0794a14" ed="X"/><lb n="0818b02" ed="R033"/>如梵天王；當知是人說法音聲猶如雷震；當知是人
<lb n="0794a15" ed="X"/><lb n="0818b03" ed="R033"/>降法甘露猶如時雨；當知是人能增長無漏根、力、覺
<lb n="0794a16" ed="X"/><lb n="0818b04" ed="R033"/>分。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0794a1602" cb:place="inline">【註】根，卽五根。力，卽五力。七覺分，八聖道，總名三十
<lb n="0794a17" ed="X"/><lb n="0818b05" ed="R033"/>七道品。皆由說法所被之益，聲如雷震，驚動群機，
<lb n="0794a18" ed="X"/><lb n="0818b06" ed="R033"/>使之覺悟，應機潤澤，猶如時雨而增長道芽也。</p></cb:div>
<lb n="0794a19" ed="X"/><lb n="0818b07" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0794a1901">當知是人<anchor xml:id="nkr_note_add_0794a1901" n="0794a1901"/><anchor xml:id="beg0794a1901" n="0794a1901"/>已<anchor xml:id="end0794a1901"/>度生死汙泥；當知是人入佛智慧；當知
<lb n="0794a20" ed="X"/><lb n="0818b08" ed="R033"/>是人近佛菩提；當知是人能多學問無與等者；當知
<lb n="0794a21" ed="X"/><lb n="0818b09" ed="R033"/>是人無有量<anchor xml:id="nkr_note_add_0794a2101" n="0794a2101"/><anchor xml:id="beg0794a2101" n="0794a2101"/>已<anchor xml:id="end0794a2101"/>過量；當知是人智慧辯才無有障礙；
<lb n="0794a22" ed="X"/><lb n="0818b10" ed="R033"/>當知是人憶念堅固得陀羅尼；當知是人知諸衆生
<lb n="0794a23" ed="X"/><lb n="0818b11" ed="R033"/>深心所行；當知是人得智慧力，正觀諸法解達義趣。</p></cb:div>
<lb n="0794a24" ed="X"/><lb n="0818b12" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0794a2401">【註】此上由度生死，則近佛菩提。近佛菩提，則其學
<pb n="0794b" ed="X" xml:id="X20.0364.0794b"/>
<lb n="0794b01" ed="X"/><lb n="0818b13" ed="R033"/>問出于三乘，過于數量。越數量故，慧辨無礙，獲得
<lb n="0794b02" ed="X"/><lb n="0818b14" ed="R033"/>總持。得總持故，能知衆生所行。正觀故，所見不謬。
<lb n="0794b03" ed="X"/><lb n="0818b15" ed="R033"/>解達故，示無差別。此中自利利他，莫不皆實相之
<lb n="0794b04" ed="X"/><lb n="0818b16" ed="R033"/>功也。</p></cb:div>
<lb n="0794b05" ed="X"/><lb n="0818b17" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0794b0501">當知是人勤行精進，利安世間；當知是人超出於世；
<lb n="0794b06" ed="X"/><lb n="0818b18" ed="R033"/>當知是人不可汙染，猶如蓮華；當知是人不爲世法
<lb n="0794b07" ed="X"/><lb n="0819a01" ed="R033"/>所覆。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0794b0703" cb:place="inline">【註】欲利安世間者，先當自利。先自利故，超出于
<lb n="0794b08" ed="X"/><lb n="0819a02" ed="R033"/>世，不爲世染，猶如蓮華，亦不爲世法所覆。以實相
<lb n="0794b09" ed="X"/><lb n="0819a03" ed="R033"/>之理，不如世間，而行于世間，不壞世間也。</p></cb:div>
<lb n="0794b10" ed="X"/><lb n="0819a04" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0794b1001">當知是人，利根者所愛；當知是人，多聞者所敬；當知
<lb n="0794b11" ed="X"/><lb n="0819a05" ed="R033"/>是人，智者所念；當知是人，天、人供養；當知是人，爲坐
<lb n="0794b12" ed="X"/><lb n="0819a06" ed="R033"/>禪者所禮；當知是人，善人所貴；當知是人，聲聞、辟支
<lb n="0794b13" ed="X"/><lb n="0819a07" ed="R033"/>佛之所貪慕。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0794b1306" cb:place="inline">【註】信解如是法義，爲衆所尊，其誰能無
<lb n="0794b14" ed="X"/><lb n="0819a08" ed="R033"/>仰學乎？</p></cb:div>
<lb n="0794b15" ed="X"/><lb n="0819a09" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0794b1501">當知是人不貪小行，當知是人不覆藏罪、不顯功德。</p></cb:div>
<lb n="0794b16" ed="X"/><lb n="0819a10" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0794b1601">【註】實相法義，尙非大乘所收，誰貪小行？罪福體是
<lb n="0794b17" ed="X"/><lb n="0819a11" ed="R033"/>無生，何藏何顯？</p></cb:div>
<lb n="0794b18" ed="X"/><lb n="0819a12" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0794b1801">當知是人威儀備具，生他淨心；當知是人身色端正，
<lb n="0794b19" ed="X"/><lb n="0819a13" ed="R033"/>見者悅樂；當知是人有大威德，衆所宗仰；當知是人
<lb n="0794b20" ed="X"/><lb n="0819a14" ed="R033"/>以三十二相莊嚴其身。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0794b2010" cb:place="inline">【註】前是說法音聲，以至聲聞
<lb n="0794b21" ed="X"/><lb n="0819a15" ed="R033"/>貪慕，贊其口業功德。是不貪小行，至此贊其身業
<lb n="0794b22" ed="X"/><lb n="0819a16" ed="R033"/>功德也。</p></cb:div>
<lb n="0794b23" ed="X"/><lb n="0819a17" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0794b2301">當知是人能繼佛種；當知是人能護法寶；當知是人
<lb n="0794b24" ed="X"/><lb n="0819a18" ed="R033"/>能供養僧；當知是人諸佛所見；當知是人爲得法眼；
<pb n="0794c" ed="X" xml:id="X20.0364.0794c"/>
<lb n="0794c01" ed="X"/><lb n="0819b01" ed="R033"/>當知是人以佛智慧而得受記；當知是人具足三忍。</p></cb:div>
<lb n="0794c02" ed="X"/><lb n="0819b02" ed="R033"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0794c0201">【註】三忍，卽苦行忍、生忍、第一義忍，亦名法忍，義出
<lb n="0794c03" ed="X"/><lb n="0819b03" ed="R033"/>法華。</p></cb:div>
<lb n="0794c04" ed="X"/><lb n="0819b04" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0794c0401">當知是人安住道場，當知是人破壞魔軍，當知是人
<lb n="0794c05" ed="X"/><lb n="0819b05" ed="R033"/>得一切種智，當知是人轉于法輪，當知是人作無量
<lb n="0794c06" ed="X"/><lb n="0819b06" ed="R033"/>佛事。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0794c0603" cb:place="inline">【註】此上贊文，前後錯出，不能根其次第，大意惟
<lb n="0794c07" ed="X"/><lb n="0819b07" ed="R033"/>一實相耳。毋以辭害意，而出別解也。</p></cb:div>
<lb n="0794c08" ed="X"/><lb n="0819b08" ed="R033"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX20p0794c0801">若人信解如是法義，不驚疑怖畏者，得如是功德。是
<lb n="0794c09" ed="X"/><lb n="0819b09" ed="R033"/>人於諸佛阿耨多羅三藐三菩提，甚深難解難知難
<lb n="0794c10" ed="X"/><lb n="0819b10" ed="R033"/>信難入，而能信受讀誦通利奉持，爲人廣說如說脩
<lb n="0794c11" ed="X"/><lb n="0819b11" ed="R033"/>行，亦敎他人如說脩行。如是之人，我以一劫若減一
<lb n="0794c12" ed="X"/><lb n="0819b12" ed="R033"/>劫，說其功德猶不能盡。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX20p0794c1210" cb:place="inline">【註】此品本四聖諦品分出，而
<lb n="0794c13" ed="X"/><lb n="0819b13" ed="R033"/>似有差。上云我菩提是無貪愛相，梵天躡其跡而
<lb n="0794c14" ed="X"/><lb n="0819b14" ed="R033"/>問曰：旣不得一法坐于道場，未審有何利益說得
<lb n="0794c15" ed="X"/><lb n="0819b15" ed="R033"/>菩提？如是番番徵詰，以及汝欲于如是法中得利
<lb n="0794c16" ed="X"/><lb n="0819b16" ed="R033"/>益耶？應在聖諦品中血脉連接。下文世尊！諸佛如
<lb n="0794c17" ed="X"/><lb n="0819b17" ed="R033"/>來甚爲希有，乃屬嘆功德品，于義斯穩。</p></cb:div></cb:div>
<lb n="0794c18" ed="X"/><lb n="0819b18" ed="R033"/><cb:juan n="1" fun="close"><cb:jhead>思益梵天所問經簡註卷之一</cb:jhead></cb:juan>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0773b0401" to="#end0773b0401"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0774c1501" to="#end0774c1501"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0776a1101" to="#end0776a1101"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0777b0901" to="#end0777b0901"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0777b0902" to="#end0777b0902"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0777c0701" to="#end0777c0701"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0778a0901" to="#end0778a0901"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0778a2301" to="#end0778a2301"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0778b0101" to="#end0778b0101"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0778b0701" to="#end0778b0701"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0778b0901" to="#end0778b0901"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0778b2301" to="#end0778b2301"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779a0701" to="#end0779a0701"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779c1101" to="#end0779c1101"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0780b2101" to="#end0780b2101"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0780c2301" to="#end0780c2301"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0780c2302" to="#end0780c2302"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0781b0401" to="#end0781b0401"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0781b1901" to="#end0781b1901"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0781c0201" to="#end0781c0201"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0781c0202" to="#end0781c0202"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0781c0203" to="#end0781c0203"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0781c1601" to="#end0781c1601"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0781c1602" to="#end0781c1602"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0782c1501" to="#end0782c1501"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0784c1401" to="#end0784c1401"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0784c1701" to="#end0784c1701"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0784c2101" to="#end0784c2101"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0785c1001" to="#end0785c1001"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0786a1301" to="#end0786a1301"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0786a1701" to="#end0786a1701"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0786b0201" to="#end0786b0201"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0786c2201" to="#end0786c2201"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0788b0401" to="#end0788b0401"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0788c0801" to="#end0788c0801"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0788c1701" to="#end0788c1701"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0789b2101" to="#end0789b2101"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0789b2201" to="#end0789b2201"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0790c1101" to="#end0790c1101"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0791b0801" to="#end0791b0801"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0792a2401" to="#end0792a2401"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0792c2201" to="#end0792c2201"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0792c2202" to="#end0792c2202"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0794a1901" to="#end0794a1901"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0794a2101" to="#end0794a2101"><lem resp="#resp4" wit="#wit.cbeta">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0773001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0773001">段遐音通</note>
<note n="0773002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0773002">目次新作</note>
<note n="0774001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0774001">寔與實通</note>
<note n="0778001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0778001">明當作名</note>
<note n="0778002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0778002">自經作是</note>
<note n="0782001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0782001">提疑啼</note>
<note n="0782002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0782002">謹疑傎</note>
<note n="0782003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0782003">自疑是</note>
<note n="0784001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0784001">雙疑隻</note>
<note n="0789001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0789001">護疑獲</note>
<note n="0791001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0791001">若疑苦</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0773b0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0773b0401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0774c1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0774c1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0776a1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0776a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0777b0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0777b0901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0777b0902" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0777b0902">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0777c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0777c0701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0778a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0778a0901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0778a2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0778a2301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0778b0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0778b0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0778b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0778b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0778b0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0778b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0778b2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0778b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779a0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0779a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779c1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0779c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0780b2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0780b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0780c2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0780c2301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0780c2302" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0780c2302">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0781b0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0781b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0781b1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0781b1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0781c0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0781c0201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0781c0202" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0781c0202">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0781c0203" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0781c0203">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0781c1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0781c1601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0781c1602" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0781c1602">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0782c1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0782c1501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0784c1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0784c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0784c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0784c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0784c2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0784c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0785c1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0785c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0786a1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0786a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0786a1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0786a1701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0786b0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0786b0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0786c2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0786c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0788b0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0788b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0788c0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0788c0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0788c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0788c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0789b2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0789b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0789b2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0789b2201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0790c1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0790c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0791b0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0791b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0792a2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0792a2401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0792c2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0792c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0792c2202" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0792c2202">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0794a1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0794a1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0794a2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0794a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>