<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X24n0454">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 454 金剛經註</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 454 金剛經註</title>
			<author>東晉 僧肇注</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">24</idno>.<idno type="no">454</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-15 17:14:39 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">金剛經註</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, Text as provided by Electronic Buddhadharma Society (EBS)</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，佛敎電腦資訊庫功德會提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB17832">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17832</charName>
				<mapping cb:dec="1000872" type="PUA">U+F45A8</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+21408</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[坑-几+品]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-03T16:51:56">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0394c" n="0394c"/>
<lb ed="X" n="0394c01"/>
<lb ed="X" n="0394c02"/>
<lb ed="X" n="0394c03"/>
<lb ed="X" n="0394c04"/>
<lb ed="X" n="0394c05"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 454-A 注金剛經序</cb:mulu><head>No. 454-A
<lb ed="X" n="0394c06"/><lb ed="R038" n="0415a01"/> 注金剛經序</head>
<lb ed="X" n="0394c07"/>
<lb ed="X" n="0394c08"/><lb ed="R038" n="0415a02"/><byline cb:type="author">金龍沙門　敬雄　撰</byline>
<lb ed="X" n="0394c09"/><lb ed="R038" n="0415a03"/><p xml:id="pX24p0394c0901">曩昔慈覺大師之入于支那也。齎持晉肇公注金剛
<lb ed="X" n="0394c10"/><lb ed="R038" n="0415a04"/>經而歸。祕諸名山。光明不照世也。殆九百年矣。頃祖
<lb ed="X" n="0394c11"/><lb ed="R038" n="0415a05"/>芳禪人持來吿曰。是乃祖請來之本。予偶得之。請師
<lb ed="X" n="0394c12"/><lb ed="R038" n="0415a06"/>校而梓之。使見聞者。結般若種子焉。予受而讀。半乃
<lb ed="X" n="0394c13"/><lb ed="R038" n="0415a07"/>掩卷歎曰。夫此經者。般若第九會。直示無住生心妙
<lb ed="X" n="0394c14"/><lb ed="R038" n="0415a08"/>旨。故云爲發最上乘者說。葢一切菩薩。未有不學般
<lb ed="X" n="0394c15"/><lb ed="R038" n="0415a09"/>若。成無上菩提者。故彌勒･天親･無著･功德施四大菩
<lb ed="X" n="0394c16"/><lb ed="R038" n="0415a10"/>薩。造之偈論。讚揚弘通。法流乎支那。羅什初譯。肇公
<lb ed="X" n="0394c17"/><lb ed="R038" n="0415a11"/>乃注。從時厥後。奉爲日課者亦多矣。且黃梅印心。曹
<lb ed="X" n="0394c18"/><lb ed="R038" n="0415a12"/>溪悟道。靈瑞之著。注疏之多。宜莫此經若也。而其注
<lb ed="X" n="0394c19"/><lb ed="R038" n="0415a13"/>之舊。肇公爲先。注來於大東。亦此注爲先。而發諸注
<lb ed="X" n="0394c20"/><lb ed="R038" n="0415a14"/>旣行之殿者。豈非時節因緣乎。天台大師曾講此經。
<lb ed="X" n="0394c21"/><lb ed="R038" n="0415a15"/>專依肇公。猶如說觀經。專依淨影也。故今每有疑誤。
<lb ed="X" n="0394c22"/><lb ed="R038" n="0415a16"/>輒依天台疏以校讎焉。嗟乎。斯注者。天台所欽用。慈
<lb ed="X" n="0394c23"/><lb ed="R038" n="0415a17"/>覺所請來。文古義幽。深得佛意。且投好略機。實苦海
<lb ed="X" n="0394c24"/><lb ed="R038" n="0415a18"/>津梁。迷塗司南也。梓而行之。則其利益復如何哉。故
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0395a" n="0395a"/>
<lb ed="X" n="0395a01"/><lb ed="R038" n="0415b01"/>隨喜以校。亦願後之讀此注者。因指得月。悟無住生
<lb ed="X" n="0395a02"/><lb ed="R038" n="0415b02"/>心妙旨。則與黃梅曹溪。同一鼻孔出氣。不必紛紛更
<lb ed="X" n="0395a03"/><lb ed="R038" n="0415b03"/>從事於後世異說。而哆以爲博也。</p>
<lb ed="X" n="0395a04"/><lb ed="R038" n="0415b04"/><p xml:id="pX24p0395a0401">寶曆十二壬午之夏</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395a05"/>
<lb ed="X" n="0395a06"/>
<lb ed="X" n="0395a07"/>
<lb ed="X" n="0395a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">金剛般若波羅蜜經注</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0395a09"/><cb:docNumber>No. 454</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0395a10"/><lb ed="R038" n="0416a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金剛般若波羅蜜經注</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0395a11"/>
<lb ed="X" n="0395a12"/><lb ed="R038" n="0416a02"/><byline cb:type="other">姚秦三藏法師鳩摩羅什譯</byline>
<lb ed="X" n="0395a13"/><lb ed="R038" n="0416a03"/><byline cb:type="author">姚秦　釋僧肇　注</byline>
<lb ed="X" n="0395a14"/><lb ed="R038" n="0416a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0395a1401">夫理歸中道。二諦爲宗。何者。萬法之生。皆假因緣
<lb ed="X" n="0395a15"/><lb ed="R038" n="0416a05"/>而有生滅流謝。浮僞不實。稱之爲俗也。因緣諸法。
<lb ed="X" n="0395a16"/><lb ed="R038" n="0416a06"/>皆無自性。自性旣無。因緣都忘。本自不生。今則無
<lb ed="X" n="0395a17"/><lb ed="R038" n="0416a07"/>滅。體極無改。目之爲眞。眞俗爲二。理審爲諦。聖心
<lb ed="X" n="0395a18"/><lb ed="R038" n="0416a08"/>正觀。鑒眞照俗。此當中道法相之解。稱爲般若。般
<lb ed="X" n="0395a19"/><lb ed="R038" n="0416a09"/>若慧也。金剛者。堅利之譬也。堅則物莫能沮。利故
<lb ed="X" n="0395a20"/><lb ed="R038" n="0416a10"/>無物不摧。以況斯慧。邪惡不能毀。堅之極也。本惑
<lb ed="X" n="0395a21"/><lb ed="R038" n="0416a11"/>皆破。利之義也。波羅蜜者。到彼岸也。生死爲此。涅
<lb ed="X" n="0395a22"/><lb ed="R038" n="0416a12"/>槃爲彼。大士乘無相慧。捨此生死。到彼涅槃矣。經
<lb ed="X" n="0395a23"/><lb ed="R038" n="0416a13"/>由津通義也。言由理生。理經言顯。學者神悟。從理
<lb ed="X" n="0395a24"/><lb ed="R038" n="0416a14"/>敎而通矣。</p>
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0395b" n="0395b"/>
<lb ed="X" n="0395b01"/><lb ed="R038" n="0416a15"/><p xml:id="pX24p0395b0101">此經本體。空慧爲主。略存始終。凡有三章。初訖尊
<lb ed="X" n="0395b02"/><lb ed="R038" n="0416a16"/>重弟子。明境空也。意在語境。未言於慧。第二。正名
<lb ed="X" n="0395b03"/><lb ed="R038" n="0416a17"/>辯慧。卽明慧空。但語慧空。未及行人。第三。種問以
<lb ed="X" n="0395b04"/><lb ed="R038" n="0416a18"/>下。明菩薩空也。三章之初。其文各現。前後相似。意
<lb ed="X" n="0395b05"/><lb ed="R038" n="0416b01"/>不同矣。四時般若。此最爲初。言約義豐。幽旨難見。
<lb ed="X" n="0395b06"/><lb ed="R038" n="0416b02"/>敢以野陋。輒爲注解。述其大略。非云曲盡詳析究
<lb ed="X" n="0395b07"/><lb ed="R038" n="0416b03"/>密。請俟明識者矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395b08"/><lb ed="R038" n="0416b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0395b0801">如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395b09"/><lb ed="R038" n="0416b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0395b0901">佛臨泥洹時。侍者請曰。一切經首。皆致何等。佛勅
<lb ed="X" n="0395b10"/><lb ed="R038" n="0416b06"/>阿難。應言如是。乃至時･衆也。如我所傳。如佛所說。
<lb ed="X" n="0395b11"/><lb ed="R038" n="0416b07"/>稱如是也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395b12"/><lb ed="R038" n="0416b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0395b1201">我聞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395b13"/><lb ed="R038" n="0416b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0395b1301">若從佗傳聞。不必如是。我親承金口而聞。事非謬
<lb ed="X" n="0395b14"/><lb ed="R038" n="0416b10"/>矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395b15"/><lb ed="R038" n="0416b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0395b1501">一。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395b16"/><lb ed="R038" n="0416b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0395b1601">謂是自聞當理。以不自不當理。傳之何爲。言則當
<lb ed="X" n="0395b17"/><lb ed="R038" n="0416b13"/>理。理亦如言。言理不差。故言一也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395b18"/><lb ed="R038" n="0416b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0395b1801">時。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395b19"/><lb ed="R038" n="0416b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0395b1901">雖曰當理。容不得時。若不得時。何能悟人。明聖不
<lb ed="X" n="0395b20"/><lb ed="R038" n="0416b16"/>虗說。言必會機。時哉之說也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395b21"/><lb ed="R038" n="0416b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0395b2101">佛在<name role="" type="person">舍衛國</name>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395b22"/><lb ed="R038" n="0416b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0395b2201">法王行運。應物而遊。一時降集。在舍衛大城。憍薩
<lb ed="X" n="0395b23"/><lb ed="R038" n="0417a01"/>羅國之也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395b24"/><lb ed="R038" n="0417a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0395b2401">祗樹<name role="" type="person">給孤獨園</name>。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0395c" n="0395c"/>
<lb ed="X" n="0395c01"/><lb ed="R038" n="0417a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0395c0101">須達市園。祗陀施樹。共立精舍。故言祗樹<name role="" type="person">給孤獨</name>
<lb ed="X" n="0395c02"/><lb ed="R038" n="0417a04"/>園也。</p><p xml:id="pX24p0395c0203" cb:place="inline">○市疏作布字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395c03"/><lb ed="R038" n="0417a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0395c0301">與大比丘衆千二百五十人俱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395c04"/><lb ed="R038" n="0417a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0395c0401">聖化無私。聽必有儔。俱聞如林。可信明矣。應有四
<lb ed="X" n="0395c05"/><lb ed="R038" n="0417a07"/>衆。略而不載者耳。</p><p xml:id="pX24p0395c0508" cb:place="inline">○私疏作祕。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395c06"/><lb ed="R038" n="0417a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0395c0601">爾時。世尊食時。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395c07"/><lb ed="R038" n="0417a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0395c0701">日營資膳。食熟之時。此時人家皆有。施心易生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395c08"/><lb ed="R038" n="0417a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0395c0801">著衣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395c09"/><lb ed="R038" n="0417a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0395c0901">著僧伽梨。福田衣也。佛觀良田<g ref="#CB17832">𡐈</g>乘齊整。因命侍
<lb ed="X" n="0395c10"/><lb ed="R038" n="0417a12"/>者。出家之人。一切福田。凡製僧那。唯此爲之。欲令
<lb ed="X" n="0395c11"/><lb ed="R038" n="0417a13"/>顧惟道無空信施之也。</p><p xml:id="pX24p0395c1110" cb:place="inline">○<g ref="#CB17832">𡐈</g>乘疏作區塍。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395c12"/><lb ed="R038" n="0417a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0395c1201">持鉢。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395c13"/><lb ed="R038" n="0417a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0395c1301">執應器也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395c14"/><lb ed="R038" n="0417a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0395c1401">入舍衛大城乞食。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395c15"/><lb ed="R038" n="0417a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0395c1501">法身無待。何須何欲。且人天妙供日盈。現行分衛。
<lb ed="X" n="0395c16"/><lb ed="R038" n="0417a18"/>福物宜之也。</p><p xml:id="pX24p0395c1606" cb:place="inline">○現疏作自。福物宜作福物之宜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395c17"/><lb ed="R038" n="0417b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0395c1701">於其城中。次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0395c1701" n="0395c1701"/><anchor xml:id="beg0395c1701" n="0395c1701"/>已<anchor xml:id="end0395c1701"/>。還至本處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395c18"/><lb ed="R038" n="0417b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0395c1801">不越貧與富。不捨賤從貴。大慈平等。次第至也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395c19"/><lb ed="R038" n="0417b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0395c1901">飯食訖。收衣鉢。洗足<anchor xml:id="nkr_note_add_0395c1901" n="0395c1901"/><anchor xml:id="beg0395c1901" n="0395c1901"/>已<anchor xml:id="end0395c1901"/>。敷座而坐。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395c20"/><lb ed="R038" n="0417b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0395c2001">將陳般若。遵拭自敷。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395c21"/><lb ed="R038" n="0417b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0395c2101">時。長老須菩提。在大衆中。卽從座起。偏袒右肩。右膝
<lb ed="X" n="0395c22"/><lb ed="R038" n="0417b06"/>著地。合掌恭敬。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0395c23"/><lb ed="R038" n="0417b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0395c2301">夫神鍾雖朗。非扣而不鳴。聖不孤應。影響唯仁。師
<lb ed="X" n="0395c24"/><lb ed="R038" n="0417b08"/>尊道重。故尅敬盡恭也。</p><p xml:id="pX24p0395c2410" cb:place="inline">○神鍾疏作鉅鐘。尅作克。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0396a" n="0396a"/>
<lb ed="X" n="0396a01"/><lb ed="R038" n="0417b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0396a0101">而白佛言。希有。世尊。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396a02"/><lb ed="R038" n="0417b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0396a0201">慈恩之重。豈可勝言。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396a03"/><lb ed="R038" n="0417b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0396a0301">如來善護念諸菩薩。善付囑諸菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396a04"/><lb ed="R038" n="0417b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0396a0401">護念･付囑。卽希有事也。慈善將衛。令其行令。護念
<lb ed="X" n="0396a05"/><lb ed="R038" n="0417b13"/>也。行立道成。委授弘通。付囑也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396a06"/><lb ed="R038" n="0417b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0396a0601">世尊。善男子･善女人。發阿耨多羅三藐三菩提心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396a07"/><lb ed="R038" n="0417b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0396a0701">菩提。一切智也。標意擬向。遠期正覺。故言發心之
<lb ed="X" n="0396a08"/><lb ed="R038" n="0417b16"/>也。</p><p xml:id="pX24p0396a0802" cb:place="inline">○意疏作心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396a09"/><lb ed="R038" n="0417b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0396a0901">應云何住。云何降伏其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396a10"/><lb ed="R038" n="0417b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0396a1001">菩提妙果。非行不就。萬行雖曠。解有明昧。故有位
<lb ed="X" n="0396a11"/><lb ed="R038" n="0418a01"/>降之異。始則抑心就理。漸習自調。謂之降伏。終能
<lb ed="X" n="0396a12"/><lb ed="R038" n="0418a02"/>契解會宗。心不移去。謂之爲住耳。</p><p xml:id="pX24p0396a1214" cb:place="inline">○位疑住字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396a13"/><lb ed="R038" n="0418a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0396a1301">佛言。善哉。善哉。須菩提。如汝所說。如來善護念諸菩
<lb ed="X" n="0396a14"/><lb ed="R038" n="0418a04"/>薩。善付囑諸菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396a15"/><lb ed="R038" n="0418a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0396a1501">讚諸之儀。當理會機。盡善之甚。誠如所言。</p><p xml:id="pX24p0396a1517" cb:place="inline">○諸疏
<lb ed="X" n="0396a16"/><lb ed="R038" n="0418a06"/>作請。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396a17"/><lb ed="R038" n="0418a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0396a1701">汝今諦聽。當爲汝說。善男子･善女人。發阿耨多羅三
<lb ed="X" n="0396a18"/><lb ed="R038" n="0418a08"/>藐三菩提心。應如是住。如是降伏其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396a19"/><lb ed="R038" n="0418a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0396a1901">若聽不審。則漏言遺理。或令諦聽。言理弗虗也。</p><p xml:id="pX24p0396a1919" cb:place="inline">○
<lb ed="X" n="0396a20"/><lb ed="R038" n="0418a10"/>或疏作誡。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396a21"/><lb ed="R038" n="0418a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0396a2101">唯然。世尊。願樂欲聞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396a22"/><lb ed="R038" n="0418a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0396a2201">慈戒許說。敬肅傾心。</p><p xml:id="pX24p0396a2209" cb:place="inline">○戒疏作誡。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396a23"/><lb ed="R038" n="0418a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0396a2301">佛吿須菩提。諸菩薩摩訶薩應如是降伏其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396a24"/><lb ed="R038" n="0418a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0396a2401">虗心履道。謂之菩薩。曠濟萬物。摩訶薩也。應如下
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0396b" n="0396b"/>
<lb ed="X" n="0396b01"/><lb ed="R038" n="0418a15"/>所說。則是降伏之方也。問降在後而答在前。何耶。
<lb ed="X" n="0396b02"/><lb ed="R038" n="0418a16"/>住深降淺。故問者標深於初。降淺易習。故答之於
<lb ed="X" n="0396b03"/><lb ed="R038" n="0418a17"/>前。問答有指。非其謬也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396b04"/><lb ed="R038" n="0418a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0396b0401">所有一切衆生之類。若卵生･若胎生･若濕生･若化生。
<lb ed="X" n="0396b05"/><lb ed="R038" n="0418b01"/>若有色･若無色。若有想･若無想。若非有想非無想。我
<lb ed="X" n="0396b06"/><lb ed="R038" n="0418b02"/>皆令入無餘涅槃而滅度之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396b07"/><lb ed="R038" n="0418b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0396b0701">正答降伏之行也。萬法雖曠。略爲二科。一衆生法。
<lb ed="X" n="0396b08"/><lb ed="R038" n="0418b04"/>二五陰法。法不自起。因緣故生。但是因緣。自性皆
<lb ed="X" n="0396b09"/><lb ed="R038" n="0418b05"/>無。斯則順理爲解。乖宗成惑。惑故生死流轉。解則
<lb ed="X" n="0396b10"/><lb ed="R038" n="0418b06"/>累滅無爲。身心爲苦。苦盡爲樂。盡苦之道。其唯大
<lb ed="X" n="0396b11"/><lb ed="R038" n="0418b07"/>解。解極惑盡。身心俱忘。寂然永樂。謂之滅度。非我
<lb ed="X" n="0396b12"/><lb ed="R038" n="0418b08"/>弘化。群生豈濟。凡解不自生。要由漸習。假名法麤。
<lb ed="X" n="0396b13"/><lb ed="R038" n="0418b09"/>抑心則易。故始就衆生空。以明降伏也。</p><p xml:id="pX24p0396b1316" cb:place="inline">○皆無作
<lb ed="X" n="0396b14"/><lb ed="R038" n="0418b10"/>皆空。惑故作惑卽解。則作卽。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396b15"/><lb ed="R038" n="0418b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0396b1501">如是滅度無量無數無邊衆生。實無衆生得滅度者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396b16"/><lb ed="R038" n="0418b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0396b1601">解會中道。不有不無。無性故不有。假名則不無。非
<lb ed="X" n="0396b17"/><lb ed="R038" n="0418b13"/>無假名。故恒度衆生。自性空故。實無滅者矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396b18"/><lb ed="R038" n="0418b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0396b1801">何以故。須菩提。若有我相人相衆生相壽者相。卽非
<lb ed="X" n="0396b19"/><lb ed="R038" n="0418b15"/>菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396b20"/><lb ed="R038" n="0418b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0396b2001">釋何故無滅者。若有我相。可言有滅。旣無我人。其
<lb ed="X" n="0396b21"/><lb ed="R038" n="0418b17"/>誰滅乎。但是假名。而橫計我。執我爲非。忘我爲是。
<lb ed="X" n="0396b22"/><lb ed="R038" n="0418b18"/>是非旣彰。得失明矣也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396b23"/><lb ed="R038" n="0419a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0396b2301">復次。須菩提。菩薩於法。應無所住行於布施。所謂不
<lb ed="X" n="0396b24"/><lb ed="R038" n="0419a02"/>住色布施。不住聲香味觸法布施。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0396c" n="0396c"/>
<lb ed="X" n="0396c01"/><lb ed="R038" n="0419a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0396c0101">次答住行。卽明法空。謂法彌曠。略擧內則六度。外
<lb ed="X" n="0396c02"/><lb ed="R038" n="0419a04"/>爲六塵。內外諸法。斯皆因緣無性。因緣無性。則心
<lb ed="X" n="0396c03"/><lb ed="R038" n="0419a05"/>無停處。故應無住也。捨心無恡。謂之布施。無相可
<lb ed="X" n="0396c04"/><lb ed="R038" n="0419a06"/>存。何恡之有。施爲六度之首。塵爲法生之基。二法
<lb ed="X" n="0396c05"/><lb ed="R038" n="0419a07"/>皆空。于何不盡。旣得法空。解明行立。無復退失。故
<lb ed="X" n="0396c06"/><lb ed="R038" n="0419a08"/>言住也。</p><p xml:id="pX24p0396c0604" cb:place="inline">○基疏作機。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396c07"/><lb ed="R038" n="0419a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0396c0701">須菩提。菩薩應如是布施。不住於相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396c08"/><lb ed="R038" n="0419a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0396c0801">結成住義也。施者･受者･財物皆不可得。不住相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396c09"/><lb ed="R038" n="0419a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0396c0901">何以故。若菩薩不住相布施。其福德不可思量。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396c10"/><lb ed="R038" n="0419a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0396c1001">釋何故布施應不住相耶。正以虗心而施。則福不
<lb ed="X" n="0396c11"/><lb ed="R038" n="0419a13"/>可量。故知不住爲是。住相爲非。又理旣無量。心不
<lb ed="X" n="0396c12"/><lb ed="R038" n="0419a14"/>應限。稱理行施。故其福彌曠者乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396c13"/><lb ed="R038" n="0419a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0396c1301">須菩提。於意云何。東方虗空可思量不。不也。世尊。須
<lb ed="X" n="0396c14"/><lb ed="R038" n="0419a16"/>菩提。南西北方四維上下虗空可思量不。不也。世尊。
<lb ed="X" n="0396c15"/><lb ed="R038" n="0419a17"/>須菩提。菩薩無住相布施。福德亦復如是不可思量。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396c16"/><lb ed="R038" n="0419a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0396c1601">理極二空。降住<anchor xml:id="nkr_note_add_0396c1601" n="0396c1601"/><anchor xml:id="beg0396c1601" n="0396c1601"/>已<anchor xml:id="end0396c1601"/>彰。理行旣顯。時聽戢心。如說而
<lb ed="X" n="0396c17"/><lb ed="R038" n="0419b01"/>行。其福爲多。爲多之況。齊乎太虗之矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396c18"/><lb ed="R038" n="0419b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0396c1801">須菩提。菩薩但應如所敎住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396c19"/><lb ed="R038" n="0419b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0396c1901">聖言無謬。理不可越。但當如佛所敎而安心也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396c20"/><lb ed="R038" n="0419b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0396c2001">須菩提。於意云何。可以身相見如來不。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0396c21"/><lb ed="R038" n="0419b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0396c2101">菩薩發心。義兼三端。一化衆生。二修萬行。三向菩
<lb ed="X" n="0396c22"/><lb ed="R038" n="0419b06"/>提。降伏<anchor xml:id="nkr_note_add_0396c2201" n="0396c2201"/><anchor xml:id="beg0396c2201" n="0396c2201"/>已<anchor xml:id="end0396c2201"/>明化物之儀。辨住則示修行之軌。此章
<lb ed="X" n="0396c23"/><lb ed="R038" n="0419b07"/>明趣菩提之方。如來身相。卽菩提之體。若識法身。
<lb ed="X" n="0396c24"/><lb ed="R038" n="0419b08"/>則菩提可登。若計實菩提。乖之遠矣。故問法身。明
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0397a" n="0397a"/>
<lb ed="X" n="0397a01"/><lb ed="R038" n="0419b09"/>菩提空者乎。</p><p xml:id="pX24p0397a0106" cb:place="inline">○之體疏作果體。計實菩提作計性
<lb ed="X" n="0397a02"/><lb ed="R038" n="0419b10"/>實菩提二字無。故問作故擧。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397a03"/><lb ed="R038" n="0419b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0397a0301">不也。世尊。不可以身相得見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397a04"/><lb ed="R038" n="0419b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0397a0401">須菩提深識法身。故言不可以實身相而見也。</p><p xml:id="pX24p0397a0419" cb:place="inline">○
<lb ed="X" n="0397a05"/><lb ed="R038" n="0419b13"/>實字疏無。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397a06"/><lb ed="R038" n="0419b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0397a0601">何以故。如來所說身相。卽非身相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397a07"/><lb ed="R038" n="0419b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0397a0701">卽引佛語而釋也。法身者。萬善之極。體含萬善。妙
<lb ed="X" n="0397a08"/><lb ed="R038" n="0419b16"/>集成身。緣構無性。故卽非身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397a09"/><lb ed="R038" n="0419b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0397a0901">佛吿須菩提。凡所有相。皆是虗妄。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397a10"/><lb ed="R038" n="0419b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0397a1001">卽述成須菩提之言也。又則虗妄。理非相也。又假
<lb ed="X" n="0397a11"/><lb ed="R038" n="0420a01"/>名故虗。實計爲妄乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397a12"/><lb ed="R038" n="0420a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0397a1201">若見諸相非相。則見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397a13"/><lb ed="R038" n="0420a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0397a1301">行合解通。則爲見佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397a14"/><lb ed="R038" n="0420a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0397a1401">須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。得聞如是言說章句。
<lb ed="X" n="0397a15"/><lb ed="R038" n="0420a05"/>生實信不。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397a16"/><lb ed="R038" n="0420a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0397a1601">理空無相。奇心無所。時聽昧然。未卽於心。示同未
<lb ed="X" n="0397a17"/><lb ed="R038" n="0420a07"/>悟。諮問云爾。訖法尙應捨。何況非法。以信驗理身。</p>
<lb ed="X" n="0397a18"/><lb ed="R038" n="0420a08"/><p xml:id="pX24p0397a1801">○奇疏作寄。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397a19"/><lb ed="R038" n="0420a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0397a1901">佛言。須菩提。莫作是說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397a20"/><lb ed="R038" n="0420a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0397a2001">聖不空言。稟悟如流。方問有是何言也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397a21"/><lb ed="R038" n="0420a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0397a2101">如來滅後。後五百歲。有持戒修福者。此於章句。能生
<lb ed="X" n="0397a22"/><lb ed="R038" n="0420a12"/>信心。以此爲實。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397a23"/><lb ed="R038" n="0420a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0397a2301">後五百歲。像法之中。人衰道喪。尙有信者。況今大
<lb ed="X" n="0397a24"/><lb ed="R038" n="0420a14"/>聖感興。英慧雲集。從化如林。何謂無信乎。後世能
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0397b" n="0397b"/>
<lb ed="X" n="0397b01"/><lb ed="R038" n="0420a15"/>信。要具戒德。今之未悟。無福愚闇。自爲疑滯。非理
<lb ed="X" n="0397b02"/><lb ed="R038" n="0420a16"/>不實之也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397b03"/><lb ed="R038" n="0420a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0397b0301">當知是人。不於一佛二佛三四五佛而種善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0397b0301" n="0397b0301"/><anchor xml:id="beg0397b0301" n="0397b0301"/>已<anchor xml:id="end0397b0301"/>於
<lb ed="X" n="0397b04"/><lb ed="R038" n="0420a18"/>無量千萬佛所。種諸善根。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397b05"/><lb ed="R038" n="0420b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0397b0501">見佛聞法。積德<anchor xml:id="nkr_note_add_0397b0501" n="0397b0501"/><anchor xml:id="beg0397b0501" n="0397b0501"/>已<anchor xml:id="end0397b0501"/>久。然後能信。明法之深妙也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397b06"/><lb ed="R038" n="0420b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0397b0601">聞是章句。乃至一念生淨信者。須菩提。如來悉知悉
<lb ed="X" n="0397b07"/><lb ed="R038" n="0420b03"/>見。是諸衆生。得如是無量福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397b08"/><lb ed="R038" n="0420b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0397b0801">卽以如來知見。明理非虗。一念淨信。其福無量。推
<lb ed="X" n="0397b09"/><lb ed="R038" n="0420b05"/>功測理。豈不信之乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397b10"/><lb ed="R038" n="0420b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0397b1001">何以故。是諸衆生。無復我相人相衆生相壽者相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397b11"/><lb ed="R038" n="0420b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0397b1101">釋一念至促。而福德無量。何耶。政以無或我人。理
<lb ed="X" n="0397b12"/><lb ed="R038" n="0420b08"/>解爲弘。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397b13"/><lb ed="R038" n="0420b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0397b1301">無法相。亦無非法相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397b14"/><lb ed="R038" n="0420b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0397b1401">無因緣法相。亦無無因緣之非法相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397b15"/><lb ed="R038" n="0420b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0397b1501">何以故。是諸衆生。若心取相。則爲著我人衆生壽者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397b16"/><lb ed="R038" n="0420b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0397b1601">我人橫計。理故宜忘。諸法是理。何故復無耶。正以
<lb ed="X" n="0397b17"/><lb ed="R038" n="0420b13"/>心緣四大。假名諸法。而計我人。見假名空。我人息
<lb ed="X" n="0397b18"/><lb ed="R038" n="0420b14"/>矣。故應無也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397b19"/><lb ed="R038" n="0420b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0397b1901">若取法相。卽著我人衆生壽者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397b20"/><lb ed="R038" n="0420b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0397b2001">若取色聲香等實法相者。亦起我人等見。故應無
<lb ed="X" n="0397b21"/><lb ed="R038" n="0420b17"/>之耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397b22"/><lb ed="R038" n="0420b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0397b2201">何以故。若取非法相。卽著我人衆生壽者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397b23"/><lb ed="R038" n="0421a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0397b2301">釋何故復無非法耶。緣空故有有。由有故空。空若
<lb ed="X" n="0397b24"/><lb ed="R038" n="0421a02"/>無有相雲起。起相計我。萬或慈生矣。</p><p xml:id="pX24p0397b2415" cb:place="inline">○或慈應作
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0397c" n="0397c"/>
<lb ed="X" n="0397c01"/><lb ed="R038" n="0421a03"/>惑茲。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397c02"/><lb ed="R038" n="0421a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0397c0201">是故不應取法。不應取非法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397c03"/><lb ed="R038" n="0421a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0397c0301">幷結無法相･無非法相也。空有兩忘。心無所取。解
<lb ed="X" n="0397c04"/><lb ed="R038" n="0421a06"/>會平等。結盡道成。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397c05"/><lb ed="R038" n="0421a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0397c0501">以是義故。如來常說。汝等比丘。知我說法。如筏喩者。
<lb ed="X" n="0397c06"/><lb ed="R038" n="0421a08"/>法尙應捨。何況非法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397c07"/><lb ed="R038" n="0421a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0397c0701">卽引昔說以證今理也。譬欲濟河。搆筏自運。旣登
<lb ed="X" n="0397c08"/><lb ed="R038" n="0421a10"/>彼岸。棄筏而去。將度生死。假乘萬行。旣到涅槃。萬
<lb ed="X" n="0397c09"/><lb ed="R038" n="0421a11"/>善俱捨。道法尙捨。而況非法之空也。</p><p xml:id="pX24p0397c0915" cb:place="inline">○之空二字
<lb ed="X" n="0397c10"/><lb ed="R038" n="0421a12"/>疏無。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397c11"/><lb ed="R038" n="0421a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0397c1101">須菩提。於意云何。如來得阿耨多羅三藐三菩提耶。
<lb ed="X" n="0397c12"/><lb ed="R038" n="0421a14"/>如來有所說法耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397c13"/><lb ed="R038" n="0421a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0397c1301">竟尊重弟子。引衆聖同解。以證理之必然。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397c14"/><lb ed="R038" n="0421a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0397c1401">須菩提言。如我解佛所說義。無有定法。名阿耨多羅
<lb ed="X" n="0397c15"/><lb ed="R038" n="0421a17"/>三藐三菩提。亦無有定法。如來可說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397c16"/><lb ed="R038" n="0421a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0397c1601">如我於佛所說義中而作解。窮相盡。謂之菩提。無
<lb ed="X" n="0397c17"/><lb ed="R038" n="0421b01"/>相故不有。假名則不無。不有不無。何實可得。何定
<lb ed="X" n="0397c18"/><lb ed="R038" n="0421b02"/>可說也。</p><p xml:id="pX24p0397c1804" cb:place="inline">○窮相之上。疑脫解字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397c19"/><lb ed="R038" n="0421b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0397c1901">何以故。如來所說法。皆不可取。不可說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397c20"/><lb ed="R038" n="0421b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0397c2001">菩提無相可取。諸法空不可說。故無定實。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397c21"/><lb ed="R038" n="0421b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0397c2101">非法非非法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397c22"/><lb ed="R038" n="0421b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0397c2201">非法則不有。非非法故不無。有無並無。理之極也。</p>
<lb ed="X" n="0397c23"/><lb ed="R038" n="0421b07"/><p xml:id="pX24p0397c2301">○有無之上疏有故不可說四字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0397c24"/><lb ed="R038" n="0421b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0397c2401">所以者何。一切賢聖。皆以無爲法而有差別。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0398a" n="0398a"/>
<lb ed="X" n="0398a01"/><lb ed="R038" n="0421b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0398a0101">理無生滅。謂之無爲。無爲之理。衆聖同解。解會無
<lb ed="X" n="0398a02"/><lb ed="R038" n="0421b10"/>爲。結盡道成。所謂一解脫義。同入法性者也。然無
<lb ed="X" n="0398a03"/><lb ed="R038" n="0421b11"/>爲雖一。解有明昧。明深昧淺。優劣差者也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398a04"/><lb ed="R038" n="0421b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0398a0401">須菩提。於意云何。若人滿三千大千世界七寶以用
<lb ed="X" n="0398a05"/><lb ed="R038" n="0421b13"/>布施。是人所得福德。寧爲多不。須菩提言。甚多。世尊。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398a06"/><lb ed="R038" n="0421b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0398a0601">又格功德。卽以明理。功德旣多。故宜弘也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398a07"/><lb ed="R038" n="0421b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0398a0701">何以故。是福德卽非福德性。是故如來說福德多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398a08"/><lb ed="R038" n="0421b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0398a0801">福德無性。可以因緣增多。多則易差。故卽遣之耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398a09"/><lb ed="R038" n="0421b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0398a0901">若復有人。於此經中。受持乃至四句偈等。爲他人說。
<lb ed="X" n="0398a10"/><lb ed="R038" n="0421b18"/>其福勝彼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398a11"/><lb ed="R038" n="0422a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0398a1101">積寶多而功薄。四句約而福厚。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398a12"/><lb ed="R038" n="0422a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0398a1201">何以故。須菩提。一切諸佛。及諸佛阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0398a13"/><lb ed="R038" n="0422a03"/>菩提法。皆從此經出。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398a14"/><lb ed="R038" n="0422a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0398a1401">何以故四句約而功勝耶。金玉三千。正以養身。四
<lb ed="X" n="0398a15"/><lb ed="R038" n="0422a05"/>句雖約。妙極資神。豈可同日而等彼者也。</p><p xml:id="pX24p0398a1517" cb:place="inline">○正疏
<lb ed="X" n="0398a16"/><lb ed="R038" n="0422a06"/>作止。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398a17"/><lb ed="R038" n="0422a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0398a1701">須菩提。所謂佛･法者。卽非佛･法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398a18"/><lb ed="R038" n="0422a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0398a1801">愛佛功德。七住未忘。妙著難覺。宜應虗心也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398a19"/><lb ed="R038" n="0422a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0398a1901">須菩提。於意云何。須陀洹能作是念。我得須陀洹果
<lb ed="X" n="0398a20"/><lb ed="R038" n="0422a10"/>不。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398a21"/><lb ed="R038" n="0422a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0398a2101">例訪衆聖。求之諸心。優劣雖異。忘懷必同。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398a22"/><lb ed="R038" n="0422a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0398a2201">須菩提言。不也。世尊。何以故。須陀洹名爲入流。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398a23"/><lb ed="R038" n="0422a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0398a2301">海爲衆流之川。菩提神極之淵。始會無生。終必盡
<lb ed="X" n="0398a24"/><lb ed="R038" n="0422a14"/>源。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0398b" n="0398b"/>
<lb ed="X" n="0398b01"/><lb ed="R038" n="0422a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0398b0101">而無所入。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398b02"/><lb ed="R038" n="0422a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0398b0201">理無乖順。何入之有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398b03"/><lb ed="R038" n="0422a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0398b0301">不入色聲香味觸法。是名須陀洹。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398b04"/><lb ed="R038" n="0422a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0398b0401">違理故入色聲。背色聲則會於理。理會無入。非入
<lb ed="X" n="0398b05"/><lb ed="R038" n="0422b01"/>色聲也。自下衆果類可知。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398b06"/><lb ed="R038" n="0422b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0398b0601">須菩提。於意云何。斯陀含能作是念。我得斯陀含果
<lb ed="X" n="0398b07"/><lb ed="R038" n="0422b03"/>不。須菩提言。不也。世尊。何以故。斯陀含名一往來。而
<lb ed="X" n="0398b08"/><lb ed="R038" n="0422b04"/>實無往來。是名斯陀含。須菩提。於意云何。阿那含能
<lb ed="X" n="0398b09"/><lb ed="R038" n="0422b05"/>作是念。我得阿那含果不。須菩提言。不也。世尊。何以
<lb ed="X" n="0398b10"/><lb ed="R038" n="0422b06"/>故。阿那含名爲不來。而無不來。是故名阿那含。須菩
<lb ed="X" n="0398b11"/><lb ed="R038" n="0422b07"/>提。於意云何。阿羅漢能作是念。我得阿羅漢道不。須
<lb ed="X" n="0398b12"/><lb ed="R038" n="0422b08"/>菩提言。不也。世尊。何以故。實無有法名阿羅漢。世尊。
<lb ed="X" n="0398b13"/><lb ed="R038" n="0422b09"/>若阿羅漢作是念。我得阿羅漢道。卽爲著我人衆生
<lb ed="X" n="0398b14"/><lb ed="R038" n="0422b10"/>壽者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398b15"/><lb ed="R038" n="0422b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0398b1501">阿羅漢者。無生也。相滅生盡。謂之無生。若計念。則
<lb ed="X" n="0398b16"/><lb ed="R038" n="0422b12"/>見我人。起相受生。非謂羅漢。諸果類亦應爾。但隨
<lb ed="X" n="0398b17"/><lb ed="R038" n="0422b13"/>義異明耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398b18"/><lb ed="R038" n="0422b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0398b1801">世尊。佛說我得無諍三昧人中最爲第一。是第一離
<lb ed="X" n="0398b19"/><lb ed="R038" n="0422b15"/>欲阿羅漢。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398b20"/><lb ed="R038" n="0422b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0398b2001">以<anchor xml:id="nkr_note_add_0398b2001" n="0398b2001"/><anchor xml:id="beg0398b2001" n="0398b2001"/>己<anchor xml:id="end0398b2001"/>所解。驗理非虗。心宣恒靜。諍從何起。</p><p xml:id="pX24p0398b2017" cb:place="inline">○宣疏
<lb ed="X" n="0398b21"/><lb ed="R038" n="0422b17"/>作空。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398b22"/><lb ed="R038" n="0422b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0398b2201">我不作是念。我是離欲阿羅漢。世尊。若作是念。我得
<lb ed="X" n="0398b23"/><lb ed="R038" n="0423a01"/>阿羅漢道。世尊則不說須菩提是樂阿蘭那行者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398b24"/><lb ed="R038" n="0423a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0398b2401">阿蘭那行者。寂靜行也。相盡於外。心息於內。內外
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0398c" n="0398c"/>
<lb ed="X" n="0398c01"/><lb ed="R038" n="0423a03"/>俱寂。何時不靜也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398c02"/><lb ed="R038" n="0423a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0398c0201">以須菩提實無所行。而名須菩提是樂阿蘭那行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398c03"/><lb ed="R038" n="0423a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0398c0301">得名不虗。必積實也。</p><p xml:id="pX24p0398c0309" cb:place="inline">○積疏稱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398c04"/><lb ed="R038" n="0423a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0398c0401">佛吿須菩提。於意云何。如來昔於然燈佛所。於法有
<lb ed="X" n="0398c05"/><lb ed="R038" n="0423a07"/>所得不。不也。世尊。如來在然燈佛所。於法實無所得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398c06"/><lb ed="R038" n="0423a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0398c0601">次明菩薩。其解亦同。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398c07"/><lb ed="R038" n="0423a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0398c0701">須菩提。於意云何。菩薩莊嚴佛土不。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398c08"/><lb ed="R038" n="0423a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0398c0801">菩薩自行。嚴土化人。嚴國之義。亦在虗心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398c09"/><lb ed="R038" n="0423a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0398c0901">不也。世尊。何以故。莊嚴佛土者。卽非莊嚴。是名莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398c10"/><lb ed="R038" n="0423a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0398c1001">相或必土穢。虗明則國淨。</p><p xml:id="pX24p0398c1011" cb:place="inline">○或疏作惑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398c11"/><lb ed="R038" n="0423a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0398c1101">是故須菩提。諸菩薩摩訶薩。應如是生淸淨心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398c12"/><lb ed="R038" n="0423a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0398c1201">理極於此。結勸修明。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398c13"/><lb ed="R038" n="0423a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0398c1301">不應住色生心。不應住聲香味觸法生心。應無所住
<lb ed="X" n="0398c14"/><lb ed="R038" n="0423a16"/>而生其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398c15"/><lb ed="R038" n="0423a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0398c1501">不封六塵。相滅解生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398c16"/><lb ed="R038" n="0423a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0398c1601">須菩提。譬如有人。身如<name role="" type="person">須彌山</name>王。於意云何。是身爲
<lb ed="X" n="0398c17"/><lb ed="R038" n="0423b01"/>大不。須菩提言。甚大。世尊。何以故。佛說非身。是名大
<lb ed="X" n="0398c18"/><lb ed="R038" n="0423b02"/>身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398c19"/><lb ed="R038" n="0423b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0398c1901">解洹虗通。猶身假能大也。</p><p xml:id="pX24p0398c1911" cb:place="inline">○洹疑恒字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0398c20"/><lb ed="R038" n="0423b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0398c2001">須菩提。如恒河中所有沙數。如是沙等恒河。於意云
<lb ed="X" n="0398c21"/><lb ed="R038" n="0423b05"/>何。是諸恒河沙。寧爲多不。須菩提言。甚多。世尊。但諸
<lb ed="X" n="0398c22"/><lb ed="R038" n="0423b06"/>恒河。尙多無數。何況其沙。須菩提。我今實言吿汝。若
<lb ed="X" n="0398c23"/><lb ed="R038" n="0423b07"/>有善男子･善女人。以七寶滿爾所恒河沙數三千大
<lb ed="X" n="0398c24"/><lb ed="R038" n="0423b08"/>千世界。以用布施。得福多不。須菩提言。甚多。世尊。佛
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0399a" n="0399a"/>
<lb ed="X" n="0399a01"/><lb ed="R038" n="0423b09"/>吿須菩提。若善男子･善女人。於此經中。乃至受持四
<lb ed="X" n="0399a02"/><lb ed="R038" n="0423b10"/>句偈等。爲他人說。而此福德。勝前福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399a03"/><lb ed="R038" n="0423b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0399a0301">第二廣格。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399a04"/><lb ed="R038" n="0423b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0399a0401">復次。須菩提。隨說是經。乃至四句偈等。當知此處。一
<lb ed="X" n="0399a05"/><lb ed="R038" n="0423b13"/>切世間天人阿脩羅。皆應供養。如佛塔廟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399a06"/><lb ed="R038" n="0423b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0399a0601">封賓法身。謂之爲塔。樹像靈堂。稱之爲廟。聖體神
<lb ed="X" n="0399a07"/><lb ed="R038" n="0423b15"/>儀。全在四句。獻供致敬。宜盡厥心矣。</p><p xml:id="pX24p0399a0715" cb:place="inline">○賓疑殯字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399a08"/><lb ed="R038" n="0423b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0399a0801">何況有人。盡能受持讀誦。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399a09"/><lb ed="R038" n="0423b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0399a0901">四句<anchor xml:id="nkr_note_add_0399a0901" n="0399a0901"/><anchor xml:id="beg0399a0901" n="0399a0901"/>已<anchor xml:id="end0399a0901"/>爾。況乎始終。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399a10"/><lb ed="R038" n="0423b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0399a1001">須菩提。當知是人。成就最上第一希有之法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399a11"/><lb ed="R038" n="0424a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0399a1101">法妙人勝。理故宜然。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399a12"/><lb ed="R038" n="0424a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0399a1201">若是經典所在之處。卽爲有佛。若尊重弟子。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399a13"/><lb ed="R038" n="0424a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0399a1301">人能弘法。則人有法。以法成人。則法有人。人法所
<lb ed="X" n="0399a14"/><lb ed="R038" n="0424a04"/>處。理令弘矣。初章訖之也。</p><p xml:id="pX24p0399a1411" cb:place="inline">○令弘疏作當貴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399a15"/><lb ed="R038" n="0424a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0399a1501">爾時須菩提白佛言。世尊。當何名此經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399a16"/><lb ed="R038" n="0424a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0399a1601">夫脩散難究。本一易尋。會宗領旨。宜正其名也。</p><p xml:id="pX24p0399a1619" cb:place="inline">○
<lb ed="X" n="0399a17"/><lb ed="R038" n="0424a07"/>脩疏作條。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399a18"/><lb ed="R038" n="0424a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0399a1801">我等云何奉持。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399a19"/><lb ed="R038" n="0424a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0399a1901">尊脩爲奉。任弘爲持。在三成範。請聞其軌。</p><p xml:id="pX24p0399a1917" cb:place="inline">○尊疏
<lb ed="X" n="0399a20"/><lb ed="R038" n="0424a10"/>作遵。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399a21"/><lb ed="R038" n="0424a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0399a2101">佛吿須菩提。是經名爲金剛般若波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399a22"/><lb ed="R038" n="0424a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0399a2201">名貫首題。義<anchor xml:id="nkr_note_add_0399a2201" n="0399a2201"/><anchor xml:id="beg0399a2201" n="0399a2201"/>已<anchor xml:id="end0399a2201"/>脩矣。然境慧相從。通名波若。取要
<lb ed="X" n="0399a23"/><lb ed="R038" n="0424a13"/>宜歸乎聖心。</p><p xml:id="pX24p0399a2306" cb:place="inline">○貫首題疏作冠題首。脩疏作備。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399a24"/><lb ed="R038" n="0424a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0399a2401">以是名字。汝當奉持。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0399b" n="0399b"/>
<lb ed="X" n="0399b01"/><lb ed="R038" n="0424a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0399b0101">契經擧目。苓合義從。名正理顯。宜應脩弘。</p><p xml:id="pX24p0399b0117" cb:place="inline">○經疏
<lb ed="X" n="0399b02"/><lb ed="R038" n="0424a16"/>作綱。苓作詮。弘作習。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399b03"/><lb ed="R038" n="0424a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0399b0301">所以者何。須菩提。佛說般若波羅蜜。卽非般若波羅
<lb ed="X" n="0399b04"/><lb ed="R038" n="0424a18"/>蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399b05"/><lb ed="R038" n="0424b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0399b0501">釋所以此名字而奉持者何。夫名不虗設。必當其
<lb ed="X" n="0399b06"/><lb ed="R038" n="0424b02"/>實。金剛所擬。物莫不碎。此慧所照。法無不空。則非
<lb ed="X" n="0399b07"/><lb ed="R038" n="0424b03"/>般若卽慧空也。境滅慧忘。何相不盡。弘持之旨。宜
<lb ed="X" n="0399b08"/><lb ed="R038" n="0424b04"/>存於此乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399b09"/><lb ed="R038" n="0424b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0399b0901">須菩提。於意云何。如來有所說法不。須菩提白佛言。
<lb ed="X" n="0399b10"/><lb ed="R038" n="0424b06"/>世尊。如來無所說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399b11"/><lb ed="R038" n="0424b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0399b1101">境慧都空。復何所說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399b12"/><lb ed="R038" n="0424b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0399b1201">須菩提。於意云何。三千大千世界所有微塵。是爲多
<lb ed="X" n="0399b13"/><lb ed="R038" n="0424b09"/>不。須菩提言。甚多。世尊。須菩提。諸微塵。如來說非微
<lb ed="X" n="0399b14"/><lb ed="R038" n="0424b10"/>塵。是名微塵。如來說。世界。非世界。是名世界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399b15"/><lb ed="R038" n="0424b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0399b1501">散爲微塵。合成世界。無性故非。假名則是。</p><p xml:id="pX24p0399b1517" cb:place="inline">○則是
<lb ed="X" n="0399b16"/><lb ed="R038" n="0424b12"/>疏卽有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399b17"/><lb ed="R038" n="0424b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0399b1701">須菩提。於意云何。可以三十二相見如來不。不也。世
<lb ed="X" n="0399b18"/><lb ed="R038" n="0424b14"/>尊。不可以三十二相得見如來。何以故。如來說。三十
<lb ed="X" n="0399b19"/><lb ed="R038" n="0424b15"/>二相。卽是非相。是名三十二相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399b20"/><lb ed="R038" n="0424b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0399b2001">世界宅也。如來主也。如來出。道王三千。主宅皆空。
<lb ed="X" n="0399b21"/><lb ed="R038" n="0424b17"/>其誰說法乎。</p><p xml:id="pX24p0399b2106" cb:place="inline">○出下疑脫世字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399b22"/><lb ed="R038" n="0424b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0399b2201">須菩提。若有善男子･善女人。以恒河沙等身命布施。
<lb ed="X" n="0399b23"/><lb ed="R038" n="0425a01"/>若復有人。於此經中。乃至受持四句偈等。爲他人說。
<lb ed="X" n="0399b24"/><lb ed="R038" n="0425a02"/>其福甚多。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0399c" n="0399c"/>
<lb ed="X" n="0399c01"/><lb ed="R038" n="0425a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0399c0101">身命布施。不免有生。弘持四句。累滅道成。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399c02"/><lb ed="R038" n="0425a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0399c0201">爾時。須菩提聞說是經。深解義趣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399c03"/><lb ed="R038" n="0425a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0399c0301">飡名服旨。妙悟解衿。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399c04"/><lb ed="R038" n="0425a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0399c0401">涕淚悲泣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399c05"/><lb ed="R038" n="0425a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0399c0501">嗟我晚悟。兼悲未聞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399c06"/><lb ed="R038" n="0425a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0399c0601">而白佛言。希有。世尊。佛說如是甚深經典。我從昔來
<lb ed="X" n="0399c07"/><lb ed="R038" n="0425a09"/>所得慧眼。未曾得聞如是之經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399c08"/><lb ed="R038" n="0425a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0399c0801">資神之寶。曠代難聞。深慶自幸。加難及人。</p><p xml:id="pX24p0399c0817" cb:place="inline">○難疑
<lb ed="X" n="0399c09"/><lb ed="R038" n="0425a11"/>歎字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399c10"/><lb ed="R038" n="0425a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0399c1001">世尊。若復有人。得聞是經。信心淸淨。則生實相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399c11"/><lb ed="R038" n="0425a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0399c1101">聞妙不疑。不解必眞。</p><p xml:id="pX24p0399c1109" cb:place="inline">○不解不。疑生字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399c12"/><lb ed="R038" n="0425a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0399c1201">當知是人。成就第一希有功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399c13"/><lb ed="R038" n="0425a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0399c1301">解生累滅。人德之高也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399c14"/><lb ed="R038" n="0425a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0399c1401">世尊。是實相者。則是非相。是故如來說名實相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399c15"/><lb ed="R038" n="0425a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0399c1501">虗盡實忘。理之極也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399c16"/><lb ed="R038" n="0425a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0399c1601">世尊。我今得聞如是經典。信解受持。不足爲難。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399c17"/><lb ed="R038" n="0425b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0399c1701">遇佛成聖。方信何難。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399c18"/><lb ed="R038" n="0425b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0399c1801">若當來世。後五百歲。其有衆生。得聞是經。信解受持。
<lb ed="X" n="0399c19"/><lb ed="R038" n="0425b03"/>是人則爲第一希有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399c20"/><lb ed="R038" n="0425b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0399c2001">道敗時信。此最可稱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399c21"/><lb ed="R038" n="0425b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0399c2101">何以故。此人無我相人相衆生相壽者相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399c22"/><lb ed="R038" n="0425b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0399c2201">上士虗心。故爲希有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0399c23"/><lb ed="R038" n="0425b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0399c2301">所以者何。我相卽是非相。人相衆生相壽者相。卽是
<lb ed="X" n="0399c24"/><lb ed="R038" n="0425b08"/>非相。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0400a" n="0400a"/>
<lb ed="X" n="0400a01"/><lb ed="R038" n="0425b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0400a0101">有封爲或。無封爲解。解爲第一。所以希有也。</p><p xml:id="pX24p0400a0118" cb:place="inline">○或
<lb ed="X" n="0400a02"/><lb ed="R038" n="0425b10"/>疑惑字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400a03"/><lb ed="R038" n="0425b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0400a0301">何以故。離一切諸相。則名爲佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400a04"/><lb ed="R038" n="0425b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0400a0401">相盡解極。則是爲佛。故知惑見我人。解則無矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400a05"/><lb ed="R038" n="0425b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0400a0501">佛吿須菩提。如是。如是。若復有人。得聞是經。不驚不
<lb ed="X" n="0400a06"/><lb ed="R038" n="0425b14"/>怖不畏。當知是人。甚爲希有。何以故。須菩提。如來說。
<lb ed="X" n="0400a07"/><lb ed="R038" n="0425b15"/>第一波羅蜜。卽非第一波羅蜜。是名第一波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400a08"/><lb ed="R038" n="0425b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0400a0801">述成須菩提之言。如汝所說。是而非虗也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400a09"/><lb ed="R038" n="0425b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0400a0901">須菩提。忍辱波羅蜜。如來說非忍辱波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400a10"/><lb ed="R038" n="0425b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0400a1001">卽以忍辱。明無我人。安耐爲忍。加毀爲辱。無我人。
<lb ed="X" n="0400a11"/><lb ed="R038" n="0426a01"/>誰加誰忍。故非忍之也。</p><p xml:id="pX24p0400a1110" cb:place="inline">○無上疏有旣字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400a12"/><lb ed="R038" n="0426a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0400a1201">何以故。須菩提。如我昔爲歌利王割截身體。我於爾
<lb ed="X" n="0400a13"/><lb ed="R038" n="0426a03"/>時。無我相･無人相･無衆生相･無壽者相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400a14"/><lb ed="R038" n="0426a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0400a1401">何故忍卽非忍耶。卽引忍事以爲證也。有人受割。
<lb ed="X" n="0400a15"/><lb ed="R038" n="0426a05"/>可名爲忍。旣無我人。割忍何生也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400a16"/><lb ed="R038" n="0426a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0400a1601">何以故。我於往昔節節支解時。若有我相人相衆生
<lb ed="X" n="0400a17"/><lb ed="R038" n="0426a07"/>相壽者相。應生瞋恨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400a18"/><lb ed="R038" n="0426a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0400a1801">何故爾時無我人相耶。若有我人。必生忿恚。而能
<lb ed="X" n="0400a19"/><lb ed="R038" n="0426a09"/>怡然。無我人明矣。</p><p xml:id="pX24p0400a1908" cb:place="inline">○怡疏恬。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400a20"/><lb ed="R038" n="0426a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0400a2001">須菩提。又念過去。於五百世。作忍辱僊人。於爾所世。
<lb ed="X" n="0400a21"/><lb ed="R038" n="0426a11"/>無我相･無人相･無衆生相･無壽者相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400a22"/><lb ed="R038" n="0426a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0400a2201">事理非虗。重引益明。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400a23"/><lb ed="R038" n="0426a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0400a2301">是故須菩提。菩薩應離一切相。發阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0400a24"/><lb ed="R038" n="0426a14"/>菩提心。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0400b" n="0400b"/>
<lb ed="X" n="0400b01"/><lb ed="R038" n="0426a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0400b0101">菩提以相盡爲極。故宜以忘懷而期心也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400b02"/><lb ed="R038" n="0426a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0400b0201">不應住色生心。不應住聲香味觸法生心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400b03"/><lb ed="R038" n="0426a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0400b0301">離一切相者。不住色聲等也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400b04"/><lb ed="R038" n="0426a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0400b0401">應生無所住心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400b05"/><lb ed="R038" n="0426b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0400b0501">無相可緣。心何所住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400b06"/><lb ed="R038" n="0426b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0400b0601">若心有住。則爲非住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400b07"/><lb ed="R038" n="0426b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0400b0701">住相則心動。故非住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400b08"/><lb ed="R038" n="0426b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0400b0801">是故佛說。菩薩心不應住色布施。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400b09"/><lb ed="R038" n="0426b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0400b0901">還擧前宗會以成義。政以理無所住。故應忘心而
<lb ed="X" n="0400b10"/><lb ed="R038" n="0426b06"/>布施也。施不住色。無財物也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400b11"/><lb ed="R038" n="0426b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0400b1101">須菩提。菩薩爲利益一切衆生。應如是布施。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400b12"/><lb ed="R038" n="0426b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0400b1201">施不望報。利益必深。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400b13"/><lb ed="R038" n="0426b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0400b1301">如來說一切諸相。卽是非相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400b14"/><lb ed="R038" n="0426b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0400b1401">諸相皆無。不見施者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400b15"/><lb ed="R038" n="0426b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0400b1501">又說一切衆生。則非衆生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400b16"/><lb ed="R038" n="0426b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0400b1601">旣非衆生。受者亦無。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400b17"/><lb ed="R038" n="0426b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0400b1701">須菩提。如來是眞語者･實語者･如語者･不誑語者･不
<lb ed="X" n="0400b18"/><lb ed="R038" n="0426b14"/>異語者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400b19"/><lb ed="R038" n="0426b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0400b1901">眞不僞。實無虗。如必當理。不誑則非忘語。不異則
<lb ed="X" n="0400b20"/><lb ed="R038" n="0426b16"/>始終恒一。聖言不謬。故宜修行也。</p><p xml:id="pX24p0400b2014" cb:place="inline">○忘疏作妄。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400b21"/><lb ed="R038" n="0426b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0400b2101">須菩提。如來所得法。此法無實無虗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400b22"/><lb ed="R038" n="0426b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0400b2201">寄實以非虗。何實之可得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400b23"/><lb ed="R038" n="0427a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0400b2301">須菩提。若菩薩心住於法而行布施。如人入闇。則無
<lb ed="X" n="0400b24"/><lb ed="R038" n="0427a02"/>所見。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0400c" n="0400c"/>
<lb ed="X" n="0400c01"/><lb ed="R038" n="0427a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0400c0101">住相非曉則實若夜遊。</p><p xml:id="pX24p0400c0110" cb:place="inline">○實疏作冥。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400c02"/><lb ed="R038" n="0427a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0400c0201">若菩薩心不住法而行布施。如人有目。日光明照。見
<lb ed="X" n="0400c03"/><lb ed="R038" n="0427a05"/>種種色。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400c04"/><lb ed="R038" n="0427a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0400c0401">無或三事。則不住相也。慧見爲目。理鏡爲日。萬行
<lb ed="X" n="0400c05"/><lb ed="R038" n="0427a07"/>顯別。爲種種色。</p><p xml:id="pX24p0400c0507" cb:place="inline">○鏡疏作境。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400c06"/><lb ed="R038" n="0427a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0400c0601">須菩提。當來之世。若有善男子･善女人。能於此經受
<lb ed="X" n="0400c07"/><lb ed="R038" n="0427a09"/>持讀誦。則爲如來以佛智慧。悉知是人。悉見是人。皆
<lb ed="X" n="0400c08"/><lb ed="R038" n="0427a10"/>得成就無量無邊功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400c09"/><lb ed="R038" n="0427a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0400c0901">如來所見。理周非謬。明勸將來。宜加修懃也。</p><p xml:id="pX24p0400c0918" cb:place="inline">○周
<lb ed="X" n="0400c10"/><lb ed="R038" n="0427a12"/>疏作用。修懃作勤修。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400c11"/><lb ed="R038" n="0427a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0400c1101">須菩提。若有善男子･善女人。初日分以恒河沙等身
<lb ed="X" n="0400c12"/><lb ed="R038" n="0427a14"/>布施。中日分復以恒河沙等身布施。後日分亦以恒
<lb ed="X" n="0400c13"/><lb ed="R038" n="0427a15"/>河沙等身布施。如是無量百千萬億劫。以身布施。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400c14"/><lb ed="R038" n="0427a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0400c1401">分一日爲三分。故言初中後分也。施重又多。功德
<lb ed="X" n="0400c15"/><lb ed="R038" n="0427a17"/>彌曠矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400c16"/><lb ed="R038" n="0427a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0400c1601">若復有人。聞此經典。信心不逆。其福勝彼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400c17"/><lb ed="R038" n="0427b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0400c1701">施則有限。信心無極。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400c18"/><lb ed="R038" n="0427b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0400c1801">何況書寫受持讀誦。爲人解說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400c19"/><lb ed="R038" n="0427b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0400c1901">但言<anchor xml:id="nkr_note_add_0400c1901" n="0400c1901"/><anchor xml:id="beg0400c1901" n="0400c1901"/>已<anchor xml:id="end0400c1901"/>信。況復持弘者也。</p><p xml:id="pX24p0400c1911" cb:place="inline">○<anchor xml:id="nkr_note_add_0400c1902" n="0400c1902"/><anchor xml:id="beg0400c1902" n="0400c1902"/>已<anchor xml:id="end0400c1902"/>疏作以。持弘作弘
<lb ed="X" n="0400c20"/><lb ed="R038" n="0427b04"/>持。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400c21"/><lb ed="R038" n="0427b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0400c2101">須菩提。以要言之。是經有不可思議･不可稱量･無邊
<lb ed="X" n="0400c22"/><lb ed="R038" n="0427b06"/>功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0400c23"/><lb ed="R038" n="0427b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0400c2301">理圓道極。言不盡美。提宗表實。約言之耳。物莫能
<lb ed="X" n="0400c24"/><lb ed="R038" n="0427b08"/>測。不思議也。笇數不姟。不稱量也。蕩然無崖。無邊
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0401a" n="0401a"/>
<lb ed="X" n="0401a01"/><lb ed="R038" n="0427b09"/>也。取要言之。備此三句。</p><p xml:id="pX24p0401a0110" cb:place="inline">○笇姟疏作筭該。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401a02"/><lb ed="R038" n="0427b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0401a0201">如來爲發大乘者說。爲發最上乘者說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401a03"/><lb ed="R038" n="0427b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0401a0301">廣運無崖。謂之大乘。三乘之勝。謂之最上。自非其
<lb ed="X" n="0401a04"/><lb ed="R038" n="0427b12"/>人。不謬說也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401a05"/><lb ed="R038" n="0427b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0401a0501">若有人能受持讀誦。廣爲人說。如來悉知是人。悉見
<lb ed="X" n="0401a06"/><lb ed="R038" n="0427b14"/>是人。皆得成就不可量･不可稱･無有邊･不可思議功
<lb ed="X" n="0401a07"/><lb ed="R038" n="0427b15"/>德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401a08"/><lb ed="R038" n="0427b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0401a0801">人高道曠。唯佛見之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401a09"/><lb ed="R038" n="0427b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0401a0901">如是人等。則爲荷擔如來阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401a10"/><lb ed="R038" n="0427b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0401a1001">千載不墜。由於人弘。住持運行。荷擔義也。</p><p xml:id="pX24p0401a1017" cb:place="inline">○住疏
<lb ed="X" n="0401a11"/><lb ed="R038" n="0428a01"/>作任。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401a12"/><lb ed="R038" n="0428a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0401a1201">何以故。須菩提。若樂小法者。著我見人見衆生見壽
<lb ed="X" n="0401a13"/><lb ed="R038" n="0428a03"/>者見。則於此經。不能聽受讀誦。爲人解說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401a14"/><lb ed="R038" n="0428a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0401a1401">何故人能荷擔耶。心虗解曠。道軍必強也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401a15"/><lb ed="R038" n="0428a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0401a1501">須菩提。在在處處。若有此經。一切世間天人阿修羅
<lb ed="X" n="0401a16"/><lb ed="R038" n="0428a06"/>所應供養。當知此處。則爲是塔。皆應恭敬。作禮圍繞。
<lb ed="X" n="0401a17"/><lb ed="R038" n="0428a07"/>以諸華香而散其處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401a18"/><lb ed="R038" n="0428a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0401a1801">地是無知。法處故貴。道在於人。而不寧乎。</p><p xml:id="pX24p0401a1817" cb:place="inline">○寧疑
<lb ed="X" n="0401a19"/><lb ed="R038" n="0428a09"/>尊字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401a20"/><lb ed="R038" n="0428a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0401a2001">復次。須菩提。善男子･善女人。受持讀誦此經。若爲人
<lb ed="X" n="0401a21"/><lb ed="R038" n="0428a11"/>輕賤。是人先世辠業。應墮惡道。以今世人輕賤。故先
<lb ed="X" n="0401a22"/><lb ed="R038" n="0428a12"/>世辠業。則爲消滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401a23"/><lb ed="R038" n="0428a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0401a2301">罪起由惑。福生於解。福解旣積。宿殃矣。</p><p xml:id="pX24p0401a2316" cb:place="inline">○殃下疏
<lb ed="X" n="0401a24"/><lb ed="R038" n="0428a14"/>有滅字。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0401b" n="0401b"/>
<lb ed="X" n="0401b01"/><lb ed="R038" n="0428a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0401b0101">當得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401b02"/><lb ed="R038" n="0428a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0401b0201">累滅解生。菩提可登也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401b03"/><lb ed="R038" n="0428a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0401b0301">須菩提。我念過去無量阿僧祇劫。於然燈佛前。得値
<lb ed="X" n="0401b04"/><lb ed="R038" n="0428a18"/>八百四千萬億那由他諸佛。悉皆供養承事。無空過
<lb ed="X" n="0401b05"/><lb ed="R038" n="0428b01"/>者。若復有人。於後末世。能受持讀誦此經。所得功德。
<lb ed="X" n="0401b06"/><lb ed="R038" n="0428b02"/>於我所供養諸佛功德。百<anchor xml:id="nkr_note_add_0401b0601" n="0401b0601"/><anchor xml:id="beg0401b0601" n="0401b0601"/>分不及<anchor xml:id="end0401b0601"/>一。千萬億分。乃至
<lb ed="X" n="0401b07"/><lb ed="R038" n="0428b03"/>算數譬喩所不能及。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401b08"/><lb ed="R038" n="0428b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0401b0801">心限則福。曠則功多。</p><p xml:id="pX24p0401b0809" cb:place="inline">○福下疏有少意二字。功下
<lb ed="X" n="0401b09"/><lb ed="R038" n="0428b05"/>亦有德字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401b10"/><lb ed="R038" n="0428b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0401b1001">須菩提。若善男子･善女人。於後末世。有受持讀誦此
<lb ed="X" n="0401b11"/><lb ed="R038" n="0428b07"/>經。所得功德。我若具說者。或有人聞。心則狂亂。狐疑
<lb ed="X" n="0401b12"/><lb ed="R038" n="0428b08"/>不信。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401b13"/><lb ed="R038" n="0428b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0401b1301">解通人曠。德必無崖。狂亂不信。足以明道。</p><p xml:id="pX24p0401b1317" cb:place="inline">○足上
<lb ed="X" n="0401b14"/><lb ed="R038" n="0428b10"/>脫不字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401b15"/><lb ed="R038" n="0428b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0401b1501">須菩提。當知是經義不可思議。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401b16"/><lb ed="R038" n="0428b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0401b1601">萬行淵深。義能難測。</p><p xml:id="pX24p0401b1609" cb:place="inline">○難疏作誰。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401b17"/><lb ed="R038" n="0428b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0401b1701">果報亦不可思議。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401b18"/><lb ed="R038" n="0428b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0401b1801">菩提妙果。豈有心之所議。第二章訖。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401b19"/><lb ed="R038" n="0428b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0401b1901">爾時須菩提白佛言。世尊。善男子･善女人。發阿耨多
<lb ed="X" n="0401b20"/><lb ed="R038" n="0428b16"/>羅三藐三菩提心。云何應住。云何降伏其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401b21"/><lb ed="R038" n="0428b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0401b2101">此第三章。明菩薩空也。夫解不頓生。敎亦有漸。何
<lb ed="X" n="0401b22"/><lb ed="R038" n="0428b18"/>者。始開衆生空･法空。明境空也。次辯般若。則非卽
<lb ed="X" n="0401b23"/><lb ed="R038" n="0429a01"/>慧空也。此下云。實無有法。發菩提者。卽行人空也。
<lb ed="X" n="0401b24"/><lb ed="R038" n="0429a02"/>又更料辯二行始終之義。始習衆生空爲降伏。終
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0401c" n="0401c"/>
<lb ed="X" n="0401c01"/><lb ed="R038" n="0429a03"/>得法空爲住。然此二空。十地未窮。唯佛乃盡。是爲
<lb ed="X" n="0401c02"/><lb ed="R038" n="0429a04"/>十地通有始終降住之義。故衆生空。以有自降住。
<lb ed="X" n="0401c03"/><lb ed="R038" n="0429a05"/>法空亦爾。是爲初地之住。則是二地之降。降亦住
<lb ed="X" n="0401c04"/><lb ed="R038" n="0429a06"/>也。住亦降也。重問之旨。義兼於此。何以知之。擧二
<lb ed="X" n="0401c05"/><lb ed="R038" n="0429a07"/>行爲兩問。混一空而倂答。一空始終。降住備矣。事
<lb ed="X" n="0401c06"/><lb ed="R038" n="0429a08"/>以逍遙而非重出。雖幽開難啓。善拂易開。豈敢獨
<lb ed="X" n="0401c07"/><lb ed="R038" n="0429a09"/>悟。實希共曉。</p><p xml:id="pX24p0401c0706" cb:place="inline">○則非二字疑衍。有自疑寫倒。幽開
<lb ed="X" n="0401c08"/><lb ed="R038" n="0429a10"/>疑幽關。啓疑啓字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401c09"/><lb ed="R038" n="0429a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0401c0901">佛吿須菩提。善男子･善女人。發阿耨多羅三藐三菩
<lb ed="X" n="0401c10"/><lb ed="R038" n="0429a12"/>提心者。當生如是心。我應滅度一切衆生。滅度一切
<lb ed="X" n="0401c11"/><lb ed="R038" n="0429a13"/>衆生<anchor xml:id="nkr_note_add_0401c1101" n="0401c1101"/><anchor xml:id="beg0401c1101" n="0401c1101"/>已<anchor xml:id="end0401c1101"/>。而無有一衆生實滅度者。何以故。須菩提。若
<lb ed="X" n="0401c12"/><lb ed="R038" n="0429a14"/>菩薩有我相人相衆生相壽者相。則非菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401c13"/><lb ed="R038" n="0429a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0401c1301">何故無滅者。以失明。得理可知矣。見我則非。忘我
<lb ed="X" n="0401c14"/><lb ed="R038" n="0429a16"/>爲是。旣無我人。豈得有滅也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401c15"/><lb ed="R038" n="0429a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0401c1501">所以者何。須菩提。實無有法發阿耨多羅三藐三菩
<lb ed="X" n="0401c16"/><lb ed="R038" n="0429a18"/>提心者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401c17"/><lb ed="R038" n="0429b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0401c1701">所以有我相則非菩薩者何。我法則我能發心。無
<lb ed="X" n="0401c18"/><lb ed="R038" n="0429b02"/>發心者。故知無我。計我爲或。故非菩薩也。無發心
<lb ed="X" n="0401c19"/><lb ed="R038" n="0429b03"/>者。卽行人空也。</p><p xml:id="pX24p0401c1907" cb:place="inline">○或疏作惑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401c20"/><lb ed="R038" n="0429b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0401c2001">須菩提。於意云何。如來於然燈佛所。有法得阿耨多
<lb ed="X" n="0401c21"/><lb ed="R038" n="0429b05"/>羅三藐三菩提不。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401c22"/><lb ed="R038" n="0429b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0401c2201">卽引自得記之解。以證今記。</p><p xml:id="pX24p0401c2212" cb:place="inline">○自下疏有昔字。今
<lb ed="X" n="0401c23"/><lb ed="R038" n="0429b07"/>記作前說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0401c24"/><lb ed="R038" n="0429b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0401c2401">不也。世尊。如我解佛所說義。佛於然燈佛所。無有法
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0402a" n="0402a"/>
<lb ed="X" n="0402a01"/><lb ed="R038" n="0429b09"/>得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402a02"/><lb ed="R038" n="0429b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0402a0201">聖心難測。義推可圖。得記由於無相。無相之中。則
<lb ed="X" n="0402a03"/><lb ed="R038" n="0429b11"/>無所得也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402a04"/><lb ed="R038" n="0429b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0402a0401">佛言。如是。如是。須菩提。實無有法如來得阿耨多羅
<lb ed="X" n="0402a05"/><lb ed="R038" n="0429b13"/>三藐三菩提。須菩提。若有法如來得阿耨多羅三藐
<lb ed="X" n="0402a06"/><lb ed="R038" n="0429b14"/>三菩提者。然燈佛則不與我授記。汝於來世。當得作
<lb ed="X" n="0402a07"/><lb ed="R038" n="0429b15"/>佛。號釋迦牟尼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402a08"/><lb ed="R038" n="0429b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0402a0801">若見有法。則乖菩提。何容得記。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402a09"/><lb ed="R038" n="0429b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0402a0901">以實無有法得阿耨多羅三藐三菩提。是故然燈佛
<lb ed="X" n="0402a10"/><lb ed="R038" n="0429b18"/>與我授記。作是言。汝於來世。當得作佛。號釋迦牟尼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402a11"/><lb ed="R038" n="0430a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0402a1101">無法則會理。會理則向極。故得記也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402a12"/><lb ed="R038" n="0430a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0402a1201">何以故。如來者。卽諸法如義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402a13"/><lb ed="R038" n="0430a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0402a1301">何以故無法便得記耶。諸法性空。理無乖異。謂之
<lb ed="X" n="0402a14"/><lb ed="R038" n="0430a04"/>爲如。會如解極。故名如來。有相則違。無相則順。順
<lb ed="X" n="0402a15"/><lb ed="R038" n="0430a05"/>必之極。故宜得記之也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402a16"/><lb ed="R038" n="0430a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0402a1601">若有人言。如來得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402a17"/><lb ed="R038" n="0430a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0402a1701">若說有如來得菩提者。此俗聞人語。非理中言也。</p>
<lb ed="X" n="0402a18"/><lb ed="R038" n="0430a08"/><p xml:id="pX24p0402a1801">○聞疏作間。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402a19"/><lb ed="R038" n="0430a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0402a1901">須菩提。實無有法。佛得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402a20"/><lb ed="R038" n="0430a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0402a2001">佛人也。菩提道也。旣無人法。誰得菩提乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402a21"/><lb ed="R038" n="0430a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0402a2101">須菩提。如來所得阿耨多羅三藐三菩提。於是中無
<lb ed="X" n="0402a22"/><lb ed="R038" n="0430a12"/>實無虗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402a23"/><lb ed="R038" n="0430a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0402a2301">向來辯有得爲非。無得爲是。寄是以明非。非謂有
<lb ed="X" n="0402a24"/><lb ed="R038" n="0430a14"/>是。尋言著是。故復遣之。是非旣盡。則會菩提。菩提
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0402b" n="0402b"/>
<lb ed="X" n="0402b01"/><lb ed="R038" n="0430a15"/>之中。不見是非。非實則無是。非虗無非也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402b02"/><lb ed="R038" n="0430a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0402b0201">是故如來說。一切法。皆是佛法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402b03"/><lb ed="R038" n="0430a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0402b0301">凡夫以違一切法理爲耶。聖人以順一切法理爲
<lb ed="X" n="0402b04"/><lb ed="R038" n="0430a18"/>正。正則覺悟。故皆佛法者矣。</p><p xml:id="pX24p0402b0412" cb:place="inline">○耶疏邪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402b05"/><lb ed="R038" n="0430b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0402b0501">須菩提。所言一切法者。卽非一切法。是故名一切法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402b06"/><lb ed="R038" n="0430b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0402b0601">一切法以何爲理。而言皆佛法耶。諸法緣假。自性
<lb ed="X" n="0402b07"/><lb ed="R038" n="0430b03"/>皆無。如假會而解者。名得一切法理。爲悟佛法矣。</p>
<lb ed="X" n="0402b08"/><lb ed="R038" n="0430b04"/><p xml:id="pX24p0402b0801">○如假二字疑剩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402b09"/><lb ed="R038" n="0430b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0402b0901">須菩提。譬如人身長大。須菩提言。世尊。如來說人身
<lb ed="X" n="0402b10"/><lb ed="R038" n="0430b06"/>長大。則爲非大身。是名大身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402b11"/><lb ed="R038" n="0430b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0402b1101">旨擧人身。類上諸法。緣假故長大。無性則非身。卽
<lb ed="X" n="0402b12"/><lb ed="R038" n="0430b08"/>又況下菩薩觀衆生。如身假名。則可度。無自性。故
<lb ed="X" n="0402b13"/><lb ed="R038" n="0430b09"/>無滅者。若見實衆生。而欲化者。則非菩薩者矣。</p><p xml:id="pX24p0402b1319" cb:place="inline">○
<lb ed="X" n="0402b14"/><lb ed="R038" n="0430b10"/>旨疏作直。卽字疑衍。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402b15"/><lb ed="R038" n="0430b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0402b1501">須菩提。菩薩亦如是。若作是言。我當滅度無量衆生。
<lb ed="X" n="0402b16"/><lb ed="R038" n="0430b12"/>則不名菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402b17"/><lb ed="R038" n="0430b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0402b1701">合譬也。無衆生。而橫見衆生。猶無身而見身耳。見
<lb ed="X" n="0402b18"/><lb ed="R038" n="0430b14"/>則乖道。非菩薩者也。</p><p xml:id="pX24p0402b1809" cb:place="inline">○無衆生上疏有元字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402b19"/><lb ed="R038" n="0430b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0402b1901">何以故。須菩提。無有法名爲菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402b20"/><lb ed="R038" n="0430b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0402b2001">菩薩自無。何有衆生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402b21"/><lb ed="R038" n="0430b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0402b2101">是故佛說。一切法無我無人無衆生無壽者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402b22"/><lb ed="R038" n="0430b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0402b2201">收結上義也。以無菩薩。亦無衆生。一切法都無我
<lb ed="X" n="0402b23"/><lb ed="R038" n="0431a01"/>人也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402b24"/><lb ed="R038" n="0431a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0402b2401">須菩提。若菩薩作是言。我當莊嚴佛土。是不名菩薩。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0402c" n="0402c"/>
<lb ed="X" n="0402c01"/><lb ed="R038" n="0431a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0402c0101">虗矜進道。嚴土濟物。濟物之行。方便慧也。解空無
<lb ed="X" n="0402c02"/><lb ed="R038" n="0431a04"/>相。謂之爲慧。緣假不著。謂之方便。若言我能莊嚴
<lb ed="X" n="0402c03"/><lb ed="R038" n="0431a05"/>國土。衆生可化。見惑違道。何名菩薩之耳。</p><p xml:id="pX24p0402c0317" cb:place="inline">○衿疏
<lb ed="X" n="0402c04"/><lb ed="R038" n="0431a06"/>作襟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402c05"/><lb ed="R038" n="0431a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0402c0501">何以故。如來說。莊嚴佛土者。卽非莊嚴。是名莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402c06"/><lb ed="R038" n="0431a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0402c0601">無存於化而土自嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402c07"/><lb ed="R038" n="0431a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0402c0701">須菩提。若菩薩通達無我･法者。如來說名眞是菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402c08"/><lb ed="R038" n="0431a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0402c0801">解通非僞。眞菩薩也。</p><p xml:id="pX24p0402c0809" cb:place="inline">○解通疏作通達。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402c09"/><lb ed="R038" n="0431a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0402c0901">須菩提。於意云何。如來有肉眼不。如是。世尊。如來有
<lb ed="X" n="0402c10"/><lb ed="R038" n="0431a12"/>肉眼。須菩提。於意云何。如來有天眼不。如是。世尊。如
<lb ed="X" n="0402c11"/><lb ed="R038" n="0431a13"/>來有天眼。須菩提。於意云何。如來有慧眼不。如是。世
<lb ed="X" n="0402c12"/><lb ed="R038" n="0431a14"/>尊。如來有慧眼。須菩提。於意云何。如來有法眼不。如
<lb ed="X" n="0402c13"/><lb ed="R038" n="0431a15"/>是。世尊。如來有法眼。須菩提。於意云何。如來有佛眼
<lb ed="X" n="0402c14"/><lb ed="R038" n="0431a16"/>不。如是。世尊。如來有佛眼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402c15"/><lb ed="R038" n="0431a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0402c1501">相盡照極。五眼淨矣。道成由乎行立。淨國本於化
<lb ed="X" n="0402c16"/><lb ed="R038" n="0431a18"/>物。國淨則化周。五眼必。道極化周。本願備矣。如來
<lb ed="X" n="0402c17"/><lb ed="R038" n="0431b01"/>一念照達三世。何用五眼之異乎。於化境別爲立
<lb ed="X" n="0402c18"/><lb ed="R038" n="0431b02"/>耳。</p><p xml:id="pX24p0402c1802" cb:place="inline">○眼必下恐脫淨字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402c19"/><lb ed="R038" n="0431b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0402c1901">須菩提。於意云何。如恒河中所有沙。佛說是沙不。如
<lb ed="X" n="0402c20"/><lb ed="R038" n="0431b04"/>是。世尊。如來說是沙。須菩提。於意云何。如一恒河中
<lb ed="X" n="0402c21"/><lb ed="R038" n="0431b05"/>所有沙。有如是沙等恒河。是諸恒河所有沙數。佛世
<lb ed="X" n="0402c22"/><lb ed="R038" n="0431b06"/>界如是。寧爲多不。甚多。世尊。佛吿須菩提。爾所國土
<lb ed="X" n="0402c23"/><lb ed="R038" n="0431b07"/>中。所有衆生。若干種心。如來悉知。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0402c24"/><lb ed="R038" n="0431b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0402c2401">五眼照極。理無不周。略擧色心。於境盡矣。心從緣
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0403a" n="0403a"/>
<lb ed="X" n="0403a01"/><lb ed="R038" n="0431b09"/>起。識了多端。故若干種也。</p><p xml:id="pX24p0403a0111" cb:place="inline">○於疏作收。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403a02"/><lb ed="R038" n="0431b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0403a0201">何以故。如來說。諸心皆爲非心。是名爲心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403a03"/><lb ed="R038" n="0431b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0403a0301">言必當理。故解無不周也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403a04"/><lb ed="R038" n="0431b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0403a0401">所以者何。須菩提。過去心不可得。現在心不可得。未
<lb ed="X" n="0403a05"/><lb ed="R038" n="0431b13"/>來心不可得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403a06"/><lb ed="R038" n="0431b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0403a0601">所以說非心名心者何。以三世心無性可得。故可
<lb ed="X" n="0403a07"/><lb ed="R038" n="0431b15"/>從緣而生心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403a08"/><lb ed="R038" n="0431b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0403a0801">須菩提。於意云何。若有人滿三千大千世界七寶以
<lb ed="X" n="0403a09"/><lb ed="R038" n="0431b17"/>用布施。是人以是因緣。得福多不。世尊。此人以是因
<lb ed="X" n="0403a10"/><lb ed="R038" n="0431b18"/>緣。得福甚多。須菩提。若福德有實。如來不說得福德
<lb ed="X" n="0403a11"/><lb ed="R038" n="0432a01"/>多。以福德無故。如來說得福德多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403a12"/><lb ed="R038" n="0432a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0403a1201">金玉無性。故可積滿三千大千。福德無實。則可曠
<lb ed="X" n="0403a13"/><lb ed="R038" n="0432a03"/>施而多。心之無性。惑滅解生矣。</p><p xml:id="pX24p0403a1313" cb:place="inline">○大千二字疏無。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403a14"/><lb ed="R038" n="0432a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0403a1401">須菩提。於意云何。佛可以具足色身見不。不也。世尊。
<lb ed="X" n="0403a15"/><lb ed="R038" n="0432a05"/>如來不應以具足色身見。何以故。如來說具足色身。
<lb ed="X" n="0403a16"/><lb ed="R038" n="0432a06"/>卽非具足色身。是名具足色身。須菩提。於意云何。如
<lb ed="X" n="0403a17"/><lb ed="R038" n="0432a07"/>來可以具足諸相見不。不也。世尊。如來不應以具足
<lb ed="X" n="0403a18"/><lb ed="R038" n="0432a08"/>諸相見。何以故。如來說諸相具足。卽非具足。是名諸
<lb ed="X" n="0403a19"/><lb ed="R038" n="0432a09"/>相具足。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403a20"/><lb ed="R038" n="0432a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0403a2001">慧爲萬善之主。施爲衆行之首。因備道成。理之必
<lb ed="X" n="0403a21"/><lb ed="R038" n="0432a11"/>然。總爲丈六金容。別則衆相之姿。妙集非有。故身
<lb ed="X" n="0403a22"/><lb ed="R038" n="0432a12"/>感構隨現則爲相。豈可一方而盡極乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403a23"/><lb ed="R038" n="0432a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0403a2301">須菩提。汝勿謂如來作是念。我當有所說法。莫作是
<lb ed="X" n="0403a24"/><lb ed="R038" n="0432a14"/>念。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0403b" n="0403b"/>
<lb ed="X" n="0403b01"/><lb ed="R038" n="0432a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0403b0101">道成應出。說法化人也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403b02"/><lb ed="R038" n="0432a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0403b0201">何以故。若人言如來有所說法。卽爲謗佛。不能解我
<lb ed="X" n="0403b03"/><lb ed="R038" n="0432a17"/>所說故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403b04"/><lb ed="R038" n="0432a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0403b0401">謬傳毀聖。名爲謗佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403b05"/><lb ed="R038" n="0432b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0403b0501">須菩提。說法者。無法可說。是名說法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403b06"/><lb ed="R038" n="0432b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0403b0601">敎傳者。說法之意也。向言無說。非杜嘿而不語也。
<lb ed="X" n="0403b07"/><lb ed="R038" n="0432b03"/>但無存而說。則說滿天下。無乖法理之過矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403b08"/><lb ed="R038" n="0432b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0403b0801">爾時。慧命須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。於未來世。
<lb ed="X" n="0403b09"/><lb ed="R038" n="0432b05"/>聞說是法。生信心不。佛言須菩提。彼非衆生。非不衆
<lb ed="X" n="0403b10"/><lb ed="R038" n="0432b06"/>生。何以故。須菩提。衆生衆生者。如來說非衆生。是名
<lb ed="X" n="0403b11"/><lb ed="R038" n="0432b07"/>衆生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403b12"/><lb ed="R038" n="0432b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0403b1201">○此六十二字。肇本無之。天台疏亦無科判。然諸
<lb ed="X" n="0403b13"/><lb ed="R038" n="0432b09"/>本皆有此文。故且存之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403b14"/><lb ed="R038" n="0432b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0403b1401">須菩提白佛言。世尊。佛得阿耨多羅三藐三菩提。爲
<lb ed="X" n="0403b15"/><lb ed="R038" n="0432b11"/>無所得耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403b16"/><lb ed="R038" n="0432b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0403b1601">佛。人也。菩提。道也。佛得道。故說示人。而言無法可
<lb ed="X" n="0403b17"/><lb ed="R038" n="0432b13"/>說。未審佛得道不也。</p><p xml:id="pX24p0403b1709" cb:place="inline">○示上疏有以字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403b18"/><lb ed="R038" n="0432b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0403b1801">佛言。如是。如是。須菩提。我於阿耨多羅三藐三菩提。
<lb ed="X" n="0403b19"/><lb ed="R038" n="0432b15"/>乃至無有少法可得。是名阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403b20"/><lb ed="R038" n="0432b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0403b2001">相盡虗通。謂之菩提。菩提無相。有何可得。寂滅無
<lb ed="X" n="0403b21"/><lb ed="R038" n="0432b17"/>得。道之至也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403b22"/><lb ed="R038" n="0432b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0403b2201">復次。須菩提。是法平等。無有高下。是名阿耨多羅三
<lb ed="X" n="0403b23"/><lb ed="R038" n="0433a01"/>藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403b24"/><lb ed="R038" n="0433a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0403b2401">結成菩提義也。人無貴賤。法無好醜。蕩然平等。菩
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0403c" n="0403c"/>
<lb ed="X" n="0403c01"/><lb ed="R038" n="0433a03"/>提義也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403c02"/><lb ed="R038" n="0433a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0403c0201">以無我無人無衆生無壽者。修一切善法。則得阿耨
<lb ed="X" n="0403c03"/><lb ed="R038" n="0433a05"/>多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403c04"/><lb ed="R038" n="0433a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0403c0401">夫形端故影直。聲和則<anchor xml:id="nkr_note_orig_0403001" n="0403001"/>嚮順。忘我人而修因。必尅
<lb ed="X" n="0403c05"/><lb ed="R038" n="0433a07"/>無相之菩提也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403c06"/><lb ed="R038" n="0433a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0403c0601">須菩提。所言善法者。如來說卽非善法。是名善法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403c07"/><lb ed="R038" n="0433a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0403c0701">人旣不有。善何得實。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403c08"/><lb ed="R038" n="0433a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0403c0801">須菩提。若三千大千世界中所有諸<name role="" type="person">須彌山</name>王。如是
<lb ed="X" n="0403c09"/><lb ed="R038" n="0433a11"/>等七寶聚。有人持用布施。若人以此般若波羅蜜經。
<lb ed="X" n="0403c10"/><lb ed="R038" n="0433a12"/>乃至四句偈等。受持讀誦。爲他人說。於前福德。百分
<lb ed="X" n="0403c11"/><lb ed="R038" n="0433a13"/>不及一。百千萬億分。乃至算數譬喩。所不能及。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403c12"/><lb ed="R038" n="0433a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0403c1201">聚寶有盡。妙解無窮也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403c13"/><lb ed="R038" n="0433a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0403c1301">須菩提。於意云何。汝等勿謂如來作是念。我當度衆
<lb ed="X" n="0403c14"/><lb ed="R038" n="0433a16"/>生。須菩提。莫作是念。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403c15"/><lb ed="R038" n="0433a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0403c1501">菩提以無得爲果。敎以忘言而說。時聽唯疑。理未
<lb ed="X" n="0403c16"/><lb ed="R038" n="0433a18"/>悟心。故呵之。勿謂如來見衆生作念。而欲化之耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403c17"/><lb ed="R038" n="0433b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0403c1701">何以故。實無有衆生。如來度者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403c18"/><lb ed="R038" n="0433b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0403c1801">何故勿謂作念耶。以如來不見有衆生可度也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403c19"/><lb ed="R038" n="0433b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0403c1901">若有衆生。如來度者。如來則有我人衆生壽者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403c20"/><lb ed="R038" n="0433b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0403c2001">若見有衆生。則爲我見。何謂如來耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403c21"/><lb ed="R038" n="0433b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0403c2101">須菩提。如來說。有我者。則非有我。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403c22"/><lb ed="R038" n="0433b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0403c2201">但說假名我耳。非實我也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403c23"/><lb ed="R038" n="0433b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0403c2301">而凡夫之人。以爲有我。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0403c24"/><lb ed="R038" n="0433b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0403c2401">聞說假名。不達言旨。以爲實我。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0404a" n="0404a"/>
<lb ed="X" n="0404a01"/><lb ed="R038" n="0433b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0404a0101">須菩提。凡夫者。如來說則非凡夫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404a02"/><lb ed="R038" n="0433b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0404a0201">凡夫不實。故可化而成聖。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404a03"/><lb ed="R038" n="0433b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0404a0301">須菩提。於意云何。可以三十二相觀如來不。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404a04"/><lb ed="R038" n="0433b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0404a0401">疑者謂衆生是有。可化而成聖。法身不無。可以妙
<lb ed="X" n="0404a05"/><lb ed="R038" n="0433b13"/>相而期。故問之云爾也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404a06"/><lb ed="R038" n="0433b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0404a0601">須菩提言。如是。如是。以三十二相觀如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404a07"/><lb ed="R038" n="0433b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0404a0701">聽者實爾。用三十二相是如來。而觀求也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404a08"/><lb ed="R038" n="0433b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0404a0801">佛言。須菩提。若以三十二相觀如來者。轉輪聖王則
<lb ed="X" n="0404a09"/><lb ed="R038" n="0433b17"/>是如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404a10"/><lb ed="R038" n="0433b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0404a1001">卽以近事質之。令其自解。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404a11"/><lb ed="R038" n="0434a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0404a1101">須菩提白佛言。世尊。如我解佛所說義。不應以三十
<lb ed="X" n="0404a12"/><lb ed="R038" n="0434a02"/>二相觀如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404a13"/><lb ed="R038" n="0434a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0404a1301">時情謂然。我解不爾。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404a14"/><lb ed="R038" n="0434a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0404a1401">爾時。世尊而說偈言。若以色見我。以音聲求我。是人
<lb ed="X" n="0404a15"/><lb ed="R038" n="0434a05"/>行邪道。不能見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404a16"/><lb ed="R038" n="0434a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0404a1601">金容煥眼而非形。八音盈耳而非聲。偏謬爲邪。愚
<lb ed="X" n="0404a17"/><lb ed="R038" n="0434a07"/>隔不見也。</p><p xml:id="pX24p0404a1705" cb:place="inline">○金容疏作五色。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404a18"/><lb ed="R038" n="0434a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0404a1801">須菩提。汝若作是念。如來不以具足相故。得阿耨多
<lb ed="X" n="0404a19"/><lb ed="R038" n="0434a09"/>羅三藐三菩提。須菩提。莫作是念。如來不以具足相
<lb ed="X" n="0404a20"/><lb ed="R038" n="0434a10"/>故。得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404a21"/><lb ed="R038" n="0434a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0404a2101">不偏在色聲。故向言非。非不身相。故復言是之也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404a22"/><lb ed="R038" n="0434a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0404a2201">須菩提。汝若作是念。發阿耨多羅三藐三菩提者。說
<lb ed="X" n="0404a23"/><lb ed="R038" n="0434a13"/>諸法斷滅。莫作是念。何以故。發阿耨多羅三藐三菩
<lb ed="X" n="0404a24"/><lb ed="R038" n="0434a14"/>提心者。於法不說斷滅相。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0404b" n="0404b"/>
<lb ed="X" n="0404b01"/><lb ed="R038" n="0434a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0404b0101">相盡寂滅故不有。道王十方非謂無。應畢而謝則
<lb ed="X" n="0404b02"/><lb ed="R038" n="0434a16"/>不常。滅至隨現故不斷。體令中軌物之拭也。而限
<lb ed="X" n="0404b03"/><lb ed="R038" n="0434a17"/>之一方。豈不謬。</p><p xml:id="pX24p0404b0307" cb:place="inline">○滅至疏作感至。令中作合中道
<lb ed="X" n="0404b04"/><lb ed="R038" n="0434a18"/>三字。拭作式。謬下有哉字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404b05"/><lb ed="R038" n="0434b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0404b0501">須菩提。若菩薩以滿恒河沙等世界七寶持用布施。
<lb ed="X" n="0404b06"/><lb ed="R038" n="0434b02"/>若復有人。知一切法無我。得成於忍。此菩薩勝前菩
<lb ed="X" n="0404b07"/><lb ed="R038" n="0434b03"/>薩所得功德。何以故。須菩提。以諸菩薩不受福德故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404b08"/><lb ed="R038" n="0434b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0404b0801">忘我則忍成。超出故勝也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404b09"/><lb ed="R038" n="0434b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0404b0901">須菩提白佛言。世尊。云何菩薩不受福德。須菩提。菩
<lb ed="X" n="0404b10"/><lb ed="R038" n="0434b06"/>薩所作福德。不應貪著。是故說不受福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404b11"/><lb ed="R038" n="0434b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0404b1101">期報鍾<anchor xml:id="nkr_note_add_0404b1101" n="0404b1101"/><anchor xml:id="beg0404b1101" n="0404b1101"/>已<anchor xml:id="end0404b1101"/>名貪著。無存我人。取染何生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404b12"/><lb ed="R038" n="0434b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0404b1201">須菩提。若有人言。如來若來若去若坐若臥。是人不
<lb ed="X" n="0404b13"/><lb ed="R038" n="0434b09"/>解我所說義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404b14"/><lb ed="R038" n="0434b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0404b1401">一時般若。文理粗周。然上來所說。事分言散。故更
<lb ed="X" n="0404b15"/><lb ed="R038" n="0434b11"/>略始結終。領會大宗也。如來道蔭之主。世界權之
<lb ed="X" n="0404b16"/><lb ed="R038" n="0434b12"/>宅。衆生慈育之子。擧此三事。大旨彰矣。若計有實
<lb ed="X" n="0404b17"/><lb ed="R038" n="0434b13"/>人。履行而至爲來。運盡之滅故去。處現優化則坐
<lb ed="X" n="0404b18"/><lb ed="R038" n="0434b14"/>臥。此但都形滯迹。不及道也。</p><p xml:id="pX24p0404b1812" cb:place="inline">○權字下疏有應字。
<lb ed="X" n="0404b19"/><lb ed="R038" n="0434b15"/>都疑覩字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404b20"/><lb ed="R038" n="0434b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0404b2001">何以故。如來者。無所從來。亦無所去。故名如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404b21"/><lb ed="R038" n="0434b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0404b2101">何故見去來坐臥不解義耶。解極會如。體無方所。
<lb ed="X" n="0404b22"/><lb ed="R038" n="0434b18"/>緣至物見。來無所從。感畢爲隱。亦何所去。而云來
<lb ed="X" n="0404b23"/><lb ed="R038" n="0435a01"/>去。亦不乖乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404b24"/><lb ed="R038" n="0435a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0404b2401">須菩提。若善男子･善女人。以三千大千世界碎爲微
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0404c" n="0404c"/>
<lb ed="X" n="0404c01"/><lb ed="R038" n="0435a03"/>塵。於意云何。是微塵衆。寧爲多不。甚多。世尊。何以故。
<lb ed="X" n="0404c02"/><lb ed="R038" n="0435a04"/>若是微塵衆實有者。佛則不說是微塵衆。所以者何。
<lb ed="X" n="0404c03"/><lb ed="R038" n="0435a05"/>佛說微塵衆。則非微塵衆。是名微塵衆。世尊。如來所
<lb ed="X" n="0404c04"/><lb ed="R038" n="0435a06"/>說三千大千世界。則非世界。是名世界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404c05"/><lb ed="R038" n="0435a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0404c0501">微塵非實。故可碎而爲多。世界非有。則可假借而
<lb ed="X" n="0404c06"/><lb ed="R038" n="0435a08"/>成也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404c07"/><lb ed="R038" n="0435a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0404c0701">何以故。若世界實有者。則是一合相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404c08"/><lb ed="R038" n="0435a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0404c0801">何故非世界名世界耶。若是實有。應一性合而不
<lb ed="X" n="0404c09"/><lb ed="R038" n="0435a11"/>可分也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404c10"/><lb ed="R038" n="0435a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0404c1001">如來說。一合相。則非一合相。是名一合相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404c11"/><lb ed="R038" n="0435a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0404c1101">假衆爲一。無合可得耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404c12"/><lb ed="R038" n="0435a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0404c1201">須菩提。一合相者。則是不可說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404c13"/><lb ed="R038" n="0435a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0404c1301">假名無體。不可定說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404c14"/><lb ed="R038" n="0435a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0404c1401">但凡夫之人。貪著其事。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404c15"/><lb ed="R038" n="0435a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0404c1501">癡惑則凡夫。貪著故計實。</p><p xml:id="pX24p0404c1511" cb:place="inline">○癡疏作疑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404c16"/><lb ed="R038" n="0435a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0404c1601">須菩提。若人言。佛說我見人見衆生見壽者見。須菩
<lb ed="X" n="0404c17"/><lb ed="R038" n="0435b01"/>提。於意云何。是人解我所說義不。不也。世尊。是人不
<lb ed="X" n="0404c18"/><lb ed="R038" n="0435b02"/>解如來所說義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404c19"/><lb ed="R038" n="0435b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0404c1901">此辯無實衆生可化。如來但稱諸見爲邪。不言見
<lb ed="X" n="0404c20"/><lb ed="R038" n="0435b04"/>體是實。若人報言佛說諸見是實者。謬取佛意。非
<lb ed="X" n="0404c21"/><lb ed="R038" n="0435b05"/>謂解也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404c22"/><lb ed="R038" n="0435b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0404c2201">何以故。世尊說我見人見衆生見壽者見。卽非我見
<lb ed="X" n="0404c23"/><lb ed="R038" n="0435b07"/>人見衆生見壽者見。是名我見人見衆生見壽者見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0404c24"/><lb ed="R038" n="0435b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0404c2401">諸見非實。可改爲正。衆生虗假。凡至聖也。</p><p xml:id="pX24p0404c2417" cb:place="inline">○凡上
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0405a" n="0405a"/>
<lb ed="X" n="0405a01"/><lb ed="R038" n="0435b09"/>疏有從字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0405a02"/><lb ed="R038" n="0435b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0405a0201">須菩提。發阿耨多羅三藐三菩提心者。於一切法。應
<lb ed="X" n="0405a03"/><lb ed="R038" n="0435b11"/>如是知。如是見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0405a04"/><lb ed="R038" n="0435b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0405a0401">始終旣畢。故旨宗以勸人也。凡欲發心成佛。淨國
<lb ed="X" n="0405a05"/><lb ed="R038" n="0435b13"/>土。化衆生。當如上所說理而生知見之也。</p><p xml:id="pX24p0405a0517" cb:place="inline">○旨疏
<lb ed="X" n="0405a06"/><lb ed="R038" n="0435b14"/>作指。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0405a07"/><lb ed="R038" n="0435b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0405a0701">如是信解。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0405a08"/><lb ed="R038" n="0435b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0405a0801">理深未明。政應推信爲解。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0405a09"/><lb ed="R038" n="0435b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0405a0901">不生法相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0405a10"/><lb ed="R038" n="0435b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0405a1001">但是虗假。非實法也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0405a11"/><lb ed="R038" n="0436a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0405a1101">須菩提。所言法相者。如來說。卽非法相。是名法相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0405a12"/><lb ed="R038" n="0436a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0405a1201">窮理盡明。其唯如來。說言非實。故應從信矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0405a13"/><lb ed="R038" n="0436a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0405a1301">須菩提。若有人以滿無量阿僧祇世界七寶持用布
<lb ed="X" n="0405a14"/><lb ed="R038" n="0436a04"/>施。若有善男子･善女人。發菩提心者。持於此經。乃至
<lb ed="X" n="0405a15"/><lb ed="R038" n="0436a05"/>四句偈等。受持讀誦。爲人演說。其福勝彼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0405a16"/><lb ed="R038" n="0436a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0405a1601">七寶有竭。四句無窮。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0405a17"/><lb ed="R038" n="0436a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0405a1701">云何爲人演說。不取於相。如如不動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0405a18"/><lb ed="R038" n="0436a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0405a1801">末示弘宣之義也。夫道不正。不足授人。中心疑者
<lb ed="X" n="0405a19"/><lb ed="R038" n="0436a09"/>其辭枝。說當於如。故言如如。始終不易。不可動也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0405a20"/><lb ed="R038" n="0436a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0405a2001">何以故。一切有爲法。如夢幻泡影。如露亦如電。應作
<lb ed="X" n="0405a21"/><lb ed="R038" n="0436a11"/>如是觀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0405a22"/><lb ed="R038" n="0436a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0405a2201">浮僞不實。理之皆空。空無異易。故如如不動也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0405a23"/><lb ed="R038" n="0436a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0405a2301">佛說是經<anchor xml:id="nkr_note_add_0405a2301" n="0405a2301"/><anchor xml:id="beg0405a2301" n="0405a2301"/>已<anchor xml:id="end0405a2301"/>。長老須菩提。及諸比丘･比丘尼･優婆塞･
<lb ed="X" n="0405a24"/><lb ed="R038" n="0436a14"/>優婆夷･一切世間天･人･阿修羅。聞佛所說。皆大歡喜。
<pb ed="X" xml:id="X24.0454.0405b" n="0405b"/>
<lb ed="X" n="0405b01"/><lb ed="R038" n="0436a15"/>信受奉行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0405b02"/><lb ed="R038" n="0436a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0405b0201">道蘊聖心。待孚則彰。宿感冥構。不謀而集。同聽齊
<lb ed="X" n="0405b03"/><lb ed="R038" n="0436a17"/>悟。法憙蕩心。服翫遵拭。永崇不朽也。</p><p xml:id="pX24p0405b0315" cb:place="inline">○喜疏作喜
<lb ed="X" n="0405b04"/><lb ed="R038" n="0436a18"/>拭作式。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0405b05"/>
<lb ed="X" n="0405b06"/><lb ed="R038" n="0436b01"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金剛般若波羅蜜經注<note place="inline">終</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0395c1701" to="#end0395c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0395c1901" to="#end0395c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0396c1601" to="#end0396c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0396c2201" to="#end0396c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0397b0301" to="#end0397b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0397b0501" to="#end0397b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0398b2001" to="#end0398b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0399a0901" to="#end0399a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0399a2201" to="#end0399a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0400c1901" to="#end0400c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0400c1902" to="#end0400c1902"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0401b0601" to="#end0401b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3" cb:provider="晨光 (2020-10-01)">分不及<note type="cf1">T08n0235_p0751a02-03</note></lem><rdg wit="#wit.orig">及不分</rdg></app>
<app from="#beg0401c1101" to="#end0401c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0404b1101" to="#end0404b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0405a2301" to="#end0405a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0403001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0403001">嚮與響通</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0395c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0395c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0395c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0395c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0396c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0396c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0396c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0396c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0397b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0397b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0397b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0397b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0398b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0398b2001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0399a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0399a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0399a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0399a2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0400c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0400c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0400c1902" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0400c1902">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0401b0601" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X24.0401b06.11" target="#nkr_note_add_0401b0601">分不及【CB】，及不分【卍續】</note>
<note n="0401c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0401c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0404b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0404b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0405a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0405a2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>