<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X25n0474">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 474 金剛經決疑</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 474 金剛經決疑</title>
			<author>明 德淸撰</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">474</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">金剛經決疑</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, Text as provided by Electronic Buddhadharma Society (EBS)</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，佛敎電腦資訊庫功德會提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB15106">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15106</charName>
				<mapping cb:dec="998146" type="PUA">U+F3B02</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+9B31</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鬱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[鬱-山+止]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15111">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15111</charName>
				<mapping cb:dec="998151" type="PUA">U+F3B07</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+89B7</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>覷</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[覤-儿+丘]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15673">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15673</charName>
				<mapping cb:dec="998713" type="PUA">U+F3D39</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+259FE</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>窾</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[窾-士+上]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-16T15:46:27">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0057a" n="0057a"/>
<lb ed="X" n="0057a01"/>
<lb ed="X" n="0057a02"/>
<lb ed="X" n="0057a03"/>
<lb ed="X" n="0057a04"/>
<lb ed="X" n="0057a05"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 474-A 刻金剛決疑題辭</cb:mulu><head>No. 474-A
<lb ed="X" n="0057a06"/><lb ed="R039" n="0112a01"/> 刻金剛決疑題辭</head>
<lb ed="X" n="0057a07"/>
<lb ed="X" n="0057a08"/><lb ed="R039" n="0112a02"/><p xml:id="pX25p0057a0801">般若爲諸佛母。菩薩之眞因。衆生之佛性。生靈之大
<lb ed="X" n="0057a09"/><lb ed="R039" n="0112a03"/>本也。由向背之分。故有聖凡之別。是知衆生日用現
<lb ed="X" n="0057a10"/><lb ed="R039" n="0112a04"/>前見聞知覺。皆般若之光。端在信不信耳。故曰諸佛
<lb ed="X" n="0057a11"/><lb ed="R039" n="0112a05"/>智海以信得入。靈山一會。得度弟子雖出生死。而不
<lb ed="X" n="0057a12"/><lb ed="R039" n="0112a06"/>信此法。無成佛之分。勞我世尊多方淘汰種種彈呵。
<lb ed="X" n="0057a13"/><lb ed="R039" n="0112a07"/>而劣解之徒展轉生疑。以爲非<anchor xml:id="nkr_note_add_0057a1301" n="0057a1301"/><anchor xml:id="beg0057a1301" n="0057a1301"/>己<anchor xml:id="end0057a1301"/>智分。以疑根未拔
<lb ed="X" n="0057a14"/><lb ed="R039" n="0112a08"/>故本智不現。及至般若會上。如來以金剛智而決斷
<lb ed="X" n="0057a15"/><lb ed="R039" n="0112a09"/>之。直使聖凡情盡生滅見亡。而本有智光。豁然披露。
<lb ed="X" n="0057a16"/><lb ed="R039" n="0112a10"/>始信自心淸淨。了無一法爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0057a1601" n="0057a1601"/><anchor xml:id="beg0057a1601" n="0057a1601"/>己<anchor xml:id="end0057a1601"/>障礙。此金剛般若。直
<lb ed="X" n="0057a17"/><lb ed="R039" n="0112a11"/>拔疑根。爲發最上乘者說。殊非淺識薄德所能解。故
<lb ed="X" n="0057a18"/><lb ed="R039" n="0112a12"/>黃梅以此印心。以其一法不立。是爲宗門正眼也。昔
<lb ed="X" n="0057a19"/><lb ed="R039" n="0112a13"/>天親列二十七疑。解此一經。以疑潛言外。而此方義
<lb ed="X" n="0057a20"/><lb ed="R039" n="0112a14"/>學。執筌失指。從前得意忘言者希。予自幼能誦而。長
<lb ed="X" n="0057a21"/><lb ed="R039" n="0112a15"/>不解。每思六祖大師一言之下。頓了此心。何世無悟
<lb ed="X" n="0057a22"/><lb ed="R039" n="0112a16"/>入之人。由正眼不開。返爲性障。因住曹溪。偶爲大衆
<lb ed="X" n="0057a23"/><lb ed="R039" n="0112a17"/>發揮一過。恍然有悟。而言外之疑。頓彰心目。信乎。此
<lb ed="X" n="0057a24"/><lb ed="R039" n="0112a18"/>法離文字相。非思量分別所能解也。因拈示一斑。以
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0057b" n="0057b"/>
<lb ed="X" n="0057b01"/><lb ed="R039" n="0112b01"/>當法施。初刻之嶺南。再刻於五雲。又刻於南嶽。門人
<lb ed="X" n="0057b02"/><lb ed="R039" n="0112b02"/>方玉。見而信受。茲復刻於吳門。將廣願四衆。同開金
<lb ed="X" n="0057b03"/><lb ed="R039" n="0112b03"/>剛正眼。的信自心。則成佛正因。將以是爲嚆矢也。</p>
<lb ed="X" n="0057b04"/><lb ed="R039" n="0112b04"/><p xml:id="pX25p0057b0401">丙辰長至月憨山淸道人撰</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0057b05"/>
<lb ed="X" n="0057b06"/>
<lb ed="X" n="0057b07"/>
<lb ed="X" n="0057b08"/>
<lb ed="X" n="0057b09"/>
<lb ed="X" n="0057b10"/>
<lb ed="X" n="0057b11"/>
<lb ed="X" n="0057b12"/>
<lb ed="X" n="0057b13"/>
<lb ed="X" n="0057b14"/>
<lb ed="X" n="0057b15"/>
<lb ed="X" n="0057b16"/>
<lb ed="X" n="0057b17"/>
<lb ed="X" n="0057b18"/>
<lb ed="X" n="0057b19"/>
<lb ed="X" n="0057b20"/>
<lb ed="X" n="0057b21"/>
<lb ed="X" n="0057b22"/>
<lb ed="X" n="0057b23"/>
<lb ed="X" n="0057b24"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0057c" n="0057c"/>
<lb ed="X" n="0057c01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">金剛決疑</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0057c02"/><cb:docNumber>No. 474</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0057c03"/><lb ed="R039" n="0113a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金剛決疑</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0057c04"/>
<lb ed="X" n="0057c05"/><lb ed="R039" n="0113a02"/><byline cb:type="other">姚秦三藏法師　鳩摩羅什　譯</byline>
<lb ed="X" n="0057c06"/><lb ed="R039" n="0113a03"/><byline cb:type="author">明曹溪沙門憨山釋　德淸　撰</byline>
<lb ed="X" n="0057c07"/><lb ed="R039" n="0113a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0057c0701">金剛般若波羅蜜經</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0057c08"/><lb ed="R039" n="0113a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0057c0801">金剛二字。解者都以堅利能斷爲義。此泛說也。然
<lb ed="X" n="0057c09"/><lb ed="R039" n="0113a06"/>西域實有金剛寶。此寶最堅不可壞。且能壞一切
<lb ed="X" n="0057c10"/><lb ed="R039" n="0113a07"/>物。謂取此寶以喩般若。能斷煩惱。此雖近理。總非
<lb ed="X" n="0057c11"/><lb ed="R039" n="0113a08"/>佛意。特尋常宿習知見耳。</p>
<lb ed="X" n="0057c12"/><lb ed="R039" n="0113a09"/><p xml:id="pX25p0057c1201">蓋般若。此云智慧。乃是佛的心。所謂佛智慧也。波
<lb ed="X" n="0057c13"/><lb ed="R039" n="0113a10"/>羅蜜。義云到彼岸。乃指此心極盡處也。今題云金
<lb ed="X" n="0057c14"/><lb ed="R039" n="0113a11"/>剛般若波羅蜜。標此經所說。特顯佛一片金剛心
<lb ed="X" n="0057c15"/><lb ed="R039" n="0113a12"/>耳。且金剛心乃佛修因證果之本心。今出世敎化
<lb ed="X" n="0057c16"/><lb ed="R039" n="0113a13"/>衆生。全用此心。今敎菩薩以金剛心爲本修因。爲
<lb ed="X" n="0057c17"/><lb ed="R039" n="0113a14"/>入大乘之初門。故特示之以斷疑也。以此心不是
<lb ed="X" n="0057c18"/><lb ed="R039" n="0113a15"/>世間衆生常情。故擧世不能知佛。且佛原不是世
<lb ed="X" n="0057c19"/><lb ed="R039" n="0113a16"/>間人。而今平空走到人間來。則人人見而生疑矣。
<lb ed="X" n="0057c20"/><lb ed="R039" n="0113a17"/>及其日用行事。件件不與人同。說話不同。規矩不
<lb ed="X" n="0057c21"/><lb ed="R039" n="0113a18"/>同。事事法法。與世間相反。故動而見疑。宜其諸天
<lb ed="X" n="0057c22"/><lb ed="R039" n="0113b01"/>魔王皆欲害。調達阿闍皆要殺。而一切人皆生謗
<lb ed="X" n="0057c23"/><lb ed="R039" n="0113b02"/>也。故曰。我出世間。一切天人阿修羅外道魔王。皆
<lb ed="X" n="0057c24"/><lb ed="R039" n="0113b03"/>當驚疑。是也。不但天人生疑。卽弟子中上首如迦
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0058a" n="0058a"/>
<lb ed="X" n="0058a01"/><lb ed="R039" n="0113b04"/>葉等。擧皆疑佛。以所說法。乍空乍有。乍是乍非。或
<lb ed="X" n="0058a02"/><lb ed="R039" n="0113b05"/>讚或斥。或獎或呵。全無一定之言。而諸弟子。聞者
<lb ed="X" n="0058a03"/><lb ed="R039" n="0113b06"/>皆疑而不信。故曰。將非魔作佛。惱亂我心耶。上首
<lb ed="X" n="0058a04"/><lb ed="R039" n="0113b07"/>尙乃如此。則新學可知。以佛所說法。難信難解故。
<lb ed="X" n="0058a05"/><lb ed="R039" n="0113b08"/>然佛出世。一番說法。則今<anchor xml:id="nkr_note_add_0058a0501" n="0058a0501"/><anchor xml:id="beg0058a0501" n="0058a0501"/>已<anchor xml:id="end0058a0501"/>三十年矣。弟子猶且
<lb ed="X" n="0058a06"/><lb ed="R039" n="0113b09"/>懷疑而不信。是則佛之含冤。蓋<anchor xml:id="nkr_note_add_0058a0601" n="0058a0601"/><anchor xml:id="beg0058a0601" n="0058a0601"/>已<anchor xml:id="end0058a0601"/>久矣。今日幸喜
<lb ed="X" n="0058a07"/><lb ed="R039" n="0113b10"/>空生。有些見處。窺見世尊一斑。忽生讚歎。故世尊
<lb ed="X" n="0058a08"/><lb ed="R039" n="0113b11"/>因其疑而決破之。乃披露自<anchor xml:id="nkr_note_add_0058a0801" n="0058a0801"/><anchor xml:id="beg0058a0801" n="0058a0801"/>己<anchor xml:id="end0058a0801"/>一片金剛眞心。表
<lb ed="X" n="0058a09"/><lb ed="R039" n="0113b12"/>白與他。使其了悟不疑。令諸聞者。羣疑頓斷。故此
<lb ed="X" n="0058a10"/><lb ed="R039" n="0113b13"/>經。乃佛的示自心。以斷弟子學佛者之疑。不是說
<lb ed="X" n="0058a11"/><lb ed="R039" n="0113b14"/>般若能斷衆生煩惱也。如其不然。但看經中一一
<lb ed="X" n="0058a12"/><lb ed="R039" n="0113b15"/>皆是空生之疑。疑佛之心。佛表此心以破彼疑。何
<lb ed="X" n="0058a13"/><lb ed="R039" n="0113b16"/>嘗說以智慧斷衆生煩惱耶。故此經題。單是法。非
<lb ed="X" n="0058a14"/><lb ed="R039" n="0113b17"/>以喩也。但斷得弟子疑。就斷得衆生煩惱。此經一
<lb ed="X" n="0058a15"/><lb ed="R039" n="0113b18"/>味只是斷疑生信爲主。以學道之人。以信爲本。以
<lb ed="X" n="0058a16"/><lb ed="R039" n="0114a01"/>疑作障。故疑有三種。謂疑人･疑法･疑<anchor xml:id="nkr_note_add_0058a1601" n="0058a1601"/><anchor xml:id="beg0058a1601" n="0058a1601"/>己<anchor xml:id="end0058a1601"/>。疑人謂認
<lb ed="X" n="0058a17"/><lb ed="R039" n="0114a02"/>人不眞。卽如弟子聞佛說色身法身。大身小身。不
<lb ed="X" n="0058a18"/><lb ed="R039" n="0114a03"/>知那箇是眞佛。此疑人也。且其說法。方纔說有。却
<lb ed="X" n="0058a19"/><lb ed="R039" n="0114a04"/>又說空。方纔說空。却又說不空。以其言不一。故最
<lb ed="X" n="0058a20"/><lb ed="R039" n="0114a05"/>可疑。此疑法也。或有聞而能信。不疑於法。又見其
<lb ed="X" n="0058a21"/><lb ed="R039" n="0114a06"/>法大。則疑自<anchor xml:id="nkr_note_add_0058a2101" n="0058a2101"/><anchor xml:id="beg0058a2101" n="0058a2101"/>己<anchor xml:id="end0058a2101"/>根小。不堪領荷。不能修行。此疑<anchor xml:id="nkr_note_add_0058a2102" n="0058a2102"/><anchor xml:id="beg0058a2102" n="0058a2102"/>己<anchor xml:id="end0058a2102"/>
<lb ed="X" n="0058a22"/><lb ed="R039" n="0114a07"/>也。今此經中。三疑都有。佛隨空生所疑處。卽便逐
<lb ed="X" n="0058a23"/><lb ed="R039" n="0114a08"/>破。頓斷彼疑。所謂疑悔永<anchor xml:id="nkr_note_add_0058a2301" n="0058a2301"/><anchor xml:id="beg0058a2301" n="0058a2301"/>已<anchor xml:id="end0058a2301"/>盡。安住實智中。此經
<lb ed="X" n="0058a24"/><lb ed="R039" n="0114a09"/>之旨也。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0058b" n="0058b"/>
<lb ed="X" n="0058b01"/><lb ed="R039" n="0114a10"/><p xml:id="pX25p0058b0101">此經。此方解者極多。都不合佛意。獨西域天親菩
<lb ed="X" n="0058b02"/><lb ed="R039" n="0114a11"/>薩。以二十七疑分經。極是。但意出於聖人。而論傳
<lb ed="X" n="0058b03"/><lb ed="R039" n="0114a12"/>此方。<anchor xml:id="nkr_note_add_0058b0301" n="0058b0301"/><anchor xml:id="beg0058b0301" n="0058b0301"/>已<anchor xml:id="end0058b0301"/>經翻譯。且譯人有巧拙不同。言不達意。反
<lb ed="X" n="0058b04"/><lb ed="R039" n="0114a13"/>生滯礙。使學人難省。此微妙幽旨。非口所宣。一落
<lb ed="X" n="0058b05"/><lb ed="R039" n="0114a14"/>言詮。便成渣滓。況著粗浮文字。何以達妙。此註述
<lb ed="X" n="0058b06"/><lb ed="R039" n="0114a15"/>之難於描寫佛心。不無救顰之醜。卽如世人作行
<lb ed="X" n="0058b07"/><lb ed="R039" n="0114a16"/>狀。但可述事。不能傳神。此其難也。故今決疑解。妙
<lb ed="X" n="0058b08"/><lb ed="R039" n="0114a17"/>在先得空生之疑爲主。若疑情全露。則佛破疑之
<lb ed="X" n="0058b09"/><lb ed="R039" n="0114a18"/>說。不待解而自明矣。故此解先出疑。在本文之前。
<lb ed="X" n="0058b10"/><lb ed="R039" n="0114b01"/>節節按跡而破之。忘言領悟。自得其宗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0058b11"/><lb ed="R039" n="0114b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0058b1101">如是我聞。一時佛在<name role="" type="person">舍衛國</name>。<name role="" type="person">祇樹給孤獨園</name>。與大比
<lb ed="X" n="0058b12"/><lb ed="R039" n="0114b03"/>邱衆。千二百五十人俱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0058b13"/><lb ed="R039" n="0114b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0058b1301">解。此是佛住世說法儀式。諸說備釋。此不繁衍。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0058b14"/><lb ed="R039" n="0114b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0058b1401">爾時世尊食時。著衣持鉢。入舍衛大城乞食。於其城
<lb ed="X" n="0058b15"/><lb ed="R039" n="0114b06"/>中次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0058b1501" n="0058b1501"/><anchor xml:id="beg0058b1501" n="0058b1501"/>已<anchor xml:id="end0058b1501"/>。還至本處。飯食訖。收衣鉢。洗足<anchor xml:id="nkr_note_add_0058b1502" n="0058b1502"/><anchor xml:id="beg0058b1502" n="0058b1502"/>已<anchor xml:id="end0058b1502"/>。敷座
<lb ed="X" n="0058b16"/><lb ed="R039" n="0114b07"/>而坐。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0058b17"/><lb ed="R039" n="0114b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0058b1701">解。此是佛住世家常過活。日用處動容。與衆一般。
<lb ed="X" n="0058b18"/><lb ed="R039" n="0114b09"/>更無別奇特。只是就裏一點。與人不同。知之者希。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0058b19"/><lb ed="R039" n="0114b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0058b1901">時長老須菩提。在大衆中。卽從座起。偏袒右肩。右膝
<lb ed="X" n="0058b20"/><lb ed="R039" n="0114b11"/>著地。合掌恭敬。而白佛言。希有世尊。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0058b21"/><lb ed="R039" n="0114b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0058b2101">解。如來住世日用尋常。與人一般。就裏一點不同
<lb ed="X" n="0058b22"/><lb ed="R039" n="0114b13"/>處。人人對面不知。今日忽被空生勘破。故歎曰希
<lb ed="X" n="0058b23"/><lb ed="R039" n="0114b14"/>有。嗟乎。如來與諸弟子。周旋三十年矣。一向不知
<lb ed="X" n="0058b24"/><lb ed="R039" n="0114b15"/>佛行履處。不知。故作等閒放過。只道與衆人一般。
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0058c" n="0058c"/>
<lb ed="X" n="0058c01"/><lb ed="R039" n="0114b16"/>所以凡佛所言。多疑而不信。若不是空生<g ref="#CB15111">覷</g>透。則
<lb ed="X" n="0058c02"/><lb ed="R039" n="0114b17"/>終無知佛者耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0058c03"/><lb ed="R039" n="0114b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0058c0301">如來善護念諸菩薩。善付囑諸菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0058c04"/><lb ed="R039" n="0115a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0058c0401">解。此空生歎佛希有處。正是親見如來此一片苦
<lb ed="X" n="0058c05"/><lb ed="R039" n="0115a02"/>心也。菩薩乃學佛之弟子。卽昔在小乘中。初發大
<lb ed="X" n="0058c06"/><lb ed="R039" n="0115a03"/>乘心者。乃空亂意菩薩也。一向佛爲護念此輩。更
<lb ed="X" n="0058c07"/><lb ed="R039" n="0115a04"/>無別意。只是要付囑此心耳。護念者。以佛出世本
<lb ed="X" n="0058c08"/><lb ed="R039" n="0115a05"/>願。只欲令一切衆生與佛無異。人人成佛。方盡此
<lb ed="X" n="0058c09"/><lb ed="R039" n="0115a06"/>心。但衆生德薄垢重。心志怯弱。不能擔荷。如嬰兒
<lb ed="X" n="0058c10"/><lb ed="R039" n="0115a07"/>一般。佛如慈母之護念嬰兒。則無一息放下。種種
<lb ed="X" n="0058c11"/><lb ed="R039" n="0115a08"/>周悉。調護愛念。故如保赤子。所謂護念。只欲一切
<lb ed="X" n="0058c12"/><lb ed="R039" n="0115a09"/>衆生直至成佛而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0058c1201" n="0058c1201"/><anchor xml:id="beg0058c1201" n="0058c1201"/>已<anchor xml:id="end0058c1201"/>。故曰付囑。然不敢明言。但
<lb ed="X" n="0058c13"/><lb ed="R039" n="0115a10"/>密密方便而將就之。故曰善。經云。我以無量無數
<lb ed="X" n="0058c14"/><lb ed="R039" n="0115a11"/>方便。引導衆生。欲令一切衆生。皆悉到於一切智
<lb ed="X" n="0058c15"/><lb ed="R039" n="0115a12"/>地。是謂護念付囑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0058c16"/><lb ed="R039" n="0115a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0058c1601">世尊。善男子･善女人。發阿耨多羅三藐三菩提心。云
<lb ed="X" n="0058c17"/><lb ed="R039" n="0115a14"/>何應住。云何降伏其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0058c18"/><lb ed="R039" n="0115a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0058c1801">解。此空生特問安心之方法也。以初在小乘時。單
<lb ed="X" n="0058c19"/><lb ed="R039" n="0115a16"/>肯自度。不肯度生。故心小。今蒙如來二十餘年。多
<lb ed="X" n="0058c20"/><lb ed="R039" n="0115a17"/>方淘汰。激起度生之心。故名大心衆生。爲菩薩。要
<lb ed="X" n="0058c21"/><lb ed="R039" n="0115a18"/>令下化衆生。將以上求佛果。此輩自肯利生。故曰
<lb ed="X" n="0058c22"/><lb ed="R039" n="0115b01"/>發菩提心。此空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0058c2201" n="0058c2201"/><anchor xml:id="beg0058c2201" n="0058c2201"/>已<anchor xml:id="end0058c2201"/>信佛心矣。但見初發大心菩
<lb ed="X" n="0058c23"/><lb ed="R039" n="0115b02"/>薩。未悟實相眞空。與前所取偏空。二者難辨。以前
<lb ed="X" n="0058c24"/><lb ed="R039" n="0115b03"/>小乘涅槃。可以取著安住其心。今旣捨前空。而未
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0059a" n="0059a"/>
<lb ed="X" n="0059a01"/><lb ed="R039" n="0115b04"/>得眞空。所謂進無新證。退失故居。名空亂意。以一
<lb ed="X" n="0059a02"/><lb ed="R039" n="0115b05"/>向執著名言。習氣未忘。要有住著。又執著一定有
<lb ed="X" n="0059a03"/><lb ed="R039" n="0115b06"/>佛果可求。將謂求至佛果。便是住處耳。且要上求
<lb ed="X" n="0059a04"/><lb ed="R039" n="0115b07"/>佛果。必欲下化衆生。衆生度盡。方得成佛。而今滿
<lb ed="X" n="0059a05"/><lb ed="R039" n="0115b08"/>眼看見三千大千世界衆生無量無邊。幾時能度
<lb ed="X" n="0059a06"/><lb ed="R039" n="0115b09"/>得盡。衆生不盡。如何得成佛果。以求住之心急。故
<lb ed="X" n="0059a07"/><lb ed="R039" n="0115b10"/>此心不安。不能降伏。故空生特爲請安住其心。降
<lb ed="X" n="0059a08"/><lb ed="R039" n="0115b11"/>伏其心之方法耳。然空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0059a0801" n="0059a0801"/><anchor xml:id="beg0059a0801" n="0059a0801"/>已<anchor xml:id="end0059a0801"/>見佛心而嘆希有矣。
<lb ed="X" n="0059a09"/><lb ed="R039" n="0115b12"/>且開口單問此二語者。何也。以衆心各謂世尊今
<lb ed="X" n="0059a10"/><lb ed="R039" n="0115b13"/>日是<anchor xml:id="nkr_note_add_0059a1001" n="0059a1001"/><anchor xml:id="beg0059a1001" n="0059a1001"/>已<anchor xml:id="end0059a1001"/>成之果矣。故我見世尊如此日用安心自
<lb ed="X" n="0059a11"/><lb ed="R039" n="0115b14"/>在。卽今初發心求佛果之人。其心不定。當如何安
<lb ed="X" n="0059a12"/><lb ed="R039" n="0115b15"/>住。如何降伏耶。此問意也。安心者。如二祖侍達磨。
<lb ed="X" n="0059a13"/><lb ed="R039" n="0115b16"/>乞安心法。磨云。將心來與汝安。祖云。覓心了不可
<lb ed="X" n="0059a14"/><lb ed="R039" n="0115b17"/>得。磨云。與汝安心竟。然在祖師門下。一言便了。所
<lb ed="X" n="0059a15"/><lb ed="R039" n="0115b18"/>以爲宗。今世尊便說了許多安心之法。婆心漏逗。
<lb ed="X" n="0059a16"/><lb ed="R039" n="0116a01"/>所以爲敎到底只是箇覓心了不可得。故四祖以
<lb ed="X" n="0059a17"/><lb ed="R039" n="0116a02"/>前。皆以楞伽印心。至黃梅六祖。皆以金剛印心。故
<lb ed="X" n="0059a18"/><lb ed="R039" n="0116a03"/>此經非文字相。不可作言語文字看。全在離言之
<lb ed="X" n="0059a19"/><lb ed="R039" n="0116a04"/>妙。其經中。凡言於汝意云何。皆反徵其疑也。以衆
<lb ed="X" n="0059a20"/><lb ed="R039" n="0116a05"/>心隨語起疑。雖未吐露。而心<anchor xml:id="nkr_note_add_0059a2001" n="0059a2001"/><anchor xml:id="beg0059a2001" n="0059a2001"/>已<anchor xml:id="end0059a2001"/>動念。謂之意言分
<lb ed="X" n="0059a21"/><lb ed="R039" n="0116a06"/>別。正是名言習氣耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0059a22"/><lb ed="R039" n="0116a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0059a2201">佛言。善哉善哉。須菩提。如汝所說。如來善護念諸菩
<lb ed="X" n="0059a23"/><lb ed="R039" n="0116a08"/>薩。善付囑諸菩薩。汝今諦聽。當爲汝說。善男子･善女
<lb ed="X" n="0059a24"/><lb ed="R039" n="0116a09"/>人。發阿耨多羅三藐三菩提心。應如是住。如是降伏
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0059b" n="0059b"/>
<lb ed="X" n="0059b01"/><lb ed="R039" n="0116a10"/>其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0059b02"/><lb ed="R039" n="0116a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0059b0201">解。空生所問。意謂發心菩薩。不得似佛這等安心
<lb ed="X" n="0059b03"/><lb ed="R039" n="0116a12"/>自在。將謂若求作佛。必須象佛日用行履一般。方
<lb ed="X" n="0059b04"/><lb ed="R039" n="0116a13"/>纔是佛。我觀佛心如此安閒。而菩薩心不得安住。
<lb ed="X" n="0059b05"/><lb ed="R039" n="0116a14"/>如何降伏使心安耶。佛答意云菩薩要求心安作
<lb ed="X" n="0059b06"/><lb ed="R039" n="0116a15"/>佛。不必別求。只如汝會得我護念付囑之心。其心
<lb ed="X" n="0059b07"/><lb ed="R039" n="0116a16"/>自安。亦不必別樣降伏。故云如汝所說。但得心安
<lb ed="X" n="0059b08"/><lb ed="R039" n="0116a17"/>足矣。更何降伏耶。只當如此而<anchor xml:id="nkr_note_add_0059b0801" n="0059b0801"/><anchor xml:id="beg0059b0801" n="0059b0801"/>已<anchor xml:id="end0059b0801"/>。故云如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0059b09"/><lb ed="R039" n="0116a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0059b0901">唯然世尊。願樂欲聞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0059b10"/><lb ed="R039" n="0116b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0059b1001">解。唯然者。空生直信佛心無疑矣。<anchor xml:id="nkr_note_add_0059b1001" n="0059b1001"/><anchor xml:id="beg0059b1001" n="0059b1001"/>已<anchor xml:id="end0059b1001"/>見佛心似不
<lb ed="X" n="0059b11"/><lb ed="R039" n="0116b02"/>必說。但諸菩薩未領其旨。更欲樂聞也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0059b12"/><lb ed="R039" n="0116b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0059b1201">佛吿須菩提。諸菩薩摩訶薩。應如是降伏其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0059b13"/><lb ed="R039" n="0116b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0059b1301">解。此佛指示安心之方法也。義在下文。前問安住
<lb ed="X" n="0059b14"/><lb ed="R039" n="0116b05"/>降伏二事。今只許說降伏。不言安住者。以凡夫二
<lb ed="X" n="0059b15"/><lb ed="R039" n="0116b06"/>乘。一向執著住處。此名言習氣也。今趣進大乘者。
<lb ed="X" n="0059b16"/><lb ed="R039" n="0116b07"/>先要遣此習氣。以衆生涅槃。俱非實法。皆不可得。
<lb ed="X" n="0059b17"/><lb ed="R039" n="0116b08"/>但以名言爲體耳。名言旣捨。習氣頓空。其心不待
<lb ed="X" n="0059b18"/><lb ed="R039" n="0116b09"/>降伏。而自安恬寂滅矣。故但敎降心。不言其住者。
<lb ed="X" n="0059b19"/><lb ed="R039" n="0116b10"/>恐引習氣。所謂狂心不歇。歇卽菩提。但盡凡情。別
<lb ed="X" n="0059b20"/><lb ed="R039" n="0116b11"/>無聖解。佛不以實法繫著於人。故不言住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0059b21"/><lb ed="R039" n="0116b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0059b2101">所有一切衆生之類。若卵生･若胎生･若濕生･若化生。
<lb ed="X" n="0059b22"/><lb ed="R039" n="0116b13"/>若有色･若無色。若有想･若無想･若非有想･若非無想。
<lb ed="X" n="0059b23"/><lb ed="R039" n="0116b14"/>我皆令入無餘涅槃而滅度之。如是滅度無量無數
<lb ed="X" n="0059b24"/><lb ed="R039" n="0116b15"/>無邊衆生。實無衆生得滅度者。何以故。須菩提。若菩
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0059c" n="0059c"/>
<lb ed="X" n="0059c01"/><lb ed="R039" n="0116b16"/>薩有我相人相衆生相壽者相。卽非菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0059c02"/><lb ed="R039" n="0116b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0059c0201">解。此世尊直示安心觀法也。然菩薩發心。所求者
<lb ed="X" n="0059c03"/><lb ed="R039" n="0116b18"/>佛果。所化者衆生。二者而<anchor xml:id="nkr_note_add_0059c0301" n="0059c0301"/><anchor xml:id="beg0059c0301" n="0059c0301"/>已<anchor xml:id="end0059c0301"/>。所以於心不安者。以
<lb ed="X" n="0059c04"/><lb ed="R039" n="0117a01"/>未見衆生如故。滿目都是衆生。何時方得度盡。衆
<lb ed="X" n="0059c05"/><lb ed="R039" n="0117a02"/>生不盡。則佛果難求。轉見長遠。因此其心不安。而
<lb ed="X" n="0059c06"/><lb ed="R039" n="0117a03"/>汲汲不休。故求降伏此心。今佛敎以度生之方。以
<lb ed="X" n="0059c07"/><lb ed="R039" n="0117a04"/>觀察無我爲主。且菩薩所見衆生之多。難盡度者。
<lb ed="X" n="0059c08"/><lb ed="R039" n="0117a05"/>以有我相。則見人相。人人相對。則三千界內衆生
<lb ed="X" n="0059c09"/><lb ed="R039" n="0117a06"/>何限。且生生不<anchor xml:id="nkr_note_add_0059c0901" n="0059c0901"/><anchor xml:id="beg0059c0901" n="0059c0901"/>已<anchor xml:id="end0059c0901"/>。宜怖其難盡也。殊未見衆生本
<lb ed="X" n="0059c10"/><lb ed="R039" n="0117a07"/>自如如耳。然衆生雖多。總十二類。縱有無量。亦只
<lb ed="X" n="0059c11"/><lb ed="R039" n="0117a08"/>十二。就十二類一一觀之。收於胎卵濕化四生而
<lb ed="X" n="0059c12"/><lb ed="R039" n="0117a09"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0059c1201" n="0059c1201"/><anchor xml:id="beg0059c1201" n="0059c1201"/>已<anchor xml:id="end0059c1201"/>。四生之內。不過色心二法而<anchor xml:id="nkr_note_add_0059c1202" n="0059c1202"/><anchor xml:id="beg0059c1202" n="0059c1202"/>已<anchor xml:id="end0059c1202"/>。在色則不過有
<lb ed="X" n="0059c13"/><lb ed="R039" n="0117a10"/>色無色。論心亦不過有想無想。縱到極頂。則止於
<lb ed="X" n="0059c14"/><lb ed="R039" n="0117a11"/>非有非無。如此十二。則盡衆生界矣。又何多耶。況
<lb ed="X" n="0059c15"/><lb ed="R039" n="0117a12"/>十二類。名爲衆生。衆生色心。本是假合。旣爲假合。
<lb ed="X" n="0059c16"/><lb ed="R039" n="0117a13"/>則衆生本無。衆生本無。但妄見有。苟以本無而觀
<lb ed="X" n="0059c17"/><lb ed="R039" n="0117a14"/>衆生。則衆生本自如如。衆生旣如。俱成寂滅。卽此
<lb ed="X" n="0059c18"/><lb ed="R039" n="0117a15"/>盡皆令入無餘涅槃矣。又何難哉。淨名云。一切衆
<lb ed="X" n="0059c19"/><lb ed="R039" n="0117a16"/>生畢竟寂滅。不復更滅。如此滅度無量無數無邊
<lb ed="X" n="0059c20"/><lb ed="R039" n="0117a17"/>衆生。其實無一衆生得滅度者。何以故。本無我故。
<lb ed="X" n="0059c21"/><lb ed="R039" n="0117a18"/>以有我則有人。有人則有衆生壽者。但有此四相。
<lb ed="X" n="0059c22"/><lb ed="R039" n="0117b01"/>則不名爲菩薩矣。何言度生。是故菩薩度生當觀
<lb ed="X" n="0059c23"/><lb ed="R039" n="0117b02"/>無我。無我則無人。旣無我無人。則衆生界自然寂
<lb ed="X" n="0059c24"/><lb ed="R039" n="0117b03"/>滅。衆生寂滅。則佛果非遙。又何怖其長遠耶。是故
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0060a" n="0060a"/>
<lb ed="X" n="0060a01"/><lb ed="R039" n="0117b04"/>菩薩當觀無我。下文云。知一切法無我。得成於忍。
<lb ed="X" n="0060a02"/><lb ed="R039" n="0117b05"/>此眞菩薩也。</p>
<lb ed="X" n="0060a03"/><lb ed="R039" n="0117b06"/><p xml:id="pX25p0060a0301">△疑曰。佛敎菩薩度生。以布施爲本。其所施者。皆
<lb ed="X" n="0060a04"/><lb ed="R039" n="0117b07"/>衆生也。今衆生皆空。則所作布施。誰爲受者。故下
<lb ed="X" n="0060a05"/><lb ed="R039" n="0117b08"/>文答云。菩薩布施。不必著衆生相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0060a06"/><lb ed="R039" n="0117b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0060a0601">復次。須菩提。菩薩於法。應無所住行於布施。所謂不
<lb ed="X" n="0060a07"/><lb ed="R039" n="0117b10"/>住色布施。不住聲香味觸法布施。須菩提。菩薩應如
<lb ed="X" n="0060a08"/><lb ed="R039" n="0117b11"/>是布施。不住於相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0060a09"/><lb ed="R039" n="0117b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0060a0901">解。此破著相之疑也。空生因聞衆生皆空。則疑。謂
<lb ed="X" n="0060a10"/><lb ed="R039" n="0117b13"/>衆生旣空。則菩薩布施。無有受者。以六塵非有。衆
<lb ed="X" n="0060a11"/><lb ed="R039" n="0117b14"/>生本空。故云應無所住。此敎不可著衆生塵相也。
<lb ed="X" n="0060a12"/><lb ed="R039" n="0117b15"/>又伏疑云。若不住相。何以有福。故下答以離相之
<lb ed="X" n="0060a13"/><lb ed="R039" n="0117b16"/>福更大。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0060a14"/><lb ed="R039" n="0117b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0060a1401">何以故。若菩薩不住相布施。其福德不可思量。須菩
<lb ed="X" n="0060a15"/><lb ed="R039" n="0117b18"/>提。於意云何。東方虗空可思量不。不也。世尊。須菩提。
<lb ed="X" n="0060a16"/><lb ed="R039" n="0118a01"/>南西北方･四維上下虗空可思量不。不也。世尊。須菩
<lb ed="X" n="0060a17"/><lb ed="R039" n="0118a02"/>提。菩薩無住相布施。福德亦復如是不可思量。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0060a18"/><lb ed="R039" n="0118a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0060a1801">解。此破著相之疑。示以離相妙行也。然菩薩布施。
<lb ed="X" n="0060a19"/><lb ed="R039" n="0118a04"/>專爲求福。若求福之心著相。則福不大。故世尊權
<lb ed="X" n="0060a20"/><lb ed="R039" n="0118a05"/>指離相之福更大。使其安心。然著相布施。局於有
<lb ed="X" n="0060a21"/><lb ed="R039" n="0118a06"/>相。而衆生之相。一微塵耳。縱能獲福。其福幾何。今
<lb ed="X" n="0060a22"/><lb ed="R039" n="0118a07"/>若正施衆生時。不見有施者受者。亦不見有所施
<lb ed="X" n="0060a23"/><lb ed="R039" n="0118a08"/>之物。如此三輪皆空。無相可住。不住相之福。其福
<lb ed="X" n="0060a24"/><lb ed="R039" n="0118a09"/>不可思議矣。故以虗空喩之。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0060b" n="0060b"/>
<lb ed="X" n="0060b01"/><lb ed="R039" n="0118a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0060b0101">須菩提。菩薩但應如所敎住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0060b02"/><lb ed="R039" n="0118a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0060b0201">解。此結示安心之法也。前問心不能安住。故須降
<lb ed="X" n="0060b03"/><lb ed="R039" n="0118a12"/>伏。世尊敎以降伏之方。只是以觀無我爲主。無我
<lb ed="X" n="0060b04"/><lb ed="R039" n="0118a13"/>則無人。人我兩忘。則自心寂滅。自心寂滅。則一切
<lb ed="X" n="0060b05"/><lb ed="R039" n="0118a14"/>衆生皆寂滅矣。衆生旣寂。則佛不必求。此則馳求
<lb ed="X" n="0060b06"/><lb ed="R039" n="0118a15"/>心息。取捨情忘。內外皆空。一心不動。是則名爲安
<lb ed="X" n="0060b07"/><lb ed="R039" n="0118a16"/>心之法。故結云如。</p>
<lb ed="X" n="0060b08"/><lb ed="R039" n="0118a17"/><p xml:id="pX25p0060b0801">△疑。前以布施作福。下化衆生。只爲上求佛果。今
<lb ed="X" n="0060b09"/><lb ed="R039" n="0118a18"/>旣衆生相空。三輪體寂。是則因爲虗設矣。無相之
<lb ed="X" n="0060b10"/><lb ed="R039" n="0118b01"/>因。何以上求有相之果乎。況現見如來身相宛然。
<lb ed="X" n="0060b11"/><lb ed="R039" n="0118b02"/>不是無相之因可得。此以相見如來也。故佛破云。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0060b12"/><lb ed="R039" n="0118b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0060b1201">須菩提。於意云何。可以身相見如來不。不也。世尊。不
<lb ed="X" n="0060b13"/><lb ed="R039" n="0118b04"/>可以身相得見如來。何以故。如來所說身相。卽非身
<lb ed="X" n="0060b14"/><lb ed="R039" n="0118b05"/>相。佛吿須菩提。凡所有相。皆是虗妄。若見諸相非相。
<lb ed="X" n="0060b15"/><lb ed="R039" n="0118b06"/>卽見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0060b16"/><lb ed="R039" n="0118b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0060b1601">解。此直指無相妙行也。空生由聞無相之因。遂疑
<lb ed="X" n="0060b17"/><lb ed="R039" n="0118b08"/>此因。不能求有相之佛果。是以相見如來也。此乃
<lb ed="X" n="0060b18"/><lb ed="R039" n="0118b09"/>著佛應化之相。未見法身眞體。世尊徵破見相。空
<lb ed="X" n="0060b19"/><lb ed="R039" n="0118b10"/>生領旨。故佛直吿不可以相見如來。以如來所說
<lb ed="X" n="0060b20"/><lb ed="R039" n="0118b11"/>之身。卽法身也。故云非身。然法身亦非有相。卽於
<lb ed="X" n="0060b21"/><lb ed="R039" n="0118b12"/>諸法相上。見其非相。卽見如來矣。不是如來法身。
<lb ed="X" n="0060b22"/><lb ed="R039" n="0118b13"/>捨諸法之外。別有一相狀也。此則無相之因。契無
<lb ed="X" n="0060b23"/><lb ed="R039" n="0118b14"/>相之果。明矣。</p>
<lb ed="X" n="0060b24"/><lb ed="R039" n="0118b15"/><p xml:id="pX25p0060b2401">△疑云。若以無相之因。契無相之果。此義甚深。難
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0060c" n="0060c"/>
<lb ed="X" n="0060c01"/><lb ed="R039" n="0118b16"/>信難解。遂疑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0060c02"/><lb ed="R039" n="0118b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0060c0201">須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。得聞如是言說章句。
<lb ed="X" n="0060c03"/><lb ed="R039" n="0118b18"/>生實信不。佛吿須菩提。莫作是說。如來滅後。後五百
<lb ed="X" n="0060c04"/><lb ed="R039" n="0119a01"/>歲。有持戒修福者。於此章句。能生信心。以此爲實。當
<lb ed="X" n="0060c05"/><lb ed="R039" n="0119a02"/>知是人。不於一佛二佛三四五佛。而種善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0060c0501" n="0060c0501"/><anchor xml:id="beg0060c0501" n="0060c0501"/>已<anchor xml:id="end0060c0501"/>於無
<lb ed="X" n="0060c06"/><lb ed="R039" n="0119a03"/>量千萬佛所。種諸善根。聞是章句。乃至一念生淨信
<lb ed="X" n="0060c07"/><lb ed="R039" n="0119a04"/>者。須菩提。如來悉知悉見。是諸衆生得如是無量福
<lb ed="X" n="0060c08"/><lb ed="R039" n="0119a05"/>德。何以故。是諸衆生。無復我相人相衆生相壽者相。
<lb ed="X" n="0060c09"/><lb ed="R039" n="0119a06"/>無法相。亦無非法相。何以故。是諸衆生。若心取相。則
<lb ed="X" n="0060c10"/><lb ed="R039" n="0119a07"/>爲著我人衆生壽者。若取法相。卽著我人衆生壽者。
<lb ed="X" n="0060c11"/><lb ed="R039" n="0119a08"/>何以故。若取非法相。卽著我人衆生壽者。是故不應
<lb ed="X" n="0060c12"/><lb ed="R039" n="0119a09"/>取法。不應取非法。以是義故。如來常說汝等比邱。知
<lb ed="X" n="0060c13"/><lb ed="R039" n="0119a10"/>我說法。如筏喩者。法尙應捨。何況非法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0060c14"/><lb ed="R039" n="0119a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0060c1401">解。此直示佛之知見也。由前空生初執有相之因。
<lb ed="X" n="0060c15"/><lb ed="R039" n="0119a12"/>佛以不住相布施破之。復疑無相之因。不能契有
<lb ed="X" n="0060c16"/><lb ed="R039" n="0119a13"/>相之果。蓋執佛有相狀也。佛以法身非相破之。是
<lb ed="X" n="0060c17"/><lb ed="R039" n="0119a14"/>以無相之因。契無相之果。明矣。如此。則因果俱空。
<lb ed="X" n="0060c18"/><lb ed="R039" n="0119a15"/>人法雙泯。此義甚深。難信難解。故疑問佛。不知可
<lb ed="X" n="0060c19"/><lb ed="R039" n="0119a16"/>有人。能信此法不。頗。猶可也。言說章句。卽指前無
<lb ed="X" n="0060c20"/><lb ed="R039" n="0119a17"/>相因果之說。佛答謂豈無其人。但信此法者不是
<lb ed="X" n="0060c21"/><lb ed="R039" n="0119a18"/>尋常之人。乃是持戒修福者。方能信耳。此人亦非
<lb ed="X" n="0060c22"/><lb ed="R039" n="0119b01"/>於一佛二佛三四五佛而種善根。蓋從無量千萬
<lb ed="X" n="0060c23"/><lb ed="R039" n="0119b02"/>佛所而種<anchor xml:id="nkr_note_add_0060c2301" n="0060c2301"/><anchor xml:id="beg0060c2301" n="0060c2301"/>善<anchor xml:id="end0060c2301"/>根者。所謂久種深根。乃能信耳。此等大
<lb ed="X" n="0060c24"/><lb ed="R039" n="0119b03"/>根衆生。卽一念信心。我悉知見其所得福。<anchor xml:id="nkr_note_add_0060c2401" n="0060c2401"/><anchor xml:id="beg0060c2401" n="0060c2401"/>已<anchor xml:id="end0060c2401"/>無量
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0061a" n="0061a"/>
<lb ed="X" n="0061a01"/><lb ed="R039" n="0119b04"/>矣。此無相之福。勝過有相所求之福。明矣。何故契
<lb ed="X" n="0061a02"/><lb ed="R039" n="0119b05"/>無相者。能得多福耶。蓋此衆生。無復我人衆生壽
<lb ed="X" n="0061a03"/><lb ed="R039" n="0119b06"/>者之相矣。不但無此四相。卽一切有無諸相。悉皆
<lb ed="X" n="0061a04"/><lb ed="R039" n="0119b07"/>空矣。故云無法相。亦無非法相。以此衆生。心不取
<lb ed="X" n="0061a05"/><lb ed="R039" n="0119b08"/>相故。一切皆離。苟一念取著法非法相。卽著四相。
<lb ed="X" n="0061a06"/><lb ed="R039" n="0119b09"/>以不取相故。心境皆空。得福殊勝之若此耳。此是
<lb ed="X" n="0061a07"/><lb ed="R039" n="0119b10"/>如來眞知見力。故我敎菩薩。不應取法非法相。何
<lb ed="X" n="0061a08"/><lb ed="R039" n="0119b11"/>以故。以一入此法。則人法皆空。頓離諸取。便起諸
<lb ed="X" n="0061a09"/><lb ed="R039" n="0119b12"/>有矣。豈細事哉。故我常敎弟子。當捨法也。然捨法
<lb ed="X" n="0061a10"/><lb ed="R039" n="0119b13"/>卽捨情。情忘則智圓矣。故曰。法尙應捨。何況非法。</p>
<lb ed="X" n="0061a11"/><lb ed="R039" n="0119b14"/><p xml:id="pX25p0061a1101">△疑。空生因聞佛說佛非色相。法不可取。遂起疑
<lb ed="X" n="0061a12"/><lb ed="R039" n="0119b15"/>云。若佛與法。二皆無相。是無佛無法矣。爭奈現見
<lb ed="X" n="0061a13"/><lb ed="R039" n="0119b16"/>佛成菩提。現今說法。何以言無。此疑佛自語相違
<lb ed="X" n="0061a14"/><lb ed="R039" n="0119b17"/>也。故下按破。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0061a15"/><lb ed="R039" n="0119b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0061a1501">須菩提。於意云何。如來得阿耨多羅三藐三菩提耶。
<lb ed="X" n="0061a16"/><lb ed="R039" n="0120a01"/>如來有所說法耶。須菩提言。如我解佛所說義。無有
<lb ed="X" n="0061a17"/><lb ed="R039" n="0120a02"/>定法。名阿耨多羅三藐三菩提。亦無有定法。如來可
<lb ed="X" n="0061a18"/><lb ed="R039" n="0120a03"/>說。何以故。如來所說法。皆不可取･不可說。非法･非非
<lb ed="X" n="0061a19"/><lb ed="R039" n="0120a04"/>法。所以者何。一切賢聖。皆以無爲法而有差別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0061a20"/><lb ed="R039" n="0120a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0061a2001">解。此雙遣佛法知見也。空生心中纔萌有佛有法
<lb ed="X" n="0061a21"/><lb ed="R039" n="0120a06"/>之念。所謂意言分別也。含而未吐。佛逆破之。故召
<lb ed="X" n="0061a22"/><lb ed="R039" n="0120a07"/>而詰之曰。於意云何。謂汝意下作何分別耶。且佛
<lb ed="X" n="0061a23"/><lb ed="R039" n="0120a08"/>菩提。果有所得耶。如來果有所說法耶。此審而詰
<lb ed="X" n="0061a24"/><lb ed="R039" n="0120a09"/>之。以勘其意。空生領旨。故陳其悟。謂<anchor xml:id="nkr_note_add_0061a2401" n="0061a2401"/><anchor xml:id="beg0061a2401" n="0061a2401"/>已<anchor xml:id="end0061a2401"/>解佛說。原
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0061b" n="0061b"/>
<lb ed="X" n="0061b01"/><lb ed="R039" n="0120a10"/>無定法。卽是菩提。亦無有定法。如來可說。此空生
<lb ed="X" n="0061b02"/><lb ed="R039" n="0120a11"/>深領如來不取之旨。不但如來。卽一切賢聖。皆以
<lb ed="X" n="0061b03"/><lb ed="R039" n="0120a12"/>無爲法有差別故。故非可取。此開權顯實之意。<anchor xml:id="nkr_note_add_0061b0301" n="0061b0301"/><anchor xml:id="beg0061b0301" n="0061b0301"/>已<anchor xml:id="end0061b0301"/>
<lb ed="X" n="0061b04"/><lb ed="R039" n="0120a13"/>露一斑矣。</p>
<lb ed="X" n="0061b05"/><lb ed="R039" n="0120a14"/><p xml:id="pX25p0061b0501">△疑。空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0061b0501" n="0061b0501"/><anchor xml:id="beg0061b0501" n="0061b0501"/>已<anchor xml:id="end0061b0501"/>領無佛無法之旨。但不知契無爲者。
<lb ed="X" n="0061b06"/><lb ed="R039" n="0120a15"/>如何得福殊勝。故下如來以離相破之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0061b07"/><lb ed="R039" n="0120a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0061b0701">須菩提。於意云何。若人滿三千大千世界七寶。以用
<lb ed="X" n="0061b08"/><lb ed="R039" n="0120a17"/>布施。是人所得福德。甯爲多不。須菩提言。甚多。世尊。
<lb ed="X" n="0061b09"/><lb ed="R039" n="0120a18"/>何以故。是福德。卽非福德性。是故如來說福德多。若
<lb ed="X" n="0061b10"/><lb ed="R039" n="0120b01"/>復有人於此經中。受持乃至四句偈等。爲他人說。其
<lb ed="X" n="0061b11"/><lb ed="R039" n="0120b02"/>福勝彼。何以故。須菩提。一切諸佛。及諸佛阿耨多羅
<lb ed="X" n="0061b12"/><lb ed="R039" n="0120b03"/>三藐三菩提法。皆從此經出。須菩提。所謂佛･法者。卽
<lb ed="X" n="0061b13"/><lb ed="R039" n="0120b04"/>非佛･法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0061b14"/><lb ed="R039" n="0120b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0061b1401">解。此以無相之福。以顯無相之法爲最勝也。空生
<lb ed="X" n="0061b15"/><lb ed="R039" n="0120b06"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0061b1501" n="0061b1501"/><anchor xml:id="beg0061b1501" n="0061b1501"/>已<anchor xml:id="end0061b1501"/>悟無相之理。但不知契無相之理。得無相之福。
<lb ed="X" n="0061b16"/><lb ed="R039" n="0120b07"/>此福如何勝彼有相耶。故佛先以有相布施。較量
<lb ed="X" n="0061b17"/><lb ed="R039" n="0120b08"/>其福。不如持四句偈之福殊勝者。以一切諸佛。皆
<lb ed="X" n="0061b18"/><lb ed="R039" n="0120b09"/>從此般若而出生故。故云。般若是諸佛母。所以福
<lb ed="X" n="0061b19"/><lb ed="R039" n="0120b10"/>大。如俗所云。母因子貴故也。是則般若乃是能出
<lb ed="X" n="0061b20"/><lb ed="R039" n="0120b11"/>生佛･法者。而般若本非佛･法也。故云。所謂佛･法者。
<lb ed="X" n="0061b21"/><lb ed="R039" n="0120b12"/>卽非佛･法。</p>
<lb ed="X" n="0061b22"/><lb ed="R039" n="0120b13"/><p xml:id="pX25p0061b2201">△疑云。旣法無可說。佛無可成。俱不可得矣。且世
<lb ed="X" n="0061b23"/><lb ed="R039" n="0120b14"/>尊昔日。爲我等聲聞。說四諦法。乃是法也。我等依
<lb ed="X" n="0061b24"/><lb ed="R039" n="0120b15"/>之而修。是得果也。我等依涅槃而住。此有所住也。
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0061c" n="0061c"/>
<lb ed="X" n="0061c01"/><lb ed="R039" n="0120b16"/>如何世尊一切皆非。此大衆意言分別也。故世尊
<lb ed="X" n="0061c02"/><lb ed="R039" n="0120b17"/>逆擧小果。逆問空生。而代破之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0061c03"/><lb ed="R039" n="0120b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0061c0301">須菩提。於意云何。須陀洹能作是念。我得須陀洹果
<lb ed="X" n="0061c04"/><lb ed="R039" n="0121a01"/>不。須菩提言。不也。世尊。何以故。須陀洹。名爲入流。而
<lb ed="X" n="0061c05"/><lb ed="R039" n="0121a02"/>無所入。不入色聲香味觸法。是名須陀洹。須菩提。於
<lb ed="X" n="0061c06"/><lb ed="R039" n="0121a03"/>意云何。斯陀含能作是念。我得斯陀含果不。須菩提
<lb ed="X" n="0061c07"/><lb ed="R039" n="0121a04"/>言。不也。世尊。何以故。斯陀含。名一往來。而實無往來。
<lb ed="X" n="0061c08"/><lb ed="R039" n="0121a05"/>是名斯陀含。須菩提。於意云何。阿那含能作是念。我
<lb ed="X" n="0061c09"/><lb ed="R039" n="0121a06"/>得阿那含果不。須菩提言。不也。世尊。何以故。阿那含。
<lb ed="X" n="0061c10"/><lb ed="R039" n="0121a07"/>名爲不來。而實無不來。是故名阿那含。須菩提。於意
<lb ed="X" n="0061c11"/><lb ed="R039" n="0121a08"/>云何。阿羅漢能作是念。我得阿羅漢道不。須菩提言。
<lb ed="X" n="0061c12"/><lb ed="R039" n="0121a09"/>不也。世尊。何以故。實無有法。名阿羅漢。世尊。若阿羅
<lb ed="X" n="0061c13"/><lb ed="R039" n="0121a10"/>漢作是念。我得阿羅漢道。卽爲著我人衆生壽者。世
<lb ed="X" n="0061c14"/><lb ed="R039" n="0121a11"/>尊。佛說我得無諍三昧人中最爲第一。是第一離欲
<lb ed="X" n="0061c15"/><lb ed="R039" n="0121a12"/>阿羅漢。世尊。我不作是念。我是離欲阿羅漢。世尊。我
<lb ed="X" n="0061c16"/><lb ed="R039" n="0121a13"/>若作是念。我得阿羅漢道。世尊則不說須菩提是樂
<lb ed="X" n="0061c17"/><lb ed="R039" n="0121a14"/>阿蘭那行者。以須菩提。實無所行。而名須菩提是樂
<lb ed="X" n="0061c18"/><lb ed="R039" n="0121a15"/>阿蘭那行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0061c19"/><lb ed="R039" n="0121a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0061c1901">解。此的示無住眞宗也。大衆因聞佛不可求。法非
<lb ed="X" n="0061c20"/><lb ed="R039" n="0121a17"/>可取。斯則進取無可住矣。爭奈世尊昔日。敎我聲
<lb ed="X" n="0061c21"/><lb ed="R039" n="0121a18"/>聞。令離生死。安住涅槃。非無法無果可住也。而今
<lb ed="X" n="0061c22"/><lb ed="R039" n="0121b01"/>世尊何以言佛法皆非。此小乘未忘名言習氣。執
<lb ed="X" n="0061c23"/><lb ed="R039" n="0121b02"/>有實法。難入般若。故多起疑。世尊假空生之悟。爲
<lb ed="X" n="0061c24"/><lb ed="R039" n="0121b03"/>衆旁通。故擧昔果逆徵之曰。於意云何。謂於汝意
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0062a" n="0062a"/>
<lb ed="X" n="0062a01"/><lb ed="R039" n="0121b04"/>下如何也。梵語須陀洹。此云入流。入。逆也。謂逆生
<lb ed="X" n="0062a02"/><lb ed="R039" n="0121b05"/>死流也。然言逆流。但約不入六塵名爲逆。非是實
<lb ed="X" n="0062a03"/><lb ed="R039" n="0121b06"/>有此可逆。有彼可入而住之也。斯陀含。此云一往
<lb ed="X" n="0062a04"/><lb ed="R039" n="0121b07"/>來。謂有欲界一品殘思。但只消一來欲界斷之。則
<lb ed="X" n="0062a05"/><lb ed="R039" n="0121b08"/>從此長往矣。此亦非有來往實住處也。阿那含。此
<lb ed="X" n="0062a06"/><lb ed="R039" n="0121b09"/>云不來。謂永不來欲界受生。如此而<anchor xml:id="nkr_note_add_0062a0601" n="0062a0601"/><anchor xml:id="beg0062a0601" n="0062a0601"/>已<anchor xml:id="end0062a0601"/>。亦非有不
<lb ed="X" n="0062a07"/><lb ed="R039" n="0121b10"/>來之處可住也。阿羅漢。此云不生。以見彼諸法。一
<lb ed="X" n="0062a08"/><lb ed="R039" n="0121b11"/>切皆無。實無諸法。一心不生。如此而<anchor xml:id="nkr_note_add_0062a0801" n="0062a0801"/><anchor xml:id="beg0062a0801" n="0062a0801"/>已<anchor xml:id="end0062a0801"/>。亦未嘗作
<lb ed="X" n="0062a09"/><lb ed="R039" n="0121b12"/>念。我是阿羅漢。亦非有住可之羅漢地也。若阿羅
<lb ed="X" n="0062a10"/><lb ed="R039" n="0121b13"/>漢自<anchor xml:id="nkr_note_add_0062a1001" n="0062a1001"/><anchor xml:id="beg0062a1001" n="0062a1001"/>己<anchor xml:id="end0062a1001"/>作念。認著我是羅漢。此則與衆生知見一
<lb ed="X" n="0062a11"/><lb ed="R039" n="0121b14"/>般。卽著四相矣。空生以<anchor xml:id="nkr_note_add_0062a1101" n="0062a1101"/><anchor xml:id="beg0062a1101" n="0062a1101"/>己<anchor xml:id="end0062a1101"/>驗之。卽如世尊每每稱
<lb ed="X" n="0062a12"/><lb ed="R039" n="0121b15"/>我得了無諍三昧。又讚我是人中最上之人。又說
<lb ed="X" n="0062a13"/><lb ed="R039" n="0121b16"/>我是第一離欲阿羅漢。蒙世尊如此極口稱讚。然
<lb ed="X" n="0062a14"/><lb ed="R039" n="0121b17"/>我自忖<anchor xml:id="nkr_note_add_0062a1401" n="0062a1401"/><anchor xml:id="beg0062a1401" n="0062a1401"/>己<anchor xml:id="end0062a1401"/>心。並不曾一念生心。執著我是離欲羅
<lb ed="X" n="0062a15"/><lb ed="R039" n="0121b18"/>漢也。若我有此念。世尊則不說我是樂寂靜行者。
<lb ed="X" n="0062a16"/><lb ed="R039" n="0122a01"/>以我而觀。昔日涅槃元無住處。足知如來菩提。必
<lb ed="X" n="0062a17"/><lb ed="R039" n="0122a02"/>無可住之理矣。復何疑哉。此決佛果有住之疑。下
<lb ed="X" n="0062a18"/><lb ed="R039" n="0122a03"/>決佛定有成之疑。</p>
<lb ed="X" n="0062a19"/><lb ed="R039" n="0122a04"/><p xml:id="pX25p0062a1901">△疑云。聞上開示。佛果無住。明矣。旣果無所成。爭
<lb ed="X" n="0062a20"/><lb ed="R039" n="0122a05"/>奈現見如來。從燃燈受記。是則佛定有成。旣有可
<lb ed="X" n="0062a21"/><lb ed="R039" n="0122a06"/>成之佛。豈無可住之果。下答以無所得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0062a22"/><lb ed="R039" n="0122a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0062a2201">佛吿須菩提。於意云何。如來昔在燃燈佛所。於法有
<lb ed="X" n="0062a23"/><lb ed="R039" n="0122a08"/>所得不。不也。世尊。如來在燃燈佛所。於法實無所得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0062a24"/><lb ed="R039" n="0122a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0062a2401">解。此示究竟無得之旨也。以聞無住之談。<anchor xml:id="nkr_note_add_0062a2401" n="0062a2401"/><anchor xml:id="beg0062a2401" n="0062a2401"/>已<anchor xml:id="end0062a2401"/>悟菩
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0062b" n="0062b"/>
<lb ed="X" n="0062b01"/><lb ed="R039" n="0122a10"/>提無住。遂疑菩提雖無住。而佛果必定是有成。若
<lb ed="X" n="0062b02"/><lb ed="R039" n="0122a11"/>佛無成。如何傳授。故世尊逆問空生而決之。以燃
<lb ed="X" n="0062b03"/><lb ed="R039" n="0122a12"/>燈佛雖云授記。但印契此心而<anchor xml:id="nkr_note_add_0062b0301" n="0062b0301"/><anchor xml:id="beg0062b0301" n="0062b0301"/>已<anchor xml:id="end0062b0301"/>。實無所得。若有
<lb ed="X" n="0062b04"/><lb ed="R039" n="0122a13"/>所得。則燃燈必不與我授記。</p>
<lb ed="X" n="0062b05"/><lb ed="R039" n="0122a14"/><p xml:id="pX25p0062b0501">△疑云。菩提無住。佛果無得。如此。則不必莊嚴佛
<lb ed="X" n="0062b06"/><lb ed="R039" n="0122a15"/>土矣。而世尊何以敎我行菩薩行。莊嚴佛土耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0062b07"/><lb ed="R039" n="0122a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0062b0701">須菩提。於意云何。菩薩莊嚴佛土不。不也。世尊。何以
<lb ed="X" n="0062b08"/><lb ed="R039" n="0122a17"/>故。莊嚴佛土者。卽非莊嚴。是名莊嚴。是故須菩提。諸
<lb ed="X" n="0062b09"/><lb ed="R039" n="0122a18"/>菩薩摩訶薩。應如是生淸淨心。不應住色生心。不應
<lb ed="X" n="0062b10"/><lb ed="R039" n="0122b01"/>住聲香味觸法生心。應無所住而生其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0062b11"/><lb ed="R039" n="0122b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0062b1101">解。此直示安心之法也。空生疑謂佛旣無成。涅槃
<lb ed="X" n="0062b12"/><lb ed="R039" n="0122b03"/>無住。若如此又何須莊嚴佛土耶。執此疑者。謂度
<lb ed="X" n="0062b13"/><lb ed="R039" n="0122b04"/>生之行。實要莊嚴佛土。如修寺一般。此執相之愚
<lb ed="X" n="0062b14"/><lb ed="R039" n="0122b05"/>也。故世尊疑問空生。菩薩果有莊嚴佛土不。空生
<lb ed="X" n="0062b15"/><lb ed="R039" n="0122b06"/>領旨。答言卽非莊嚴。是名莊嚴。何以明之。然而佛
<lb ed="X" n="0062b16"/><lb ed="R039" n="0122b07"/>土者。淨土也。且此淨土。豈可以七寶累砌而爲莊
<lb ed="X" n="0062b17"/><lb ed="R039" n="0122b08"/>嚴也。以衆生所見者穢土。乃惡業莊嚴。種種苦具。
<lb ed="X" n="0062b18"/><lb ed="R039" n="0122b09"/>在諸佛所居淨土。但以淸淨覺心。淨彼諸染。染業
<lb ed="X" n="0062b19"/><lb ed="R039" n="0122b10"/>旣空。則土自淨。是以淸淨心而爲莊嚴。然此莊嚴。
<lb ed="X" n="0062b20"/><lb ed="R039" n="0122b11"/>非同彼也。故曰卽非莊嚴。是名莊嚴。如此看來。菩
<lb ed="X" n="0062b21"/><lb ed="R039" n="0122b12"/>薩莊嚴佛土。不假外來。只是自淨其心。心淨則土
<lb ed="X" n="0062b22"/><lb ed="R039" n="0122b13"/>自淨。故曰。但應如是生淸淨心而<anchor xml:id="nkr_note_add_0062b2201" n="0062b2201"/><anchor xml:id="beg0062b2201" n="0062b2201"/>已<anchor xml:id="end0062b2201"/>。不必別求莊
<lb ed="X" n="0062b23"/><lb ed="R039" n="0122b14"/>嚴也。又疑。旣云淸淨。如何生心。佛言。淸淨如何生
<lb ed="X" n="0062b24"/><lb ed="R039" n="0122b15"/>心。但不當生六塵染心而<anchor xml:id="nkr_note_add_0062b2401" n="0062b2401"/><anchor xml:id="beg0062b2401" n="0062b2401"/>已<anchor xml:id="end0062b2401"/>。非有淸淨可住而生
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0062c" n="0062c"/>
<lb ed="X" n="0062c01"/><lb ed="R039" n="0122b16"/>心也。所謂執謝情忘。淨心自現。故曰。應無所住而
<lb ed="X" n="0062c02"/><lb ed="R039" n="0122b17"/>生其心。三祖云。莫逐有緣。無住空忍。此爲無住生
<lb ed="X" n="0062c03"/><lb ed="R039" n="0122b18"/>心安心之法。妙不過此。故六祖一聞。言下頓悟。</p>
<lb ed="X" n="0062c04"/><lb ed="R039" n="0123a01"/><p xml:id="pX25p0062c0401">△疑云。旣不莊嚴佛土。是無佛土也。且千丈大身
<lb ed="X" n="0062c05"/><lb ed="R039" n="0123a02"/>之佛。又何所居耶。此疑報身必居實土。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0062c06"/><lb ed="R039" n="0123a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0062c0601">須菩提。譬如有人。身如<name role="" type="person">須彌山</name>王。於意云何。是身爲
<lb ed="X" n="0062c07"/><lb ed="R039" n="0123a04"/>大不。須菩提言。甚大。世尊。何以故。佛說非身。是名大
<lb ed="X" n="0062c08"/><lb ed="R039" n="0123a05"/>身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0062c09"/><lb ed="R039" n="0123a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0062c0901">解。此示法身眞土也。因聞佛土非可莊嚴。遂疑報
<lb ed="X" n="0062c10"/><lb ed="R039" n="0123a07"/>身必居實土。若不莊嚴。向何居住。佛以法身非身
<lb ed="X" n="0062c11"/><lb ed="R039" n="0123a08"/>破之。意謂非土之土。常寂光也。非身之身。乃法身
<lb ed="X" n="0062c12"/><lb ed="R039" n="0123a09"/>也。法身非相。眞土無形。然身旣不可以相見。而土
<lb ed="X" n="0062c13"/><lb ed="R039" n="0123a10"/>又何可以莊嚴耶。此從離六塵相。離心緣相以來。
<lb ed="X" n="0062c14"/><lb ed="R039" n="0123a11"/>所破羣疑。直至身土皆空。心境雙絕。始是般若極
<lb ed="X" n="0062c15"/><lb ed="R039" n="0123a12"/>則。以顯法身無住之理。故開導至此。理極忘言。但
<lb ed="X" n="0062c16"/><lb ed="R039" n="0123a13"/>有信此法者。其福無量。故下較量福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0062c17"/><lb ed="R039" n="0123a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0062c1701">須菩提。如恒河中所有沙數。如是沙等恒河。於意云
<lb ed="X" n="0062c18"/><lb ed="R039" n="0123a15"/>何。是諸恒河沙。甯爲多不。須菩提言。甚多。世尊。但諸
<lb ed="X" n="0062c19"/><lb ed="R039" n="0123a16"/>恒河。尙多無數。何況其沙。須菩提。我今實言吿汝。若
<lb ed="X" n="0062c20"/><lb ed="R039" n="0123a17"/>有善男子･善女人。以七寶滿爾所恒河沙數三千大
<lb ed="X" n="0062c21"/><lb ed="R039" n="0123a18"/>千世界。以用布施。得福多不。須菩提言。甚多。世尊。佛
<lb ed="X" n="0062c22"/><lb ed="R039" n="0123b01"/>吿須菩提。若善男子･善女人。於此經中。乃至受持四
<lb ed="X" n="0062c23"/><lb ed="R039" n="0123b02"/>句偈等。爲他人說。而此福德。勝前福德。復次。須菩提。
<lb ed="X" n="0062c24"/><lb ed="R039" n="0123b03"/>隨說是經。乃至四句偈等。當知此處。一切世間天人
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0063a" n="0063a"/>
<lb ed="X" n="0063a01"/><lb ed="R039" n="0123b04"/>阿修羅。皆應供養。如佛塔廟。何況有人。盡能受持讀
<lb ed="X" n="0063a02"/><lb ed="R039" n="0123b05"/>誦。須菩提。當知是人。成就最上第一希有之法。若是
<lb ed="X" n="0063a03"/><lb ed="R039" n="0123b06"/>經典所在之處。則爲有佛。若尊重弟子。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0063a04"/><lb ed="R039" n="0123b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0063a0401">解。此以喩顯法殊勝也。說四句之福。勝河沙七寶
<lb ed="X" n="0063a05"/><lb ed="R039" n="0123b08"/>者。以此法。乃最上第一希有之法也。以此四偈。卽
<lb ed="X" n="0063a06"/><lb ed="R039" n="0123b09"/>法身全體故。如佛住世。與弟子宣說無二故也。前
<lb ed="X" n="0063a07"/><lb ed="R039" n="0123b10"/>顯法身<anchor xml:id="nkr_note_add_0063a0701" n="0063a0701"/><anchor xml:id="beg0063a0701" n="0063a0701"/>已<anchor xml:id="end0063a0701"/>圓。羣疑頓破。言忘理極。故空生領旨。遂
<lb ed="X" n="0063a08"/><lb ed="R039" n="0123b11"/>請結經名。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0063a09"/><lb ed="R039" n="0123b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0063a0901">爾時須菩提白佛言。世尊。當何名此經。我等云何奉
<lb ed="X" n="0063a10"/><lb ed="R039" n="0123b13"/>持。佛吿須菩提。是經名爲金剛般若波羅蜜。以是名
<lb ed="X" n="0063a11"/><lb ed="R039" n="0123b14"/>字。汝當奉持。所以者何。須菩提。佛說般若波羅蜜。卽
<lb ed="X" n="0063a12"/><lb ed="R039" n="0123b15"/>非般若波羅蜜。是名般若<anchor xml:id="nkr_note_add_0063a1201" n="0063a1201"/><anchor xml:id="beg0063a1201" n="0063a1201"/>波<anchor xml:id="end0063a1201"/>羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0063a13"/><lb ed="R039" n="0123b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0063a1301">解。此指歸般若實際也。空生領悟。般若全體<anchor xml:id="nkr_note_add_0063a1301" n="0063a1301"/><anchor xml:id="beg0063a1301" n="0063a1301"/>已<anchor xml:id="end0063a1301"/>露。
<lb ed="X" n="0063a14"/><lb ed="R039" n="0123b17"/>更無餘法。故問結經名。世尊但吿之曰。是經名爲
<lb ed="X" n="0063a15"/><lb ed="R039" n="0123b18"/>金剛般若波羅蜜。意謂此法無名。但此心耳。又問
<lb ed="X" n="0063a16"/><lb ed="R039" n="0124a01"/>如何奉持。吿以卽以此心奉持此法。以心本非心。
<lb ed="X" n="0063a17"/><lb ed="R039" n="0124a02"/>而法亦非法。故曰般若卽非般若波羅蜜。前未聞
<lb ed="X" n="0063a18"/><lb ed="R039" n="0124a03"/>此法時。其心未安。故初請降伏。以所知所見。滿目
<lb ed="X" n="0063a19"/><lb ed="R039" n="0124a04"/>塵境。生佛迢然。淨穢殊途。取舍異趣。故其心不安。
<lb ed="X" n="0063a20"/><lb ed="R039" n="0124a05"/>難以降伏。特起種種疑情。初疑衆生難度。則吿以
<lb ed="X" n="0063a21"/><lb ed="R039" n="0124a06"/>衆生本空。又疑佛果難求。則吿以佛不必求。次疑
<lb ed="X" n="0063a22"/><lb ed="R039" n="0124a07"/>布施難周。則吿以三輪空寂。次疑佛土難嚴。則吿
<lb ed="X" n="0063a23"/><lb ed="R039" n="0124a08"/>以心淨則嚴。次疑報身無寄。則吿以法身無依。到
<lb ed="X" n="0063a24"/><lb ed="R039" n="0124a09"/>此空生伎倆<anchor xml:id="nkr_note_add_0063a2401" n="0063a2401"/><anchor xml:id="beg0063a2401" n="0063a2401"/>已<anchor xml:id="end0063a2401"/>窮。羣疑氷釋。佛心<anchor xml:id="nkr_note_add_0063a2402" n="0063a2402"/><anchor xml:id="beg0063a2402" n="0063a2402"/>已<anchor xml:id="end0063a2402"/>盡披露。無復
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0063b" n="0063b"/>
<lb ed="X" n="0063b01"/><lb ed="R039" n="0124a10"/>遺餘。所以聞者心安而自降伏矣。故問結經名。世
<lb ed="X" n="0063b02"/><lb ed="R039" n="0124a11"/>尊不以實法贅人。但名此心而<anchor xml:id="nkr_note_add_0063b0201" n="0063b0201"/><anchor xml:id="beg0063b0201" n="0063b0201"/>已<anchor xml:id="end0063b0201"/>。故以此結之。下
<lb ed="X" n="0063b03"/><lb ed="R039" n="0124a12"/>文乃單示法身極則。所謂百尺竿頭更進一步。只
<lb ed="X" n="0063b04"/><lb ed="R039" n="0124a13"/>須具金剛眼。始得極盡相應。故空生感悟流涕。讚
<lb ed="X" n="0063b05"/><lb ed="R039" n="0124a14"/>歎難量。似久客還家。宜其見慈母而生悲泣也。直
<lb ed="X" n="0063b06"/><lb ed="R039" n="0124a15"/>至不可思議而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0063b0601" n="0063b0601"/><anchor xml:id="beg0063b0601" n="0063b0601"/>已<anchor xml:id="end0063b0601"/>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0063b07"/><lb ed="R039" n="0124a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0063b0701">須菩提。於意云何。如來有所說法不。須菩提白佛言。
<lb ed="X" n="0063b08"/><lb ed="R039" n="0124a17"/>世尊。如來無所說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0063b09"/><lb ed="R039" n="0124a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0063b0901">解。空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0063b0901" n="0063b0901"/><anchor xml:id="beg0063b0901" n="0063b0901"/>已<anchor xml:id="end0063b0901"/>悟法身之理。遂疑法身非相。誰當說法。
<lb ed="X" n="0063b10"/><lb ed="R039" n="0124b01"/>此計法有所說也。故佛徵詰。乃悟身旣非身。法亦
<lb ed="X" n="0063b11"/><lb ed="R039" n="0124b02"/>無說。</p>
<lb ed="X" n="0063b12"/><lb ed="R039" n="0124b03"/><p xml:id="pX25p0063b1201">△疑云。法身非相。然非相卽墮斷滅。斷滅無相當
<lb ed="X" n="0063b13"/><lb ed="R039" n="0124b04"/>於何處見法身耶。衆有此疑。故佛徵破。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0063b14"/><lb ed="R039" n="0124b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0063b1401">須菩提。於意云何。三千大千世界。所有微塵。是爲多
<lb ed="X" n="0063b15"/><lb ed="R039" n="0124b06"/>不。須菩提言。甚多。世尊。須菩提。諸微塵。如來說非微
<lb ed="X" n="0063b16"/><lb ed="R039" n="0124b07"/>塵。是名微塵。如來說世界。非世界。是名世界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0063b17"/><lb ed="R039" n="0124b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0063b1701">解。此示諸法雖空。不入斷滅也。聞說法身非相。遂
<lb ed="X" n="0063b18"/><lb ed="R039" n="0124b09"/>疑墮斷滅。斷滅則無處覓法身矣。世尊示以塵塵
<lb ed="X" n="0063b19"/><lb ed="R039" n="0124b10"/>刹刹皆法身也。故詰之曰。三千大千世界所有微
<lb ed="X" n="0063b20"/><lb ed="R039" n="0124b11"/>塵是爲多不。答言甚多。若以微塵世界而觀。則滿
<lb ed="X" n="0063b21"/><lb ed="R039" n="0124b12"/>目塵境萬象樅然。若以非微塵世界而觀。則一道
<lb ed="X" n="0063b22"/><lb ed="R039" n="0124b13"/>虗間。眞空冥寂。所謂寂滅靈虗。寄森羅而顯象。縱
<lb ed="X" n="0063b23"/><lb ed="R039" n="0124b14"/>橫幻境。在一性而融眞。所以靑靑翠竹。總是眞如。
<lb ed="X" n="0063b24"/><lb ed="R039" n="0124b15"/><g ref="#CB15106">鬱</g><g ref="#CB15106">鬱</g>黃華。無非般若。山河及大地。全露法王身。要
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0063c" n="0063c"/>
<lb ed="X" n="0063c01"/><lb ed="R039" n="0124b16"/>見法身。須具金剛正眼始得。故曰世界非世界是
<lb ed="X" n="0063c02"/><lb ed="R039" n="0124b17"/>名世界。</p>
<lb ed="X" n="0063c03"/><lb ed="R039" n="0124b18"/><p xml:id="pX25p0063c0301">△疑。所聞法身非相方名爲佛。若非相是佛。卽今
<lb ed="X" n="0063c04"/><lb ed="R039" n="0125a01"/>現前三十二相之佛豈非佛耶。此認化身爲眞佛
<lb ed="X" n="0063c05"/><lb ed="R039" n="0125a02"/>也。下以法化一體破之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0063c06"/><lb ed="R039" n="0125a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0063c0601">須菩提。於意云何。可以三十二相見如來不。不也。世
<lb ed="X" n="0063c07"/><lb ed="R039" n="0125a04"/>尊。不可以三十二相得見如來。何以故。如來說三十
<lb ed="X" n="0063c08"/><lb ed="R039" n="0125a05"/>二相。卽是非相。是名三十二相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0063c09"/><lb ed="R039" n="0125a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0063c0901">解。此示法･化冥一也。莫謂有相非佛。卽今三十二
<lb ed="X" n="0063c10"/><lb ed="R039" n="0125a07"/>相。本非有相。相卽非相。則應身卽法身矣。到此三
<lb ed="X" n="0063c11"/><lb ed="R039" n="0125a08"/>身一體。身土皆空。理極情忘。言詞相寂。故但讚歎
<lb ed="X" n="0063c12"/><lb ed="R039" n="0125a09"/>能契此理。轉敎之者其福無量。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0063c13"/><lb ed="R039" n="0125a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0063c1301">須菩提。若有善男子･善女人。以恒河沙等身命布施。
<lb ed="X" n="0063c14"/><lb ed="R039" n="0125a11"/>若復有人於此經中。乃至受持四句偈等。爲他人說。
<lb ed="X" n="0063c15"/><lb ed="R039" n="0125a12"/>其福甚多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0063c16"/><lb ed="R039" n="0125a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0063c1601">解。此顯法空勝益也。世尊顯理<anchor xml:id="nkr_note_add_0063c1601" n="0063c1601"/><anchor xml:id="beg0063c1601" n="0063c1601"/>已<anchor xml:id="end0063c1601"/>極。羣疑<anchor xml:id="nkr_note_add_0063c1602" n="0063c1602"/><anchor xml:id="beg0063c1602" n="0063c1602"/>已<anchor xml:id="end0063c1602"/>破。四
<lb ed="X" n="0063c17"/><lb ed="R039" n="0125a14"/>相頓空。我執旣亡。法身獨露。故世尊較量布施恒
<lb ed="X" n="0063c18"/><lb ed="R039" n="0125a15"/>沙身命之多。不若深心受持四句偈爲他人說。其
<lb ed="X" n="0063c19"/><lb ed="R039" n="0125a16"/>無相之福眞不可量矣。空生全領此旨。感激未聞。
<lb ed="X" n="0063c20"/><lb ed="R039" n="0125a17"/>故涕淚悲泣讚歎希有。此正前云善護念善囑付
<lb ed="X" n="0063c21"/><lb ed="R039" n="0125a18"/>者以此故也。</p><p xml:id="pX25p0063c2106" cb:place="inline">△<anchor xml:id="nkr_note_add_0063c2101" n="0063c2101"/><anchor xml:id="beg0063c2101" n="0063c2101"/>已<anchor xml:id="end0063c2101"/>前領悟。</p>
<lb ed="X" n="0063c22"/><lb ed="R039" n="0125b01"/><p xml:id="pX25p0063c2201">△<anchor xml:id="nkr_note_add_0063c2201" n="0063c2201"/><anchor xml:id="beg0063c2201" n="0063c2201"/>已<anchor xml:id="end0063c2201"/>下陳情。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0063c23"/><lb ed="R039" n="0125b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0063c2301">爾時須菩提。聞說是經。深解義趣。涕淚悲泣。而白佛
<lb ed="X" n="0063c24"/><lb ed="R039" n="0125b03"/>言。希有世尊。佛說如是甚深經典。我從昔來所得慧
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0064a" n="0064a"/>
<lb ed="X" n="0064a01"/><lb ed="R039" n="0125b04"/>眼。未曾得聞如是之經。世尊。若復有人得聞是經。信
<lb ed="X" n="0064a02"/><lb ed="R039" n="0125b05"/>心淸淨。卽生實相。當知是人成就第一希有功德。世
<lb ed="X" n="0064a03"/><lb ed="R039" n="0125b06"/>尊。是實相者。卽是非相。是故如來說名實相。世尊。我
<lb ed="X" n="0064a04"/><lb ed="R039" n="0125b07"/>今得聞如是經典。信解受持不足爲難。若當來世後
<lb ed="X" n="0064a05"/><lb ed="R039" n="0125b08"/>五百歲。其有衆生得聞是經。信解受持。是人卽爲第
<lb ed="X" n="0064a06"/><lb ed="R039" n="0125b09"/>一希有。何以故。此人無我相人相衆生相壽者相。所
<lb ed="X" n="0064a07"/><lb ed="R039" n="0125b10"/>以者何。我相卽是非相。人相衆生相壽者相卽是非
<lb ed="X" n="0064a08"/><lb ed="R039" n="0125b11"/>相。何以故。離一切諸相。卽名諸佛。佛吿須菩提。如是
<lb ed="X" n="0064a09"/><lb ed="R039" n="0125b12"/>如是。若復有人。得聞是經。不驚不怖不畏。當知是人。
<lb ed="X" n="0064a10"/><lb ed="R039" n="0125b13"/>甚爲希有。何以故。須菩提。如來說第一波羅蜜。卽非
<lb ed="X" n="0064a11"/><lb ed="R039" n="0125b14"/>第一波羅蜜。是名第一波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0064a12"/><lb ed="R039" n="0125b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0064a1201">解。此印契佛心入佛知見也。若空生輩諸小乘人
<lb ed="X" n="0064a13"/><lb ed="R039" n="0125b16"/>與諸衆生皆執相之徒也。卽佛出世以來二十餘
<lb ed="X" n="0064a14"/><lb ed="R039" n="0125b17"/>年。所說諸法未曾離相。恐生驚疑。故<g ref="#CB15673">𥧾</g>而敎之。多
<lb ed="X" n="0064a15"/><lb ed="R039" n="0125b18"/>方淘汰。至今方始露出本心。何以故。以佛本願。欲
<lb ed="X" n="0064a16"/><lb ed="R039" n="0126a01"/>令一切皆趣<anchor xml:id="nkr_note_add_0064a1601" n="0064a1601"/><anchor xml:id="beg0064a1601" n="0064a1601"/>大<anchor xml:id="end0064a1601"/>乘究竟之地故。今將引昔小乘發
<lb ed="X" n="0064a17"/><lb ed="R039" n="0126a02"/>大乘心。特以此金剛心地爲本修因。故先用此心
<lb ed="X" n="0064a18"/><lb ed="R039" n="0126a03"/>斷彼羣疑。令生正信。故此般若乃入大乘之初門。
<lb ed="X" n="0064a19"/><lb ed="R039" n="0126a04"/>爲菩薩發覺之初心。所謂護念付囑者此心也。以
<lb ed="X" n="0064a20"/><lb ed="R039" n="0126a05"/>小乘弟子一向未聞。而今始聞之。從昔未解。而今
<lb ed="X" n="0064a21"/><lb ed="R039" n="0126a06"/>始悟之。如失乳兒忽遇慈母。所以空生一聞感激
<lb ed="X" n="0064a22"/><lb ed="R039" n="0126a07"/>涕零。宜其然也。故讚歎希有。前歎希有。乃忽爾覷
<lb ed="X" n="0064a23"/><lb ed="R039" n="0126a08"/>見世尊此一片心。尙未備聞其說。今蒙世尊吐露。
<lb ed="X" n="0064a24"/><lb ed="R039" n="0126a09"/>重重逐破。消盡羣疑。此眞希有之心也。蓋從昔<anchor xml:id="nkr_note_add_0064a2401" n="0064a2401"/><anchor xml:id="beg0064a2401" n="0064a2401"/>已<anchor xml:id="end0064a2401"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0064b" n="0064b"/>
<lb ed="X" n="0064b01"/><lb ed="R039" n="0126a10"/>來所未聞者。誠希有之法也。空生自陳<anchor xml:id="nkr_note_add_0064b0101" n="0064b0101"/><anchor xml:id="beg0064b0101" n="0064b0101"/>已<anchor xml:id="end0064b0101"/>悟。又激
<lb ed="X" n="0064b02"/><lb ed="R039" n="0126a11"/>發同輩意謂我聞而悟自謂希有矣。若再有一人
<lb ed="X" n="0064b03"/><lb ed="R039" n="0126a12"/>聞而能信自心淸淨如此者。則實相現前。諸妄消
<lb ed="X" n="0064b04"/><lb ed="R039" n="0126a13"/>滅。此人亦自希有之人矣。何以故。以離相之法最
<lb ed="X" n="0064b05"/><lb ed="R039" n="0126a14"/>難信解故也。且我輩親見如來。雖是難信。然聞佛
<lb ed="X" n="0064b06"/><lb ed="R039" n="0126a15"/>妙音。卽信解亦不難。若佛滅後去聖時遙。後五百
<lb ed="X" n="0064b07"/><lb ed="R039" n="0126a16"/>歲。五濁惡重。魔強法弱之時。能信此法者。甚爲難
<lb ed="X" n="0064b08"/><lb ed="R039" n="0126a17"/>也。苟有能信者。則爲第一希有之人也。何以故。以
<lb ed="X" n="0064b09"/><lb ed="R039" n="0126a18"/>此人能離四相故。然四相本是如如。了此卽見法
<lb ed="X" n="0064b10"/><lb ed="R039" n="0126b01"/>身矣。故曰。能離一切相。卽名爲佛。此眞希有也。世
<lb ed="X" n="0064b11"/><lb ed="R039" n="0126b02"/>尊聞說乃印許之曰。如是。如是。誠如所說。以此法
<lb ed="X" n="0064b12"/><lb ed="R039" n="0126b03"/>大機小。聞者皆生驚疑怖畏故也。苟聞而不驚疑
<lb ed="X" n="0064b13"/><lb ed="R039" n="0126b04"/>怖畏者甚希有也。以我所說。不在言故。故曰。卽非
<lb ed="X" n="0064b14"/><lb ed="R039" n="0126b05"/>第一。是名第一。</p>
<lb ed="X" n="0064b15"/><lb ed="R039" n="0126b06"/><p xml:id="pX25p0064b1501">△疑。前言布施。乃六塵受用之物。外施也。一向難
<lb ed="X" n="0064b16"/><lb ed="R039" n="0126b07"/>捨<anchor xml:id="nkr_note_add_0064b1601" n="0064b1601"/><anchor xml:id="beg0064b1601" n="0064b1601"/>已<anchor xml:id="end0064b1601"/>捨。卽捨亦要求福。世尊<anchor xml:id="nkr_note_add_0064b1602" n="0064b1602"/><anchor xml:id="beg0064b1602" n="0064b1602"/>已<anchor xml:id="end0064b1602"/>敎不許住相。<anchor xml:id="nkr_note_add_0064b1603" n="0064b1603"/><anchor xml:id="beg0064b1603" n="0064b1603"/>已<anchor xml:id="end0064b1603"/>說
<lb ed="X" n="0064b17"/><lb ed="R039" n="0126b08"/>無相之福更大。旣而又說。不但七寶布施。不比無
<lb ed="X" n="0064b18"/><lb ed="R039" n="0126b09"/>相之福。卽將恒沙身命布施之福。亦難比之。以身
<lb ed="X" n="0064b19"/><lb ed="R039" n="0126b10"/>命內施也。故空生遂疑謂外施可忘。身命難捨。如
<lb ed="X" n="0064b20"/><lb ed="R039" n="0126b11"/>何能捨耶。世尊逆知其意。故特說忍辱行以破之。
<lb ed="X" n="0064b21"/><lb ed="R039" n="0126b12"/>割截身體而不嗔恨。則我空矣。此是當機疑意如
<lb ed="X" n="0064b22"/><lb ed="R039" n="0126b13"/>此。其經中密意。乃世尊密破菩薩我法二執。然我
<lb ed="X" n="0064b23"/><lb ed="R039" n="0126b14"/>執卽五蘊身心。且此五蘊身有假名。有實法。前破
<lb ed="X" n="0064b24"/><lb ed="R039" n="0126b15"/>假名。今以割截身體驗破五蘊實法也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0064c" n="0064c"/>
<lb ed="X" n="0064c01"/><lb ed="R039" n="0126b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0064c0101">須菩提。忍辱波羅蜜。如來說非忍辱波羅蜜。是名忍
<lb ed="X" n="0064c02"/><lb ed="R039" n="0126b17"/>辱波羅蜜。何以故。須菩提。如我昔爲歌利王割截身
<lb ed="X" n="0064c03"/><lb ed="R039" n="0126b18"/>體。我於爾時無我相･無人相･無衆生相･無壽者相。何
<lb ed="X" n="0064c04"/><lb ed="R039" n="0127a01"/>以故。我於往昔節節支解時。若有我相･人相･衆生相･
<lb ed="X" n="0064c05"/><lb ed="R039" n="0127a02"/>壽者相。應生嗔恨。須菩提。又念過去於五百世。作忍
<lb ed="X" n="0064c06"/><lb ed="R039" n="0127a03"/>辱仙人。於爾所世。無我相･無人相･無衆生相･無壽者
<lb ed="X" n="0064c07"/><lb ed="R039" n="0127a04"/>相。是故須菩提。菩薩應離一切相。發阿耨多羅三藐
<lb ed="X" n="0064c08"/><lb ed="R039" n="0127a05"/>三菩提心。不應住色生心。不應住聲香味觸法生心。
<lb ed="X" n="0064c09"/><lb ed="R039" n="0127a06"/>應生無所住心。若心有住。卽爲非住。是故佛說菩薩
<lb ed="X" n="0064c10"/><lb ed="R039" n="0127a07"/>心。不應住色布施。須菩提。菩薩爲利益一切衆生故。
<lb ed="X" n="0064c11"/><lb ed="R039" n="0127a08"/>應如是布施。如來說一切諸相。卽是非相。又說一切
<lb ed="X" n="0064c12"/><lb ed="R039" n="0127a09"/>衆生。卽非衆生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0064c13"/><lb ed="R039" n="0127a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0064c1301">解。此破五蘊實法。結答云何應住之問也。空生一
<lb ed="X" n="0064c14"/><lb ed="R039" n="0127a11"/>聞身命布施。不達五蘊本空。遂疑而不信。甚以爲
<lb ed="X" n="0064c15"/><lb ed="R039" n="0127a12"/>難。謂外施七寶。不住於相。猶可能也。若捨身命。則
<lb ed="X" n="0064c16"/><lb ed="R039" n="0127a13"/>不能矣。不捨身命。則我相未空。旣然著相。難契眞
<lb ed="X" n="0064c17"/><lb ed="R039" n="0127a14"/>空。故世尊特說忍辱之行。當歌利王割截身體之
<lb ed="X" n="0064c18"/><lb ed="R039" n="0127a15"/>時。若我四相未忘。則生嗔恨矣。所以不嗔者。以達
<lb ed="X" n="0064c19"/><lb ed="R039" n="0127a16"/>五蘊本性空故。所謂割水吹光。湛然不動者。以離
<lb ed="X" n="0064c20"/><lb ed="R039" n="0127a17"/>一切相也。是故我敎菩薩當離一切相發菩提心
<lb ed="X" n="0064c21"/><lb ed="R039" n="0127a18"/>者。不應住於六塵生心。應當生無所住之心也。此
<lb ed="X" n="0064c22"/><lb ed="R039" n="0127b01"/>結前文總會離相之旨。以答云何應住之問也。又
<lb ed="X" n="0064c23"/><lb ed="R039" n="0127b02"/>示之曰。若心有住。則心境俱妄。則爲非住。是故佛
<lb ed="X" n="0064c24"/><lb ed="R039" n="0127b03"/>說菩薩不應住於色相而行布施者此也。然菩薩
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0065a" n="0065a"/>
<lb ed="X" n="0065a01"/><lb ed="R039" n="0127b04"/>旣爲利益一切衆生。應當如是布施。方爲妙行。不
<lb ed="X" n="0065a02"/><lb ed="R039" n="0127b05"/>可執著別生臆見也。以如來說一切相。皆是眞如。
<lb ed="X" n="0065a03"/><lb ed="R039" n="0127b06"/>說一切衆生卽是眞如。所以前云。若見諸相非相。
<lb ed="X" n="0065a04"/><lb ed="R039" n="0127b07"/>卽見如來。故結示云諸相卽是非相。衆生卽非衆生。</p>
<lb ed="X" n="0065a05"/><lb ed="R039" n="0127b08"/><p xml:id="pX25p0065a0501">△疑。旣云不住於相。則一切皆空。空卽能證之智
<lb ed="X" n="0065a06"/><lb ed="R039" n="0127b09"/>亦空無體矣。無體之法。安可作因而取果耶。答意
<lb ed="X" n="0065a07"/><lb ed="R039" n="0127b10"/>誡令但當諦信佛言。是如來自證境界。決不虗妄。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0065a08"/><lb ed="R039" n="0127b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0065a0801">須菩提。如來是眞語者･實語者･如語者･不誑語者･不
<lb ed="X" n="0065a09"/><lb ed="R039" n="0127b12"/>異語者。須菩提。如來所得法。此法無實無虗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0065a10"/><lb ed="R039" n="0127b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0065a1001">解。此結令諦信也。空生聞佛所說因果皆空。疑謂
<lb ed="X" n="0065a11"/><lb ed="R039" n="0127b14"/>果空則不必用因。因空則不能得果。今因中行施。
<lb ed="X" n="0065a12"/><lb ed="R039" n="0127b15"/>況不住生心。則無實果可證矣。世尊誡以但當諦
<lb ed="X" n="0065a13"/><lb ed="R039" n="0127b16"/>信佛言。不必多起疑念。以如來所得之法非實非
<lb ed="X" n="0065a14"/><lb ed="R039" n="0127b17"/>虗。不可以執著之情而求之也。以此破之。</p>
<lb ed="X" n="0065a15"/><lb ed="R039" n="0127b18"/><p xml:id="pX25p0065a1501">△疑。不住相布施生心。卽此不住生心。何以得合
<lb ed="X" n="0065a16"/><lb ed="R039" n="0128a01"/>般若。下答破。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0065a17"/><lb ed="R039" n="0128a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0065a1701">須菩提。若菩薩心住於法而行布施。如人入暗。則無
<lb ed="X" n="0065a18"/><lb ed="R039" n="0128a03"/>所見。若菩薩心。不住法而行布施。如人有目。日光明
<lb ed="X" n="0065a19"/><lb ed="R039" n="0128a04"/>照。見種種色。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0065a20"/><lb ed="R039" n="0128a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0065a2001">解。此示無住之益也。有住之心。屬於無明。爲心境
<lb ed="X" n="0065a21"/><lb ed="R039" n="0128a06"/>障故。如人入暗。一無所見。無住之心諸障盡撤。人
<lb ed="X" n="0065a22"/><lb ed="R039" n="0128a07"/>我兩忘。如日升天。朗照萬象。故此無住之心。卽眞
<lb ed="X" n="0065a23"/><lb ed="R039" n="0128a08"/>實般若。佛所證者。此心而<anchor xml:id="nkr_note_add_0065a2301" n="0065a2301"/><anchor xml:id="beg0065a2301" n="0065a2301"/>已<anchor xml:id="end0065a2301"/>。</p>
<lb ed="X" n="0065a24"/><lb ed="R039" n="0128a09"/><p xml:id="pX25p0065a2401">△疑。且此無住之心。縱是般若。如何能契佛心。下
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0065b" n="0065b"/>
<lb ed="X" n="0065b01"/><lb ed="R039" n="0128a10"/>答破。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0065b02"/><lb ed="R039" n="0128a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0065b0201">須菩提。當來之世。若有善男子･善女人。能於此經受
<lb ed="X" n="0065b03"/><lb ed="R039" n="0128a12"/>持讀誦。卽爲如來。以佛智慧。悉知是人。悉見是人。皆
<lb ed="X" n="0065b04"/><lb ed="R039" n="0128a13"/>得成就無量無邊功德。須菩提。若有善男子･善女人。
<lb ed="X" n="0065b05"/><lb ed="R039" n="0128a14"/>初日分。以恒河沙等身布施。中日分。復以恒河沙等
<lb ed="X" n="0065b06"/><lb ed="R039" n="0128a15"/>身布施。後日分。亦以恒河沙等身布施。如是無量百
<lb ed="X" n="0065b07"/><lb ed="R039" n="0128a16"/>千萬億劫。以身布施。若復有人。聞此經典。信心不逆。
<lb ed="X" n="0065b08"/><lb ed="R039" n="0128a17"/>其福勝彼。何況書寫受持讀誦爲人解說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0065b09"/><lb ed="R039" n="0128a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0065b0901">解。此示心佛平等也。空生之疑將謂<anchor xml:id="nkr_note_add_0065b0901" n="0065b0901"/><anchor xml:id="beg0065b0901" n="0065b0901"/>己<anchor xml:id="end0065b0901"/>智不能契
<lb ed="X" n="0065b10"/><lb ed="R039" n="0128b01"/>合佛智。佛意般若無文字。文字卽般若。然我說此
<lb ed="X" n="0065b11"/><lb ed="R039" n="0128b02"/>經。卽全體般若。但有人能信受者。則爲妙契佛智。
<lb ed="X" n="0065b12"/><lb ed="R039" n="0128b03"/>而佛以本智。了知其人無量功德矣。此一念頓契
<lb ed="X" n="0065b13"/><lb ed="R039" n="0128b04"/>佛心之功德。縱使一日三時以恒沙身命布施功
<lb ed="X" n="0065b14"/><lb ed="R039" n="0128b05"/>德其福固多。但不若有一念信心。隨順般若而不
<lb ed="X" n="0065b15"/><lb ed="R039" n="0128b06"/>逆者。可謂善入佛慧矣。其福更大。何況書寫受持
<lb ed="X" n="0065b16"/><lb ed="R039" n="0128b07"/>讀誦。爲人解說耶。</p>
<lb ed="X" n="0065b17"/><lb ed="R039" n="0128b08"/><p xml:id="pX25p0065b1701">○下讚般若殊勝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0065b18"/><lb ed="R039" n="0128b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0065b1801">須菩提。以要言之。是經有不可思議。不可稱量無邊
<lb ed="X" n="0065b19"/><lb ed="R039" n="0128b10"/>功德。如來爲發大乘者說。爲發最上乘者說。若有人
<lb ed="X" n="0065b20"/><lb ed="R039" n="0128b11"/>能受持讀誦。廣爲人說。如來悉知是人。悉見是人。皆
<lb ed="X" n="0065b21"/><lb ed="R039" n="0128b12"/>得成就不可量･不可稱･無有邊･不可思議功德。如是
<lb ed="X" n="0065b22"/><lb ed="R039" n="0128b13"/>人等。卽爲荷擔如來阿耨多羅三藐三菩提。何以故。
<lb ed="X" n="0065b23"/><lb ed="R039" n="0128b14"/>須菩提。若樂小法者。著我見人見衆生見壽者見。卽
<lb ed="X" n="0065b24"/><lb ed="R039" n="0128b15"/>於此經不能聽受讀誦。爲人解說。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0065c" n="0065c"/>
<lb ed="X" n="0065c01"/><lb ed="R039" n="0128b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0065c0101">解。此讚般若獨被上上根人。前屢言著四相故麤。
<lb ed="X" n="0065c02"/><lb ed="R039" n="0128b17"/>今言著四見故細。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0065c03"/><lb ed="R039" n="0128b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0065c0301">須菩提。在在處處。若有此經。一切世間天人阿修羅。
<lb ed="X" n="0065c04"/><lb ed="R039" n="0129a01"/>所應供養。當知此處。卽爲是塔。皆應恭敬。作禮圍遶。
<lb ed="X" n="0065c05"/><lb ed="R039" n="0129a02"/>以諸華香而散其處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0065c06"/><lb ed="R039" n="0129a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0065c0601">解。此讚般若法身常住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0065c07"/><lb ed="R039" n="0129a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0065c0701">復次。須菩提。善男子･善女人。受持讀誦此經。若爲人
<lb ed="X" n="0065c08"/><lb ed="R039" n="0129a05"/>輕賤。是人先世罪業。應墮惡道。以今世人輕賤故。先
<lb ed="X" n="0065c09"/><lb ed="R039" n="0129a06"/>世罪業。則爲消滅。當得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0065c10"/><lb ed="R039" n="0129a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0065c1001">解。此讚般若有離障出纏之益。不但滅罪。且得勝
<lb ed="X" n="0065c11"/><lb ed="R039" n="0129a08"/>果。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0065c12"/><lb ed="R039" n="0129a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0065c1201">須菩提。我念過去無量阿僧祇劫。於燃燈佛前。得値
<lb ed="X" n="0065c13"/><lb ed="R039" n="0129a10"/>八百四千萬億那由他諸佛。悉皆供養承事。無空過
<lb ed="X" n="0065c14"/><lb ed="R039" n="0129a11"/>者。若復有人。於後末世。能受持讀誦此經。所得功德。
<lb ed="X" n="0065c15"/><lb ed="R039" n="0129a12"/>於我所供養諸佛功德。百分不及一。千萬億分。乃至
<lb ed="X" n="0065c16"/><lb ed="R039" n="0129a13"/>算數譬喩所不能及。須菩提。若善男子･善女人。於後
<lb ed="X" n="0065c17"/><lb ed="R039" n="0129a14"/>末世。有受持讀誦此經。所得功德。我若具說者。或有
<lb ed="X" n="0065c18"/><lb ed="R039" n="0129a15"/>人聞。心則狂亂。狐疑不信。須菩提。當知是經義不可
<lb ed="X" n="0065c19"/><lb ed="R039" n="0129a16"/>思議。果報亦不可思議。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0065c20"/><lb ed="R039" n="0129a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0065c2001">解。此讚悟般若者。一念頓生佛家。生生世世。永不
<lb ed="X" n="0065c21"/><lb ed="R039" n="0129a18"/>離佛。故此功德最爲殊勝也。後世末法之中。有能
<lb ed="X" n="0065c22"/><lb ed="R039" n="0129b01"/>信者。其功更大。以此般若之德。不可思議。故果報
<lb ed="X" n="0065c23"/><lb ed="R039" n="0129b02"/>亦不可思議。</p>
<lb ed="X" n="0065c24"/><lb ed="R039" n="0129b03"/><p xml:id="pX25p0065c2401">從初問云何應住。云何降伏其心以來。通破凡夫
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0066a" n="0066a"/>
<lb ed="X" n="0066a01"/><lb ed="R039" n="0129b04"/>中大心衆生修菩薩行者所執之疑。然所執我法
<lb ed="X" n="0066a02"/><lb ed="R039" n="0129b05"/>二執有麤有細。<anchor xml:id="nkr_note_add_0066a0201" n="0066a0201"/><anchor xml:id="beg0066a0201" n="0066a0201"/>已<anchor xml:id="end0066a0201"/>前破麤二執。以所執五蘊身心
<lb ed="X" n="0066a03"/><lb ed="R039" n="0129b06"/>爲我。執我所作爲緣塵六度之行欲求菩提者爲
<lb ed="X" n="0066a04"/><lb ed="R039" n="0129b07"/>法執。然此二執。皆著相故。是破初發心菩薩未悟
<lb ed="X" n="0066a05"/><lb ed="R039" n="0129b08"/>般若者之疑。但意顯下不見有衆生可度也。此後
<lb ed="X" n="0066a06"/><lb ed="R039" n="0129b09"/>乃破微細我法二執。是<anchor xml:id="nkr_note_add_0066a0601" n="0066a0601"/><anchor xml:id="beg0066a0601" n="0066a0601"/>已<anchor xml:id="end0066a0601"/>悟般若之菩薩。但執有
<lb ed="X" n="0066a07"/><lb ed="R039" n="0129b10"/>能證之智爲我。有所證眞如爲人。能證能悟爲衆
<lb ed="X" n="0066a08"/><lb ed="R039" n="0129b11"/>生。證悟未忘潛續如命爲壽者。而此四相最極微
<lb ed="X" n="0066a09"/><lb ed="R039" n="0129b12"/>細。故爲微細二執。所謂存我覺我。故向下發揮但
<lb ed="X" n="0066a10"/><lb ed="R039" n="0129b13"/>標我字。若破此我執。則上不見有佛果可求也。經
<lb ed="X" n="0066a11"/><lb ed="R039" n="0129b14"/>文與前問同意別。觀者應知。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0066a12"/><lb ed="R039" n="0129b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0066a1201">爾時須菩提白佛言。世尊。善男子･善女人。發阿耨多
<lb ed="X" n="0066a13"/><lb ed="R039" n="0129b16"/>羅三藐三菩提心。云何應住。云何降伏其心。佛吿須
<lb ed="X" n="0066a14"/><lb ed="R039" n="0129b17"/>菩提。若善男子･善女人。發阿耨多羅三藐三菩提心
<lb ed="X" n="0066a15"/><lb ed="R039" n="0129b18"/>者。當生如是心。我應滅度一切衆生。滅度一切衆生
<lb ed="X" n="0066a16"/><lb ed="R039" n="0130a01"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0066a1601" n="0066a1601"/><anchor xml:id="beg0066a1601" n="0066a1601"/>已<anchor xml:id="end0066a1601"/>。而無有一衆生實滅度者。何以故。須菩提。若菩薩
<lb ed="X" n="0066a17"/><lb ed="R039" n="0130a02"/>有我相･人相･衆生相･壽者相。卽非菩薩。所以者何。須
<lb ed="X" n="0066a18"/><lb ed="R039" n="0130a03"/>菩提。實無有法。發阿耨多羅三藐三菩提心者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0066a19"/><lb ed="R039" n="0130a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0066a1901">解。從此以下。徵破微細我法二執也。經初問云何
<lb ed="X" n="0066a20"/><lb ed="R039" n="0130a05"/>應住。云何降伏其心者。以初發心菩薩。乃凡夫中
<lb ed="X" n="0066a21"/><lb ed="R039" n="0130a06"/>大心衆生始發度生之心。故種種著相。以依著自
<lb ed="X" n="0066a22"/><lb ed="R039" n="0130a07"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0066a2201" n="0066a2201"/><anchor xml:id="beg0066a2201" n="0066a2201"/>己<anchor xml:id="end0066a2201"/>五蘊色身修行。其所行布施。乃執著六塵麤物
<lb ed="X" n="0066a23"/><lb ed="R039" n="0130a08"/>而求福果。其所求菩提。乃執著化佛色相之身。其
<lb ed="X" n="0066a24"/><lb ed="R039" n="0130a09"/>土乃寶物莊嚴之土。種種所行。皆不離相。故去般
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0066b" n="0066b"/>
<lb ed="X" n="0066b01"/><lb ed="R039" n="0130a10"/>若遠甚。空生起疑。被佛重重破斥。直至一切色相
<lb ed="X" n="0066b02"/><lb ed="R039" n="0130a11"/>皆離。方契眞如般若實智。而空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0066b0201" n="0066b0201"/><anchor xml:id="beg0066b0201" n="0066b0201"/>已<anchor xml:id="end0066b0201"/>悟。大衆疑消。
<lb ed="X" n="0066b03"/><lb ed="R039" n="0130a12"/>此經文不可思議。<anchor xml:id="nkr_note_add_0066b0301" n="0066b0301"/><anchor xml:id="beg0066b0301" n="0066b0301"/>已<anchor xml:id="end0066b0301"/>前半卷皆此意也。其所破我
<lb ed="X" n="0066b04"/><lb ed="R039" n="0130a13"/>依凡夫見起。卽五蘊色相之我。其四相皆麤。今此
<lb ed="X" n="0066b05"/><lb ed="R039" n="0130a14"/>經文以下乃是破<anchor xml:id="nkr_note_add_0066b0501" n="0066b0501"/><anchor xml:id="beg0066b0501" n="0066b0501"/>已<anchor xml:id="end0066b0501"/>悟般若之菩薩。但能證之智
<lb ed="X" n="0066b06"/><lb ed="R039" n="0130a15"/>未忘。以此執著爲我。此是存我覺我之我。乃微細
<lb ed="X" n="0066b07"/><lb ed="R039" n="0130a16"/>我法二執。四相皆細。故此經中標出一我字爲首。
<lb ed="X" n="0066b08"/><lb ed="R039" n="0130a17"/>但云我應滅度衆生。更不言布施。是知功行<anchor xml:id="nkr_note_add_0066b0801" n="0066b0801"/><anchor xml:id="beg0066b0801" n="0066b0801"/>已<anchor xml:id="end0066b0801"/>圓。
<lb ed="X" n="0066b09"/><lb ed="R039" n="0130a18"/>唯有生佛之見未泯耳。故前麤後細。問。然此細智
<lb ed="X" n="0066b10"/><lb ed="R039" n="0130b01"/>爲我。而又問云何應住。云何降伏其心。與前問意
<lb ed="X" n="0066b11"/><lb ed="R039" n="0130b02"/>同者何也。答。此問住。蓋此菩薩<anchor xml:id="nkr_note_add_0066b1101" n="0066b1101"/><anchor xml:id="beg0066b1101" n="0066b1101"/>已<anchor xml:id="end0066b1101"/>離五蘊。但習氣
<lb ed="X" n="0066b12"/><lb ed="R039" n="0130b03"/>未忘。故於眞如智中亦求安住。且急急欲求菩提。
<lb ed="X" n="0066b13"/><lb ed="R039" n="0130b04"/>執謂菩提有所住處。求而不得。其心不安。故問降
<lb ed="X" n="0066b14"/><lb ed="R039" n="0130b05"/>伏。此求佛之心未安。以生佛之見未泯。不達平等
<lb ed="X" n="0066b15"/><lb ed="R039" n="0130b06"/>一如耳。問同意別。故世尊破云發菩提者。當作此
<lb ed="X" n="0066b16"/><lb ed="R039" n="0130b07"/>觀。我滅度一切衆生<anchor xml:id="nkr_note_add_0066b1601" n="0066b1601"/><anchor xml:id="beg0066b1601" n="0066b1601"/>已<anchor xml:id="end0066b1601"/>。實無有一衆生得滅度者。
<lb ed="X" n="0066b17"/><lb ed="R039" n="0130b08"/>以衆生本自如如。不待更滅。若執有滅度。則著四
<lb ed="X" n="0066b18"/><lb ed="R039" n="0130b09"/>相。非菩薩矣。此不見有衆生可度也。然生佛本來
<lb ed="X" n="0066b19"/><lb ed="R039" n="0130b10"/>平等。若衆生旣無可滅。而此中實無有法。可容菩
<lb ed="X" n="0066b20"/><lb ed="R039" n="0130b11"/>薩發心求菩提者。何以故。以衆生本自寂滅。卽是
<lb ed="X" n="0066b21"/><lb ed="R039" n="0130b12"/>菩提。又何容其更求耶。此不見有佛果可求也。</p>
<lb ed="X" n="0066b22"/><lb ed="R039" n="0130b13"/><p xml:id="pX25p0066b2201">△疑。旣實無法可得菩提。且我所悟之般若豈非
<lb ed="X" n="0066b23"/><lb ed="R039" n="0130b14"/>法耶。卽世尊於燃燈佛所。因得此法。乃得成佛。豈
<lb ed="X" n="0066b24"/><lb ed="R039" n="0130b15"/>非得菩提耶。何言無法可得。故下破之。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0066c" n="0066c"/>
<lb ed="X" n="0066c01"/><lb ed="R039" n="0130b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0066c0101">須菩提。於意云何。如來於燃燈佛所。有法得阿耨多
<lb ed="X" n="0066c02"/><lb ed="R039" n="0130b17"/>羅三藐三菩提不。不也。世尊。如我解佛所說義。佛於
<lb ed="X" n="0066c03"/><lb ed="R039" n="0130b18"/>燃燈佛所。無有法得阿耨多羅三藐三菩提。佛言。如
<lb ed="X" n="0066c04"/><lb ed="R039" n="0131a01"/>是如是。須菩提。實無有法。如來得阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0066c05"/><lb ed="R039" n="0131a02"/>菩提。須菩提。若有法如來得阿耨多羅三藐三菩提
<lb ed="X" n="0066c06"/><lb ed="R039" n="0131a03"/>者。燃燈佛卽不與我授記。汝於來世。當得作佛。號釋
<lb ed="X" n="0066c07"/><lb ed="R039" n="0131a04"/>迦牟尼。以實無有法。得阿耨多羅三藐三菩提。是故
<lb ed="X" n="0066c08"/><lb ed="R039" n="0131a05"/>燃燈佛。與我授記。作是言。汝於來世。當得作佛。號釋
<lb ed="X" n="0066c09"/><lb ed="R039" n="0131a06"/>迦牟尼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0066c10"/><lb ed="R039" n="0131a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0066c1001">解。此示菩提無得。以破執佛之疑也。空生疑佛於
<lb ed="X" n="0066c11"/><lb ed="R039" n="0131a08"/>燃燈佛所。實有法可得。世尊展轉逐破妄計。正顯
<lb ed="X" n="0066c12"/><lb ed="R039" n="0131a09"/>實無一法可得。</p>
<lb ed="X" n="0066c13"/><lb ed="R039" n="0131a10"/><p xml:id="pX25p0066c1301">△疑。謂般若之法。乃成佛眞因。今云無法。則無因
<lb ed="X" n="0066c14"/><lb ed="R039" n="0131a11"/>矣。無因如何得菩提果。下以法身不屬因果破之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0066c15"/><lb ed="R039" n="0131a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0066c1501">何以故。如來者。卽諸法如義。若有人言。如來得阿耨
<lb ed="X" n="0066c16"/><lb ed="R039" n="0131a13"/>多羅三藐三菩提。須菩提。實無有法。佛得阿耨多羅
<lb ed="X" n="0066c17"/><lb ed="R039" n="0131a14"/>三藐三菩提。須菩提。如來所得阿耨多羅三藐三菩
<lb ed="X" n="0066c18"/><lb ed="R039" n="0131a15"/>提。於是中無實無虗。是故如來說一切法。皆是佛法。
<lb ed="X" n="0066c19"/><lb ed="R039" n="0131a16"/>須菩提。所言一切法者。卽非一切法。是故名一切法。
<lb ed="X" n="0066c20"/><lb ed="R039" n="0131a17"/>須菩提。譬如人身長大。須菩提言。世尊。如來說人身
<lb ed="X" n="0066c21"/><lb ed="R039" n="0131a18"/>長大。則爲非大身。是名大身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0066c22"/><lb ed="R039" n="0131b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0066c2201">解。此顯法身不屬因果也。空生不達法身眞體。不
<lb ed="X" n="0066c23"/><lb ed="R039" n="0131b02"/>屬因果。乃執定如來是有修有得。故佛以無所得
<lb ed="X" n="0066c24"/><lb ed="R039" n="0131b03"/>破之矣。猶恐不悟。乃直示之曰。何故言菩提無所
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0067a" n="0067a"/>
<lb ed="X" n="0067a01"/><lb ed="R039" n="0131b04"/>得耶。以如來者。非色相之稱。乃是諸法當體如如
<lb ed="X" n="0067a02"/><lb ed="R039" n="0131b05"/>之義耳。且諸法本自如如。豈假修爲證得耶。故我
<lb ed="X" n="0067a03"/><lb ed="R039" n="0131b06"/>說菩提實無有法容佛可得。宗門謂向上一路三
<lb ed="X" n="0067a04"/><lb ed="R039" n="0131b07"/>世諸佛不許覷著。<g ref="#CB15111">覷</g>著則眼瞎。以此中無你取覓
<lb ed="X" n="0067a05"/><lb ed="R039" n="0131b08"/>處故也。如來菩提並無甚奇特。但於諸法不起斷
<lb ed="X" n="0067a06"/><lb ed="R039" n="0131b09"/>常顚倒見耳。故言無實無虗。以一切法。皆非法故。
<lb ed="X" n="0067a07"/><lb ed="R039" n="0131b10"/>若知大身非身。則知諸法非法。</p>
<lb ed="X" n="0067a08"/><lb ed="R039" n="0131b11"/><p xml:id="pX25p0067a0801">△疑。因聞實無有法容其發心。遂疑云以我有此
<lb ed="X" n="0067a09"/><lb ed="R039" n="0131b12"/>度生之法。方名菩薩。旣無有法。何以得菩薩之名
<lb ed="X" n="0067a10"/><lb ed="R039" n="0131b13"/>耶。下以無法無我破之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0067a11"/><lb ed="R039" n="0131b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0067a1101">須菩提。菩薩亦如是。若作是言。我當滅度無量衆生。
<lb ed="X" n="0067a12"/><lb ed="R039" n="0131b15"/>卽不名菩薩。何以故。須菩提。實無有法。名爲菩薩。是
<lb ed="X" n="0067a13"/><lb ed="R039" n="0131b16"/>故佛說一切法。無我無人無衆生無壽者。須菩提。若
<lb ed="X" n="0067a14"/><lb ed="R039" n="0131b17"/>菩薩作是言。我當莊嚴佛土。是不名菩薩。何以故。如
<lb ed="X" n="0067a15"/><lb ed="R039" n="0131b18"/>來說莊嚴佛土者卽非莊嚴。是名莊嚴。須菩提。若菩
<lb ed="X" n="0067a16"/><lb ed="R039" n="0132a01"/>薩通達無我法者。如來說名眞是菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0067a17"/><lb ed="R039" n="0132a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0067a1701">解。此示法身無我例破菩薩微細二執也。空生執
<lb ed="X" n="0067a18"/><lb ed="R039" n="0132a03"/>有法度生方名菩薩。世尊吿以實無有法以遣法
<lb ed="X" n="0067a19"/><lb ed="R039" n="0132a04"/>執。恐疑無法度生如何莊嚴佛土。故世尊示以常
<lb ed="X" n="0067a20"/><lb ed="R039" n="0132a05"/>寂光土不假莊嚴。以遣住心破我執。此二無我也。
<lb ed="X" n="0067a21"/><lb ed="R039" n="0132a06"/>苟不達此理。則非眞菩薩矣。故云通達無我･法者。
<lb ed="X" n="0067a22"/><lb ed="R039" n="0132a07"/>如來說名眞是菩薩。</p>
<lb ed="X" n="0067a23"/><lb ed="R039" n="0132a08"/><p xml:id="pX25p0067a2301">△疑。若菩薩不見衆生可度。無土可淨。如此如來
<lb ed="X" n="0067a24"/><lb ed="R039" n="0132a09"/>要五眼作麼。下約知衆生心爲眼。非實有五眼破
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0067b" n="0067b"/>
<lb ed="X" n="0067b01"/><lb ed="R039" n="0132a10"/>之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0067b02"/><lb ed="R039" n="0132a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0067b0201">須菩提。於意云何。如來有肉眼不。如是。世尊。如來有
<lb ed="X" n="0067b03"/><lb ed="R039" n="0132a12"/>肉眼。須菩提。於意云何。如來有天眼不。如是。世尊。如
<lb ed="X" n="0067b04"/><lb ed="R039" n="0132a13"/>來有天眼。須菩提。於意云何。如來有慧眼不。如是。世
<lb ed="X" n="0067b05"/><lb ed="R039" n="0132a14"/>尊。如來有慧眼。須菩提。於意云何。如來有法眼不。如
<lb ed="X" n="0067b06"/><lb ed="R039" n="0132a15"/>是。世尊。如來有法眼。須菩提。於意云何。如來有佛眼
<lb ed="X" n="0067b07"/><lb ed="R039" n="0132a16"/>不。如是。世尊。如來有佛眼。須菩提。於意云何。如恒河
<lb ed="X" n="0067b08"/><lb ed="R039" n="0132a17"/>中所有沙。佛說是沙不。如是。世尊。如來說是沙。須菩
<lb ed="X" n="0067b09"/><lb ed="R039" n="0132a18"/>提。於意云何。如一恒河中所有沙。有如是沙等恒河。
<lb ed="X" n="0067b10"/><lb ed="R039" n="0132b01"/>是諸恒河。所有沙數。佛世界如是。甯爲多不。甚多。世
<lb ed="X" n="0067b11"/><lb ed="R039" n="0132b02"/>尊。佛吿須菩提。爾所國土中。所有衆生。若干種心。如
<lb ed="X" n="0067b12"/><lb ed="R039" n="0132b03"/>來悉知。何以故。如來說諸心。皆爲非心。是名爲心。所
<lb ed="X" n="0067b13"/><lb ed="R039" n="0132b04"/>以者何。須菩提。過去心不可得。現在心不可得。未來
<lb ed="X" n="0067b14"/><lb ed="R039" n="0132b05"/>心不可得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0067b15"/><lb ed="R039" n="0132b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0067b1501">解。此示心･佛･衆生三無差別也。空生疑佛具五眼。
<lb ed="X" n="0067b16"/><lb ed="R039" n="0132b07"/>將謂有法可見。有世界衆生當情。世尊吿以所具
<lb ed="X" n="0067b17"/><lb ed="R039" n="0132b08"/>五眼非眼也。但約見衆生心爲眼耳。且如恒沙世
<lb ed="X" n="0067b18"/><lb ed="R039" n="0132b09"/>界。無量衆生。若干種心。如來悉知悉見者。以衆生
<lb ed="X" n="0067b19"/><lb ed="R039" n="0132b10"/>乃如來自心之衆生。故衆生凡動一念。卽如來自
<lb ed="X" n="0067b20"/><lb ed="R039" n="0132b11"/>心動也。如何不知不見耶。又疑衆生心有生滅。如
<lb ed="X" n="0067b21"/><lb ed="R039" n="0132b12"/>來心亦生滅耶。故世尊言此中衆生心本自如如。
<lb ed="X" n="0067b22"/><lb ed="R039" n="0132b13"/>了無生滅。與如來心寂滅平等故。如來衆生湛然
<lb ed="X" n="0067b23"/><lb ed="R039" n="0132b14"/>不動。絕無生死去來之相。所謂心佛與衆生。是三
<lb ed="X" n="0067b24"/><lb ed="R039" n="0132b15"/>無差別。故三際求心了不可得。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0067c" n="0067c"/>
<lb ed="X" n="0067c01"/><lb ed="R039" n="0132b16"/><p xml:id="pX25p0067c0101">△疑。世尊一往破執。謂無土可嚴。無生可度。恐空
<lb ed="X" n="0067c02"/><lb ed="R039" n="0132b17"/>生聞而轉計。將謂生土皆空。則布施無福。亦不必
<lb ed="X" n="0067c03"/><lb ed="R039" n="0132b18"/>修矣。故世尊以無福之福。其福甚大破之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0067c04"/><lb ed="R039" n="0133a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0067c0401">須菩提。於意云何。若有人滿三千大千世界七寶。以
<lb ed="X" n="0067c05"/><lb ed="R039" n="0133a02"/>用布施。是人以是因緣。得福多不。如是。世尊。此人以
<lb ed="X" n="0067c06"/><lb ed="R039" n="0133a03"/>是因緣。得福甚多。須菩提。若福德有實。如來不說得
<lb ed="X" n="0067c07"/><lb ed="R039" n="0133a04"/>福德多。以福德無故。如來說得福德多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0067c08"/><lb ed="R039" n="0133a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0067c0801">解。此示無相之福也。空生執著有相布施。將謂實
<lb ed="X" n="0067c09"/><lb ed="R039" n="0133a06"/>有福德。殊不知能施六塵本空。則所得福德非有。
<lb ed="X" n="0067c10"/><lb ed="R039" n="0133a07"/>故世尊以福德無故福德多破之。所言無者。非絕
<lb ed="X" n="0067c11"/><lb ed="R039" n="0133a08"/>無也。以心量如空。故得福益大。</p>
<lb ed="X" n="0067c12"/><lb ed="R039" n="0133a09"/><p xml:id="pX25p0067c1201">△疑。空生因聞不許住相度生嚴土。遂起疑云。且
<lb ed="X" n="0067c13"/><lb ed="R039" n="0133a10"/>度生嚴土乃成佛之因。所感萬德具足莊嚴之果。
<lb ed="X" n="0067c14"/><lb ed="R039" n="0133a11"/>今云無生可度。無土可嚴。是絕無因也。又云。無菩
<lb ed="X" n="0067c15"/><lb ed="R039" n="0133a12"/>提可證。是無果也。因果皆絕。是無佛矣。卽今現見
<lb ed="X" n="0067c16"/><lb ed="R039" n="0133a13"/>如來具足色相。又從何而有耶。故佛以不應具足
<lb ed="X" n="0067c17"/><lb ed="R039" n="0133a14"/>色相見如來破之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0067c18"/><lb ed="R039" n="0133a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0067c1801">須菩提。於意云何。佛可以具足色身見不。不也。世尊。
<lb ed="X" n="0067c19"/><lb ed="R039" n="0133a16"/>如來不應以具足色身見。何以故。如來說具足色身。
<lb ed="X" n="0067c20"/><lb ed="R039" n="0133a17"/>卽非具足色身。是名具足色身。須菩提。於意云何。如
<lb ed="X" n="0067c21"/><lb ed="R039" n="0133a18"/>來可以具足諸相見不。不也。世尊。如來不應以具足
<lb ed="X" n="0067c22"/><lb ed="R039" n="0133b01"/>諸相見。何以故。如來說諸相具足。卽非具足。是名諸
<lb ed="X" n="0067c23"/><lb ed="R039" n="0133b02"/>相具足。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0067c24"/><lb ed="R039" n="0133b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0067c2401">解。此破執報身色相之見。以顯法報冥一也。具足
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0068a" n="0068a"/>
<lb ed="X" n="0068a01"/><lb ed="R039" n="0133b04"/>色身者。萬德莊嚴報身佛也。以多劫度生莊嚴佛
<lb ed="X" n="0068a02"/><lb ed="R039" n="0133b05"/>土。感此果報以酧因故。如來說具足色身。且此報
<lb ed="X" n="0068a03"/><lb ed="R039" n="0133b06"/>身本法身也。故云。卽非具足色身。法報冥一。故云
<lb ed="X" n="0068a04"/><lb ed="R039" n="0133b07"/>是名具足色身。此破所見之相。下破能見之見。以
<lb ed="X" n="0068a05"/><lb ed="R039" n="0133b08"/>報身卽法身。故無相可見。智體如如。故見病消亡。
<lb ed="X" n="0068a06"/><lb ed="R039" n="0133b09"/>境智冥一。故法身自顯。凡言是言非者。皆遮救之
<lb ed="X" n="0068a07"/><lb ed="R039" n="0133b10"/>辭也。恐落是非窠臼。故左右遮之遣之。故如來說
<lb ed="X" n="0068a08"/><lb ed="R039" n="0133b11"/>法本無可說。但遮護衆生之心病。不容起見。遣其
<lb ed="X" n="0068a09"/><lb ed="R039" n="0133b12"/>執情。令不住著。如此而<anchor xml:id="nkr_note_add_0068a0901" n="0068a0901"/><anchor xml:id="beg0068a0901" n="0068a0901"/>已<anchor xml:id="end0068a0901"/>。學者應知。</p>
<lb ed="X" n="0068a10"/><lb ed="R039" n="0133b13"/><p xml:id="pX25p0068a1001">△疑。空生聞說佛本無相可見。遂疑旣無身相。誰
<lb ed="X" n="0068a11"/><lb ed="R039" n="0133b14"/>當說法。故佛以無可說破之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0068a12"/><lb ed="R039" n="0133b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0068a1201">須菩提。汝勿謂如來作是念。我當有所說法。莫作是
<lb ed="X" n="0068a13"/><lb ed="R039" n="0133b16"/>念。何以故。若人言如來有所說法。則爲謗佛。不能解
<lb ed="X" n="0068a14"/><lb ed="R039" n="0133b17"/>我所說故。須菩提。說法者。無法可說。是名說法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0068a15"/><lb ed="R039" n="0133b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0068a1501">解。此破報身如來有所說法之疑也。如來出世本
<lb ed="X" n="0068a16"/><lb ed="R039" n="0134a01"/>無法可說。但就衆生所執之情。隨宜而擊破之。唯
<lb ed="X" n="0068a17"/><lb ed="R039" n="0134a02"/>一字而<anchor xml:id="nkr_note_add_0068a1701" n="0068a1701"/><anchor xml:id="beg0068a1701" n="0068a1701"/>已<anchor xml:id="end0068a1701"/>。凡曰非。曰不。乃遮止之辭。以遮止衆生
<lb ed="X" n="0068a18"/><lb ed="R039" n="0134a03"/>之妄想耳。正是護念之意也。故曰。是名說法。</p>
<lb ed="X" n="0068a19"/><lb ed="R039" n="0134a04"/><p xml:id="pX25p0068a1901">△疑。空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0068a1901" n="0068a1901"/><anchor xml:id="beg0068a1901" n="0068a1901"/>已<anchor xml:id="end0068a1901"/>悟法身之理無說無示。以此法甚深。
<lb ed="X" n="0068a20"/><lb ed="R039" n="0134a05"/>但未來衆生。不知可能信受不。故起此疑。向下以
<lb ed="X" n="0068a21"/><lb ed="R039" n="0134a06"/>無衆生破之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0068a22"/><lb ed="R039" n="0134a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0068a2201">爾時慧命須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。於未來世。
<lb ed="X" n="0068a23"/><lb ed="R039" n="0134a08"/>聞說是法。生信心不。佛言。須菩提。彼非衆生。非不衆
<lb ed="X" n="0068a24"/><lb ed="R039" n="0134a09"/>生。何以故。須菩提。衆生衆生者。如來說非衆生。是名
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0068b" n="0068b"/>
<lb ed="X" n="0068b01"/><lb ed="R039" n="0134a10"/>衆生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0068b02"/><lb ed="R039" n="0134a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0068b0201">解。此示生法一如。以破衆生見也。空生妙悟法身。
<lb ed="X" n="0068b03"/><lb ed="R039" n="0134a12"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0068b0301" n="0068b0301"/><anchor xml:id="beg0068b0301" n="0068b0301"/>已<anchor xml:id="end0068b0301"/>能信能受矣。第此法甚深。不知可有衆生於未
<lb ed="X" n="0068b04"/><lb ed="R039" n="0134a13"/>來世。能信此法不。此空生生滅之見未亡。故起未
<lb ed="X" n="0068b05"/><lb ed="R039" n="0134a14"/>來衆生之見。世尊答以衆生本如。與法平等。何有
<lb ed="X" n="0068b06"/><lb ed="R039" n="0134a15"/>未來之相耶。以衆生如如。三際平等。此實般若究
<lb ed="X" n="0068b07"/><lb ed="R039" n="0134a16"/>竟之極則也。彼非衆生等六句。謂衆生本自如如。
<lb ed="X" n="0068b08"/><lb ed="R039" n="0134a17"/>故曰彼非衆生。以眞如隨緣而成衆事。故曰非不
<lb ed="X" n="0068b09"/><lb ed="R039" n="0134a18"/>衆生。乃復釋之曰。所言衆生。乃是眞如隨緣。衆法
<lb ed="X" n="0068b10"/><lb ed="R039" n="0134b01"/>和合而相生。故云衆生者。以假名衆生。故如來說
<lb ed="X" n="0068b11"/><lb ed="R039" n="0134b02"/>非實是衆生。以非實有生。是故名爲衆生耳。</p>
<lb ed="X" n="0068b12"/><lb ed="R039" n="0134b03"/><p xml:id="pX25p0068b1201">△疑。法身無相無法可得。如何言修一切善法。證
<lb ed="X" n="0068b13"/><lb ed="R039" n="0134b04"/>得菩提耶。下以無得平等破之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0068b14"/><lb ed="R039" n="0134b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0068b1401">須菩提白佛言。世尊。佛得阿耨多羅三藐三菩提。爲
<lb ed="X" n="0068b15"/><lb ed="R039" n="0134b06"/>無所得耶。佛言。如是如是。須菩提。我於阿耨多羅三
<lb ed="X" n="0068b16"/><lb ed="R039" n="0134b07"/>藐三菩提。乃至無有少法可得。是名阿耨多羅三藐
<lb ed="X" n="0068b17"/><lb ed="R039" n="0134b08"/>三菩提。復次。須菩提。是法平等。無有高下。是名阿耨
<lb ed="X" n="0068b18"/><lb ed="R039" n="0134b09"/>多羅三藐三菩提。以無我･無人･無衆生･無壽者。修一
<lb ed="X" n="0068b19"/><lb ed="R039" n="0134b10"/>切善法。卽得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。所言善
<lb ed="X" n="0068b20"/><lb ed="R039" n="0134b11"/>法者。如來說卽非善法。是名善法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0068b21"/><lb ed="R039" n="0134b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0068b2101">解。此破佛法見也。空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0068b2101" n="0068b2101"/><anchor xml:id="beg0068b2101" n="0068b2101"/>已<anchor xml:id="end0068b2101"/>悟法身淸淨。無法可得。
<lb ed="X" n="0068b22"/><lb ed="R039" n="0134b13"/>翻疑佛說修一切善法而得菩提是有得也。豈如
<lb ed="X" n="0068b23"/><lb ed="R039" n="0134b14"/>來菩提果無所得耶。佛言實無所得。以生佛平等。
<lb ed="X" n="0068b24"/><lb ed="R039" n="0134b15"/>無二無別。卽是菩提。如此而<anchor xml:id="nkr_note_add_0068b2401" n="0068b2401"/><anchor xml:id="beg0068b2401" n="0068b2401"/>已<anchor xml:id="end0068b2401"/>。豈實有所證得耶。
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0068c" n="0068c"/>
<lb ed="X" n="0068c01"/><lb ed="R039" n="0134b16"/>所言修善法而得菩提者。但以離四相而修。以修
<lb ed="X" n="0068c02"/><lb ed="R039" n="0134b17"/>卽無修。故得亦無得。以無所得故。是名眞善法也。</p>
<lb ed="X" n="0068c03"/><lb ed="R039" n="0134b18"/><p xml:id="pX25p0068c0301">△疑。善法旣非。何法爲勝。下以達般若者。最爲殊
<lb ed="X" n="0068c04"/><lb ed="R039" n="0135a01"/>勝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0068c05"/><lb ed="R039" n="0135a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0068c0501">須菩提。若三千大千世界中。所有諸<name role="" type="person">須彌山</name>王。如是
<lb ed="X" n="0068c06"/><lb ed="R039" n="0135a03"/>等七寶聚。有人持用布施。若人以此般若波羅蜜經。
<lb ed="X" n="0068c07"/><lb ed="R039" n="0135a04"/>乃至四句偈等。受持讀誦。爲他人說。於前福德。百分
<lb ed="X" n="0068c08"/><lb ed="R039" n="0135a05"/>不及一。百千萬億分。乃至算數譬喩。所不能及。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0068c09"/><lb ed="R039" n="0135a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0068c0901">解。此讚般若離相之功最勝也。且修善法不得菩
<lb ed="X" n="0068c10"/><lb ed="R039" n="0135a07"/>提。是則善法非殊勝矣。又以何法爲殊勝耶。佛言
<lb ed="X" n="0068c11"/><lb ed="R039" n="0135a08"/>達般若者。最爲殊勝。三千世界中。有百億<name role="" type="person">須彌山</name>。
<lb ed="X" n="0068c12"/><lb ed="R039" n="0135a09"/>以七寶等此。可謂多矣。以此布施之福。不如達般
<lb ed="X" n="0068c13"/><lb ed="R039" n="0135a10"/>若四句之福。以彼執相。貪求利益故。般若離相。故
<lb ed="X" n="0068c14"/><lb ed="R039" n="0135a11"/>超勝無量。非喩可及。</p>
<lb ed="X" n="0068c15"/><lb ed="R039" n="0135a12"/><p xml:id="pX25p0068c1501">△疑。空生聞前說生佛平等。然旣平等則無衆生
<lb ed="X" n="0068c16"/><lb ed="R039" n="0135a13"/>矣。何言如來當度衆生。是有我人之相也。下以人
<lb ed="X" n="0068c17"/><lb ed="R039" n="0135a14"/>我兩忘破之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0068c18"/><lb ed="R039" n="0135a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0068c1801">須菩提。於意云何。汝等勿謂如來作是念。我當度衆
<lb ed="X" n="0068c19"/><lb ed="R039" n="0135a16"/>生。須菩提。莫作是念。何以故。實無有衆生。如來度者。
<lb ed="X" n="0068c20"/><lb ed="R039" n="0135a17"/>若有衆生如來度者。如來卽有我人衆生壽者。須菩
<lb ed="X" n="0068c21"/><lb ed="R039" n="0135a18"/>提。如來說有我者。則非有我。而凡夫之人。以爲有我。
<lb ed="X" n="0068c22"/><lb ed="R039" n="0135b01"/>須菩提。凡夫者。如來說卽非凡夫。是名凡夫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0068c23"/><lb ed="R039" n="0135b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0068c2301">解。此破佛有人我之疑以顯法身眞我也。所云生
<lb ed="X" n="0068c24"/><lb ed="R039" n="0135b03"/>佛平等。平等則無佛無衆生。何言我當度衆生耶。
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0069a" n="0069a"/>
<lb ed="X" n="0069a01"/><lb ed="R039" n="0135b04"/>衆生人也。我度衆生則有我矣。人我宛然則四相
<lb ed="X" n="0069a02"/><lb ed="R039" n="0135b05"/>不泯。此正宗門所謂得到法身邊。未透法身向上
<lb ed="X" n="0069a03"/><lb ed="R039" n="0135b06"/>句也。故世尊以言遣之。故云勿謂如來我有度生
<lb ed="X" n="0069a04"/><lb ed="R039" n="0135b07"/>之念。我有此念。卽是凡夫。然如來說凡夫。尙非凡
<lb ed="X" n="0069a05"/><lb ed="R039" n="0135b08"/>夫。豈可如來尙存我見耶。此則聖凡俱泯。一道齊
<lb ed="X" n="0069a06"/><lb ed="R039" n="0135b09"/>平。般若玄旨。於斯極矣。</p>
<lb ed="X" n="0069a07"/><lb ed="R039" n="0135b10"/><p xml:id="pX25p0069a0701">△疑。法身旣非有我。報身不可以相見。卽今三十
<lb ed="X" n="0069a08"/><lb ed="R039" n="0135b11"/>二相。豈非佛耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0069a09"/><lb ed="R039" n="0135b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0069a0901">須菩提。於意云何。可以三十二相觀如來不。須菩提
<lb ed="X" n="0069a10"/><lb ed="R039" n="0135b13"/>言。如是如是。以三十二相觀如來。佛言。須菩提。若以
<lb ed="X" n="0069a11"/><lb ed="R039" n="0135b14"/>三十二相觀如來者。轉輪聖王則是如來。須菩提白
<lb ed="X" n="0069a12"/><lb ed="R039" n="0135b15"/>佛言。世尊。如我解佛所說義。不應以三十二相觀如
<lb ed="X" n="0069a13"/><lb ed="R039" n="0135b16"/>來。爾時世尊而說偈言。若以色<anchor xml:id="nkr_note_add_0069a1301" n="0069a1301"/><anchor xml:id="beg0069a1301" n="0069a1301"/>見<anchor xml:id="end0069a1301"/>我。以音聲求我。是
<lb ed="X" n="0069a14"/><lb ed="R039" n="0135b17"/>人行邪道。不能見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0069a15"/><lb ed="R039" n="0135b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0069a1501">解。此示應化非眞。以顯法身離相也。空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0069a1501" n="0069a1501"/><anchor xml:id="beg0069a1501" n="0069a1501"/>已<anchor xml:id="end0069a1501"/>悟法
<lb ed="X" n="0069a16"/><lb ed="R039" n="0136a01"/>身無我。報身非相。是爲眞佛。遂疑現見三十二相
<lb ed="X" n="0069a17"/><lb ed="R039" n="0136a02"/>是何佛耶。是有佛見也。世尊詰之曰。果可以三十
<lb ed="X" n="0069a18"/><lb ed="R039" n="0136a03"/>二相見如來乎。空生執以三十二相必定是佛。世
<lb ed="X" n="0069a19"/><lb ed="R039" n="0136a04"/>尊以轉輪聖王破之。遂悟不可以三十二相觀如
<lb ed="X" n="0069a20"/><lb ed="R039" n="0136a05"/>來。世尊示之以離相偈云。若以色見我。以音聲求
<lb ed="X" n="0069a21"/><lb ed="R039" n="0136a06"/>我。是人行邪道。不能見如來。</p>
<lb ed="X" n="0069a22"/><lb ed="R039" n="0136a07"/><p xml:id="pX25p0069a2201">△疑。空生聞說法報無相。應化非眞。故起法身斷
<lb ed="X" n="0069a23"/><lb ed="R039" n="0136a08"/>滅之見。以不達法身眞我故。佛以不斷滅破之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0069a24"/><lb ed="R039" n="0136a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0069a2401">須菩提。汝若作是念。如來不以具足相故。得阿耨多
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0069b" n="0069b"/>
<lb ed="X" n="0069b01"/><lb ed="R039" n="0136a10"/>羅三藐三菩提。須菩提。莫作是念。如來不以具足相
<lb ed="X" n="0069b02"/><lb ed="R039" n="0136a11"/>故。得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。汝若作是念。發
<lb ed="X" n="0069b03"/><lb ed="R039" n="0136a12"/>阿耨多羅三藐三菩提心者。說諸法斷滅。莫作是念。
<lb ed="X" n="0069b04"/><lb ed="R039" n="0136a13"/>何以故。發阿耨多羅三藐三菩提心者。於法不說斷
<lb ed="X" n="0069b05"/><lb ed="R039" n="0136a14"/>滅相。須菩提。若菩薩以滿恒河沙等世界七寶。持用
<lb ed="X" n="0069b06"/><lb ed="R039" n="0136a15"/>布施。若復有人。知一切法無我。得成于忍。此菩薩。勝
<lb ed="X" n="0069b07"/><lb ed="R039" n="0136a16"/>前菩薩所得功德。何以故。須菩提。以諸菩薩不受福
<lb ed="X" n="0069b08"/><lb ed="R039" n="0136a17"/>德故。須菩提白佛言。世尊。云何菩薩不受福德。須菩
<lb ed="X" n="0069b09"/><lb ed="R039" n="0136a18"/>提。菩薩所作福德。不應貪著。是故說不受福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0069b10"/><lb ed="R039" n="0136b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0069b1001">解。此破斷滅見也。空生聞說當以離相見佛。遂起
<lb ed="X" n="0069b11"/><lb ed="R039" n="0136b02"/>斷滅見。謂如來不以具足相故得菩提。佛敎之曰。
<lb ed="X" n="0069b12"/><lb ed="R039" n="0136b03"/>莫作是念。若作是念。則說諸法斷滅矣。然發菩提
<lb ed="X" n="0069b13"/><lb ed="R039" n="0136b04"/>心者。於法不說斷滅相。但說知一切法無我而<anchor xml:id="nkr_note_add_0069b1301" n="0069b1301"/><anchor xml:id="beg0069b1301" n="0069b1301"/>已<anchor xml:id="end0069b1301"/>。
<lb ed="X" n="0069b14"/><lb ed="R039" n="0136b05"/>若復有人知一切法無我。得成于忍。此菩薩勝過
<lb ed="X" n="0069b15"/><lb ed="R039" n="0136b06"/>滿恒沙界七寶布施之功德。以不受福德故也。所
<lb ed="X" n="0069b16"/><lb ed="R039" n="0136b07"/>言不受者。非絕無也。但不貪著福德耳。所謂無作
<lb ed="X" n="0069b17"/><lb ed="R039" n="0136b08"/>無造無受者。善惡之業亦不忘。世尊出世。說法四
<lb ed="X" n="0069b18"/><lb ed="R039" n="0136b09"/>十九年。止說一無字而<anchor xml:id="nkr_note_add_0069b1801" n="0069b1801"/><anchor xml:id="beg0069b1801" n="0069b1801"/>已<anchor xml:id="end0069b1801"/>。以九界衆生。通執一切
<lb ed="X" n="0069b19"/><lb ed="R039" n="0136b10"/>法有我。如來但以無字破之。此金剛正眼。直觀向
<lb ed="X" n="0069b20"/><lb ed="R039" n="0136b11"/>上一路。故宗門單傳直指。唯從此入。</p>
<lb ed="X" n="0069b21"/><lb ed="R039" n="0136b12"/><p xml:id="pX25p0069b2101">△疑。旣言無我無受福者。則現見如來行住坐臥。
<lb ed="X" n="0069b22"/><lb ed="R039" n="0136b13"/>豈非如來之我耶。此乃三身一異之見未泯。未悟
<lb ed="X" n="0069b23"/><lb ed="R039" n="0136b14"/>平等法身故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0069b24"/><lb ed="R039" n="0136b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0069b2401">須菩提。若有人言。如來若來･若去･若坐･若臥。是人不
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0069c" n="0069c"/>
<lb ed="X" n="0069c01"/><lb ed="R039" n="0136b16"/>解我所說義。何以故。如來者。無所從來。亦無所去。故
<lb ed="X" n="0069c02"/><lb ed="R039" n="0136b17"/>名如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0069c03"/><lb ed="R039" n="0136b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0069c0301">解。此會歸法身眞際也。空生向以威儀動靜者爲
<lb ed="X" n="0069c04"/><lb ed="R039" n="0137a01"/>如來。此特去來之見耳。如來豈有去來耶。至此執
<lb ed="X" n="0069c05"/><lb ed="R039" n="0137a02"/>謝情忘。動靜不二。如如實際。妙極于斯。但一異之
<lb ed="X" n="0069c06"/><lb ed="R039" n="0137a03"/>見未忘。三身一體之義未契。故下以微塵世界破
<lb ed="X" n="0069c07"/><lb ed="R039" n="0137a04"/>之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0069c08"/><lb ed="R039" n="0137a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0069c0801">須菩提。若善男子･善女人。以三千大千世界。碎爲微
<lb ed="X" n="0069c09"/><lb ed="R039" n="0137a06"/>塵。於意云何。是微塵衆。甯爲多不。須菩提言。甚多。世
<lb ed="X" n="0069c10"/><lb ed="R039" n="0137a07"/>尊。何以故。若是微塵衆實有者。佛卽不說是微塵衆。
<lb ed="X" n="0069c11"/><lb ed="R039" n="0137a08"/>所以者何。佛說微塵衆。卽非微塵衆。是名微塵衆。世
<lb ed="X" n="0069c12"/><lb ed="R039" n="0137a09"/>尊。如來所說三千大千世界。卽非世界。是名世界。何
<lb ed="X" n="0069c13"/><lb ed="R039" n="0137a10"/>以故。若世界實有者。卽是一合相。如來說一合相。卽
<lb ed="X" n="0069c14"/><lb ed="R039" n="0137a11"/>非一合相。是名一合相。須菩提。一合相者。卽是不可
<lb ed="X" n="0069c15"/><lb ed="R039" n="0137a12"/>說。但凡夫之人。貪著其事。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0069c16"/><lb ed="R039" n="0137a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0069c1601">解。此破一異見也。空生未契三身一體。故世尊以
<lb ed="X" n="0069c17"/><lb ed="R039" n="0137a14"/>微塵世界非一非異示之。言微塵則非一。世界卽
<lb ed="X" n="0069c18"/><lb ed="R039" n="0137a15"/>非異。微塵聚而爲世界。卽異而不異。世界散而爲
<lb ed="X" n="0069c19"/><lb ed="R039" n="0137a16"/>微塵。卽一而不一。由是觀之。一異之相。了不可得。
<lb ed="X" n="0069c20"/><lb ed="R039" n="0137a17"/>以不可得。故非實有也。若實有一異之相。卽爲一
<lb ed="X" n="0069c21"/><lb ed="R039" n="0137a18"/>合相矣。一合者邊見也。以合一卽不能異。合異卽
<lb ed="X" n="0069c22"/><lb ed="R039" n="0137b01"/>不能一故。若微塵實有。卽不能聚而爲世界。若世
<lb ed="X" n="0069c23"/><lb ed="R039" n="0137b02"/>界實有。則不能散而爲微塵。愚夫以此爲一合相。
<lb ed="X" n="0069c24"/><lb ed="R039" n="0137b03"/>如來說一合相則不然。以離二邊。故名一合。二邊
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0070a" n="0070a"/>
<lb ed="X" n="0070a01"/><lb ed="R039" n="0137b04"/>旣離。卽是不可說矣。但凡夫之人不能遠離有無
<lb ed="X" n="0070a02"/><lb ed="R039" n="0137b05"/>一異二邊。貪著其事。故不能達三身一體。平等法
<lb ed="X" n="0070a03"/><lb ed="R039" n="0137b06"/>身之理也。</p>
<lb ed="X" n="0070a04"/><lb ed="R039" n="0137b07"/><p xml:id="pX25p0070a0401">△疑。旣平等法身一切皆非卽不可見。又何以佛
<lb ed="X" n="0070a05"/><lb ed="R039" n="0137b08"/>說有四相見耶。故下伏破。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0070a06"/><lb ed="R039" n="0137b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0070a0601">須菩提。若人言。佛說我見･人見･衆生見･壽者見。須菩
<lb ed="X" n="0070a07"/><lb ed="R039" n="0137b10"/>提。於意云何。是人解我所說義不。不也。世尊。是人不
<lb ed="X" n="0070a08"/><lb ed="R039" n="0137b11"/>解如來所說義。何以故。世尊說我見･人見･衆生見･壽
<lb ed="X" n="0070a09"/><lb ed="R039" n="0137b12"/>者見。卽非<note place="inline">爲遣衆生之</note>我見･人見･衆生見･壽者見。<note place="inline">耳以此</note>是
<lb ed="X" n="0070a10"/><lb ed="R039" n="0137b13"/>名<note place="inline">衆生之</note>我見･人見･衆生見･壽者見。<note place="inline">原非佛說有此四見也</note>須菩
<lb ed="X" n="0070a11"/><lb ed="R039" n="0137b14"/>提。發阿耨多羅三藐三菩提心者。於一切法。應如是
<lb ed="X" n="0070a12"/><lb ed="R039" n="0137b15"/>知･如是見･如是信解。不生法相。須菩提。所言法相者。
<lb ed="X" n="0070a13"/><lb ed="R039" n="0137b16"/>如來說卽非法相。是名法相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0070a14"/><lb ed="R039" n="0137b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0070a1401">解。此破執有離相之見也。空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0070a1401" n="0070a1401"/><anchor xml:id="beg0070a1401" n="0070a1401"/>已<anchor xml:id="end0070a1401"/>悟平等如如法
<lb ed="X" n="0070a15"/><lb ed="R039" n="0137b18"/>身之理。遂疑法身之體。旣不可以相見。如何世尊
<lb ed="X" n="0070a16"/><lb ed="R039" n="0138a01"/>說離四相之見耶。佛恐空生伏懷此疑。故詰之曰。
<lb ed="X" n="0070a17"/><lb ed="R039" n="0138a02"/>假若有人言世尊說有四相之見者。汝謂此人解
<lb ed="X" n="0070a18"/><lb ed="R039" n="0138a03"/>我所說之意不。空生遂悟佛意。答言此人不解如
<lb ed="X" n="0070a19"/><lb ed="R039" n="0138a04"/>來所說義。何以故。以世尊說有四相之見者。非是
<lb ed="X" n="0070a20"/><lb ed="R039" n="0138a05"/>實有相見可指說也。將爲遣有相見者之執情耳。
<lb ed="X" n="0070a21"/><lb ed="R039" n="0138a06"/>故曰非。此非字與諸非字不同。前屢言非。皆不是
<lb ed="X" n="0070a22"/><lb ed="R039" n="0138a07"/>之義。今此非字乃遣絕之辭。謂遣衆生心中所執
<lb ed="X" n="0070a23"/><lb ed="R039" n="0138a08"/>之相見耳。非佛說有此相見。乃衆生之相見耳。故
<lb ed="X" n="0070a24"/><lb ed="R039" n="0138a09"/>曰是名。此是名二字亦與屢說者不同。宜深觀之。
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0070b" n="0070b"/>
<lb ed="X" n="0070b01"/><lb ed="R039" n="0138a10"/>蓋一切衆生迷倒於相見之中。所執堅固難破。故
<lb ed="X" n="0070b02"/><lb ed="R039" n="0138a11"/>佛以金剛心智以逐破之。令見本智法身眞體。初
<lb ed="X" n="0070b03"/><lb ed="R039" n="0138a12"/>執見有五蘊身心及六塵相。故著相行施以求佛
<lb ed="X" n="0070b04"/><lb ed="R039" n="0138a13"/>福德。世尊以無住破之。次執有菩提相。佛以無所
<lb ed="X" n="0070b05"/><lb ed="R039" n="0138a14"/>得破之。次執布施有莊嚴佛土相。佛以無土可嚴
<lb ed="X" n="0070b06"/><lb ed="R039" n="0138a15"/>破之。次執福德以感報相。佛以非具足色身破之。
<lb ed="X" n="0070b07"/><lb ed="R039" n="0138a16"/>次執如來定有三身相。佛以應化非眞･報身離相
<lb ed="X" n="0070b08"/><lb ed="R039" n="0138a17"/>破之。次執定有法身相。佛以法身非相破之。次執
<lb ed="X" n="0070b09"/><lb ed="R039" n="0138a18"/>法身定有實我相。佛以一切法無我破之。次執如
<lb ed="X" n="0070b10"/><lb ed="R039" n="0138b01"/>來定有三身相。佛以非一非異破之。重重逐破。一
<lb ed="X" n="0070b11"/><lb ed="R039" n="0138b02"/>切皆非。諸相銷亡。一心無寄。理極情忘。直指法身
<lb ed="X" n="0070b12"/><lb ed="R039" n="0138b03"/>實際。以所見之妄相旣空。則能見之妄見亦泯。此
<lb ed="X" n="0070b13"/><lb ed="R039" n="0138b04"/>眞實般若究竟極則。直透法身向上一路。故佛誡
<lb ed="X" n="0070b14"/><lb ed="R039" n="0138b05"/>之曰。發菩提心者。於一切法應如是知。如是見。如
<lb ed="X" n="0070b15"/><lb ed="R039" n="0138b06"/>是信解。不生法相。到此始是眞知眞見眞信眞解。
<lb ed="X" n="0070b16"/><lb ed="R039" n="0138b07"/>則永不起一切法相知見矣。斯則人法雙忘。聖凡
<lb ed="X" n="0070b17"/><lb ed="R039" n="0138b08"/>俱泯。言語道斷。心行處滅。擧心卽錯。動念卽乖。故
<lb ed="X" n="0070b18"/><lb ed="R039" n="0138b09"/>復遣之曰。所云法相。亦非法相。始是眞實法相。非
<lb ed="X" n="0070b19"/><lb ed="R039" n="0138b10"/>妄見者可比也。般若玄旨。妙極於斯。</p>
<lb ed="X" n="0070b20"/><lb ed="R039" n="0138b11"/><p xml:id="pX25p0070b2001">△疑。空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0070b2001" n="0070b2001"/><anchor xml:id="beg0070b2001" n="0070b2001"/>已<anchor xml:id="end0070b2001"/>悟法身全體。遂疑法身不會說法。其
<lb ed="X" n="0070b21"/><lb ed="R039" n="0138b12"/>說法者。乃化身耳。且化身所說之法。不達法身境
<lb ed="X" n="0070b22"/><lb ed="R039" n="0138b13"/>界。如何持此法者。得福德耶。下以化身所說。卽眞
<lb ed="X" n="0070b23"/><lb ed="R039" n="0138b14"/>實法。以三身一體故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0070b24"/><lb ed="R039" n="0138b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0070b2401">須菩提。若有人以滿無量阿僧祇世界七寶。持用布
<pb ed="X" xml:id="X25.0474.0070c" n="0070c"/>
<lb ed="X" n="0070c01"/><lb ed="R039" n="0138b16"/>施。若有善男子･善女人。發菩提心者。持於此經。乃至
<lb ed="X" n="0070c02"/><lb ed="R039" n="0138b17"/>四句偈等。受持讀誦。爲人演說。其福勝彼。云何爲人
<lb ed="X" n="0070c03"/><lb ed="R039" n="0138b18"/>演說。不取於相。如如不動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0070c04"/><lb ed="R039" n="0139a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0070c0401">解。此示化身佛說如如法也。空生疑化身佛所說
<lb ed="X" n="0070c05"/><lb ed="R039" n="0139a02"/>之法。不到法身境界。如何得福。佛言。化身說卽法
<lb ed="X" n="0070c06"/><lb ed="R039" n="0139a03"/>身說。以三身不異故。卽於此法能持四句。爲人演
<lb ed="X" n="0070c07"/><lb ed="R039" n="0139a04"/>說。其福最勝。以不取於相如如不動故。到此塵說
<lb ed="X" n="0070c08"/><lb ed="R039" n="0139a05"/>刹說熾然說也。</p>
<lb ed="X" n="0070c09"/><lb ed="R039" n="0139a06"/><p xml:id="pX25p0070c0901">△疑。法身寂滅。如何寂而能說。下示正觀。以般若
<lb ed="X" n="0070c10"/><lb ed="R039" n="0139a07"/>空寂。從假觀入。從假入空。故名眞空。以假卽眞故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0070c11"/><lb ed="R039" n="0139a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0070c1101">何以故。一切有爲法。如夢幻泡影。如露亦如電。應作
<lb ed="X" n="0070c12"/><lb ed="R039" n="0139a09"/>如是觀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0070c13"/><lb ed="R039" n="0139a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0070c1301">解。此入般若眞空妙觀也。以眞空冥寂。藉假而觀。
<lb ed="X" n="0070c14"/><lb ed="R039" n="0139a11"/>若六喩觀成。則眞空自現。一往俱顯理體。此則正
<lb ed="X" n="0070c15"/><lb ed="R039" n="0139a12"/>示觀法。諸修行人當從此入。法身眞境。極盡於斯。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0070c16"/><lb ed="R039" n="0139a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0070c1601">佛說是經<anchor xml:id="nkr_note_add_0070c1601" n="0070c1601"/><anchor xml:id="beg0070c1601" n="0070c1601"/>已<anchor xml:id="end0070c1601"/>。長老須菩提。及諸比邱･比邱尼。優婆塞･
<lb ed="X" n="0070c17"/><lb ed="R039" n="0139a14"/>優婆夷。一切世間天･人･阿修羅。聞佛所說。皆大歡喜。
<lb ed="X" n="0070c18"/><lb ed="R039" n="0139a15"/>信受奉行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0070c19"/><lb ed="R039" n="0139a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0070c1901">解。此結經者常規也。凡所聞歡喜。必妙契於心。契
<lb ed="X" n="0070c20"/><lb ed="R039" n="0139a17"/>則信之眞受之切。而奉行不虗矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0070c21"/><lb ed="R039" n="0139a18"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金剛決疑<note place="inline">終</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0057a1301" to="#end0057a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0057a1601" to="#end0057a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0058a0501" to="#end0058a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0058a0601" to="#end0058a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0058a0801" to="#end0058a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0058a1601" to="#end0058a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0058a2101" to="#end0058a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0058a2102" to="#end0058a2102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0058a2301" to="#end0058a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0058b0301" to="#end0058b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0058b1501" to="#end0058b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0058b1502" to="#end0058b1502"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0058c1201" to="#end0058c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0058c2201" to="#end0058c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0059a0801" to="#end0059a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0059a1001" to="#end0059a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0059a2001" to="#end0059a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0059b0801" to="#end0059b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0059b1001" to="#end0059b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0059c0301" to="#end0059c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0059c0901" to="#end0059c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0059c1201" to="#end0059c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0059c1202" to="#end0059c1202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0060c0501" to="#end0060c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0060c2301" to="#end0060c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">善</lem><rdg wit="#wit.orig"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0060c2401" to="#end0060c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0061a2401" to="#end0061a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0061b0301" to="#end0061b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0061b0501" to="#end0061b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0061b1501" to="#end0061b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0062a0601" to="#end0062a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0062a0801" to="#end0062a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0062a1001" to="#end0062a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0062a1101" to="#end0062a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0062a1401" to="#end0062a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0062a2401" to="#end0062a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0062b0301" to="#end0062b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0062b2201" to="#end0062b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0062b2401" to="#end0062b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0063a0701" to="#end0063a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0063a1201" to="#end0063a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">波</lem><rdg wit="#wit.orig">般</rdg></app>
<app from="#beg0063a1301" to="#end0063a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0063a2401" to="#end0063a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0063a2402" to="#end0063a2402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0063b0201" to="#end0063b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0063b0601" to="#end0063b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0063b0901" to="#end0063b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0063c1601" to="#end0063c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0063c1602" to="#end0063c1602"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0063c2101" to="#end0063c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0063c2201" to="#end0063c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0064a1601" to="#end0064a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">大</lem><rdg wit="#wit.orig">犬</rdg></app>
<app from="#beg0064a2401" to="#end0064a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0064b0101" to="#end0064b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0064b1601" to="#end0064b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0064b1602" to="#end0064b1602"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0064b1603" to="#end0064b1603"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0065a2301" to="#end0065a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0065b0901" to="#end0065b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0066a0201" to="#end0066a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0066a0601" to="#end0066a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0066a1601" to="#end0066a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0066a2201" to="#end0066a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0066b0201" to="#end0066b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0066b0301" to="#end0066b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0066b0501" to="#end0066b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0066b0801" to="#end0066b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0066b1101" to="#end0066b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0066b1601" to="#end0066b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0068a0901" to="#end0068a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0068a1701" to="#end0068a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0068a1901" to="#end0068a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0068b0301" to="#end0068b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0068b2101" to="#end0068b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0068b2401" to="#end0068b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0069a1301" to="#end0069a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">見</lem><rdg wit="#wit.orig">身</rdg></app>
<app from="#beg0069a1501" to="#end0069a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0069b1301" to="#end0069b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0069b1801" to="#end0069b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0070a1401" to="#end0070a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0070b2001" to="#end0070b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0070c1601" to="#end0070c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0057a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0057a1301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0057a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0057a1601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0058a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0058a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0058a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0058a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0058a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0058a0801">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0058a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0058a1601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0058a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0058a2101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0058a2102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0058a2102">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0058a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0058a2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0058b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0058b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0058b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0058b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0058b1502" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0058b1502">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0058c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0058c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0058c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0058c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0059a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0059a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0059a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0059a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0059a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0059a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0059b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0059b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0059b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0059b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0059c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0059c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0059c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0059c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0059c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0059c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0059c1202" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0059c1202">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0060c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0060c0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0060c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0060c2301">善【CB】，［－］【卍續】</note>
<note n="0060c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0060c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0061a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0061a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0061b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0061b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0061b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0061b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0061b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0061b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0062a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0062a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0062a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0062a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0062a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0062a1001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0062a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0062a1101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0062a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0062a1401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0062a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0062a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0062b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0062b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0062b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0062b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0062b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0062b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0063a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0063a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0063a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0063a1201">波【CB】，般【卍續】</note>
<note n="0063a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0063a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0063a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0063a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0063a2402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0063a2402">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0063b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0063b0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0063b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0063b0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0063b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0063b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0063c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0063c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0063c1602" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0063c1602">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0063c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0063c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0063c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0063c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0064a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0064a1601">大【CB】，犬【卍續】</note>
<note n="0064a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0064a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0064b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0064b0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0064b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0064b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0064b1602" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0064b1602">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0064b1603" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0064b1603">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0065a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0065a2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0065b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0065b0901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0066a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0066a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0066a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0066a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0066a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0066a1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0066a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0066a2201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0066b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0066b0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0066b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0066b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0066b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0066b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0066b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0066b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0066b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0066b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0066b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0066b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0068a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0068a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0068a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0068a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0068a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0068a1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0068b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0068b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0068b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0068b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0068b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0068b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0069a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0069a1301">見【CB】，身【卍續】</note>
<note n="0069a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0069a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0069b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0069b1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0069b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0069b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0070a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0070a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0070b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0070b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0070c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0070c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>