<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X24n0469">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 469 金剛經補註</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 469 金剛經補註</title>
			<author>明 韓巖集解　程衷懋補註</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.shin</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>2卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">24</idno>.<idno type="no">469</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2023-11-07 16:19:28 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">金剛經補註</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00037">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00037</charName>
				<mapping cb:dec="983077" type="PUA">U+F0025</mapping>
			<mapping type="unicode">U+26FC6</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[卄/碭]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB06326">
				<charName>CBETA CHARACTER CB06326</charName>
				<mapping cb:dec="989366" type="PUA">U+F18B6</mapping>
			<mapping type="unicode">U+455E</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[菛@良]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB06536">
				<charName>CBETA CHARACTER CB06536</charName>
				<mapping cb:dec="989576" type="PUA">U+F1988</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2727B</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>蚌</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[虫*半]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB12530">
				<charName>CBETA CHARACTER CB12530</charName>
				<mapping cb:dec="995570" type="PUA">U+F30F2</mapping>
			<mapping type="unicode">U+28932</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>釐</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[釐-未+牙]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15106">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15106</charName>
				<mapping cb:dec="998146" type="PUA">U+F3B02</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+9B31</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鬱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[鬱-山+止]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-03T16:52:00">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0820a" n="0820a"/>
<lb ed="X" n="0820a01"/>
<lb ed="X" n="0820a02"/>
<lb ed="X" n="0820a03"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 469-A</cb:mulu><head>No. 469-A</head>
<lb ed="X" n="0820a04"/><lb ed="R092" n="0506a01"/><p xml:id="pX24p0820a0401"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0820001" n="0820001"/>律而惟文字之是咎抑末矣。古語云。若非玉人夢破。
<lb ed="X" n="0820a05"/><lb ed="R092" n="0506a02"/>別有生涯。安得四海五湖。斬新日月。斯孟嘉補註意
<lb ed="X" n="0820a06"/><lb ed="R092" n="0506a03"/>乎。請以是徵諸識者。</p>
<lb ed="X" n="0820a07"/><lb ed="R092" n="0506a04"/><p xml:id="pX24p0820a0701">旹
<lb ed="X" n="0820a08" type="honorific"/><lb ed="R092" n="0506a05"/>天啓丙寅仲夏旣望　　汰生居士查應光撰</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0820a09"/>
<lb ed="X" n="0820a10"/>
<lb ed="X" n="0820a11"/>
<lb ed="X" n="0820a12"/>
<lb ed="X" n="0820a13"/>
<lb ed="X" n="0820a14"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 469-B</cb:mulu><head>No. 469-B</head>
<lb ed="X" n="0820a15"/><lb ed="R092" n="0506a07"/><p xml:id="pX24p0820a1501">永明智覺禪師云。夫金剛般若。能開解脫之門。玉偈
<lb ed="X" n="0820a16"/><lb ed="R092" n="0506a08"/>波羅。善入菩提之路。行行而非空非有。句句而無
<lb ed="X" n="0820a17"/><lb ed="R092" n="0506a09"/>去無來。經說三十二分。功德難量。圓持四句偈文。
<lb ed="X" n="0820a18"/><lb ed="R092" n="0506a10"/>殊因莫測。書寫讀誦。當生華藏之天。爲人演說。定
<lb ed="X" n="0820a19"/><lb ed="R092" n="0506a11"/>達涅槃之宅。般若乃菩提佛母。信心卽功德道源。
<lb ed="X" n="0820a20"/><lb ed="R092" n="0506a12"/>長養聖胎。出生妙法。大抵看經通義。問道窮源。啓
<lb ed="X" n="0820a21"/><lb ed="R092" n="0506a13"/>淨信心。具擇法眼。心心無間理全彰。念念不忘文
<lb ed="X" n="0820a22"/><lb ed="R092" n="0506a14"/>自現。<anchor xml:id="nkr_note_add_0820a2201" n="0820a2201"/><anchor xml:id="beg0820a2201" n="0820a2201"/>遣<anchor xml:id="end0820a2201"/>辭而解義。左右逢源。如盤之走珠。縱橫無
<lb ed="X" n="0820a23"/><lb ed="R092" n="0506a15"/>礙。信解受<anchor xml:id="nkr_note_add_0820a2301" n="0820a2301"/><anchor xml:id="beg0820a2301" n="0820a2301"/>持<anchor xml:id="end0820a2301"/>者。洞明眞性。見聞隨喜者。咸悟菩提。
<lb ed="X" n="0820a24"/><lb ed="R092" n="0506a16"/>流通天上人間。普徧微塵刹海。大虗無際。法施何
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0820b" n="0820b"/>
<lb ed="X" n="0820b01"/><lb ed="R092" n="0506a17"/>窮。以斯般若功勛。總報四恩三有。觀夫空如來藏。
<lb ed="X" n="0820b02"/><lb ed="R092" n="0506a18"/>碎祖師關。獨露眞常。無非般若。三心不動。六喩全
<lb ed="X" n="0820b03"/><lb ed="R092" n="0506b01"/>彰。七寶校功。四句倍勝。若乃循行數墨。轉益見知。
<lb ed="X" n="0820b04"/><lb ed="R092" n="0506b02"/>宗眼不明。非爲究竟。嗟夫。微宣奧旨。石火電光。密
<lb ed="X" n="0820b05"/><lb ed="R092" n="0506b03"/>顯眞機。銀山鐵壁。瞥生異見。滯在中途。進步無門。
<lb ed="X" n="0820b06"/><lb ed="R092" n="0506b04"/>退身迷路。聊通一線。俯爲初機。良馬見鞭。追風千
<lb ed="X" n="0820b07"/><lb ed="R092" n="0506b05"/>里矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0820b08"/>
<lb ed="X" n="0820b09"/>
<lb ed="X" n="0820b10"/>
<lb ed="X" n="0820b11"/>
<lb ed="X" n="0820b12"/><cb:docNumber>No. 469</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0820b13"/><lb ed="R092" n="0506b07"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金剛般若波羅蜜經補註卷上</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0820b14"/>
<lb ed="X" n="0820b15"/><lb ed="R092" n="0506b08"/><byline cb:type="collector">三山鶴軒居士　韓巖　集解</byline>
<lb ed="X" n="0820b16"/><lb ed="R092" n="0506b09"/><byline cb:type="author">海陽夢華居士　程衷懋　補註</byline>
<lb ed="X" n="0820b17"/><lb ed="R092" n="0506b10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">經題</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0820b1701">金剛者。金中精堅者也。剛生金中。百鍊不消。取此
<lb ed="X" n="0820b18"/><lb ed="R092" n="0506b11"/>堅利。能斷壞萬物。譬如智慧。能斷一切煩惱。轉爲
<lb ed="X" n="0820b19"/><lb ed="R092" n="0506b12"/>妙用。般若者。梵語也。華言智慧。性體虗融。照用自
<lb ed="X" n="0820b20"/><lb ed="R092" n="0506b13"/>在。故云般若。梵語波羅蜜。華言到彼岸。欲到彼岸。
<lb ed="X" n="0820b21"/><lb ed="R092" n="0506b14"/>須憑般若。不著諸相。謂之彼岸。若著諸相。謂之此
<lb ed="X" n="0820b22"/><lb ed="R092" n="0506b15"/>岸。又云。心迷則此岸。心悟則彼岸。經者。經也。見性。
<lb ed="X" n="0820b23"/><lb ed="R092" n="0506b16"/>之徑路也。道川禪師云。法不孤起。誰爲安名。頌曰。
<lb ed="X" n="0820b24"/><lb ed="R092" n="0506b17"/>摩訶大法王。無短亦無長。本來非皂白。隨處見靑
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0820c" n="0820c"/>
<lb ed="X" n="0820c01"/><lb ed="R092" n="0506b18"/>黃。華發看朝艶。林凋逐曉霜。疾雷何太急。迅雷亦
<lb ed="X" n="0820c02"/><lb ed="R092" n="0507a01"/>非光。凡聖猶難測。龍天豈度量。古今人不識。權立
<lb ed="X" n="0820c03"/><lb ed="R092" n="0507a02"/>號金剛。宗鏡云。此一卷經。六道含靈。一切性中。悉
<lb ed="X" n="0820c04"/><lb ed="R092" n="0507a03"/>皆具足。只爲受身之後。妄爲六根六塵。埋沒此段
<lb ed="X" n="0820c05"/><lb ed="R092" n="0507a04"/>靈光。不知不覺。故佛發慈悲心。願一切衆生。齊超
<lb ed="X" n="0820c06"/><lb ed="R092" n="0507a05"/>苦海。共證菩提。所以說是經大意。只是爲人解粘
<lb ed="X" n="0820c07"/><lb ed="R092" n="0507a06"/>去<anchor xml:id="nkr_note_add_0820c0701" n="0820c0701"/><anchor xml:id="beg0820c0701" n="0820c0701"/>縛<anchor xml:id="end0820c0701"/>。直下明了自性。究竟堅固。萬劫不壞。如金性
<lb ed="X" n="0820c08"/><lb ed="R092" n="0507a07"/>堅剛也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0820c09"/><lb ed="R092" n="0507a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法會因由分第一</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0820c0901">○法會因由分第一</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0820c10"/><lb ed="R092" n="0507a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0820c1001">標擧敎起根源。依昭明所斷之分。頌曰。聖凡同聚
<lb ed="X" n="0820c11"/><lb ed="R092" n="0507a10"/>給孤園。似月如星共一天。持鉢著衣弘聖化。人人
<lb ed="X" n="0820c12"/><lb ed="R092" n="0507a11"/>盡是火中蓮。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0820c13"/><lb ed="R092" n="0507a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0820c1301">如是我聞一時佛在<name role="" type="person">舍衛國</name><note place="inline">至</note>千二百五十人俱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0820c14"/><lb ed="R092" n="0507a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0820c1401">如是我聞。如來臨涅槃日。阿難問曰。佛滅度後。一
<lb ed="X" n="0820c15"/><lb ed="R092" n="0507a14"/>切經首。初安何字。佛言初安如是我聞。次顯處所。
<lb ed="X" n="0820c16"/><lb ed="R092" n="0507a15"/>盖如是者。指一經所聞法體也。我聞。阿難謂如是
<lb ed="X" n="0820c17"/><lb ed="R092" n="0507a16"/>之法。我從佛聞也。一時。卽如來說法。機應和合時
<lb ed="X" n="0820c18"/><lb ed="R092" n="0507a17"/>也。佛者。覺也。佛是敎主。尊極名佛。若以諸大宗師
<lb ed="X" n="0820c19"/><lb ed="R092" n="0507a18"/>言之。如者。衆生之性。萬別千差。動靜不一。無可比
<lb ed="X" n="0820c20"/><lb ed="R092" n="0507b01"/>類。無可等倫。是者。只是衆生性之別名。離性之外。
<lb ed="X" n="0820c21"/><lb ed="R092" n="0507b02"/>更無別法。又云。法非有無謂之如。皆是佛法謂之
<lb ed="X" n="0820c22"/><lb ed="R092" n="0507b03"/>是。川禪師云。古人道。喚作如如。早是變也。且道變
<lb ed="X" n="0820c23"/><lb ed="R092" n="0507b04"/>向甚麼處去。咄。不得亂走。必竟作麼生。道火不曾
<lb ed="X" n="0820c24"/><lb ed="R092" n="0507b05"/>燒却口。如如。靜夜長天一月孤。是是。水不離波波
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0821a" n="0821a"/>
<lb ed="X" n="0821a01"/><lb ed="R092" n="0507b06"/>是水。鏡水塵風不到時。應現無瑕照天地。我者。爲
<lb ed="X" n="0821a02"/><lb ed="R092" n="0507b07"/>性自在。強名之也。又云。身非有我。亦非無我。不二
<lb ed="X" n="0821a03"/><lb ed="R092" n="0507b08"/>自在。名爲眞我。聞者。聽聞也。經云。聽非有聞。亦非
<lb ed="X" n="0821a04"/><lb ed="R092" n="0507b09"/>無聞。了無取捨。名爲眞聞。川禪師云。淨躶躶。赤灑
<lb ed="X" n="0821a05"/><lb ed="R092" n="0507b10"/>灑。沒可把。頌曰。我我。認得分明成兩箇。不動纖毫
<lb ed="X" n="0821a06"/><lb ed="R092" n="0507b11"/>合本然。知音自有松風和。切忌隨他去。頌曰。猿啼
<lb ed="X" n="0821a07"/><lb ed="R092" n="0507b12"/>嶺上。鶴唳林間。斷雲風捲。水激長湍。最愛晚秋霜
<lb ed="X" n="0821a08"/><lb ed="R092" n="0507b13"/>午夜。一聲塞鴈覺天寒。一時者。謂說理契機感應
<lb ed="X" n="0821a09"/><lb ed="R092" n="0507b14"/>道交之時也。川禪師云。一。相隨來也。頌曰。一一。破
<lb ed="X" n="0821a10"/><lb ed="R092" n="0507b15"/>二成三從此出。乾坤混沌未分前。<anchor xml:id="nkr_note_add_0821a1001" n="0821a1001"/><anchor xml:id="beg0821a1001" n="0821a1001"/>已<anchor xml:id="end0821a1001"/>是一生參學
<lb ed="X" n="0821a11"/><lb ed="R092" n="0507b16"/>畢。時。如魚飮水。冷暖自知。頌曰。時時。淸風明月鎭
<lb ed="X" n="0821a12"/><lb ed="R092" n="0507b17"/>相隨。桃紅李白薔薇紫。問著東君總不知。佛者。內
<lb ed="X" n="0821a13"/><lb ed="R092" n="0507b18"/>覺無諸妄念。外覺不染六塵。又云。非相而相。應身
<lb ed="X" n="0821a14"/><lb ed="R092" n="0508a01"/>佛也。相而非相。報身佛也。非相非非相。法身佛也。
<lb ed="X" n="0821a15"/><lb ed="R092" n="0508a02"/>川禪師云。無面目。說是非漢。頌曰。小名悉達。長號
<lb ed="X" n="0821a16"/><lb ed="R092" n="0508a03"/>釋迦。度人無數。攝伏羣邪。若言他是佛。自<anchor xml:id="nkr_note_add_0821a1601" n="0821a1601"/><anchor xml:id="beg0821a1601" n="0821a1601"/>己<anchor xml:id="end0821a1601"/>却成
<lb ed="X" n="0821a17"/><lb ed="R092" n="0508a04"/>魔。祇把一枝無孔笛。爲君吹起太平歌。在者。所在
<lb ed="X" n="0821a18"/><lb ed="R092" n="0508a05"/>之處也。川禪師云。客來須看。不得放過。隨後便打。
<lb ed="X" n="0821a19"/><lb ed="R092" n="0508a06"/>頌曰。獨坐一爐香。經文誦兩行。可憐車馬客。門外
<lb ed="X" n="0821a20"/><lb ed="R092" n="0508a07"/>任他忙。<name role="" type="person">舍衛國</name>者。波斯匿王所居之國。祇者。匿王
<lb ed="X" n="0821a21"/><lb ed="R092" n="0508a08"/>太子祇陀也。樹是祇陀所施。故言祇樹。<name role="" type="person">給孤獨園</name>
<lb ed="X" n="0821a22"/><lb ed="R092" n="0508a09"/>者。給孤長者所施之園。共建立精舍也。比丘者。去
<lb ed="X" n="0821a23"/><lb ed="R092" n="0508a10"/>惡取善。名小比丘。善惡俱遣。名大比丘也。若悟達
<lb ed="X" n="0821a24"/><lb ed="R092" n="0508a11"/>此理。卽證阿羅漢位。能破六賊。小乘四果人也。川
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0821b" n="0821b"/>
<lb ed="X" n="0821b01"/><lb ed="R092" n="0508a12"/>禪師云。獨掌不浪鳴。頌曰。巍巍堂堂。萬法中王。三
<lb ed="X" n="0821b02"/><lb ed="R092" n="0508a13"/>十二相。百千種光。聖凡瞻仰。外道歸降。莫謂慈容
<lb ed="X" n="0821b03"/><lb ed="R092" n="0508a14"/>難得見。不離祇園大道場。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0821b04"/><lb ed="R092" n="0508a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0821b0401">爾時世尊食時著衣持鉢<note place="inline">至</note>洗足<anchor xml:id="nkr_note_add_0821b0401" n="0821b0401"/><anchor xml:id="beg0821b0401" n="0821b0401"/>已<anchor xml:id="end0821b0401"/>敷座而坐。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0821b05"/><lb ed="R092" n="0508a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0821b0501">爾時。佛現世時也。世尊。三界四生中。智慧福德。無
<lb ed="X" n="0821b06"/><lb ed="R092" n="0508a17"/>有等量。一切世間之所尊也。食時。正當辰食將辦
<lb ed="X" n="0821b07"/><lb ed="R092" n="0508a18"/>之時也。著衣。服僧伽黎。柔和忍辱衣也。乞食。佛以
<lb ed="X" n="0821b08"/><lb ed="R092" n="0508b01"/>禪悅法喜爲食。而行乞者。示同凡僧。欲令折<anchor xml:id="nkr_note_add_0821b0801" n="0821b0801"/><anchor xml:id="beg0821b0801" n="0821b0801"/>己<anchor xml:id="end0821b0801"/>慢
<lb ed="X" n="0821b09"/><lb ed="R092" n="0508b02"/>幢。生彼福德也。次第。如來慈悲。不擇貧富。平等普
<lb ed="X" n="0821b10"/><lb ed="R092" n="0508b03"/>化也。洗足。淨身業也。敷座而坐。跏趺入禪。示一切
<lb ed="X" n="0821b11"/><lb ed="R092" n="0508b04"/>法空也。川禪師云。惺惺著。頌曰。飯食訖兮洗足<anchor xml:id="nkr_note_add_0821b1101" n="0821b1101"/><anchor xml:id="beg0821b1101" n="0821b1101"/>已<anchor xml:id="end0821b1101"/>。
<lb ed="X" n="0821b12"/><lb ed="R092" n="0508b05"/>敷座坐來誰共委。向下文長知不知。看看平地波
<lb ed="X" n="0821b13"/><lb ed="R092" n="0508b06"/>濤起。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0821b14"/><lb ed="R092" n="0508b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">善現起請分第二</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0821b1401">○善現起請分第二</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0821b15"/><lb ed="R092" n="0508b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0821b1501">善現起請佛法。爲衆決疑。頌曰。解空特地播風雲。
<lb ed="X" n="0821b16"/><lb ed="R092" n="0508b09"/>九曲難穿問世尊。兩鏡光含千古意。珠璣瀉出顯
<lb ed="X" n="0821b17"/><lb ed="R092" n="0508b10"/>家門。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0821b18"/><lb ed="R092" n="0508b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0821b1801">時長老須菩提在大衆中<note place="inline">至</note>善付囑諸菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0821b19"/><lb ed="R092" n="0508b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0821b1901">時。空生起問之時也。長老。德尊年高也。梵語須菩
<lb ed="X" n="0821b20"/><lb ed="R092" n="0508b13"/>提。華言解空。亦名善現。從座起至恭敬。乃請法之
<lb ed="X" n="0821b21"/><lb ed="R092" n="0508b14"/>儀。右膝著地。先淨三業。摧伏身心也。合掌。心合於
<lb ed="X" n="0821b22"/><lb ed="R092" n="0508b15"/>道。道合於心也。希有。佛性含容萬法。無可比類也。
<lb ed="X" n="0821b23"/><lb ed="R092" n="0508b16"/>如來。如者佛性之本體也。來者。佛性之應用也。如
<lb ed="X" n="0821b24"/><lb ed="R092" n="0508b17"/>如不變。而應現萬緣。非來非去。心常空寂也。善護
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0821c" n="0821c"/>
<lb ed="X" n="0821c01"/><lb ed="R092" n="0508b18"/>念者。爲護根熟菩薩。與智慧力。令其成就自行。與
<lb ed="X" n="0821c02"/><lb ed="R092" n="0509a01"/>敎化力。令其攝受衆生也。善付囑者。爲付囑根未
<lb ed="X" n="0821c03"/><lb ed="R092" n="0509a02"/>熟菩薩。<anchor xml:id="nkr_note_add_0821c0301" n="0821c0301"/><anchor xml:id="beg0821c0301" n="0821c0301"/>已<anchor xml:id="end0821c0301"/>得大乘者。令其不捨。未得大乘者。令其
<lb ed="X" n="0821c04"/><lb ed="R092" n="0509a03"/>勝進也。梵語菩薩。華言道心衆生。常行恭敬。乃至
<lb ed="X" n="0821c05"/><lb ed="R092" n="0509a04"/>蠢動含靈。悉起敬愛之心。不生輕慢也。川禪師云。
<lb ed="X" n="0821c06"/><lb ed="R092" n="0509a05"/>如來不措一言。須菩提便興讚嘆。具眼勝流。試著
<lb ed="X" n="0821c07"/><lb ed="R092" n="0509a06"/>眼看。頌曰。隔墻見角。便知是牛。隔山見烟。便知是
<lb ed="X" n="0821c08"/><lb ed="R092" n="0509a07"/>火。獨坐巍巍。天上天下。南北東西。鑽龜打瓦。咄。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0821c09"/><lb ed="R092" n="0509a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0821c0901">世尊善男子善女人<note place="inline">至</note>云何應住云何降伏其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0821c10"/><lb ed="R092" n="0509a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0821c1001">梵語阿耨多羅三藐三菩提。華言無上正等正覺。
<lb ed="X" n="0821c11"/><lb ed="R092" n="0509a10"/>謂眞性也。發阿耨三菩提心。謂求眞性成佛之心。
<lb ed="X" n="0821c12"/><lb ed="R092" n="0509a11"/>云何應住。言云何可以安住諦理。云何降伏。言云
<lb ed="X" n="0821c13"/><lb ed="R092" n="0509a12"/>何可以折攝散亂。須菩提謂。凡夫妄念。煩惱無邊。
<lb ed="X" n="0821c14"/><lb ed="R092" n="0509a13"/>當依何法。則得調伏也。川禪師云。這問從甚處出
<lb ed="X" n="0821c15"/><lb ed="R092" n="0509a14"/>來。頌曰。你喜我不喜。君悲我不悲。鴈思飛塞北。燕
<lb ed="X" n="0821c16"/><lb ed="R092" n="0509a15"/>憶舊巢歸。秋月春花無限意。箇中只許自家知。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0821c17"/><lb ed="R092" n="0509a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0821c1701">佛言善哉善哉須菩提<note place="inline">至</note>唯然世尊願樂欲聞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0821c18"/><lb ed="R092" n="0509a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0821c1801">如汝所說。是佛讚嘆須菩提。能知我意。善敎諸人。
<lb ed="X" n="0821c19"/><lb ed="R092" n="0509a18"/>不起妄念。心常精進。勿令染著諸法相也。諦聽者。
<lb ed="X" n="0821c20"/><lb ed="R092" n="0509b01"/>謂汝當了達聲塵。本來不生。勿逐語言。詳審而聽
<lb ed="X" n="0821c21"/><lb ed="R092" n="0509b02"/>也。應如是住者。如來欲令衆生之心。不生不滅。湛
<lb ed="X" n="0821c22"/><lb ed="R092" n="0509b03"/>然淸淨。卽能見性也。逍遙翁云。凡人心境淸淨。是
<lb ed="X" n="0821c23"/><lb ed="R092" n="0509b04"/>佛國淨土。心境濁亂。是魔國穢土也。黃柏運禪師
<lb ed="X" n="0821c24"/><lb ed="R092" n="0509b05"/>云。凡夫多被境礙心。事礙理。常欲迯境以安心。屛
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0822a" n="0822a"/>
<lb ed="X" n="0822a01"/><lb ed="R092" n="0509b06"/>事以存理。不知乃是心礙境。理礙事。但令心空境
<lb ed="X" n="0822a02"/><lb ed="R092" n="0509b07"/>自空。理寂事自寂。勿倒用心也。又云。凡夫取境。智
<lb ed="X" n="0822a03"/><lb ed="R092" n="0509b08"/>者取心。心境雙亡。乃是眞法。亡境猶易。亡心至難。
<lb ed="X" n="0822a04"/><lb ed="R092" n="0509b09"/>人不敢亡心。恐落於空。無撈摸處。不知空本無空。
<lb ed="X" n="0822a05"/><lb ed="R092" n="0509b10"/>唯一眞法界耳。故萬法唯心。心亦不可得。旣無所
<lb ed="X" n="0822a06"/><lb ed="R092" n="0509b11"/>得。便是究竟。何必區區更求解脫也。如是降伏其
<lb ed="X" n="0822a07"/><lb ed="R092" n="0509b12"/>心者。若見自性。卽無妄念。旣無妄念。卽是降伏其
<lb ed="X" n="0822a08"/><lb ed="R092" n="0509b13"/>心矣。唯然。應諾協望之謂。願樂欲聞。欣樂欲聞其
<lb ed="X" n="0822a09"/><lb ed="R092" n="0509b14"/>法也。川禪師云。往往事從叮囑生。頌曰。七手八脚。
<lb ed="X" n="0822a10"/><lb ed="R092" n="0509b15"/>神頭鬼面。棒打不開。刀割不斷。閻浮踔躑幾千回。
<lb ed="X" n="0822a11"/><lb ed="R092" n="0509b16"/>頭頭不離空王殿。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0822a12"/><lb ed="R092" n="0509b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">大乘正宗分第三</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0822a1201">○大乘正宗分第三</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0822a13"/><lb ed="R092" n="0509b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0822a1301">佛敎菩薩。六度圓修。衆生一體。無我無人。誰歸滅
<lb ed="X" n="0822a14"/><lb ed="R092" n="0510a01"/>度。故立此名。頌曰。大乘境界盡含容。凡聖元來事
<lb ed="X" n="0822a15"/><lb ed="R092" n="0510a02"/>一同。掃盡微塵生死念。依然面目舊家風。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0822a16"/><lb ed="R092" n="0510a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0822a1601">佛吿須菩提諸菩薩摩訶薩<note place="inline">至</note>壽者相卽非菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0822a17"/><lb ed="R092" n="0510a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0822a1701">摩訶薩。摩訶言大。心量廣大。不可測量。乃是大悟
<lb ed="X" n="0822a18"/><lb ed="R092" n="0510a05"/>人也。衆生。謂於一切善惡凡聖等見。有取捨心。起
<lb ed="X" n="0822a19"/><lb ed="R092" n="0510a06"/>無量無邊煩惱妄想。輪迴六道是也。無明迷覆爲
<lb ed="X" n="0822a20"/><lb ed="R092" n="0510a07"/>卵生。煩惱包褁爲胎生。愛水浸淫爲濕生。歘起煩
<lb ed="X" n="0822a21"/><lb ed="R092" n="0510a08"/>惱爲化生。敎中云。眼耳鼻舌。不能迴光內燭。有所
<lb ed="X" n="0822a22"/><lb ed="R092" n="0510a09"/>貪漏。卽墮四生。謂胎卵濕化是也。色聲香味。迴光
<lb ed="X" n="0822a23"/><lb ed="R092" n="0510a10"/>內燭。無所貪漏。卽證四果。謂須陀洹等是也。傅大
<lb ed="X" n="0822a24"/><lb ed="R092" n="0510a11"/>士云。空生初請問。善逝應機酬。先答云何住。次敎
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0822b" n="0822b"/>
<lb ed="X" n="0822b01"/><lb ed="R092" n="0510a12"/>如是修。胎生卵濕化。咸令悲智收。若起衆生見。還
<lb ed="X" n="0822b02"/><lb ed="R092" n="0510a13"/>同著相求。若有色。謂凡夫執著之心。妄見是非。不
<lb ed="X" n="0822b03"/><lb ed="R092" n="0510a14"/>契無相之理。若無色。執著空相。不修福慧。若有想。
<lb ed="X" n="0822b04"/><lb ed="R092" n="0510a15"/>眼見耳聞。遂生妄想。口說佛行。心不依行。若無想。
<lb ed="X" n="0822b05"/><lb ed="R092" n="0510a16"/>坐禪除妄。猶如木石。不習慈悲智慧方便。若非有
<lb ed="X" n="0822b06"/><lb ed="R092" n="0510a17"/>想。有無俱遣。語默雙亡。有取捨憎愛之心。不了中
<lb ed="X" n="0822b07"/><lb ed="R092" n="0510a18"/>道也。非無想。謂有求理心也。臨濟云。入凡入聖。入
<lb ed="X" n="0822b08"/><lb ed="R092" n="0510b01"/>淸入淨。處處現諸國土。盡是諸法空相。是名眞正
<lb ed="X" n="0822b09"/><lb ed="R092" n="0510b02"/>見解。你若愛聖憎凡。生死海裏浮沉。我。佛自謂也。
<lb ed="X" n="0822b10"/><lb ed="R092" n="0510b03"/>無餘者。眞常湛寂也。涅槃者。菩薩心無取捨。如大
<lb ed="X" n="0822b11"/><lb ed="R092" n="0510b04"/>月輪。圓滿寂靜。衆生迷於涅槃無相之法。而爲生
<lb ed="X" n="0822b12"/><lb ed="R092" n="0510b05"/>死有相之身。滅。除滅。度。化度也。如來指示三界九
<lb ed="X" n="0822b13"/><lb ed="R092" n="0510b06"/>地。各有涅槃妙心。令自性入。心無取捨。無邊煩惱。
<lb ed="X" n="0822b14"/><lb ed="R092" n="0510b07"/>轉爲玅用。同證圓滿淸淨涅槃。渡生死大海。實無
<lb ed="X" n="0822b15"/><lb ed="R092" n="0510b08"/>衆生得滅度者。謂如上九類衆生。皆由自之業緣
<lb ed="X" n="0822b16"/><lb ed="R092" n="0510b09"/>而有。淸淨本性。無衆生可度。無涅槃可到。一切衆
<lb ed="X" n="0822b17"/><lb ed="R092" n="0510b10"/>生。本來是佛也。造化因心偈云。賦象各由心。影响
<lb ed="X" n="0822b18"/><lb ed="R092" n="0510b11"/>無欺詐。元無造化工。衆生自造化。我相。倚恃名位
<lb ed="X" n="0822b19"/><lb ed="R092" n="0510b12"/>權利。攀高接貴。輕慢貧賤愚迷之流。人相。有能所
<lb ed="X" n="0822b20"/><lb ed="R092" n="0510b13"/>心。有知解心。未得謂得。未證謂證。自恃持戒。輕破
<lb ed="X" n="0822b21"/><lb ed="R092" n="0510b14"/>戒者。衆生相。謂苟求希望之心。言正行邪。口善心
<lb ed="X" n="0822b22"/><lb ed="R092" n="0510b15"/>惡。壽者相。覺時似悟。見境生情。執著諸相。希求福
<lb ed="X" n="0822b23"/><lb ed="R092" n="0510b16"/>德。有此四相。則同衆生。非菩薩也。臨濟禪師云。五
<lb ed="X" n="0822b24"/><lb ed="R092" n="0510b17"/>蘊身田內。有無位眞人。堂堂顯露。何不識取。但於
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0822c" n="0822c"/>
<lb ed="X" n="0822c01"/><lb ed="R092" n="0510b18"/>一切時中。切莫間斷。觸目皆是。只爲情生智隔。想
<lb ed="X" n="0822c02"/><lb ed="R092" n="0511a01"/>變體殊。所以輪迴三界。受種種苦。敢問諸人。觸目
<lb ed="X" n="0822c03"/><lb ed="R092" n="0511a02"/>皆是。是箇甚麼。一一山河無隔礙。重重樓閣應時
<lb ed="X" n="0822c04"/><lb ed="R092" n="0511a03"/>開。川禪師云。頂天立地。鼻直眼橫。頌曰。堂堂大道。
<lb ed="X" n="0822c05"/><lb ed="R092" n="0511a04"/>赫赫分明。人人本具。箇箇圓成。祇因差一念。現出
<lb ed="X" n="0822c06"/><lb ed="R092" n="0511a05"/>萬般形。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0822c07"/><lb ed="R092" n="0511a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">妙行無住分第四</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0822c0701">○妙行無住分第四</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0822c08"/><lb ed="R092" n="0511a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0822c0801">於一切法。非卽非離。無違無住。頌曰。透過聲香色
<lb ed="X" n="0822c09"/><lb ed="R092" n="0511a08"/>是誰。投身飼虎自家爲。精金百鍊雖光彩。且不重
<lb ed="X" n="0822c10"/><lb ed="R092" n="0511a09"/>添眼上眉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0822c11"/><lb ed="R092" n="0511a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0822c1101">復次須菩提菩薩於法<note place="inline">至</note>其福德不可思量。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0822c12"/><lb ed="R092" n="0511a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0822c1201">復次。連前起後之辭。菩薩於法者。總標一切空有
<lb ed="X" n="0822c13"/><lb ed="R092" n="0511a12"/>之法。如六塵諸法是也。應無所住。一切之法。應當
<lb ed="X" n="0822c14"/><lb ed="R092" n="0511a13"/>無所住著也。法華經云。十方國土中。惟有一乘法。
<lb ed="X" n="0822c15"/><lb ed="R092" n="0511a14"/>謂一心也。心卽是法。法卽是心。二乘之人。謂心外
<lb ed="X" n="0822c16"/><lb ed="R092" n="0511a15"/>別有法。遂生執著。住於法相。此同衆生之見解也。
<lb ed="X" n="0822c17"/><lb ed="R092" n="0511a16"/>逍遙翁云。凡人不識自佛。一向外求。住相迷眞。分
<lb ed="X" n="0822c18"/><lb ed="R092" n="0511a17"/>別他境。不爲助道。但求福門。似箭射空。如人入暗。
<lb ed="X" n="0822c19"/><lb ed="R092" n="0511a18"/>菩薩了悟人法二空。心無取捨。能知凡聖一等。空
<lb ed="X" n="0822c20"/><lb ed="R092" n="0511b01"/>色一般。善惡一體。臨濟和尙頌云。心境頓消融。分
<lb ed="X" n="0822c21"/><lb ed="R092" n="0511b02"/>明色與空。欲識本來體。靑山白雲中。是菩薩心無
<lb ed="X" n="0822c22"/><lb ed="R092" n="0511b03"/>所著也。布者。普也。施者。捨也。菩薩所修六度萬行。
<lb ed="X" n="0822c23"/><lb ed="R092" n="0511b04"/>以布施爲初度。攝後五度。謂除人我衆生壽者四
<lb ed="X" n="0822c24"/><lb ed="R092" n="0511b05"/>相。煩惱妄想取捨愛憎之心。世尊卽以敎法布施。
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0823a" n="0823a"/>
<lb ed="X" n="0823a01"/><lb ed="R092" n="0511b06"/>內破一切執著。外卽利益一切衆生。菩薩布施。皆
<lb ed="X" n="0823a02"/><lb ed="R092" n="0511b07"/>應無住。不見有我爲能施人。不見有他爲受施者。
<lb ed="X" n="0823a03"/><lb ed="R092" n="0511b08"/>不見中間有物可施。三體皆空。住無所住。淸淨行
<lb ed="X" n="0823a04"/><lb ed="R092" n="0511b09"/>施。不憂<anchor xml:id="nkr_note_add_0823a0401" n="0823a0401"/><anchor xml:id="beg0823a0401" n="0823a0401"/>己<anchor xml:id="end0823a0401"/>乏。不望報恩。不求果報也。凡夫布施。希
<lb ed="X" n="0823a05"/><lb ed="R092" n="0511b10"/>求福利。此是住相布施也。<name role="" type="person">永嘉大師</name>云。住相布施
<lb ed="X" n="0823a06"/><lb ed="R092" n="0511b11"/>生天福。猶如仰箭射虗空。逍遙翁云。誦金剛經者。
<lb ed="X" n="0823a07"/><lb ed="R092" n="0511b12"/>若人了知住無所住心。得無所得法者。此名慧業。
<lb ed="X" n="0823a08"/><lb ed="R092" n="0511b13"/>若人日積課誦之功。希求福利。此名福業。二者相
<lb ed="X" n="0823a09"/><lb ed="R092" n="0511b14"/>去。如霄壤也。不住色布施。謂智慧性。照見一切皆
<lb ed="X" n="0823a10"/><lb ed="R092" n="0511b15"/>空。無色可捨。名爲布施。如藥對病。如空含有。有病
<lb ed="X" n="0823a11"/><lb ed="R092" n="0511b16"/>旣除。空藥俱遣。色空泯絕。中道皆亡。了無一法可
<lb ed="X" n="0823a12"/><lb ed="R092" n="0511b17"/>得。不若二乘捨色取空。是爲不住色而行布施。玄
<lb ed="X" n="0823a13"/><lb ed="R092" n="0511b18"/>奘法師所譯經云。不住於色。不住非色。香味觸法。
<lb ed="X" n="0823a14"/><lb ed="R092" n="0512a01"/>一例皆然。是故空有。悉皆無住。無空可取。無有可
<lb ed="X" n="0823a15"/><lb ed="R092" n="0512a02"/>捨。空有同如。一體平等。平等行施。卽如法界。不住
<lb ed="X" n="0823a16"/><lb ed="R092" n="0512a03"/>有施。不住無施。不得有無二邊障礙。施心廣大。猶
<lb ed="X" n="0823a17"/><lb ed="R092" n="0512a04"/>如虗空。所獲功德。亦復如是。故經中擧十方虗空。
<lb ed="X" n="0823a18"/><lb ed="R092" n="0512a05"/>較量施福。卽斯意耳。華嚴經云。不求色聲香與味。
<lb ed="X" n="0823a19"/><lb ed="R092" n="0512a06"/>亦不希求諸玅觸。但爲救度諸衆生。常求無上最
<lb ed="X" n="0823a20"/><lb ed="R092" n="0512a07"/>勝智。此正所謂行布施也。傅大士云。施門通六行。
<lb ed="X" n="0823a21"/><lb ed="R092" n="0512a08"/>六行束三檀。資生無畏法。聲色勿相干。二邊純莫
<lb ed="X" n="0823a22"/><lb ed="R092" n="0512a09"/>立。中道不須安。欲覔無生理。背鏡向心觀。臨濟云。
<lb ed="X" n="0823a23"/><lb ed="R092" n="0512a10"/>佛有六通者。謂入色界。不爲色惑。入聲界。不被聲
<lb ed="X" n="0823a24"/><lb ed="R092" n="0512a11"/>惑。入香界。不被香惑。入味界。不被味惑。入身界。不
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0823b" n="0823b"/>
<lb ed="X" n="0823b01"/><lb ed="R092" n="0512a12"/>被觸惑。入意界。不被法惑。達此六種。皆是空相。不
<lb ed="X" n="0823b02"/><lb ed="R092" n="0512a13"/>能繫縛。此乃無依道人。雖是五蘊穢陋之身。便是
<lb ed="X" n="0823b03"/><lb ed="R092" n="0512a14"/>地行菩薩。黃<anchor xml:id="nkr_note_add_0823b0301" n="0823b0301"/><anchor xml:id="beg0823b0301" n="0823b0301"/>蘗<anchor xml:id="end0823b0301"/>云。本是一精明。分爲六和合。一精
<lb ed="X" n="0823b04"/><lb ed="R092" n="0512a15"/>明者。一心也。六和合者。六根也。各與塵合。眼與色
<lb ed="X" n="0823b05"/><lb ed="R092" n="0512a16"/>合。耳與聲合。鼻與香合。舌與味合。身與觸合。意與
<lb ed="X" n="0823b06"/><lb ed="R092" n="0512a17"/>法合。中間生六識。爲十八界。若了十八界無所有。
<lb ed="X" n="0823b07"/><lb ed="R092" n="0512a18"/>一切皆空。束六和合。爲一精明。此乃了悟之人。唯
<lb ed="X" n="0823b08"/><lb ed="R092" n="0512b01"/>有眞心。蕩然淸淨。菩薩應如是布施者。謂捨除一
<lb ed="X" n="0823b09"/><lb ed="R092" n="0512b02"/>切煩惱憎愛之心也。然煩惱本性。皆是妄見。有何
<lb ed="X" n="0823b10"/><lb ed="R092" n="0512b03"/>可捨。經云。一切諸有。如夢如幻。一切煩惱。是魔是
<lb ed="X" n="0823b11"/><lb ed="R092" n="0512b04"/>賊。逍遙翁云。夫煩惱性。是佛境界。觀煩惱性空。是
<lb ed="X" n="0823b12"/><lb ed="R092" n="0512b05"/>正修行。學人若止依此觀煉精至。不須求別法也。
<lb ed="X" n="0823b13"/><lb ed="R092" n="0512b06"/>又云。夫見性之人。十二時中。凡遇逆順境界。心卽
<lb ed="X" n="0823b14"/><lb ed="R092" n="0512b07"/>安然。不隨萬境所轉。一任毀謗於我。我旣不受。惡
<lb ed="X" n="0823b15"/><lb ed="R092" n="0512b08"/>言謗黷。返歸自<anchor xml:id="nkr_note_add_0823b1501" n="0823b1501"/><anchor xml:id="beg0823b1501" n="0823b1501"/>己<anchor xml:id="end0823b1501"/>。所謂自作自受者也。譬如有人。
<lb ed="X" n="0823b16"/><lb ed="R092" n="0512b09"/>手執火炬。擬欲燒天。徒自疲困。終不可得。故古德
<lb ed="X" n="0823b17"/><lb ed="R092" n="0512b10"/>云。心隨萬境轉。轉處實能幽。隨流認得性。無喜復
<lb ed="X" n="0823b18"/><lb ed="R092" n="0512b11"/>無憂。不住於相者。非但見色是相。一切種種分別。
<lb ed="X" n="0823b19"/><lb ed="R092" n="0512b12"/>皆名爲相。如是之相。皆從因緣而生。應知一切分
<lb ed="X" n="0823b20"/><lb ed="R092" n="0512b13"/>別。皆如夢幻。遇緣卽施。緣散卽寂。是故佛言凡所
<lb ed="X" n="0823b21"/><lb ed="R092" n="0512b14"/>有相。皆是虗妄。又西明和尙云。法相若是有。可言
<lb ed="X" n="0823b22"/><lb ed="R092" n="0512b15"/>住諸相。法相旣本無。故言不住相。逍遙翁云。須知
<lb ed="X" n="0823b23"/><lb ed="R092" n="0512b16"/>諸法。如夢如幻。如影如响。如水中月。如鏡中像。又
<lb ed="X" n="0823b24"/><lb ed="R092" n="0512b17"/>云。了達一切法。不住一切相。心如虗空。自然無礙。
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0823c" n="0823c"/>
<lb ed="X" n="0823c01"/><lb ed="R092" n="0512b18"/>心住於相。卽屬有法。故知一切法。不住一切相。卽
<lb ed="X" n="0823c02"/><lb ed="R092" n="0513a01"/>能見佛性也。若住相布施。但得人天果報而<anchor xml:id="nkr_note_add_0823c0201" n="0823c0201"/><anchor xml:id="beg0823c0201" n="0823c0201"/>已<anchor xml:id="end0823c0201"/>。傅
<lb ed="X" n="0823c03"/><lb ed="R092" n="0513a02"/>大士云。若論無相施。功德極難量。行悲濟貧乏。果
<lb ed="X" n="0823c04"/><lb ed="R092" n="0513a03"/>報勿須望。凡夫情行劣。初且略稱揚。欲知檀狀貌。
<lb ed="X" n="0823c05"/><lb ed="R092" n="0513a04"/>滿空徧十方。川禪師云。若要天下行。無過一藝精。
<lb ed="X" n="0823c06"/><lb ed="R092" n="0513a05"/>頌曰。西川十樣錦。添華色轉鮮。欲知端的意。北斗
<lb ed="X" n="0823c07"/><lb ed="R092" n="0513a06"/>面南看。虗空不礙絲頭念。所以彰名大覺仙。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0823c08"/><lb ed="R092" n="0513a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0823c0801">須菩提於意云何東方虗空<note place="inline">至</note>菩薩但應如所敎住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0823c09"/><lb ed="R092" n="0513a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0823c0901">不也世尊。須菩提謂虗空。我思量之。實無可思量
<lb ed="X" n="0823c10"/><lb ed="R092" n="0513a09"/>也。不可思量者。旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0823c1001" n="0823c1001"/><anchor xml:id="beg0823c1001" n="0823c1001"/>已<anchor xml:id="end0823c1001"/>覺悟心無能所。卽無我人衆
<lb ed="X" n="0823c11"/><lb ed="R092" n="0513a10"/>生壽者四相。雖不徼福。自然離生死苦。受涅槃樂。
<lb ed="X" n="0823c12"/><lb ed="R092" n="0513a11"/>無限福德。豈可思量。但應如所敎住。謂諸學人。當
<lb ed="X" n="0823c13"/><lb ed="R092" n="0513a12"/>依佛敎。行無所住。必得悟入也。盖由不住相施。施
<lb ed="X" n="0823c14"/><lb ed="R092" n="0513a13"/>契性空。空性無邊。施福無邊。故擧十方虗空。以爲
<lb ed="X" n="0823c15"/><lb ed="R092" n="0513a14"/>其喩。川禪師云。可知禮也。頌曰。虗空境界豈思量。
<lb ed="X" n="0823c16"/><lb ed="R092" n="0513a15"/>大道淸幽理更長。但得五湖風月在。春來依舊百
<lb ed="X" n="0823c17"/><lb ed="R092" n="0513a16"/>花香。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0823c18"/><lb ed="R092" n="0513a17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">如理實見分第五</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0823c1801">○如理實見分第五</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0823c19"/><lb ed="R092" n="0513a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0823c1901">如理之見。理本無見。無見之見。是爲實見。頌曰。悟
<lb ed="X" n="0823c20"/><lb ed="R092" n="0513b01"/>處分明見得眞。鏡中面目自家身。莫言諸相都拈
<lb ed="X" n="0823c21"/><lb ed="R092" n="0513b02"/>却。只是如今箇主人。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0823c22"/><lb ed="R092" n="0513b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0823c2201">須菩提於意云何<note place="inline">至</note>如來所說身相非身相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0823c23"/><lb ed="R092" n="0513b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0823c2301">不可以身相得見如來者。如來眞身。本無生滅。湛
<lb ed="X" n="0823c24"/><lb ed="R092" n="0513b05"/>然常住。託陰受形。同凡演化。故可以身相見者。非
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0824a" n="0824a"/>
<lb ed="X" n="0824a01"/><lb ed="R092" n="0513b06"/>佛法身也。色身有相。法身無相。色身者。地水火風。
<lb ed="X" n="0824a02"/><lb ed="R092" n="0513b07"/>假合成人。法身者。卽無形狀相貌。須菩提以凡夫
<lb ed="X" n="0824a03"/><lb ed="R092" n="0513b08"/>但見色身。不見法身。故答是語。所說身相。卽非身
<lb ed="X" n="0824a04"/><lb ed="R092" n="0513b09"/>相者。非。無也。凡夫謂色身是有。執著修行。所以不
<lb ed="X" n="0824a05"/><lb ed="R092" n="0513b10"/>見佛性。生死轉重。如來法身無相。故言所說身相
<lb ed="X" n="0824a06"/><lb ed="R092" n="0513b11"/>非身相。謂無眞實身相也。華嚴經云。佛以法爲身。
<lb ed="X" n="0824a07"/><lb ed="R092" n="0513b12"/>淸淨如虗空。故雲門大師云。我當時若見。一棒打
<lb ed="X" n="0824a08"/><lb ed="R092" n="0513b13"/>殺與狗子喫者。此大乘先覺之人。解黏去縛。遣疑
<lb ed="X" n="0824a09"/><lb ed="R092" n="0513b14"/>破執也。黃<anchor xml:id="nkr_note_add_0824a0901" n="0824a0901"/><anchor xml:id="beg0824a0901" n="0824a0901"/>蘗<anchor xml:id="end0824a0901"/>云。夫學道人。若欲得知要訣。但莫於
<lb ed="X" n="0824a10"/><lb ed="R092" n="0513b15"/>心上著一物。佛眞法身。猶若虗空。此謂法身卽虗
<lb ed="X" n="0824a11"/><lb ed="R092" n="0513b16"/>空。虗空卽法身。常人謂法身徧虗空處。虗空中含
<lb ed="X" n="0824a12"/><lb ed="R092" n="0513b17"/>容法身。不知法身卽虗空。虗空卽法身也。虗空與
<lb ed="X" n="0824a13"/><lb ed="R092" n="0513b18"/>法身無異相。佛與衆生無異相。生死與涅槃無異
<lb ed="X" n="0824a14"/><lb ed="R092" n="0514a01"/>相。煩惱與菩提無異相。離一切相。卽名諸佛。頌曰。
<lb ed="X" n="0824a15"/><lb ed="R092" n="0514a02"/>凡相滅時性不滅。眞如覺體離塵埃。了悟斷常根
<lb ed="X" n="0824a16"/><lb ed="R092" n="0514a03"/>果別。此名佛眼見如來。川禪師云。且道只今行住
<lb ed="X" n="0824a17"/><lb ed="R092" n="0514a04"/>坐臥。是甚麼相。頌曰。身在海中休覓水。日行嶺上
<lb ed="X" n="0824a18"/><lb ed="R092" n="0514a05"/>莫尋山。鶯啼燕語皆相似。莫問前三與後三。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0824a19"/><lb ed="R092" n="0514a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0824a1901">佛吿須菩提凡所有相<note place="inline">至</note>若見諸相非相卽見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0824a20"/><lb ed="R092" n="0514a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0824a2001">凡所有相。皆是虗妄。謂非獨佛身相卽無相。凡所
<lb ed="X" n="0824a21"/><lb ed="R092" n="0514a08"/>有相。皆是虗妄。是色身有相。故言虗妄。法身無相
<lb ed="X" n="0824a22"/><lb ed="R092" n="0514a09"/>故言非相也。若見諸相非相。則見如來者。言身虗
<lb ed="X" n="0824a23"/><lb ed="R092" n="0514a10"/>妄。卽是人空。言非相者。卽是法空。若悟人法二空。
<lb ed="X" n="0824a24"/><lb ed="R092" n="0514a11"/>卽見自性。盖如來者。乃自性。不屬去來也。四大色
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0824b" n="0824b"/>
<lb ed="X" n="0824b01"/><lb ed="R092" n="0514a12"/>身。本由妄念而生。去來不實。若執虗妄身相。而欲
<lb ed="X" n="0824b02"/><lb ed="R092" n="0514a13"/>見如來之性。譬如認賊爲子。終無是處。傅大師云。
<lb ed="X" n="0824b03"/><lb ed="R092" n="0514a14"/>如來擧身相。爲順世間情。恐人生斷見。權且立虗
<lb ed="X" n="0824b04"/><lb ed="R092" n="0514a15"/>名。假言三十二。八十也空聲。有身非覺體。無相乃
<lb ed="X" n="0824b05"/><lb ed="R092" n="0514a16"/>眞形。川禪師云。山是山。水是水。佛在甚麼處。頌曰。
<lb ed="X" n="0824b06"/><lb ed="R092" n="0514a17"/>有相有求皆是妄。無形無相墮偏枯。堂堂密密何
<lb ed="X" n="0824b07"/><lb ed="R092" n="0514a18"/>曾間。一道寒光爍太虗。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0824b08"/><lb ed="R092" n="0514b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正信希有分第六</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0824b0801">○正信希有分第六</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0824b09"/><lb ed="R092" n="0514b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0824b0901">生正信向心。斯人最爲希有。頌曰。正信之人骨有
<lb ed="X" n="0824b10"/><lb ed="R092" n="0514b03"/>靈。心如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0824001" n="0824001"/>果日洞然明。眼空不見黃金貴。面壁忘機
<lb ed="X" n="0824b11"/><lb ed="R092" n="0514b04"/>海晏淸。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0824b12"/><lb ed="R092" n="0514b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0824b1201">須菩提白佛言世尊<note place="inline">至</note>能生信心以此爲實。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0824b13"/><lb ed="R092" n="0514b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0824b1301">生實信不者。須菩提謂前以無相行於布施。卽是
<lb ed="X" n="0824b14"/><lb ed="R092" n="0514b07"/>因深。得見無相如來。卽是果深。因果之法旣深。恐
<lb ed="X" n="0824b15"/><lb ed="R092" n="0514b08"/>如來滅後。濁劫惡世之中。無人聽信。故有是問。傅
<lb ed="X" n="0824b16"/><lb ed="R092" n="0514b09"/>大士云。因深果亦深。理密奧難尋。當來末法後。惟
<lb ed="X" n="0824b17"/><lb ed="R092" n="0514b10"/>慮法將沉。空生情未達。聞義恐難任。如能信此法。
<lb ed="X" n="0824b18"/><lb ed="R092" n="0514b11"/>定是覺人心。華嚴經云。信爲道源功德母。長養一
<lb ed="X" n="0824b19"/><lb ed="R092" n="0514b12"/>切諸善法。智度論云。佛法大海。信爲能入。是實信
<lb ed="X" n="0824b20"/><lb ed="R092" n="0514b13"/>者。實諦之階也。有持戒修福者。不著諸相。卽是持
<lb ed="X" n="0824b21"/><lb ed="R092" n="0514b14"/>戒。心常空寂。無諸妄念。卽是修福。此人不被諸境
<lb ed="X" n="0824b22"/><lb ed="R092" n="0514b15"/>所惑。能生信心。以此爲實。慈受深禪師云。念念常
<lb ed="X" n="0824b23"/><lb ed="R092" n="0514b16"/>空寂。日用有大力。此是三世諸佛行履處。六代祖
<lb ed="X" n="0824b24"/><lb ed="R092" n="0514b17"/>師行履處。無功之功。功不虗弃。川禪師云。金佛不
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0824c" n="0824c"/>
<lb ed="X" n="0824c01"/><lb ed="R092" n="0514b18"/>度鑪。木佛不度火。泥佛不度水。頌曰。三佛容儀總
<lb ed="X" n="0824c02"/><lb ed="R092" n="0515a01"/>不眞。眼中瞳子面前人。若能信得家中寶。啼鳥山
<lb ed="X" n="0824c03"/><lb ed="R092" n="0515a02"/>花一樣春。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0824c04"/><lb ed="R092" n="0515a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0824c0401">當知是人不於一佛二佛<note place="inline">至</note>得如是無量福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0824c05"/><lb ed="R092" n="0515a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0824c0501">種諸善根者。世間種種善事。不可勝計。大槩止是
<lb ed="X" n="0824c06"/><lb ed="R092" n="0515a05"/>諸惡莫作。諸善奉行是也。法華經云。隨宜方便事。
<lb ed="X" n="0824c07"/><lb ed="R092" n="0515a06"/>無復諸疑惑。心生大歡喜。自知當作佛。傅大士云。
<lb ed="X" n="0824c08"/><lb ed="R092" n="0515a07"/>依他非自立。必假衆緣成。日謝樹無影。燈來室乃
<lb ed="X" n="0824c09"/><lb ed="R092" n="0515a08"/>明。於無量千萬佛所者。顯其<anchor xml:id="nkr_note_add_0824c0901" n="0824c0901"/><anchor xml:id="beg0824c0901" n="0824c0901"/>已<anchor xml:id="end0824c0901"/>多種善根。謂見佛
<lb ed="X" n="0824c10"/><lb ed="R092" n="0515a09"/>多。聞法多。修行多也。乃至一念生淨信者。謂凡夫
<lb ed="X" n="0824c11"/><lb ed="R092" n="0515a10"/>於諸法中。起一切善惡凡聖等見。有取捨心。種種
<lb ed="X" n="0824c12"/><lb ed="R092" n="0515a11"/>妄想。不能生淨信。菩薩了悟人法二空。無諸妄念。
<lb ed="X" n="0824c13"/><lb ed="R092" n="0515a12"/>心常淸淨。聽信其法。故言一念生淨信也。傅大士
<lb ed="X" n="0824c14"/><lb ed="R092" n="0515a13"/>云。信心生一念。諸佛盡能知。生因於此日。證果未
<lb ed="X" n="0824c15"/><lb ed="R092" n="0515a14"/>來時。三大經多劫。六度久安施。薰成無漏種。方號
<lb ed="X" n="0824c16"/><lb ed="R092" n="0515a15"/>不思議。得如是福。謂如來知見衆生。無諸妄念。心
<lb ed="X" n="0824c17"/><lb ed="R092" n="0515a16"/>常淸淨。敬信其法。所以得智慧勝玅功德。不可測
<lb ed="X" n="0824c18"/><lb ed="R092" n="0515a17"/>量。川禪師云。種瓜得瓜。種果得果。頌曰。一佛二佛
<lb ed="X" n="0824c19"/><lb ed="R092" n="0515a18"/>千萬佛。各各眼橫兼鼻直。昔年曾種善根來。今日
<lb ed="X" n="0824c20"/><lb ed="R092" n="0515b01"/>依前得渠力。須菩提。須菩提。著衣喫飯尋常事。何
<lb ed="X" n="0824c21"/><lb ed="R092" n="0515b02"/>須特地却生疑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0824c22"/><lb ed="R092" n="0515b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0824c2201">何以故是諸衆生無復我相<note place="inline">至</note>無法相亦無非法相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0824c23"/><lb ed="R092" n="0515b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0824c2301">釋生信得福之故。該乎生法二空。無復我人衆生
<lb ed="X" n="0824c24"/><lb ed="R092" n="0515b05"/>壽者相。謂不倚恃名位勢利。精進持戒。輕慢貧賤
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0825a" n="0825a"/>
<lb ed="X" n="0825a01"/><lb ed="R092" n="0515b06"/>愚癡破戒之流。無能所知解心。無苟求希望心。言
<lb ed="X" n="0825a02"/><lb ed="R092" n="0515b07"/>行相應也。此生空也。無法相者。經云。心生則一切
<lb ed="X" n="0825a03"/><lb ed="R092" n="0515b08"/>法生。心滅則一切法滅。心旣淸淨。諸法皆空。故無
<lb ed="X" n="0825a04"/><lb ed="R092" n="0515b09"/>取捨一切善惡凡聖等見諸法相也。亦無非法相。
<lb ed="X" n="0825a05"/><lb ed="R092" n="0515b10"/>謂不著能知解心。不作有所得心。無人無法。內明
<lb ed="X" n="0825a06"/><lb ed="R092" n="0515b11"/>實相。外應虗緣也。此法空也。<name role="" type="person">圜悟禪師</name>云。伶俐漢。
<lb ed="X" n="0825a07"/><lb ed="R092" n="0515b12"/>脚跟須點地。脊梁要硬似鉄。遊人間世。幻視萬緣。
<lb ed="X" n="0825a08"/><lb ed="R092" n="0515b13"/>把住作主。不狥人情。截斷人我。脫去知解。直下以
<lb ed="X" n="0825a09"/><lb ed="R092" n="0515b14"/>見性成佛。直指妙心爲階梯。及至作用。外應虗緣。
<lb ed="X" n="0825a10"/><lb ed="R092" n="0515b15"/>不落窠臼。辦一片長久。守寂淡身心。於塵勞中透
<lb ed="X" n="0825a11"/><lb ed="R092" n="0515b16"/>脫去。乃善之善也。川禪師云。圓同大虗。無欠無餘。
<lb ed="X" n="0825a12"/><lb ed="R092" n="0515b17"/>頌曰。無相非法相。開拳復成掌。浮雲散碧空。萬里
<lb ed="X" n="0825a13"/><lb ed="R092" n="0515b18"/>天一樣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0825a14"/><lb ed="R092" n="0516a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0825a1401">何以故是諸衆生若心取相<note place="inline">至</note>不應取非法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0825a15"/><lb ed="R092" n="0516a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0825a1501">心若取相。卽取妄念。故著我人衆生壽者相也。圜
<lb ed="X" n="0825a16"/><lb ed="R092" n="0516a03"/>悟禪師云。諸佛開示祖師。直指唯心妙性。徑捷承
<lb ed="X" n="0825a17"/><lb ed="R092" n="0516a04"/>當。不起一念。透頂透底。於見成際。不勞心力。任運
<lb ed="X" n="0825a18"/><lb ed="R092" n="0516a05"/>逍遙。了無取捨。乃眞密印也。黃<anchor xml:id="nkr_note_add_0825a1801" n="0825a1801"/><anchor xml:id="beg0825a1801" n="0825a1801"/>蘗<anchor xml:id="end0825a1801"/>斷際禪師謂裴
<lb ed="X" n="0825a19"/><lb ed="R092" n="0516a06"/>丞相云。佛與衆生。唯止一心。更無差別。此心無始
<lb ed="X" n="0825a20"/><lb ed="R092" n="0516a07"/>以來。無形無相。不曾生。不曾滅。當下便是。動念則
<lb ed="X" n="0825a21"/><lb ed="R092" n="0516a08"/>乖。猶如虗空。無有邊際。唯此一心。卽便是佛。佛與
<lb ed="X" n="0825a22"/><lb ed="R092" n="0516a09"/>衆生。更無別異。但是衆生著相外求。求之轉失。使
<lb ed="X" n="0825a23"/><lb ed="R092" n="0516a10"/>佛覓佛。將心捉心。窮於盡形。終無所得。不知息念
<lb ed="X" n="0825a24"/><lb ed="R092" n="0516a11"/>亡慮。佛自現前。不假修證。本自具足。若不決定信
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0825b" n="0825b"/>
<lb ed="X" n="0825b01"/><lb ed="R092" n="0516a12"/>此是佛。縱使累劫修行。終不成道。取法相者。謂言
<lb ed="X" n="0825b02"/><lb ed="R092" n="0516a13"/>心外有法。故著諸相也。慈受云。順天門外古招提。
<lb ed="X" n="0825b03"/><lb ed="R092" n="0516a14"/>爛熳春光照錦溪。物物更無心外法。箇中能有幾
<lb ed="X" n="0825b04"/><lb ed="R092" n="0516a15"/>人知。逍遙翁云。欲外安和。但內寧靜。心虗境寂。念
<lb ed="X" n="0825b05"/><lb ed="R092" n="0516a16"/>起法生。水濁波渾。潭淸月朗。修行之要。靡出於斯。
<lb ed="X" n="0825b06"/><lb ed="R092" n="0516a17"/>黃<anchor xml:id="nkr_note_add_0825b0601" n="0825b0601"/><anchor xml:id="beg0825b0601" n="0825b0601"/>蘗<anchor xml:id="end0825b0601"/>云。造惡造善。皆是著相。著相造惡。枉受輪迴。
<lb ed="X" n="0825b07"/><lb ed="R092" n="0516a18"/>著相造善。枉受勞苦。都總不如。便自認取本心。心
<lb ed="X" n="0825b08"/><lb ed="R092" n="0516b01"/>外無法。此心卽法。法外無心。將心無心。心却成有。
<lb ed="X" n="0825b09"/><lb ed="R092" n="0516b02"/>一切在我默契而<anchor xml:id="nkr_note_add_0825b0901" n="0825b0901"/><anchor xml:id="beg0825b0901" n="0825b0901"/>已<anchor xml:id="end0825b0901"/>。若取非法相。謂有取捨善惡
<lb ed="X" n="0825b10"/><lb ed="R092" n="0516b03"/>等相也。疏云。五陰空爲法。五陰相爲非法。卽以陰
<lb ed="X" n="0825b11"/><lb ed="R092" n="0516b04"/>空爲藥名法。陰有爲病名非法。陰病旣除。空藥亦
<lb ed="X" n="0825b12"/><lb ed="R092" n="0516b05"/>遣。非法旣謝。在法亦亡。傅大士云。人空法亦空。二
<lb ed="X" n="0825b13"/><lb ed="R092" n="0516b06"/>相本來同。徧計虗分別。依地礙不通。圓成沈識海。
<lb ed="X" n="0825b14"/><lb ed="R092" n="0516b07"/>流轉若飄蓬。欲識無生理。心外斷行蹤。是不著諸
<lb ed="X" n="0825b15"/><lb ed="R092" n="0516b08"/>法相也。不應取法。不應取非法。謂有無俱遣。語默
<lb ed="X" n="0825b16"/><lb ed="R092" n="0516b09"/>雙亡。若取法相。則有法執。若取非法相。則有空執。
<lb ed="X" n="0825b17"/><lb ed="R092" n="0516b10"/>有執則煩惱熾然。無執則信心淸淨。傅大士云。有
<lb ed="X" n="0825b18"/><lb ed="R092" n="0516b11"/>因名假號。無相有馳名。有無無別體。無有有無形。
<lb ed="X" n="0825b19"/><lb ed="R092" n="0516b12"/>有無無自性。妄起有無情。有無如谷响。勿著有無
<lb ed="X" n="0825b20"/><lb ed="R092" n="0516b13"/>聲。是了中道也。川禪師云。金不博金。水不洗水。頌
<lb ed="X" n="0825b21"/><lb ed="R092" n="0516b14"/>曰。得樹攀高未足奇。懸崖撒手大夫兒。水寒夜冷
<lb ed="X" n="0825b22"/><lb ed="R092" n="0516b15"/>魚難覔。留得空船載月歸。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0825b23"/><lb ed="R092" n="0516b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0825b2301">以是義故如來常說<note place="inline">至</note>法尙應捨何況非法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0825b24"/><lb ed="R092" n="0516b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0825b2401">執有說空。因河用筏。有執旣喪。空說奚存。旣是渡
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0825c" n="0825c"/>
<lb ed="X" n="0825c01"/><lb ed="R092" n="0516b18"/>河。那更存筏。傅大士云。渡河須用筏。到岸不須舡。
<lb ed="X" n="0825c02"/><lb ed="R092" n="0517a01"/>人法知無我。悟理詎勞筌。中流仍被溺。誰論在二
<lb ed="X" n="0825c03"/><lb ed="R092" n="0517a02"/>邊。有無如取一。卽被汚心田。法尙應捨。何況非法
<lb ed="X" n="0825c04"/><lb ed="R092" n="0517a03"/>者。法相屬有。非法相屬無。乃兩頭見。直須截斷。譬
<lb ed="X" n="0825c05"/><lb ed="R092" n="0517a04"/>如人未渡河。須假舡筏。旣到彼岸。當離其筏。不可
<lb ed="X" n="0825c06"/><lb ed="R092" n="0517a05"/>執著也。人未出生死愛河。須假佛法。旣得度脫。法
<lb ed="X" n="0825c07"/><lb ed="R092" n="0517a06"/>亦當捨。所以趙州道。佛之一字。不吾喜聞。經云。若
<lb ed="X" n="0825c08"/><lb ed="R092" n="0517a07"/>人欲識佛境界。當淨其意如虗空。外無一法而建
<lb ed="X" n="0825c09"/><lb ed="R092" n="0517a08"/>立。法尙應捨。何況非法乎。川禪師云。水到渠成。頌
<lb ed="X" n="0825c10"/><lb ed="R092" n="0517a09"/>曰。終日忙忙。那事無妨。不求解脫。不樂天堂。<anchor xml:id="nkr_note_add_0825c1001" n="0825c1001"/><anchor xml:id="beg0825c1001" n="0825c1001"/>但<anchor xml:id="end0825c1001"/>能
<lb ed="X" n="0825c11"/><lb ed="R092" n="0517a10"/>一念歸無念。高步毗盧頂上行。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0825c12"/><lb ed="R092" n="0517a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無得無說分第七</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0825c1201">○無得無說分第七</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0825c13"/><lb ed="R092" n="0517a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0825c1301">當體空寂。無物可得。凡有言說。皆爲剩語。頌曰。識
<lb ed="X" n="0825c14"/><lb ed="R092" n="0517a13"/>破娘生無所得。虗空那話是和非。炳然一句威音
<lb ed="X" n="0825c15"/><lb ed="R092" n="0517a14"/>外。雲去雲來天不移。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0825c16"/><lb ed="R092" n="0517a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0825c1601">須菩提於意云何<note place="inline">至</note>亦無有定法如來可說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0825c17"/><lb ed="R092" n="0517a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0825c1701">如來有所說法耶。佛所問意。恐人謂如來有所說
<lb ed="X" n="0825c18"/><lb ed="R092" n="0517a17"/>也盖眞如法體。離有無相。離言說相。豈可以耳聞
<lb ed="X" n="0825c19"/><lb ed="R092" n="0517a18"/>心得。當知樹下得道。諸會說法。但應身耳。其報身
<lb ed="X" n="0825c20"/><lb ed="R092" n="0517b01"/>法身。無得無說也。無有定法者。根器有利鈍。學性
<lb ed="X" n="0825c21"/><lb ed="R092" n="0517b02"/>有淺深。隨機設敎。對病用藥。法華經云。諸根利鈍。
<lb ed="X" n="0825c22"/><lb ed="R092" n="0517b03"/>精進懈怠。隨其所堪。而爲說法。是故法無定相。迷
<lb ed="X" n="0825c23"/><lb ed="R092" n="0517b04"/>悟懸殊。若未悟時。似無所得。若悟了時。似有所得。
<lb ed="X" n="0825c24"/><lb ed="R092" n="0517b05"/>得與不得。皆是妄見。但不可執著。自契中道。豈有
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0826a" n="0826a"/>
<lb ed="X" n="0826a01"/><lb ed="R092" n="0517b06"/>定法可說。川禪師云。寒卽言寒。熱卽言熱。頌曰。雲
<lb ed="X" n="0826a02"/><lb ed="R092" n="0517b07"/>起南山雨北山。驢名馬字幾千般。請看浩渺無情
<lb ed="X" n="0826a03"/><lb ed="R092" n="0517b08"/>水。幾處隨方幾處圓。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0826a04"/><lb ed="R092" n="0517b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0826a0401">何以故如來所說法皆不可取不可說非法非非法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0826a05"/><lb ed="R092" n="0517b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0826a0501">不可取者。空生恐學人不悟如來無相之理。不可
<lb ed="X" n="0826a06"/><lb ed="R092" n="0517b11"/>說者。恐學人執著如來所說章句也。盖如來所說
<lb ed="X" n="0826a07"/><lb ed="R092" n="0517b12"/>者。無上菩提之法。可以性修。而不可以色相取。可
<lb ed="X" n="0826a08"/><lb ed="R092" n="0517b13"/>以心傳。而不可以口舌說也。非。無也。非非。不無也。
<lb ed="X" n="0826a09"/><lb ed="R092" n="0517b14"/>法本不有。莫作無見。法本不無。莫作有見。謂無卽
<lb ed="X" n="0826a10"/><lb ed="R092" n="0517b15"/>成斷滅。語有卽成邪見。須菩提所以兩言其不可
<lb ed="X" n="0826a11"/><lb ed="R092" n="0517b16"/>也。是法也。微妙玄通。深不可識。一以言有。雖有而
<lb ed="X" n="0826a12"/><lb ed="R092" n="0517b17"/>未甞有。一以爲無。雖無而未甞無。此非法非非法。
<lb ed="X" n="0826a13"/><lb ed="R092" n="0517b18"/>眞空不空。豈有定法可說也。傅大士云。菩提離言
<lb ed="X" n="0826a14"/><lb ed="R092" n="0518a01"/>說。從來無得人。須依二空理。當證法王身。有心俱
<lb ed="X" n="0826a15"/><lb ed="R092" n="0518a02"/>是妄。無執乃名眞。若悟非非法。逍遙出六塵。川禪
<lb ed="X" n="0826a16"/><lb ed="R092" n="0518a03"/>師云。是甚麼。頌曰。恁麼也不得。不恁麼也不得。廓
<lb ed="X" n="0826a17"/><lb ed="R092" n="0518a04"/>落太虗空。鳥飛無影迹。撥轉機輪却倒迴。南北東
<lb ed="X" n="0826a18"/><lb ed="R092" n="0518a05"/>西任往來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0826a19"/><lb ed="R092" n="0518a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0826a1901">所以者何一切賢聖皆以無爲法而有差別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0826a20"/><lb ed="R092" n="0518a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0826a2001">一切賢聖。三世十方佛菩薩也。無爲者。自然覺性。
<lb ed="X" n="0826a21"/><lb ed="R092" n="0518a08"/>無假人爲。一切賢聖。皆用此法。然法本無爲。何有
<lb ed="X" n="0826a22"/><lb ed="R092" n="0518a09"/>差別。第性有利鈍。學有淺深。遂生差別見解。旣有
<lb ed="X" n="0826a23"/><lb ed="R092" n="0518a10"/>差別見解。故無定法也。海覺元禪師云。一金成萬
<lb ed="X" n="0826a24"/><lb ed="R092" n="0518a11"/>器。皆由匠者智。何必毗耶城。人人說不二。傅大士
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0826b" n="0826b"/>
<lb ed="X" n="0826b01"/><lb ed="R092" n="0518a12"/>云。人法俱名執。了卽二無爲。菩薩能齊證。聲聞離
<lb ed="X" n="0826b02"/><lb ed="R092" n="0518a13"/>一非。所知煩惱盡。空中無所依。常能作此觀。證果
<lb ed="X" n="0826b03"/><lb ed="R092" n="0518a14"/>定無疑。川禪師云。毫<g ref="#CB12530">𨤲</g>有差。天地懸隔。頌曰。正人
<lb ed="X" n="0826b04"/><lb ed="R092" n="0518a15"/>說邪法。邪法悉歸正。邪人說正法。正法悉歸邪。江
<lb ed="X" n="0826b05"/><lb ed="R092" n="0518a16"/>北成枳江南橘。春來都放一般花。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0826b06"/><lb ed="R092" n="0518a17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">依法出生分第八</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0826b0601">○依法出生分第八</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0826b07"/><lb ed="R092" n="0518a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0826b0701">諸佛所依之法。盡從此經出。頌曰。百千妙義佛諸
<lb ed="X" n="0826b08"/><lb ed="R092" n="0518b01"/>祖。盡在毫端一密中。七寶三千非比喩。此心包納
<lb ed="X" n="0826b09"/><lb ed="R092" n="0518b02"/>太虗空。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0826b10"/><lb ed="R092" n="0518b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0826b1001">須菩提於意云何若人滿<note place="inline">至</note>是故如來說福德多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0826b11"/><lb ed="R092" n="0518b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0826b1101">佛意欲顯無爲之福。先將有漏之福較量。三千大
<lb ed="X" n="0826b12"/><lb ed="R092" n="0518b05"/>千世界七寶布施。乃是住相布施。希求福利。得福
<lb ed="X" n="0826b13"/><lb ed="R092" n="0518b06"/>雖多。而於識心見性。了無所得。盖布施供養。身外
<lb ed="X" n="0826b14"/><lb ed="R092" n="0518b07"/>之福。受持經典。德性之福。身福藉物而修。物有限
<lb ed="X" n="0826b15"/><lb ed="R092" n="0518b08"/>而福亦有限。非福德性之比。故言如來說福德多。
<lb ed="X" n="0826b16"/><lb ed="R092" n="0518b09"/>以其有限。得以計其多寡也。傅大士云。寶滿三千
<lb ed="X" n="0826b17"/><lb ed="R092" n="0518b10"/>界。齎持作福田。惟成有漏業。終不離人天。故知心
<lb ed="X" n="0826b18"/><lb ed="R092" n="0518b11"/>無能所。識心見性。方名福德性也。川禪師云。事向
<lb ed="X" n="0826b19"/><lb ed="R092" n="0518b12"/>無心得。頌曰。寶滿三千及大千。福緣應不離人天。
<lb ed="X" n="0826b20"/><lb ed="R092" n="0518b13"/>若知福德元無性。買得風光不用錢。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0826b21"/><lb ed="R092" n="0518b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0826b2101">若復有人於此經中<note place="inline">至</note>爲他人說其福勝彼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0826b22"/><lb ed="R092" n="0518b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0826b2201">受持者。身口意皆淸淨是也。曉解經義。依敎而行。
<lb ed="X" n="0826b23"/><lb ed="R092" n="0518b16"/>如舡入海。無所不通。是名受持。不解經義。而又懈
<lb ed="X" n="0826b24"/><lb ed="R092" n="0518b17"/>怠。心口相違。如入溝港。卽有斷絕。非受持也。張無
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0826c" n="0826c"/>
<lb ed="X" n="0826c01"/><lb ed="R092" n="0518b18"/>盡云。佛爲無上法王。金口所宣聖敎。若一誦之。則
<lb ed="X" n="0826c02"/><lb ed="R092" n="0519a01"/>爲法輪轉地。夜叉唱空。報四天王。乃至梵天。通明
<lb ed="X" n="0826c03"/><lb ed="R092" n="0519a02"/>通暗。龍神悅懌。如綸言誕布。孰不欽奉。誦經之功
<lb ed="X" n="0826c04"/><lb ed="R092" n="0519a03"/>如此。若但形留神往。尋行數墨而<anchor xml:id="nkr_note_add_0826c0401" n="0826c0401"/><anchor xml:id="beg0826c0401" n="0826c0401"/>已<anchor xml:id="end0826c0401"/>。何異春禽晝
<lb ed="X" n="0826c05"/><lb ed="R092" n="0519a04"/>轉。秋蛩夜鳴。雖千萬遍何益哉。薌山因禪師云。燈
<lb ed="X" n="0826c06"/><lb ed="R092" n="0519a05"/>籠露柱熾然說。莫學驢年紙上鑽。看經須具看經
<lb ed="X" n="0826c07"/><lb ed="R092" n="0519a06"/>眼。多見看經被眼瞞。四句偈。百丈云。眼耳鼻舌。各
<lb ed="X" n="0826c08"/><lb ed="R092" n="0519a07"/>不貪染一切諸法。是名受持四句偈。亦名四果仙
<lb ed="X" n="0826c09"/><lb ed="R092" n="0519a08"/>人。亦名六通羅漢。陳居士云。一切佛法。攝在四句
<lb ed="X" n="0826c10"/><lb ed="R092" n="0519a09"/>偈中。故得之者。不在文字之多。<anchor xml:id="nkr_note_add_0826c1001" n="0826c1001"/><anchor xml:id="beg0826c1001" n="0826c1001"/>但<anchor xml:id="end0826c1001"/>一念頃。卽入實
<lb ed="X" n="0826c11"/><lb ed="R092" n="0519a10"/>諦。若更勤行精進。受之不忘。持之不厭。普爲他人
<lb ed="X" n="0826c12"/><lb ed="R092" n="0519a11"/>演說。旣能自利。更能利人。其福德廣大。勝彼七寶
<lb ed="X" n="0826c13"/><lb ed="R092" n="0519a12"/>布施。傅大士云。持經取四句。與聖作良緣。欲入無
<lb ed="X" n="0826c14"/><lb ed="R092" n="0519a13"/>爲海。須乘般若舡。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0826c15"/><lb ed="R092" n="0519a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0826c1501">何以故須菩提一切諸佛<note place="inline">至</note>三菩提法皆從此經出。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0826c16"/><lb ed="R092" n="0519a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0826c1601">阿耨多羅三<anchor xml:id="nkr_note_add_0826c1601" n="0826c1601"/><anchor xml:id="beg0826c1601" n="0826c1601"/>藐<anchor xml:id="end0826c1601"/>三菩提。謂眞性也。一切諸佛菩提
<lb ed="X" n="0826c17"/><lb ed="R092" n="0519a16"/>法者。謂諸佛求眞性之法也。一切諸佛求眞性之
<lb ed="X" n="0826c18"/><lb ed="R092" n="0519a17"/>法。皆從此經出。則此經之功爲極大。而受持者之
<lb ed="X" n="0826c19"/><lb ed="R092" n="0519a18"/>福德。信無窮矣。忠國師云。茲經喩如大地。何物不
<lb ed="X" n="0826c20"/><lb ed="R092" n="0519b01"/>從地之所生。諸佛惟指一心。何法不從心之所立。
<lb ed="X" n="0826c21"/><lb ed="R092" n="0519b02"/>故云。皆從此經出。川禪師云。且道此經從甚處出
<lb ed="X" n="0826c22"/><lb ed="R092" n="0519b03"/>須彌頂上。大海波心。頌曰。佛祖垂慈實有權。言言
<lb ed="X" n="0826c23"/><lb ed="R092" n="0519b04"/>不離此經宣。此經出處還相委。便向雲中駕鐵舡。
<lb ed="X" n="0826c24"/><lb ed="R092" n="0519b05"/>切忌錯會。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0827a" n="0827a"/>
<lb ed="X" n="0827a01"/><lb ed="R092" n="0519b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0827a0101">須菩提所謂佛法者卽非佛法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0827a02"/><lb ed="R092" n="0519b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0827a0201">所謂佛法者。阿耨多羅三藐三菩提法也。於本性
<lb ed="X" n="0827a03"/><lb ed="R092" n="0519b08"/>中。非爲眞實。唯假此以開悟衆生。故謂佛法。卽非
<lb ed="X" n="0827a04"/><lb ed="R092" n="0519b09"/>佛法。二乘之人。執著諸相。以爲佛法。遂乃向外尋
<lb ed="X" n="0827a05"/><lb ed="R092" n="0519b10"/>求。<name role="" type="person">文殊師利</name>云。一切衆生。愚迷顚倒。不悟種種修
<lb ed="X" n="0827a06"/><lb ed="R092" n="0519b11"/>行。不離身內。菩薩於諸佛法。都無染著。亦不捨離。
<lb ed="X" n="0827a07"/><lb ed="R092" n="0519b12"/>見如不見。聞如不聞。心境空寂。自然淸淨。學道之
<lb ed="X" n="0827a08"/><lb ed="R092" n="0519b13"/>人。旣能覺悟諸相皆空。但用所得知解做藥。治箇
<lb ed="X" n="0827a09"/><lb ed="R092" n="0519b14"/>心中妄想執著之病。心地自然調伏。無罣礙也。川
<lb ed="X" n="0827a10"/><lb ed="R092" n="0519b15"/>禪師云。能將蜜果子。換如苦葫蘆。頌曰。佛法非法。
<lb ed="X" n="0827a11"/><lb ed="R092" n="0519b16"/>能縱能奪。有放有収。有生有殺。眉間長放白毫光。
<lb ed="X" n="0827a12"/><lb ed="R092" n="0519b17"/>癡人猶待問菩薩。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0827a13"/><lb ed="R092" n="0519b18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一相無相分第九</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0827a1301">○一相無相分第九</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0827a14"/><lb ed="R092" n="0520a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0827a1401">只此一相。本自無形。頌曰。一相本來元不有。明珠
<lb ed="X" n="0827a15"/><lb ed="R092" n="0520a02"/>鑽透兩頭空。要知四果安身處。鏡破。形忘那有蹤。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0827a16"/><lb ed="R092" n="0520a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0827a1601">須菩提於意云何<note place="inline">至</note>而實無來是故名阿那含。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0827a17"/><lb ed="R092" n="0520a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0827a1701">須陀洹等四菩薩。雖得是果。而不存有所得心。佛
<lb ed="X" n="0827a18"/><lb ed="R092" n="0520a05"/>恐四菩薩不知以無念爲宗。尙萌所得之念。故設
<lb ed="X" n="0827a19"/><lb ed="R092" n="0520a06"/>四問。須菩提皆以不也答之。復爲辨論。以形容其
<lb ed="X" n="0827a20"/><lb ed="R092" n="0520a07"/>所詣之實。須陀洹者。知身是妄。欲入無爲之理。斷
<lb ed="X" n="0827a21"/><lb ed="R092" n="0520a08"/>除人我執著之相。能捨粗重煩惱。未能離微細煩
<lb ed="X" n="0827a22"/><lb ed="R092" n="0520a09"/>惱。此人不入地獄。不作修羅餓鬼異類之身。是謂
<lb ed="X" n="0827a23"/><lb ed="R092" n="0520a10"/>學人悟初果也。逍遙翁云。夫煩惱者。菩提之根本
<lb ed="X" n="0827a24"/><lb ed="R092" n="0520a11"/>也。若人照了煉習。可爲出世之法。譬高原陸地。不
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0827b" n="0827b"/>
<lb ed="X" n="0827b01"/><lb ed="R092" n="0520a12"/>生蓮花。而生於淤泥濁水中也。故云。莫管煩惱障。
<lb ed="X" n="0827b02"/><lb ed="R092" n="0520a13"/>但存菩提心。入流者。謂捨凡入聖。初入聖流也。而
<lb ed="X" n="0827b03"/><lb ed="R092" n="0520a14"/>無所入。修務漏業。不入六塵。然終不能捨離塵境。
<lb ed="X" n="0827b04"/><lb ed="R092" n="0520a15"/>傅大士云。捨凡初入聖。煩惱漸輕微。斷除人我執。
<lb ed="X" n="0827b05"/><lb ed="R092" n="0520a16"/>剏始證無爲。緣塵及身見。今者乃知非。布施人天
<lb ed="X" n="0827b06"/><lb ed="R092" n="0520a17"/>後。趣寂不知歸。不入色聲香味觸法者。厭喧求靜。
<lb ed="X" n="0827b07"/><lb ed="R092" n="0520a18"/>六塵之境。於念未忘。所以不入色聲香味觸法也。
<lb ed="X" n="0827b08"/><lb ed="R092" n="0520b01"/><name role="" type="person">圜悟禪師</name>云。報緣未謝。世上有許多交涉。應須應
<lb ed="X" n="0827b09"/><lb ed="R092" n="0520b02"/>之。使綽綽然有餘裕始得。人生各隨緣分。不必厭
<lb ed="X" n="0827b10"/><lb ed="R092" n="0520b03"/>喧求靜。但令中虗外順。雖在閙市沸湯中。亦恬然
<lb ed="X" n="0827b11"/><lb ed="R092" n="0520b04"/>安隱。纔有纖毫見<anchor xml:id="nkr_note_add_0827b1101" n="0827b1101"/><anchor xml:id="beg0827b1101" n="0827b1101"/>刺<anchor xml:id="end0827b1101"/>。卽便打不過也。斯陀含者。是
<lb ed="X" n="0827b12"/><lb ed="R092" n="0520b05"/>漸修精進之所。修無漏業。念念不住六塵境界。然
<lb ed="X" n="0827b13"/><lb ed="R092" n="0520b06"/>終未有湛然淸淨之心。一往來。謂人間報謝。一往
<lb ed="X" n="0827b14"/><lb ed="R092" n="0520b07"/>天上。却來人間受生。斷餘思惑。方得涅槃也。實無
<lb ed="X" n="0827b15"/><lb ed="R092" n="0520b08"/>往來。謂前念纔著。後念卽覺。是無得果之心。心實
<lb ed="X" n="0827b16"/><lb ed="R092" n="0520b09"/>無我。誰爲往來。阿那含者。<anchor xml:id="nkr_note_add_0827b1601" n="0827b1601"/><anchor xml:id="beg0827b1601" n="0827b1601"/>已<anchor xml:id="end0827b1601"/>悟人法俱空。漸修精
<lb ed="X" n="0827b17"/><lb ed="R092" n="0520b10"/>進。念念不退菩提之心。名爲不來者。謂能斷惑。內
<lb ed="X" n="0827b18"/><lb ed="R092" n="0520b11"/>無欲心。外無欲境。<anchor xml:id="nkr_note_add_0827b1801" n="0827b1801"/><anchor xml:id="beg0827b1801" n="0827b1801"/>已<anchor xml:id="end0827b1801"/>離欲界。不來受生。故名不來。
<lb ed="X" n="0827b19"/><lb ed="R092" n="0520b12"/>心空無我。實無不來之相。故云而實無來也。川禪
<lb ed="X" n="0827b20"/><lb ed="R092" n="0520b13"/>師云。諸行無常。一切皆空。頌曰。三位聲聞<anchor xml:id="nkr_note_add_0827b2001" n="0827b2001"/><anchor xml:id="beg0827b2001" n="0827b2001"/>已<anchor xml:id="end0827b2001"/>出塵。
<lb ed="X" n="0827b21"/><lb ed="R092" n="0520b14"/>往來求靜有疎親。明明四果元無果。幻化空身卽
<lb ed="X" n="0827b22"/><lb ed="R092" n="0520b15"/>法身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0827b23"/><lb ed="R092" n="0520b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0827b2301">須菩提於意云何<note place="inline">至</note>是第一離欲阿羅漢。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0827b24"/><lb ed="R092" n="0520b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0827b2401">梵語阿羅漢。華言無生。謂諸漏<anchor xml:id="nkr_note_add_0827b2401" n="0827b2401"/><anchor xml:id="beg0827b2401" n="0827b2401"/>已<anchor xml:id="end0827b2401"/>盡。無復煩惱更
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0827c" n="0827c"/>
<lb ed="X" n="0827c01"/><lb ed="R092" n="0520b18"/>不於三界內受生。由須菩提當此果也。實無有法。
<lb ed="X" n="0827c02"/><lb ed="R092" n="0521a01"/>謂無煩惱可斷。無貪嗔可離。情無順逆。境知俱亡。
<lb ed="X" n="0827c03"/><lb ed="R092" n="0521a02"/>豈有得果之心。若我念未空。於道有得。於法有名。
<lb ed="X" n="0827c04"/><lb ed="R092" n="0521a03"/>是凡夫之行。卽著我人衆生壽者相也。無諍三昧。
<lb ed="X" n="0827c05"/><lb ed="R092" n="0521a04"/>此名正定心。心無生滅。名爲正定。人中最爲第一
<lb ed="X" n="0827c06"/><lb ed="R092" n="0521a05"/>離欲阿羅漢者。能離一切欲。亦無離欲之心。微細
<lb ed="X" n="0827c07"/><lb ed="R092" n="0521a06"/>四相。皆<anchor xml:id="nkr_note_add_0827c0701" n="0827c0701"/><anchor xml:id="beg0827c0701" n="0827c0701"/>已<anchor xml:id="end0827c0701"/>滅盡。愛染不生。故謂之離欲耳。川禪師
<lb ed="X" n="0827c08"/><lb ed="R092" n="0521a07"/>云。把定則雲行谷口。放行也月落寒潭。頌曰。喚馬
<lb ed="X" n="0827c09"/><lb ed="R092" n="0521a08"/>何曾馬。呼牛未必牛。兩頭都放下。中道一時休。六
<lb ed="X" n="0827c10"/><lb ed="R092" n="0521a09"/>門逬出遼天鶻。獨步乾坤總不收。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0827c11"/><lb ed="R092" n="0521a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0827c1101">世尊我不作是念<note place="inline">至</note>而名須菩提是樂阿蘭那行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0827c12"/><lb ed="R092" n="0521a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0827c1201">須菩提恐人不知去所得心。是以咨啓世尊。至於
<lb ed="X" n="0827c13"/><lb ed="R092" n="0521a12"/>再四言我若作是念。我是離欲得道果者。卽是心
<lb ed="X" n="0827c14"/><lb ed="R092" n="0521a13"/>著四相。與法爲諍。不名離欲阿羅漢也。樂。好也。阿
<lb ed="X" n="0827c15"/><lb ed="R092" n="0521a14"/>蘭那。此言無諍。言樂阿蘭那行者。是好無諍行之
<lb ed="X" n="0827c16"/><lb ed="R092" n="0521a15"/>人也。有是好。則必有是行。有是行。則必有所得。須
<lb ed="X" n="0827c17"/><lb ed="R092" n="0521a16"/>菩提得無諍三昧。則雖有是行。而念無所得。故言
<lb ed="X" n="0827c18"/><lb ed="R092" n="0521a17"/>實無所行。所以世尊許須菩提是樂阿蘭那行者。
<lb ed="X" n="0827c19"/><lb ed="R092" n="0521a18"/>百丈禪師出。只如今一切諸法。若於藏府中。有纖
<lb ed="X" n="0827c20"/><lb ed="R092" n="0521b01"/>毫停留。是不出網。<anchor xml:id="nkr_note_add_0827c2001" n="0827c2001"/><anchor xml:id="beg0827c2001" n="0827c2001"/>但<anchor xml:id="end0827c2001"/>有所求所得。生心動念。盡是
<lb ed="X" n="0827c21"/><lb ed="R092" n="0521b02"/>野干。若藏府中。都無所求。都無所得。此人諸惡不
<lb ed="X" n="0827c22"/><lb ed="R092" n="0521b03"/>生。人我不起。是納須彌於芥子中。不起一切貪嗔。
<lb ed="X" n="0827c23"/><lb ed="R092" n="0521b04"/>是能吸四大海水。於一切境。不惑不亂。不嗔不喜。
<lb ed="X" n="0827c24"/><lb ed="R092" n="0521b05"/>刮削倂當得淨潔。是無事人。勝一切知解精進頭
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0828a" n="0828a"/>
<lb ed="X" n="0828a01"/><lb ed="R092" n="0521b06"/>陀。是名天眼。是名有法界性。是作車載因果。是佛
<lb ed="X" n="0828a02"/><lb ed="R092" n="0521b07"/>出世度衆生。傅大士云。無生亦無滅。無我亦無人。
<lb ed="X" n="0828a03"/><lb ed="R092" n="0521b08"/>永除煩惱障。長辭有後身。境亡心亦滅。無復起貪
<lb ed="X" n="0828a04"/><lb ed="R092" n="0521b09"/>嗔。無悲空有智。悠然獨任眞。川禪師云。認著以前
<lb ed="X" n="0828a05"/><lb ed="R092" n="0521b10"/>還不是。頌曰。<g ref="#CB06536">𧉻</g>腹隱明珠。石中藏寶玉。有麝自然
<lb ed="X" n="0828a06"/><lb ed="R092" n="0521b11"/>香。何用臨風立。活計看來恰似無。應用頭頭皆具
<lb ed="X" n="0828a07"/><lb ed="R092" n="0521b12"/>足。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0828a08"/><lb ed="R092" n="0521b13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">莊嚴淨土分第十</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0828a0801">○莊嚴淨土分第十</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0828a09"/><lb ed="R092" n="0521b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0828a0901">以淸淨心。莊嚴法身淨土。頌曰。家破人亡國<anchor xml:id="nkr_note_add_0828a0901" n="0828a0901"/><anchor xml:id="beg0828a0901" n="0828a0901"/>已<anchor xml:id="end0828a0901"/>空。
<lb ed="X" n="0828a10"/><lb ed="R092" n="0521b15"/>更無南北與西東。寥寥晴際霜天夜纔有微雲便
<lb ed="X" n="0828a11"/><lb ed="R092" n="0521b16"/>不同。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0828a12"/><lb ed="R092" n="0521b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0828a1201">佛吿須菩提於意云何<note place="inline">至</note>燃燈佛所於法實無所得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0828a13"/><lb ed="R092" n="0521b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0828a1301">於法有所得不者。如來欲破二乘執著之心。故有
<lb ed="X" n="0828a14"/><lb ed="R092" n="0522a01"/>此問。<name role="" type="person">白樂天</name>問寬禪師云。無修無諍。何異凡夫。師
<lb ed="X" n="0828a15"/><lb ed="R092" n="0522a02"/>云。凡夫無明。二乘執著。離此二病。是名眞修也。眞
<lb ed="X" n="0828a16"/><lb ed="R092" n="0522a03"/>修者。不得勤。不得忘。勤則近執著。忘則落無明。不
<lb ed="X" n="0828a17"/><lb ed="R092" n="0522a04"/>著不忘。乃爲心要耳。此入道之法門也。於法實無
<lb ed="X" n="0828a18"/><lb ed="R092" n="0522a05"/>所得。空生謂如來自性。本來淸淨。本無塵勞。寂而
<lb ed="X" n="0828a19"/><lb ed="R092" n="0522a06"/>常照。卽自成佛。而於燃燈所。於法實無所得。傅大
<lb ed="X" n="0828a20"/><lb ed="R092" n="0522a07"/>士云。昔時稱善慧。今日號能仁。看緣緣是妄。識體
<lb ed="X" n="0828a21"/><lb ed="R092" n="0522a08"/>體非眞。法性非因果。如理不從因。謂得燃燈記。寧
<lb ed="X" n="0828a22"/><lb ed="R092" n="0522a09"/>知是舊身。川禪師云。古之今之。頌曰。一手指天。一
<lb ed="X" n="0828a23"/><lb ed="R092" n="0522a10"/>手指地。南比東西。秋毫不覩。生來心膽大如天。無
<lb ed="X" n="0828a24"/><lb ed="R092" n="0522a11"/>限羣魔倒赤幡。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0828b" n="0828b"/>
<lb ed="X" n="0828b01"/><lb ed="R092" n="0522a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0828b0101">須菩提於意云何<note place="inline">至</note>卽非莊嚴是名莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0828b02"/><lb ed="R092" n="0522a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0828b0201">佛土者。佛之玅性也。衆生之眞心也。隨其心淨。卽
<lb ed="X" n="0828b03"/><lb ed="R092" n="0522a14"/>佛土淨。奚以外飾爲哉。故造寺寫經。布施供養。此
<lb ed="X" n="0828b04"/><lb ed="R092" n="0522a15"/>是著相莊嚴。若人心常淸淨。不向外求。任運隨緣。
<lb ed="X" n="0828b05"/><lb ed="R092" n="0522a16"/>一無所得。行<anchor xml:id="nkr_note_add_0828b0501" n="0828b0501"/><anchor xml:id="beg0828b0501" n="0828b0501"/>住<anchor xml:id="end0828b0501"/>坐臥。與道相應。是名莊嚴佛土。龐
<lb ed="X" n="0828b06"/><lb ed="R092" n="0522a17"/>婆轉藏經。維那請回向。婆於面前取梳子。就腦後
<lb ed="X" n="0828b07"/><lb ed="R092" n="0522a18"/>插云。回向了也。此是無能所心。傅大士云。莊嚴絕
<lb ed="X" n="0828b08"/><lb ed="R092" n="0522b01"/>能所。無我亦無人。斷除俱不染。頴脫出囂塵。川禪
<lb ed="X" n="0828b09"/><lb ed="R092" n="0522b02"/>師云。娘生袴子。靑州布衫。頌曰。抖擻渾身白勝霜。
<lb ed="X" n="0828b10"/><lb ed="R092" n="0522b03"/>蘆花雪月轉爭光。幸有九皋翹足勢。更添朱頂又
<lb ed="X" n="0828b11"/><lb ed="R092" n="0522b04"/>何妨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0828b12"/><lb ed="R092" n="0522b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0828b1201">是故須菩提諸菩薩<note place="inline">至</note>不應住聲香味觸法生心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0828b13"/><lb ed="R092" n="0522b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0828b1301">菩薩莊嚴。旣不在於外飾。則當反而求之於心。凡
<lb ed="X" n="0828b14"/><lb ed="R092" n="0522b07"/>夫之心。無明起滅。妄想顚倒。取捨善惡凡聖等見。
<lb ed="X" n="0828b15"/><lb ed="R092" n="0522b08"/>是名濁亂心。菩薩心常空寂。無諸妄念。不生不滅。
<lb ed="X" n="0828b16"/><lb ed="R092" n="0522b09"/>不動不搖。卽是生淸淨心也。不應住色生心者。心
<lb ed="X" n="0828b17"/><lb ed="R092" n="0522b10"/>常淸淨。不住六塵。卽不被諸境惑亂也。逍遙翁云。
<lb ed="X" n="0828b18"/><lb ed="R092" n="0522b11"/>若人心境淸淨。是佛國土淨。心境濁乱。是魔國穢
<lb ed="X" n="0828b19"/><lb ed="R092" n="0522b12"/>土也。川禪師云。雖云恁麼。爭奈目前何。頌曰。見色
<lb ed="X" n="0828b20"/><lb ed="R092" n="0522b13"/>非干色。聞聲不是聲。色聲不礙處。親到法王城。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0828b21"/><lb ed="R092" n="0522b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0828b2101">應無所住而生其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0828b22"/><lb ed="R092" n="0522b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0828b2201">佛心本來。淸淨無相。寧有所住。衆生之心。亦本無
<lb ed="X" n="0828b23"/><lb ed="R092" n="0522b16"/>所住。因境來觸。遂生其心。不知觸境是空。將謂世
<lb ed="X" n="0828b24"/><lb ed="R092" n="0522b17"/>法是實。便於境上住心。正猶猿猴捉月。病眼見花。
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0828c" n="0828c"/>
<lb ed="X" n="0828c01"/><lb ed="R092" n="0522b18"/>若悟眞性。卽無所住。無所住心。卽是智慧。無諸煩
<lb ed="X" n="0828c02"/><lb ed="R092" n="0523a01"/>惱。譬如太空。無有罣礙。黃蘗云。心若淸淨。何假言
<lb ed="X" n="0828c03"/><lb ed="R092" n="0523a02"/>說。但於一切心無著。卽名無漏智。汝每日行住坐
<lb ed="X" n="0828c04"/><lb ed="R092" n="0523a03"/>臥。一切語言。但莫著有爲法。出言瞬目。盡須無漏。
<lb ed="X" n="0828c05"/><lb ed="R092" n="0523a04"/>如今修行學道者。皆著一切聲色。何不與我心同
<lb ed="X" n="0828c06"/><lb ed="R092" n="0523a05"/>虗空去。如枯木石頭去。如寒<g ref="#CB01926">灰</g>死火去。方有少分
<lb ed="X" n="0828c07"/><lb ed="R092" n="0523a06"/>相應。若不如是。他日盡被閻羅老子拷詆你在。你
<lb ed="X" n="0828c08"/><lb ed="R092" n="0523a07"/>但離却有無諸法。心如日輪。常在虗空。自然不照
<lb ed="X" n="0828c09"/><lb ed="R092" n="0523a08"/>而照。豈不是省力底事。到此之時。無棲泊處。卽是
<lb ed="X" n="0828c10"/><lb ed="R092" n="0523a09"/>行諸佛路。便是應無所住。而生其心。是你淸淨法
<lb ed="X" n="0828c11"/><lb ed="R092" n="0523a10"/>身。阿耨多羅三藐三菩提也。傅大士云。掃除心境
<lb ed="X" n="0828c12"/><lb ed="R092" n="0523a11"/>地。名爲淨土因。無論福與智。先且離貪嗔。川禪師
<lb ed="X" n="0828c13"/><lb ed="R092" n="0523a12"/>云。退後退後。看看頑石動也。頌曰。山堂靜坐夜無
<lb ed="X" n="0828c14"/><lb ed="R092" n="0523a13"/>言。寂寂寥寥本自然。何事西風動林野。一聲寒鴈
<lb ed="X" n="0828c15"/><lb ed="R092" n="0523a14"/>唳長天。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0828c16"/><lb ed="R092" n="0523a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0828c1601">須菩提譬如有人<note place="inline">至</note>佛說非身是名大身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0828c17"/><lb ed="R092" n="0523a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0828c1701">色身雖大。心量卽小。縱如<name role="" type="person">須彌山</name>王。旣有形相。有
<lb ed="X" n="0828c18"/><lb ed="R092" n="0523a17"/>可比量。不名大身。法身心量廣大。等虗空界。無形
<lb ed="X" n="0828c19"/><lb ed="R092" n="0523a18"/>無相。無可比量。方名大身。世尊欲以眞心悟人。託
<lb ed="X" n="0828c20"/><lb ed="R092" n="0523b01"/>大身爲問。而須菩提深悟佛意。遂對以佛說非身。
<lb ed="X" n="0828c21"/><lb ed="R092" n="0523b02"/>是名大身。<name role="" type="person">圜悟禪師</name>云。不登泰山。不知天之高。不
<lb ed="X" n="0828c22"/><lb ed="R092" n="0523b03"/>涉滄溟。不知海之濶。此區中之論也。若是其中人。
<lb ed="X" n="0828c23"/><lb ed="R092" n="0523b04"/>天在一粒粟米中。海在一毫毛頭上。浮幢王華藏
<lb ed="X" n="0828c24"/><lb ed="R092" n="0523b05"/>界。盡在眉毛眼睫間。且道此箇人。甚麼處安身立
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0829a" n="0829a"/>
<lb ed="X" n="0829a01"/><lb ed="R092" n="0523b06"/>命。還委<anchor xml:id="nkr_note_add_0829a0101" n="0829a0101"/><anchor xml:id="beg0829a0101" n="0829a0101"/>悉<anchor xml:id="end0829a0101"/>麼。無邊虗空盛不盡。直透威音更那邊。
<lb ed="X" n="0829a02"/><lb ed="R092" n="0523b07"/>傅大士云。須彌高且大。將喩法王身。七寶齊圍繞。
<lb ed="X" n="0829a03"/><lb ed="R092" n="0523b08"/>六度次相鄰。四色成山相。慈悲作佛因。有形終不
<lb ed="X" n="0829a04"/><lb ed="R092" n="0523b09"/>大。無相乃爲眞。川禪師云。設有向甚麼處著。頌曰。
<lb ed="X" n="0829a05"/><lb ed="R092" n="0523b10"/>擬把須彌作幻軀。饒君膽大更心麤。目前指出千
<lb ed="X" n="0829a06"/><lb ed="R092" n="0523b11"/>般有。我道其中一也無。便從這裏入。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0829a07"/><lb ed="R092" n="0523b12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無爲福勝分第十一</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0829a0701">○無爲福勝分第十一</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0829a08"/><lb ed="R092" n="0523b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0829a0801">現成公案。不假施爲。此無爲福。勝他有無。頌曰。恒
<lb ed="X" n="0829a09"/><lb ed="R092" n="0523b14"/>沙世界布金田。雖福無涯未到邊。端的悟明心地
<lb ed="X" n="0829a10"/><lb ed="R092" n="0523b15"/>處。片雲不挂是靑天。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0829a11"/><lb ed="R092" n="0523b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0829a1101">須菩提如恒河中所有沙數<note place="inline">至</note>尙多無數何況其沙。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0829a12"/><lb ed="R092" n="0523b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0829a1201">如恒河中所有沙數者。一沙卽爲一河。是諸河中。
<lb ed="X" n="0829a13"/><lb ed="R092" n="0523b18"/>各有其沙。則是河尙無數。何況其沙也。川禪師云。
<lb ed="X" n="0829a14"/><lb ed="R092" n="0524a01"/>前三三。後三三。頌曰。一二三四數恒河。沙等恒河
<lb ed="X" n="0829a15"/><lb ed="R092" n="0524a02"/>數更多。筭盡目前無一法。方能靜處薩婆訶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0829a16"/><lb ed="R092" n="0524a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0829a1601">須菩提我今實言吿汝<note place="inline">至</note>而此福德勝前福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0829a17"/><lb ed="R092" n="0524a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0829a1701">財施有盡。法施無窮。財施不出欲界。法施能出三
<lb ed="X" n="0829a18"/><lb ed="R092" n="0524a05"/>界。縱將七寶。滿三千大千世界以用布施。得福雖
<lb ed="X" n="0829a19"/><lb ed="R092" n="0524a06"/>多。屬在有漏。未免窮盡。不如於此經受持四句偈
<lb ed="X" n="0829a20"/><lb ed="R092" n="0524a07"/>等。更能展轉敎人。皆得入佛知見。了悟住無所住
<lb ed="X" n="0829a21"/><lb ed="R092" n="0524a08"/>心。得無所得法。永超生死。則此福德。歷劫長在。故
<lb ed="X" n="0829a22"/><lb ed="R092" n="0524a09"/>勝前著相福德。傅大士云。恒河爲比量。分爲六種
<lb ed="X" n="0829a23"/><lb ed="R092" n="0524a10"/>多。持經取四句。七寶詎能過。川禪師云。眞鍮不換
<lb ed="X" n="0829a24"/><lb ed="R092" n="0524a11"/>金。頌曰。入海等沙徒費力。區區未免走埃塵。爭如
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0829b" n="0829b"/>
<lb ed="X" n="0829b01"/><lb ed="R092" n="0524a12"/>運出家中寶。枯木生花別是春。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0829b02"/><lb ed="R092" n="0524a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">尊重正敎分第十二</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0829b0201">○尊重正敎分第十二</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0829b03"/><lb ed="R092" n="0524a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0829b0301">受持正敎之人。天人皆生敬重。頌曰。眞如不動法
<lb ed="X" n="0829b04"/><lb ed="R092" n="0524a15"/>難量。聞經覩相卽堪傷。靈山一會如同在。持者隨
<lb ed="X" n="0829b05"/><lb ed="R092" n="0524a16"/>方是道場。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0829b06"/><lb ed="R092" n="0524a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0829b0601">復次須菩提隨說是經<note place="inline">至</note>卽爲有佛若尊重弟子。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0829b07"/><lb ed="R092" n="0524a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0829b0701">隨說者。心無分別。理應萬差。隨順衆生而爲說也。
<lb ed="X" n="0829b08"/><lb ed="R092" n="0524b01"/>當知此處者。謂隨其所在之處也。如佛塔廟。謂心
<lb ed="X" n="0829b09"/><lb ed="R092" n="0524b02"/>若空寂。不起妄念。以此無所得心。無能解心。而說
<lb ed="X" n="0829b10"/><lb ed="R092" n="0524b03"/>是經。令諸聽者。生淸淨心。無諸妄念。是名供養。卽
<lb ed="X" n="0829b11"/><lb ed="R092" n="0524b04"/>此幻身。便是法身。中有如來全身舍利。感得天人
<lb ed="X" n="0829b12"/><lb ed="R092" n="0524b05"/>恭敬。何殊塔廟。成就者。見性無疑也。最上第一希
<lb ed="X" n="0829b13"/><lb ed="R092" n="0524b06"/>有之法者。佛與衆生。本無差別。若能心常淸淨。不
<lb ed="X" n="0829b14"/><lb ed="R092" n="0524b07"/>生不滅。無諸妄念。便可立地成佛。果禪師云。心口
<lb ed="X" n="0829b15"/><lb ed="R092" n="0524b08"/>意淸淨。是名佛出世。身口意不淨。是名佛滅度。傅
<lb ed="X" n="0829b16"/><lb ed="R092" n="0524b09"/>大士云。法王遊歷處。供養感修羅。經中稱最上。尊
<lb ed="X" n="0829b17"/><lb ed="R092" n="0524b10"/>高似佛陀。所在之處。則爲有佛。若尊重弟子者。若
<lb ed="X" n="0829b18"/><lb ed="R092" n="0524b11"/>能行住坐臥。一切時中。心無起滅。浩然淸淨。常修
<lb ed="X" n="0829b19"/><lb ed="R092" n="0524b12"/>佛行。念念精進。無有間斷。所在之處。自心卽佛。是
<lb ed="X" n="0829b20"/><lb ed="R092" n="0524b13"/>名佛子。故可尊重矣。果禪師云。卽心是佛無餘法。
<lb ed="X" n="0829b21"/><lb ed="R092" n="0524b14"/>迷者多於心外求。一念朗然歸本性。還如洗脚上
<lb ed="X" n="0829b22"/><lb ed="R092" n="0524b15"/>舡頭。又云。卽心是佛。更無別佛。卽佛是心。更無別
<lb ed="X" n="0829b23"/><lb ed="R092" n="0524b16"/>心。如拳作掌。似水成波。波卽是水。掌卽是拳也。無
<lb ed="X" n="0829b24"/><lb ed="R092" n="0524b17"/>業禪師問<name role="" type="person">馬祖</name>云。如何是佛。卽心是佛。祖云。卽你
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0829c" n="0829c"/>
<lb ed="X" n="0829c01"/><lb ed="R092" n="0524b18"/>不了底心是。更無別物也。迷卽衆生。悟卽是佛。如
<lb ed="X" n="0829c02"/><lb ed="R092" n="0525a01"/>拳作掌。似掌作拳。師於言下省悟。百丈問長慶云。
<lb ed="X" n="0829c03"/><lb ed="R092" n="0525a02"/>如何是佛。師云。騎牛討牛。僧問首山和尙云。如何
<lb ed="X" n="0829c04"/><lb ed="R092" n="0525a03"/>是佛。山云。新婦騎驢阿家牽。鼓山珪禪師爲作頌
<lb ed="X" n="0829c05"/><lb ed="R092" n="0525a04"/>云。阿家新婦兩同條。咫尺家鄕路不遙。可笑騎驢
<lb ed="X" n="0829c06"/><lb ed="R092" n="0525a05"/>覓驢者。一生錯認馬鞍橋。又僧問慈受云。如何是
<lb ed="X" n="0829c07"/><lb ed="R092" n="0525a06"/>佛。師云。擔水河頭賣。僧問太陽云。如何是佛。師云。
<lb ed="X" n="0829c08"/><lb ed="R092" n="0525a07"/>如何不是佛。僧問歸宗云。如何是佛。師云。我向汝
<lb ed="X" n="0829c09"/><lb ed="R092" n="0525a08"/>道。汝還信否。僧云。和尙誠言。安敢不信。師云。只汝
<lb ed="X" n="0829c10"/><lb ed="R092" n="0525a09"/>便是也。川禪師云。似海之深。如山之固。左旋右轉。
<lb ed="X" n="0829c11"/><lb ed="R092" n="0525a10"/>不去不住。頌曰出窟金毛獅子兒。全威哮吼衆狐
<lb ed="X" n="0829c12"/><lb ed="R092" n="0525a11"/>疑。深思不動干戈處。直攝天魔外道歸。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0829c13"/><lb ed="R092" n="0525a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">如法受持分第十三</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0829c1301">○如法受持分第十三</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0829c14"/><lb ed="R092" n="0525a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0829c1401">法無所說。般若非名。當如此法。信受行持。頌曰。求
<lb ed="X" n="0829c15"/><lb ed="R092" n="0525a14"/>法如求鎭海珠。九重淵底見眞渠。丹靑國手難描
<lb ed="X" n="0829c16"/><lb ed="R092" n="0525a15"/>出。更欲安名便不如。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0829c17"/><lb ed="R092" n="0525a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0829c1701">爾時須菩提白佛言世尊<note place="inline">至</note>以是名字汝當奉持。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0829c18"/><lb ed="R092" n="0525a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0829c1801">善現旣聞持經。成就希有之法。故問此經何名。佛
<lb ed="X" n="0829c19"/><lb ed="R092" n="0525a18"/>答以金剛般若波羅蜜。意謂衆生心若淸淨。用智
<lb ed="X" n="0829c20"/><lb ed="R092" n="0525b01"/>慧力。照破諸法。無不是空。猶如金剛堅利。斷絕外
<lb ed="X" n="0829c21"/><lb ed="R092" n="0525b02"/>妄。度生死苦海。直至諸佛菩薩之彼岸也。以是名
<lb ed="X" n="0829c22"/><lb ed="R092" n="0525b03"/>字。汝當奉持。只是奉持此心。行住坐臥。勿令分別
<lb ed="X" n="0829c23"/><lb ed="R092" n="0525b04"/>人我是非也。<name role="" type="person">圜悟禪師</name>云。纔有是非。紛然失心。只
<lb ed="X" n="0829c24"/><lb ed="R092" n="0525b05"/>這一句。驚動多少人做計較。若承當得。坐得斷。透
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0830a" n="0830a"/>
<lb ed="X" n="0830a01"/><lb ed="R092" n="0525b06"/>出威音那畔。若隨此語轉。特地紛然。須自迴光返
<lb ed="X" n="0830a02"/><lb ed="R092" n="0525b07"/>照始得。天壇石。鼓記云。絲毫失度。卽招黑暗之愆。
<lb ed="X" n="0830a03"/><lb ed="R092" n="0525b08"/>霎頃邪言。卽犯禁空之醜。天人耳目。咫尺非遙。克
<lb ed="X" n="0830a04"/><lb ed="R092" n="0525b09"/>吿行人。自當省察。廬山歸宗常神師。曾有座主來
<lb ed="X" n="0830a05"/><lb ed="R092" n="0525b10"/>參。値宗鋤草次。見一條蛇。宗逐斬之。主云。久向歸
<lb ed="X" n="0830a06"/><lb ed="R092" n="0525b11"/>宗。元來却是箇粗行沙門。宗云。是你粗我粗。諸人
<lb ed="X" n="0830a07"/><lb ed="R092" n="0525b12"/>且道這僧過在甚麼處。汾陽照禪師爲作頌云。廬
<lb ed="X" n="0830a08"/><lb ed="R092" n="0525b13"/>嶽宗師接上機。斬蛇特地施慈悲。癡迷座主生驚
<lb ed="X" n="0830a09"/><lb ed="R092" n="0525b14"/>怕。却道粗心惹是非。死心和尙云。只者是。大似眼
<lb ed="X" n="0830a10"/><lb ed="R092" n="0525b15"/>裏著<anchor xml:id="nkr_note_add_0830a1001" n="0830a1001"/><anchor xml:id="beg0830a1001" n="0830a1001"/>刺<anchor xml:id="end0830a1001"/>。只者不是。正是開眼磕睡。諸人且道作麼
<lb ed="X" n="0830a11"/><lb ed="R092" n="0525b16"/>生則是。還委悉麼。點鐵化成金卽易。勸人除却是
<lb ed="X" n="0830a12"/><lb ed="R092" n="0525b17"/>非難。川禪師云。今日小出大遇。頌曰。火不能燒。水
<lb ed="X" n="0830a13"/><lb ed="R092" n="0525b18"/>不能溺。風不能飄。刀不能劈。軟似兜羅。硬似鐵壁。
<lb ed="X" n="0830a14"/><lb ed="R092" n="0526a01"/>天上人間。古今不識。噫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0830a15"/><lb ed="R092" n="0526a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0830a1501">所以者何須菩提<note place="inline">至</note>卽非般若波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0830a16"/><lb ed="R092" n="0526a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0830a1601">心無心相。不取虗空。不依諸地。不住智慧。截煩惱
<lb ed="X" n="0830a17"/><lb ed="R092" n="0526a04"/>源。達涅槃岸。是般若波羅蜜。然般若波羅蜜。法體
<lb ed="X" n="0830a18"/><lb ed="R092" n="0526a05"/>元空。本無妄念。默指此心。證入於般若三昧。超出
<lb ed="X" n="0830a19"/><lb ed="R092" n="0526a06"/>意言之表。而了無所得。何名之有。如來恐人生斷
<lb ed="X" n="0830a20"/><lb ed="R092" n="0526a07"/>滅見。不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0830a2001" n="0830a2001"/><anchor xml:id="beg0830a2001" n="0830a2001"/>已<anchor xml:id="end0830a2001"/>而強安是名。故言卽非般若也。川禪
<lb ed="X" n="0830a21"/><lb ed="R092" n="0526a08"/>師云。猶較些子。頌曰。一手擡。一手搦。左邊吹。右邊
<lb ed="X" n="0830a22"/><lb ed="R092" n="0526a09"/>拍。無絃彈出無生樂。不屬宮商格調新。知音知後
<lb ed="X" n="0830a23"/><lb ed="R092" n="0526a10"/>徒名邈。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0830a24"/><lb ed="R092" n="0526a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0830a2401">須菩提於意云何<note place="inline">至</note>世尊如來無所說。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0830b" n="0830b"/>
<lb ed="X" n="0830b01"/><lb ed="R092" n="0526a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0830b0101">本心元淨。諸法元空。更有何法可說。二乘執著人
<lb ed="X" n="0830b02"/><lb ed="R092" n="0526a13"/>法是有。卽有所說。菩薩了悟人法皆空。卽無所說。
<lb ed="X" n="0830b03"/><lb ed="R092" n="0526a14"/>是故經云。若有人言如來有所說法。卽爲謗佛。慈
<lb ed="X" n="0830b04"/><lb ed="R092" n="0526a15"/>受禪師云。吾心似秋月。碧潭淸皎潔。無物堪比倫。
<lb ed="X" n="0830b05"/><lb ed="R092" n="0526a16"/>敎我如何說。寒山子云。說不得則且止。諸人還說
<lb ed="X" n="0830b06"/><lb ed="R092" n="0526a17"/>得麼。直須口似磉盤。方始光明透漏。若能了悟色
<lb ed="X" n="0830b07"/><lb ed="R092" n="0526a18"/>性皆空。有無俱遣。語默雙亡。卽見自性淸淨。雖終
<lb ed="X" n="0830b08"/><lb ed="R092" n="0526b01"/>日言。猶爲無言。終日說。猶爲無說。保寧勇禪師云。
<lb ed="X" n="0830b09"/><lb ed="R092" n="0526b02"/>門前諸子列成行。各逞英雄越覇王。如何獨有無
<lb ed="X" n="0830b10"/><lb ed="R092" n="0526b03"/>言者。坐斷毗盧不可當。傅大士云。名中有無義。義
<lb ed="X" n="0830b11"/><lb ed="R092" n="0526b04"/>上復無名。金剛喩眞智。能破惡堅貞。若到波羅岸。
<lb ed="X" n="0830b12"/><lb ed="R092" n="0526b05"/>入理出迷情。智人心自覺。愚者外求聲。川禪師云。
<lb ed="X" n="0830b13"/><lb ed="R092" n="0526b06"/>低聲低聲。頌曰。入草求人不奈何。利刀斫了手摩
<lb ed="X" n="0830b14"/><lb ed="R092" n="0526b07"/>挲。雖然出入無蹤跡。文彩全彰見也麼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0830b15"/><lb ed="R092" n="0526b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0830b1501">須菩提於意云何<note place="inline">至</note>非世界是名世界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0830b16"/><lb ed="R092" n="0526b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0830b1601">諸微塵者。一切衆生心上微塵也。華嚴經云。三千
<lb ed="X" n="0830b17"/><lb ed="R092" n="0526b10"/>大千世界。以無量因緣乃成。衆生妄想。煩惱客塵。
<lb ed="X" n="0830b18"/><lb ed="R092" n="0526b11"/>蔽覆淨性。以成塵界。其數無量。如此煩惱妄想。如
<lb ed="X" n="0830b19"/><lb ed="R092" n="0526b12"/>病眼人見空中花。如愚癡人提水中月。求鏡中像。
<lb ed="X" n="0830b20"/><lb ed="R092" n="0526b13"/>枉用其心。傅大士云。妄計因成執。迷繩謂見蛇。心
<lb ed="X" n="0830b21"/><lb ed="R092" n="0526b14"/>疑生暗鬼。病眼見空花。一境元無異。三人乃見差。
<lb ed="X" n="0830b22"/><lb ed="R092" n="0526b15"/>了茲名不實。長馭白牛車。古德云。一念不生全體
<lb ed="X" n="0830b23"/><lb ed="R092" n="0526b16"/>現。六根纔動被雲遮。察禪師云。眞淨界中纔一念。
<lb ed="X" n="0830b24"/><lb ed="R092" n="0526b17"/>閻浮早<anchor xml:id="nkr_note_add_0830b2401" n="0830b2401"/><anchor xml:id="beg0830b2401" n="0830b2401"/>已<anchor xml:id="end0830b2401"/>八千年。逍遙翁云。不怕念起。惟恐覺遲。
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0830c" n="0830c"/>
<lb ed="X" n="0830c01"/><lb ed="R092" n="0526b18"/>覺速止速。二相相宜。知非改過。蘧顏可師。圜悟禪
<lb ed="X" n="0830c02"/><lb ed="R092" n="0527a01"/>師上堂云。十方同聚會。箇箇學無爲。此是選佛場。
<lb ed="X" n="0830c03"/><lb ed="R092" n="0527a02"/>心空及第歸。大丈夫具決烈志氣。慷慨英靈。踏破
<lb ed="X" n="0830c04"/><lb ed="R092" n="0527a03"/>化城。歸家穩坐。外不見一切境界。內不見有自<anchor xml:id="nkr_note_add_0830c0401" n="0830c0401"/><anchor xml:id="beg0830c0401" n="0830c0401"/>己<anchor xml:id="end0830c0401"/>。
<lb ed="X" n="0830c05"/><lb ed="R092" n="0527a04"/>上不見有諸聖。下不見有凡愚。淨裸裸赤灑灑。一
<lb ed="X" n="0830c06"/><lb ed="R092" n="0527a05"/>念不生。桶子底脫。豈不是心空也。到這裏。還容棒
<lb ed="X" n="0830c07"/><lb ed="R092" n="0527a06"/>喝麼還容玄妙理性麼。還容彼我是非麼。直下如
<lb ed="X" n="0830c08"/><lb ed="R092" n="0527a07"/>紅爐上一點雪相似。豈不是選佛場也。然雖如是。
<lb ed="X" n="0830c09"/><lb ed="R092" n="0527a08"/>猶涉階梯在。且不涉階梯一句。作麼生道。千聖會
<lb ed="X" n="0830c10"/><lb ed="R092" n="0527a09"/>中無影迹。萬人叢裏奪高標。逍遙翁云。五鼓夢回。
<lb ed="X" n="0830c11"/><lb ed="R092" n="0527a10"/>緣念未起。靈响淸徹。聞和達聰。爲三玅音。一曰。幽
<lb ed="X" n="0830c12"/><lb ed="R092" n="0527a11"/>泉瀨玉。二曰。淸磬搖空。三曰。秋蟬曳緖。凝聽靜專。
<lb ed="X" n="0830c13"/><lb ed="R092" n="0527a12"/>頗資禪悅。安住玅境。何勝如之。要會麼。病覺四肢
<lb ed="X" n="0830c14"/><lb ed="R092" n="0527a13"/>如鶴瘦。虗聞兩耳似蟬鳴。非微塵。是名微塵者。一
<lb ed="X" n="0830c15"/><lb ed="R092" n="0527a14"/>念覺來。轉爲玅用。前念無諸妄想。湛然淸淨。卽非
<lb ed="X" n="0830c16"/><lb ed="R092" n="0527a15"/>微塵。後念不住淸淨。是名微塵。非世界。是名世界。
<lb ed="X" n="0830c17"/><lb ed="R092" n="0527a16"/>若無妄念。卽佛世界。有妄念。卽衆生世界。前念淸
<lb ed="X" n="0830c18"/><lb ed="R092" n="0527a17"/>淨。卽非世界。後念不住淸淨。是名世界。<name role="" type="person">謝靈運</name>云。
<lb ed="X" n="0830c19"/><lb ed="R092" n="0527a18"/>散則爲微塵。合則成世界。無性則非微塵世界。假
<lb ed="X" n="0830c20"/><lb ed="R092" n="0527b01"/>名則是名微塵世界。傅大士云。積塵成世界。析界
<lb ed="X" n="0830c21"/><lb ed="R092" n="0527b02"/>作微塵。界喩人天果。塵爲有漏因。塵因因不實。界
<lb ed="X" n="0830c22"/><lb ed="R092" n="0527b03"/>果果非眞。因果知是幻。逍遙自在人。川禪師士。南
<lb ed="X" n="0830c23"/><lb ed="R092" n="0527b04"/>贍部洲。北<g ref="#CB15106">鬱</g>單越。頌曰。頭指天。脚踏地。飢則飡。困
<lb ed="X" n="0830c24"/><lb ed="R092" n="0527b05"/>則睡。此土西天。西天此土。到處元正是大年。南北
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0831a" n="0831a"/>
<lb ed="X" n="0831a01"/><lb ed="R092" n="0527b06"/>東西只者是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0831a02"/><lb ed="R092" n="0527b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0831a0201">須菩提於意云何<note place="inline">至</note>是名三十二相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0831a03"/><lb ed="R092" n="0527b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0831a0301">三十二相者。應身相也。非相者。法身相也。是名三
<lb ed="X" n="0831a04"/><lb ed="R092" n="0527b09"/>十二相者。應旣卽法。法全是應。不妨說三十二相
<lb ed="X" n="0831a05"/><lb ed="R092" n="0527b10"/>也。此分大意。謂細而微塵。大而世界。玅而佛之色
<lb ed="X" n="0831a06"/><lb ed="R092" n="0527b11"/>身。皆爲虗妄。但有名而<anchor xml:id="nkr_note_add_0831a0601" n="0831a0601"/><anchor xml:id="beg0831a0601" n="0831a0601"/>已<anchor xml:id="end0831a0601"/>。唯眞性爲眞實。故云非
<lb ed="X" n="0831a07"/><lb ed="R092" n="0527b12"/>相。旣悟非相。卽見如來。逍遙翁云。須知諸佛法身。
<lb ed="X" n="0831a08"/><lb ed="R092" n="0527b13"/>而以相好莊嚴爲身。故臨濟云。眞佛無形。眞道無
<lb ed="X" n="0831a09"/><lb ed="R092" n="0527b14"/>體。眞法無相也。川禪師云。借婆衫子拜婆年。頌曰。
<lb ed="X" n="0831a10"/><lb ed="R092" n="0527b15"/>你有我亦有。君無我亦無。有無俱不立。相對嘴盧
<lb ed="X" n="0831a11"/><lb ed="R092" n="0527b16"/>都。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0831a12"/><lb ed="R092" n="0527b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0831a1201">須菩提若有善男子善女人<note place="inline">至</note>爲他人說其福甚多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0831a13"/><lb ed="R092" n="0527b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0831a1301">七寶布施。外財也。身命布施。內財也。以輕重較之。
<lb ed="X" n="0831a14"/><lb ed="R092" n="0528a01"/>外財輕而易。內財重而難。然此二施。苟不能了達
<lb ed="X" n="0831a15"/><lb ed="R092" n="0528a02"/>性空。則是住相布施。皆爲有漏因果。不如持說四
<lb ed="X" n="0831a16"/><lb ed="R092" n="0528a03"/>句。能趣菩提。法華經云。若於外相求之。雖經萬劫
<lb ed="X" n="0831a17"/><lb ed="R092" n="0528a04"/>終不能得。敎中云。若見有身可捨。卽是不了蘊空。
<lb ed="X" n="0831a18"/><lb ed="R092" n="0528a05"/>昔<name role="" type="person">罽賓國</name>王。仗劍諸師子尊者。問曰。師得蘊空否。
<lb ed="X" n="0831a19"/><lb ed="R092" n="0528a06"/>尊者曰。<anchor xml:id="nkr_note_add_0831a1901" n="0831a1901"/><anchor xml:id="beg0831a1901" n="0831a1901"/>已<anchor xml:id="end0831a1901"/>得蘊空。王曰。可施我頭。尊者曰。身非我
<lb ed="X" n="0831a20"/><lb ed="R092" n="0528a07"/>有。何況頭乎。王遂斬之。白乳高丈餘。王臂自落。是
<lb ed="X" n="0831a21"/><lb ed="R092" n="0528a08"/>知人法俱空。不應住色布施。所以尊者。不畏於死
<lb ed="X" n="0831a22"/><lb ed="R092" n="0528a09"/>也。傅大士云。法性無前後。無中非故新。蘊空非實
<lb ed="X" n="0831a23"/><lb ed="R092" n="0528a10"/>體。憑何見有人。故捨身命布施。卽與菩提轉不相
<lb ed="X" n="0831a24"/><lb ed="R092" n="0528a11"/>應。盖謂不見佛性。縱施身命。如恒河沙數。何益於
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0831b" n="0831b"/>
<lb ed="X" n="0831b01"/><lb ed="R092" n="0528a12"/>事。傅大士云。施命如沙數。人天業轉深。旣掩菩提
<lb ed="X" n="0831b02"/><lb ed="R092" n="0528a13"/>相。能障涅槃心。猿猴提水月。<g ref="#CB06326">䕞</g><g ref="#CB00037">𦿆</g>捨花針。愛河浮
<lb ed="X" n="0831b03"/><lb ed="R092" n="0528a14"/>更沒。苦海出還沉。爲他人說。其福甚多。一念見性。
<lb ed="X" n="0831b04"/><lb ed="R092" n="0528a15"/>人法俱空。卽名正見。且爲人說此經偈。自利利他。
<lb ed="X" n="0831b05"/><lb ed="R092" n="0528a16"/>所得淨玅無相無爲功德。無有限量。川禪師云。兩
<lb ed="X" n="0831b06"/><lb ed="R092" n="0528a17"/>彩一賽。頌曰。伏手滑鎚不換劍。善使之人皆總便。
<lb ed="X" n="0831b07"/><lb ed="R092" n="0528a18"/>不用安排總見成。箇中須是英靈漢。囉囉哩。哩囉
<lb ed="X" n="0831b08"/><lb ed="R092" n="0528b01"/>囉。山花笑。野鳥歌。此時如得意。隨處薩婆訶。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0831b09"/><lb ed="R092" n="0528b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">離相寂滅分第十四</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0831b0901">○離相寂滅分第十四</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0831b10"/><lb ed="R092" n="0528b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0831b1001">直下頓空。離諸形相。旣離形相。寂滅現前。頌曰。冷
<lb ed="X" n="0831b11"/><lb ed="R092" n="0528b04"/><g ref="#CB01926">灰</g>荳爆口難開。脫盡皮膚骨出來。瓦解氷消藏不
<lb ed="X" n="0831b12"/><lb ed="R092" n="0528b05"/>得。夜深明月上樓臺。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0831b13"/><lb ed="R092" n="0528b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0831b1301">爾時須菩提聞說是經<note place="inline">至</note>未曾得聞如是之經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0831b14"/><lb ed="R092" n="0528b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0831b1401">深解義趣。心悟眞空無相義趣也。須菩提聞說是
<lb ed="X" n="0831b15"/><lb ed="R092" n="0528b08"/>經。了悟人法二空。卽得中道之理。歎其希有。感極
<lb ed="X" n="0831b16"/><lb ed="R092" n="0528b09"/>涕零也。傅大士云。聞經深解義。心中喜復悲。昔除
<lb ed="X" n="0831b17"/><lb ed="R092" n="0528b10"/>煩惱障。今能離所知。徧計於先了。圓成證此時。宿
<lb ed="X" n="0831b18"/><lb ed="R092" n="0528b11"/>乘無閡慧。方便勸人持。未曾得聞者。昔得慧眼。於
<lb ed="X" n="0831b19"/><lb ed="R092" n="0528b12"/>有見空。今聞是經。於空亦遣。是了中道。將欲起敎
<lb ed="X" n="0831b20"/><lb ed="R092" n="0528b13"/>以示未來也。川禪師云。好笑。當面諱却。頌曰。自小
<lb ed="X" n="0831b21"/><lb ed="R092" n="0528b14"/>來來慣遠方。幾迴衡嶽過瀟湘。一朝踏著家鄕路
<lb ed="X" n="0831b22"/><lb ed="R092" n="0528b15"/>始覺途中日月長。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0831b23"/><lb ed="R092" n="0528b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0831b2301">世尊若復有人得聞是經<note place="inline">至</note>是故如來說名實相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0831b24"/><lb ed="R092" n="0528b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0831b2401">信心淸淨。信本來心。無法可得。不起妄念。心常空
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0831c" n="0831c"/>
<lb ed="X" n="0831c01"/><lb ed="R092" n="0528b18"/>寂。湛然淸淨也。傅大士云。未有無心境。曾無無境
<lb ed="X" n="0831c02"/><lb ed="R092" n="0529a01"/>心。境忘心自滅。心滅境無侵。經中稱實相。語玅理
<lb ed="X" n="0831c03"/><lb ed="R092" n="0529a02"/>能深。證知惟有佛。小聖詎能任。卽生實相者。豁然
<lb ed="X" n="0831c04"/><lb ed="R092" n="0529a03"/>了悟萬法。由此淨心建立。是名實相。成就第一希
<lb ed="X" n="0831c05"/><lb ed="R092" n="0529a04"/>有功德。迷卽佛是衆生。悟卽衆生是佛。生佛道齊。
<lb ed="X" n="0831c06"/><lb ed="R092" n="0529a05"/>無法等比。經以福兼德言者屢矣。而此獨言功德
<lb ed="X" n="0831c07"/><lb ed="R092" n="0529a06"/>不及福者。是功成果滿之時。則其福爲不足道。所
<lb ed="X" n="0831c08"/><lb ed="R092" n="0529a07"/>以壇經有功德在法身中。非在於福也。卽是非相
<lb ed="X" n="0831c09"/><lb ed="R092" n="0529a08"/>者。實相無相。故言爲非。不是無實相。如龜毛兔角。
<lb ed="X" n="0831c10"/><lb ed="R092" n="0529a09"/>只說龜無毛。兔無角。不說無龜毛兔角。只說實相
<lb ed="X" n="0831c11"/><lb ed="R092" n="0529a10"/>無相。不說無實相也。達磨云。若解實相。卽見非相。
<lb ed="X" n="0831c12"/><lb ed="R092" n="0529a11"/>若了非相。其色亦然。當於色中。不生色體。於非相
<lb ed="X" n="0831c13"/><lb ed="R092" n="0529a12"/>中。不礙有也。猶水中鹽味。色裏膠靑。決定是有。不
<lb ed="X" n="0831c14"/><lb ed="R092" n="0529a13"/>見其形。正謂此也。傅大士云。衆生與壽者。蘊上立
<lb ed="X" n="0831c15"/><lb ed="R092" n="0529a14"/>虗名。如龜毛不實。似兔角無形。川禪師云。山河大
<lb ed="X" n="0831c16"/><lb ed="R092" n="0529a15"/>也。甚處得來。頌曰。遠觀山有色。近聽水無聲。春去
<lb ed="X" n="0831c17"/><lb ed="R092" n="0529a16"/>花猶在。人來鳥不驚。頭頭皆顯露。物物體元平。如
<lb ed="X" n="0831c18"/><lb ed="R092" n="0529a17"/>何言不會。只爲太分明。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0831c19"/><lb ed="R092" n="0529a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0831c1901">世尊我今得聞如是經典<note place="inline">至</note>是人卽爲第一希有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0831c20"/><lb ed="R092" n="0529b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0831c2001">若人心常空寂。湛然淸淨。不著諸相。悟住無所住
<lb ed="X" n="0831c21"/><lb ed="R092" n="0529b02"/>心。了得無所得法。是爲第一希有。川禪師云。行住
<lb ed="X" n="0831c22"/><lb ed="R092" n="0529b03"/>坐臥。著衣喫飯。更有甚麼事。頌曰。氷不熱。火不寒。
<lb ed="X" n="0831c23"/><lb ed="R092" n="0529b04"/>土不濕。水不乾。金剛脚踏地。旛竿頭指天。若人信
<lb ed="X" n="0831c24"/><lb ed="R092" n="0529b05"/>得及。北斗面南看。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0832a" n="0832a"/>
<lb ed="X" n="0832a01"/><lb ed="R092" n="0529b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0832a0101">何以故此人無我相<note place="inline">至</note>離一切諸相卽名諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0832a02"/><lb ed="R092" n="0529b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0832a0201">卽是非相。前言無相。卽是滅色以明空義。後言非
<lb ed="X" n="0832a03"/><lb ed="R092" n="0529b08"/>相。卽是了悟我人衆生壽者四相。本來不生。故名
<lb ed="X" n="0832a04"/><lb ed="R092" n="0529b09"/>實相。離一切相。卽名諸佛。謂語實相者。更無等比
<lb ed="X" n="0832a05"/><lb ed="R092" n="0529b10"/>當知是人不著二邊。不處中道。一切無住。離此諸
<lb ed="X" n="0832a06"/><lb ed="R092" n="0529b11"/>相。則成正覺。又云。離相淸淨。解悟三空。契合實相。
<lb ed="X" n="0832a07"/><lb ed="R092" n="0529b12"/>究竟涅槃。三空之義。初卽人空。次卽法空。後卽空
<lb ed="X" n="0832a08"/><lb ed="R092" n="0529b13"/>空。三世如來。同證此理。故名爲佛。傅大士云。空生
<lb ed="X" n="0832a09"/><lb ed="R092" n="0529b14"/>聞玅理。如蓬植在麻。凡流信此法。同火出蓮花。恐
<lb ed="X" n="0832a10"/><lb ed="R092" n="0529b15"/>人生斷見。大聖預開遮。如能離諸相。定入法王家。
<lb ed="X" n="0832a11"/><lb ed="R092" n="0529b16"/>川禪師云。心不負人。面無慚色。頌曰。舊竹生新筍。
<lb ed="X" n="0832a12"/><lb ed="R092" n="0529b17"/>新花長舊枝。雨催行客路。風送片帆歸。竹密不妨
<lb ed="X" n="0832a13"/><lb ed="R092" n="0529b18"/>流水過。山高豈礙白雲飛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0832a14"/><lb ed="R092" n="0530a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0832a1401">佛吿須菩提如是如是<note place="inline">至</note>當知是人甚爲希有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0832a15"/><lb ed="R092" n="0530a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0832a1501">如是如是者。佛以須菩提所解空義。善契如來之
<lb ed="X" n="0832a16"/><lb ed="R092" n="0530a03"/>法意也。不驚不怖不畏者。心若空寂。湛然淸淨。等
<lb ed="X" n="0832a17"/><lb ed="R092" n="0530a04"/>於虗空。有何驚怖。甚爲希有者。謂上根器。得聞是
<lb ed="X" n="0832a18"/><lb ed="R092" n="0530a05"/>經。諦聽受持。永無退轉。當知是人。甚爲希有。傅大
<lb ed="X" n="0832a19"/><lb ed="R092" n="0530a06"/>士云。如能發心者。應當了二邊。涅槃無有相。菩提
<lb ed="X" n="0832a20"/><lb ed="R092" n="0530a07"/>離所緣。無乘及乘者。人法兩俱捐。欲達眞如理。應
<lb ed="X" n="0832a21"/><lb ed="R092" n="0530a08"/>當識本源。川禪師云。只是自家底。頌曰。毛吞巨海
<lb ed="X" n="0832a22"/><lb ed="R092" n="0530a09"/>水。芥子納須彌。碧漢一輪滿。淸光六合輝。踏得故
<lb ed="X" n="0832a23"/><lb ed="R092" n="0530a10"/>關田地穩。更無南北與東西。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0832a24"/><lb ed="R092" n="0530a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0832a2401">何以故須菩提如來說<note place="inline">至</note>是名第一波羅蜜。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0832b" n="0832b"/>
<lb ed="X" n="0832b01"/><lb ed="R092" n="0530a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0832b0101">第一波羅蜜。若悟非相。卽達彼岸。實相無二。故名
<lb ed="X" n="0832b02"/><lb ed="R092" n="0530a13"/>第一。非第一波羅蜜。了悟人法俱空。卽無生死可
<lb ed="X" n="0832b03"/><lb ed="R092" n="0530a14"/>度。亦無彼岸可到。何處更有第一。故云非第一也
<lb ed="X" n="0832b04"/><lb ed="R092" n="0530a15"/>是名第一波羅蜜。悟一切法。卽知諸法。皆是假名。
<lb ed="X" n="0832b05"/><lb ed="R092" n="0530a16"/>法華經云。但以假名云。引導於衆生。於斯了悟。能
<lb ed="X" n="0832b06"/><lb ed="R092" n="0530a17"/>入見性之門。是名第一波羅蜜也。故知假名。如將
<lb ed="X" n="0832b07"/><lb ed="R092" n="0530a18"/>黃葉作金。止小兒啼。二乘之人。聞說假名。將謂是
<lb ed="X" n="0832b08"/><lb ed="R092" n="0530b01"/>實。執著修行。欲離生死。不知卽無生死可離。傅大
<lb ed="X" n="0832b09"/><lb ed="R092" n="0530b02"/>士云。波羅稱彼岸。於中千種名。高卑緣妄識。次第
<lb ed="X" n="0832b10"/><lb ed="R092" n="0530b03"/>爲迷情。焰裏尋求水。空中覓响聲。眞如何得失。今
<lb ed="X" n="0832b11"/><lb ed="R092" n="0530b04"/>始號圓成。川禪師云。八字打開。兩手分付。頌曰。是
<lb ed="X" n="0832b12"/><lb ed="R092" n="0530b05"/>名第一波羅蜜。萬別千差從此出。鬼臉神頭對面
<lb ed="X" n="0832b13"/><lb ed="R092" n="0530b06"/>來。此時莫道不相識。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0832b14"/><lb ed="R092" n="0530b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0832b1401">須菩提忍辱波羅蜜<note place="inline">至</note>衆生相壽者相應生嗔恨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0832b15"/><lb ed="R092" n="0530b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0832b1501">忍辱者。六度之一也。前云。捨身命之福報。是生死
<lb ed="X" n="0832b16"/><lb ed="R092" n="0530b09"/>苦因。不及持說之福。此之行忍。亦捨身命。不成苦
<lb ed="X" n="0832b17"/><lb ed="R092" n="0530b10"/>因者。何耶。盖能達法無我。到於彼岸也。說非忍辱
<lb ed="X" n="0832b18"/><lb ed="R092" n="0530b11"/>波羅蜜者。了悟人法二空。卽無忍辱之相。是達我
<lb ed="X" n="0832b19"/><lb ed="R092" n="0530b12"/>人衆生壽者非相。故云非忍辱也。如我昔爲歌利
<lb ed="X" n="0832b20"/><lb ed="R092" n="0530b13"/>王割截身體。如來設敎。方便門多。若作敎相言之。
<lb ed="X" n="0832b21"/><lb ed="R092" n="0530b14"/>只是依文設敎。爲歌利王割截支解。曾無一念嗔
<lb ed="X" n="0832b22"/><lb ed="R092" n="0530b15"/>恨之心。肇法師云。五蘊身非有。四大本來空。將頭
<lb ed="X" n="0832b23"/><lb ed="R092" n="0530b16"/>臨白刃。一似斬春風。若以諸大宗師言之。卽爲先
<lb ed="X" n="0832b24"/><lb ed="R092" n="0530b17"/>說有爲權敎。後顯無爲實理。歌者。是慧之別名。利
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0832c" n="0832c"/>
<lb ed="X" n="0832c01"/><lb ed="R092" n="0530b18"/>者。刀也。非謂世間之刀。王者。心也。是用慧刀。割截
<lb ed="X" n="0832c02"/><lb ed="R092" n="0531a01"/>無明煩惱之身體也。應生嗔恨。謂色身與法身卽
<lb ed="X" n="0832c03"/><lb ed="R092" n="0531a02"/>不同也。當知割截之時。不見有身相。亦不見有我
<lb ed="X" n="0832c04"/><lb ed="R092" n="0531a03"/>人衆生壽者四相。何處更有嗔恨也。華嚴經云。譬
<lb ed="X" n="0832c05"/><lb ed="R092" n="0531a04"/>如虗空。於十方中求不可得。然非無虗空。菩薩之
<lb ed="X" n="0832c06"/><lb ed="R092" n="0531a05"/>心。亦復如是。太陽安禪師擧火問僧云。會麼僧云。
<lb ed="X" n="0832c07"/><lb ed="R092" n="0531a06"/>不會。師云。起則徧周沙界。滅則了無所得。龐居士
<lb ed="X" n="0832c08"/><lb ed="R092" n="0531a07"/>問<name role="" type="person">馬祖</name>云。不與萬法爲侶者。是甚麼人。祖云。回光
<lb ed="X" n="0832c09"/><lb ed="R092" n="0531a08"/>自照看。待你一口吸盡西江水。然後向你道。圜悟
<lb ed="X" n="0832c10"/><lb ed="R092" n="0531a09"/>禪師云。參得此語透者。目前萬法平沉。無始妄想
<lb ed="X" n="0832c11"/><lb ed="R092" n="0531a10"/>蕩盡。又云。大空無外。大象無形。盡世界撮來如粟
<lb ed="X" n="0832c12"/><lb ed="R092" n="0531a11"/>米粒。總虗空似掌中珠。可以拽新羅國。與波斯國
<lb ed="X" n="0832c13"/><lb ed="R092" n="0531a12"/>闘額。直得東勝神洲射箭。西瞿耶尼中垛。所以道。
<lb ed="X" n="0832c14"/><lb ed="R092" n="0531a13"/>髑髏長千世界。鼻孔摩出家風。若是未出陰界。尙
<lb ed="X" n="0832c15"/><lb ed="R092" n="0531a14"/>帶見聞知覺恁麼說話。一似鴨聽雷鳴。隔靴抓癢。
<lb ed="X" n="0832c16"/><lb ed="R092" n="0531a15"/>直饒脫却根塵。去却機境。尙餘一線路在。且二途
<lb ed="X" n="0832c17"/><lb ed="R092" n="0531a16"/>不涉一句作麼生道。還委悉麼。佛殿階前石獅子。
<lb ed="X" n="0832c18"/><lb ed="R092" n="0531a17"/>大洋海裏鐵崑崙。川禪師云。智不責愚。頌曰。如刀
<lb ed="X" n="0832c19"/><lb ed="R092" n="0531a18"/>割水。似火吹光。明來暗去。那事無妨。歌利王。歌利
<lb ed="X" n="0832c20"/><lb ed="R092" n="0531b01"/>王。誰知遠烟浪。別有好思量。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0832c21"/><lb ed="R092" n="0531b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0832c2101">須菩提又念過去於五百世<note place="inline">至</note>無衆生相無壽者相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0832c22"/><lb ed="R092" n="0531b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0832c2201">忍辱仙人。如來五百世中。修忍辱波羅蜜行。欲令
<lb ed="X" n="0832c23"/><lb ed="R092" n="0531b04"/>一切衆生。成就忍辱波羅蜜法。不著諸相。見一切
<lb ed="X" n="0832c24"/><lb ed="R092" n="0531b05"/>人迷悟賢愚貧富。平等恭敬。不生輕慢。以至惡罵
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0833a" n="0833a"/>
<lb ed="X" n="0833a01"/><lb ed="R092" n="0531b06"/>捶打。皆悉能忍。反生歡喜。不生嗔恨之心。圜悟禪
<lb ed="X" n="0833a02"/><lb ed="R092" n="0531b07"/>師云。大凡爲善知識。應當慈悲柔和。善順接物。以
<lb ed="X" n="0833a03"/><lb ed="R092" n="0531b08"/>平等無諍自處。彼以惡聲色來加我。非理相干。訕
<lb ed="X" n="0833a04"/><lb ed="R092" n="0531b09"/>謗毀辱。但退步自照。於<anchor xml:id="nkr_note_add_0833a0401" n="0833a0401"/><anchor xml:id="beg0833a0401" n="0833a0401"/>己<anchor xml:id="end0833a0401"/>無嫌。一切勿與較量。亦
<lb ed="X" n="0833a05"/><lb ed="R092" n="0531b10"/>不嗔恨。只與直下坐斷。初如不聞見。久之魔孽自
<lb ed="X" n="0833a06"/><lb ed="R092" n="0531b11"/>消耳。若與之較。卽惡聲相反。豈有了期。又云。見性
<lb ed="X" n="0833a07"/><lb ed="R092" n="0531b12"/>之人。聞人毀謗。如飮甘露。心自淸涼。不生煩惱。則
<lb ed="X" n="0833a08"/><lb ed="R092" n="0531b13"/>能成就定慧之力。不被六賊盜竊家寶。功德法財。
<lb ed="X" n="0833a09"/><lb ed="R092" n="0531b14"/>遂從此增長也。傅大士云。頻經五百世。前後極時
<lb ed="X" n="0833a10"/><lb ed="R092" n="0531b15"/>長。承仙忍辱力。今乃證眞常。川禪師云。目前無法。
<lb ed="X" n="0833a11"/><lb ed="R092" n="0531b16"/>從敎柳綠花紅。耳畔無聞。一任鶯啼燕語。頌曰。四
<lb ed="X" n="0833a12"/><lb ed="R092" n="0531b17"/>大元無我。五蘊悉皆空。廓落虗無理。乾坤萬古同。
<lb ed="X" n="0833a13"/><lb ed="R092" n="0531b18"/>玅峯嶷嶷常如故。誰管顚號刮地風。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0833a14"/><lb ed="R092" n="0532a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0833a1401">是故須菩提菩薩應離一切相<note place="inline">至</note>三藐三菩提心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0833a15"/><lb ed="R092" n="0532a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0833a1501">應離一切相者。心常空寂。不生起滅。湛然淸淨。是
<lb ed="X" n="0833a16"/><lb ed="R092" n="0532a03"/>離一切相也。川禪師云。是卽此用。離此用。頌曰。得
<lb ed="X" n="0833a17"/><lb ed="R092" n="0532a04"/>之在心。應之在手。雪月風花。天長地久。朝朝鷄向
<lb ed="X" n="0833a18"/><lb ed="R092" n="0532a05"/>五更啼。春來處處山花秀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0833a19"/><lb ed="R092" n="0532a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0833a1901">不應住色生心<note place="inline">至</note>爲利益一切衆生應如是布施。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0833a20"/><lb ed="R092" n="0532a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0833a2001">不應住色聲香味觸法生心者。心住六塵。卽著諸
<lb ed="X" n="0833a21"/><lb ed="R092" n="0532a08"/>相。取捨愛憎。無有休期。應生無所住心者。心無所
<lb ed="X" n="0833a22"/><lb ed="R092" n="0532a09"/>住。隨處解脫。內外根塵。悉皆銷殞。一切無心。卽無
<lb ed="X" n="0833a23"/><lb ed="R092" n="0532a10"/>所住也。華嚴經云。一切境界。不生染著。淨身口意。
<lb ed="X" n="0833a24"/><lb ed="R092" n="0532a11"/>住無礙行。滅一切障。世間受生。皆由著我。若離此
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0833b" n="0833b"/>
<lb ed="X" n="0833b01"/><lb ed="R092" n="0532a12"/>著。卽無生處。趙州云。我見百千億箇。盡是覓作佛
<lb ed="X" n="0833b02"/><lb ed="R092" n="0532a13"/>漢子。於中覓箇無心底難得。訥首座云。心本無形。
<lb ed="X" n="0833b03"/><lb ed="R092" n="0532a14"/>因塵有相。塵滅心滅。眞心湛然。常察。禪師心印頌
<lb ed="X" n="0833b04"/><lb ed="R092" n="0532a15"/>云。問君心印作何顏。心印何人敢授傳。歷劫坦然
<lb ed="X" n="0833b05"/><lb ed="R092" n="0532a16"/>無異色。呼爲心印早虗言。須知體似虗空性。將喩
<lb ed="X" n="0833b06"/><lb ed="R092" n="0532a17"/>紅爐火裏蓮。莫謂無心云是道。無心猶隔一重關。
<lb ed="X" n="0833b07"/><lb ed="R092" n="0532a18"/><name role="" type="person">圜悟禪師</name>云。在家菩薩。修出家行。如火中生蓮。盖
<lb ed="X" n="0833b08"/><lb ed="R092" n="0532b01"/>名位權勢意氣。卒難調伏。而況火宅煩擾煎熬。百
<lb ed="X" n="0833b09"/><lb ed="R092" n="0532b02"/>端千緖。除非自<anchor xml:id="nkr_note_add_0833b0901" n="0833b0901"/><anchor xml:id="beg0833b0901" n="0833b0901"/>己<anchor xml:id="end0833b0901"/>。直下明悟本性玅圓。到大寂大
<lb ed="X" n="0833b10"/><lb ed="R092" n="0532b03"/>定休歇之場。方能放下。廓爾平常。徹證無心。觀一
<lb ed="X" n="0833b11"/><lb ed="R092" n="0532b04"/>切法。如夢幻泡影。空豁豁地。隨時應節。消遣將去。
<lb ed="X" n="0833b12"/><lb ed="R092" n="0532b05"/>隨自<anchor xml:id="nkr_note_add_0833b1201" n="0833b1201"/><anchor xml:id="beg0833b1201" n="0833b1201"/>己<anchor xml:id="end0833b1201"/>力量。轉化未悟。同入無爲無事法性海中。
<lb ed="X" n="0833b13"/><lb ed="R092" n="0532b06"/>則出來<name role="" type="person">南閻浮提</name>打一遭。必不爲折本也。黃蘗云。
<lb ed="X" n="0833b14"/><lb ed="R092" n="0532b07"/>供養十方諸佛。不如供養一箇無心道人。夫無心
<lb ed="X" n="0833b15"/><lb ed="R092" n="0532b08"/>者。如如之體。內如木石。不動不搖。外如虗空。不塞
<lb ed="X" n="0833b16"/><lb ed="R092" n="0532b09"/>不礙。是名佛也。又恒沙者。卽以沙言。諸佛菩薩。釋
<lb ed="X" n="0833b17"/><lb ed="R092" n="0532b10"/>梵諸天。步履而過。沙亦不喜。牛羊虫螘踐踏而行。
<lb ed="X" n="0833b18"/><lb ed="R092" n="0532b11"/>沙亦不怒。珍寶馨香。沙亦不貪。糞溺臭穢。沙亦不
<lb ed="X" n="0833b19"/><lb ed="R092" n="0532b12"/>惡此則無心之心。離一切相。衆生諸佛。更無差別。
<lb ed="X" n="0833b20"/><lb ed="R092" n="0532b13"/>但能無心。則便是究竟也。若心有住。卽爲非住。眞
<lb ed="X" n="0833b21"/><lb ed="R092" n="0532b14"/>如之心。本無所住。若不住諸法相。卽與道相應。若
<lb ed="X" n="0833b22"/><lb ed="R092" n="0532b15"/>住於法。卽違正敎。旣違正敎。卽爲非住也。不應住
<lb ed="X" n="0833b23"/><lb ed="R092" n="0532b16"/>色布施。菩薩不見有身可捨。隨見一切愚癡貧賤
<lb ed="X" n="0833b24"/><lb ed="R092" n="0532b17"/>之人。毀罵捶打。需索財物。若能隨順其意。令生歡
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0833c" n="0833c"/>
<lb ed="X" n="0833c01"/><lb ed="R092" n="0532b18"/>喜。不生嗔恨之心。卽是布施之義。若祇分辨是非。
<lb ed="X" n="0833c02"/><lb ed="R092" n="0533a01"/>顧惜財物。阻抑其意。令生嗔恨。卽不名布施也。又
<lb ed="X" n="0833c03"/><lb ed="R092" n="0533a02"/>云。凡夫不肯空心。恐落於空。不知自心本空。愚人
<lb ed="X" n="0833c04"/><lb ed="R092" n="0533a03"/>除。事不除心。智者除心不除。事。菩薩心如虗空。一
<lb ed="X" n="0833c05"/><lb ed="R092" n="0533a04"/>切俱捨。所作福德。皆不貪著。然捨有三等。內外身
<lb ed="X" n="0833c06"/><lb ed="R092" n="0533a05"/>心。一切俱捨。猶如虗空。無所貪著。然後隨方應物。
<lb ed="X" n="0833c07"/><lb ed="R092" n="0533a06"/>能所皆忘。是爲大捨。若一邊行道布德。一邊施捨。
<lb ed="X" n="0833c08"/><lb ed="R092" n="0533a07"/>無希望心。是爲中捨。若廣修衆善。有所希望。聞法
<lb ed="X" n="0833c09"/><lb ed="R092" n="0533a08"/>知空。遂乃不著。是爲小捨。傅大士云。菩薩懷深智。
<lb ed="X" n="0833c10"/><lb ed="R092" n="0533a09"/>何時不帶悲。投身飼餓虎。割肉濟鷹饑。精勤三大
<lb ed="X" n="0833c11"/><lb ed="R092" n="0533a10"/>劫。曾無一念疲。如能同此行。皆得作天師。應如是
<lb ed="X" n="0833c12"/><lb ed="R092" n="0533a11"/>布施者。儉於自<anchor xml:id="nkr_note_add_0833c1201" n="0833c1201"/><anchor xml:id="beg0833c1201" n="0833c1201"/>己<anchor xml:id="end0833c1201"/>。奢於他人。是名利益一切衆生。
<lb ed="X" n="0833c13"/><lb ed="R092" n="0533a12"/>若人心口相應。行解一般。是名利益於自<anchor xml:id="nkr_note_add_0833c1301" n="0833c1301"/><anchor xml:id="beg0833c1301" n="0833c1301"/>己<anchor xml:id="end0833c1301"/>也。又
<lb ed="X" n="0833c14"/><lb ed="R092" n="0533a13"/>云。所作依他性。修成功德林。終無趣寂意。惟有濟
<lb ed="X" n="0833c15"/><lb ed="R092" n="0533a14"/>羣心。行悲悲廣大。用智智能深。利他兼自利。小聖
<lb ed="X" n="0833c16"/><lb ed="R092" n="0533a15"/>詎能任。川禪師云。有佛處不得住。無佛處急走過。
<lb ed="X" n="0833c17"/><lb ed="R092" n="0533a16"/>三<anchor xml:id="nkr_note_add_0833c1701" n="0833c1701"/><anchor xml:id="beg0833c1701" n="0833c1701"/>十<anchor xml:id="end0833c1701"/>年後。莫言不道。頌曰。朝遊南嶽。暮往天台。追
<lb ed="X" n="0833c18"/><lb ed="R092" n="0533a17"/>而不及。忽然自來。獨行獨坐無拘繫。得寬懷處且
<lb ed="X" n="0833c19"/><lb ed="R092" n="0533a18"/>寬懷。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0833c20"/><lb ed="R092" n="0533b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0833c2001">如來說一切諸相<note place="inline">至</note>一切衆生卽非衆生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0833c21"/><lb ed="R092" n="0533b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0833c2101">如來說我人等相。畢竟可破壞。非眞實體。一切衆
<lb ed="X" n="0833c22"/><lb ed="R092" n="0533b03"/>生。盡是假名。若離妄心。卽無衆生可得。故言卽非
<lb ed="X" n="0833c23"/><lb ed="R092" n="0533b04"/>衆生。是以若能秉持律儀。修行善法。而用布施。饒
<lb ed="X" n="0833c24"/><lb ed="R092" n="0533b05"/>益衆生。不得住於諸相也。川禪師云。別有長處。不
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0834a" n="0834a"/>
<lb ed="X" n="0834a01"/><lb ed="R092" n="0533b06"/>妨拈出。頌曰。不是衆生不是相。春暖黃鶯啼柳上。
<lb ed="X" n="0834a02"/><lb ed="R092" n="0533b07"/>說盡山河海月情。依前不曾空惆悵。休惆悵。萬里
<lb ed="X" n="0834a03"/><lb ed="R092" n="0533b08"/>無雲天一樣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0834a04"/><lb ed="R092" n="0533b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0834a0401">須菩提如來是眞語者<note place="inline">至</note>不誑語者不異語者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0834a05"/><lb ed="R092" n="0533b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0834a0501">迷則種種皆妄。故不眞不實不如。有誑有異。悟卽
<lb ed="X" n="0834a06"/><lb ed="R092" n="0533b11"/>一切眞。一切實。一切如。不誑不異也。又云。眞語者。
<lb ed="X" n="0834a07"/><lb ed="R092" n="0533b12"/>一切含生。皆有佛性也。實語者。一切法空。本無所
<lb ed="X" n="0834a08"/><lb ed="R092" n="0533b13"/>有也。如語者。一切萬法。本來不動也。不誑語者。聞
<lb ed="X" n="0834a09"/><lb ed="R092" n="0533b14"/>如是法。皆得解脫也。不異語者。一切萬法。本自空
<lb ed="X" n="0834a10"/><lb ed="R092" n="0533b15"/>寂。將何爲異也。傅大士云。衆生與蘊界。名別體非
<lb ed="X" n="0834a11"/><lb ed="R092" n="0533b16"/>殊。了知心是幻。迷情見有無。眞言言不妄。實語語
<lb ed="X" n="0834a12"/><lb ed="R092" n="0533b17"/>非虗。如終無變異。性相本來如。川禪師云。知恩者
<lb ed="X" n="0834a13"/><lb ed="R092" n="0533b18"/>少。負恩者多。頌曰。兩箇五百是一貫。阿爺元是丈
<lb ed="X" n="0834a14"/><lb ed="R092" n="0534a01"/>夫漢。分明對面對渠言。爭奈好心無好報。眞語者。
<lb ed="X" n="0834a15"/><lb ed="R092" n="0534a02"/>實語者。呵呵呵。喏喏喏。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0834a16"/><lb ed="R092" n="0534a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0834a1601">須菩提如來所得法此法無實無虗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0834a17"/><lb ed="R092" n="0534a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0834a1701">法卽以心傳心。何法不因心之所立。如來以無所
<lb ed="X" n="0834a18"/><lb ed="R092" n="0534a05"/>得心。而得夫眞空無相法。此法卽此心眞體。言無
<lb ed="X" n="0834a19"/><lb ed="R092" n="0534a06"/>實者。心體空寂。無相可得也。無虗者。內有河沙功
<lb ed="X" n="0834a20"/><lb ed="R092" n="0534a07"/>德。用而不竭也。欲言其實。無形可觀。無相可得。欲
<lb ed="X" n="0834a21"/><lb ed="R092" n="0534a08"/>言其虗。見能作用。神玅無方。是故不可言有。不可
<lb ed="X" n="0834a22"/><lb ed="R092" n="0534a09"/>言無。有而不有。無而不無。言辭不及。其惟聖人乎。
<lb ed="X" n="0834a23"/><lb ed="R092" n="0534a10"/>若不離相修行。無由達此法也。傅大士云。證空便
<lb ed="X" n="0834a24"/><lb ed="R092" n="0534a11"/>爲實。執我乃成虗。非空亦非有。誰有復誰無對病
<pb ed="X" xml:id="X24.0469.0834b" n="0834b"/>
<lb ed="X" n="0834b01"/><lb ed="R092" n="0534a12"/>應須藥。無病藥還袪。須依二空理。頴脫入無餘。川
<lb ed="X" n="0834b02"/><lb ed="R092" n="0534a13"/>禪師云。水中鹽味。色裏膠靑。頌曰。硬似鐵。軟如酥。
<lb ed="X" n="0834b03"/><lb ed="R092" n="0534a14"/>看時有。覓還無。雖然步步常相守。要且無人。識得
<lb ed="X" n="0834b04"/><lb ed="R092" n="0534a15"/>渠。咦。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0834b05"/><lb ed="R092" n="0534a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0834b0501">須菩提若菩薩心住於法<note place="inline">至</note>無量無邊功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0834b06"/><lb ed="R092" n="0534a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0834b0601">如人入暗。卽無所見者。衆生之心。本自無住。無住
<lb ed="X" n="0834b07"/><lb ed="R092" n="0534a18"/>之心。卽見諸法實相。名爲菩薩。二乘之人。心住於
<lb ed="X" n="0834b08"/><lb ed="R092" n="0534b01"/>法。不見諸法實相。背菩提路。何異凡夫。如人背明。
<lb ed="X" n="0834b09"/><lb ed="R092" n="0534b02"/>而入暗室。如人有目。日光明照。見種種色者。二乘
<lb ed="X" n="0834b10"/><lb ed="R092" n="0534b03"/>之人。不見色而住色。譬如不見坑穽。而墜坑穽。菩
<lb ed="X" n="0834b11"/><lb ed="R092" n="0534b04"/>薩見色而不住色。譬如見坑穽。而不墜坑穽。一切
<lb ed="X" n="0834b12"/><lb ed="R092" n="0534b05"/>諸法。但有假名。二乘之人。爲無慧眼。不辨眞假。菩
<lb ed="X" n="0834b13"/><lb ed="R092" n="0534b06"/>薩卽有慧眼。見種種色。悉皆無相。故達磨云。不見
<lb ed="X" n="0834b14"/><lb ed="R092" n="0534b07"/>色。卽是見色耳。逍遙翁云。所見有是有不是。此世
<lb ed="X" n="0834b15"/><lb ed="R092" n="0534b08"/>間妄眼。無是無不是。此出世眞眼。所知有可有不
<lb ed="X" n="0834b16"/><lb ed="R092" n="0534b09"/>可。此世間妄心。無可無不可。此出世眞心也。當來
<lb ed="X" n="0834b17"/><lb ed="R092" n="0534b10"/>之世者。卽是如來滅後。後五百歲中。濁惡之時也。
<lb ed="X" n="0834b18"/><lb ed="R092" n="0534b11"/>卽爲如來以佛智慧者。若人心常精進讀誦是經。
<lb ed="X" n="0834b19"/><lb ed="R092" n="0534b12"/>卽慧性漸開。當了悟實相。人法二空。不被一切善
<lb ed="X" n="0834b20"/><lb ed="R092" n="0534b13"/>惡凡聖諸境惑亂。卽同如來智慧性也。悉知悉見
<lb ed="X" n="0834b21"/><lb ed="R092" n="0534b14"/>是人。成就功德者。三世諸佛。無不知見。了悟之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0834001" n="0834001"/>人。</p></cb:div></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0820a2201" to="#end0820a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">遣</lem><rdg wit="#wit.orig">遺</rdg></app>
<app from="#beg0820a2301" to="#end0820a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">持</lem><rdg wit="#wit.orig">時</rdg></app>
<app from="#beg0820c0701" to="#end0820c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">縛</lem><rdg wit="#wit.orig">縳</rdg></app>
<app from="#beg0821a1001" to="#end0821a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0821a1601" to="#end0821a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0821b0401" to="#end0821b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0821b0801" to="#end0821b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0821b1101" to="#end0821b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0821c0301" to="#end0821c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0823a0401" to="#end0823a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0823b0301" to="#end0823b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">蘗</lem><rdg wit="#wit.orig">蘖</rdg></app>
<app from="#beg0823b1501" to="#end0823b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0823c0201" to="#end0823c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0823c1001" to="#end0823c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0824a0901" to="#end0824a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">蘗</lem><rdg wit="#wit.orig">蘖</rdg></app>
<app from="#beg0824c0901" to="#end0824c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0825a1801" to="#end0825a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">蘗</lem><rdg wit="#wit.orig">蘖</rdg></app>
<app from="#beg0825b0601" to="#end0825b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">蘗</lem><rdg wit="#wit.orig">蘖</rdg></app>
<app from="#beg0825b0901" to="#end0825b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0825c1001" to="#end0825c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0826c0401" to="#end0826c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0826c1001" to="#end0826c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0826c1601" to="#end0826c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">藐</lem><rdg wit="#wit.orig">貌</rdg></app>
<app from="#beg0827b1101" to="#end0827b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">刺</lem><rdg wit="#wit.orig">剌</rdg></app>
<app from="#beg0827b1601" to="#end0827b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0827b1801" to="#end0827b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0827b2001" to="#end0827b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0827b2401" to="#end0827b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0827c0701" to="#end0827c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0827c2001" to="#end0827c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0828a0901" to="#end0828a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0828b0501" to="#end0828b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5" cb:provider="觀世心 (2019-10-09)">住<note type="cf1">X24n0468_p0779a19</note></lem><rdg wit="#wit.orig">性</rdg></app>
<app from="#beg0829a0101" to="#end0829a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">悉</lem><rdg wit="#wit.orig">委</rdg></app>
<app from="#beg0830a1001" to="#end0830a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">刺</lem><rdg wit="#wit.orig">剌</rdg></app>
<app from="#beg0830a2001" to="#end0830a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0830b2401" to="#end0830b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0830c0401" to="#end0830c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0831a0601" to="#end0831a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0831a1901" to="#end0831a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0833a0401" to="#end0833a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0833b0901" to="#end0833b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0833b1201" to="#end0833b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0833c1201" to="#end0833c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0833c1301" to="#end0833c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0833c1701" to="#end0833c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp6" cb:provider="來函：觀世心 (2023-03-01)">十<note type="cf1">X24n0461_p0551a16</note></lem><rdg wit="#wit.orig">千</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0820001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0820001">律上佚失四十行行十字</note>
<note n="0824001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0824001">果疑杲</note>
<note n="0834001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0834001">人下有落紙</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0820a2201" resp="#resp3" type="add" cb:note_key="X24.0820a22.03" target="#nkr_note_add_0820a2201">遣【CB】，遺【卍續】</note>
<note n="0820a2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0820a2301">持【CB】，時【卍續】</note>
<note n="0820c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0820c0701">縛【CB】，縳【卍續】</note>
<note n="0821a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0821a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0821a1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0821a1601">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0821b0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0821b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0821b0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0821b0801">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0821b1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0821b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0821c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0821c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0823a0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0823a0401">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0823b0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0823b0301">蘗【CB】，蘖【卍續】</note>
<note n="0823b1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0823b1501">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0823c0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0823c0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0823c1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0823c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0824a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0824a0901">蘗【CB】，蘖【卍續】</note>
<note n="0824c0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0824c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0825a1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0825a1801">蘗【CB】，蘖【卍續】</note>
<note n="0825b0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0825b0601">蘗【CB】，蘖【卍續】</note>
<note n="0825b0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0825b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0825c1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0825c1001">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0826c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0826c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0826c1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0826c1001">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0826c1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0826c1601">藐【CB】，貌【卍續】</note>
<note n="0827b1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0827b1101">刺【CB】，剌【卍續】</note>
<note n="0827b1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0827b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0827b1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0827b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0827b2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0827b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0827b2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0827b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0827c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0827c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0827c2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0827c2001">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0828a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0828a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0828b0501" resp="#resp3" type="add" cb:note_key="X24.0828b05.06" target="#nkr_note_add_0828b0501">住【CB】，性【卍續】</note>
<note n="0829a0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0829a0101">悉【CB】，委【卍續】</note>
<note n="0830a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0830a1001">刺【CB】，剌【卍續】</note>
<note n="0830a2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0830a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0830b2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0830b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0830c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0830c0401">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0831a0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0831a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0831a1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0831a1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0833a0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0833a0401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0833b0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0833b0901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0833b1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0833b1201">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0833c1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0833c1201">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0833c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0833c1301">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0833c1701" resp="#resp3" type="add" cb:note_key="X24.0833c17.02" target="#nkr_note_add_0833c1701">十【CB】，千【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>