<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X24n0462">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 462 金剛經會解</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 462 金剛經會解</title>
			<author>宋 善月述</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.liyi</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>2卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">24</idno>.<idno type="no">462</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-15 17:14:39 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">金剛經會解</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB08764">
				<charName>CBETA CHARACTER CB08764</charName>
				<mapping cb:dec="991804" type="PUA">U+F223C</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3761</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[宋-木+取]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB28575">
				<charName>CBETA CHARACTER CB28575</charName>
				<mapping cb:dec="1011615" type="PUA">U+F6F9F</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+3E26</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>牙</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[牙-(必-心)+(乂-(必-心))]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-03T16:51:57">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<lb ed="X" n="0565c04"/>
<lb ed="X" n="0565c05"/>
<lb ed="X" n="0565c06"/>
<lb ed="X" n="0565c07"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 462-A 金剛般若經會解序</cb:mulu><head>No. 462-A
<lb ed="X" n="0565c08"/><lb ed="R038" n="0754a01"/> 金剛般若經會解序</head>
<lb ed="X" n="0565c09"/>
<lb ed="X" n="0565c10"/><lb ed="R038" n="0754a02"/><p xml:id="pX24p0565c1001">讀金剛一經。使人之意也消。蓋其理玄。其性離。其行
<lb ed="X" n="0565c11"/><lb ed="R038" n="0754a03"/>無著。其相非相。以是四者更相發明。宛轉反覆。卒歸
<lb ed="X" n="0565c12"/><lb ed="R038" n="0754a04"/>於無我人衆生壽者而<anchor xml:id="nkr_note_add_0565c1201" n="0565c1201"/><anchor xml:id="beg0565c1201" n="0565c1201"/>已<anchor xml:id="end0565c1201"/>矣。獨於勸持校量功德。每
<lb ed="X" n="0565c13"/><lb ed="R038" n="0754a05"/>諄諄焉。卽一經之大略也。乃知是般若無上密印。實
<lb ed="X" n="0565c14"/><lb ed="R038" n="0754a06"/>俾人了悟性空。遣蕩相著。譬之如金剛。如火聚。如吹
<lb ed="X" n="0565c15"/><lb ed="R038" n="0754a07"/>毛劒。如走盤珠。如捕風繫影不可控摶。如是而<anchor xml:id="nkr_note_add_0565c1501" n="0565c1501"/><anchor xml:id="beg0565c1501" n="0565c1501"/>已<anchor xml:id="end0565c1501"/>。世
<lb ed="X" n="0565c16"/><lb ed="R038" n="0754a08"/>多誦習而知者蓋寡。愚嘗慨斯文言微旨密。喩雖重
<lb ed="X" n="0565c17"/><lb ed="R038" n="0754a09"/>而非贅。徵屢設而非煩。雖三論之作彌復難曉。殆似
<lb ed="X" n="0565c18"/><lb ed="R038" n="0754a10"/>郭象之爲莊解也。於是取論以攷經。本經以證頌。論
<lb ed="X" n="0565c19"/><lb ed="R038" n="0754a11"/>有苛甚者刪治之。義有缺如者附益之。合諸論以成
<lb ed="X" n="0565c20"/><lb ed="R038" n="0754a12"/>一家之言。目曰會解。聊述管見以求正云。噫。使直披
<lb ed="X" n="0565c21"/><lb ed="R038" n="0754a13"/>其文。猶足以袪鄙吝而釋膠擾。況因解以得論。由論
<lb ed="X" n="0565c22"/><lb ed="R038" n="0754a14"/>以了經。又豈特意消而<anchor xml:id="nkr_note_add_0565c2201" n="0565c2201"/><anchor xml:id="beg0565c2201" n="0565c2201"/>已<anchor xml:id="end0565c2201"/>哉。</p>
<lb ed="X" n="0565c23"/><lb ed="R038" n="0754a15"/><p xml:id="pX24p0565c2301">時嘉定辛未閏月望絕筆　栢庭善月　序</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0565c24"/>
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0566a" n="0566a"/>
<lb ed="X" n="0566a01"/>
<lb ed="X" n="0566a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">金剛般若波羅蜜經會解</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0566a03"/><cb:docNumber>No. 462</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0566a04"/><lb ed="R038" n="0754b01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金剛般若波羅蜜經會解卷上</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0566a05"/><lb ed="R038" n="0754b02"/><byline cb:type="author">四明沙門栢庭　善月　述</byline>
<lb ed="X" n="0566a06"/><lb ed="R038" n="0754b03"/><p xml:id="pX24p0566a0601">示論懸釋綱領。</p><p xml:id="pX24p0566a0607" cb:place="inline">凡四論。一名金剛般若波羅蜜
<lb ed="X" n="0566a07"/><lb ed="R038" n="0754b04"/>經論三卷。無著菩薩造。隋天竺三藏岌多譯。</p><p xml:id="pX24p0566a0718" cb:place="inline">○二
<lb ed="X" n="0566a08"/><lb ed="R038" n="0754b05"/>名同上三卷。天親菩薩造。元魏三藏<name role="" type="person">菩提流支</name>譯。</p>
<lb ed="X" n="0566a09"/><lb ed="R038" n="0754b06"/><p xml:id="pX24p0566a0901">○三名能斷金剛般若波羅蜜多經論亦三卷。與
<lb ed="X" n="0566a10"/><lb ed="R038" n="0754b07"/>上同釋論偈。此不入經。無著菩薩造頌。<name role="" type="person">世親</name>菩薩
<lb ed="X" n="0566a11"/><lb ed="R038" n="0754b08"/>釋。三藏義淨譯。</p><p xml:id="pX24p0566a1107" cb:place="inline">○四經名同上。破取著不壞假名
<lb ed="X" n="0566a12"/><lb ed="R038" n="0754b09"/>論二卷。功德施菩薩造。中天竺沙門地婆訶羅譯。
<lb ed="X" n="0566a13"/><lb ed="R038" n="0754b10"/>有唐御製序。</p>
<lb ed="X" n="0566a14"/><lb ed="R038" n="0754b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0566a1401">【論】按無著以七種義句懸釋一經。一種性不斷。二發
<lb ed="X" n="0566a15"/><lb ed="R038" n="0754b12"/>起行相。三行所住處。<note place="inline">此三從別節經</note>四對治。五不失。六判地。
<lb ed="X" n="0566a16"/><lb ed="R038" n="0754b13"/><note place="inline">約通明義</note>七立名。<note place="inline">名本在初論從後立</note>於中前六顯示菩薩所作究
<lb ed="X" n="0566a17"/><lb ed="R038" n="0754b14"/>竟。後一成立此經法門。總爲佛種不斷故流行於世。
<lb ed="X" n="0566a18"/><lb ed="R038" n="0754b15"/><note place="inline">謂依經成立七種義句。復由義句成立般若</note>復於第三行所住處開一十
<lb ed="X" n="0566a19"/><lb ed="R038" n="0754b16"/>八住。一發心<note place="inline">止</note>十八上求佛地。<note place="inline">列名對經如後</note>又略爲八住
<lb ed="X" n="0566a20"/><lb ed="R038" n="0754b17"/>亦得滿足。<note place="inline">攝文亦足</note>一攝住。二淨住。三欲住。四離障礙住。
<lb ed="X" n="0566a21"/><lb ed="R038" n="0754b18"/><note place="inline">攝上住中十二種障</note>五淨心。六究竟。<note place="inline">對經如前住</note>七廣大。八甚深。<note place="inline">通前
<lb ed="X" n="0566a22"/><lb ed="R038" n="0755a01"/>諸住各有二義</note>如初住處說菩薩應生如是心等。此爲廣大。
<lb ed="X" n="0566a23"/><lb ed="R038" n="0755a02"/>又說若菩薩不住事行於布施。此爲甚深。餘住例說。
<lb ed="X" n="0566a24"/><lb ed="R038" n="0755a03"/><note place="inline">云云</note>四對治者。謂於諸住各有二種對治。一邪行。二
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0566b" n="0566b"/>
<lb ed="X" n="0566b01"/><lb ed="R038" n="0755a04"/>共見正行。<note place="inline">論自釋云。此中見者謂分別也</note>若菩薩應生如是心。卽初
<lb ed="X" n="0566b02"/><lb ed="R038" n="0755a05"/>對治。<note place="inline">謂對治彼凡夫不能生如是心。是爲邪行對治</note>又曰生如是心是菩薩
<lb ed="X" n="0566b03"/><lb ed="R038" n="0755a06"/>邪行。若菩薩有衆生想等。卽次對治。<note place="inline">謂若生如是心而有執想。是菩
<lb ed="X" n="0566b04"/><lb ed="R038" n="0755a07"/>薩邪行。若論度生是亦正行。而與見共。故爲共見正行</note>此分別執。菩薩亦應斷。
<lb ed="X" n="0566b05"/><lb ed="R038" n="0755a08"/>餘住例說。<note place="inline">具二對治。始與般若相應</note>五不失者。謂離二邊。如說福
<lb ed="X" n="0566b06"/><lb ed="R038" n="0755a09"/>聚非福聚。此遮增益邊。不於如言說中執有自性故。
<lb ed="X" n="0566b07"/><lb ed="R038" n="0755a10"/>若言是故如來說福聚。此遮損減邊。雖不如彼言辭
<lb ed="X" n="0566b08"/><lb ed="R038" n="0755a11"/>執有自性。而有可說事。是如來所說故。又若說佛法
<lb ed="X" n="0566b09"/><lb ed="R038" n="0755a12"/>非佛法者顯示不失義。是名佛法者顯示相應義。何
<lb ed="X" n="0566b10"/><lb ed="R038" n="0755a13"/>者。謂若說佛法有自性。如來則不說是佛法此卽不
<lb ed="X" n="0566b11"/><lb ed="R038" n="0755a14"/>失義。雖則不說亦自知其無有自性。卽相應義。如是
<lb ed="X" n="0566b12"/><lb ed="R038" n="0755a15"/>於諸住顯示二義。<note place="inline">不失亦云不共。謂不與見共。亦不失之義。後文例爾</note>六判地
<lb ed="X" n="0566b13"/><lb ed="R038" n="0755a16"/>者。謂信行地淨心地如來地。於中前十六住卽信行
<lb ed="X" n="0566b14"/><lb ed="R038" n="0755a17"/>地。證道住卽淨心地。上求佛地住卽如來地。此復有
<lb ed="X" n="0566b15"/><lb ed="R038" n="0755a18"/>六具足六種淨等。與天親斷疑文開合爾。七立名。<note place="inline">文如
<lb ed="X" n="0566b16"/><lb ed="R038" n="0755b01"/>後引</note>然於一一示廣大甚深。則般若之體。次顯對治不
<lb ed="X" n="0566b17"/><lb ed="R038" n="0755b02"/>失。則般若之用。體用旣彰。理則相應。相應而後歷位。
<lb ed="X" n="0566b18"/><lb ed="R038" n="0755b03"/>歷位而後至極。卽一經大括包富若此。非論曷知哉。</p>
<lb ed="X" n="0566b19"/><lb ed="R038" n="0755b04"/><p xml:id="pX24p0566b1901">頌。按義淨三藏論釋云。西域相承云。無著菩薩昔於
<lb ed="X" n="0566b20"/><lb ed="R038" n="0755b05"/>覩史多天慈氏尊處。親受八十行頌。開般若要門云。
<lb ed="X" n="0566b21"/><lb ed="R038" n="0755b06"/><note place="inline">或云菩薩入日光定上升兜率云云</note>卽此經有頌之由也
<lb ed="X" n="0566b22"/><lb ed="R038" n="0755b07"/>次天親論。<note place="inline">亦曰<name role="" type="person">世親</name></note>文先起例斷疑云。自此下<note place="inline">卽自但應如一所敎
<lb ed="X" n="0566b23"/><lb ed="R038" n="0755b08"/>住下</note>一切修多羅示現<note place="inline">猶言顯示</note>斷疑。云何生疑。謂不住法
<lb ed="X" n="0566b24"/><lb ed="R038" n="0755b09"/>行於布施。云何爲佛菩提行布施邪。斷彼疑故。如經
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0566c" n="0566c"/>
<lb ed="X" n="0566c01"/><lb ed="R038" n="0755b10"/>云云。訖至後偈。仍以八十行頌參釋。其間有次第生
<lb ed="X" n="0566c02"/><lb ed="R038" n="0755b11"/>起之相。舊作二十七段釋。<note place="inline">今考其數。亦開合多少不定。如後見</note>亦復妙
<lb ed="X" n="0566c03"/><lb ed="R038" n="0755b12"/>盡經旨。但二譯<note place="inline">魏唐</note>稍殊。有入經不入之異。然入經者
<lb ed="X" n="0566c04"/><lb ed="R038" n="0755b13"/>與無著抗行。故經頌兼釋。其不入者直釋頌文。謂之
<lb ed="X" n="0566c05"/><lb ed="R038" n="0755b14"/>論釋。猶記云爾。而以頌文爲無著所造。意從傳者言
<lb ed="X" n="0566c06"/><lb ed="R038" n="0755b15"/>之<note place="inline">又云阿僧佉菩薩造。蓋無著梵語云</note>。</p><p xml:id="pX24p0566c0616" cb:place="inline">○功德施論以二諦義統收一
<lb ed="X" n="0566c07"/><lb ed="R038" n="0755b16"/>經。故文初云。佛所說法咸歸二諦。一者俗諦。謂諸凡
<lb ed="X" n="0566c08"/><lb ed="R038" n="0755b17"/>夫乃至如來名義智境業果相屬。二者眞諦。謂卽諸
<lb ed="X" n="0566c09"/><lb ed="R038" n="0755b18"/>法都無所得。如說第一義。非智之所行。何況文字。乃
<lb ed="X" n="0566c10"/><lb ed="R038" n="0756a01"/>至無業無業果。是諸聖種性。是故此般若中說不住
<lb ed="X" n="0566c11"/><lb ed="R038" n="0756a02"/>布施。一切法無相。乃至無來無去等。此眞諦也。又說
<lb ed="X" n="0566c12"/><lb ed="R038" n="0756a03"/>內外世出世間一切法相及諸功德。此建立俗諦也。
<lb ed="X" n="0566c13"/><lb ed="R038" n="0756a04"/>惟其不出二諦。故題曰破取著不壞假名論。一經之
<lb ed="X" n="0566c14"/><lb ed="R038" n="0756a05"/>旨盡在於此。觀其文理明白。與前二論雖稍異同。然
<lb ed="X" n="0566c15"/><lb ed="R038" n="0756a06"/>節節遣疑。似附天親舊解。引用間見一二而<anchor xml:id="nkr_note_add_0566c1501" n="0566c1501"/><anchor xml:id="beg0566c1501" n="0566c1501"/>已<anchor xml:id="end0566c1501"/>。惜哉。
<lb ed="X" n="0566c16"/><lb ed="R038" n="0756a07"/>今倂取列釋之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0566c17"/><lb ed="R038" n="0756a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0566c1701">〔會解〕曰。此經有六譯。論列數家。今釋正依秦本。
<lb ed="X" n="0566c18"/><lb ed="R038" n="0756a09"/>以文簡理順時所宗尙故也。而論所釋經各隨所
<lb ed="X" n="0566c19"/><lb ed="R038" n="0756a10"/>譯。大同小異。以彼釋此不無異同。會釋如後。夫無
<lb ed="X" n="0566c20"/><lb ed="R038" n="0756a11"/>著天親內鑑冷然。未始不同。而外適時宜各權所
<lb ed="X" n="0566c21"/><lb ed="R038" n="0756a12"/>據。二論所以異也。遂使後人難於適從。兼取則文
<lb ed="X" n="0566c22"/><lb ed="R038" n="0756a13"/>義齟齬。通會誠難。偏用則理致高深。取舍莫可。據
<lb ed="X" n="0566c23"/><lb ed="R038" n="0756a14"/>圭峯曰。住一十八處密示階差。斷二十七疑潛通
<lb ed="X" n="0566c24"/><lb ed="R038" n="0756a15"/>血脉。言則善矣。解釋乖張。靑龍疏雖復合釋。而石
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0567a" n="0567a"/>
<lb ed="X" n="0567a01"/><lb ed="R038" n="0756a16"/>壁非之。至於淨覺取舍或偏。以謂斷疑正釋經義。
<lb ed="X" n="0567a02"/><lb ed="R038" n="0756a17"/>却以生起附於無著所科。是皆顚倒其說。近代竹
<lb ed="X" n="0567a03"/><lb ed="R038" n="0756a18"/>庵正依無著。出入天親。尤非通論。今謂。彼皆聖師。
<lb ed="X" n="0567a04"/><lb ed="R038" n="0756b01"/>寧容去取。意其無著先<anchor xml:id="nkr_note_add_0567a0401" n="0567a0401"/><anchor xml:id="beg0567a0401" n="0567a0401"/>已<anchor xml:id="end0567a0401"/>撰論。後方聞頌。豈可寢
<lb ed="X" n="0567a05"/><lb ed="R038" n="0756b02"/>論而弗彰。又不應舍頌而獨行。故以授天親而解
<lb ed="X" n="0567a06"/><lb ed="R038" n="0756b03"/>釋焉有以見其設心。但在冥搜至理。翼傳聖敎。初
<lb ed="X" n="0567a07"/><lb ed="R038" n="0756b04"/>何彼此之間哉。況天親親承於無著。無著面受於
<lb ed="X" n="0567a08"/><lb ed="R038" n="0756b05"/>慈尊。源流不雜。必無謬誤。惟無著旣盡科節之美。
<lb ed="X" n="0567a09"/><lb ed="R038" n="0756b06"/>而略於生起。故天親復依頌義通貫一經生起釋
<lb ed="X" n="0567a10"/><lb ed="R038" n="0756b07"/>疑。以詳其說。今得以合之故一以無著節經。一依
<lb ed="X" n="0567a11"/><lb ed="R038" n="0756b08"/>天親生起。先列諸論附於經下。次申會解以補其
<lb ed="X" n="0567a12"/><lb ed="R038" n="0756b09"/>餘。庶不遺聖言。無混凡辭。彰二論之具美。成一家
<lb ed="X" n="0567a13"/><lb ed="R038" n="0756b10"/>之釋相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0567a14"/><lb ed="R038" n="0756b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0567a1401">【經】金剛般若波羅蜜經</p>
<lb ed="X" n="0567a15"/><lb ed="R038" n="0756b12"/><p xml:id="pX24p0567a1501">【論】無著曰。名金剛能斷者有二義。謂金剛者細牢故。
<lb ed="X" n="0567a16"/><lb ed="R038" n="0756b13"/>細者智因。牢者不可壞故。能斷者。謂般若聞思修所
<lb ed="X" n="0567a17"/><lb ed="R038" n="0756b14"/>斷。如金剛斷處而斷故。又如畫金剛形。初後闊。中則
<lb ed="X" n="0567a18"/><lb ed="R038" n="0756b15"/>狹。謂中狹者卽淨心地。初後闊者謂信行地如來地。
<lb ed="X" n="0567a19"/><lb ed="R038" n="0756b16"/>此顯示不共義也。</p><p xml:id="pX24p0567a1908" cb:place="inline">○餘論無文。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0567a20"/><lb ed="R038" n="0756b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0567a2001">〔會解〕曰。名始於無名。因名以得體。由文字般若
<lb ed="X" n="0567a21"/><lb ed="R038" n="0756b18"/>而見實相般若。名所以立也。此經從喩法爲名初
<lb ed="X" n="0567a22"/><lb ed="R038" n="0757a01"/>二字喩也。據論唯取堅利爲義。謂金剛之性以堅
<lb ed="X" n="0567a23"/><lb ed="R038" n="0757a02"/>故不壞。雖百鍊不能銷其體。利故能斷。則萬物不
<lb ed="X" n="0567a24"/><lb ed="R038" n="0757a03"/>能摧其用。世傳可碎者金剛寶石爾。故楞伽有謂
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0567b" n="0567b"/>
<lb ed="X" n="0567b01"/><lb ed="R038" n="0757a04"/>如金金剛者所以別之也。或不知此混爲一說誤
<lb ed="X" n="0567b02"/><lb ed="R038" n="0757a05"/>矣。<note place="inline">事如別出</note>夫堅以譬般若之體無能壞故。利以譬般
<lb ed="X" n="0567b03"/><lb ed="R038" n="0757a06"/>若之用無所不壞故。抑論明金剛者二義。謂細則
<lb ed="X" n="0567b04"/><lb ed="R038" n="0757a07"/>微密無間。可譬般若智因。謂牢則堅固不壞。可譬
<lb ed="X" n="0567b05"/><lb ed="R038" n="0757a08"/>般若果體。但言智因擧因可以知果也。能斷者亦
<lb ed="X" n="0567b06"/><lb ed="R038" n="0757a09"/>二義。卽初句言法。以三慧爲能斷。次句言喩。以諸
<lb ed="X" n="0567b07"/><lb ed="R038" n="0757a10"/>妄爲所斷。或兼取金明淨義以喩三般若者。其說
<lb ed="X" n="0567b08"/><lb ed="R038" n="0757a11"/>猶通。今旣依論宜本論釋。金剛畫形之釋言中狹
<lb ed="X" n="0567b09"/><lb ed="R038" n="0757a12"/>者。謂淨心地證唯一道故。初後闊者。謂因該萬行。
<lb ed="X" n="0567b10"/><lb ed="R038" n="0757a13"/>果備衆德故。而並約菩薩地說。故曰顯示不共義。
<lb ed="X" n="0567b11"/><lb ed="R038" n="0757a14"/>抑敎門有共不共般若。義如常釋。<note place="inline">云云</note>般若等五
<lb ed="X" n="0567b12"/><lb ed="R038" n="0757a15"/>字。法也。般若本智慧之稱。此不翻者彰其體尊勝
<lb ed="X" n="0567b13"/><lb ed="R038" n="0757a16"/>故。若曰智慧。凡世出世莫非智也。故不足顯今般
<lb ed="X" n="0567b14"/><lb ed="R038" n="0757a17"/>若之智。波羅蜜亦梵語。正翻到彼岸。或翻度無極。
<lb ed="X" n="0567b15"/><lb ed="R038" n="0757a18"/>事究竟等。並從義譯。卽究竟度無極之彼岸也。其
<lb ed="X" n="0567b16"/><lb ed="R038" n="0757b01"/>名通前五度。亦惟般若而得名爾。今此言之。重顯
<lb ed="X" n="0567b17"/><lb ed="R038" n="0757b02"/>般若究竟義也。經如常釋。<note place="inline">云云</note>以是爲名。體極實
<lb ed="X" n="0567b18"/><lb ed="R038" n="0757b03"/>相。稱是以修。宗於無住。依是而起。用能破相。覽而
<lb ed="X" n="0567b19"/><lb ed="R038" n="0757b04"/>爲敎。通爲般若。是謂摩訶衍乘。融通蕩相之敎。一
<lb ed="X" n="0567b20"/><lb ed="R038" n="0757b05"/>經所詮無出此理。異是則非也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0567b21"/><lb ed="R038" n="0757b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0567b2101">【經】如是我聞<note place="inline">止</note>敷座而坐。</p>
<lb ed="X" n="0567b22"/><lb ed="R038" n="0757b07"/><p xml:id="pX24p0567b2201">【論】無著曰。修多羅身。相續義句。今當說。<note place="inline">正謂如是等五事是一經
<lb ed="X" n="0567b23"/><lb ed="R038" n="0757b08"/>之體。由是義身。般若流行於世。故佛種不斷。此爲相續義句</note>世尊何故以寂靜威
<lb ed="X" n="0567b24"/><lb ed="R038" n="0757b09"/>儀而坐。顯示唯寂靜者於法能覺能說故<note place="inline">能覺者理。能說者敎。
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0567c" n="0567c"/>
<lb ed="X" n="0567c01"/><lb ed="R038" n="0757b10"/>非必定而後說。蓋寂而常照之義</note>。</p><p xml:id="pX24p0567c0114" cb:place="inline">○天親無文。</p><p xml:id="pX24p0567c0119" cb:place="inline">○功德施曰。如是我
<lb ed="X" n="0567c02"/><lb ed="R038" n="0757b11"/>聞者。顯示此經是世尊所演。非自所作。一時者。說此
<lb ed="X" n="0567c03"/><lb ed="R038" n="0757b12"/>經時異餘時故。在<name role="" type="person">舍衛國</name>等說處也。令知此地佛曾
<lb ed="X" n="0567c04"/><lb ed="R038" n="0757b13"/>游止種福因故。一切經首列衆者何。示現如來大威
<lb ed="X" n="0567c05"/><lb ed="R038" n="0757b14"/>德故。又結集者證<anchor xml:id="nkr_note_add_0567c0501" n="0567c0501"/><anchor xml:id="beg0567c0501" n="0567c0501"/>己<anchor xml:id="end0567c0501"/>所傳。無異說故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0567c06"/><lb ed="R038" n="0757b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0567c0601">〔會解〕曰。一切經首皆作是語。謂之經前五事。或
<lb ed="X" n="0567c07"/><lb ed="R038" n="0757b16"/>開爲六。謂六成就。所以證信。則曰證信序。亦謂通
<lb ed="X" n="0567c08"/><lb ed="R038" n="0757b17"/>序。通於諸經。對後別序唯此經故。餘如常釋。亦如
<lb ed="X" n="0567c09"/><lb ed="R038" n="0757b18"/>前論。爾時世尊下別序也。乞食事本常儀。今以發
<lb ed="X" n="0567c10"/><lb ed="R038" n="0758a01"/>起無住相施。於其城中次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0567c1001" n="0567c1001"/><anchor xml:id="beg0567c1001" n="0567c1001"/>已<anchor xml:id="end0567c1001"/>還至本處者。此
<lb ed="X" n="0567c11"/><lb ed="R038" n="0758a02"/>大有義。舊作所表觀行等釋。<note place="inline">云云</note>今別爲一說。城
<lb ed="X" n="0567c12"/><lb ed="R038" n="0758a03"/>以喩涅槃。涅槃本寂滅之理。始以無出而出。出而
<lb ed="X" n="0567c13"/><lb ed="R038" n="0758a04"/>知返故今還。入城。乞以喩修道。修道亦本有之事。
<lb ed="X" n="0567c14"/><lb ed="R038" n="0758a05"/>今以無修而修。所修旣極而至於果。果則極性之
<lb ed="X" n="0567c15"/><lb ed="R038" n="0758a06"/>地。故還至本處。因寄忘緣淨累。安空息迹以示之。
<lb ed="X" n="0567c16"/><lb ed="R038" n="0758a07"/>此所以收衣鉢洗足敷座而坐也。事雖在佛。理宜
<lb ed="X" n="0567c17"/><lb ed="R038" n="0758a08"/>約凡。所託義顯。抑非虗設也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0567c18"/><lb ed="R038" n="0758a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0567c1801">【經】時長老須菩提<note place="inline">止</note>善付囑諸菩薩。</p>
<lb ed="X" n="0567c19"/><lb ed="R038" n="0758a10"/><p xml:id="pX24p0567c1901">【論】無著曰。一種性不斷者<note place="inline">此下正宗</note>爲顯當得佛種不斷
<lb ed="X" n="0567c20"/><lb ed="R038" n="0758a11"/>義故。須菩提最初白佛言云云。經言善攝第一者。謂
<lb ed="X" n="0567c21"/><lb ed="R038" n="0758a12"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0567c2101" n="0567c2101"/><anchor xml:id="beg0567c2101" n="0567c2101"/>已<anchor xml:id="end0567c2101"/>熟菩薩。佛於成道轉法輪時。以前五義中菩薩法
<lb ed="X" n="0567c22"/><lb ed="R038" n="0758a13"/><note place="inline">於七種義句除判地立名</note>建立諸菩薩七種大義。<note place="inline">如地持中說云云</note>於菩
<lb ed="X" n="0567c23"/><lb ed="R038" n="0758a14"/>薩所利樂相應。是爲善攝。復由六種義故名第一。謂
<lb ed="X" n="0567c24"/><lb ed="R038" n="0758a15"/>一時乃至六異相時。謂善攝現未利樂法故。差別者
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0568a" n="0568a"/>
<lb ed="X" n="0568a01"/><lb ed="R038" n="0758a16"/>謂善攝世禪及三乘法異故。高大者謂攝無有上故。
<lb ed="X" n="0568a02"/><lb ed="R038" n="0758a17"/>牢固者法畢竟故。普徧者徧攝自他故。異相者於餘
<lb ed="X" n="0568a03"/><lb ed="R038" n="0758a18"/>未淨菩薩中勝故。言第一付囑者。佛於般涅槃時亦
<lb ed="X" n="0568a04"/><lb ed="R038" n="0758b01"/>以五義建立付囑諸<anchor xml:id="nkr_note_add_0568a0401" n="0568a0401"/><anchor xml:id="beg0568a0401" n="0568a0401"/>已<anchor xml:id="end0568a0401"/>得者。令善攝諸未得者。復有
<lb ed="X" n="0568a05"/><lb ed="R038" n="0758b02"/>六種因緣。一入處謂於善友所善付囑故。二法爾謂
<lb ed="X" n="0568a06"/><lb ed="R038" n="0758b03"/>菩薩於彼法爾善攝故。三轉敎囑餘菩薩亦當轉攝
<lb ed="X" n="0568a07"/><lb ed="R038" n="0758b04"/>故。如其次第則爲不失爲悲爲尊重六種義足。顯示
<lb ed="X" n="0568a08"/><lb ed="R038" n="0758b05"/>種性不斷也。</p><p xml:id="pX24p0568a0806" cb:place="inline">頌曰<note place="inline">彌勒</note>。</p>
<lb ed="X" n="0568a09"/><lb ed="R038" n="0758b06"/><lg type="regular" xml:id="lgX24p0568a0901"><l>巧護義應知</l><l>加彼身同行</l><l>不退得未得</l>
<lb ed="X" n="0568a10"/><lb ed="R038" n="0758b07"/><l>是名善付囑</l></lg>
<lb ed="X" n="0568a11"/><lb ed="R038" n="0758b08"/><p xml:id="pX24p0568a1101">○天親釋曰<note place="inline">魏譯</note>謂於<anchor xml:id="nkr_note_add_0568a1101" n="0568a1101"/><anchor xml:id="beg0568a1101" n="0568a1101"/>已<anchor xml:id="end0568a1101"/>熟菩薩身中與智慧力。令成
<lb ed="X" n="0568a12"/><lb ed="R038" n="0758b09"/>就佛法故<note place="inline">自行</note>又與敎化力攝取衆生故。<note place="inline">化他</note>是卽同行
<lb ed="X" n="0568a13"/><lb ed="R038" n="0758b10"/>義名爲善護。不退得未得者。謂於未熟菩薩中。功德
<lb ed="X" n="0568a14"/><lb ed="R038" n="0758b11"/>有得未得。懼其退失。付授智者令得不退故。又爲得
<lb ed="X" n="0568a15"/><lb ed="R038" n="0758b12"/>不退者不捨大乘故。未得不退者欲令勝進故。是名
<lb ed="X" n="0568a16"/><lb ed="R038" n="0758b13"/>善付囑。</p><p xml:id="pX24p0568a1604" cb:place="inline">○唐譯。以善護爲勝利益。以付囑得委寄。餘
<lb ed="X" n="0568a17"/><lb ed="R038" n="0758b14"/>文大同。</p><p xml:id="pX24p0568a1704" cb:place="inline">○功德施曰。諸大乘中廣說世尊等功德。須
<lb ed="X" n="0568a18"/><lb ed="R038" n="0758b15"/>菩提<anchor xml:id="nkr_note_add_0568a1801" n="0568a1801"/><anchor xml:id="beg0568a1801" n="0568a1801"/>已<anchor xml:id="end0568a1801"/>生淨信。故言希有。護念有二種。謂眞實護念。
<lb ed="X" n="0568a19"/><lb ed="R038" n="0758b16"/>如來攝受令悟也。第一護念。令轉化無量衆生也。何
<lb ed="X" n="0568a20"/><lb ed="R038" n="0758b17"/>故付囑。爲未見眞實者贊喜。當成如來體相故。付諸
<lb ed="X" n="0568a21"/><lb ed="R038" n="0758b18"/>菩薩俾其瞻護。此亦有二。爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0568a2101" n="0568a2101"/><anchor xml:id="beg0568a2101" n="0568a2101"/>已<anchor xml:id="end0568a2101"/>生佛法者令增長故。
<lb ed="X" n="0568a22"/><lb ed="R038" n="0759a01"/>爲未生者付之令生故。何因獨贊未見實者。爲憫彼
<lb ed="X" n="0568a23"/><lb ed="R038" n="0759a02"/>未得勝智。勸誘令進故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0568a24"/><lb ed="R038" n="0759a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0568a2401">〔會解〕曰。希有之歎發於如來未言之前。其有旨
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0568b" n="0568b"/>
<lb ed="X" n="0568b01"/><lb ed="R038" n="0759a04"/>哉。正猶須菩提巖中宴坐。天帝釋空中雨華云云。
<lb ed="X" n="0568b02"/><lb ed="R038" n="0759a05"/>以彼顯此。旨意合同。是須菩提與如來兩鏡相照。
<lb ed="X" n="0568b03"/><lb ed="R038" n="0759a06"/>於中熾然演說。故發是歎。良有以也。若置是說。則
<lb ed="X" n="0568b04"/><lb ed="R038" n="0759a07"/>希有之言只是稱歎之辭。其有二意。一則先<anchor xml:id="nkr_note_add_0568b0401" n="0568b0401"/><anchor xml:id="beg0568b0401" n="0568b0401"/>已<anchor xml:id="end0568b0401"/>聞
<lb ed="X" n="0568b05"/><lb ed="R038" n="0759a08"/>佛功德。及前所說般若。故有是歎。如前論。一則發
<lb ed="X" n="0568b06"/><lb ed="R038" n="0759a09"/>起後問以爲言端。謂如來能以是般若護念諸菩
<lb ed="X" n="0568b07"/><lb ed="R038" n="0759a10"/>薩。令其自行成就故。復以是般若付囑諸菩薩。令
<lb ed="X" n="0568b08"/><lb ed="R038" n="0759a11"/>其化道具足故。所以爲善爲希有。顯如來之至德。
<lb ed="X" n="0568b09"/><lb ed="R038" n="0759a12"/>故有應云何住云何降伏其心之請。冀其必答也。
<lb ed="X" n="0568b10"/><lb ed="R038" n="0759a13"/>而論約三時及根熟未熟等言者。亦一往對明爾。
<lb ed="X" n="0568b11"/><lb ed="R038" n="0759a14"/>竟顯善攝付囑遞相轉敎。愈彰佛種不斷矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0568b12"/><lb ed="R038" n="0759a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0568b1201">【經】世尊善男子善女人發阿耨多羅三藐三菩提心
<lb ed="X" n="0568b13"/><lb ed="R038" n="0759a16"/><note place="inline">止</note>願樂欲聞。</p>
<lb ed="X" n="0568b14"/><lb ed="R038" n="0759a17"/><p xml:id="pX24p0568b1401">【論】無著曰。此下第二發起行相。須菩提問者有六因
<lb ed="X" n="0568b15"/><lb ed="R038" n="0759a18"/>緣。一爲斷疑故。<note place="inline">如天親斷疑之釋。蓋亦出此</note>二爲樂福德者。聞多
<lb ed="X" n="0568b16"/><lb ed="R038" n="0759b01"/>功德。於般若起信解故。三爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0568b1601" n="0568b1601"/><anchor xml:id="beg0568b1601" n="0568b1601"/>已<anchor xml:id="end0568b1601"/>成熟者。入甚深義故。
<lb ed="X" n="0568b17"/><lb ed="R038" n="0759b02"/>四爲不輕賤者。由貪受持。不退轉故。五爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0568b1701" n="0568b1701"/><anchor xml:id="beg0568b1701" n="0568b1701"/>已<anchor xml:id="end0568b1701"/>得順攝
<lb ed="X" n="0568b18"/><lb ed="R038" n="0759b03"/>及淨心者。於法得入而生喜故。六爲今來世正法久
<lb ed="X" n="0568b19"/><lb ed="R038" n="0759b04"/>住故。亦卽般若令佛種不斷故。經言應云何住者。住
<lb ed="X" n="0568b20"/><lb ed="R038" n="0759b05"/>謂欲願。言欲者正求。願者有所求故作心思念也應
<lb ed="X" n="0568b21"/><lb ed="R038" n="0759b06"/>修行者。謂相應三摩鉢帝故。<note place="inline">亦云鉢提三摩提等</note>無分別定也。
<lb ed="X" n="0568b22"/><lb ed="R038" n="0759b07"/>應降伏其心者。謂攝伏散亂故。若彼定。心散時。制令
<lb ed="X" n="0568b23"/><lb ed="R038" n="0759b08"/>還住也。又次第顯三種道謂攝道。成就道不失道。於
<lb ed="X" n="0568b24"/><lb ed="R038" n="0759b09"/>三種菩提唯問發行菩薩乘。以善問故。故稱善哉也。</p>
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0568c" n="0568c"/>
<lb ed="X" n="0568c01"/><lb ed="R038" n="0759b10"/><p xml:id="pX24p0568c0101">○二論無文。</p><p xml:id="pX24p0568c0106" cb:place="inline">○功德施曰。謂所護念。付囑菩薩。趣向
<lb ed="X" n="0568c02"/><lb ed="R038" n="0759b11"/>佛乘。應云何住等。住謂於何相果心住。願求。修行者
<lb ed="X" n="0568c03"/><lb ed="R038" n="0759b12"/>當修何行而得其果。降伏者降何等心使因淸淨。諸
<lb ed="X" n="0568c04"/><lb ed="R038" n="0759b13"/>法先因而後果。今何先贊果德。令彼欣求而修因故。
<lb ed="X" n="0568c05"/><lb ed="R038" n="0759b14"/>諦聽者心專一境故。善者如理生信。思念者敬持不
<lb ed="X" n="0568c06"/><lb ed="R038" n="0759b15"/>忘。應如是住等者。如其次第。住如是果。修如是行。淨
<lb ed="X" n="0568c07"/><lb ed="R038" n="0759b16"/>如是心。卽因淸淨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0568c08"/><lb ed="R038" n="0759b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0568c0801">〔會解〕曰。空生將申發問。先言菩薩發是心者。蓋
<lb ed="X" n="0568c09"/><lb ed="R038" n="0759b18"/>凡求佛道。莫不始於是心。終於此道。始於是心者。
<lb ed="X" n="0568c10"/><lb ed="R038" n="0760a01"/>發行之本也。終於此道者。所期之果也。所以言之
<lb ed="X" n="0568c11"/><lb ed="R038" n="0760a02"/>先正其本也。卽問應云何住等。謂若發是心。必有
<lb ed="X" n="0568c12"/><lb ed="R038" n="0760a03"/>所住之地。欲住其住者。無住之理也。豈住相心所
<lb ed="X" n="0568c13"/><lb ed="R038" n="0760a04"/>能契哉。故必降伏其心。故下文言發心度生。不住
<lb ed="X" n="0568c14"/><lb ed="R038" n="0760a05"/>於相。正答是問也。魏譯於中加云何修行句。秦本
<lb ed="X" n="0568c15"/><lb ed="R038" n="0760a06"/>略之。今謂彼各有意。不須和會。但如魏譯。雖謂二
<lb ed="X" n="0568c16"/><lb ed="R038" n="0760a07"/>外有修。始得相應。故以相應釋行。其於後答。略不
<lb ed="X" n="0568c17"/><lb ed="R038" n="0760a08"/>相當。似未盡善。<note place="inline">如後論</note>若什譯則謂旣住且伏。是卽
<lb ed="X" n="0568c18"/><lb ed="R038" n="0760a09"/>修行。故以答顯問。文義宛齊。則知秦本爲善。佛旣
<lb ed="X" n="0568c19"/><lb ed="R038" n="0760a10"/>印述所問。則曰應如是住等。或謂此二句正示玄
<lb ed="X" n="0568c20"/><lb ed="R038" n="0760a11"/>要。然以上根達觀。非無此理。蓋如是者直下指體
<lb ed="X" n="0568c21"/><lb ed="R038" n="0760a12"/>之辭。於此見得。便是般若之體。不動一絲毫。如是
<lb ed="X" n="0568c22"/><lb ed="R038" n="0760a13"/>而住。如是降伏其心。無不可者。但釋經之法不爾。
<lb ed="X" n="0568c23"/><lb ed="R038" n="0760a14"/>旣曰唯然世尊願樂欲聞。豈空生不能此解。論家
<lb ed="X" n="0568c24"/><lb ed="R038" n="0760a15"/>不知其理。要當依文解釋。不可別自談玄。使文理
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0569a" n="0569a"/>
<lb ed="X" n="0569a01"/><lb ed="R038" n="0760a16"/>不合。故知是二字。只是標示所說爾。</p>
<lb ed="X" n="0569a02"/><lb ed="R038" n="0760a17"/><p xml:id="pX24p0569a0201">【論】無著曰。此下第三行所住處。訖經有一十八門。
<lb ed="X" n="0569a03"/><lb ed="R038" n="0760a18"/>第一明發。心如經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0569a04"/><lb ed="R038" n="0760b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0569a0401">【經】佛吿須菩提諸菩薩摩訶薩<note place="inline">止</note>卽非菩薩。</p>
<lb ed="X" n="0569a05"/><lb ed="R038" n="0760b02"/><p xml:id="pX24p0569a0501">【論】無著曰。經言所有衆生者。總相說也。若卵生下差
<lb ed="X" n="0569a06"/><lb ed="R038" n="0760b03"/>別說也。差別有三。謂卵生等受生別。若有色等依止
<lb ed="X" n="0569a07"/><lb ed="R038" n="0760b04"/>別。若有想等境界所攝別。我皆令入涅槃者。何故願
<lb ed="X" n="0569a08"/><lb ed="R038" n="0760b05"/>此不可得義。以皆是生所應攝故無過。<note place="inline">謂涅槃空是不可得義。凡
<lb ed="X" n="0569a09"/><lb ed="R038" n="0760b06"/>彼衆生皆應以涅槃攝取。令出生死。故無有過者。亦無過上義</note>彼卵生等並入願數
<lb ed="X" n="0569a10"/><lb ed="R038" n="0760b07"/>故皆令入於涅槃。如卵濕等微類。及非有想等難處。
<lb ed="X" n="0569a11"/><lb ed="R038" n="0760b08"/>云何亦皆令入涅槃耶。有三因緣故。一難處生者得
<lb ed="X" n="0569a12"/><lb ed="R038" n="0760b09"/>時故。<note place="inline">雖難處生。亦有得度時者。或云待時者</note>二非難處生未熟令熟故。
<lb ed="X" n="0569a13"/><lb ed="R038" n="0760b10"/>三<anchor xml:id="nkr_note_add_0569a1301" n="0569a1301"/><anchor xml:id="beg0569a1301" n="0569a1301"/>已<anchor xml:id="end0569a1301"/>熟者解脫之故。何不直說涅槃。而言無餘者。謂
<lb ed="X" n="0569a14"/><lb ed="R038" n="0760b11"/>與初禪等方便涅槃不別故。彼以自力而得非究竟
<lb ed="X" n="0569a15"/><lb ed="R038" n="0760b12"/>果故。何不說有餘是共果故。自以宿業。<note place="inline">謂與惑業俱</note>非一
<lb ed="X" n="0569a16"/><lb ed="R038" n="0760b13"/>向果身。苦有餘故。<note place="inline">謂未盡苦果</note>無有衆生得涅槃者。如菩
<lb ed="X" n="0569a17"/><lb ed="R038" n="0760b14"/>薩自得涅槃。無別衆生故。若菩薩有衆生相等者。謂
<lb ed="X" n="0569a18"/><lb ed="R038" n="0760b15"/>於衆生所。爲他想轉。非自體想者。則不名菩薩。是以
<lb ed="X" n="0569a19"/><lb ed="R038" n="0760b16"/>煩惱取衆生等想轉則有我想。菩薩<anchor xml:id="nkr_note_add_0569a1901" n="0569a1901"/><anchor xml:id="beg0569a1901" n="0569a1901"/>已<anchor xml:id="end0569a1901"/>斷我見故。於
<lb ed="X" n="0569a20"/><lb ed="R038" n="0760b17"/>彼不轉。得自行平等相故。信解自他平等。<note place="inline">論自注云行謂五陰
<lb ed="X" n="0569a21"/><lb ed="R038" n="0760b18"/>行</note>復次經言菩薩生如是心者。顯示應如是住中欲
<lb ed="X" n="0569a22"/><lb ed="R038" n="0761a01"/>願也。若菩薩有衆生想卽非菩薩。又曰若起衆生想
<lb ed="X" n="0569a23"/><lb ed="R038" n="0761a02"/>等則不名菩薩者。顯示應如是修行相應中。及降伏
<lb ed="X" n="0569a24"/><lb ed="R038" n="0761a03"/>攝散時。無衆生相也。以菩薩於彼時。衆生想不轉。如
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0569b" n="0569b"/>
<lb ed="X" n="0569b01"/><lb ed="R038" n="0761a04"/>彼相應爾炎<note place="inline">所知</note>相住故。是故無有衆生得涅槃者
<lb ed="X" n="0569b02"/><lb ed="R038" n="0761a05"/>頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0569b03"/><lb ed="R038" n="0761a06"/><lg type="regular" xml:id="lgX24p0569b0301"><l>廣大第一心</l><l>其心不顚倒</l><l>利益深心住</l>
<lb ed="X" n="0569b04"/><lb ed="R038" n="0761a07"/><l>此乘功德滿</l></lg>
<lb ed="X" n="0569b05"/><lb ed="R038" n="0761a08"/><p xml:id="pX24p0569b0501">○天親釋曰。此頌云何菩薩大乘中住。謂菩薩以四
<lb ed="X" n="0569b06"/><lb ed="R038" n="0761a09"/>種深心故。住大乘中功德滿足。何等爲四。一廣心。二
<lb ed="X" n="0569b07"/><lb ed="R038" n="0761a10"/>第一。三常心。四不顚倒。如經生如是心等。廣心也。皆
<lb ed="X" n="0569b08"/><lb ed="R038" n="0761a11"/>令入無餘涅槃等。第一心也。如是滅度無量衆生等。
<lb ed="X" n="0569b09"/><lb ed="R038" n="0761a12"/>常心也。謂菩薩取一切衆生如<anchor xml:id="nkr_note_add_0569b0901" n="0569b0901"/><anchor xml:id="beg0569b0901" n="0569b0901"/>己<anchor xml:id="end0569b0901"/>身故。如是於衆生
<lb ed="X" n="0569b10"/><lb ed="R038" n="0761a13"/>常不捨離。是名常心。若菩薩起衆生想等。此示遠離
<lb ed="X" n="0569b11"/><lb ed="R038" n="0761a14"/>依止身見衆生等相故。不顚倒心也。</p><p xml:id="pX24p0569b1115" cb:place="inline">○唐譯以深心
<lb ed="X" n="0569b12"/><lb ed="R038" n="0761a15"/>爲意樂。以第一爲最勝。以常心爲至極。餘文大同。</p><p xml:id="pX24p0569b1220" cb:place="inline">○
<lb ed="X" n="0569b13"/><lb ed="R038" n="0761a16"/>功德施曰。此中顯示菩薩發四種相應心。謂一無邊。
<lb ed="X" n="0569b14"/><lb ed="R038" n="0761a17"/>二最上。三愛攝。四正智。對經如前。<note place="inline">云云</note>無餘涅槃者。
<lb ed="X" n="0569b15"/><lb ed="R038" n="0761a18"/>謂了諸法無生性空。永息一切有患諸蘊等。云何愛
<lb ed="X" n="0569b16"/><lb ed="R038" n="0761b01"/>攝。謂慈愛一切衆生同於自<anchor xml:id="nkr_note_add_0569b1601" n="0569b1601"/><anchor xml:id="beg0569b1601" n="0569b1601"/>己<anchor xml:id="end0569b1601"/>。若入地菩薩無衆生
<lb ed="X" n="0569b17"/><lb ed="R038" n="0761b02"/>想。又如預流人不起身見。不見有一衆生是我所度。
<lb ed="X" n="0569b18"/><lb ed="R038" n="0761b03"/>云何云智。謂證眞實第一義者。衆生等想決定不生。
<lb ed="X" n="0569b19"/><lb ed="R038" n="0761b04"/>以般若力。雖皆不可得。以俗諦故而住其心。以大悲
<lb ed="X" n="0569b20"/><lb ed="R038" n="0761b05"/>故誘度衆生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0569b21"/><lb ed="R038" n="0761b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0569b2101">〔會解〕曰。據所申問。復別標示。理應判答。而無著
<lb ed="X" n="0569b22"/><lb ed="R038" n="0761b07"/>初文直釋而<anchor xml:id="nkr_note_add_0569b2201" n="0569b2201"/><anchor xml:id="beg0569b2201" n="0569b2201"/>已<anchor xml:id="end0569b2201"/>。於復次下始作三義顯示。似於一
<lb ed="X" n="0569b23"/><lb ed="R038" n="0761b08"/>文具答三義。謂由成就彼欲願故。卽住心義。由相
<lb ed="X" n="0569b24"/><lb ed="R038" n="0761b09"/>應攝散故。不爲衆生想轉。卽修行降伏義。文<anchor xml:id="nkr_note_add_0569b2401" n="0569b2401"/><anchor xml:id="beg0569b2401" n="0569b2401"/>已<anchor xml:id="end0569b2401"/>合
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0569c" n="0569c"/>
<lb ed="X" n="0569c01"/><lb ed="R038" n="0761b10"/>釋發心竟。而以次文爲相應行相。天親則以次答
<lb ed="X" n="0569c02"/><lb ed="R038" n="0761b11"/>三問。<note place="inline">文見前後</note>而先後與今譯異。是皆進退難曉。今謂
<lb ed="X" n="0569c03"/><lb ed="R038" n="0761b12"/>彼二論一譯。旣皆聖師。未易臧否。謂經意多含各
<lb ed="X" n="0569c04"/><lb ed="R038" n="0761b13"/>得其理可也。但今依秦本宜從什釋。卽初答降伏。
<lb ed="X" n="0569c05"/><lb ed="R038" n="0761b14"/>次答住心。以標結可知。雖於論頌稍似不同。然住
<lb ed="X" n="0569c06"/><lb ed="R038" n="0761b15"/>心降伏其理本通。故亦無甚害。夫住謂住理。伏謂
<lb ed="X" n="0569c07"/><lb ed="R038" n="0761b16"/>伏妄。兩者相須。而特以先後相成。問顯由住而後
<lb ed="X" n="0569c08"/><lb ed="R038" n="0761b17"/>降伏。故先於住心。答彰自降伏而後入住。故始於
<lb ed="X" n="0569c09"/><lb ed="R038" n="0761b18"/>降心。不先降心無由入理。故答則從是。雖反而順
<lb ed="X" n="0569c10"/><lb ed="R038" n="0762a01"/>也。所以以度生答降伏。以行施答住心者應知發
<lb ed="X" n="0569c11"/><lb ed="R038" n="0762a02"/>菩提心本於四諦有通有別。通則四諦皆所住理。
<lb ed="X" n="0569c12"/><lb ed="R038" n="0762a03"/>諦諦之下皆容起惑。故並須降伏。別則依諦起願。
<lb ed="X" n="0569c13"/><lb ed="R038" n="0762a04"/>故二願下化以度生爲首。二願上求以修道爲先。
<lb ed="X" n="0569c14"/><lb ed="R038" n="0762a05"/>特寄示其端。不無所以。故寄度生以示降心。則若
<lb ed="X" n="0569c15"/><lb ed="R038" n="0762a06"/>自若他皆無我人。寄行施以示住心。則若因若果
<lb ed="X" n="0569c16"/><lb ed="R038" n="0762a07"/>皆無住相。然則降伏主於遣相。非謂止於度生。住
<lb ed="X" n="0569c17"/><lb ed="R038" n="0762a08"/>心主於無住。非謂專於行施。直一往爾。能如是而
<lb ed="X" n="0569c18"/><lb ed="R038" n="0762a09"/>住者。必能如是降伏。理一而<anchor xml:id="nkr_note_add_0569c1801" n="0569c1801"/><anchor xml:id="beg0569c1801" n="0569c1801"/>已<anchor xml:id="end0569c1801"/>。但與般若相應。則
<lb ed="X" n="0569c19"/><lb ed="R038" n="0762a10"/>無不住無不降伏。要知相應與不相應。亦觀其所
<lb ed="X" n="0569c20"/><lb ed="R038" n="0762a11"/>住降伏而<anchor xml:id="nkr_note_add_0569c2001" n="0569c2001"/><anchor xml:id="beg0569c2001" n="0569c2001"/>已<anchor xml:id="end0569c2001"/>。一經始終皆此理也。今更直釋之。經
<lb ed="X" n="0569c21"/><lb ed="R038" n="0762a12"/>言我皆令入無餘涅槃而滅度者。謂向十類衆生。
<lb ed="X" n="0569c22"/><lb ed="R038" n="0762a13"/>皆當以無餘涅槃寂滅之理而度脫之。無餘之言。
<lb ed="X" n="0569c23"/><lb ed="R038" n="0762a14"/>近則子果俱盡。且令出於分段三界。謂之無餘。以
<lb ed="X" n="0569c24"/><lb ed="R038" n="0762a15"/>大敎言其實有餘。遠則皆以如來滅度而滅度之。
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0570a" n="0570a"/>
<lb ed="X" n="0570a01"/><lb ed="R038" n="0762a16"/>始可謂究竟無餘。雖如是滅度。而彼衆生本皆寂
<lb ed="X" n="0570a02"/><lb ed="R038" n="0762a17"/>滅亦無有得滅度者。論直以同體釋之。蓋得其一
<lb ed="X" n="0570a03"/><lb ed="R038" n="0762a18"/>意爾。無量等三。亦可配釋上三種差別衆生。何以
<lb ed="X" n="0570a04"/><lb ed="R038" n="0762b01"/>故下重徵釋上實無之理。謂一如法界本無我人。
<lb ed="X" n="0570a05"/><lb ed="R038" n="0762b02"/>故不見有衆生可得度者。若見有之則有彼此。有
<lb ed="X" n="0570a06"/><lb ed="R038" n="0762b03"/>彼此則有我人。非今般若所謂菩薩也。</p>
<lb ed="X" n="0570a07"/><lb ed="R038" n="0762b04"/><p xml:id="pX24p0570a0701">【論】天親曰。自此下說菩薩於大乘中。云何修行及
<lb ed="X" n="0570a08"/><lb ed="R038" n="0762b05"/>降伏其心。</p><p xml:id="pX24p0570a0805" cb:place="inline">○依秦。本卽次答住心如經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0570a09"/><lb ed="R038" n="0762b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0570a0901">【經】復次須菩提菩薩於法應無所住<note place="inline">止</note>但應如是敎
<lb ed="X" n="0570a10"/><lb ed="R038" n="0762b07"/>住。</p>
<lb ed="X" n="0570a11"/><lb ed="R038" n="0762b08"/><p xml:id="pX24p0570a1101">【論】無著曰。此下第二波羅蜜相應行。及餘住中隨所
<lb ed="X" n="0570a12"/><lb ed="R038" n="0762b09"/>相應。作五種解釋。一依義。二說相。三攝持。四安立。五
<lb ed="X" n="0570a13"/><lb ed="R038" n="0762b10"/>顯現。凡諸住處對治爲依義。卽彼住處爲說相。有所
<lb ed="X" n="0570a14"/><lb ed="R038" n="0762b11"/>欲願爲攝持。明第一義爲安立。相應攝散爲顯現。<note place="inline">通示</note>
<lb ed="X" n="0570a15"/><lb ed="R038" n="0762b12"/>經言菩薩不住於事等。此爲依義。顯示對治住著故。
<lb ed="X" n="0570a16"/><lb ed="R038" n="0762b13"/>言應行施者。此爲說相。謂六波羅蜜亦攝一切。皆檀
<lb ed="X" n="0570a17"/><lb ed="R038" n="0762b14"/>那體性故。<note place="inline">謂皆以不著爲性</note>檀那有三。一資生施。二無畏施。
<lb ed="X" n="0570a18"/><lb ed="R038" n="0762b15"/>三法施。如次對六度。<note place="inline">云云</note>法施三者。若無精進。說法
<lb ed="X" n="0570a19"/><lb ed="R038" n="0762b16"/>多倦故。若無禪定。染心說法。貪於利養。不忍逼惱故。
<lb ed="X" n="0570a20"/><lb ed="R038" n="0762b17"/>若無智慧。說卽顚倒。有多過故。若具三者。得成法施。
<lb ed="X" n="0570a21"/><lb ed="R038" n="0762b18"/>又諸波羅蜜有二種果。未來果者。謂檀得大福報。乃
<lb ed="X" n="0570a22"/><lb ed="R038" n="0763a01"/>至般若得根利悅樂。於大人衆中自在故。現在果者。
<lb ed="X" n="0570a23"/><lb ed="R038" n="0763a02"/>檀得一切信敬。乃至般若得現法樂等。於中若求未
<lb ed="X" n="0570a24"/><lb ed="R038" n="0763a03"/>來果者。爲住事行施。如施物得物。果報局少。若經言
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0570b" n="0570b"/>
<lb ed="X" n="0570b01"/><lb ed="R038" n="0763a04"/>不住事行於布施等者。果則衆多。不可分別。若求現
<lb ed="X" n="0570b02"/><lb ed="R038" n="0763a05"/>果者。爲住色聲香味觸法。若言不住色等行施者。卽
<lb ed="X" n="0570b03"/><lb ed="R038" n="0763a06"/>說攝持施之欲願。不住行施者。以不住故顯示第一
<lb ed="X" n="0570b04"/><lb ed="R038" n="0763a07"/>義。不住物等所有事。此爲安立第一義。應如是行施
<lb ed="X" n="0570b05"/><lb ed="R038" n="0763a08"/>不住相想者。謂相應三昧及攝散時。不住相想。卽顯
<lb ed="X" n="0570b06"/><lb ed="R038" n="0763a09"/>現也。又爲貪福德者不堪令堪故。<note place="inline">卽住相以示不住</note>顯示不
<lb ed="X" n="0570b07"/><lb ed="R038" n="0763a10"/>住相施。福德甚多猶如虗空。凡三義故。謂徧一切處。
<lb ed="X" n="0570b08"/><lb ed="R038" n="0763a11"/>二寬廣。三無盡<note place="inline">云云</note>。</p><p xml:id="pX24p0570b0809" cb:place="inline">頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0570b09"/><lb ed="R038" n="0763a12"/><lg type="regular" xml:id="lgX24p0570b0901"><l>檀義攝於六</l><l>資生無畏法</l><l>此中一二三</l>
<lb ed="X" n="0570b10"/><lb ed="R038" n="0763a13"/><l>名爲修行住</l><l>自身及報恩</l><l>果報斯不著</l>
<lb ed="X" n="0570b11"/><lb ed="R038" n="0763a14"/><l>護存<anchor xml:id="nkr_note_add_0570b1101" n="0570b1101"/><anchor xml:id="beg0570b1101" n="0570b1101"/>已<anchor xml:id="end0570b1101"/>不施</l><l>防求於異事</l><l>調伏彼事中</l>
<lb ed="X" n="0570b12"/><lb ed="R038" n="0763a15"/><l>遠離取相心</l><l>及斷種種疑</l><l>亦防生成心</l></lg>
<lb ed="X" n="0570b13"/><lb ed="R038" n="0763a16"/><p xml:id="pX24p0570b1301">○天親釋曰。檀義攝於六者。謂一切波羅蜜。皆以檀
<lb ed="X" n="0570b14"/><lb ed="R038" n="0763a17"/>相義示現故。言資生卽檀度當體名也。無畏有二者。
<lb ed="X" n="0570b15"/><lb ed="R038" n="0763a18"/>謂尸及忍皆亦名檀。於<anchor xml:id="nkr_note_add_0570b1501" n="0570b1501"/><anchor xml:id="beg0570b1501" n="0570b1501"/>已<anchor xml:id="end0570b1501"/>作未作惡不生怖故。法施
<lb ed="X" n="0570b16"/><lb ed="R038" n="0763b01"/>有三者。謂精進等不疲倦善知心如實說故。此卽菩
<lb ed="X" n="0570b17"/><lb ed="R038" n="0763b02"/>薩修行住也。次頌不著自身者。卽經言。不住於事也。
<lb ed="X" n="0570b18"/><lb ed="R038" n="0763b03"/>不著報恩者。經言應無所住。卽供養恭敬等也。不著
<lb ed="X" n="0570b19"/><lb ed="R038" n="0763b04"/>果報者。經言不住色等卽果報也。何故言護存<anchor xml:id="nkr_note_add_0570b1901" n="0570b1901"/><anchor xml:id="beg0570b1901" n="0570b1901"/>已<anchor xml:id="end0570b1901"/>等。
<lb ed="X" n="0570b20"/><lb ed="R038" n="0763b05"/>謂若著自<anchor xml:id="nkr_note_add_0570b2001" n="0570b2001"/><anchor xml:id="beg0570b2001" n="0570b2001"/>己<anchor xml:id="end0570b2001"/>則不能施。若求報恩等。則捨佛菩提。此
<lb ed="X" n="0570b21"/><lb ed="R038" n="0763b06"/>爲異義。爲防護此二故皆不著。又次頌言調伏彼事
<lb ed="X" n="0570b22"/><lb ed="R038" n="0763b07"/>者。謂不見施等三事。如經不住相想故。次說布施利
<lb ed="X" n="0570b23"/><lb ed="R038" n="0763b08"/>益。謂若離施等相想。云何能成施福。爲防如是生疑
<lb ed="X" n="0570b24"/><lb ed="R038" n="0763b09"/>心故。不住相想。則利益義成就也。</p><p xml:id="pX24p0570b2414" cb:place="inline">○唐譯曰。爲明此
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0570c" n="0570c"/>
<lb ed="X" n="0570c01"/><lb ed="R038" n="0763b10"/>亦咸有施相故。以一攝六。謂財施由一。無畏由二。法
<lb ed="X" n="0570c02"/><lb ed="R038" n="0763b11"/>施由三。是大菩薩修行之處。如經云云。餘文大同。</p><p xml:id="pX24p0570c0220" cb:place="inline">○
<lb ed="X" n="0570c03"/><lb ed="R038" n="0763b12"/>功德施曰。法施三者。謂精勤不倦。引諸神通。如無所
<lb ed="X" n="0570c04"/><lb ed="R038" n="0763b13"/>得。爲人說法。又復爲他開演諸波羅蜜。皆成法施。復
<lb ed="X" n="0570c05"/><lb ed="R038" n="0763b14"/>次不住事者。依資生施說。於所施財不應受著。愛而
<lb ed="X" n="0570c06"/><lb ed="R038" n="0763b15"/>行施心必生苦。或復因施還追悔故。無所住者。依無
<lb ed="X" n="0570c07"/><lb ed="R038" n="0763b16"/>畏施說。謂菩薩修戒忍時。不應生心求彼果報。不住
<lb ed="X" n="0570c08"/><lb ed="R038" n="0763b17"/>色者。依法施說。法施有二果。依六塵境故。而亦不住。
<lb ed="X" n="0570c09"/><lb ed="R038" n="0763b18"/>以菩薩證眞實時。法身亦無得故。何況六塵。云何行
<lb ed="X" n="0570c10"/><lb ed="R038" n="0764a01"/>施因得淸淨。謂諸菩薩了第一義施。及施物諸想不
<lb ed="X" n="0570c11"/><lb ed="R038" n="0764a02"/>生。是卽伏心。因以淸淨。或曰。有施等三。可生福聚。三
<lb ed="X" n="0570c12"/><lb ed="R038" n="0764a03"/>事並忘。福於何有。誤哉斯言。不知第一義故。不住於
<lb ed="X" n="0570c13"/><lb ed="R038" n="0764a04"/>想。以俗諦故行於布施。如是福聚難可度量。如十方
<lb ed="X" n="0570c14"/><lb ed="R038" n="0764a05"/>空等。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0570c15"/><lb ed="R038" n="0764a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0570c1501">〔會解〕曰。經明無住相施。而論云波羅蜜相應行。
<lb ed="X" n="0570c16"/><lb ed="R038" n="0764a07"/>惟其無住所以相應也。蓋般若以無住爲性。無住
<lb ed="X" n="0570c17"/><lb ed="R038" n="0764a08"/>而無所不住。故以無住言之是相皆破。以無所不
<lb ed="X" n="0570c18"/><lb ed="R038" n="0764a09"/>住言之是法皆立。是則不住而住。住而不住。不住
<lb ed="X" n="0570c19"/><lb ed="R038" n="0764a10"/>亦不住。故經初標云。應無所住。而末則曰但應如
<lb ed="X" n="0570c20"/><lb ed="R038" n="0764a11"/>所敎住。標釋相顯。則知言住不住。未始不符也。故
<lb ed="X" n="0570c21"/><lb ed="R038" n="0764a12"/>大論云。般若如火聚等。亦以不取而取也。魏譯言
<lb ed="X" n="0570c22"/><lb ed="R038" n="0764a13"/>不住有三。謂不住事行施。無所住行施。不住色等
<lb ed="X" n="0570c23"/><lb ed="R038" n="0764a14"/>施。而諸論帖釋云云。今依秦本。其義一爾。卽初文
<lb ed="X" n="0570c24"/><lb ed="R038" n="0764a15"/>標也。謂一切法本皆空相。衆生迷執。認以爲有。隨
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0571a" n="0571a"/>
<lb ed="X" n="0571a01"/><lb ed="R038" n="0764a16"/>處生著。故吿之以性本無住。令隨順而行。故曰於
<lb ed="X" n="0571a02"/><lb ed="R038" n="0764a17"/>法應無所住行於布施。言於一切法無住。則一切
<lb ed="X" n="0571a03"/><lb ed="R038" n="0764a18"/>處皆檀波羅蜜。蓋不特以內外財施而<anchor xml:id="nkr_note_add_0571a0301" n="0571a0301"/><anchor xml:id="beg0571a0301" n="0571a0301"/>已<anchor xml:id="end0571a0301"/>。故以檀
<lb ed="X" n="0571a04"/><lb ed="R038" n="0764b01"/>度該三種施。攝餘五度。亦於五度亡相而修。還資
<lb ed="X" n="0571a05"/><lb ed="R038" n="0764b02"/>無住相施。故曰不住色布施等釋也。謂上於法之
<lb ed="X" n="0571a06"/><lb ed="R038" n="0764b03"/>言。雖有二財三事二種果報等別。總言不出六塵
<lb ed="X" n="0571a07"/><lb ed="R038" n="0764b04"/>皆所不住。旣不住六塵。則六根五陰界入等法亦
<lb ed="X" n="0571a08"/><lb ed="R038" n="0764b05"/>不住。不住則與般若種智相應。推是而言。皆如來
<lb ed="X" n="0571a09"/><lb ed="R038" n="0764b06"/>藏。皆寂靜門。苟契此理。求不住者了不可得。況六
<lb ed="X" n="0571a10"/><lb ed="R038" n="0764b07"/>塵乎。故結歸上無住相施。理不應異也。何以故下
<lb ed="X" n="0571a11"/><lb ed="R038" n="0764b08"/>再徵釋所以。施必尙乎無住相者。以其福不可思
<lb ed="X" n="0571a12"/><lb ed="R038" n="0764b09"/>量故也。故曰云云。然則旣曰無住相矣。何容更言
<lb ed="X" n="0571a13"/><lb ed="R038" n="0764b10"/>施福之多。曰。各當其理。無得而一也。蓋不明無住
<lb ed="X" n="0571a14"/><lb ed="R038" n="0764b11"/>則無以遣著。不明施福無以引物希嚮。而所謂施
<lb ed="X" n="0571a15"/><lb ed="R038" n="0764b12"/>福者。豈相之云乎。故特以十方虗空譬之。復宗結
<lb ed="X" n="0571a16"/><lb ed="R038" n="0764b13"/>答。則曰但應如所敎住。卽酬向所問。當如所敎而
<lb ed="X" n="0571a17"/><lb ed="R038" n="0764b14"/>住也。又無著以五義通釋。蓋彼釋經。大體文相節
<lb ed="X" n="0571a18"/><lb ed="R038" n="0764b15"/>目。有如宗因譬等五分論議。亦猶台宗文疏四釋。
<lb ed="X" n="0571a19"/><lb ed="R038" n="0764b16"/>皆其例也。夫依義者。如言對治住著。是一經文義
<lb ed="X" n="0571a20"/><lb ed="R038" n="0764b17"/>所依之本。而次說相。則凡所說必有法相。如言六
<lb ed="X" n="0571a21"/><lb ed="R038" n="0764b18"/>度等。旣不可著於事。當求所謂欲願者以攝持之。
<lb ed="X" n="0571a22"/><lb ed="R038" n="0765a01"/>卽與理俱無住之施也。理不可以正示。故以所非
<lb ed="X" n="0571a23"/><lb ed="R038" n="0765a02"/>顯其所。是則安立第一義也。若不體其所以不住
<lb ed="X" n="0571a24"/><lb ed="R038" n="0765a03"/>亦何由相應。故卒明顯現所以觀照也。凡諸文相
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0571b" n="0571b"/>
<lb ed="X" n="0571b01"/><lb ed="R038" n="0765a04"/>皆得約而申之。則其義備也。</p>
<lb ed="X" n="0571b02"/><lb ed="R038" n="0765a05"/><p xml:id="pX24p0571b0201">【疑】天親曰。自此下一切修多羅示現。斷疑云何生
<lb ed="X" n="0571b03"/><lb ed="R038" n="0765a06"/>疑。若不住法行。於布施云何爲佛菩提行布施邪。
<lb ed="X" n="0571b04"/><lb ed="R038" n="0765a07"/>斷彼疑故如經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0571b05"/><lb ed="R038" n="0765a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0571b0501">【經】須菩提於意云何可以身相見如來不<note place="inline">止</note>卽見如
<lb ed="X" n="0571b06"/><lb ed="R038" n="0765a09"/>來。</p>
<lb ed="X" n="0571b07"/><lb ed="R038" n="0765a10"/><p xml:id="pX24p0571b0701">【論】無著曰。此下第三欲得色身住以依義則顯示對
<lb ed="X" n="0571b08"/><lb ed="R038" n="0765a11"/>治色身慢故言相成就者此爲說相顯示如來色身
<lb ed="X" n="0571b09"/><lb ed="R038" n="0765a12"/>故須菩提言不也。乃至凡所有相皆是妄語。爲成此
<lb ed="X" n="0571b10"/><lb ed="R038" n="0765a13"/>義卽顯欲願應攝持故。以相成就爲虗妄。顯非相則
<lb ed="X" n="0571b11"/><lb ed="R038" n="0765a14"/>不虗妄。是爲安立第一義。言如是諸相非相則見如
<lb ed="X" n="0571b12"/><lb ed="R038" n="0765a15"/>來者。此爲顯現。謂相應三昧時。於彼非相見故。</p><p xml:id="pX24p0571b1219" cb:place="inline">頌
<lb ed="X" n="0571b13"/><lb ed="R038" n="0765a16"/>曰。</p>
<lb ed="X" n="0571b14"/><lb ed="R038" n="0765a17"/><lg type="regular" xml:id="lgX24p0571b1401"><l>分別有爲體</l><l>防彼成就得</l><l>三相異體故</l>
<lb ed="X" n="0571b15"/><lb ed="R038" n="0765a18"/><l>離彼是如來</l></lg>
<lb ed="X" n="0571b16"/><lb ed="R038" n="0765b01"/><p xml:id="pX24p0571b1601">○天親釋曰。謂若分別有爲體是如來者。則是以有
<lb ed="X" n="0571b17"/><lb ed="R038" n="0765b02"/>爲相爲第一義。以相成就爲見如來身。爲防彼見故
<lb ed="X" n="0571b18"/><lb ed="R038" n="0765b03"/>經云不可以相成就等。以如來者名無爲法身故。說
<lb ed="X" n="0571b19"/><lb ed="R038" n="0765b04"/>相卽非相。偈言三相異體故離彼是如來者。謂彼相
<lb ed="X" n="0571b20"/><lb ed="R038" n="0765b05"/>成就卽非相成就。以三相者異如來體故。若見諸相
<lb ed="X" n="0571b21"/><lb ed="R038" n="0765b06"/>非相則見如來者。此顯有爲虗妄故。離彼是如來又
<lb ed="X" n="0571b22"/><lb ed="R038" n="0765b07"/>以相非相相對故。彼生住滅異體不可以得如來法
<lb ed="X" n="0571b23"/><lb ed="R038" n="0765b08"/>身。此明如來體非有爲菩薩如是知如來<anchor xml:id="nkr_note_add_0571b2301" n="0571b2301"/><anchor xml:id="beg0571b2301" n="0571b2301"/>已<anchor xml:id="end0571b2301"/>爲佛菩
<lb ed="X" n="0571b24"/><lb ed="R038" n="0765b09"/>提行於布施。則是不住法布施也。</p><p xml:id="pX24p0571b2414" cb:place="inline">○唐譯曰。此中意
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0571c" n="0571c"/>
<lb ed="X" n="0571c01"/><lb ed="R038" n="0765b10"/>說三相之體是遷流故。是故勝相卽非勝相。應以勝
<lb ed="X" n="0571c02"/><lb ed="R038" n="0765b11"/>相非相觀於如來。餘文大同。</p><p xml:id="pX24p0571c0212" cb:place="inline">○功德施曰。此下皆以
<lb ed="X" n="0571c03"/><lb ed="R038" n="0765b12"/>問答遣疑持諸正法。須菩提因疑云云。相成就者。是
<lb ed="X" n="0571c04"/><lb ed="R038" n="0765b13"/>無常故。皆是虗妄。非虗妄者所謂眞實名曰如來。諸
<lb ed="X" n="0571c05"/><lb ed="R038" n="0765b14"/>相若存是虗誑矣。應以諸相非相而見如來。卽相徵
<lb ed="X" n="0571c06"/><lb ed="R038" n="0765b15"/>求無所得故。若能遠離衆生希望。乃至法身亦無所
<lb ed="X" n="0571c07"/><lb ed="R038" n="0765b16"/>得。然能如是行不住施。卽於佛身速致圓滿<note place="inline">斷疑一</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0571c08"/><lb ed="R038" n="0765b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0571c0801">〔會解〕曰。以無住相行施。雖無所求可也。以施而
<lb ed="X" n="0571c09"/><lb ed="R038" n="0765b18"/>求佛果。謂有住相可也。是果與因。似不相當。空生
<lb ed="X" n="0571c10"/><lb ed="R038" n="0766a01"/>所以疑也。佛言可以身相見如來不者。意發空生
<lb ed="X" n="0571c11"/><lb ed="R038" n="0766a02"/>非相之答。苟惟非相。則不乖於無住。是以不住因
<lb ed="X" n="0571c12"/><lb ed="R038" n="0766a03"/>求無相果。孰曰非乎。論言欲得色身住者。以次第
<lb ed="X" n="0571c13"/><lb ed="R038" n="0766a04"/>義。因必獲果。果有色法二身。色相非所求。當求法
<lb ed="X" n="0571c14"/><lb ed="R038" n="0766a05"/>身。而言欲得者非實願樂。擬問文云。爾若但求色
<lb ed="X" n="0571c15"/><lb ed="R038" n="0766a06"/>身。彼尙理者必應起慢。無對治故。故云不也。旣曰
<lb ed="X" n="0571c16"/><lb ed="R038" n="0766a07"/>如來所說身相卽非身相。又曰若見諸相非相卽
<lb ed="X" n="0571c17"/><lb ed="R038" n="0766a08"/>見如來。此兩非義。政自不同。初謂非是之非。所以
<lb ed="X" n="0571c18"/><lb ed="R038" n="0766a09"/>揀之也。所謂凡所有相皆是虗妄是也。次言直彰
<lb ed="X" n="0571c19"/><lb ed="R038" n="0766a10"/>無相。所以亡之也是卽非相之相是如來相。理而
<lb ed="X" n="0571c20"/><lb ed="R038" n="0766a11"/>言之。相卽非相。非相卽相。論意正以相非相相對。
<lb ed="X" n="0571c21"/><lb ed="R038" n="0766a12"/>約有爲無爲。彰乎離義。離而後卽。斯善見矣。凡所
<lb ed="X" n="0571c22"/><lb ed="R038" n="0766a13"/>有相四句。本謂如來通該諸法其理一貫。亦是一
<lb ed="X" n="0571c23"/><lb ed="R038" n="0766a14"/>經結要之文。但是有相。何適非妄。皆爲所遣可也。
<lb ed="X" n="0571c24"/><lb ed="R038" n="0766a15"/>至於復宗結旨非相卽相。何處不是如來。皆爲所
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0572a" n="0572a"/>
<lb ed="X" n="0572a01"/><lb ed="R038" n="0766a16"/>立可也。夫惟皆遣則一切法異皆立則一切法同
<lb ed="X" n="0572a02"/><lb ed="R038" n="0766a17"/>旣全同全異。亦無遣無立。無遣無立卽是眞如。眞
<lb ed="X" n="0572a03"/><lb ed="R038" n="0766a18"/>如只是般若異名。一切諸法一而<anchor xml:id="nkr_note_add_0572a0301" n="0572a0301"/><anchor xml:id="beg0572a0301" n="0572a0301"/>已<anchor xml:id="end0572a0301"/>矣。一亦非一。
<lb ed="X" n="0572a04"/><lb ed="R038" n="0766b01"/>妙旨斯在。故知此文言簡理盡。非相之相。親見乃
<lb ed="X" n="0572a05"/><lb ed="R038" n="0766b02"/>知。</p>
<lb ed="X" n="0572a06"/><lb ed="R038" n="0766b03"/><p xml:id="pX24p0572a0601">【疑】天親曰。此下須菩提復生疑致問。向說不住事
<lb ed="X" n="0572a07"/><lb ed="R038" n="0766b04"/>行施。則因深義。又說如來非有爲體。則果深義。未
<lb ed="X" n="0572a08"/><lb ed="R038" n="0766b05"/>來惡世聞必不信。云何不空說法。文先致問。次斷
<lb ed="X" n="0572a09"/><lb ed="R038" n="0766b06"/>彼疑如經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0572a10"/><lb ed="R038" n="0766b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0572a1001">【經】須菩提白佛言世尊頗有衆生<note place="inline">止</note>何況非法。</p>
<lb ed="X" n="0572a11"/><lb ed="R038" n="0766b08"/><p xml:id="pX24p0572a1101">【論】無著曰。此下第四爲欲得法身住處。於中二種。一
<lb ed="X" n="0572a12"/><lb ed="R038" n="0766b09"/>言說法身。二證得法身。今明言說法身故。經言頗有
<lb ed="X" n="0572a13"/><lb ed="R038" n="0766b10"/>衆生等。修多羅章句者。如上說七種義句頗有於此
<lb ed="X" n="0572a14"/><lb ed="R038" n="0766b11"/>能不顚倒生實相否。若如言執義則非實相。世尊爲
<lb ed="X" n="0572a15"/><lb ed="R038" n="0766b12"/>遮此故。於正法欲滅修行漸滅時。以五義顯示故當
<lb ed="X" n="0572a16"/><lb ed="R038" n="0766b13"/>生實相。謂一者修行顯示。如經有持戒修福等。卽增
<lb ed="X" n="0572a17"/><lb ed="R038" n="0766b14"/>上等三學。自少欲乃至三摩提等。二者集因。經言<anchor xml:id="nkr_note_add_0572a1701" n="0572a1701"/><anchor xml:id="beg0572a1701" n="0572a1701"/>已<anchor xml:id="end0572a1701"/>
<lb ed="X" n="0572a18"/><lb ed="R038" n="0766b15"/>得供養諸佛等。謂一心淨信尙得如是。何況生實想
<lb ed="X" n="0572a19"/><lb ed="R038" n="0766b16"/>也。三者善友攝持。經言如來悉知悉見等。謂如來於
<lb ed="X" n="0572a20"/><lb ed="R038" n="0766b17"/>一切衆生所作中知其心。見其身。所依止故。四者攝
<lb ed="X" n="0572a21"/><lb ed="R038" n="0766b18"/>福德。經言取無量福聚等。謂福正起時爲生滅時攝
<lb ed="X" n="0572a22"/><lb ed="R038" n="0767a01"/>持種子爲取故。五者顯示實想。經言是諸衆生無復
<lb ed="X" n="0572a23"/><lb ed="R038" n="0767a02"/>我相等。以實想故對治五種邪取。一外道爲我等想
<lb ed="X" n="0572a24"/><lb ed="R038" n="0767a03"/>轉。二內法凡夫。及聲聞爲法想轉。三增上慢菩薩爲
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0572b" n="0572b"/>
<lb ed="X" n="0572b01"/><lb ed="R038" n="0767a04"/>無法相轉。雖無法相而猶有取。謂取無法故。四世間
<lb ed="X" n="0572b02"/><lb ed="R038" n="0767a05"/>有想定。五無想定。爲有想無想轉。是菩薩於彼皆不
<lb ed="X" n="0572b03"/><lb ed="R038" n="0767a06"/>轉。以其顯了有戒。乃至當生無量福聚故。經言何以
<lb ed="X" n="0572b04"/><lb ed="R038" n="0767a07"/>故者是中邪取。但言法。及非法相轉。不言餘者。以我
<lb ed="X" n="0572b05"/><lb ed="R038" n="0767a08"/>想及依止不轉故。<note place="inline">我想。卽初外道等。依止。卽想無想定。彼根定故。且云不轉。故不言之</note>
<lb ed="X" n="0572b06"/><lb ed="R038" n="0767a09"/>然於我想中隨眠煩惱不斷故。則爲有我取故。經言
<lb ed="X" n="0572b07"/><lb ed="R038" n="0767a10"/>是諸菩薩若取法相。則爲著我取等。此我等想轉中
<lb ed="X" n="0572b08"/><lb ed="R038" n="0767a11"/>餘義。經猶未說故復言之。於中取自體相續爲我想。
<lb ed="X" n="0572b09"/><lb ed="R038" n="0767a12"/>取我所爲衆生想。謂我乃至壽住取爲命想。展轉取
<lb ed="X" n="0572b10"/><lb ed="R038" n="0767a13"/>餘趣爲人想。又言當生實想者。顯示對治不實想故。
<lb ed="X" n="0572b11"/><lb ed="R038" n="0767a14"/>此依義也。於此顯示言說法身者說相也。言當生者。
<lb ed="X" n="0572b12"/><lb ed="R038" n="0767a15"/>欲願攝持也。無復我相等。安立第一義也。不應取法
<lb ed="X" n="0572b13"/><lb ed="R038" n="0767a16"/>等。於法及非法皆不分別。是爲顯了相應。及攝散時
<lb ed="X" n="0572b14"/><lb ed="R038" n="0767a17"/>也。筏喩法門言法尙應捨者。實想生故。何況非法者
<lb ed="X" n="0572b15"/><lb ed="R038" n="0767a18"/>理不應故。此略顯示言說法身不應作不實想也。</p>
<lb ed="X" n="0572b16"/><lb ed="R038" n="0767b01"/><p xml:id="pX24p0572b1601">頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0572b17"/><lb ed="R038" n="0767b02"/><lg type="regular" xml:id="lgX24p0572b1701"><l>說因果深義</l><l>於彼惡世時</l><l>不空以有實</l>
<lb ed="X" n="0572b18"/><lb ed="R038" n="0767b03"/><l>菩薩三德備</l><l>修戒於過去</l><l>及種諸善根</l>
<lb ed="X" n="0572b19"/><lb ed="R038" n="0767b04"/><l>戒具於諸佛</l><l>亦說功德滿</l><l>彼壽者及法</l>
<lb ed="X" n="0572b20"/><lb ed="R038" n="0767b05"/><l>遠離於取相</l><l>亦說知彼相</l><l>依八八義別</l>
<lb ed="X" n="0572b21"/><lb ed="R038" n="0767b06"/><l>差別相續體</l><l>不斷至命住</l><l>復趣於異道</l>
<lb ed="X" n="0572b22"/><lb ed="R038" n="0767b07"/><l>是我相四種</l><l>一切空無物</l><l>實有不可說</l>
<lb ed="X" n="0572b23"/><lb ed="R038" n="0767b08"/><l>依言辭而說</l><l>是法相四種</l><l>彼人依信心</l>
<lb ed="X" n="0572b24"/><lb ed="R038" n="0767b09"/><l>恭敬生實相</l><l>聞聲不正取</l><l>正說如是取</l>
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0572c" n="0572c"/>
<lb ed="X" n="0572c01"/><lb ed="R038" n="0767b10"/><l>佛不見果知</l><l>願智力現見</l><l>求供養恭敬</l>
<lb ed="X" n="0572c02"/><lb ed="R038" n="0767b11"/><l>彼人不能說</l><l>彼不住隨順</l><l>於法中證智</l>
<lb ed="X" n="0572c03"/><lb ed="R038" n="0767b12"/><l>如人捨船筏</l><l>法中義亦然</l></lg>
<lb ed="X" n="0572c04"/><lb ed="R038" n="0767b13"/><p xml:id="pX24p0572c0401">○天親釋曰。此下凡八偈。初偈爲斷彼疑故。佛答言
<lb ed="X" n="0572c05"/><lb ed="R038" n="0767b14"/>莫作是說等。故偈謂於惡世時菩薩具足三德故能
<lb ed="X" n="0572c06"/><lb ed="R038" n="0767b15"/>生信心名不空說。次偈明於過去佛所具持戒等德。
<lb ed="X" n="0572c07"/><lb ed="R038" n="0767b16"/>故功德亦滿。又經言是諸衆生無復我相等。故有彼
<lb ed="X" n="0572c08"/><lb ed="R038" n="0767b17"/>壽者及法等三偈。此明佛說般若不斷由具慧故。謂
<lb ed="X" n="0572c09"/><lb ed="R038" n="0767b18"/>菩薩離壽者及法各四種相。對彼說此。依二四相說
<lb ed="X" n="0572c10"/><lb ed="R038" n="0768a01"/>八義別。壽等四相偈者。謂見五陰差別一一是我。卽
<lb ed="X" n="0572c11"/><lb ed="R038" n="0768a02"/>我相。見身相續不斷。名衆生相。一期報命乃至命住。
<lb ed="X" n="0572c12"/><lb ed="R038" n="0768a03"/>名命相。命滅復生六道。名壽者相。及法四相偈者。謂
<lb ed="X" n="0572c13"/><lb ed="R038" n="0768a04"/>一法相。二非法相。三者相。四者非相。言有可取能取。
<lb ed="X" n="0572c14"/><lb ed="R038" n="0768a05"/>一切法無故。言無法相。以無物故彼法無我。空實有
<lb ed="X" n="0572c15"/><lb ed="R038" n="0768a06"/>故。故言亦非無法相。彼空無物而此不可說有無。故
<lb ed="X" n="0572c16"/><lb ed="R038" n="0768a07"/>言無相。依言辭而說。故言亦非無相。何以故。以於無
<lb ed="X" n="0572c17"/><lb ed="R038" n="0768a08"/>言處依言相說。是爲法相四種。離是八種相故。說有
<lb ed="X" n="0572c18"/><lb ed="R038" n="0768a09"/>智慧。如經云云。然言智慧卽足。何故復說持戒功德。
<lb ed="X" n="0572c19"/><lb ed="R038" n="0768a10"/>爲示生信差別相義故。故偈言彼人依信心等。謂彼
<lb ed="X" n="0572c20"/><lb ed="R038" n="0768a11"/>有持戒等德。乃至如經一念生淨信者。則但聞說而
<lb ed="X" n="0572c21"/><lb ed="R038" n="0768a12"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0572c2101" n="0572c2101"/><anchor xml:id="beg0572c2101" n="0572c2101"/>已<anchor xml:id="end0572c2101"/>。不正取義。復有智者。不如聲取義。唯隨順第一義
<lb ed="X" n="0572c22"/><lb ed="R038" n="0768a13"/>智。故言正說如是取能生實相。故經言不應取法者。
<lb ed="X" n="0572c23"/><lb ed="R038" n="0768a14"/>不如聲取法也。非不取法者。隨順第一義智也。又經
<lb ed="X" n="0572c24"/><lb ed="R038" n="0768a15"/>言如來悉知悉見者。故偈言佛不見果知等。謂彼持
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0573a" n="0573a"/>
<lb ed="X" n="0573a01"/><lb ed="R038" n="0768a16"/>戒等人。如來非見果比知。以願智力現見。故言悉知。
<lb ed="X" n="0573a02"/><lb ed="R038" n="0768a17"/>然言知便足。何更言見。或謂如來以比智知。故復說
<lb ed="X" n="0573a03"/><lb ed="R038" n="0768a18"/>見。然言見便足。何更言知。或謂如來以肉眼等見。爲
<lb ed="X" n="0573a04"/><lb ed="R038" n="0768b01"/>防是故。故如是說。言求供養恭敬者。謂若有人欲得
<lb ed="X" n="0573a05"/><lb ed="R038" n="0768b02"/>供養。自歎有持戒等德。佛於彼人則不能說。佛自知
<lb ed="X" n="0573a06"/><lb ed="R038" n="0768b03"/>見以無實故。又言生者能生因故。取者熏修自體果
<lb ed="X" n="0573a07"/><lb ed="R038" n="0768b04"/>故。若取法相則爲著我等者。謂但有無明使。無現行
<lb ed="X" n="0573a08"/><lb ed="R038" n="0768b05"/>麤煩惱。示無我見。而有我取故。栰喩法門。言是法應
<lb ed="X" n="0573a09"/><lb ed="R038" n="0768b06"/>捨非捨法者故。偈言彼不住隨等。示修多羅法中證
<lb ed="X" n="0573a10"/><lb ed="R038" n="0768b07"/>智不住。以得證智捨法故。如到彼岸捨筏也。若隨順
<lb ed="X" n="0573a11"/><lb ed="R038" n="0768b08"/>彼證智法。是法應取。如未到岸而取筏也。</p><p xml:id="pX24p0573a1117" cb:place="inline">○唐譯以
<lb ed="X" n="0573a12"/><lb ed="R038" n="0768b09"/>壽存作壽者想。命根旣謝轉求後有作更求趣想。又
<lb ed="X" n="0573a13"/><lb ed="R038" n="0768b10"/>曰。有隨眠性。非有現行執。於一筏喩上而有取捨。故
<lb ed="X" n="0573a14"/><lb ed="R038" n="0768b11"/>云如來密意宣說筏喩法門。餘文大同。</p><p xml:id="pX24p0573a1416" cb:place="inline">○功德施曰。
<lb ed="X" n="0573a15"/><lb ed="R038" n="0768b12"/>後五十歲者。人壽百齡分爲二分。初分五十敎力增
<lb ed="X" n="0573a16"/><lb ed="R038" n="0768b13"/>強。後漸衰減。名未來世。是爲後五十歲。言持戒者。此
<lb ed="X" n="0573a17"/><lb ed="R038" n="0768b14"/>復有三。一能離戒。謂離十不善業故。二能作戒。作菩
<lb ed="X" n="0573a18"/><lb ed="R038" n="0768b15"/>提分業故。三能趣戒。趣第一義諦故。言功德者。謂無
<lb ed="X" n="0573a19"/><lb ed="R038" n="0768b16"/>貪等及悲智故。智慧者。了知生法二無我故。離八種
<lb ed="X" n="0573a20"/><lb ed="R038" n="0768b17"/>想者。諦觀諸蘊無有主宰故無我。觀諸蘊無常相續
<lb ed="X" n="0573a21"/><lb ed="R038" n="0768b18"/>流轉故無衆生想。觀今刹那亦生亦老亦死故無命
<lb ed="X" n="0573a22"/><lb ed="R038" n="0769a01"/>想。雖諸蘊循環受諸異趣。於中無人。故無取者想。譬
<lb ed="X" n="0573a23"/><lb ed="R038" n="0769a02"/>如因質現象質不至象而有象現。由前蘊故。從蘊續
<lb ed="X" n="0573a24"/><lb ed="R038" n="0769a03"/>生。前不至後。無取者想亦復如是。離法想者。謂第一
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0573b" n="0573b"/>
<lb ed="X" n="0573b01"/><lb ed="R038" n="0769a04"/>義法本不生故無法想。以不生故亦無有滅。故無非
<lb ed="X" n="0573b02"/><lb ed="R038" n="0769a05"/>法想。法非法分別離故。故無想。此言無想。但顯想無。
<lb ed="X" n="0573b03"/><lb ed="R038" n="0769a06"/>非謂無法而名非想。雖第一義離一切想。而隨世言
<lb ed="X" n="0573b04"/><lb ed="R038" n="0769a07"/>說故亦非無想。此謂了知二無我性。由戒善故。能起
<lb ed="X" n="0573b05"/><lb ed="R038" n="0769a08"/>深信。又言智慧生於實想。一切功德。此俱攝故。復以
<lb ed="X" n="0573b06"/><lb ed="R038" n="0769a09"/>何義言悉知見。令諸菩薩心勇猛故。爲欲開顯一切
<lb ed="X" n="0573b07"/><lb ed="R038" n="0769a10"/>智故。於諸境界朗然現覺。非如比智見煙知火。非如
<lb ed="X" n="0573b08"/><lb ed="R038" n="0769a11"/>肉眼見麤近物。若諸菩薩起我等想。因生我執。因於
<lb ed="X" n="0573b09"/><lb ed="R038" n="0769a12"/>我執有我我所。復生法非法想。非如土木故。經言不
<lb ed="X" n="0573b10"/><lb ed="R038" n="0769a13"/>應取法者。捨二邊故。法有性相尙不應取。何況非法。
<lb ed="X" n="0573b11"/><lb ed="R038" n="0769a14"/>本無性相。復次無分別者。善法如法尙不可取。況不
<lb ed="X" n="0573b12"/><lb ed="R038" n="0769a15"/>善非法。若善法亦不取者。佛何故說集福資粮。故說
<lb ed="X" n="0573b13"/><lb ed="R038" n="0769a16"/>如筏喩者。如欲濟川先須取筏。至彼岸<anchor xml:id="nkr_note_add_0573b1301" n="0573b1301"/><anchor xml:id="beg0573b1301" n="0573b1301"/>已<anchor xml:id="end0573b1301"/>捨而去之。
<lb ed="X" n="0573b14"/><lb ed="R038" n="0769a17"/>如象脅經說。若出生死證涅槃界。愛非愛果。法非法
<lb ed="X" n="0573b15"/><lb ed="R038" n="0769a18"/>因。一切悉捨<note place="inline">斷疑二</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0573b16"/><lb ed="R038" n="0769b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0573b1601">〔會解〕曰。論言二種法身。一往雖異。言法則同。蓋
<lb ed="X" n="0573b17"/><lb ed="R038" n="0769b02"/>所證得莫非實相爲法身故。究而言之。離身無法。
<lb ed="X" n="0573b18"/><lb ed="R038" n="0769b03"/>離法無身。一法二義。是謂如來究竟身法。今此正
<lb ed="X" n="0573b19"/><lb ed="R038" n="0769b04"/>明言說法身。亦爲下證得作本。故兼言之。經言實
<lb ed="X" n="0573b20"/><lb ed="R038" n="0769b05"/>信。或云實相實想。能所之異也。信實相者。本當於
<lb ed="X" n="0573b21"/><lb ed="R038" n="0769b06"/>智。兼言戒福者。論固言之。一爲顯示能信實相差
<lb ed="X" n="0573b22"/><lb ed="R038" n="0769b07"/>別義故。如天親。二爲此中攝一切功德故。如功德
<lb ed="X" n="0573b23"/><lb ed="R038" n="0769b08"/>施。抑徒有戒福。雖信而不解。但有智慧。雖解未必
<lb ed="X" n="0573b24"/><lb ed="R038" n="0769b09"/>信。惟三德備。而後信解。所謂緣能資了。了能發正
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0573c" n="0573c"/>
<lb ed="X" n="0573c01"/><lb ed="R038" n="0769b10"/>是也。今秦本略智者。意以能信章句兼之。經言後
<lb ed="X" n="0573c02"/><lb ed="R038" n="0769b11"/>五百歲。或言後五十歲。雖通二解。依秦本爲正。以
<lb ed="X" n="0573c03"/><lb ed="R038" n="0769b12"/>此爲實者。信爲眞實之實。非謂實也。知見之言。論
<lb ed="X" n="0573c04"/><lb ed="R038" n="0769b13"/>釋詳矣。無復我相等。正言能信之本。本於無我。有
<lb ed="X" n="0573c05"/><lb ed="R038" n="0769b14"/>我則乖於般若。故不能信。所以爲深。爲淨。爲得福
<lb ed="X" n="0573c06"/><lb ed="R038" n="0769b15"/>無量者。由無我故也。然則如來所以知見者。非謂
<lb ed="X" n="0573c07"/><lb ed="R038" n="0769b16"/>知我。知其無我也。惟見亦然。不唯諸佛於是見衆
<lb ed="X" n="0573c08"/><lb ed="R038" n="0769b17"/>生。亦將衆生於是見諸佛。是知我相之極極於無
<lb ed="X" n="0573c09"/><lb ed="R038" n="0769b18"/>我。無我之極極於般若。於般若中知見信解。皆由
<lb ed="X" n="0573c10"/><lb ed="R038" n="0770a01"/>無我。可不究其所自乎。論於是明二種四相。我相
<lb ed="X" n="0573c11"/><lb ed="R038" n="0770a02"/>四者<note place="inline">或曰我想。有情想。壽者想。更求趣想。又曰我想。衆生想。命想。壽者想。所出不同。名想或異。今依
<lb ed="X" n="0573c12"/><lb ed="R038" n="0770a03"/>秦本且以我人衆生壽者爲次爲正。偈言壽者等從後擧爾</note>亦曰四見四執四
<lb ed="X" n="0573c13"/><lb ed="R038" n="0770a04"/>取等。具應有十六我人知見。<note place="inline">委如法界次第依大論注釋云云</note>然
<lb ed="X" n="0573c14"/><lb ed="R038" n="0770a05"/>皆自陰入界實法起。要以我見爲本。隨所執計得
<lb ed="X" n="0573c15"/><lb ed="R038" n="0770a06"/>名不同。四與十六。名相開合。<note place="inline">云云</note>諸論各爲義釋。
<lb ed="X" n="0573c16"/><lb ed="R038" n="0770a07"/>非不詳盡。今更約常情釋之。然法本無我。認爲主
<lb ed="X" n="0573c17"/><lb ed="R038" n="0770a08"/>宰者我也。謂我爲人靈於土木而性不可變。是猶
<lb ed="X" n="0573c18"/><lb ed="R038" n="0770a09"/>有人者在人也。本四大五陰衆法生。而取爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0573c1801" n="0573c1801"/><anchor xml:id="beg0573c1801" n="0573c1801"/>己<anchor xml:id="end0573c1801"/>有
<lb ed="X" n="0573c19"/><lb ed="R038" n="0770a10"/>者衆生也。於無常法保以爲常者壽者也。準例餘
<lb ed="X" n="0573c20"/><lb ed="R038" n="0770a11"/>釋亦應可知。次法相四者。魏譯有列有釋。列從先
<lb ed="X" n="0573c21"/><lb ed="R038" n="0770a12"/>立後蕩。則曰一法相等。釋則從經。如曰無法相亦
<lb ed="X" n="0573c22"/><lb ed="R038" n="0770a13"/>非無法相等。凡兩重蕩立以成四相。雖有前後。理
<lb ed="X" n="0573c23"/><lb ed="R038" n="0770a14"/>實無違。言有法無者。卽相言性也。空實有者。謂空
<lb ed="X" n="0573c24"/><lb ed="R038" n="0770a15"/>本無物。卽性言相。故空相則有也。又言彼空無物。
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0574a" n="0574a"/>
<lb ed="X" n="0574a01"/><lb ed="R038" n="0770a16"/>而此不可說有無者。謂彼卽相言空。故空自非空。
<lb ed="X" n="0574a02"/><lb ed="R038" n="0770a17"/>以無物故相卽是空。則相亦非相。對彼說此。不得
<lb ed="X" n="0574a03"/><lb ed="R038" n="0770a18"/>以有無言之。是相與無相皆空。故言無相。由是言
<lb ed="X" n="0574a04"/><lb ed="R038" n="0770b01"/>之。初約空有二邊相對。次約空有皆無相對。言說
<lb ed="X" n="0574a05"/><lb ed="R038" n="0770b02"/>相則義當中道。旣四者俱離。是中亦不立。所謂中
<lb ed="X" n="0574a06"/><lb ed="R038" n="0770b03"/>道不須安是也。今秦本從略合而言之。但曰無法
<lb ed="X" n="0574a07"/><lb ed="R038" n="0770b04"/>相亦無非法相。正約空有雙蕩。的顯中道。則般若
<lb ed="X" n="0574a08"/><lb ed="R038" n="0770b05"/>破相之旨顯矣。雖各有理。什簡而優。再言何以故
<lb ed="X" n="0574a09"/><lb ed="R038" n="0770b06"/>下。據無著以破邪取則順釋其文。天親旣彰俱離
<lb ed="X" n="0574a10"/><lb ed="R038" n="0770b07"/>則反顯其說。今依秦本直釋。正由上言無復我相。
<lb ed="X" n="0574a11"/><lb ed="R038" n="0770b08"/>而又曰無法相等。故復追釋反顯之意。謂若心取
<lb ed="X" n="0574a12"/><lb ed="R038" n="0770b09"/>相者。我相也。有我相則有我取。凡以是取法相及
<lb ed="X" n="0574a13"/><lb ed="R038" n="0770b10"/>非法相。均不免爲著於我人。故凡三重遣著。倂不
<lb ed="X" n="0574a14"/><lb ed="R038" n="0770b11"/>出二空而<anchor xml:id="nkr_note_add_0574a1401" n="0574a1401"/><anchor xml:id="beg0574a1401" n="0574a1401"/>已<anchor xml:id="end0574a1401"/>。謂初則以實從假。卽人法空。次以法
<lb ed="X" n="0574a15"/><lb ed="R038" n="0770b12"/>非法俱相。卽性相空。故雙結顯曰。是故不應取法
<lb ed="X" n="0574a16"/><lb ed="R038" n="0770b13"/>等。旣皆不取。則遣無不盡。卽中道畢竟空明矣。然
<lb ed="X" n="0574a17"/><lb ed="R038" n="0770b14"/>則猶存中道何邪。曰中體本離。故不當遣立。然亦
<lb ed="X" n="0574a18"/><lb ed="R038" n="0770b15"/>遣者遣其著情爾。無著明邪取有五者。約實想通
<lb ed="X" n="0574a19"/><lb ed="R038" n="0770b16"/>破故也。經則唯言法及非法想轉。卽內法凡夫二
<lb ed="X" n="0574a20"/><lb ed="R038" n="0770b17"/>乘上慢等菩薩有著法非法相見故。於是言之。若
<lb ed="X" n="0574a21"/><lb ed="R038" n="0770b18"/>餘我想等。則外道所著。及想無想轉。非所破之要
<lb ed="X" n="0574a22"/><lb ed="R038" n="0771a01"/>文。置而不言。又曰。然於我想中。隨眠不斷者。此復
<lb ed="X" n="0574a23"/><lb ed="R038" n="0771a02"/>於我想而論麤細。謂<anchor xml:id="nkr_note_add_0574a2301" n="0574a2301"/><anchor xml:id="beg0574a2301" n="0574a2301"/>已<anchor xml:id="end0574a2301"/>斷現煩惱者。雖無麤想。而
<lb ed="X" n="0574a24"/><lb ed="R038" n="0771a03"/>隨眠不斷。故轉爲我取。取彼法非法想。是亦我想
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0574b" n="0574b"/>
<lb ed="X" n="0574b01"/><lb ed="R038" n="0771a04"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0574b0101" n="0574b0101"/><anchor xml:id="beg0574b0101" n="0574b0101"/>已<anchor xml:id="end0574b0101"/>。<note place="inline">文言隨眠。天親對現行麤惑說。卽無明也</note>所謂此我想轉中餘義。
<lb ed="X" n="0574b02"/><lb ed="R038" n="0771a05"/>經猶未說是也。此通別進否。文頗難明。因得以申
<lb ed="X" n="0574b03"/><lb ed="R038" n="0771a06"/>之筏喩法門下引喩證也。法非法義。如諸論釋。無
<lb ed="X" n="0574b04"/><lb ed="R038" n="0771a07"/>非是者。亦可謂非法者般若也。凡諸法相。尙應須
<lb ed="X" n="0574b05"/><lb ed="R038" n="0771a08"/>離。何況般若而不自離乎。此當克體釋非法也<note place="inline">別譯
<lb ed="X" n="0574b06"/><lb ed="R038" n="0771a09"/>楞伽有此一說倂見於此</note>。</p>
<lb ed="X" n="0574b07"/><lb ed="R038" n="0771a10"/><p xml:id="pX24p0574b0701">【疑】此下爲遮異疑。向說不可以相成就得見如來。
<lb ed="X" n="0574b08"/><lb ed="R038" n="0771a11"/>何故釋迦得阿耨菩提說名爲佛。復云何說法。爲
<lb ed="X" n="0574b09"/><lb ed="R038" n="0771a12"/>斷此疑如經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0574b10"/><lb ed="R038" n="0771a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0574b1001">【經】須菩提於意云何如來得阿耨多羅三藐三菩提
<lb ed="X" n="0574b11"/><lb ed="R038" n="0771a14"/>邪<note place="inline">止</note>卽非佛法。</p>
<lb ed="X" n="0574b12"/><lb ed="R038" n="0771a15"/><p xml:id="pX24p0574b1201">【論】無著曰。此下次明證得法身。復有二種。一智相。二
<lb ed="X" n="0574b13"/><lb ed="R038" n="0771a16"/>福相。智相至得法身者。經言如來得阿耨菩提等。依
<lb ed="X" n="0574b14"/><lb ed="R038" n="0771a17"/>義顯示。爲翻正覺菩提取故。及攝所說法皆不可得
<lb ed="X" n="0574b15"/><lb ed="R038" n="0771a18"/>故。言無有定法。卽須菩提道佛意也。若言有法可說
<lb ed="X" n="0574b16"/><lb ed="R038" n="0771b01"/>名菩提者。是爲說相。以世諦故。說有菩提及得者。爲
<lb ed="X" n="0574b17"/><lb ed="R038" n="0771b02"/>欲願攝持。以方便故。有如佛意。則二俱無。故曰如我
<lb ed="X" n="0574b18"/><lb ed="R038" n="0771b03"/>解佛所說等。又曰如來所說法皆不可說等者。取謂
<lb ed="X" n="0574b19"/><lb ed="R038" n="0771b04"/>正聞時。說謂演說時。由說故知說及所說皆不可取。
<lb ed="X" n="0574b20"/><lb ed="R038" n="0771b05"/>卽安立第一義也。非法者。分別性故。非非法者。法無
<lb ed="X" n="0574b21"/><lb ed="R038" n="0771b06"/>我故。以無爲故得名聖人者。若無分別義。名無爲者。
<lb ed="X" n="0574b22"/><lb ed="R038" n="0771b07"/>是菩薩以有學得名。卽相應攝散時顯了故。若無起
<lb ed="X" n="0574b23"/><lb ed="R038" n="0771b08"/>無作如來轉依名無爲者。卽如來以無學得名。唯第
<lb ed="X" n="0574b24"/><lb ed="R038" n="0771b09"/>一義無上覺故。次言福相至得法身者。經言若人滿
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0574c" n="0574c"/>
<lb ed="X" n="0574c01"/><lb ed="R038" n="0771b10"/>三千世界等。卽彼言說法身出生如來福相法身。乃
<lb ed="X" n="0574c02"/><lb ed="R038" n="0771b11"/>至一四句偈。生福甚多。況復如來所有福相。爲成此
<lb ed="X" n="0574c03"/><lb ed="R038" n="0771b12"/>義故言如來阿耨菩提從此出生。以普習十法行阿
<lb ed="X" n="0574c04"/><lb ed="R038" n="0771b13"/>含故。<note place="inline">十法行未撿</note>亦由世諦故。言佛出生及得菩提。此二
<lb ed="X" n="0574c05"/><lb ed="R038" n="0771b14"/>並說名爲佛法。又言佛法卽非佛法。復次其所生福
<lb ed="X" n="0574c06"/><lb ed="R038" n="0771b15"/>勝彼福者。以依義則顯示對治福不生故言其福卽
<lb ed="X" n="0574c07"/><lb ed="R038" n="0771b16"/>說相言勝彼。卽欲願攝持。是福聚卽非福聚及非佛
<lb ed="X" n="0574c08"/><lb ed="R038" n="0771b17"/>法等。並顯安立第一義諦。以隨順無爲得名故。相應
<lb ed="X" n="0574c09"/><lb ed="R038" n="0771b18"/>攝散不復顯了<note place="inline">上卷止此</note>。</p><p xml:id="pX24p0574c0911" cb:place="inline">頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0574c10"/><lb ed="R038" n="0772a01"/><lg type="regular" xml:id="lgX24p0574c1001"><l>應化非眞佛</l><l>亦非說法者</l><l>說法不二取</l>
<lb ed="X" n="0574c11"/><lb ed="R038" n="0772a02"/><l>無說離言相</l><l>受持及說者</l><l>不空於福德</l>
<lb ed="X" n="0574c12"/><lb ed="R038" n="0772a03"/><l>福不趣菩提</l><l>二能趣菩提</l><l>於實名了因</l>
<lb ed="X" n="0574c13"/><lb ed="R038" n="0772a04"/><l>亦爲餘生因</l><l>唯獨諸佛法</l><l>福成第一體</l></lg>
<lb ed="X" n="0574c14"/><lb ed="R038" n="0772a05"/><p xml:id="pX24p0574c1401">○天親釋曰。謂佛有三種。一法佛。二報佛。三化佛。今
<lb ed="X" n="0574c15"/><lb ed="R038" n="0772a06"/>釋迦則化佛。不證菩提。亦不說法。如經無有定法等
<lb ed="X" n="0574c16"/><lb ed="R038" n="0772a07"/>故。然一向不說邪。爲遮此故。故言說法不二取。謂非
<lb ed="X" n="0574c17"/><lb ed="R038" n="0772a08"/>不說。但說者聽者不取法非法故。以彼法非法非非
<lb ed="X" n="0574c18"/><lb ed="R038" n="0772a09"/>法依眞如義說故。非法者。一切法無體相故。非非法
<lb ed="X" n="0574c19"/><lb ed="R038" n="0772a10"/>者。彼眞如無我相實有故。何故言說不言證。謂有說
<lb ed="X" n="0574c20"/><lb ed="R038" n="0772a11"/>卽成證義。若不證者。則不能說。如經一切聖人皆以
<lb ed="X" n="0574c21"/><lb ed="R038" n="0772a12"/>無爲法得名。謂彼法是說因故。一切聖人依眞如法
<lb ed="X" n="0574c22"/><lb ed="R038" n="0772a13"/>故能說彼無爲法。復以何義言彼法不可說。況如是
<lb ed="X" n="0574c23"/><lb ed="R038" n="0772a14"/>取。以遠離言說相。非可說事故。而言一切聖人者。以
<lb ed="X" n="0574c24"/><lb ed="R038" n="0772a15"/>依眞如有分有具故。又經說七寶施福譬喩校量者。
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0575a" n="0575a"/>
<lb ed="X" n="0575a01"/><lb ed="R038" n="0772a16"/>顯法雖不可說取而福德不空。故偈云云。言福不趣
<lb ed="X" n="0575a02"/><lb ed="R038" n="0772a17"/>菩提等者。謂受持演說二者能趣菩提。如經乃至受
<lb ed="X" n="0575a03"/><lb ed="R038" n="0772a18"/>持四句偈等。是福德聚文有二義。一積聚義。二進趣
<lb ed="X" n="0575a04"/><lb ed="R038" n="0772b01"/>義。<note place="inline">論作聚義有二種文。似未安。亦是文略。應云福聚文有二義。謂聚非聚。偈亦二義。謂趣。不趣。以偈配
<lb ed="X" n="0575a05"/><lb ed="R038" n="0772b02"/>經。聚卽不趣。趣卽非聚二義而<anchor xml:id="nkr_note_add_0575a0501" n="0575a0501"/><anchor xml:id="beg0575a0501" n="0575a0501"/>已<anchor xml:id="end0575a0501"/>。故云</note>如人擔重不能進趣。如是彼福
<lb ed="X" n="0575a06"/><lb ed="R038" n="0772b03"/>德聚以積重故。於菩提不能進趣。說名爲聚。非福聚
<lb ed="X" n="0575a07"/><lb ed="R038" n="0772b04"/>者。卽二能趣故。於彼福德中勝。所以能趣者。如經一
<lb ed="X" n="0575a08"/><lb ed="R038" n="0772b05"/>切諸佛菩提皆從此經出生等。故偈言於實名了因。
<lb ed="X" n="0575a09"/><lb ed="R038" n="0772b06"/>謂菩提者名爲法身。體實無爲。此二於彼能爲了因。
<lb ed="X" n="0575a10"/><lb ed="R038" n="0772b07"/>雖不作生死因。亦爲餘報化二佛作菩提因故。是爲
<lb ed="X" n="0575a11"/><lb ed="R038" n="0772b08"/>唯獨諸佛法。此福能成彼第一不共體故。如是名福
<lb ed="X" n="0575a12"/><lb ed="R038" n="0772b09"/>德多。</p><p xml:id="pX24p0575a1203" cb:place="inline">○唐譯。又以進趣爲肩義。謂在肩能持故。以此
<lb ed="X" n="0575a13"/><lb ed="R038" n="0772b10"/>名聚爲肩。却以不能持者爲非聚義云云。顚倒其說。
<lb ed="X" n="0575a14"/><lb ed="R038" n="0772b11"/>失理一也。餘文大同。</p><p xml:id="pX24p0575a1409" cb:place="inline">○功德施曰。此明佛證眞實無
<lb ed="X" n="0575a15"/><lb ed="R038" n="0772b12"/>法可取。言說法者。順俗名言。非第一義。以法非法無
<lb ed="X" n="0575a16"/><lb ed="R038" n="0772b13"/>所取故。說名菩提。而言諸佛證菩提者。謂無得而得。
<lb ed="X" n="0575a17"/><lb ed="R038" n="0772b14"/>以菩提無生故。須菩提以密意答言無有少法可得。
<lb ed="X" n="0575a18"/><lb ed="R038" n="0772b15"/>非於無生而不現證。言不可取不可說者。無能取能
<lb ed="X" n="0575a19"/><lb ed="R038" n="0772b16"/>說故。無爲者。無所得義。聖人者。見眞實義。爲它說者。
<lb ed="X" n="0575a20"/><lb ed="R038" n="0772b17"/>謂於二諦善能開演不顚倒故。其福勝彼者。以二門
<lb ed="X" n="0575a21"/><lb ed="R038" n="0772b18"/>故。謂理及敎。敎者經言施中最者所謂法施。餘財施
<lb ed="X" n="0575a22"/><lb ed="R038" n="0773a01"/>攝故。理者財施。住於生死。法施能成究竟功德故。佛
<lb ed="X" n="0575a23"/><lb ed="R038" n="0773a02"/>法卽非佛法者。謂諸法體性空無所有。此若開顯是
<lb ed="X" n="0575a24"/><lb ed="R038" n="0773a03"/>佛法身見有性者。於法未悟。依此密意。說非佛法。若
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0575b" n="0575b"/>
<lb ed="X" n="0575b01"/><lb ed="R038" n="0773a04"/>知法無性覺此名佛。若持此法了無性者。斯名法施
<lb ed="X" n="0575b02"/><lb ed="R038" n="0773a05"/><note place="inline">斷疑三</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0575b03"/><lb ed="R038" n="0773a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0575b0301">〔會解〕曰。觀今此文。據論不出福智二嚴。以二嚴
<lb ed="X" n="0575b04"/><lb ed="R038" n="0773a07"/>故理性得顯。則至得法身一也。<note place="inline">至猶極也。修德之極。必得法身</note>從
<lb ed="X" n="0575b05"/><lb ed="R038" n="0773a08"/>能顯說故曰二種。經言無定法者。空生深領佛意。
<lb ed="X" n="0575b06"/><lb ed="R038" n="0773a09"/>謂所得所說無決定義。亦不可思議之謂。因自釋
<lb ed="X" n="0575b07"/><lb ed="R038" n="0773a10"/>曰。皆不可取不可說非法非非法等。謂是法妙不
<lb ed="X" n="0575b08"/><lb ed="R038" n="0773a11"/>可以相得。故曰不可取。理不可以言示。故曰不可
<lb ed="X" n="0575b09"/><lb ed="R038" n="0773a12"/>說。方謂之法。體不可得。方謂非法。相實有故。依眞
<lb ed="X" n="0575b10"/><lb ed="R038" n="0773a13"/>如第一義說。故曰非法非非法。又曰一切賢聖皆
<lb ed="X" n="0575b11"/><lb ed="R038" n="0773a14"/>以無爲法而有差別。則又覆釋。上所說法皆由依
<lb ed="X" n="0575b12"/><lb ed="R038" n="0773a15"/>無爲法故。其說如是。是卽眞如異名。而有差別者。
<lb ed="X" n="0575b13"/><lb ed="R038" n="0773a16"/>非無爲有差別。正言能依者差別爾。魏譯曰。得名
<lb ed="X" n="0575b14"/><lb ed="R038" n="0773a17"/>賢聖者。謂一切賢聖。皆以無爲法爲本。而得有淺
<lb ed="X" n="0575b15"/><lb ed="R038" n="0773a18"/>深。故聖賢之名立。學無學所以異也。偈言應化非
<lb ed="X" n="0575b16"/><lb ed="R038" n="0773b01"/>眞佛亦非說法者。謂釋迦者應化也。不可以身相
<lb ed="X" n="0575b17"/><lb ed="R038" n="0773b02"/>見者眞佛也。二者不可同日而語。此斷疑意也。而
<lb ed="X" n="0575b18"/><lb ed="R038" n="0773b03"/>曰。化佛不證菩提。亦不說法者。一往以法報奪言
<lb ed="X" n="0575b19"/><lb ed="R038" n="0773b04"/>之。然非不說法得菩提也。但無有定法。故得而非
<lb ed="X" n="0575b20"/><lb ed="R038" n="0773b05"/>得。說而非說。肇師云。諸相煥目而非形。八音盈耳
<lb ed="X" n="0575b21"/><lb ed="R038" n="0773b06"/>而非聲是也。抑以三身分別。則得菩提者報佛也。
<lb ed="X" n="0575b22"/><lb ed="R038" n="0773b07"/>說法者應身也。無說無得者法身也。若相卽而說。
<lb ed="X" n="0575b23"/><lb ed="R038" n="0773b08"/>應卽法報。故得而非得。法報卽應。故無說而說。各
<lb ed="X" n="0575b24"/><lb ed="R038" n="0773b09"/>有其致。理不可偏。次言福相法身。於中先擧譬校
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0575c" n="0575c"/>
<lb ed="X" n="0575c01"/><lb ed="R038" n="0773b10"/>量。言甚多者。於事雖多。校法則劣。故曰是福德卽
<lb ed="X" n="0575c02"/><lb ed="R038" n="0773b11"/>非福德性。是故如來說福德多者。約事順答且云
<lb ed="X" n="0575c03"/><lb ed="R038" n="0773b12"/>多爾。非福德性以言多。若望次文所校之福。此但
<lb ed="X" n="0575c04"/><lb ed="R038" n="0773b13"/>福德。不趣菩提。所以秦本特加性字。意爲生下次
<lb ed="X" n="0575c05"/><lb ed="R038" n="0773b14"/>文。顯持經福勝。所謂二能趣菩提也。何以故下。復
<lb ed="X" n="0575c06"/><lb ed="R038" n="0773b15"/>徵釋所以勝彼之義。以其能生菩提及法身故。今
<lb ed="X" n="0575c07"/><lb ed="R038" n="0773b16"/>譯從略。但言出。不言生。義兼之也。然所出生者佛
<lb ed="X" n="0575c08"/><lb ed="R038" n="0773b17"/>法也。佛法非法。亡之恐其著也。於佛法起見尙應
<lb ed="X" n="0575c09"/><lb ed="R038" n="0773b18"/>須離。況餘法乎。此非之之言。諸論或以安立第一
<lb ed="X" n="0575c10"/><lb ed="R038" n="0774a01"/>義釋。或約證悟釋。或以無性等釋。並各有理。詳之
<lb ed="X" n="0575c11"/><lb ed="R038" n="0774a02"/>可知。</p>
<lb ed="X" n="0575c12"/><lb ed="R038" n="0774a03"/><p xml:id="pX24p0575c1201">【疑】天親曰。向說聖人以無爲法不可取說者。須陀
<lb ed="X" n="0575c13"/><lb ed="R038" n="0774a04"/>洹等亦取自果如證而說。云何言不可取說也。爲
<lb ed="X" n="0575c14"/><lb ed="R038" n="0774a05"/>斷此疑如經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0575c15"/><lb ed="R038" n="0774a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0575c1501">【經】須菩提於意云何須陀洹能作是念<note place="inline">止</note>是樂阿蘭
<lb ed="X" n="0575c16"/><lb ed="R038" n="0774a07"/>那行。</p>
<lb ed="X" n="0575c17"/><lb ed="R038" n="0774a08"/><p xml:id="pX24p0575c1701">【論】無著曰。此下第五爲修道得勝中無慢。又八種住
<lb ed="X" n="0575c18"/><lb ed="R038" n="0774a09"/>中第四離障礙住。凡十二障。謂一慢。二無慢而少聞。
<lb ed="X" n="0575c19"/><lb ed="R038" n="0774a10"/>三雖多聞而小攀緣作念修道。乃至十一雖具資粮
<lb ed="X" n="0575c20"/><lb ed="R038" n="0774a11"/>而不自攝。十二雖自攝而無敎授。第一爲離慢故者。
<lb ed="X" n="0575c21"/><lb ed="R038" n="0774a12"/>經言須陀洹等。此以依義顯示對治我得慢故。謂若
<lb ed="X" n="0575c22"/><lb ed="R038" n="0774a13"/>須陀洹等作念得果。卽有我想。我想卽慢。非謂無慢。
<lb ed="X" n="0575c23"/><lb ed="R038" n="0774a14"/>而有四果名相之異。此爲說相。若顯示無慢。卽欲顯
<lb ed="X" n="0575c24"/><lb ed="R038" n="0774a15"/>攝持。言實無有法等。是爲安立第一義。以實無所行
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0576a" n="0576a"/>
<lb ed="X" n="0576a01"/><lb ed="R038" n="0774a16"/>故。顯無諍行。及離欲者。此以<anchor xml:id="nkr_note_add_0576a0101" n="0576a0101"/><anchor xml:id="beg0576a0101" n="0576a0101"/>己<anchor xml:id="end0576a0101"/>證令彼信故。爲顯現
<lb ed="X" n="0576a02"/><lb ed="R038" n="0774a17"/>相應行也<note place="inline">文仍作安立第一義者誤</note>。</p><p xml:id="pX24p0576a0215" cb:place="inline">頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0576a03"/><lb ed="R038" n="0774a18"/><lg type="regular" xml:id="lgX24p0576a0301"><l>不可取及說</l><l>自果不取故</l><l>依彼善吉者</l>
<lb ed="X" n="0576a04"/><lb ed="R038" n="0774b01"/><l>說離二種障</l></lg>
<lb ed="X" n="0576a05"/><lb ed="R038" n="0774b02"/><p xml:id="pX24p0576a0501">○天親釋曰。謂以斷疑成彼不可說取故。聖人以無
<lb ed="X" n="0576a06"/><lb ed="R038" n="0774b03"/>爲法得名故。不取六塵。名須陀洹。又名逆流。於六塵
<lb ed="X" n="0576a07"/><lb ed="R038" n="0774b04"/>不入故。乃至阿羅漢不取一法。是爲不取自果。非不
<lb ed="X" n="0576a08"/><lb ed="R038" n="0774b05"/>取無爲法。以爲自證。若起如是心謂我能得果等。卽
<lb ed="X" n="0576a09"/><lb ed="R038" n="0774b06"/>有使煩惱在。非現行煩惱。於彼證時<anchor xml:id="nkr_note_add_0576a0901" n="0576a0901"/><anchor xml:id="beg0576a0901" n="0576a0901"/>已<anchor xml:id="end0576a0901"/>離我取故。何
<lb ed="X" n="0576a10"/><lb ed="R038" n="0774b07"/>故須菩提自歎身得受記證果說無諍行。爲於彼中
<lb ed="X" n="0576a11"/><lb ed="R038" n="0774b08"/>明勝功德生深信故。而實無所行者。謂依善吉說離
<lb ed="X" n="0576a12"/><lb ed="R038" n="0774b09"/>二種障故。一者煩惱障。二者三昧障。離彼二障故無
<lb ed="X" n="0576a13"/><lb ed="R038" n="0774b10"/>所行。</p><p xml:id="pX24p0576a1303" cb:place="inline">○唐譯曰。無爲之法體不可取。爲此聖人於自
<lb ed="X" n="0576a14"/><lb ed="R038" n="0774b11"/>果不取不說。若作是念者。意說有隨眠惑。非是現行
<lb ed="X" n="0576a15"/><lb ed="R038" n="0774b12"/>故。非彼證現觀之時有我等執。餘文大同。</p><p xml:id="pX24p0576a1517" cb:place="inline">○功德施
<lb ed="X" n="0576a16"/><lb ed="R038" n="0774b13"/>曰。若所證無性者。四聖果云何得成。不見世間無物
<lb ed="X" n="0576a17"/><lb ed="R038" n="0774b14"/>有果。爲遣此疑。經曰須陀洹等四果名相<note place="inline">云云</note>。如是
<lb ed="X" n="0576a18"/><lb ed="R038" n="0774b15"/>四人皆不作念我能得果。以於證時無所得故。故曰
<lb ed="X" n="0576a19"/><lb ed="R038" n="0774b16"/>實無有法等。若作是念。有我等取。離身見者無彼取
<lb ed="X" n="0576a20"/><lb ed="R038" n="0774b17"/>故。故以無爲說名聖人。無爲相者。空性相義。須菩提
<lb ed="X" n="0576a21"/><lb ed="R038" n="0774b18"/>述<anchor xml:id="nkr_note_add_0576a2101" n="0576a2101"/><anchor xml:id="beg0576a2101" n="0576a2101"/>己<anchor xml:id="end0576a2101"/>所證無如是念。若行於無諍不悟卽空。如來不
<lb ed="X" n="0576a22"/><lb ed="R038" n="0775a01"/>應贊言。第一諍者所謂煩惱。離彼煩惱。名無諍定<note place="inline">斷疑
<lb ed="X" n="0576a23"/><lb ed="R038" n="0775a02"/>四</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0576a24"/><lb ed="R038" n="0775a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0576a2401">〔會解〕曰。此章名爲修道得勝中無慢者。夫修道
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0576b" n="0576b"/>
<lb ed="X" n="0576b01"/><lb ed="R038" n="0775a04"/>必志於得果。得果則或勝心隨之。以<anchor xml:id="nkr_note_add_0576b0101" n="0576b0101"/><anchor xml:id="beg0576b0101" n="0576b0101"/>己<anchor xml:id="end0576b0101"/>之得輕彼
<lb ed="X" n="0576b02"/><lb ed="R038" n="0775a05"/>不得之謂慢。於是起慢。我見不忘。則見與果皆非
<lb ed="X" n="0576b03"/><lb ed="R038" n="0775a06"/>故必無慢然後爲得。所以明離慢也。若約斷疑云
<lb ed="X" n="0576b04"/><lb ed="R038" n="0775a07"/>者。旣曰不也。則是不作是念以取自果。況當起慢。
<lb ed="X" n="0576b05"/><lb ed="R038" n="0775a08"/>故無違於不可取說也。經本示菩薩離慢。而以小
<lb ed="X" n="0576b06"/><lb ed="R038" n="0775a09"/>果言者。蓋寄小明大。若彼當分未必能忘。今此言
<lb ed="X" n="0576b07"/><lb ed="R038" n="0775a10"/>者。亦般若意在淘汰融通小執。故假須菩提以發
<lb ed="X" n="0576b08"/><lb ed="R038" n="0775a11"/>之。使彼聞而無著。則一言而兩得矣。須陀洹名爲
<lb ed="X" n="0576b09"/><lb ed="R038" n="0775a12"/>入流。又曰而無所入者。釋所以不取之義。謂證初
<lb ed="X" n="0576b10"/><lb ed="R038" n="0775a13"/>果預於聖流故。入者入無所入。又入。此者必不入
<lb ed="X" n="0576b11"/><lb ed="R038" n="0775a14"/>於彼。了知六塵皆不可得。故無可入。不同凡夫實
<lb ed="X" n="0576b12"/><lb ed="R038" n="0775a15"/>有涉入故。亦得謂之逆流也。斯陀含名一往來。以
<lb ed="X" n="0576b13"/><lb ed="R038" n="0775a16"/>其欲思九品。前六品盡。而餘三猶在。故須一來方
<lb ed="X" n="0576b14"/><lb ed="R038" n="0775a17"/>得三果。三果所以名不來也。此來不來等約事雖
<lb ed="X" n="0576b15"/><lb ed="R038" n="0775a18"/>爾。以彼所證空理了無來去。故皆以無言三果合
<lb ed="X" n="0576b16"/><lb ed="R038" n="0775b01"/>云而實無不來。今本略者不無其旨。蓋無字<anchor xml:id="nkr_note_add_0576b1601" n="0576b1601"/><anchor xml:id="beg0576b1601" n="0576b1601"/>已<anchor xml:id="end0576b1601"/>當
<lb ed="X" n="0576b17"/><lb ed="R038" n="0775b02"/>於理。若更云不來則似煩重。然但云來。映帶前文。
<lb ed="X" n="0576b18"/><lb ed="R038" n="0775b03"/>則不來可知。略意在此。至阿羅漢此當無學。獨言
<lb ed="X" n="0576b19"/><lb ed="R038" n="0775b04"/>道者。道則因義。爲讓究竟極果無學故也。是亦譯
<lb ed="X" n="0576b20"/><lb ed="R038" n="0775b05"/>者之意。實無所有名阿羅漢。則無學之至者。若作
<lb ed="X" n="0576b21"/><lb ed="R038" n="0775b06"/>是念卽著我人者。文應例言之。反以言著顯其不
<lb ed="X" n="0576b22"/><lb ed="R038" n="0775b07"/>著。不著則無得矣。又曰我得無諍三昧者。須菩提
<lb ed="X" n="0576b23"/><lb ed="R038" n="0775b08"/>自述佛印也。意則以<anchor xml:id="nkr_note_add_0576b2301" n="0576b2301"/><anchor xml:id="beg0576b2301" n="0576b2301"/>己<anchor xml:id="end0576b2301"/>證彼。亦顯無得而得。雖然。
<lb ed="X" n="0576b24"/><lb ed="R038" n="0775b09"/>使空生以爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0576b2401" n="0576b2401"/><anchor xml:id="beg0576b2401" n="0576b2401"/>己<anchor xml:id="end0576b2401"/>能。則是起諍非無諍也。阿蘭那行
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0576c" n="0576c"/>
<lb ed="X" n="0576c01"/><lb ed="R038" n="0775b10"/>與前無諍。華梵<g ref="#CB28575">㸦</g>見爾。要皆以無得無行爲本。使
<lb ed="X" n="0576c02"/><lb ed="R038" n="0775b11"/>後之人於一切法亦皆無行無得。則我卽空生。空
<lb ed="X" n="0576c03"/><lb ed="R038" n="0775b12"/>生卽我。夫豈有古今聖凡之間哉。</p>
<lb ed="X" n="0576c04"/><lb ed="R038" n="0775b13"/><p xml:id="pX24p0576c0401">【疑】天親曰。復有疑釋迦昔於然燈佛所受法得記。
<lb ed="X" n="0576c05"/><lb ed="R038" n="0775b14"/>云何而言彼法不可說不可取等。又功德施曰。若
<lb ed="X" n="0576c06"/><lb ed="R038" n="0775b15"/>預流等不得自果。云何世尊遇然燈佛獲無生忍。
<lb ed="X" n="0576c07"/><lb ed="R038" n="0775b16"/>爲遣此疑如經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0576c08"/><lb ed="R038" n="0775b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0576c0801">【經】佛吿須菩提於意云何如來昔在然燈佛所<note place="inline">止</note>實
<lb ed="X" n="0576c09"/><lb ed="R038" n="0775b18"/>無所得。</p>
<lb ed="X" n="0576c10"/><lb ed="R038" n="0776a01"/><p xml:id="pX24p0576c1001">【論】無著曰。此下第六爲不離佛出時亦爲離少聞障
<lb ed="X" n="0576c11"/><lb ed="R038" n="0776a02"/>故。謂彼佛出世承事供養。則有法可取。離此分別故。
<lb ed="X" n="0576c12"/><lb ed="R038" n="0776a03"/>依義等釋例前可知。</p><p xml:id="pX24p0576c1209" cb:place="inline">頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0576c13"/><lb ed="R038" n="0776a04"/><lg type="regular" xml:id="lgX24p0576c1301"><l>佛於然燈語</l><l>不取理實智</l><l>以是眞實義</l>
<lb ed="X" n="0576c14"/><lb ed="R038" n="0776a05"/><l>成彼無取說</l></lg>
<lb ed="X" n="0576c15"/><lb ed="R038" n="0776a06"/><p xml:id="pX24p0576c1501">○天親釋曰。爲斷疑故。如經云云。謂如來於然燈佛
<lb ed="X" n="0576c16"/><lb ed="R038" n="0776a07"/>所。言語所說不取證法。顯彼證智不可取說。</p><p xml:id="pX24p0576c1618" cb:place="inline">○唐譯
<lb ed="X" n="0576c17"/><lb ed="R038" n="0776a08"/>大同。</p><p xml:id="pX24p0576c1703" cb:place="inline">○功德施曰。此文顯示昔遇然燈佛時以悟無
<lb ed="X" n="0576c18"/><lb ed="R038" n="0776a09"/>生生法可取。言獲忍者。以俗諦故。如說得菩提者謂
<lb ed="X" n="0576c19"/><lb ed="R038" n="0776a10"/>無所得。復有經說。我坐道場無得而起。又曰。我所有
<lb ed="X" n="0576c20"/><lb ed="R038" n="0776a11"/>法皆不可得。或曰。言語不能取證法非智不取。此說
<lb ed="X" n="0576c21"/><lb ed="R038" n="0776a12"/>違經。經說第一義非智之所行。何況文字故。復次智
<lb ed="X" n="0576c22"/><lb ed="R038" n="0776a13"/>所知境名所詮境。是二差別智之所證。名初不行。何
<lb ed="X" n="0576c23"/><lb ed="R038" n="0776a14"/>義須說語不能取。復次餘經中說。於然燈佛所得無
<lb ed="X" n="0576c24"/><lb ed="R038" n="0776a15"/>生智不取於法。如彼經言。菩薩有四。謂初發心見色
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0577a" n="0577a"/>
<lb ed="X" n="0577a01"/><lb ed="R038" n="0776a16"/>相如來。修行菩薩見功德成就如來。不退菩薩見法
<lb ed="X" n="0577a02"/><lb ed="R038" n="0776a17"/>身如來。一生補處非前三見。彼菩薩以淨慧眼而觀
<lb ed="X" n="0577a03"/><lb ed="R038" n="0776a18"/>察故。不復是見。見非見是二邊。遠離二邊。是卽見佛
<lb ed="X" n="0577a04"/><lb ed="R038" n="0776b01"/>亦見自身。見淸淨故。一切法皆淸淨。我如是見。然燈
<lb ed="X" n="0577a05"/><lb ed="R038" n="0776b02"/>如來得無生忍。證無得無所得理。乃至不住一切識
<lb ed="X" n="0577a06"/><lb ed="R038" n="0776b03"/>之境界。得六萬三昧。然燈如來卽授我記。是授記聲
<lb ed="X" n="0577a07"/><lb ed="R038" n="0776b04"/>不至於耳等。顯是智證。而無所取是心法。而非語法。
<lb ed="X" n="0577a08"/><lb ed="R038" n="0776b05"/>當知此中說智之境界。云何餘師固謂遮語<note place="inline">斷疑五</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0577a09"/><lb ed="R038" n="0776b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0577a0901">〔會解〕曰。前旣以果疑因。此復以因疑果。如功德
<lb ed="X" n="0577a10"/><lb ed="R038" n="0776b07"/>施言疑意是也。天親所述則成以果疑法。經言於
<lb ed="X" n="0577a11"/><lb ed="R038" n="0776b08"/>法實無所得者示授記時所證境界。極言其理。未
<lb ed="X" n="0577a12"/><lb ed="R038" n="0776b09"/>必空生能到。由佛力故得以言之。旣曰無得。則凡
<lb ed="X" n="0577a13"/><lb ed="R038" n="0776b10"/>可以言示者皆有得者也。若無所得則不容言。尙
<lb ed="X" n="0577a14"/><lb ed="R038" n="0776b11"/>何措心擬議於其間哉。所以維摩唯一默然示不
<lb ed="X" n="0577a15"/><lb ed="R038" n="0776b12"/>二法門者以此。論擧或者之言曰。言語不能取。證
<lb ed="X" n="0577a16"/><lb ed="R038" n="0776b13"/>法非智不取。謂此說違經。又曰智所證言所詮此
<lb ed="X" n="0577a17"/><lb ed="R038" n="0776b14"/>二差別者。是則言智證可也。言取則不可。抑不知
<lb ed="X" n="0577a18"/><lb ed="R038" n="0776b15"/>智有分別之智。有無相之智。而言亦有可有否。如
<lb ed="X" n="0577a19"/><lb ed="R038" n="0776b16"/>以離性得義之言。雖以語言示證可也。故知法無
<lb ed="X" n="0577a20"/><lb ed="R038" n="0776b17"/>定論。唯義所適。又如彼經明。見佛有四。後一則見
<lb ed="X" n="0577a21"/><lb ed="R038" n="0776b18"/>佛之極。過此無見可論。可謂妙盡其理也。云何餘
<lb ed="X" n="0577a22"/><lb ed="R038" n="0777a01"/>師固謂遮語者。斥彼以凡所非。皆爲遣著之語。曾
<lb ed="X" n="0577a23"/><lb ed="R038" n="0777a02"/>不知是言智之境界。無著以此爲不離佛出時及
<lb ed="X" n="0577a24"/><lb ed="R038" n="0777a03"/>離少聞障者。由値佛故獲無所得智。是卽多聞。離
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0577b" n="0577b"/>
<lb ed="X" n="0577b01"/><lb ed="R038" n="0777a04"/>少聞障。所謂若知如來常不說法是名多聞。反顯
<lb ed="X" n="0577b02"/><lb ed="R038" n="0777a05"/>有所得者爲少聞矣。</p>
<lb ed="X" n="0577b03"/><lb ed="R038" n="0777a06"/><p xml:id="pX24p0577b0301">【疑】天親曰。若聖人以無爲法得名是法不可取者。
<lb ed="X" n="0577b04"/><lb ed="R038" n="0777a07"/>云何菩薩取莊嚴佛土及受樂報。佛取自法王身。
<lb ed="X" n="0577b05"/><lb ed="R038" n="0777a08"/>復云何餘世間取彼是法王之身。爲斷此疑如經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0577b06"/><lb ed="R038" n="0777a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0577b0601">【經】須菩提於意云何菩薩莊嚴佛土不<note place="inline">止</note>應無所住
<lb ed="X" n="0577b07"/><lb ed="R038" n="0777a10"/>而生其心。</p>
<lb ed="X" n="0577b08"/><lb ed="R038" n="0777a11"/><p xml:id="pX24p0577b0801">【論】無著曰。此下第七爲願淨佛土亦離雖得多聞而
<lb ed="X" n="0577b09"/><lb ed="R038" n="0777a12"/>小攀緣作念修道障。故經云云。謂若念嚴淨佛土者。
<lb ed="X" n="0577b10"/><lb ed="R038" n="0777a13"/>則於色等事分別味著。爲離此故。言應生如是淸淨
<lb ed="X" n="0577b11"/><lb ed="R038" n="0777a14"/>心等。</p><p xml:id="pX24p0577b1103" cb:place="inline">頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0577b12"/><lb ed="R038" n="0777a15"/><lg type="regular" xml:id="lgX24p0577b1201"><l>智習唯識通</l><l>如是取淨土</l><l>非形第一體</l>
<lb ed="X" n="0577b13"/><lb ed="R038" n="0777a16"/><l>非莊嚴莊嚴</l></lg>
<lb ed="X" n="0577b14"/><lb ed="R038" n="0777a17"/><p xml:id="pX24p0577b1401">○天親釋曰。諸佛本無莊嚴國土事。唯眞實智慧習
<lb ed="X" n="0577b15"/><lb ed="R038" n="0777a18"/>識通達。非彼土有可取相。若人取彼國土言我成就
<lb ed="X" n="0577b16"/><lb ed="R038" n="0777b01"/>者。是菩薩不實說。如經云云。故偈言非形第一體等。
<lb ed="X" n="0577b17"/><lb ed="R038" n="0777b02"/>言莊嚴有二種。一者形相。二者第一義相。今從次義
<lb ed="X" n="0577b18"/><lb ed="R038" n="0777b03"/>故說非莊嚴莊嚴。又非莊嚴者。無有形相。以諸功德
<lb ed="X" n="0577b19"/><lb ed="R038" n="0777b04"/>非嚴而嚴。卽第一義莊嚴。若分別佛土是有爲形相
<lb ed="X" n="0577b20"/><lb ed="R038" n="0777b05"/>者。則是住於色等境界。爲遮此故。應如是生淸淨心
<lb ed="X" n="0577b21"/><lb ed="R038" n="0777b06"/>等。</p><p xml:id="pX24p0577b2102" cb:place="inline">○唐譯曰。從諸佛淨智所流唯識所現。此則不能
<lb ed="X" n="0577b22"/><lb ed="R038" n="0777b07"/>有所執取。</p><p xml:id="pX24p0577b2205" cb:place="inline">○功德施曰。衆妙珍奇悅可於心。名爲莊
<lb ed="X" n="0577b23"/><lb ed="R038" n="0777b08"/>嚴。則有色等體相。第一義中斯不可得。說非莊嚴。而
<lb ed="X" n="0577b24"/><lb ed="R038" n="0777b09"/>依俗諦以智成就。是名莊嚴。言不應生有住心者。凡
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0577c" n="0577c"/>
<lb ed="X" n="0577c01"/><lb ed="R038" n="0777b10"/>作我成就有住之心不應生故。不應住色生心者。於
<lb ed="X" n="0577c02"/><lb ed="R038" n="0777b11"/>色等果不應求故。應無所住而生其心者。應生以智
<lb ed="X" n="0577c03"/><lb ed="R038" n="0777b12"/>成就不住之心也<note place="inline">斷疑六</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0577c04"/><lb ed="R038" n="0777b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0577c0401">〔會解〕曰。菩薩取果人之土。諸佛感因行之修。與
<lb ed="X" n="0577c05"/><lb ed="R038" n="0777b14"/>物結緣。嚴淨佛國。斯佛菩薩常理也。維摩明佛國
<lb ed="X" n="0577c06"/><lb ed="R038" n="0777b15"/>因果非不詳著。而此特亡之何也。曰亡之立之。各
<lb ed="X" n="0577c07"/><lb ed="R038" n="0777b16"/>有其理。彼爲明佛國因果。顯不思議之宗。故須立
<lb ed="X" n="0577c08"/><lb ed="R038" n="0777b17"/>法以成其行。此因言不可說取。示無定法之義。故
<lb ed="X" n="0577c09"/><lb ed="R038" n="0777b18"/>須遣著以彰其智。然亡之不無其照。立之不無其
<lb ed="X" n="0577c10"/><lb ed="R038" n="0778a01"/>遣。故一亡一照爲言不同。一遣一立其致一也。使
<lb ed="X" n="0577c11"/><lb ed="R038" n="0778a02"/>不相成濟。亦不足爲今取土極致也。夫台宗一家。
<lb ed="X" n="0577c12"/><lb ed="R038" n="0778a03"/>明土有四。曰同居。曰方便。曰實報。曰寂光<note place="inline">云云</note>。今
<lb ed="X" n="0577c13"/><lb ed="R038" n="0778a04"/>此言者。文因承上果證而來。又疑菩薩所取之土。
<lb ed="X" n="0577c14"/><lb ed="R038" n="0778a05"/>極唯從理。正當寂光。故曰無形第一體非莊嚴莊
<lb ed="X" n="0577c15"/><lb ed="R038" n="0778a06"/>嚴。敎門則曰寂光理土。端醜斯亡。無能莊嚴。無所
<lb ed="X" n="0577c16"/><lb ed="R038" n="0778a07"/>莊嚴。卽其義也。然以非嚴而嚴。亦得謂之究竟報
<lb ed="X" n="0577c17"/><lb ed="R038" n="0778a08"/>土。以土例身。則受樂報佛。義適相當。而言智習唯
<lb ed="X" n="0577c18"/><lb ed="R038" n="0778a09"/>識通者。智謂眞智無著。習則熏本修習。識則唯心
<lb ed="X" n="0577c19"/><lb ed="R038" n="0778a10"/>無外。具足三者乃能通達究竟理土。故曰如是取
<lb ed="X" n="0577c20"/><lb ed="R038" n="0778a11"/>淨土等。淨名記釋謂。四智和合爲集。識轉爲智名
<lb ed="X" n="0577c21"/><lb ed="R038" n="0778a12"/>通。是應以習爲集。亦一說也。於是結顯無住。則曰
<lb ed="X" n="0577c22"/><lb ed="R038" n="0778a13"/>應如是生淸淨心。謂雖生心嚴土而不住於相。亦
<lb ed="X" n="0577c23"/><lb ed="R038" n="0778a14"/>不取而取。不住六塵而生其心。文與前同。而意則
<lb ed="X" n="0577c24"/><lb ed="R038" n="0778a15"/>異。<note place="inline">云云</note>夫唯如是。復何攀緣作意之有。而特以小
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0578a" n="0578a"/>
<lb ed="X" n="0578a01"/><lb ed="R038" n="0778a16"/>言者。謂小有是念則乖理體。亦異乎六塵攀緣故
<lb ed="X" n="0578a02"/><lb ed="R038" n="0778a17"/>也。正恐初心淺行有是障故。防離云爾。抑兩論意
<lb ed="X" n="0578a03"/><lb ed="R038" n="0778a18"/>別。固不可同日語也。</p>
<lb ed="X" n="0578a04"/><lb ed="R038" n="0778b01"/><p xml:id="pX24p0578a0401">【疑】如前云何受樂報佛云云。如經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0578a05"/><lb ed="R038" n="0778b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0578a0501">【經】須菩提譬如有人身如<name role="" type="person">須彌山</name>王<note place="inline">止</note>是名大身。</p>
<lb ed="X" n="0578a06"/><lb ed="R038" n="0778b03"/><p xml:id="pX24p0578a0601">【論】無著曰。此下第八爲成熟衆生。亦離捨衆生障故。
<lb ed="X" n="0578a07"/><lb ed="R038" n="0778b04"/>如彼阿脩羅王等大身。量如須彌。尙不應見其自體。
<lb ed="X" n="0578a08"/><lb ed="R038" n="0778b05"/>何況餘者。如來說爲非身者。顯示法無我故。無生無
<lb ed="X" n="0578a09"/><lb ed="R038" n="0778b06"/>作以爲自性。與相差別故。</p><p xml:id="pX24p0578a0911" cb:place="inline">頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0578a10"/><lb ed="R038" n="0778b07"/><lg type="regular" xml:id="lgX24p0578a1001"><l>如山王無取</l><l>受報亦復然</l><l>遠離於諸漏</l>
<lb ed="X" n="0578a11"/><lb ed="R038" n="0778b08"/><l>及有爲法故</l></lg>
<lb ed="X" n="0578a12"/><lb ed="R038" n="0778b09"/><p xml:id="pX24p0578a1201">○天親釋曰。爲斷疑故。說彼受樂報佛。體同<name role="" type="person">須彌山</name>
<lb ed="X" n="0578a13"/><lb ed="R038" n="0778b10"/>王。鏡象之義。故言如山王。無取等謂勢力高遠。故名
<lb ed="X" n="0578a14"/><lb ed="R038" n="0778b11"/>爲山王。以無分別故而不自取。受樂報佛得無上法
<lb ed="X" n="0578a15"/><lb ed="R038" n="0778b12"/>王體。以分別亡故。不取自相。亦復如是。故說非身名
<lb ed="X" n="0578a16"/><lb ed="R038" n="0778b13"/>爲大身。以遠離諸漏則無有物。唯有淸淨妙身。而不
<lb ed="X" n="0578a17"/><lb ed="R038" n="0778b14"/>依它緣住。故曰遠離於有漏等<note place="inline">上卷止此</note>。</p><p xml:id="pX24p0578a1717" cb:place="inline">○唐譯云云。</p><p xml:id="pX24p0578a1722" cb:place="inline">○
<lb ed="X" n="0578a18"/><lb ed="R038" n="0778b15"/>功德施曰。此喩顯示自在之身如<name role="" type="person">須彌山</name>。由共業力。
<lb ed="X" n="0578a19"/><lb ed="R038" n="0778b16"/>雖無分別。而生大體。如來亦爾。於無量劫修諸福行。
<lb ed="X" n="0578a20"/><lb ed="R038" n="0778b17"/>雖獲大身不由分別。以第一義中山及色身無體性
<lb ed="X" n="0578a21"/><lb ed="R038" n="0778b18"/>故。是形相者皆有爲故。如佛說非身是名大身。非謂
<lb ed="X" n="0578a22"/><lb ed="R038" n="0779a01"/>有身名大身也<note place="inline">斷疑七</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0578a23"/><lb ed="R038" n="0779a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0578a2301">〔會解〕曰。此章以諸論對釋。文相絕異。今謂各有
<lb ed="X" n="0578a24"/><lb ed="R038" n="0779a03"/>其理。無著約當文釋義。故以成熟衆生言之。亦是
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0578b" n="0578b"/>
<lb ed="X" n="0578b01"/><lb ed="R038" n="0779a04"/>捨離衆生障。蓋左右之異。經言大身。卽欲界衆生
<lb ed="X" n="0578b02"/><lb ed="R038" n="0779a05"/>中擧其大者。有如阿修羅等。意則菩薩雖爲成熟
<lb ed="X" n="0578b03"/><lb ed="R038" n="0779a06"/>衆生。而不見衆生相。亦如現彼大身。尙不見其身。
<lb ed="X" n="0578b04"/><lb ed="R038" n="0779a07"/>況其餘者。又曰佛說非身是名大身。此應知有事
<lb ed="X" n="0578b05"/><lb ed="R038" n="0779a08"/>理。以事還是言彼大身。出於變化。不有自體。故能
<lb ed="X" n="0578b06"/><lb ed="R038" n="0779a09"/>如是之大。若實有是體。使復有大者形之。則體亦
<lb ed="X" n="0578b07"/><lb ed="R038" n="0779a10"/>小矣。以理則顯示成熟衆生。令其證法無我。以彼
<lb ed="X" n="0578b08"/><lb ed="R038" n="0779a11"/>體非體。了無生無作。說非身之身。故曰顯示自性
<lb ed="X" n="0578b09"/><lb ed="R038" n="0779a12"/>與相差別。言自性則非身之身。與上大身相異也。
<lb ed="X" n="0578b10"/><lb ed="R038" n="0779a13"/>天親取承上斷疑。故不取自法王體。有如山王無
<lb ed="X" n="0578b11"/><lb ed="R038" n="0779a14"/>分別義。謂雖有大身而非大身。釋上無爲不可取
<lb ed="X" n="0578b12"/><lb ed="R038" n="0779a15"/>之疑。而言非身者。謂以所非言之。則非有爲有漏
<lb ed="X" n="0578b13"/><lb ed="R038" n="0779a16"/>身。所謂遠離有漏等是也。以克體亡相言之。則相
<lb ed="X" n="0578b14"/><lb ed="R038" n="0779a17"/>而非相。卽非相名大身。所謂以第一義故山及色
<lb ed="X" n="0578b15"/><lb ed="R038" n="0779a18"/>身俱無體相是也。然以三身分別。旣曰受樂報佛
<lb ed="X" n="0578b16"/><lb ed="R038" n="0779b01"/>卽報身也。故敎門以證非身爲勝。的據是文。誠得
<lb ed="X" n="0578b17"/><lb ed="R038" n="0779b02"/>其當也。或者又以涅槃百非之身證非身爲劣者。
<lb ed="X" n="0578b18"/><lb ed="R038" n="0779b03"/>曾不知彼約所非之身。還是以身爲劣。以能非者
<lb ed="X" n="0578b19"/><lb ed="R038" n="0779b04"/>爲勝。其義宛順也。此殆自昔莫決之論。苟得今能
<lb ed="X" n="0578b20"/><lb ed="R038" n="0779b05"/>所義。其旨判然矣。</p><p xml:id="pX24p0578b2008" cb:place="inline">○從第三至此。往復折徵。凡五
<lb ed="X" n="0578b21"/><lb ed="R038" n="0779b06"/>釋疑。並顯不可取說無有定法之義。其理旣窮。無
<lb ed="X" n="0578b22"/><lb ed="R038" n="0779b07"/>可疑者。則復擧沙數恒河世界七寶施福以爲校
<lb ed="X" n="0578b23"/><lb ed="R038" n="0779b08"/>量。顯其福勝。此下文凡四段。如經云云。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0578b24"/><lb ed="R038" n="0779b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0578b2401">【經】須菩提如恒河中所有沙數<note place="inline">止</note>如來無所說。</p>
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0578c" n="0578c"/>
<lb ed="X" n="0578c01"/><lb ed="R038" n="0779b10"/><p xml:id="pX24p0578c0101">【論】無著曰。此下第九爲遠離隨順外論散亂。依離障
<lb ed="X" n="0578c02"/><lb ed="R038" n="0779b11"/>中其名大同。故經說四種因緣顯此法勝。謂一攝福
<lb ed="X" n="0578c03"/><lb ed="R038" n="0779b12"/>德。二天等供養。三難作。四起如來等念。對經<note place="inline">云云</note>。於
<lb ed="X" n="0578c04"/><lb ed="R038" n="0779b13"/>中言說者。爲它直說。或敎授它。顯示此法勝異對治
<lb ed="X" n="0578c05"/><lb ed="R038" n="0779b14"/>樂彼外論散亂等過。或於中起如言執。對治彼未來
<lb ed="X" n="0578c06"/><lb ed="R038" n="0779b15"/>罪。故說般若卽非般若。亦顯無有餘法如來說者。故
<lb ed="X" n="0578c07"/><lb ed="R038" n="0779b16"/>言如來有所說法不。此則顯示自相及平等相第一
<lb ed="X" n="0578c08"/><lb ed="R038" n="0779b17"/>義法門也。</p><p xml:id="pX24p0578c0805" cb:place="inline">頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0578c09"/><lb ed="R038" n="0779b18"/><lg type="regular" xml:id="lgX24p0578c0901"><l>說多義差別</l><l>亦成勝校量</l><l>後福過於前</l>
<lb ed="X" n="0578c10"/><lb ed="R038" n="0780a01"/><l>故重說勝喩</l></lg>
<lb ed="X" n="0578c11"/><lb ed="R038" n="0780a02"/><p xml:id="pX24p0578c1101">○天親釋曰。前<anchor xml:id="nkr_note_add_0578c1101" n="0578c1101"/><anchor xml:id="beg0578c1101" n="0578c1101"/>已<anchor xml:id="end0578c1101"/>說多福德譬。此復說無量世界譬
<lb ed="X" n="0578c12"/><lb ed="R038" n="0780a03"/>者。爲漸化衆生令生信心上妙義故。又前未顯以何
<lb ed="X" n="0578c13"/><lb ed="R038" n="0780a04"/>功德能得菩提。故以此譬成彼功德<note place="inline">餘文入後段釋</note>。</p><p xml:id="pX24p0578c1321" cb:place="inline">○唐譯
<lb ed="X" n="0578c14"/><lb ed="R038" n="0780a05"/>大同<note place="inline">上卷止此</note>。</p><p xml:id="pX24p0578c1407" cb:place="inline">○功德施論文。目此下作十三種因示之
<lb ed="X" n="0578c15"/><lb ed="R038" n="0780a06"/>門合不同。倂出四段後<note place="inline">云云</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0578c16"/><lb ed="R038" n="0780a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0578c1601">〔會解〕曰。文本重擧廣譬。校量持經之福。而論言
<lb ed="X" n="0578c17"/><lb ed="R038" n="0780a08"/>遠離外論散亂者。亦由上明。成熟衆生。則必菩薩
<lb ed="X" n="0578c18"/><lb ed="R038" n="0780a09"/>出以爲物。而尙居信行。或不免隨外論散亂。如前
<lb ed="X" n="0578c19"/><lb ed="R038" n="0780a10"/>邪取之論。及定心時馳散外境。故須內不失照。無
<lb ed="X" n="0578c20"/><lb ed="R038" n="0780a11"/>散亂之非。外順物機。無邪取之僻。使內外不失其
<lb ed="X" n="0578c21"/><lb ed="R038" n="0780a12"/>宜。如是受持四句偈等。無它人說。則其福勝前施
<lb ed="X" n="0578c22"/><lb ed="R038" n="0780a13"/>福。果不虗矣。故經先明所校之本。次說持經福勝。
<lb ed="X" n="0578c23"/><lb ed="R038" n="0780a14"/>隨說經處爲人天等供養。如佛塔無異。況盡能受
<lb ed="X" n="0578c24"/><lb ed="R038" n="0780a15"/>持成就最上希有之法。則作所難作。是應作念。隨
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0579a" n="0579a"/>
<lb ed="X" n="0579a01"/><lb ed="R038" n="0780a16"/>經典所在處。若如來無二。以法卽是佛。佛卽是衆。
<lb ed="X" n="0579a02"/><lb ed="R038" n="0780a17"/>亦是尊重弟子。如須菩提等所在。一體三寶。文見
<lb ed="X" n="0579a03"/><lb ed="R038" n="0780a18"/>於此。法華云。若人信汝所說。則爲見我。亦見於汝
<lb ed="X" n="0579a04"/><lb ed="R038" n="0780b01"/>及比丘僧。卽其義焉。又曰。如言執義。爲對治彼未
<lb ed="X" n="0579a05"/><lb ed="R038" n="0780b02"/>來罪者。然般若雖勝。執之則乖。因執成妄。起未來
<lb ed="X" n="0579a06"/><lb ed="R038" n="0780b03"/>罪。故須菩提於是問名。如來於是勸持。而復遣之。
<lb ed="X" n="0579a07"/><lb ed="R038" n="0780b04"/>故曰佛說般若等。夫非之云者。所以對治如言之
<lb ed="X" n="0579a08"/><lb ed="R038" n="0780b05"/>執。然則般若信非般若。而亦有餘法可說乎。則曰
<lb ed="X" n="0579a09"/><lb ed="R038" n="0780b06"/>如來無所說。苟無所說。則餘法亦般若。是爲顯示
<lb ed="X" n="0579a10"/><lb ed="R038" n="0780b07"/>般若自相。及一切法皆般若。則平等相也。如是法
<lb ed="X" n="0579a11"/><lb ed="R038" n="0780b08"/>門卽第一義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0579a12"/><lb ed="R038" n="0780b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0579a1201">【經】須菩提於意云何三千大千世界<note place="inline">止</note>是名世界。</p>
<lb ed="X" n="0579a13"/><lb ed="R038" n="0780b10"/><p xml:id="pX24p0579a1301">【論】無著曰。此下第十明色及衆生身摶取中觀破相
<lb ed="X" n="0579a14"/><lb ed="R038" n="0780b11"/>應行。亦爲離影象相自在中無巧便故。經言三千世
<lb ed="X" n="0579a15"/><lb ed="R038" n="0780b12"/>界。彼不限量攀緣作意。言菩薩恒於世界攀緣作意
<lb ed="X" n="0579a16"/><lb ed="R038" n="0780b13"/>修習。於中爲破色身影象相故。顯示二種方便。一者
<lb ed="X" n="0579a17"/><lb ed="R038" n="0780b14"/>細作方便。如世界所有微塵等。二不念方便。如經諸
<lb ed="X" n="0579a18"/><lb ed="R038" n="0780b15"/>微塵如來說非微塵等。又經言世界非世界者。顯衆
<lb ed="X" n="0579a19"/><lb ed="R038" n="0780b16"/>生世界也。但以名身名爲衆生。不念名身方便。是卽
<lb ed="X" n="0579a20"/><lb ed="R038" n="0780b17"/>顯示。故不復說彼細作方便也。</p>
<lb ed="X" n="0579a21"/><lb ed="R038" n="0780b18"/><p xml:id="pX24p0579a2101">【經】佛言須菩提於意云何可以三十二相見如來不
<lb ed="X" n="0579a22"/><lb ed="R038" n="0781a01"/><note place="inline">止</note>是名三十二相。</p>
<lb ed="X" n="0579a23"/><lb ed="R038" n="0781a02"/><p xml:id="pX24p0579a2301">【論】無著曰。此下第十一明供養給侍如來。亦爲離不
<lb ed="X" n="0579a24"/><lb ed="R038" n="0781a03"/>具福德資粮障故。如經云云。爲成福資粮故。親近供
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0579b" n="0579b"/>
<lb ed="X" n="0579b01"/><lb ed="R038" n="0781a04"/>養。不應以相見如來。應見第一義法身也。</p><p xml:id="pX24p0579b0117" cb:place="inline">頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0579b02"/><lb ed="R038" n="0781a05"/><lg type="regular" xml:id="lgX24p0579b0201"><l>尊重於二處</l><l>因習證大體</l><l>彼因習煩惱</l>
<lb ed="X" n="0579b03"/><lb ed="R038" n="0781a06"/><l>此降伏染福</l></lg>
<lb ed="X" n="0579b04"/><lb ed="R038" n="0781a07"/><p xml:id="pX24p0579b0401">○天親釋曰。云何成彼福勝。謂二處者。一所說處。二
<lb ed="X" n="0579b05"/><lb ed="R038" n="0781a08"/>能說人。於此二處生尊重故。非前七寶等施福。以此
<lb ed="X" n="0579b06"/><lb ed="R038" n="0781a09"/>法門能與諸佛證法作勝因故。如經言如來無所說
<lb ed="X" n="0579b07"/><lb ed="R038" n="0781a10"/>法等。謂是證法。非獨如來無所說。餘佛亦如是說故。
<lb ed="X" n="0579b08"/><lb ed="R038" n="0781a11"/>彼珍寶布施是煩惱因。成就彼染事故。此因示現遠
<lb ed="X" n="0579b09"/><lb ed="R038" n="0781a12"/>離煩惱。故說地塵喩。以體是無記。非貪等煩惱。則此
<lb ed="X" n="0579b10"/><lb ed="R038" n="0781a13"/>福爲近能降伏。<note place="inline">勝也</note>彼施福染因。何況此持經福。能
<lb ed="X" n="0579b11"/><lb ed="R038" n="0781a14"/>成菩提。及於成就相福中勝。以彼相福。於佛菩提爲
<lb ed="X" n="0579b12"/><lb ed="R038" n="0781a15"/>非相故。亦非法身。故知此福復勝於彼。則最近最勝。</p>
<lb ed="X" n="0579b13"/><lb ed="R038" n="0781a16"/><p xml:id="pX24p0579b1301">○唐譯曰。由劣亦勝故者。謂外塵雖是無記。彼福縱
<lb ed="X" n="0579b14"/><lb ed="R038" n="0781a17"/>善方之亦劣。又彼相業比今福因。是亦爲劣。望彼施
<lb ed="X" n="0579b15"/><lb ed="R038" n="0781a18"/>福猶勝過故。是劣亦勝也。況法身因而不超越。餘文
<lb ed="X" n="0579b16"/><lb ed="R038" n="0781b01"/>大同<note place="inline">云云</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0579b17"/><lb ed="R038" n="0781b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0579b1701">〔會解〕曰。經明世界微塵多而非多。二論各爲說
<lb ed="X" n="0579b18"/><lb ed="R038" n="0781b03"/>不同。無著謂觀破色及衆生身。摶取顯相應行義。
<lb ed="X" n="0579b19"/><lb ed="R038" n="0781b04"/>則是以外塵非塵例。破色身和合離身影象障。言
<lb ed="X" n="0579b20"/><lb ed="R038" n="0781b05"/>影象則無實之義。自在中無巧便者。謂有色則有
<lb ed="X" n="0579b21"/><lb ed="R038" n="0781b06"/>礙。了影象無實。則自在矣。使無巧便。亦不能離與
<lb ed="X" n="0579b22"/><lb ed="R038" n="0781b07"/>般若相應故。初明外塵雖多而無實。以例內身和
<lb ed="X" n="0579b23"/><lb ed="R038" n="0781b08"/>合而虗假。彼不限量攀緣作意者。謂彼地塵初不
<lb ed="X" n="0579b24"/><lb ed="R038" n="0781b09"/>限量塵之多少。及攀緣作意。而菩薩自於世界言
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0579c" n="0579c"/>
<lb ed="X" n="0579c01"/><lb ed="R038" n="0781b10"/>塵數多。緣於外塵作意修習。是還承上文爲次也。
<lb ed="X" n="0579c02"/><lb ed="R038" n="0781b11"/>破色身中顯示二種方便者。謂一以微細末塵作
<lb ed="X" n="0579c03"/><lb ed="R038" n="0781b12"/>方便。二以不取念著作方便。並如經。以是滅彼影
<lb ed="X" n="0579c04"/><lb ed="R038" n="0781b13"/>象則色身忘矣。二以世界非世界破衆生假名。由
<lb ed="X" n="0579c05"/><lb ed="R038" n="0781b14"/>名身易破故。但用其一。不用其二也。天親則謂由
<lb ed="X" n="0579c06"/><lb ed="R038" n="0781b15"/>上施福是煩惱因。故說地塵爲遠離因。意以外塵
<lb ed="X" n="0579c07"/><lb ed="R038" n="0781b16"/>性是無記。非煩惱體。異彼施福。是染因故。以顯持
<lb ed="X" n="0579c08"/><lb ed="R038" n="0781b17"/>經福德。不唯非煩惱因。而又能成菩提。是則施福
<lb ed="X" n="0579c09"/><lb ed="R038" n="0781b18"/>爲下塵性。次之持經福則至矣。次章言可以三十
<lb ed="X" n="0579c10"/><lb ed="R038" n="0782a01"/>二相見如來不者。依無著以不具福德資粮故。應
<lb ed="X" n="0579c11"/><lb ed="R038" n="0782a02"/>見如來。當以法見。而不應以相見也。天親還依校
<lb ed="X" n="0579c12"/><lb ed="R038" n="0782a03"/>量福勝故。以彼相於佛菩提。則爲非相理。各有當
<lb ed="X" n="0579c13"/><lb ed="R038" n="0782a04"/>無得而一也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0579c14"/><lb ed="R038" n="0782a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0579c1401">【經】須菩提若有善男子善女人<note place="inline">止</note>是名第一波羅蜜。</p>
<lb ed="X" n="0579c15"/><lb ed="R038" n="0782a06"/><p xml:id="pX24p0579c1501">【論】無著曰。此下第十二遠離利養疲乏熱惱不起精
<lb ed="X" n="0579c16"/><lb ed="R038" n="0782a07"/>進故。亦爲離懈怠利養等樂味障故。如經明。捨爾許
<lb ed="X" n="0579c17"/><lb ed="R038" n="0782a08"/>身所有之福故發起精進。經言若復有人等。卽是以
<lb ed="X" n="0579c18"/><lb ed="R038" n="0782a09"/>淸淨心生於實相。若實生如是想。則爲於實相有分
<lb ed="X" n="0579c19"/><lb ed="R038" n="0782a10"/>別。爲離此過故。復言是實相者卽是非相等。又經言
<lb ed="X" n="0579c20"/><lb ed="R038" n="0782a11"/>我今得聞等者。爲令於味著利養懈怠者生慚愧故。
<lb ed="X" n="0579c21"/><lb ed="R038" n="0782a12"/>說於來世正法滅時。尙有菩薩於此法門而能信受。
<lb ed="X" n="0579c22"/><lb ed="R038" n="0782a13"/>無人取法取等見。云何汝等遠離修行。故經言此人
<lb ed="X" n="0579c23"/><lb ed="R038" n="0782a14"/>無我相等。示無人取也。又曰我相卽是非相等。示無
<lb ed="X" n="0579c24"/><lb ed="R038" n="0782a15"/>法取也。離一切相卽名諸佛者。示順學相也。佛離一
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0580a" n="0580a"/>
<lb ed="X" n="0580a01"/><lb ed="R038" n="0782a16"/>切相故。我等亦應離之。此並爲離退失精進故。言不
<lb ed="X" n="0580a02"/><lb ed="R038" n="0782a17"/>驚不怖者。於聲聞乘說有法及空而<anchor xml:id="nkr_note_add_0580a0201" n="0580a0201"/><anchor xml:id="beg0580a0201" n="0580a0201"/>已<anchor xml:id="end0580a0201"/>。今於此經聞
<lb ed="X" n="0580a03"/><lb ed="R038" n="0782a18"/>法無有故驚。聞空無有故怖。於二不有理中。不能相
<lb ed="X" n="0580a04"/><lb ed="R038" n="0782b01"/>應故畏。以驚畏故不能發起精進。若不驚等則反是
<lb ed="X" n="0580a05"/><lb ed="R038" n="0782b02"/>也。又聞若相若生及第一義三種皆無自性。故不驚
<lb ed="X" n="0580a06"/><lb ed="R038" n="0782b03"/>等。如來說第一波羅蜜者。一爲顯此法勝上令生慚
<lb ed="X" n="0580a07"/><lb ed="R038" n="0782b04"/>愧處故。二以於餘波羅蜜中勝故。三示一切諸佛同
<lb ed="X" n="0580a08"/><lb ed="R038" n="0782b05"/>說故。故名第一。</p><p xml:id="pX24p0580a0807" cb:place="inline">頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0580a09"/><lb ed="R038" n="0782b06"/><lg type="regular" xml:id="lgX24p0580a0901"><l>苦身勝於彼</l><l>希有反上義</l><l>彼智岸難量</l>
<lb ed="X" n="0580a10"/><lb ed="R038" n="0782b07"/><l>亦不同餘法</l><l>堅實解深義</l><l>勝餘修多羅</l>
<lb ed="X" n="0580a11"/><lb ed="R038" n="0782b08"/><l>大因及淸淨</l><l>福中勝福德</l></lg>
<lb ed="X" n="0580a12"/><lb ed="R038" n="0782b09"/><p xml:id="pX24p0580a1201">○天親釋曰。此不重明福勝。謂捐捨身命重於資生
<lb ed="X" n="0580a13"/><lb ed="R038" n="0782b10"/>珍寶等施。而此福復勝於彼。何以故。彼捨苦身。不如
<lb ed="X" n="0580a14"/><lb ed="R038" n="0782b11"/>爲法念彼身苦故捨。須菩提以重法故悲泣而言。凡
<lb ed="X" n="0580a15"/><lb ed="R038" n="0782b12"/>七義明勝。謂一希有等。雖有慧眼。昔未曾聞。故言希
<lb ed="X" n="0580a16"/><lb ed="R038" n="0782b13"/>有。<note place="inline">一</note>般若智岸無人能量。故名第一。卽上義也。<note place="inline">二</note>以
<lb ed="X" n="0580a17"/><lb ed="R038" n="0782b14"/>有實相異餘非實。故名不同。<note place="inline">三</note>以思量修習不起我
<lb ed="X" n="0580a18"/><lb ed="R038" n="0782b15"/>等相故。堅實深妙。<note place="inline">四</note>不起我等相者。示所取境界不
<lb ed="X" n="0580a19"/><lb ed="R038" n="0782b16"/>倒故。我相卽是非相者。示能取境界不倒故。亦二無
<lb ed="X" n="0580a20"/><lb ed="R038" n="0782b17"/>我智不驚等者謂於非處生懼曰驚。如非正道行故。
<lb ed="X" n="0580a21"/><lb ed="R038" n="0782b18"/>以不能無疑心故曰怖。一向驚怖恐其墮故曰畏。若
<lb ed="X" n="0580a22"/><lb ed="R038" n="0783a01"/>能遠離則曰不驚等。又此法門勝餘修多羅。<note place="inline">五</note>是第
<lb ed="X" n="0580a23"/><lb ed="R038" n="0783a02"/>一故名爲大因。<note place="inline">六</note>諸佛所共說故。名爲淸淨。<note place="inline">七</note>並如
<lb ed="X" n="0580a24"/><lb ed="R038" n="0783a03"/>經云云。</p><p xml:id="pX24p0580a2404" cb:place="inline">○唐譯釋義大同<note place="inline">云云</note>。</p><p xml:id="pX24p0580a2413" cb:place="inline">○功德施曰。復次如
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0580b" n="0580b"/>
<lb ed="X" n="0580b01"/><lb ed="R038" n="0783a04"/>恒河中下。顯示受持正法其福甚多。凡十三義。謂處
<lb ed="X" n="0580b02"/><lb ed="R038" n="0783a05"/>可恭敬故。人可尊崇故。一切勝因故。彼義無上故。越
<lb ed="X" n="0580b03"/><lb ed="R038" n="0783a06"/>內外多故。勝佛色因故。超內施福故。同佛出現故。希
<lb ed="X" n="0580b04"/><lb ed="R038" n="0783a07"/>能信解故。難有修行故。信修果大故。信解成就故。威
<lb ed="X" n="0580b05"/><lb ed="R038" n="0783a08"/>力無上故。何故殷勤說此諸因相耶。以諸衆生行資
<lb ed="X" n="0580b06"/><lb ed="R038" n="0783a09"/>生施。求財位果。不持正法。斷諸苦因故。故顯示此處
<lb ed="X" n="0580b07"/><lb ed="R038" n="0783a10"/>可恭敬等。一一對經<note place="inline">云云</note>。言不驚等者。謂於諸法無
<lb ed="X" n="0580b08"/><lb ed="R038" n="0783a11"/>生無和合相無有決定信解成就故。亦於聞思修時
<lb ed="X" n="0580b09"/><lb ed="R038" n="0783a12"/>心安不動故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0580b10"/><lb ed="R038" n="0783a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0580b1001">〔會解〕曰。自初文至此。以無著則文爲四住。以天
<lb ed="X" n="0580b11"/><lb ed="R038" n="0783a14"/>親則一喩二處及七勝義。以功德施則十三種因。
<lb ed="X" n="0580b12"/><lb ed="R038" n="0783a15"/>雖開合不同。其爲校量福勝顯持經德用一也。言
<lb ed="X" n="0580b13"/><lb ed="R038" n="0783a16"/>其福不出有三。謂七寶施福。內財施福。持說經福。
<lb ed="X" n="0580b14"/><lb ed="R038" n="0783a17"/>是三者一爲所校。二爲能校。以其所顯則持經爲
<lb ed="X" n="0580b15"/><lb ed="R038" n="0783a18"/><g ref="#CB08764">㝡</g>。此其大略也。然以七寶施福而有廣狹。如前但
<lb ed="X" n="0580b16"/><lb ed="R038" n="0783b01"/>擧大千世界狹也。此擧恒沙世界廣也。內財施福
<lb ed="X" n="0580b17"/><lb ed="R038" n="0783b02"/>而有兼但。如直捨身命但也。爲法而捨兼也。持說
<lb ed="X" n="0580b18"/><lb ed="R038" n="0783b03"/>經福亦有分具及淺深等。如持說一四句偈等分
<lb ed="X" n="0580b19"/><lb ed="R038" n="0783b04"/>也。盡能受持等具也。前以大千七寶所校者淺也。
<lb ed="X" n="0580b20"/><lb ed="R038" n="0783b05"/>以恒沙世界七寶所校者深也。如其次第一一迭
<lb ed="X" n="0580b21"/><lb ed="R038" n="0783b06"/>論。則初譬爲劣。以其聞者未能深契故。所校則淺。
<lb ed="X" n="0580b22"/><lb ed="R038" n="0783b07"/>次譬當斷疑之後聞解旣勝故。所校則深。以持經
<lb ed="X" n="0580b23"/><lb ed="R038" n="0783b08"/>福超內財施者。據但者言。亦次第然也。二往言之。
<lb ed="X" n="0580b24"/><lb ed="R038" n="0783b09"/>爲法而捨內財者。復勝於後。以事理兼行故也。初
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0580c" n="0580c"/>
<lb ed="X" n="0580c01"/><lb ed="R038" n="0783b10"/>譬雖劣。而能成立施因。苟不以住相則持經之福
<lb ed="X" n="0580c02"/><lb ed="R038" n="0783b11"/>何以加此。經又以地塵喩非煩惱因。得同於勝福。
<lb ed="X" n="0580c03"/><lb ed="R038" n="0783b12"/>三十二相本是相業。反劣於持經。故知苟有分別
<lb ed="X" n="0580c04"/><lb ed="R038" n="0783b13"/>雖相而非。苟無分別雖塵亦是。但在其心。不在事
<lb ed="X" n="0580c05"/><lb ed="R038" n="0783b14"/>福也。復次須菩提隨說是經下。言持說有分具也。
<lb ed="X" n="0580c06"/><lb ed="R038" n="0783b15"/>旣曰隨說。則一四句據極少言。不局一文一偈而
<lb ed="X" n="0580c07"/><lb ed="R038" n="0783b16"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0580c0701" n="0580c0701"/><anchor xml:id="beg0580c0701" n="0580c0701"/>已<anchor xml:id="end0580c0701"/>。文本正宗。而便問名請持者。一經大旨槩盡於
<lb ed="X" n="0580c08"/><lb ed="R038" n="0783b17"/>此。後諸文義敷唱厥旨。亦不乖隔一經大體。況所
<lb ed="X" n="0580c09"/><lb ed="R038" n="0783b18"/>言者般若之實。故繼之問名宜也。名必有義。則後
<lb ed="X" n="0580c10"/><lb ed="R038" n="0784a01"/>諸所說般若之義也故說般若波羅蜜者所說之
<lb ed="X" n="0580c11"/><lb ed="R038" n="0784a02"/>本也。卽非般若等約二諦以結顯也。二諦旣彰。中
<lb ed="X" n="0580c12"/><lb ed="R038" n="0784a03"/>道可知。則三智之道備矣。三智者理也。因理以及
<lb ed="X" n="0580c13"/><lb ed="R038" n="0784a04"/>敎。則曰如來有所說法不。須菩提復承佛力而言
<lb ed="X" n="0580c14"/><lb ed="R038" n="0784a05"/>之曰。如來無所說。夫無所說者是眞般若也。然於
<lb ed="X" n="0580c15"/><lb ed="R038" n="0784a06"/>說處無說是說。卽般若無說而無所不說。則因理
<lb ed="X" n="0580c16"/><lb ed="R038" n="0784a07"/>以及事。故曰三千大千世界所有微塵等。是世界
<lb ed="X" n="0580c17"/><lb ed="R038" n="0784a08"/>微塵者般若之事也。惟其皆般若故。則曰諸微塵
<lb ed="X" n="0580c18"/><lb ed="R038" n="0784a09"/>如來說非微塵等。然則敎理及事皆因也。因因以
<lb ed="X" n="0580c19"/><lb ed="R038" n="0784a10"/>及果。則又曰可以三十二相見如來不。亦曰不也。
<lb ed="X" n="0580c20"/><lb ed="R038" n="0784a11"/>不則彰其非相是如來之相。亦般若而<anchor xml:id="nkr_note_add_0580c2001" n="0580c2001"/><anchor xml:id="beg0580c2001" n="0580c2001"/>已<anchor xml:id="end0580c2001"/>矣。夫惟
<lb ed="X" n="0580c21"/><lb ed="R038" n="0784a12"/>般若徧攝一切法。而一切法卽般若。持是經者。何
<lb ed="X" n="0580c22"/><lb ed="R038" n="0784a13"/>福以非之。於是擧捨恒沙身命以校其福。則又進
<lb ed="X" n="0580c23"/><lb ed="R038" n="0784a14"/>一等。無著以此下文爲遠離利養疲乏者。不出違
<lb ed="X" n="0580c24"/><lb ed="R038" n="0784a15"/>順二障。由前福德資粮有具不具。具則有利養等
<pb ed="X" xml:id="X24.0462.0581a" n="0581a"/>
<lb ed="X" n="0581a01"/><lb ed="R038" n="0784a16"/>障。不具則有疲乏等障。非極言校量之福。則不足
<lb ed="X" n="0581a02"/><lb ed="R038" n="0784a17"/>以發起大精進故。時須菩提聞法深解。喜不自勝。
<lb ed="X" n="0581a03"/><lb ed="R038" n="0784a18"/>而至於泣。則其感悟可知。且曰所得慧眼未曾得
<lb ed="X" n="0581a04"/><lb ed="R038" n="0784b01"/>聞者。夫昔所得慧眼。直空智而<anchor xml:id="nkr_note_add_0581a0401" n="0581a0401"/><anchor xml:id="beg0581a0401" n="0581a0401"/>已<anchor xml:id="end0581a0401"/>。非所以兼亡自
<lb ed="X" n="0581a05"/><lb ed="R038" n="0784b02"/>性之至空也。所以聞之者因心生信。因信入理。理
<lb ed="X" n="0581a06"/><lb ed="R038" n="0784b03"/>固本然。要由信得。故曰信心淸淨則生實相。生則
<lb ed="X" n="0581a07"/><lb ed="R038" n="0784b04"/>得也。實相則理也。信之曰實信。觀之曰實想。性之
<lb ed="X" n="0581a08"/><lb ed="R038" n="0784b05"/>曰實相。理一而<anchor xml:id="nkr_note_add_0581a0801" n="0581a0801"/><anchor xml:id="beg0581a0801" n="0581a0801"/>已<anchor xml:id="end0581a0801"/>。所以成就聞解功德第一希有
<lb ed="X" n="0581a09"/><lb ed="R038" n="0784b06"/>者。以其至空也。有則有法得以擬之。非無相也。故
<lb ed="X" n="0581a10"/><lb ed="R038" n="0784b07"/>曰是實相者則是非相。不見有一相者名爲實相。
<lb ed="X" n="0581a11"/><lb ed="R038" n="0784b08"/>我今得聞等者。復以正法末世校其難易。佛世爲
<lb ed="X" n="0581a12"/><lb ed="R038" n="0784b09"/>易者。以其根利障輕故無我人等相。則信解爲易。
<lb ed="X" n="0581a13"/><lb ed="R038" n="0784b10"/>末世反是。信之爲難。然有信解則爲希有。所以進
<lb ed="X" n="0581a14"/><lb ed="R038" n="0784b11"/>之也。雖然而我人等相亦本非相。未始離於般若。
<lb ed="X" n="0581a15"/><lb ed="R038" n="0784b12"/>苟能體之。復何難之有。故曰我相卽是非相等。又
<lb ed="X" n="0581a16"/><lb ed="R038" n="0784b13"/>曰離一切諸相則名諸佛。是復以佛能離相勉彼
<lb ed="X" n="0581a17"/><lb ed="R038" n="0784b14"/>聞者。所以實上希有之義。如來印之。則曰如是如
<lb ed="X" n="0581a18"/><lb ed="R038" n="0784b15"/>是不驚等言。亦領上信解受持一句。卽信故不驚。
<lb ed="X" n="0581a19"/><lb ed="R038" n="0784b16"/>解故不怖。勇於受持故不畏。上以無我相等釋希
<lb ed="X" n="0581a20"/><lb ed="R038" n="0784b17"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0581001" n="0581001"/>在。此以說第一波羅蜜釋之。蓋相成顯爾。而曰非
<lb ed="X" n="0581a21"/><lb ed="R038" n="0784b18"/>第一波羅蜜者。亦上兼亡自性之謂也。</p></cb:div>
</cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0565c1201" to="#end0565c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0565c1501" to="#end0565c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0565c2201" to="#end0565c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0566c1501" to="#end0566c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0567a0401" to="#end0567a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0567c0501" to="#end0567c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0567c1001" to="#end0567c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0567c2101" to="#end0567c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0568a0401" to="#end0568a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0568a1101" to="#end0568a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0568a1801" to="#end0568a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0568a2101" to="#end0568a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0568b0401" to="#end0568b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0568b1601" to="#end0568b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0568b1701" to="#end0568b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0569a1301" to="#end0569a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0569a1901" to="#end0569a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0569b0901" to="#end0569b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0569b1601" to="#end0569b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0569b2201" to="#end0569b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0569b2401" to="#end0569b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0569c1801" to="#end0569c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0569c2001" to="#end0569c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0570b1101" to="#end0570b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0570b1501" to="#end0570b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0570b1901" to="#end0570b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0570b2001" to="#end0570b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0571a0301" to="#end0571a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0571b2301" to="#end0571b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0572a0301" to="#end0572a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0572a1701" to="#end0572a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0572c2101" to="#end0572c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0573b1301" to="#end0573b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0573c1801" to="#end0573c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0574a1401" to="#end0574a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0574a2301" to="#end0574a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0574b0101" to="#end0574b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0575a0501" to="#end0575a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0576a0101" to="#end0576a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0576a0901" to="#end0576a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0576a2101" to="#end0576a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0576b0101" to="#end0576b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0576b1601" to="#end0576b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0576b2301" to="#end0576b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0576b2401" to="#end0576b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0578c1101" to="#end0578c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0580a0201" to="#end0580a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0580c0701" to="#end0580c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0580c2001" to="#end0580c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0581a0401" to="#end0581a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0581a0801" to="#end0581a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0581001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0581001">在疑有</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0565c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0565c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0565c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0565c1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0565c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0565c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0566c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0566c1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0567a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0567a0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0567c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0567c0501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0567c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0567c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0567c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0567c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0568a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0568a0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0568a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0568a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0568a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0568a1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0568a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0568a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0568b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0568b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0568b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0568b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0568b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0568b1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0569a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0569a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0569a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0569a1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0569b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0569b0901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0569b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0569b1601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0569b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0569b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0569b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0569b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0569c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0569c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0569c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0569c2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0570b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0570b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0570b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0570b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0570b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0570b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0570b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0570b2001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0571a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0571a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0571b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0571b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0572a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0572a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0572a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0572a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0572c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0572c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0573b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0573b1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0573c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0573c1801">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0574a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0574a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0574a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0574a2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0574b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0574b0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0575a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0575a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0576a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0576a0101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0576a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0576a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0576a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0576a2101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0576b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0576b0101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0576b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0576b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0576b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0576b2301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0576b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0576b2401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0578c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0578c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0580a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0580a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0580c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0580c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0580c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0580c2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0581a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0581a0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0581a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0581a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>