<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X25n0475">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 475 金剛經鎞</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 475 金剛經鎞</title>
			<author>明 廣伸述</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>2卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">475</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">金剛經鎞</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, Text as provided by Electronic Buddhadharma Society (EBS)</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，佛敎電腦資訊庫功德會提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB08504">
				<charName>CBETA CHARACTER CB08504</charName>
				<mapping cb:dec="991544" type="PUA">U+F2138</mapping>
			<mapping type="unicode">U+269A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>燄</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舀*炎]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-16T15:46:27">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0071a" n="0071a"/>
<lb ed="X" n="0071a01"/>
<lb ed="X" n="0071a02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 475-A 金剛鎞序</cb:mulu><head>No. 475-A
<lb ed="X" n="0071a03"/><lb ed="R039" n="0140a01"/> 金剛鎞序</head>
<lb ed="X" n="0071a04"/>
<lb ed="X" n="0071a05"/><lb ed="R039" n="0140a02"/><p xml:id="pX25p0071a0501">帝堯不可無虞舜。文王不可無孔子。道有所傳故也。
<lb ed="X" n="0071a06"/><lb ed="R039" n="0140a03"/>迦葉不能無迦文。迦文不能無彌勒。亦道有所傳故
<lb ed="X" n="0071a07"/><lb ed="R039" n="0140a04"/>也。是以道之不見於堯者。得聞於舜。不見於文者。得
<lb ed="X" n="0071a08"/><lb ed="R039" n="0140a05"/>聞於孔。而不悟於迦文者。得明於彌勒。乃有外彌勒
<lb ed="X" n="0071a09"/><lb ed="R039" n="0140a06"/>以明迦文。是猶却孔子而究文王。舍大舜以辨唐堯
<lb ed="X" n="0071a10"/><lb ed="R039" n="0140a07"/>矣。有是理乎。況迦文所演金剛一經。最爲微妙不可
<lb ed="X" n="0071a11"/><lb ed="R039" n="0140a08"/>思議。登地大聖。猶然難之。而求明於彌勒。博地凡夫。
<lb ed="X" n="0071a12"/><lb ed="R039" n="0140a09"/>何乃叛其說。任<anchor xml:id="nkr_note_add_0071a1201" n="0071a1201"/><anchor xml:id="beg0071a1201" n="0071a1201"/>己<anchor xml:id="end0071a1201"/>見以爲之解耶。辭愈新而義愈匿。
<lb ed="X" n="0071a13"/><lb ed="R039" n="0140a10"/>文彌彩而旨彌昏。鬪諍競起。壇幟橫興。末法之弊極
<lb ed="X" n="0071a14"/><lb ed="R039" n="0140a11"/>矣。</p><p xml:id="pX25p0071a1402" cb:place="inline">雲棲空大師。遠窮大藏。深究微言。反復諸家。博綜
<lb ed="X" n="0071a15"/><lb ed="R039" n="0140a12"/>羣典。依彼本論。求通彌勒之偈。復循彌勒。用達迦文
<lb ed="X" n="0071a16"/><lb ed="R039" n="0140a13"/>之經。取其意以解文。引其言而證解。辭不欲華。恐翳
<lb ed="X" n="0071a17"/><lb ed="R039" n="0140a14"/>理也。言不欲多。恐憚繁也。科不欲細。恐間隔其文勢
<lb ed="X" n="0071a18"/><lb ed="R039" n="0140a15"/>也。庶天下後世。知彌勒之偈。不異於迦文之經。空師
<lb ed="X" n="0071a19"/><lb ed="R039" n="0140a16"/>之解。盡由於彌勒之偈。由解以知偈。因偈以知經。則
<lb ed="X" n="0071a20"/><lb ed="R039" n="0140a17"/>後之不明於迦文者。得明於彌勒。得明於彌勒者。乃
<lb ed="X" n="0071a21"/><lb ed="R039" n="0140a18"/>所以善明於迦文也。失其意者。非此解。非非空師。得
<lb ed="X" n="0071a22"/><lb ed="R039" n="0140b01"/>其意者。是此解。是是彌勒也。於戲。古今註金剛者。無
<lb ed="X" n="0071a23"/><lb ed="R039" n="0140b02"/>慮千百函。獨我雲棲大師摸象一記。寔得慈氏不傳
<lb ed="X" n="0071a24"/><lb ed="R039" n="0140b03"/>之秘。而空師卽法門龍象。親承提命。俾註斯經。會淵
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0071b" n="0071b"/>
<lb ed="X" n="0071b01"/><lb ed="R039" n="0140b04"/>匠旣傾。亡羊多岐。廣揞忝附禪誦之末。往來從臾。空
<lb ed="X" n="0071b02"/><lb ed="R039" n="0140b05"/>師因之鈎玄纂要。搉一刪繁。集諸家之大成。補摸象
<lb ed="X" n="0071b03"/><lb ed="R039" n="0140b06"/>之未備。心燈相照。如印印泥。然後知迦文同彌勒。同
<lb ed="X" n="0071b04"/><lb ed="R039" n="0140b07"/>百千諸佛。言中之意。與夫言之所不能盡。意之所不
<lb ed="X" n="0071b05"/><lb ed="R039" n="0140b08"/>能致者。無不咸歸於大同。近可證之於雲棲。遠可證
<lb ed="X" n="0071b06"/><lb ed="R039" n="0140b09"/>之於兜率。述者之旨。豈徒爾哉。</p>
<lb ed="X" n="0071b07"/><lb ed="R039" n="0140b10"/><p xml:id="pX25p0071b0701">萬曆戊午秋日虎林洪瞻祖廣揞撰</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0071b08"/>
<lb ed="X" n="0071b09"/>
<lb ed="X" n="0071b10"/>
<lb ed="X" n="0071b11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">金剛般若波羅蜜經鎞</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0071b12"/><cb:docNumber>No. 475</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0071b13"/><lb ed="R039" n="0141a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金剛般若波羅蜜經鎞卷上</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0071b14"/>
<lb ed="X" n="0071b15"/><lb ed="R039" n="0141a02"/><byline cb:type="author">古杭雲棲弟子　廣伸　述</byline>
<lb ed="X" n="0071b16"/><lb ed="R039" n="0141a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0071b1601">△將釋此經總分爲三。初題目。二譯人。三本文。</p>
<lb ed="X" n="0071b17"/><lb ed="R039" n="0141a04"/><p xml:id="pX25p0071b1701">初題目。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0071b18"/><lb ed="R039" n="0141a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0071b1801">金剛般若波羅蜜經</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0071b19"/><lb ed="R039" n="0141a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0071b1901">金剛者。金中之剛。最堅至利。五金莫及。天帝所有
<lb ed="X" n="0071b20"/><lb ed="R039" n="0141a07"/>之寶。力士所持之杵也。般若者。衆生之心。而有實
<lb ed="X" n="0071b21"/><lb ed="R039" n="0141a08"/>相觀照之殊。實相者。心本無相。以遠離虗妄。眞實
<lb ed="X" n="0071b22"/><lb ed="R039" n="0141a09"/>有體。不可破壞。無相之相。強名實相。所謂本來面
<lb ed="X" n="0071b23"/><lb ed="R039" n="0141a10"/>目是也。觀照者。心本非照。以遠離分別。眞明皎然。
<lb ed="X" n="0071b24"/><lb ed="R039" n="0141a11"/>妍醜自現。無照之照。強名觀照。所謂照本來面目
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0071c" n="0071c"/>
<lb ed="X" n="0071c01"/><lb ed="R039" n="0141a12"/>是也。喩如珠體珠光。從體發光。光還照體。體用交
<lb ed="X" n="0071c02"/><lb ed="R039" n="0141a13"/>輝。不一不異。波羅蜜者。云彼岸到。謂到眞空實際
<lb ed="X" n="0071c03"/><lb ed="R039" n="0141a14"/>之彼岸也。金剛般若者。般若如金剛也。蓋言觀照
<lb ed="X" n="0071c04"/><lb ed="R039" n="0141a15"/>之用。全依實相體起。體旣堅利。用亦堅利。堅故不
<lb ed="X" n="0071c05"/><lb ed="R039" n="0141a16"/>爲一切所壞。利故能壞一切。猶如金剛。莫可嬰鋒。
<lb ed="X" n="0071c06"/><lb ed="R039" n="0141a17"/>是故觸有有壞。觸空空敗。觸著中道。粉虀爛碎。無
<lb ed="X" n="0071c07"/><lb ed="R039" n="0141a18"/>明結業。擬之則當下冰消。生死涅槃。觸處則隨鋒
<lb ed="X" n="0071c08"/><lb ed="R039" n="0141b01"/>瓦解。是名金剛般若。</p><p xml:id="pX25p0071c0809" cb:place="inline">而曰金剛般若波羅蜜者。卽
<lb ed="X" n="0071c09"/><lb ed="R039" n="0141b02"/>此般若。壞迷悟聖凡之此岸。到非迷非悟廓然無
<lb ed="X" n="0071c10"/><lb ed="R039" n="0141b03"/>聖之彼岸。壞空有中道之此岸。到非空非有中亦
<lb ed="X" n="0071c11"/><lb ed="R039" n="0141b04"/>不安之彼岸。壞生死涅槃之此岸。到生死涅槃如
<lb ed="X" n="0071c12"/><lb ed="R039" n="0141b05"/>夢･衆生本來成佛･諸法如義之彼岸。如經謂般若
<lb ed="X" n="0071c13"/><lb ed="R039" n="0141b06"/>波羅蜜。遠有所離。遠有所到是也。然卽此卽彼。非
<lb ed="X" n="0071c14"/><lb ed="R039" n="0141b07"/>離此有彼。卽離卽到。非離後有到也。其說到者。從
<lb ed="X" n="0071c15"/><lb ed="R039" n="0141b08"/>畢竟空中。建立一切言說。正說之時。非有說。非無
<lb ed="X" n="0071c16"/><lb ed="R039" n="0141b09"/>說。非可說。非不可說。無有定法可說。如尊者不見
<lb ed="X" n="0071c17"/><lb ed="R039" n="0141b10"/>一法。名爲轉敎。如來不說一法。名爲轉輪是也。其
<lb ed="X" n="0071c18"/><lb ed="R039" n="0141b11"/>用到者。於絕思議內。得心應手。左右逢源。提得便
<lb ed="X" n="0071c19"/><lb ed="R039" n="0141b12"/>行。不存軌則。如德山用捧。臨濟行拳。道吾舞笏。石
<lb ed="X" n="0071c20"/><lb ed="R039" n="0141b13"/>鞏張弓是也。說不到。不可以爲敎。用不到。不可以
<lb ed="X" n="0071c21"/><lb ed="R039" n="0141b14"/>爲宗。說用雖殊。總之一柄金剛王寶劍。如永嘉云。
<lb ed="X" n="0071c22"/><lb ed="R039" n="0141b15"/>大丈夫。秉慧劍。般若鋒兮金剛<g ref="#CB08504">𦦨</g>。非但空摧外道
<lb ed="X" n="0071c23"/><lb ed="R039" n="0141b16"/>心。早曾落却天魔膽。故名金剛般若波羅蜜。</p><p xml:id="pX25p0071c2318" cb:place="inline">良以
<lb ed="X" n="0071c24"/><lb ed="R039" n="0141b17"/>卽今方寸心中。金剛正眼。人人本具。各各不無。從
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0072a" n="0072a"/>
<lb ed="X" n="0072a01"/><lb ed="R039" n="0141b18"/>本<anchor xml:id="nkr_note_add_0072a0101" n="0072a0101"/><anchor xml:id="beg0072a0101" n="0072a0101"/>已<anchor xml:id="end0072a0101"/>來。離言說相。離名字相。離心緣相。非能離。非
<lb ed="X" n="0072a02"/><lb ed="R039" n="0142a01"/>所離。性本離故。性旣本離。離亦不立。離旣不立。一
<lb ed="X" n="0072a03"/><lb ed="R039" n="0142a02"/>切渾融。一切旣融。則無一法可遣可立。亦無一法
<lb ed="X" n="0072a04"/><lb ed="R039" n="0142a03"/>可住可得矣。孰此孰彼。孰離孰到。孰可壞孰不可
<lb ed="X" n="0072a05"/><lb ed="R039" n="0142a04"/>壞。繁興大用。擧必全眞。百草頭邊。光明爍爍。奈何
<lb ed="X" n="0072a06"/><lb ed="R039" n="0142a05"/>本起無明。爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0072a0601" n="0072a0601"/><anchor xml:id="beg0072a0601" n="0072a0601"/>己<anchor xml:id="end0072a0601"/>主宰。凡所施爲。動成窼臼。甘心苦
<lb ed="X" n="0072a07"/><lb ed="R039" n="0142a06"/>趣。與溺志偏乘者。置之無論。卽備修萬行。廣度羣
<lb ed="X" n="0072a08"/><lb ed="R039" n="0142a07"/>迷。期以疾證菩提。而有生可度。有行可修。有法可
<lb ed="X" n="0072a09"/><lb ed="R039" n="0142a08"/>得。其於無住無得之本眞。蓋不啻千里萬里矣。是
<lb ed="X" n="0072a10"/><lb ed="R039" n="0142a09"/>以此經徹底掀翻。和盤托轉。一味鞭撻妄情。直下
<lb ed="X" n="0072a11"/><lb ed="R039" n="0142a10"/>如迅雷杲日。古鏡太阿。無夢不驚。無幽不燭。無微
<lb ed="X" n="0072a12"/><lb ed="R039" n="0142a11"/>不照。無物不摧。直使法法皆無所得。頭頭始是家
<lb ed="X" n="0072a13"/><lb ed="R039" n="0142a12"/>珍。而本來淸淨之體顯矣。</p><p xml:id="pX25p0072a1311" cb:place="inline">至此。則何期自性。本自
<lb ed="X" n="0072a14"/><lb ed="R039" n="0142a13"/>淸淨。何期自性。本自具足。彼此離到者。可得而名
<lb ed="X" n="0072a15"/><lb ed="R039" n="0142a14"/>言之哉。展鷲峯無作之機。啓少室不傳之妙。不歸
<lb ed="X" n="0072a16"/><lb ed="R039" n="0142a15"/>此經。將誰歸乎。黃梅般若。良有以也。</p><p xml:id="pX25p0072a1615" cb:place="inline">經者。常義･法
<lb ed="X" n="0072a17"/><lb ed="R039" n="0142a16"/>義。日可令冷。月可令熱。衆魔無能壞此眞說。是之
<lb ed="X" n="0072a18"/><lb ed="R039" n="0142a17"/>謂常。佛從此生。法從此出。萬德楷模。衆生軌則。是
<lb ed="X" n="0072a19"/><lb ed="R039" n="0142a18"/>之謂法。願以此常法之古敎爲明鏡。照見自心。卽
<lb ed="X" n="0072a20"/><lb ed="R039" n="0142b01"/>以此自心爲智燈。燭經幽旨。庶幾乎昔日之在黃
<lb ed="X" n="0072a21"/><lb ed="R039" n="0142b02"/>梅鷲嶺者。儼然今日於目前矣。有志於般若者。宜
<lb ed="X" n="0072a22"/><lb ed="R039" n="0142b03"/>盡心焉。</p><p xml:id="pX25p0072a2204" cb:place="inline">△二譯人。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0072a23"/><lb ed="R039" n="0142b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0072a2301">姚秦三藏法師鳩摩羅什譯</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0072a24"/><lb ed="R039" n="0142b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0072a2401">姚秦。代名。卽後主姚興。必曰姚者。揀非周之嬴秦。
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0072b" n="0072b"/>
<lb ed="X" n="0072b01"/><lb ed="R039" n="0142b06"/>南北朝之符秦也。三藏法師者。以通三藏之德。模
<lb ed="X" n="0072b02"/><lb ed="R039" n="0142b07"/>範衆生也。鳩摩羅什者。具云鳩摩羅耆婆什。上五
<lb ed="X" n="0072b03"/><lb ed="R039" n="0142b08"/>字。此云童壽。什者。深善此方文字之什。華梵合擧。
<lb ed="X" n="0072b04"/><lb ed="R039" n="0142b09"/>稱羅什也。譯者。易梵成華也。周禮掌四方之語。各
<lb ed="X" n="0072b05"/><lb ed="R039" n="0142b10"/>有其官。北方曰譯。今經自西來而云譯者。以北方
<lb ed="X" n="0072b06"/><lb ed="R039" n="0142b11"/>之官。兼善西語。摩騰始至。遂稱爲譯。今仍之也。按
<lb ed="X" n="0072b07"/><lb ed="R039" n="0142b12"/>師七歲。隨母入寺。見鐵鉢試取加頂。俄念此鉢甚
<lb ed="X" n="0072b08"/><lb ed="R039" n="0142b13"/>重。我何能擧。卽不勝重。遂悟萬法唯心。博學強記。
<lb ed="X" n="0072b09"/><lb ed="R039" n="0142b14"/>人莫能及。以童年高德。故云童壽。</p><p xml:id="pX25p0072b0914" cb:place="inline">後興主請師入
<lb ed="X" n="0072b10"/><lb ed="R039" n="0142b15"/>關。奉爲國師。師閱舊經。義多紕僻。不與梵本相應。
<lb ed="X" n="0072b11"/><lb ed="R039" n="0142b16"/>乃集沙門八百餘人。新譯經論三百九十餘卷。並
<lb ed="X" n="0072b12"/><lb ed="R039" n="0142b17"/>暢神源。發揮幽旨。師未終少日。集衆謂曰。願所宣
<lb ed="X" n="0072b13"/><lb ed="R039" n="0142b18"/>譯。傳之後世。咸共流通。今於衆前。發誠實誓。若所
<lb ed="X" n="0072b14"/><lb ed="R039" n="0143a01"/>傳無謬。當使焚身之後。舌不焦爛。以弘始十一年
<lb ed="X" n="0072b15"/><lb ed="R039" n="0143a02"/>八月二十一日。卒於長安。闍維。薪盡形滅。舌根儼
<lb ed="X" n="0072b16"/><lb ed="R039" n="0143a03"/>然。今經譯於此師。當與如來眞語實語。等無有異。
<lb ed="X" n="0072b17"/><lb ed="R039" n="0143a04"/>可弗信歟。</p>
<lb ed="X" n="0072b18"/><lb ed="R039" n="0143a05"/><p xml:id="pX25p0072b1801">△三本文三。初序分。二正宗分。三流通分。初序分
<lb ed="X" n="0072b19"/><lb ed="R039" n="0143a06"/>二。初證信。二發起。</p><p xml:id="pX25p0072b1908" cb:place="inline">初證信。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0072b20"/><lb ed="R039" n="0143a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0072b2001">如是我聞。一時佛在<name role="" type="person">舍衛國</name>。祗樹<name role="" type="person">給孤獨園</name>。與大比
<lb ed="X" n="0072b21"/><lb ed="R039" n="0143a08"/>丘衆千二百五十人俱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0072b22"/><lb ed="R039" n="0143a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0072b2201">證信者。言如是之法。我從佛聞。彼一時釋迦在舍
<lb ed="X" n="0072b23"/><lb ed="R039" n="0143a10"/>衛國之祗園。與諸大衆同居而共聽者也。信聞時
<lb ed="X" n="0072b24"/><lb ed="R039" n="0143a11"/>主。歷然可徵。處及聞人。皎然足證。俾遐方異世。諦
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0072c" n="0072c"/>
<lb ed="X" n="0072c01"/><lb ed="R039" n="0143a12"/>信無疑。故名證信。然亦名通序。以諸經通有故。</p><p xml:id="pX25p0072c0119" cb:place="inline">若
<lb ed="X" n="0072c02"/><lb ed="R039" n="0143a13"/>離釋之。則如是者。指法之辭。雖前此無法。而逆指
<lb ed="X" n="0072c03"/><lb ed="R039" n="0143a14"/>下文所說正宗之法也。我聞者。我自親聞。非轉聞
<lb ed="X" n="0072c04"/><lb ed="R039" n="0143a15"/>於人。我自親聞。非讀古而聞。一時者。師資會合。說
<lb ed="X" n="0072c05"/><lb ed="R039" n="0143a16"/>聽之一時也。不名某年日月者。以十方時分不一。
<lb ed="X" n="0072c06"/><lb ed="R039" n="0143a17"/>兩土正朔不同故。又或聽者時長。說者時短。抑或
<lb ed="X" n="0072c07"/><lb ed="R039" n="0143a18"/>聽者時短。說者時長。故但言一時也。佛者。覺義。覺
<lb ed="X" n="0072c08"/><lb ed="R039" n="0143b01"/>自本性。覺人本性。覺自與人。皆盡其性故。</p><p xml:id="pX25p0072c0817" cb:place="inline">舍衛。此
<lb ed="X" n="0072c09"/><lb ed="R039" n="0143b02"/>云聞物。以國豐四德。譽動五天。曰聞物也。祗樹給
<lb ed="X" n="0072c10"/><lb ed="R039" n="0143b03"/>孤獨園者。梵語祗陀。此云戰勝。以交戰勝時而生。
<lb ed="X" n="0072c11"/><lb ed="R039" n="0143b04"/>喜以爲名也。今單言祗者。取文省故。給孤表德。卽
<lb ed="X" n="0072c12"/><lb ed="R039" n="0143b05"/>須達多。蓋祗陀施樹。給孤買園。兼二爲名。故云祗
<lb ed="X" n="0072c13"/><lb ed="R039" n="0143b06"/>樹<name role="" type="person">給孤獨園</name>也。</p><p xml:id="pX25p0072c1307" cb:place="inline">梵語比丘。此云乞士。乞食資身。乞
<lb ed="X" n="0072c14"/><lb ed="R039" n="0143b07"/>法資心故。亦云怖魔。離欲學道。與魔相反故。亦云
<lb ed="X" n="0072c15"/><lb ed="R039" n="0143b08"/>破惡。破煩惱惡。斷除結使故。而云大者。天王大人
<lb ed="X" n="0072c16"/><lb ed="R039" n="0143b09"/>所共敬仰。非小德故。內外敎典。無不博通。非寡解
<lb ed="X" n="0072c17"/><lb ed="R039" n="0143b10"/>故。超出九十六種外道之上。非劣器故。總名大也。
<lb ed="X" n="0072c18"/><lb ed="R039" n="0143b11"/>千二百五十人者。一<name role="" type="person">優樓頻</name>螺。於火龍窟有五百
<lb ed="X" n="0072c19"/><lb ed="R039" n="0143b12"/>弟子。二迦耶。於<name role="" type="person">象頭山</name>有三百弟子。三那提。於希
<lb ed="X" n="0072c20"/><lb ed="R039" n="0143b13"/>連河有二百弟子。後皆皈佛。故有千衆。目連舍利。
<lb ed="X" n="0072c21"/><lb ed="R039" n="0143b14"/>共有二百五十。亦來皈佛。成千二百五十也。</p><p xml:id="pX25p0072c2118" cb:place="inline">問。佛
<lb ed="X" n="0072c22"/><lb ed="R039" n="0143b15"/>度比丘甚多無量。何獨擧此。以此千二百五十者。
<lb ed="X" n="0072c23"/><lb ed="R039" n="0143b16"/>最先皈佛。又常不離佛。直至佛滅。其他散在四方。
<lb ed="X" n="0072c24"/><lb ed="R039" n="0143b17"/>雖千里面談。而據迹成文。法自應爾。如仲尼之徒。
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0073a" n="0073a"/>
<lb ed="X" n="0073a01"/><lb ed="R039" n="0143b18"/>蓋三千焉。而獨擧七十子者。亦以久在泗濵。相依
<lb ed="X" n="0073a02"/><lb ed="R039" n="0144a01"/>陳蔡。亦常隨故。</p><p xml:id="pX25p0073a0207" cb:place="inline">△二發起。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0073a03"/><lb ed="R039" n="0144a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0073a0301">爾時。世尊食時。著衣持鉢。入舍衛大城乞食。於其城
<lb ed="X" n="0073a04"/><lb ed="R039" n="0144a03"/>中。次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0073a0401" n="0073a0401"/><anchor xml:id="beg0073a0401" n="0073a0401"/>已<anchor xml:id="end0073a0401"/>。還至本處。飯食訖。收衣鉢。洗足<anchor xml:id="nkr_note_add_0073a0402" n="0073a0402"/><anchor xml:id="beg0073a0402" n="0073a0402"/>已<anchor xml:id="end0073a0402"/>。敷座
<lb ed="X" n="0073a05"/><lb ed="R039" n="0144a04"/>而坐。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0073a06"/><lb ed="R039" n="0144a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0073a0601">發起者。聖言殊非率爾。敎起必藉由興。如法華放
<lb ed="X" n="0073a07"/><lb ed="R039" n="0144a06"/>光。啓一乘之敎。維摩示疾。開不二之談。故名發起。
<lb ed="X" n="0073a08"/><lb ed="R039" n="0144a07"/>亦名別序。以諸經發起。有無各別。有仍別也。今以
<lb ed="X" n="0073a09"/><lb ed="R039" n="0144a08"/>乞食爲發起者。蓋顯色身僞跡。假飮食以生育。法
<lb ed="X" n="0073a10"/><lb ed="R039" n="0144a09"/>身眞理。由智慧以照成。羣生迷眞保僞。諸佛假僞
<lb ed="X" n="0073a11"/><lb ed="R039" n="0144a10"/>引眞。故示乞食以資色身。發起智慧以生法身也。
<lb ed="X" n="0073a12"/><lb ed="R039" n="0144a11"/>色身無食則死。法身無智不生。故經云。一切諸佛。
<lb ed="X" n="0073a13"/><lb ed="R039" n="0144a12"/>及諸佛阿耨多羅三藐三菩提。皆從此經出。</p><p xml:id="pX25p0073a1318" cb:place="inline">食時
<lb ed="X" n="0073a14"/><lb ed="R039" n="0144a13"/>者。辰時也。以當日初分。乞食易施。歸園正當午前。
<lb ed="X" n="0073a15"/><lb ed="R039" n="0144a14"/>如常齋法。著衣者。著九條至二十五條。福田衣也。
<lb ed="X" n="0073a16"/><lb ed="R039" n="0144a15"/>以製像水田。見生福故。持鉢者。紺瑠璃鉢。乃四天
<lb ed="X" n="0073a17"/><lb ed="R039" n="0144a16"/>王所奉<name role="" type="person">維衛佛</name>之遺鉢也。必持著者。以在家好尙
<lb ed="X" n="0073a18"/><lb ed="R039" n="0144a17"/>華綺。太著於樂。出家外道躶形。太著於苦。今處中
<lb ed="X" n="0073a19"/><lb ed="R039" n="0144a18"/>行。離二邊也。且有威可畏。有儀可像。範我形軀。肅
<lb ed="X" n="0073a20"/><lb ed="R039" n="0144b01"/>他敬信。豈徒爲持著<anchor xml:id="nkr_note_add_0073a2001" n="0073a2001"/><anchor xml:id="beg0073a2001" n="0073a2001"/>已<anchor xml:id="end0073a2001"/>哉。乞食。是頭陀行。頭陀。此
<lb ed="X" n="0073a21"/><lb ed="R039" n="0144b02"/>云抖擻。以煩惱根心。未易卒遣。茲欲抖擻。必在躬
<lb ed="X" n="0073a22"/><lb ed="R039" n="0144b03"/>行。行雖無量。攝以十二。曰藍若。曰樹下。抖擻居處
<lb ed="X" n="0073a23"/><lb ed="R039" n="0144b04"/>之煩惱也。曰繩牀。曰瓦鉢。抖擻器用之煩惱也。曰
<lb ed="X" n="0073a24"/><lb ed="R039" n="0144b05"/>三衣。曰乞食。抖擻衣食之煩惱也。而乞食一行。不
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0073b" n="0073b"/>
<lb ed="X" n="0073b01"/><lb ed="R039" n="0144b06"/><name role="" type="person">惟遠</name>除貪慢。亦且生長福田。資<anchor xml:id="nkr_note_add_0073b0101" n="0073b0101"/><anchor xml:id="beg0073b0101" n="0073b0101"/>斂<anchor xml:id="end0073b0101"/>身心。離四邪命。
<lb ed="X" n="0073b02"/><lb ed="R039" n="0144b07"/>故如來示現。軌範後昆。使知佛尙且然。況其他乎。
<lb ed="X" n="0073b03"/><lb ed="R039" n="0144b08"/>故嘗自謂。頭陀行存。我法則存。頭陀行滅。我法則
<lb ed="X" n="0073b04"/><lb ed="R039" n="0144b09"/>滅。誠重於此也。次第乞者。淨穢不分。貧富俱入。以
<lb ed="X" n="0073b05"/><lb ed="R039" n="0144b10"/>內證平等之理。外忘差別之相故也。收衣鉢者。收
<lb ed="X" n="0073b06"/><lb ed="R039" n="0144b11"/>大衣。著七條。息緣慮也。洗足者。淨身業。敷座而坐。
<lb ed="X" n="0073b07"/><lb ed="R039" n="0144b12"/>正入定矣。敷座者。如來每說般若。皆自敷坐具。爲
<lb ed="X" n="0073b08"/><lb ed="R039" n="0144b13"/>般若出生諸佛。卽是佛母。表敬法故。而云坐者。雙
<lb ed="X" n="0073b09"/><lb ed="R039" n="0144b14"/>趺也。必雙趺者。智論云。見畫跏趺坐。魔王尙驚恐。
<lb ed="X" n="0073b10"/><lb ed="R039" n="0144b15"/>何況入道人。端身不傾動。是以結跏趺坐。不唯形
<lb ed="X" n="0073b11"/><lb ed="R039" n="0144b16"/>相端嚴。令人敬信。諸聖所稱。外道所罕。而復能經
<lb ed="X" n="0073b12"/><lb ed="R039" n="0144b17"/>時久。不速疲勞。攝<anchor xml:id="nkr_note_add_0073b1201" n="0073b1201"/><anchor xml:id="beg0073b1201" n="0073b1201"/>斂<anchor xml:id="end0073b1201"/>身心。輕安易發。四威儀中。以
<lb ed="X" n="0073b13"/><lb ed="R039" n="0144b18"/>坐爲勝。良有以也。況乎鏡對面住。面則自彰。念對
<lb ed="X" n="0073b14"/><lb ed="R039" n="0145a01"/>理住。理豈不自彰乎。故諸經每欲說法。多先入定。
<lb ed="X" n="0073b15"/><lb ed="R039" n="0145a02"/>今經演說。如如不動。亦可著衣持鉢。次第行乞。通
<lb ed="X" n="0073b16"/><lb ed="R039" n="0145a03"/>名爲戒。敷座而坐。乃名爲定。意顯戒能生定。定能
<lb ed="X" n="0073b17"/><lb ed="R039" n="0145a04"/>發慧。則又以戒定爲智慧之發起也。</p><p xml:id="pX25p0073b1715" cb:place="inline">問。瓔珞女經
<lb ed="X" n="0073b18"/><lb ed="R039" n="0145a05"/>云。佛身如全段金剛。無生熟二臟。何用食爲。阿含
<lb ed="X" n="0073b19"/><lb ed="R039" n="0145a06"/>經云。佛行離地四指。蓮華承足。皮膚不染。何用洗
<lb ed="X" n="0073b20"/><lb ed="R039" n="0145a07"/>爲。又那伽常在定。無有不定時。則又何以息緣趺
<lb ed="X" n="0073b21"/><lb ed="R039" n="0145a08"/>坐爲哉。不知諸佛實受用身。淸淨微妙。本無有此。
<lb ed="X" n="0073b22"/><lb ed="R039" n="0145a09"/>但以大慈悲故。於後得權智之中。示現與諸衆生
<lb ed="X" n="0073b23"/><lb ed="R039" n="0145a10"/>同事。以便攝化耳。是以入城出城。騰騰任運。持鉢
<lb ed="X" n="0073b24"/><lb ed="R039" n="0145a11"/>洗鉢。任運騰騰。及時中節。曾何一毫思惟計較於
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0073c" n="0073c"/>
<lb ed="X" n="0073c01"/><lb ed="R039" n="0145a12"/>其間哉。卽此家常茶飯。儼然劫外風光。金牛云。吃
<lb ed="X" n="0073c02"/><lb ed="R039" n="0145a13"/>飯來。趙州云。洗鉢去。有味乎其言之也。又世尊坐
<lb ed="X" n="0073c03"/><lb ed="R039" n="0145a14"/>處。如洪鐘高掛。待扣而鳴。古鏡空懸。任形而現。隱
<lb ed="X" n="0073c04"/><lb ed="R039" n="0145a15"/>然示空生以啓請說法之時也。</p>
<lb ed="X" n="0073c05"/><lb ed="R039" n="0145a16"/><p xml:id="pX25p0073c0501">△二正宗分四。初當機申請。二如來讚許。三當機
<lb ed="X" n="0073c06"/><lb ed="R039" n="0145a17"/>佇聞。四如來正說。初當機申請二。初修敬讚佛。二
<lb ed="X" n="0073c07"/><lb ed="R039" n="0145a18"/>正陳所問。</p><p xml:id="pX25p0073c0705" cb:place="inline">初修敬讚佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0073c08"/><lb ed="R039" n="0145b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0073c0801">時。長老須菩提。在大衆中。卽從座起。偏袒右肩。右膝
<lb ed="X" n="0073c09"/><lb ed="R039" n="0145b02"/>著地。合掌恭敬而白佛言。希有世尊。如來善護念諸
<lb ed="X" n="0073c10"/><lb ed="R039" n="0145b03"/>菩薩。善付囑諸菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0073c11"/><lb ed="R039" n="0145b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0073c1101">善現仰觀調御。宛然待叩之心。俯察羣機。正是當
<lb ed="X" n="0073c12"/><lb ed="R039" n="0145b05"/>聞之際。故修敬讚德。爲發問之端也。時。指趺坐之
<lb ed="X" n="0073c13"/><lb ed="R039" n="0145b06"/>時。長老。謂德臘俱尊。又單德冠衆。獨臘先人。亦名
<lb ed="X" n="0073c14"/><lb ed="R039" n="0145b07"/>長老。須菩提。云空生。緣生時庫藏皆空。乃以爲名。
<lb ed="X" n="0073c15"/><lb ed="R039" n="0145b08"/>按西域記。云是東方靑龍陀佛。影現釋迦之會。示
<lb ed="X" n="0073c16"/><lb ed="R039" n="0145b09"/>跡聲聞。發揚空理。十方諸佛。法皆爾也。從座起者。
<lb ed="X" n="0073c17"/><lb ed="R039" n="0145b10"/>師資之分。上下秩然。有所諮詢。不應坐故。如曾子
<lb ed="X" n="0073c18"/><lb ed="R039" n="0145b11"/>避席而起。曰從座起也。</p><p xml:id="pX25p0073c1810" cb:place="inline">袒肩膝地。是彼方儀。然必
<lb ed="X" n="0073c19"/><lb ed="R039" n="0145b12"/>取於右者。順從意故。合掌者。形約不散。心凝不放
<lb ed="X" n="0073c20"/><lb ed="R039" n="0145b13"/>故。上皆身業。恭敬是意業。而白佛言下是口業。此
<lb ed="X" n="0073c21"/><lb ed="R039" n="0145b14"/>皆修敬。</p><p xml:id="pX25p0073c2104" cb:place="inline">下乃讚德。希有者。難得意。略有四種。一時
<lb ed="X" n="0073c22"/><lb ed="R039" n="0145b15"/>希有。曠劫難逢。如優曇華故。二處希有。大千世界。
<lb ed="X" n="0073c23"/><lb ed="R039" n="0145b16"/>中唯一佛故。三德希有。福慧超絕。殊勝無比故。四
<lb ed="X" n="0073c24"/><lb ed="R039" n="0145b17"/>事希有。用大慈悲。極巧度生故。四雖畢具。而當機
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0074a" n="0074a"/>
<lb ed="X" n="0074a01"/><lb ed="R039" n="0145b18"/>正意在事。故下護念付囑。正是希有之事也。</p><p xml:id="pX25p0074a0118" cb:place="inline">如來
<lb ed="X" n="0074a02"/><lb ed="R039" n="0146a01"/>者。從眞如起。來成正覺。故名如來。菩薩。云覺有情。
<lb ed="X" n="0074a03"/><lb ed="R039" n="0146a02"/>謂上求佛覺。下化有情。又雖求佛覺。尙餘生情。皆
<lb ed="X" n="0074a04"/><lb ed="R039" n="0146a03"/>覺有情也。善護念者。對三賢<anchor xml:id="nkr_note_add_0074a0401" n="0074a0401"/><anchor xml:id="beg0074a0401" n="0074a0401"/>已<anchor xml:id="end0074a0401"/>上。信根成熟。永無
<lb ed="X" n="0074a05"/><lb ed="R039" n="0146a04"/>退轉菩薩。與實智力。令證眞如。與權智力。令化衆
<lb ed="X" n="0074a06"/><lb ed="R039" n="0146a05"/>生。曲盡其心。無不至也。如彌勒云。巧護義應知。加
<lb ed="X" n="0074a07"/><lb ed="R039" n="0146a06"/>彼身同行。謂加彼證眞之力。同於自利行。加彼敎
<lb ed="X" n="0074a08"/><lb ed="R039" n="0146a07"/>化之力。同於利他行。加與行同而不悖。故云巧也。
<lb ed="X" n="0074a09"/><lb ed="R039" n="0146a08"/>善付囑者。以十信菩薩。亂修六度。心若輕毛。升沉
<lb ed="X" n="0074a10"/><lb ed="R039" n="0146a09"/>未保。佛恐退失。故付託於大。囑大化小。令不退轉。
<lb ed="X" n="0074a11"/><lb ed="R039" n="0146a10"/>妙適其宜。無不當也。如彌勒云。不退得未得。是名
<lb ed="X" n="0074a12"/><lb ed="R039" n="0146a11"/>善付囑。謂於<anchor xml:id="nkr_note_add_0074a1201" n="0074a1201"/><anchor xml:id="beg0074a1201" n="0074a1201"/>已<anchor xml:id="end0074a1201"/>得功德不退。不捨大乘故。未得功
<lb ed="X" n="0074a13"/><lb ed="R039" n="0146a12"/>德不退。勝進上求故。夫<anchor xml:id="nkr_note_add_0074a1301" n="0074a1301"/><anchor xml:id="beg0074a1301" n="0074a1301"/>已<anchor xml:id="end0074a1301"/>得而守之不退固難。未
<lb ed="X" n="0074a14"/><lb ed="R039" n="0146a13"/>得而上求不退爲尤難。今皆不退。故名爲善。</p><p xml:id="pX25p0074a1418" cb:place="inline">問。何
<lb ed="X" n="0074a15"/><lb ed="R039" n="0146a14"/>不以護念屬初機。合經無住修行。以付囑屬久機。
<lb ed="X" n="0074a16"/><lb ed="R039" n="0146a15"/>合經降伏度生耶。答。準華嚴八地。始蒙佛護。則三
<lb ed="X" n="0074a17"/><lb ed="R039" n="0146a16"/>賢<anchor xml:id="nkr_note_add_0074a1701" n="0074a1701"/><anchor xml:id="beg0074a1701" n="0074a1701"/>已<anchor xml:id="end0074a1701"/>上。尙未全蒙。況初機乎。雖春育海涵。至慈無
<lb ed="X" n="0074a18"/><lb ed="R039" n="0146a17"/>擇。而蒙潤承休。必須時節因緣。如經云。金翅鳥王。
<lb ed="X" n="0074a19"/><lb ed="R039" n="0146a18"/>先觀大海諸龍命將盡者。乃以兩翅擘海。取而食
<lb ed="X" n="0074a20"/><lb ed="R039" n="0146b01"/>之。信知此法。決非根未熟者。所能承當。則蒙其護
<lb ed="X" n="0074a21"/><lb ed="R039" n="0146b02"/>者。卽可以當其囑。非初機也。況無住降伏。分而不
<lb ed="X" n="0074a22"/><lb ed="R039" n="0146b03"/>分。尤不可以判然乎。登地大聖。補處慈尊。言猶在
<lb ed="X" n="0074a23"/><lb ed="R039" n="0146b04"/>耳。幸虗心平氣。展卷一觀之。</p><p xml:id="pX25p0074a2312" cb:place="inline">又<anchor xml:id="nkr_note_add_0074a2301" n="0074a2301"/><anchor xml:id="beg0074a2301" n="0074a2301"/>已<anchor xml:id="end0074a2301"/>上乃出世<anchor xml:id="nkr_note_add_0074a2302" n="0074a2302"/><anchor xml:id="beg0074a2302" n="0074a2302"/>已<anchor xml:id="end0074a2302"/>來。
<lb ed="X" n="0074a24"/><lb ed="R039" n="0146b05"/>通皆如是。若夫只就此經。亦可。如來惟恐衆生。於
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0074b" n="0074b"/>
<lb ed="X" n="0074b01"/><lb ed="R039" n="0146b06"/>我法有所取著。於因果有不離相。念念隄防。無所
<lb ed="X" n="0074b02"/><lb ed="R039" n="0146b07"/>不至。是名善護。以善護故。卽善爲敎誡。而云不應
<lb ed="X" n="0074b03"/><lb ed="R039" n="0146b08"/>住色生心。不應住聲香味觸法生心。應無所住而
<lb ed="X" n="0074b04"/><lb ed="R039" n="0146b09"/>生其心。乃至一切有爲法。如夢幻泡影。如露亦如
<lb ed="X" n="0074b05"/><lb ed="R039" n="0146b10"/>電。應作如是觀。頻頻不倦。再四叮嚀。不至於洗刷
<lb ed="X" n="0074b06"/><lb ed="R039" n="0146b11"/>殆盡。不<anchor xml:id="nkr_note_add_0074b0601" n="0074b0601"/><anchor xml:id="beg0074b0601" n="0074b0601"/>已<anchor xml:id="end0074b0601"/>也。豈非善付囑耶。護屬於心。囑屬於口。
<lb ed="X" n="0074b07"/><lb ed="R039" n="0146b12"/>有是心。必有是口矣。然問必先讚者。弟之於師。臣
<lb ed="X" n="0074b08"/><lb ed="R039" n="0146b13"/>之於君。分位懸隔。式應爾故。言易進故。又獨擧此
<lb ed="X" n="0074b09"/><lb ed="R039" n="0146b14"/>二法爲讚者。以此二法一期度生。最切要故。今經
<lb ed="X" n="0074b10"/><lb ed="R039" n="0146b15"/>之中。尤最要故。</p><p xml:id="pX25p0074b1007" cb:place="inline">△二正陳所問。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0074b11"/><lb ed="R039" n="0146b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0074b1101">世尊。善男子･善女人。發阿耨多羅三藐三菩提心。應
<lb ed="X" n="0074b12"/><lb ed="R039" n="0146b17"/>云何住。云何降伏其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0074b13"/><lb ed="R039" n="0146b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0074b1301">此正問發心者。修行之法也。凡夫能發佛心。名發
<lb ed="X" n="0074b14"/><lb ed="R039" n="0147a01"/>心。住修降伏名修行。應云何住。云何降伏。名修行
<lb ed="X" n="0074b15"/><lb ed="R039" n="0147a02"/>之法也。意謂旣發佛心。須修佛行。欲修佛行。貴得
<lb ed="X" n="0074b16"/><lb ed="R039" n="0147a03"/>其方。故問應云何等也。</p><p xml:id="pX25p0074b1610" cb:place="inline">若詳釋之。則梵語阿耨。此
<lb ed="X" n="0074b17"/><lb ed="R039" n="0147a04"/>云無上。梵語多羅三藐三菩提。此云正徧正覺。正
<lb ed="X" n="0074b18"/><lb ed="R039" n="0147a05"/>者。正智覺理。非如凡夫之邪。徧者。徧智覺事。非如
<lb ed="X" n="0074b19"/><lb ed="R039" n="0147a06"/>二乘之偏。旣正且徧。理事圓照。方名正覺。總之是
<lb ed="X" n="0074b20"/><lb ed="R039" n="0147a07"/>無上正徧之正覺。卽佛智果也。</p><p xml:id="pX25p0074b2013" cb:place="inline">發心者。十信凡夫。
<lb ed="X" n="0074b21"/><lb ed="R039" n="0147a08"/>發求佛果之心。卽以佛心爲心。名爲發心。住者。安
<lb ed="X" n="0074b22"/><lb ed="R039" n="0147a09"/>住眞境。降伏者。克制妄心。應云何等者。謂未發心
<lb ed="X" n="0074b23"/><lb ed="R039" n="0147a10"/>前。住著塵境。旣發之後。於何境界。方應安住。未發
<lb ed="X" n="0074b24"/><lb ed="R039" n="0147a11"/>心前。隨逐妄心。旣發之後。妄心若起。云何制伏。蓋
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0074c" n="0074c"/>
<lb ed="X" n="0074c01"/><lb ed="R039" n="0147a12"/>問冥眞之道。制妄之方。正修行之要也。然必先言
<lb ed="X" n="0074c02"/><lb ed="R039" n="0147a13"/>發心者。華嚴云。忘失菩提心。修諸善業。魔所攝持。
<lb ed="X" n="0074c03"/><lb ed="R039" n="0147a14"/>夫忘失尙致落魔。況不發而修乎。</p><p xml:id="pX25p0074c0314" cb:place="inline">是以空修大行。
<lb ed="X" n="0074c04"/><lb ed="R039" n="0147a15"/>不發大心。譬如終日奔馳。元無定趣。空發大心。不
<lb ed="X" n="0074c05"/><lb ed="R039" n="0147a16"/>修大行。譬如終日思歸。曾不向往。發之與修。如鳥
<lb ed="X" n="0074c06"/><lb ed="R039" n="0147a17"/>二翼。如車兩輪。必不可缺。故必擧發心問修也。問。
<lb ed="X" n="0074c07"/><lb ed="R039" n="0147a18"/>頓敎先悟次發。後修萬行。今但擧發問修。而略最
<lb ed="X" n="0074c08"/><lb ed="R039" n="0147b01"/>初者。一以問修但當齊發爲言故。二以擧發則悟
<lb ed="X" n="0074c09"/><lb ed="R039" n="0147b02"/>必曾先故。又空生至後方悟是權非實故。新本云
<lb ed="X" n="0074c10"/><lb ed="R039" n="0147b03"/>何應住。今依古本仍以應字冠上。則二云何中皆
<lb ed="X" n="0074c11"/><lb ed="R039" n="0147b04"/>有應義。且與下文云何應住不同。觀者毋忽。</p><p xml:id="pX25p0074c1118" cb:place="inline">△二
<lb ed="X" n="0074c12"/><lb ed="R039" n="0147b05"/>如來讚許。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0074c13"/><lb ed="R039" n="0147b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0074c1301">佛言。善哉。善哉。須菩提。如汝所說。如來善護念諸菩
<lb ed="X" n="0074c14"/><lb ed="R039" n="0147b07"/>薩。善付囑諸菩薩。汝今諦聽。當爲汝說。善男子･善女
<lb ed="X" n="0074c15"/><lb ed="R039" n="0147b08"/>人。發阿耨多羅三藐三菩提心。應如是住。如是降伏
<lb ed="X" n="0074c16"/><lb ed="R039" n="0147b09"/>其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0074c17"/><lb ed="R039" n="0147b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0074c1701">此如來因問而讚印誡許也。重言善哉。是讚。如汝
<lb ed="X" n="0074c18"/><lb ed="R039" n="0147b11"/>所說。是印。汝今諦聽。是誡。當爲汝說等。是許。</p><p xml:id="pX25p0074c1818" cb:place="inline">然印
<lb ed="X" n="0074c19"/><lb ed="R039" n="0147b12"/>其所說必先讚者。以佛種不斷。全在護囑。今擧讚
<lb ed="X" n="0074c20"/><lb ed="R039" n="0147b13"/>佛。是美得其要。雅契佛心。故善之也。許爲彼說。必
<lb ed="X" n="0074c21"/><lb ed="R039" n="0147b14"/>先誡者。智論云。聽者端視如渴飮。一心入於語義
<lb ed="X" n="0074c22"/><lb ed="R039" n="0147b15"/>中。踊躍聞法心歡喜。如是之人可爲說。故誡俾諦
<lb ed="X" n="0074c23"/><lb ed="R039" n="0147b16"/>聽。毋以生滅心。聆此實相法也。應如是住。如是降
<lb ed="X" n="0074c24"/><lb ed="R039" n="0147b17"/>伏其心者。逆指下文所答無住降伏之詳。總爲如
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0075a" n="0075a"/>
<lb ed="X" n="0075a01"/><lb ed="R039" n="0147b18"/>是二字。與之標約也。如云。我應爲汝如是住。如是
<lb ed="X" n="0075a02"/><lb ed="R039" n="0148a01"/>降伏一一詳明也。但直模題渾然順去。不可大講
<lb ed="X" n="0075a03"/><lb ed="R039" n="0148a02"/>如是以犯下文。</p><p xml:id="pX25p0075a0307" cb:place="inline">△三當機佇聞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0075a04"/><lb ed="R039" n="0148a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0075a0401">唯然。世尊。願樂欲聞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0075a05"/><lb ed="R039" n="0148a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0075a0501">唯。禮應。阿。俗應。皆順從之辭。故老子云。唯之與阿。
<lb ed="X" n="0075a06"/><lb ed="R039" n="0148a05"/>相去幾何。論其心也。聞有三種。曰聞言。聞義。聞意。
<lb ed="X" n="0075a07"/><lb ed="R039" n="0148a06"/>聞意則聞道矣。聞言者。耳根發識。但聞於言。了不
<lb ed="X" n="0075a08"/><lb ed="R039" n="0148a07"/>解義。聞義者。意識於言。採取其義。不但聞言。聞意
<lb ed="X" n="0075a09"/><lb ed="R039" n="0148a08"/>者。神凝心一。尋義取意。得意捨義而忘於言。良以
<lb ed="X" n="0075a10"/><lb ed="R039" n="0148a09"/>意中現義。方發於言。言中有義。義中有意。本一貫
<lb ed="X" n="0075a11"/><lb ed="R039" n="0148a10"/>耳。特以聽者資質浮沉。或好樂不切。雖聞其言。糊
<lb ed="X" n="0075a12"/><lb ed="R039" n="0148a11"/>塗於義。求其精分眞似。見析秋毫而聞義者亦<anchor xml:id="nkr_note_add_0075a1201" n="0075a1201"/><anchor xml:id="beg0075a1201" n="0075a1201"/>已<anchor xml:id="end0075a1201"/>
<lb ed="X" n="0075a13"/><lb ed="R039" n="0148a12"/>寡矣。況能卽言聞義。卽義以聞其意乎。無異於了
<lb ed="X" n="0075a14"/><lb ed="R039" n="0148a13"/>義之爲言詮也。今曰願樂欲聞。正華嚴十地品中。
<lb ed="X" n="0075a15"/><lb ed="R039" n="0148a14"/>如饑思食。如渴思飮。如病思藥。如蜂思蜜。惟恐不
<lb ed="X" n="0075a16"/><lb ed="R039" n="0148a15"/>得。惟恐不速。惟恐不多。惟恐其或盡也。故不特聞
<lb ed="X" n="0075a17"/><lb ed="R039" n="0148a16"/>言聞義。而卒至於涕淚悲泣。豁然洞然。深入玄微。
<lb ed="X" n="0075a18"/><lb ed="R039" n="0148a17"/>情消執謝者。良有以也。</p><p xml:id="pX25p0075a1810" cb:place="inline">今之學者。且無論其天資
<lb ed="X" n="0075a19"/><lb ed="R039" n="0148a18"/>不一。反是好樂之不切矣。獨且奈之何哉。不知聞
<lb ed="X" n="0075a20"/><lb ed="R039" n="0148b01"/>法是成佛最初一著工夫。打頭錯過。<anchor xml:id="nkr_note_add_0075a2001" n="0075a2001"/><anchor xml:id="beg0075a2001" n="0075a2001"/>已<anchor xml:id="end0075a2001"/>後皆虗設
<lb ed="X" n="0075a21"/><lb ed="R039" n="0148b02"/>矣。痛宜勉旃。</p><p xml:id="pX25p0075a2106" cb:place="inline">△四如來正說二。初正答所問。二躡
<lb ed="X" n="0075a22"/><lb ed="R039" n="0148b03"/>跡斷疑。初正答所問二。初擧總標別以牒問。二約
<lb ed="X" n="0075a23"/><lb ed="R039" n="0148b04"/>別顯總以答問。</p><p xml:id="pX25p0075a2307" cb:place="inline">初擧總標別以牒問。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0075a24"/><lb ed="R039" n="0148b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0075a2401">佛吿須菩提。諸菩薩摩訶薩。應如是降伏其心。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0075b" n="0075b"/>
<lb ed="X" n="0075b01"/><lb ed="R039" n="0148b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0075b0101">住修不同名別。住修皆有降伏名總。如魏譯之意
<lb ed="X" n="0075b02"/><lb ed="R039" n="0148b07"/>云。心於布施名修。心於度生名住。而施無施相。度
<lb ed="X" n="0075b03"/><lb ed="R039" n="0148b08"/>無度相。總名降伏。又住修以降伏爲竟。若以施爲
<lb ed="X" n="0075b04"/><lb ed="R039" n="0148b09"/>施。反益慳貪。以度爲度。徒增人我。必施降施相。度
<lb ed="X" n="0075b05"/><lb ed="R039" n="0148b10"/>降度相。始名究竟。又住修降伏。意實相融。如度降
<lb ed="X" n="0075b06"/><lb ed="R039" n="0148b11"/>度相。亦名無住。施離施相。亦名降伏。是以此經宗
<lb ed="X" n="0075b07"/><lb ed="R039" n="0148b12"/>於離相。正是降心。本意欲明降心。須假住修而顯。
<lb ed="X" n="0075b08"/><lb ed="R039" n="0148b13"/>住修降伏。元不相離。有此多義。故獨標降伏之總
<lb ed="X" n="0075b09"/><lb ed="R039" n="0148b14"/>以該住修之別也。又對下所有一切衆生等解釋
<lb ed="X" n="0075b10"/><lb ed="R039" n="0148b15"/>之文名標。對上應如是住如是降伏之標約名牒。
<lb ed="X" n="0075b11"/><lb ed="R039" n="0148b16"/>菩薩易善人者。空生指發心之前名善人。如來據
<lb ed="X" n="0075b12"/><lb ed="R039" n="0148b17"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0075b1201" n="0075b1201"/><anchor xml:id="beg0075b1201" n="0075b1201"/>已<anchor xml:id="end0075b1201"/>發之後名菩薩。然則名爲菩薩<anchor xml:id="nkr_note_add_0075b1202" n="0075b1202"/><anchor xml:id="beg0075b1202" n="0075b1202"/>已<anchor xml:id="end0075b1202"/>具發心。故文
<lb ed="X" n="0075b13"/><lb ed="R039" n="0148b18"/>中但牒降心。不牒發心。又原離相實德。故彰菩薩
<lb ed="X" n="0075b14"/><lb ed="R039" n="0149a01"/>大名。名爲菩薩。宛然離相。故下云若有四相。卽非
<lb ed="X" n="0075b15"/><lb ed="R039" n="0149a02"/>菩薩。其心有二。近約此章。乃含四種。謂狹隘心。卑
<lb ed="X" n="0075b16"/><lb ed="R039" n="0149a03"/>劣心。著相心。顚倒心。卽下度生廣大第一常等之
<lb ed="X" n="0075b17"/><lb ed="R039" n="0149a04"/>所降者。遠約次章。卽下文布施住相之心。修行之
<lb ed="X" n="0075b18"/><lb ed="R039" n="0149a05"/>所離者。</p><p xml:id="pX25p0075b1804" cb:place="inline">△二約別顯總以答問二。初答安住降心。
<lb ed="X" n="0075b19"/><lb ed="R039" n="0149a06"/>二答修行降心。</p><p xml:id="pX25p0075b1907" cb:place="inline">初答安住降心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0075b20"/><lb ed="R039" n="0149a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0075b2001">所有一切衆生之類。若卵生･若胎生･若濕生･若化生。
<lb ed="X" n="0075b21"/><lb ed="R039" n="0149a08"/>若有色･若無色。若有想･若無想･若非有想非無想。我
<lb ed="X" n="0075b22"/><lb ed="R039" n="0149a09"/>皆令入無餘涅槃而滅度之。如是滅度無量無數無
<lb ed="X" n="0075b23"/><lb ed="R039" n="0149a10"/>邊衆生。實無衆生得滅度者。何以故。須菩提。若菩薩
<lb ed="X" n="0075b24"/><lb ed="R039" n="0149a11"/>有我相･人相･衆生相･壽者相。卽非菩薩。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0075c" n="0075c"/>
<lb ed="X" n="0075c01"/><lb ed="R039" n="0149a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0075c0101">文分二節。初正明。二反釋。如來意謂。汝問應云何
<lb ed="X" n="0075c02"/><lb ed="R039" n="0149a13"/>住。云何降伏。將無謂降住判然乎。不知發心菩薩。
<lb ed="X" n="0075c03"/><lb ed="R039" n="0149a14"/>住於度生。則降伏度念。住於布施。則降伏施心。如
<lb ed="X" n="0075c04"/><lb ed="R039" n="0149a15"/>是住。卽如是降。不相離也。試以度生言之。則應所
<lb ed="X" n="0075c05"/><lb ed="R039" n="0149a16"/>有一切衆生之類。無不度脫。安住於廣大心。度皆
<lb ed="X" n="0075c06"/><lb ed="R039" n="0149a17"/>入於無餘涅槃。安住於第一心。而實無生可度。安
<lb ed="X" n="0075c07"/><lb ed="R039" n="0149a18"/>住於眞常心。遠離四相。安住於不顚倒心。</p><p xml:id="pX25p0075c0717" cb:place="inline">住於廣
<lb ed="X" n="0075c08"/><lb ed="R039" n="0149b01"/>大。如是降伏狹隘之心。住於第一。如是降伏卑劣
<lb ed="X" n="0075c09"/><lb ed="R039" n="0149b02"/>之心。住於眞常。如是降伏無常之心。住於不倒。如
<lb ed="X" n="0075c10"/><lb ed="R039" n="0149b03"/>是降伏顚倒之心。故名如是降伏其心。又所有一
<lb ed="X" n="0075c11"/><lb ed="R039" n="0149b04"/>切衆生之類。我皆令入無餘涅槃而滅度之。名爲
<lb ed="X" n="0075c12"/><lb ed="R039" n="0149b05"/>度生。實無衆生得滅度者。名爲降伏。若實有度。卽
<lb ed="X" n="0075c13"/><lb ed="R039" n="0149b06"/>非降伏。是知安住度生。可言降伏。若無於住。何處
<lb ed="X" n="0075c14"/><lb ed="R039" n="0149b07"/>明降。故答安住降心。正明如是住。卽如是降。如是
<lb ed="X" n="0075c15"/><lb ed="R039" n="0149b08"/>降。方能如是無住而住也。豈離安住而有降心也
<lb ed="X" n="0075c16"/><lb ed="R039" n="0149b09"/>哉。</p><p xml:id="pX25p0075c1602" cb:place="inline">如彌勒云。廣大第一常。其心不顚倒。利益深心
<lb ed="X" n="0075c17"/><lb ed="R039" n="0149b10"/>住。此乘功德滿。無著亦云。此名第一發心住。良有
<lb ed="X" n="0075c18"/><lb ed="R039" n="0149b11"/>以也。以上總括大意。俾血脉貫通。取其易解耳。若
<lb ed="X" n="0075c19"/><lb ed="R039" n="0149b12"/>欲詳明所有一切衆生之類者。總擧其多也。</p><p xml:id="pX25p0075c1918" cb:place="inline">卵等
<lb ed="X" n="0075c20"/><lb ed="R039" n="0149b13"/>九類者。別列其名也。列卵等者。名受生差別。謂一
<lb ed="X" n="0075c21"/><lb ed="R039" n="0149b14"/>念思業爲因。卵胎濕化爲緣。因緣和合。受生於卵。
<lb ed="X" n="0075c22"/><lb ed="R039" n="0149b15"/>受生於胎。受生濕化。差別無量。天眼之莫窺也。列
<lb ed="X" n="0075c23"/><lb ed="R039" n="0149b16"/>有色等者。明身見差別。謂有色四禪具色心以爲
<lb ed="X" n="0075c24"/><lb ed="R039" n="0149b17"/>身。無色四天。單識心以爲身。有想無想。非有無想。
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0076a" n="0076a"/>
<lb ed="X" n="0076a01"/><lb ed="R039" n="0149b18"/>更明無色四天。單具識心。又各各其不同也。無餘
<lb ed="X" n="0076a02"/><lb ed="R039" n="0150a01"/>涅槃者。無妄可斷。無眞可證。不著于有。不滯乎空。
<lb ed="X" n="0076a03"/><lb ed="R039" n="0150a02"/>寂寥於萬化之域。動用於一虗之中也。實無衆生
<lb ed="X" n="0076a04"/><lb ed="R039" n="0150a03"/>得滅度者。眞實性中本來寂滅。不復更滅。實智證
<lb ed="X" n="0076a05"/><lb ed="R039" n="0150a04"/>眞。證而無證。權智度生。度而無度。如實知生。及與
<lb ed="X" n="0076a06"/><lb ed="R039" n="0150a05"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0076a0601" n="0076a0601"/><anchor xml:id="beg0076a0601" n="0076a0601"/>己<anchor xml:id="end0076a0601"/>身眞如平等。無別異也。我相人相等者。能度是
<lb ed="X" n="0076a07"/><lb ed="R039" n="0150a06"/>我相。所度是人相。多度是衆生相。恒常度是壽者
<lb ed="X" n="0076a08"/><lb ed="R039" n="0150a07"/>相。統一我相。約義而爲四也。亦可所有一切衆生
<lb ed="X" n="0076a09"/><lb ed="R039" n="0150a08"/>之類。是名生死。我皆令入無餘涅槃而滅度之。是
<lb ed="X" n="0076a10"/><lb ed="R039" n="0150a09"/>名涅槃。如是滅度無量無數無邊衆生。實無衆生
<lb ed="X" n="0076a11"/><lb ed="R039" n="0150a10"/>得滅度者。則生死涅槃兩不可得。正金剛般若波
<lb ed="X" n="0076a12"/><lb ed="R039" n="0150a11"/>羅蜜也。</p><p xml:id="pX25p0076a1204" cb:place="inline">問。五性差別。八難紛紜。云何乃言我皆令
<lb ed="X" n="0076a13"/><lb ed="R039" n="0150a12"/>入。答。圓覺云。有性無性齊成佛道。則凡是有心。定
<lb ed="X" n="0076a14"/><lb ed="R039" n="0150a13"/>當作佛。亦何差別之有。若夫八難。則可度者度之。
<lb ed="X" n="0076a15"/><lb ed="R039" n="0150a14"/>不可度者爲作得度因緣。則亦終歸於度脫耳。何
<lb ed="X" n="0076a16"/><lb ed="R039" n="0150a15"/>不可皆入之有。故爲菩薩者。但當發此滿足之心。
<lb ed="X" n="0076a17"/><lb ed="R039" n="0150a16"/>行此滿足之行。不必其一時卽有此滿足之事也。
<lb ed="X" n="0076a18"/><lb ed="R039" n="0150a17"/>地獄未空。誓不成佛。一夫不被。若<anchor xml:id="nkr_note_add_0076a1801" n="0076a1801"/><anchor xml:id="beg0076a1801" n="0076a1801"/>己<anchor xml:id="end0076a1801"/>溺之。試觀其
<lb ed="X" n="0076a19"/><lb ed="R039" n="0150a18"/>一時卽能全空而無不被否。可例知矣。</p><p xml:id="pX25p0076a1916" cb:place="inline">△二答修
<lb ed="X" n="0076a20"/><lb ed="R039" n="0150b01"/>行降心三。初正答。二顯益。三總結。</p><p xml:id="pX25p0076a2014" cb:place="inline">初正答。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0076a21"/><lb ed="R039" n="0150b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0076a2101">復次。須菩提。菩薩於法。應無所住行於布施。所謂不
<lb ed="X" n="0076a22"/><lb ed="R039" n="0150b03"/>住色布施。不住聲香味觸法布施。須菩提。菩薩應如
<lb ed="X" n="0076a23"/><lb ed="R039" n="0150b04"/>是布施。不住於相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0076a24"/><lb ed="R039" n="0150b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0076a2401">文分三節。初標。次釋。末復勸顯。如來意謂。發心菩
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0076b" n="0076b"/>
<lb ed="X" n="0076b01"/><lb ed="R039" n="0150b06"/>薩。應住度生。降伏度相。又復菩薩。應住修行。降伏
<lb ed="X" n="0076b02"/><lb ed="R039" n="0150b07"/>修心。是故於法。應無所住行於布施。行於布施。是
<lb ed="X" n="0076b03"/><lb ed="R039" n="0150b08"/>名修行。應無所住。是名降伏。無所住者。不住色等。
<lb ed="X" n="0076b04"/><lb ed="R039" n="0150b09"/>不住等者。不著自身不行於施。不爲報恩而行於
<lb ed="X" n="0076b05"/><lb ed="R039" n="0150b10"/>施。不貪果報故行於施。是名不住六塵。正行於施。
<lb ed="X" n="0076b06"/><lb ed="R039" n="0150b11"/>如彌勒云。自身及報恩。果報斯不著。護存<anchor xml:id="nkr_note_add_0076b0601" n="0076b0601"/><anchor xml:id="beg0076b0601" n="0076b0601"/>己<anchor xml:id="end0076b0601"/>不施。
<lb ed="X" n="0076b07"/><lb ed="R039" n="0150b12"/>防求於異事。又色等是境。住著名心。心境是相。不
<lb ed="X" n="0076b08"/><lb ed="R039" n="0150b13"/>住名空。空對於有。空亦是相。故復勸云。應如是施。
<lb ed="X" n="0076b09"/><lb ed="R039" n="0150b14"/>卽復顯云。不住於相。意使正施之時。施受之人。彼
<lb ed="X" n="0076b10"/><lb ed="R039" n="0150b15"/>此皆空。中間施物。當體全空。此空不住。空亦復空。
<lb ed="X" n="0076b11"/><lb ed="R039" n="0150b16"/>是名布施。不住於相。故彌勒云。調伏彼事中。遠離
<lb ed="X" n="0076b12"/><lb ed="R039" n="0150b17"/>取相心。</p><p xml:id="pX25p0076b1204" cb:place="inline">亦可應無所住。是不著有。而行布施。是不
<lb ed="X" n="0076b13"/><lb ed="R039" n="0150b18"/>著空。不著於有。則不住生死。不著於空。則不住涅
<lb ed="X" n="0076b14"/><lb ed="R039" n="0151a01"/>槃。生死涅槃兩不可得。正金剛般若波羅蜜也。問。
<lb ed="X" n="0076b15"/><lb ed="R039" n="0151a02"/>誠如所言。瞥爾情生。則非無住。且衆生心行。任運
<lb ed="X" n="0076b16"/><lb ed="R039" n="0151a03"/>無常。若待相應。畢竟無分。一向不施。又非佛因。若
<lb ed="X" n="0076b17"/><lb ed="R039" n="0151a04"/>行布施。卽墮住相。進退不可。其事云何。答。欲求佛
<lb ed="X" n="0076b18"/><lb ed="R039" n="0151a05"/>果。必以施先。但初施時。難頓相應。要須用心方便
<lb ed="X" n="0076b19"/><lb ed="R039" n="0151a06"/>隨順。任運起念。作意遠之。用心旣久。自然任運得
<lb ed="X" n="0076b20"/><lb ed="R039" n="0151a07"/>與理合。從微至著。漸漸相應。問。萬行甚多。何獨言
<lb ed="X" n="0076b21"/><lb ed="R039" n="0151a08"/>施。施名修行。何得言住。答。萬行雖多。不出六度。六
<lb ed="X" n="0076b22"/><lb ed="R039" n="0151a09"/>度雖多。不出檀度。檀名修行。亦名爲住。如無著亦
<lb ed="X" n="0076b23"/><lb ed="R039" n="0151a10"/>云。相應行住。彌勒亦云。檀義攝於六。資生無畏法。
<lb ed="X" n="0076b24"/><lb ed="R039" n="0151a11"/>此中一二三。是名修行住。</p><p xml:id="pX25p0076b2411" cb:place="inline">△二顯益。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0076c" n="0076c"/>
<lb ed="X" n="0076c01"/><lb ed="R039" n="0151a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0076c0101">何以故。若菩薩不住相布施。其福德不可思量。須菩
<lb ed="X" n="0076c02"/><lb ed="R039" n="0151a13"/>提。於意云何。東方虗空可思量不。不也。世尊。須菩提。
<lb ed="X" n="0076c03"/><lb ed="R039" n="0151a14"/>南西北方四維上下虗空可思量不。不也。世尊。須菩
<lb ed="X" n="0076c04"/><lb ed="R039" n="0151a15"/>提。菩薩無住相布施。福德亦復如是不可思量。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0076c05"/><lb ed="R039" n="0151a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0076c0501">佛意住相人之所知。無住人之所昧。故特爲徵明
<lb ed="X" n="0076c06"/><lb ed="R039" n="0151a17"/>以顯難量。復擧虗空。以喩難量。使其由喩以識難
<lb ed="X" n="0076c07"/><lb ed="R039" n="0151a18"/>量之妙。由無住以得此難量之福也。若詳釋之。則
<lb ed="X" n="0076c08"/><lb ed="R039" n="0151b01"/>徵意蓋謂。若存施想。斯有施因。以有施因。方有福
<lb ed="X" n="0076c09"/><lb ed="R039" n="0151b02"/>果。今施旣無住。卽無施想。旣無施想。卽是無記。無
<lb ed="X" n="0076c10"/><lb ed="R039" n="0151b03"/>記無因。果從何立。故佛與斷云。若施不住相。則了
<lb ed="X" n="0076c11"/><lb ed="R039" n="0151b04"/>無分別。其心平等。順於本性。不唯有福。福且難量。
<lb ed="X" n="0076c12"/><lb ed="R039" n="0151b05"/>譬如虗空。色非色中。皆有空故。名周徧不可思量。
<lb ed="X" n="0076c13"/><lb ed="R039" n="0151b06"/>無住之施。近感十王色身中福。遠感法身無住之
<lb ed="X" n="0076c14"/><lb ed="R039" n="0151b07"/>福。亦如虗空周徧不可思量。譬如虗空。橫該竪徹。
<lb ed="X" n="0076c15"/><lb ed="R039" n="0151b08"/>三災不壞。名勝大不可思量。無住之福。深無止極。
<lb ed="X" n="0076c16"/><lb ed="R039" n="0151b09"/>廣莫邊涯。四相不遷。亦如虗空勝大不可思量。譬
<lb ed="X" n="0076c17"/><lb ed="R039" n="0151b10"/>如虗空。世界有盡。空無有盡。名究竟不可思量。無
<lb ed="X" n="0076c18"/><lb ed="R039" n="0151b11"/>住之福。無漏無爲。永無終窮。亦如虗空究竟不可
<lb ed="X" n="0076c19"/><lb ed="R039" n="0151b12"/>思量。故經云。亦復如是不可思量。又何必以無福
<lb ed="X" n="0076c20"/><lb ed="R039" n="0151b13"/>爲疑耶。是知住相之福是偏非徧。是小非大。是劣
<lb ed="X" n="0076c21"/><lb ed="R039" n="0151b14"/>非勝。是不究竟而非究竟。修施者宜何如哉。當知
<lb ed="X" n="0076c22"/><lb ed="R039" n="0151b15"/>所從矣。</p><p xml:id="pX25p0076c2204" cb:place="inline">△三總結。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0076c23"/><lb ed="R039" n="0151b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0076c2301">須菩提。菩薩但應如所敎住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0076c24"/><lb ed="R039" n="0151b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0076c2401">魏譯云。菩薩但應如是行於布施。以此參會。始知
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0077a" n="0077a"/>
<lb ed="X" n="0077a01"/><lb ed="R039" n="0151b18"/>前敎不住。今云住者。謂令住於所敎之不住耳。不
<lb ed="X" n="0077a02"/><lb ed="R039" n="0152a01"/>住而住。住於眞空。如鳥不住空。卽能住空。若住於
<lb ed="X" n="0077a03"/><lb ed="R039" n="0152a02"/>空。卽不住空。取要言之。無住布施。是佛所敎。但應
<lb ed="X" n="0077a04"/><lb ed="R039" n="0152a03"/>如其所敎。住於不住而行布施。蓋安住之住。非住
<lb ed="X" n="0077a05"/><lb ed="R039" n="0152a04"/>著之住也。以上答意。蓋顯發心菩薩應住度生。卽
<lb ed="X" n="0077a06"/><lb ed="R039" n="0152a05"/>降度心。應住修行。卽降修相。無降則住非究竟。無
<lb ed="X" n="0077a07"/><lb ed="R039" n="0152a06"/>住則降無所施。降住必不可離。而乃有以見經文
<lb ed="X" n="0077a08"/><lb ed="R039" n="0152a07"/>獨標於降。遂以度生單答降心。獨結乎住。卽以布
<lb ed="X" n="0077a09"/><lb ed="R039" n="0152a08"/>施但酧應住。不知實無得度。旣是降心。應無所住。
<lb ed="X" n="0077a10"/><lb ed="R039" n="0152a09"/>豈非降伏。無住布施。名如敎住。無度度生。豈不名
<lb ed="X" n="0077a11"/><lb ed="R039" n="0152a10"/>住。灼知皆名爲住。皆名爲降。而前文猶標於降者。
<lb ed="X" n="0077a12"/><lb ed="R039" n="0152a11"/>欲以降總度修。見度修之皆有降也。後文單結乎
<lb ed="X" n="0077a13"/><lb ed="R039" n="0152a12"/>住者。欲以住貫修度。見修度之皆有住也。特其文
<lb ed="X" n="0077a14"/><lb ed="R039" n="0152a13"/>簡義豐。彰乎玄妙。而或者不察。竟以<anchor xml:id="nkr_note_add_0077a1401" n="0077a1401"/><anchor xml:id="beg0077a1401" n="0077a1401"/>己<anchor xml:id="end0077a1401"/>意離之。是
<lb ed="X" n="0077a15"/><lb ed="R039" n="0152a14"/>度生全無應住。修行竟絕降心。外調攝以問和平。
<lb ed="X" n="0077a16"/><lb ed="R039" n="0152a15"/>去音聲而求淸濁。有是理乎。</p><p xml:id="pX25p0077a1612" cb:place="inline">前正答旣竟。卽當便
<lb ed="X" n="0077a17"/><lb ed="R039" n="0152a16"/>入流通。下又重重問答者。有實有權。實則空生於
<lb ed="X" n="0077a18"/><lb ed="R039" n="0152a17"/>答處生疑。所以爲斷。斷<anchor xml:id="nkr_note_add_0077a1801" n="0077a1801"/><anchor xml:id="beg0077a1801" n="0077a1801"/>已<anchor xml:id="end0077a1801"/>又起。展轉滋多。執盡疑
<lb ed="X" n="0077a19"/><lb ed="R039" n="0152a18"/>除。方名終盡。權則靑龍陀佛。疑自何生。以諸衆生。
<lb ed="X" n="0077a20"/><lb ed="R039" n="0152b01"/>從無始來。住著之心。浸入骨髓。慣習性成。不膠於
<lb ed="X" n="0077a21"/><lb ed="R039" n="0152b02"/>因。卽滯於果。剛脫於凡。便纏於聖。出此入彼。莫可
<lb ed="X" n="0077a22"/><lb ed="R039" n="0152b03"/>誰何。故特示現疑情。設爲問答。頭頭截斷。處處拈
<lb ed="X" n="0077a23"/><lb ed="R039" n="0152b04"/>空。直使於一切法上。無住無依。不取不捨而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0077a2301" n="0077a2301"/><anchor xml:id="beg0077a2301" n="0077a2301"/>已<anchor xml:id="end0077a2301"/>
<lb ed="X" n="0077a24"/><lb ed="R039" n="0152b05"/>耳。如國手奕棋。見在數著之先。知其勢所必到。猛
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0077b" n="0077b"/>
<lb ed="X" n="0077b01"/><lb ed="R039" n="0152b06"/>地一著。預與截斷來由耳。又如老將提兵。準在數
<lb ed="X" n="0077b02"/><lb ed="R039" n="0152b07"/>年之前。知其機所必發。驀地一刀。暗與勦絕根株
<lb ed="X" n="0077b03"/><lb ed="R039" n="0152b08"/>耳。</p><p xml:id="pX25p0077b0302" cb:place="inline">故此後名躡跡斷疑。謂躡前語跡。斷彼疑情。起
<lb ed="X" n="0077b04"/><lb ed="R039" n="0152b09"/>伏循環。節次非一。經中雖不顯有疑辭。而伏在文
<lb ed="X" n="0077b05"/><lb ed="R039" n="0152b10"/>內。故但言斷而不言起。又蘊在識田未發起者。名
<lb ed="X" n="0077b06"/><lb ed="R039" n="0152b11"/>未起種子疑。今則遮其種子。不令起於現行。卽經
<lb ed="X" n="0077b07"/><lb ed="R039" n="0152b12"/>中二十四疑。空生皆無問辭者是也。</p><p xml:id="pX25p0077b0715" cb:place="inline">於動心形口
<lb ed="X" n="0077b08"/><lb ed="R039" n="0152b13"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0077b0801" n="0077b0801"/><anchor xml:id="beg0077b0801" n="0077b0801"/>已<anchor xml:id="end0077b0801"/>發起者。名現起現行疑。則斷其現行。使自降於
<lb ed="X" n="0077b09"/><lb ed="R039" n="0152b14"/>種子。卽經中第二･第十一･第十九。空生自陳疑處
<lb ed="X" n="0077b10"/><lb ed="R039" n="0152b15"/>者是也。但在當時。有<anchor xml:id="nkr_note_add_0077b1001" n="0077b1001"/><anchor xml:id="beg0077b1001" n="0077b1001"/>已<anchor xml:id="end0077b1001"/>起未起之分。若以後代望
<lb ed="X" n="0077b11"/><lb ed="R039" n="0152b16"/>於當時。皆名現行。以當時望於後代。盡名種子。斯
<lb ed="X" n="0077b12"/><lb ed="R039" n="0152b17"/>則斷現行時。卽是遮於種子。後意彌爲切故。</p><p xml:id="pX25p0077b1218" cb:place="inline">如彌
<lb ed="X" n="0077b13"/><lb ed="R039" n="0152b18"/>勒云。調伏彼事中。遠離取相心。及斷種種疑。亦防
<lb ed="X" n="0077b14"/><lb ed="R039" n="0153a01"/>生成心。是則經中有疑伏于文內。彌勒方云斷種
<lb ed="X" n="0077b15"/><lb ed="R039" n="0153a02"/>種疑。彌勒偈云斷種種疑。天親方開二十七疑。非
<lb ed="X" n="0077b16"/><lb ed="R039" n="0153a03"/>突然創爲之也。故今於躡跡斷疑一科之中。具列
<lb ed="X" n="0077b17"/><lb ed="R039" n="0153a04"/>二十七疑。便作二十七科。使經文章目分明。觀者
<lb ed="X" n="0077b18"/><lb ed="R039" n="0153a05"/>易於參考。</p>
<lb ed="X" n="0077b19"/><lb ed="R039" n="0153a06"/><p xml:id="pX25p0077b1901">△二躡跡斷疑分二十七。初斷求佛行施住相疑
<lb ed="X" n="0077b20"/><lb ed="R039" n="0153a07"/>二斷因果俱深難信疑三斷無相云何得說疑四
<lb ed="X" n="0077b21"/><lb ed="R039" n="0153a08"/>斷聲聞得果是取疑五斷釋迦燃燈取說疑六斷
<lb ed="X" n="0077b22"/><lb ed="R039" n="0153a09"/>嚴土違於不取疑七斷受得報身有取疑八斷持
<lb ed="X" n="0077b23"/><lb ed="R039" n="0153a10"/>說未脫苦果疑九斷能證無體非因疑十斷如遍
<lb ed="X" n="0077b24"/><lb ed="R039" n="0153a11"/>有得無得疑十一斷住修降伏是我疑十二斷佛
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0077c" n="0077c"/>
<lb ed="X" n="0077c01"/><lb ed="R039" n="0153a12"/>因是有菩薩疑十三斷無因則無佛法疑十四斷
<lb ed="X" n="0077c02"/><lb ed="R039" n="0153a13"/>無人度生嚴土疑十五斷諸佛不見諸法疑十六
<lb ed="X" n="0077c03"/><lb ed="R039" n="0153a14"/>斷福德例心顚倒疑十七斷無爲何有相好疑十
<lb ed="X" n="0077c04"/><lb ed="R039" n="0153a15"/>八斷無身何以說法疑十九斷無法如何修證疑
<lb ed="X" n="0077c05"/><lb ed="R039" n="0153a16"/>二十斷所說無記非因疑二十一斷平等云何度
<lb ed="X" n="0077c06"/><lb ed="R039" n="0153a17"/>生疑二十二斷以相比知眞佛疑二十三斷福果
<lb ed="X" n="0077c07"/><lb ed="R039" n="0153a18"/>非關佛相疑二十四斷化身出現受福疑二十五
<lb ed="X" n="0077c08"/><lb ed="R039" n="0153b01"/>斷法身化身一異疑二十六斷化身說法無福疑
<lb ed="X" n="0077c09"/><lb ed="R039" n="0153b02"/>二十七斷入寂如何說法疑。</p><p xml:id="pX25p0077c0912" cb:place="inline">初斷。求佛行施住
<lb ed="X" n="0077c10"/><lb ed="R039" n="0153b03"/>相疑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0077c11"/><lb ed="R039" n="0153b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0077c1101">須菩提。於意云何。可以身相見如來不。不也。世尊。不
<lb ed="X" n="0077c12"/><lb ed="R039" n="0153b05"/>可以身相得見如來。何以故。如來所說身相。卽非身
<lb ed="X" n="0077c13"/><lb ed="R039" n="0153b06"/>相。佛吿須菩提。凡所有相。皆是虗妄。若見諸相非相。
<lb ed="X" n="0077c14"/><lb ed="R039" n="0153b07"/>卽見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0077c15"/><lb ed="R039" n="0153b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0077c1501">佛意謂汝聞布施不住於相。將無疑行施本爲求
<lb ed="X" n="0077c16"/><lb ed="R039" n="0153b09"/>佛。旣有所求。卽是住相。況佛果是相。云何因行不
<lb ed="X" n="0077c17"/><lb ed="R039" n="0153b10"/>住于相耶。不知果海不明。因地斯昧。欲明無住。須
<lb ed="X" n="0077c18"/><lb ed="R039" n="0153b11"/>見如來。故擧有相之佛。用顯無相之眞。乃空生旣
<lb ed="X" n="0077c19"/><lb ed="R039" n="0153b12"/>悟身相爲非。如來遂印其虗妄爲是。且復爲指出
<lb ed="X" n="0077c20"/><lb ed="R039" n="0153b13"/>云。若見諸相非相。卽見如來。色卽是空。不必別求
<lb ed="X" n="0077c21"/><lb ed="R039" n="0153b14"/>無相眞佛也。此統括大意。</p><p xml:id="pX25p0077c2111" cb:place="inline">若夫詳釋。則身相是應
<lb ed="X" n="0077c22"/><lb ed="R039" n="0153b15"/>身有爲。似鏡中之影。如來是法身無相。乃鏡體之
<lb ed="X" n="0077c23"/><lb ed="R039" n="0153b16"/>光。第恐認影爲光。故於疑處爲問。如彌勒云。分別
<lb ed="X" n="0077c24"/><lb ed="R039" n="0153b17"/>有爲體。防彼成就得是也。所說身相卽非身相者。
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0078a" n="0078a"/>
<lb ed="X" n="0078a01"/><lb ed="R039" n="0153b18"/>上身相是生滅之影。下身相是無爲之眞。所說卽
<lb ed="X" n="0078a02"/><lb ed="R039" n="0154a01"/>非。妄異於眞也。如彌勒云。三相異體故。</p><p xml:id="pX25p0078a0216" cb:place="inline">凡所有相。
<lb ed="X" n="0078a03"/><lb ed="R039" n="0154a02"/>皆是虗妄者。意謂鏡中人影。旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0078a0301" n="0078a0301"/><anchor xml:id="beg0078a0301" n="0078a0301"/>已<anchor xml:id="end0078a0301"/>非眞。鏡中諸影
<lb ed="X" n="0078a04"/><lb ed="R039" n="0154a03"/>又豈是實。如起信謂一切境界。皆從心起妄念而
<lb ed="X" n="0078a05"/><lb ed="R039" n="0154a04"/>生。若離妄念。則無一切境界之相。則能現之心尙
<lb ed="X" n="0078a06"/><lb ed="R039" n="0154a05"/>且是妄。所現之境。豈得爲眞。故擴充其言印定之
<lb ed="X" n="0078a07"/><lb ed="R039" n="0154a06"/>也。若見諸相非相。卽見如來者。意謂人影非處。旣
<lb ed="X" n="0078a08"/><lb ed="R039" n="0154a07"/>全鏡明。若見諸影非影。豈不卽見鏡明乎。如首楞
<lb ed="X" n="0078a09"/><lb ed="R039" n="0154a08"/>自住三摩地中。根境識三。如虗空華。本無所有。元
<lb ed="X" n="0078a10"/><lb ed="R039" n="0154a09"/>是菩提妙淨明體。亦如起信。離念相者。等虗空界。
<lb ed="X" n="0078a11"/><lb ed="R039" n="0154a10"/>無所不遍。卽是如來平等法身。故彌勒云。離彼是
<lb ed="X" n="0078a12"/><lb ed="R039" n="0154a11"/>如來。下文云。離一切相。卽名諸佛。亦可若見諸相
<lb ed="X" n="0078a13"/><lb ed="R039" n="0154a12"/>非相是破相。卽見如來是顯性。破相卽顯性故。又
<lb ed="X" n="0078a14"/><lb ed="R039" n="0154a13"/>此卽見。卽洞山見水。靈雲見桃。迦文見星。無見之
<lb ed="X" n="0078a15"/><lb ed="R039" n="0154a14"/>眞見也。又旣云卽見。雖顯法身。應身自在。以果海
<lb ed="X" n="0078a16"/><lb ed="R039" n="0154a15"/>眞應。如金與器。本不相離。涅槃云。吾今此身。卽是
<lb ed="X" n="0078a17"/><lb ed="R039" n="0154a16"/>常身。下文云。莫作是念。不說斷滅。又此卽見。由于
<lb ed="X" n="0078a18"/><lb ed="R039" n="0154a17"/>離相。離相因于諸相。</p><p xml:id="pX25p0078a1809" cb:place="inline">以故二十七疑。只一相字盡
<lb ed="X" n="0078a19"/><lb ed="R039" n="0154a18"/>之。斷二十七疑。只一破字盡之。從始至終。不獨破
<lb ed="X" n="0078a20"/><lb ed="R039" n="0154b01"/>生死相。亦破涅槃之相。不獨破煩惱相。亦破菩提
<lb ed="X" n="0078a21"/><lb ed="R039" n="0154b02"/>之相。因相果相。有相無相。一異諸相。無不破之。直
<lb ed="X" n="0078a22"/><lb ed="R039" n="0154b03"/>至破無可破。而本來淸淨之見顯矣。然則佛果離
<lb ed="X" n="0078a23"/><lb ed="R039" n="0154b04"/>相。施因離相。果從因顯。本自非求。因自果生。從來
<lb ed="X" n="0078a24"/><lb ed="R039" n="0154b05"/>無作住相云乎哉。疑可釋矣。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0078b" n="0078b"/>
<lb ed="X" n="0078b01"/><lb ed="R039" n="0154b06"/><p xml:id="pX25p0078b0101">△二斷因果俱深難信疑四。初無信爲疑。二遮疑
<lb ed="X" n="0078b02"/><lb ed="R039" n="0154b07"/>顯信。三･深詳信因。四結歸離相初無信爲疑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0078b03"/><lb ed="R039" n="0154b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0078b0301">須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。得聞如是言說章句。
<lb ed="X" n="0078b04"/><lb ed="R039" n="0154b09"/>生實信不。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0078b05"/><lb ed="R039" n="0154b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0078b0501">空生意謂。信淺法易。信深法難。今佛說無住之施
<lb ed="X" n="0078b06"/><lb ed="R039" n="0154b11"/>是因深。無相之佛是果深。因果俱深。求之現在尙
<lb ed="X" n="0078b07"/><lb ed="R039" n="0154b12"/>難其人。況未來乎。故疑云。頗有衆生。聞是言說章
<lb ed="X" n="0078b08"/><lb ed="R039" n="0154b13"/>句。生信心否。實信者。萬法如幻名虗。般若有體名
<lb ed="X" n="0078b09"/><lb ed="R039" n="0154b14"/>實。信萬法者名虗信。信般若者名實信。必了萬法
<lb ed="X" n="0078b10"/><lb ed="R039" n="0154b15"/>皆虗。方能一實之信。故大品云。不信一切。名信般
<lb ed="X" n="0078b11"/><lb ed="R039" n="0154b16"/>若。此名現行疑。以空生現動於心。形之於口故也。</p>
<lb ed="X" n="0078b12"/><lb ed="R039" n="0154b17"/><p xml:id="pX25p0078b1201">△二遮疑顯信。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0078b13"/><lb ed="R039" n="0154b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0078b1301">佛吿須菩提。莫作是說。如來滅後。後五百歲。有持戒
<lb ed="X" n="0078b14"/><lb ed="R039" n="0155a01"/>修福者。於此章句能生信心。以此爲實。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0078b15"/><lb ed="R039" n="0155a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0078b1501">初五百歲解脫堅固。次五百歲禪定堅固。三五百
<lb ed="X" n="0078b16"/><lb ed="R039" n="0155a03"/>歲多聞堅固。四五百歲塔寺堅固。後五百歲鬪諍
<lb ed="X" n="0078b17"/><lb ed="R039" n="0155a04"/>堅固。名五五百歲。而佛意蓋謂莫作此無信之說。
<lb ed="X" n="0078b18"/><lb ed="R039" n="0155a05"/>且無論現在之時有信者。滅後之初有信者。滅後
<lb ed="X" n="0078b19"/><lb ed="R039" n="0155a06"/>中間有信者。縱至滅後之後。後五百歲。鬪諍堅固
<lb ed="X" n="0078b20"/><lb ed="R039" n="0155a07"/>極惡之時。尙有持戒修福者。能生信心。以此因果
<lb ed="X" n="0078b21"/><lb ed="R039" n="0155a08"/>爲實。何必以無信爲疑也。</p><p xml:id="pX25p0078b2111" cb:place="inline">能生者。戒定旣具。智慧
<lb ed="X" n="0078b22"/><lb ed="R039" n="0155a09"/>自生。智慧旣生。自能照彼萬法皆空。唯此般若眞
<lb ed="X" n="0078b23"/><lb ed="R039" n="0155a10"/>實。是則能信必生於戒定。戒定之不可不修也明
<lb ed="X" n="0078b24"/><lb ed="R039" n="0155a11"/>矣。最後尙有信機。信機之不必有疑於現在也。又
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0078c" n="0078c"/>
<lb ed="X" n="0078c01"/><lb ed="R039" n="0155a12"/>明矣。故彌勒云。說因果深義。於後惡世時。不空以
<lb ed="X" n="0078c02"/><lb ed="R039" n="0155a13"/>有實。菩薩三德備。</p><p xml:id="pX25p0078c0208" cb:place="inline">△三深詳信因二。初善根深遠。
<lb ed="X" n="0078c03"/><lb ed="R039" n="0155a14"/>二福慧圓具。</p><p xml:id="pX25p0078c0306" cb:place="inline">初善根深遠。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0078c04"/><lb ed="R039" n="0155a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0078c0401">當知是人不於一佛二佛三四五佛而種善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0078c0401" n="0078c0401"/><anchor xml:id="beg0078c0401" n="0078c0401"/>已<anchor xml:id="end0078c0401"/>於
<lb ed="X" n="0078c05"/><lb ed="R039" n="0155a16"/>無量千萬佛所種諸善根。聞是章句。乃至一念生淨
<lb ed="X" n="0078c06"/><lb ed="R039" n="0155a17"/>信者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0078c07"/><lb ed="R039" n="0155a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0078c0701">佛意謂。持戒修福者能生信心。以此爲實矣。然其
<lb ed="X" n="0078c08"/><lb ed="R039" n="0155b01"/>修持。豈於一生一劫。三四五佛種諸善根者之所
<lb ed="X" n="0078c09"/><lb ed="R039" n="0155b02"/>能耶。<anchor xml:id="nkr_note_add_0078c0901" n="0078c0901"/><anchor xml:id="beg0078c0901" n="0078c0901"/>已<anchor xml:id="end0078c0901"/>於無量百千萬億佛所。方能聞是章句。恒
<lb ed="X" n="0078c10"/><lb ed="R039" n="0155b03"/>常信。少時信。乃至一念生淨信者。其所由來舊矣。
<lb ed="X" n="0078c11"/><lb ed="R039" n="0155b04"/>根者能生義。善根者。論云。善謂信慚愧。無貪等三
<lb ed="X" n="0078c12"/><lb ed="R039" n="0155b05"/>根。以貪瞋癡三。善與不善。皆由此生。今多劫修持。
<lb ed="X" n="0078c13"/><lb ed="R039" n="0155b06"/>久伏三毒。善從此發。故曰種諸善根。是則多佛無
<lb ed="X" n="0078c14"/><lb ed="R039" n="0155b07"/>量外緣熏習之力旣勝。三毒永沉。內因熏習之勢
<lb ed="X" n="0078c15"/><lb ed="R039" n="0155b08"/>愈堅。因緣俱勝。此信方生。實信豈易得哉。故彌勒
<lb ed="X" n="0078c16"/><lb ed="R039" n="0155b09"/>云。修戒於過去。及種諸善根。戒具於諸佛。亦說功
<lb ed="X" n="0078c17"/><lb ed="R039" n="0155b10"/>德滿。</p><p xml:id="pX25p0078c1703" cb:place="inline">△二福慧圓具。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0078c18"/><lb ed="R039" n="0155b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0078c1801">須菩提。如來悉知悉見。是諸衆生得如是無量福德。
<lb ed="X" n="0078c19"/><lb ed="R039" n="0155b12"/>何以故。是諸衆生。無復我相･人相･衆生相･壽者相。無
<lb ed="X" n="0078c20"/><lb ed="R039" n="0155b13"/>法相。亦無非法相。何以故。是諸衆生若心取相。則爲
<lb ed="X" n="0078c21"/><lb ed="R039" n="0155b14"/>著我人衆生壽者。若取法相。卽著我人衆生壽者。何
<lb ed="X" n="0078c22"/><lb ed="R039" n="0155b15"/>以故。若取非法相。卽著我人衆生壽者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0078c23"/><lb ed="R039" n="0155b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0078c2301">承上實信固生於戒定。然必久事修持。深種善根
<lb ed="X" n="0078c24"/><lb ed="R039" n="0155b17"/>而後可能者。正以善根純熟。則福慧圓具。遠離諸
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0079a" n="0079a"/>
<lb ed="X" n="0079a01"/><lb ed="R039" n="0155b18"/>相。得佛知見。始是成就淨信之本耳。若夫一有未
<lb ed="X" n="0079a02"/><lb ed="R039" n="0156a01"/>空。則諸相紛然。無相之智遂隱。其何能生此離相
<lb ed="X" n="0079a03"/><lb ed="R039" n="0156a02"/>之實信耶。故彌勒云。彼人依信心。恭敬生實相。如
<lb ed="X" n="0079a04"/><lb ed="R039" n="0156a03"/>是無量謂同上無住布施之福。猶如虗空不可思
<lb ed="X" n="0079a05"/><lb ed="R039" n="0156a04"/>量也。得如是無量者。魏譯云。生如是福德。取如是
<lb ed="X" n="0079a06"/><lb ed="R039" n="0156a05"/>福德。生。謂善根信心。正現行時。能爲生福之因也。
<lb ed="X" n="0079a07"/><lb ed="R039" n="0156a06"/>取。謂現行謝滅。熏成種子。蘊於識田。能感取當來
<lb ed="X" n="0079a08"/><lb ed="R039" n="0156a07"/>現行之果報也。生取總是得意。悉知悉見者。知。謂
<lb ed="X" n="0079a09"/><lb ed="R039" n="0156a08"/>知其心。而曰悉者。生心動念無不知也。見。謂見其
<lb ed="X" n="0079a10"/><lb ed="R039" n="0156a09"/>形。而曰悉者。動用施爲無不見也。又悉知者。凡夫
<lb ed="X" n="0079a11"/><lb ed="R039" n="0156a10"/>比量之知。有所不知。佛於知處全見。乃古鏡現量
<lb ed="X" n="0079a12"/><lb ed="R039" n="0156a11"/>之知。見盡於知。曰悉知也。又悉見者。凡夫肉眼之
<lb ed="X" n="0079a13"/><lb ed="R039" n="0156a12"/>見。有所不見。佛則見處全知。是佛眼圓明之見。知
<lb ed="X" n="0079a14"/><lb ed="R039" n="0156a13"/>盡於見。曰悉見也。彌勒云。佛不見果知。願智力現
<lb ed="X" n="0079a15"/><lb ed="R039" n="0156a14"/>見。故曰悉知悉見。得如是無量福德也。何以故者。
<lb ed="X" n="0079a16"/><lb ed="R039" n="0156a15"/>徵謂善根固能淨信。福德何便難量。正釋云。以諸
<lb ed="X" n="0079a17"/><lb ed="R039" n="0156a16"/>善根成熟衆生。正生信心之時。無我相･以及壽者
<lb ed="X" n="0079a18"/><lb ed="R039" n="0156a17"/>之相。我執旣寂。無法相･亦無非法相。法執亦空。諸
<lb ed="X" n="0079a19"/><lb ed="R039" n="0156a18"/>相旣離。智慧卽顯。智慧旣顯。實信正生。正空正信。
<lb ed="X" n="0079a20"/><lb ed="R039" n="0156b01"/>全信全空。順性周圓。故福如虗空不可思量也。</p><p xml:id="pX25p0079a2019" cb:place="inline">次
<lb ed="X" n="0079a21"/><lb ed="R039" n="0156b02"/>徵云。斯則空我足矣。何爲法亦空耶。反釋云。若法
<lb ed="X" n="0079a22"/><lb ed="R039" n="0156b03"/>不空。心必有取。若心取相。卽著我等。若取法相。卽
<lb ed="X" n="0079a23"/><lb ed="R039" n="0156b04"/>著我等。一取卽著。殊無後先。是法存。我必不空。故
<lb ed="X" n="0079a24"/><lb ed="R039" n="0156b05"/>我法雙空也。</p><p xml:id="pX25p0079a2406" cb:place="inline">後復徵云。取相取法。乃名法執。何故
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0079b" n="0079b"/>
<lb ed="X" n="0079b01"/><lb ed="R039" n="0156b06"/>便著我耶。乃以細釋粗云。若取非法相。卽著我人
<lb ed="X" n="0079b02"/><lb ed="R039" n="0156b07"/>衆生壽者。意謂。法根我苗。法執旣有粗細。則不但
<lb ed="X" n="0079b03"/><lb ed="R039" n="0156b08"/>取相取法相之粗。能生我執。卽取非法相之細。亦
<lb ed="X" n="0079b04"/><lb ed="R039" n="0156b09"/>生我執也。故無我相･無法相･亦無非法相也。</p><p xml:id="pX25p0079b0418" cb:place="inline">問。何
<lb ed="X" n="0079b05"/><lb ed="R039" n="0156b10"/>名法相等。曰。能取之心。所取之境。心境皆有。名爲
<lb ed="X" n="0079b06"/><lb ed="R039" n="0156b11"/>法相。能取之心。所取之境。心境皆空。名非法相。曰。
<lb ed="X" n="0079b07"/><lb ed="R039" n="0156b12"/>然則又云若心取相者何也。曰。亦可相是空。法相
<lb ed="X" n="0079b08"/><lb ed="R039" n="0156b13"/>是有。非法相是非空有。如魏譯開爲四相。第一法
<lb ed="X" n="0079b09"/><lb ed="R039" n="0156b14"/>相是有。第二非法相是非去其有。第三相是執空
<lb ed="X" n="0079b10"/><lb ed="R039" n="0156b15"/>爲相。第四非相是非去其空。什師開合無常。欲人
<lb ed="X" n="0079b11"/><lb ed="R039" n="0156b16"/>知此意耳。然總是無空有。無非空有。而顯眞空妙
<lb ed="X" n="0079b12"/><lb ed="R039" n="0156b17"/>有也。</p><p xml:id="pX25p0079b1203" cb:place="inline">問。據修證則不無。縱登地上。亦未全空我法。
<lb ed="X" n="0079b13"/><lb ed="R039" n="0156b18"/>今何言俱無耶。曰。圓頓行人。縱或未盡俱生我法。
<lb ed="X" n="0079b14"/><lb ed="R039" n="0157a01"/>亦能圓伏。故義言無耳。</p><p xml:id="pX25p0079b1410" cb:place="inline">問。二乘未斷法執。何以我
<lb ed="X" n="0079b15"/><lb ed="R039" n="0157a02"/>執不生。答。以二乘從初修行。偏斷我執。至無學位。
<lb ed="X" n="0079b16"/><lb ed="R039" n="0157a03"/>粗細盡除。是故雖有法執。不起我執。大乘學者。雙
<lb ed="X" n="0079b17"/><lb ed="R039" n="0157a04"/>斷二執。分別並遣。俱生兩存。由是二執。任運而起。
<lb ed="X" n="0079b18"/><lb ed="R039" n="0157a05"/>故無著云。以我相種子不斷。則有我取。</p><p xml:id="pX25p0079b1816" cb:place="inline">△四結歸
<lb ed="X" n="0079b19"/><lb ed="R039" n="0157a06"/>離相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0079b20"/><lb ed="R039" n="0157a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0079b2001">是故不應取法。不應取非法。以是義故。如來常說。汝
<lb ed="X" n="0079b21"/><lb ed="R039" n="0157a08"/>等比丘。知我說法。如筏喩者。法尙應捨。何況非法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0079b22"/><lb ed="R039" n="0157a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0079b2201">夫一取卽著。所以不應取法。著於空有之相。不應
<lb ed="X" n="0079b23"/><lb ed="R039" n="0157a10"/>取非法。著非空有之相。以是義故。如我常說。汝等
<lb ed="X" n="0079b24"/><lb ed="R039" n="0157a11"/>比丘。知我所說敎法。如筏喩者。渡河之時。須用此
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0079c" n="0079c"/>
<lb ed="X" n="0079c01"/><lb ed="R039" n="0157a12"/>筏。旣登岸<anchor xml:id="nkr_note_add_0079c0101" n="0079c0101"/><anchor xml:id="beg0079c0101" n="0079c0101"/>已<anchor xml:id="end0079c0101"/>。則捨此筏。而亦復不住於岸。未證之
<lb ed="X" n="0079c02"/><lb ed="R039" n="0157a13"/>時。須用此敎。旣證智<anchor xml:id="nkr_note_add_0079c0201" n="0079c0201"/><anchor xml:id="beg0079c0201" n="0079c0201"/>已<anchor xml:id="end0079c0201"/>。則捨此敎。而亦復不住於
<lb ed="X" n="0079c03"/><lb ed="R039" n="0157a14"/>證。夫實相智法。眞實有體。乃名爲法。實相之外。餘
<lb ed="X" n="0079c04"/><lb ed="R039" n="0157a15"/>皆魔事。盡名非法。實相智法。無相無得。尙應不住
<lb ed="X" n="0079c05"/><lb ed="R039" n="0157a16"/>而捨。何況實外。所有非法而不捨耶。故彌勒云。彼
<lb ed="X" n="0079c06"/><lb ed="R039" n="0157a17"/>不住隨順。於法中證智。如人捨船筏。法中義亦然。
<lb ed="X" n="0079c07"/><lb ed="R039" n="0157a18"/>故知。法無言象。不離言象。離言象而倒惑。執言象
<lb ed="X" n="0079c08"/><lb ed="R039" n="0157b01"/>而迷眞。不執不離是謂得之。今聞是章句。是所說
<lb ed="X" n="0079c09"/><lb ed="R039" n="0157b02"/>之法也。能生實信。是不取於法。不取非法也。然則
<lb ed="X" n="0079c10"/><lb ed="R039" n="0157b03"/>必由不取。而後可以信生。又必由持戒修福。久種
<lb ed="X" n="0079c11"/><lb ed="R039" n="0157b04"/>善根。而後可以不取。修持其要矣夫。</p>
<lb ed="X" n="0079c12"/><lb ed="R039" n="0157b05"/><p xml:id="pX25p0079c1201">△三斷無相云何得說疑二。初問答斷疑。二校量
<lb ed="X" n="0079c13"/><lb ed="R039" n="0157b06"/>顯勝。初問答斷疑二。初約疑處爲問。二順實理爲
<lb ed="X" n="0079c14"/><lb ed="R039" n="0157b07"/>酧。</p><p xml:id="pX25p0079c1402" cb:place="inline">初約疑處爲問。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0079c15"/><lb ed="R039" n="0157b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0079c1501">須菩提。於意云何。如來得阿耨多羅三藐三菩提耶。
<lb ed="X" n="0079c16"/><lb ed="R039" n="0157b09"/>如來有所說法耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0079c17"/><lb ed="R039" n="0157b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0079c1701">佛意謂汝聞不可以相見佛。則佛非有爲。應無得
<lb ed="X" n="0079c18"/><lb ed="R039" n="0157b11"/>說。將無疑我于樹下是得菩提。于諸會是說法耶。
<lb ed="X" n="0079c19"/><lb ed="R039" n="0157b12"/>故卽其疑處問云。於意云何。我於菩提樹下得菩
<lb ed="X" n="0079c20"/><lb ed="R039" n="0157b13"/>提耶。不得菩提耶。於諸會之中是說法耶。是不說
<lb ed="X" n="0079c21"/><lb ed="R039" n="0157b14"/>法耶。密自審之。明以吿我。不唯自斷疑根。而現前
<lb ed="X" n="0079c22"/><lb ed="R039" n="0157b15"/>後世亦因此以無惑矣。但於其中。辭雖得否雙兼。
<lb ed="X" n="0079c23"/><lb ed="R039" n="0157b16"/>意則在於無得。</p><p xml:id="pX25p0079c2307" cb:place="inline">△二順實理爲酧二。初略標正意。
<lb ed="X" n="0079c24"/><lb ed="R039" n="0157b17"/>二究竟根由。</p><p xml:id="pX25p0079c2406" cb:place="inline">初略標正意。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0080a" n="0080a"/>
<lb ed="X" n="0080a01"/><lb ed="R039" n="0157b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0080a0101">須菩提言。如我解佛所說義。無有定法名阿耨多羅
<lb ed="X" n="0080a02"/><lb ed="R039" n="0158a01"/>三藐三菩提。亦無有定法。如來可說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0080a03"/><lb ed="R039" n="0158a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0080a0301">空生意謂。佛以果之得否。法之說否爲問。如我解
<lb ed="X" n="0080a04"/><lb ed="R039" n="0158a03"/>佛所說義。得非自得。得因於果。必有果而後可以
<lb ed="X" n="0080a05"/><lb ed="R039" n="0158a04"/>言得。先是無一定之法名果。何可得也。說非空說。
<lb ed="X" n="0080a06"/><lb ed="R039" n="0158a05"/>說卽是法。必有法而後可以有說。先是無有一定
<lb ed="X" n="0080a07"/><lb ed="R039" n="0158a06"/>之法名法。何可說也。</p><p xml:id="pX25p0080a0709" cb:place="inline">無有定法四字。雖詳下文。而
<lb ed="X" n="0080a08"/><lb ed="R039" n="0158a07"/>空生開口之時。<anchor xml:id="nkr_note_add_0080a0801" n="0080a0801"/><anchor xml:id="beg0080a0801" n="0080a0801"/>已<anchor xml:id="end0080a0801"/>先暗暗指定無爲法身之性。不
<lb ed="X" n="0080a09"/><lb ed="R039" n="0158a08"/>定於有。不定於空。不定於此。不定於彼。微妙難思。
<lb ed="X" n="0080a10"/><lb ed="R039" n="0158a09"/>以斷有取有說之疑矣。故彌勒云。應化非眞佛。亦
<lb ed="X" n="0080a11"/><lb ed="R039" n="0158a10"/>非說法者。天親云。迦文化身不證菩提。亦不說法。</p>
<lb ed="X" n="0080a12"/><lb ed="R039" n="0158a11"/><p xml:id="pX25p0080a1201">△二究竟根由。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0080a13"/><lb ed="R039" n="0158a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0080a1301">何以故。如來所說法。皆不可取。不可說･非法･非非法。
<lb ed="X" n="0080a14"/><lb ed="R039" n="0158a13"/>所以者何。一切聖賢。皆以無爲法而有差別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0080a15"/><lb ed="R039" n="0158a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0080a1501">上但標無定。此徵其所以不定之故。乃以說取騐
<lb ed="X" n="0080a16"/><lb ed="R039" n="0158a15"/>之。若果可取說。卽非不定。今則如來所說之法。皆
<lb ed="X" n="0080a17"/><lb ed="R039" n="0158a16"/>不可作有取。不可作無取。不可作法說。不可作非
<lb ed="X" n="0080a18"/><lb ed="R039" n="0158a17"/>法說。微妙難言。幽深罔措。如彌勒云。說法不二取。
<lb ed="X" n="0080a19"/><lb ed="R039" n="0158a18"/>謂說者不取於法之有。不取於非法之無。聽者亦
<lb ed="X" n="0080a20"/><lb ed="R039" n="0158b01"/>如是也。何可定也。又究其所以不可取說之由者。
<lb ed="X" n="0080a21"/><lb ed="R039" n="0158b02"/>以一切聖賢。皆以無爲法而有差別。無爲離言。何
<lb ed="X" n="0080a22"/><lb ed="R039" n="0158b03"/>可說也。無爲離相。何可取也。如彌勒云。無說離言
<lb ed="X" n="0080a23"/><lb ed="R039" n="0158b04"/>相。</p><p xml:id="pX25p0080a2302" cb:place="inline">差別者。三乘聖賢。所證淺深。故曰差別。然皆以
<lb ed="X" n="0080a24"/><lb ed="R039" n="0158b05"/>無爲而有差別。則聖人固此無爲。賢人亦此無爲。
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0080b" n="0080b"/>
<lb ed="X" n="0080b01"/><lb ed="R039" n="0158b06"/>其何差別之有。譬如衆器所現方圓之空。故曰差
<lb ed="X" n="0080b02"/><lb ed="R039" n="0158b07"/>別。然皆以虗空而有方圓。則方固此空。圓亦此空。
<lb ed="X" n="0080b03"/><lb ed="R039" n="0158b08"/>則亦何差別之有。故自其差別而觀之。則因機有
<lb ed="X" n="0080b04"/><lb ed="R039" n="0158b09"/>說。因說有得。不無說證之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080001" n="0080001"/>未。自其皆以無爲而有
<lb ed="X" n="0080b05"/><lb ed="R039" n="0158b10"/>差別觀之。則說固此無爲。證亦此無爲。則亦何取
<lb ed="X" n="0080b06"/><lb ed="R039" n="0158b11"/>說之有。</p><p xml:id="pX25p0080b0604" cb:place="inline">△二校量顯勝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0080b07"/><lb ed="R039" n="0158b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0080b0701">須菩提。於意云何。若人滿三千大千世界七寶以用
<lb ed="X" n="0080b08"/><lb ed="R039" n="0158b13"/>布施。是人所得福德。寧爲多不。須菩提言。甚多。世尊。
<lb ed="X" n="0080b09"/><lb ed="R039" n="0158b14"/>何以故。是福德卽非福德性。是故如來說福德多。若
<lb ed="X" n="0080b10"/><lb ed="R039" n="0158b15"/>復有人。於此經中受持。乃至四句偈等。爲他人說。其
<lb ed="X" n="0080b11"/><lb ed="R039" n="0158b16"/>福勝彼。何以故。須菩提。一切諸佛。及諸佛阿耨多羅
<lb ed="X" n="0080b12"/><lb ed="R039" n="0158b17"/>三藐三菩提法。皆從此經出。須菩提。所謂佛･法者。卽
<lb ed="X" n="0080b13"/><lb ed="R039" n="0158b18"/>非佛･法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0080b14"/><lb ed="R039" n="0159a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0080b1401">此較量財法以顯勝。復遣佛法以顯玄也。夫說法
<lb ed="X" n="0080b15"/><lb ed="R039" n="0159a02"/>未幾。遽較量者。以無住降伏。是實相般若之行。若
<lb ed="X" n="0080b16"/><lb ed="R039" n="0159a03"/>見諸相非相卽見如來。是實相般若之理。無有定
<lb ed="X" n="0080b17"/><lb ed="R039" n="0159a04"/>法名菩提。是實相般若之果。無有定法可說。是實
<lb ed="X" n="0080b18"/><lb ed="R039" n="0159a05"/>相般若之法。敎行理果。四法旣備。大旨<anchor xml:id="nkr_note_add_0080b1801" n="0080b1801"/><anchor xml:id="beg0080b1801" n="0080b1801"/>已<anchor xml:id="end0080b1801"/>彰。故卽
<lb ed="X" n="0080b19"/><lb ed="R039" n="0159a06"/>較量其宏功。以啓發乎眞信耳。是福德卽非福德
<lb ed="X" n="0080b20"/><lb ed="R039" n="0159a07"/>性者。以福德性是勝義空。絕相無爲。不可言福與
<lb ed="X" n="0080b21"/><lb ed="R039" n="0159a08"/>不福。況可言多。故云卽非福德性也。是故如來說
<lb ed="X" n="0080b22"/><lb ed="R039" n="0159a09"/>福德多者。是世俗有。有相有爲。可以言福。兼可言
<lb ed="X" n="0080b23"/><lb ed="R039" n="0159a10"/>多。故云如來說福德多也。意謂是甚多福德。言不
<lb ed="X" n="0080b24"/><lb ed="R039" n="0159a11"/>約勝義空說多。是約世俗有說多耳。</p><p xml:id="pX25p0080b2415" cb:place="inline">持說四句偈
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0080c" n="0080c"/>
<lb ed="X" n="0080c01"/><lb ed="R039" n="0159a12"/>者。一句詮一義。四義方成一偈。今上有乃至。則由
<lb ed="X" n="0080c02"/><lb ed="R039" n="0159a13"/>一部一章而至於一偈。下有等字。則由一偈半偈
<lb ed="X" n="0080c03"/><lb ed="R039" n="0159a14"/>而至於一句皆可也。非定以四句爲言也。</p><p xml:id="pX25p0080c0317" cb:place="inline">若但取
<lb ed="X" n="0080c04"/><lb ed="R039" n="0159a15"/>四句爲偈。必詮義究竟而后可。如凡所有相。皆是
<lb ed="X" n="0080c05"/><lb ed="R039" n="0159a16"/>虗妄。若見諸相非相。卽見如來。此爲最妙。以第一
<lb ed="X" n="0080c06"/><lb ed="R039" n="0159a17"/>是有句。第二是無句。第三是亦有亦無句。第四是
<lb ed="X" n="0080c07"/><lb ed="R039" n="0159a18"/>非有非無句。文義旣備。有是卽無之有。無是卽有
<lb ed="X" n="0080c08"/><lb ed="R039" n="0159b01"/>之無。雙存卽是雙泯。雙泯不異雙存。四過皆離。般
<lb ed="X" n="0080c09"/><lb ed="R039" n="0159b02"/>若如<name role="" type="person">淸涼池</name>。四門皆可入也。一有所闕。則偏枯滲
<lb ed="X" n="0080c10"/><lb ed="R039" n="0159b03"/>漏。四過叢生。般若如大火聚。四門皆不可入也。</p><p xml:id="pX25p0080c1019" cb:place="inline">受
<lb ed="X" n="0080c11"/><lb ed="R039" n="0159b04"/>持解說。其福勝彼者。寶施但得人天有漏之福。今
<lb ed="X" n="0080c12"/><lb ed="R039" n="0159b05"/>以般若之法自利利人。得大菩提福慧圓具。無漏
<lb ed="X" n="0080c13"/><lb ed="R039" n="0159b06"/>淸淨。豈止空得有漏之福而<anchor xml:id="nkr_note_add_0080c1301" n="0080c1301"/><anchor xml:id="beg0080c1301" n="0080c1301"/>已<anchor xml:id="end0080c1301"/>耶。如彌勒云。受持
<lb ed="X" n="0080c14"/><lb ed="R039" n="0159b07"/>法及說。不空於福德。福不趣菩提。二能趣菩提。故
<lb ed="X" n="0080c15"/><lb ed="R039" n="0159b08"/>勝彼也。然其所以能趣者。佛及阿耨菩提。從此經
<lb ed="X" n="0080c16"/><lb ed="R039" n="0159b09"/>出。</p><p xml:id="pX25p0080c1602" cb:place="inline">菩提名法身。本無生滅。而以煩惱覆之則隱。今
<lb ed="X" n="0080c17"/><lb ed="R039" n="0159b10"/>以持說之力。妙慧自彰。觀破煩惱。法身顯現。如燈
<lb ed="X" n="0080c18"/><lb ed="R039" n="0159b11"/>了物。名爲了因。是法從此出也。報化名福身。本無
<lb ed="X" n="0080c19"/><lb ed="R039" n="0159b12"/>所有。萬行乃生。今以持說之行。能感福身。如種得
<lb ed="X" n="0080c20"/><lb ed="R039" n="0159b13"/>水土。芽苗自發。乃名生因。是佛從此出也。故彌勒
<lb ed="X" n="0080c21"/><lb ed="R039" n="0159b14"/>云。於實爲了因。於餘爲生因。然又云所謂佛法卽
<lb ed="X" n="0080c22"/><lb ed="R039" n="0159b15"/>非佛法者。猶云所謂佛法最爲玄妙。餘人不得。唯
<lb ed="X" n="0080c23"/><lb ed="R039" n="0159b16"/>佛能得。能作第一法因。福中殊勝無比者也。故彌
<lb ed="X" n="0080c24"/><lb ed="R039" n="0159b17"/>勒云。唯獨諸佛法。福成第一體。亦可旣云第一卽
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0081a" n="0081a"/>
<lb ed="X" n="0081a01"/><lb ed="R039" n="0159b18"/>圓覺。一切如來妙圓覺心。本無菩提及與涅槃。亦
<lb ed="X" n="0081a02"/><lb ed="R039" n="0160a01"/>無成佛及不成佛義也。</p>
<lb ed="X" n="0081a03"/><lb ed="R039" n="0160a02"/><p xml:id="pX25p0081a0301">△四斷聲聞得果是取疑二。初斷三果疑。二斷四
<lb ed="X" n="0081a04"/><lb ed="R039" n="0160a03"/>果疑。</p><p xml:id="pX25p0081a0403" cb:place="inline">初斷三果疑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0081a05"/><lb ed="R039" n="0160a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0081a0501">須菩提。於意云何。須陀洹能作是念。我得須陀洹果
<lb ed="X" n="0081a06"/><lb ed="R039" n="0160a05"/>不。須菩提言。不也。世尊。何以故。須陀洹名爲入流。而
<lb ed="X" n="0081a07"/><lb ed="R039" n="0160a06"/>無所入。不入色聲香味觸法。是名須陀洹。須菩提。於
<lb ed="X" n="0081a08"/><lb ed="R039" n="0160a07"/>意云何。斯陀含能作是念。我得斯陀含果不。須菩提
<lb ed="X" n="0081a09"/><lb ed="R039" n="0160a08"/>言。不也。世尊。何以故。斯陀含名一往來。而實無往來。
<lb ed="X" n="0081a10"/><lb ed="R039" n="0160a09"/>是名斯陀含。須菩提。於意云何。阿那含能作是念。我
<lb ed="X" n="0081a11"/><lb ed="R039" n="0160a10"/>得阿那含果不。須菩提言。不也。世尊。何以故。阿那含
<lb ed="X" n="0081a12"/><lb ed="R039" n="0160a11"/>名爲不來。而實無不來。是故名阿那含。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0081a13"/><lb ed="R039" n="0160a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0081a1301">四果分二段者。一･均其廣略故。二･前三文相同故。
<lb ed="X" n="0081a14"/><lb ed="R039" n="0160a13"/>如來意謂汝聞無爲不可取說。將無疑聲聞各證
<lb ed="X" n="0081a15"/><lb ed="R039" n="0160a14"/>無爲之果。如證而說是取說耶。若正證時能作是
<lb ed="X" n="0081a16"/><lb ed="R039" n="0160a15"/>念。我得某果。則有我相。乃名爲取。汝試一思之。從
<lb ed="X" n="0081a17"/><lb ed="R039" n="0160a16"/>初至四。皆能作是念不。空生一一皆云不也。及究
<lb ed="X" n="0081a18"/><lb ed="R039" n="0160a17"/>其所以爲不者。於初果則曰須陀洹。名爲入流。而
<lb ed="X" n="0081a19"/><lb ed="R039" n="0160a18"/>實無所入。不入色聲香味觸法。是名須陀洹。意謂
<lb ed="X" n="0081a20"/><lb ed="R039" n="0160b01"/>入流者。入聖流也。不入者。逆凡流也。逆凡者。以博
<lb ed="X" n="0081a21"/><lb ed="R039" n="0160b02"/>地凡夫。從無始來。綢繆我見。於六塵境。無任膠粘。
<lb ed="X" n="0081a22"/><lb ed="R039" n="0160b03"/>今須陀洹。以諸忍智。十六種心。斷三界中。四諦之
<lb ed="X" n="0081a23"/><lb ed="R039" n="0160b04"/>下。八十八使。則分別我見旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0081a2301" n="0081a2301"/><anchor xml:id="beg0081a2301" n="0081a2301"/>已<anchor xml:id="end0081a2301"/>盡除。雖對色等攀
<lb ed="X" n="0081a24"/><lb ed="R039" n="0160b05"/>緣不起。故云不入。是則不入。卽是逆凡。逆凡卽名
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0081b" n="0081b"/>
<lb ed="X" n="0081b01"/><lb ed="R039" n="0160b06"/>入聖。非別有所入也。無所入。則無能入。旣無能入。
<lb ed="X" n="0081b02"/><lb ed="R039" n="0160b07"/>誰作是念而曰我得須陀洹耶。</p><p xml:id="pX25p0081b0213" cb:place="inline">於二果則曰斯陀
<lb ed="X" n="0081b03"/><lb ed="R039" n="0160b08"/>含。名一往來。而實無往來。故名斯陀含。一往來者。
<lb ed="X" n="0081b04"/><lb ed="R039" n="0160b09"/>一往天上。一來人間也。實無往來者。以初果<anchor xml:id="nkr_note_add_0081b0401" n="0081b0401"/><anchor xml:id="beg0081b0401" n="0081b0401"/>須<anchor xml:id="end0081b0401"/>陀洹。
<lb ed="X" n="0081b05"/><lb ed="R039" n="0160b10"/>於斷見之外。六番往來。進斷欲界思惑。貪瞋癡慢
<lb ed="X" n="0081b06"/><lb ed="R039" n="0160b11"/>九品之中。前六品盡。雖餘後三。須一往來。而後能
<lb ed="X" n="0081b07"/><lb ed="R039" n="0160b12"/>斷。然三界分別之我。旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0081b0701" n="0081b0701"/><anchor xml:id="beg0081b0701" n="0081b0701"/>已<anchor xml:id="end0081b0701"/>全盡。初地俱生之我。又
<lb ed="X" n="0081b08"/><lb ed="R039" n="0160b13"/>且分除。雖見往來。以無我故。實無往來之者。如刻
<lb ed="X" n="0081b09"/><lb ed="R039" n="0160b14"/>木爲人。雖見運動。以無心念。實無運動之者。旣無
<lb ed="X" n="0081b10"/><lb ed="R039" n="0160b15"/>往來。誰爲作念而曰我得斯陀含耶。</p><p xml:id="pX25p0081b1015" cb:place="inline">於三果則曰
<lb ed="X" n="0081b11"/><lb ed="R039" n="0160b16"/>阿那含。名爲不來。而實無不來。名阿那含。不來者。
<lb ed="X" n="0081b12"/><lb ed="R039" n="0160b17"/>不來欲界及人間也。實無不來者。以初果七番往
<lb ed="X" n="0081b13"/><lb ed="R039" n="0160b18"/>來。欲界九品思惑斷盡。雖住四禪。進斷上二界中。
<lb ed="X" n="0081b14"/><lb ed="R039" n="0161a01"/>七十二品思惑。而以三界之見旣寂。下地之思且
<lb ed="X" n="0081b15"/><lb ed="R039" n="0161a02"/>空。雖住不來。以無我故實無不來之者。旣無不來。
<lb ed="X" n="0081b16"/><lb ed="R039" n="0161a03"/>誰能作念。而曰我得阿那含耶。</p><p xml:id="pX25p0081b1613" cb:place="inline">是則非不證果。但
<lb ed="X" n="0081b17"/><lb ed="R039" n="0161a04"/>於證時無取心耳。唯其不取。方成證義。則亦何取
<lb ed="X" n="0081b18"/><lb ed="R039" n="0161a05"/>之有耶。</p><p xml:id="pX25p0081b1804" cb:place="inline">△二斷四果疑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0081b19"/><lb ed="R039" n="0161a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0081b1901">須菩提。於意云何。阿羅漢能作是念。我得阿羅漢道
<lb ed="X" n="0081b20"/><lb ed="R039" n="0161a07"/>不。須菩提言。不也。世尊。何以故。實無有法名阿羅漢。
<lb ed="X" n="0081b21"/><lb ed="R039" n="0161a08"/>世尊。若阿羅漢作是念。我得阿羅漢道。卽爲著我人
<lb ed="X" n="0081b22"/><lb ed="R039" n="0161a09"/>衆生壽者。世尊。佛說我得無諍三昧人中最爲第一。
<lb ed="X" n="0081b23"/><lb ed="R039" n="0161a10"/>是第一離欲阿羅漢。我不作是念。我是離欲阿羅漢。
<lb ed="X" n="0081b24"/><lb ed="R039" n="0161a11"/>世尊。我若作是念。我得阿羅漢道。世尊則不說須菩
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0081c" n="0081c"/>
<lb ed="X" n="0081c01"/><lb ed="R039" n="0161a12"/>提是樂阿蘭那行者。以須菩提實無所行。而名須菩
<lb ed="X" n="0081c02"/><lb ed="R039" n="0161a13"/>提是樂阿蘭那行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0081c03"/><lb ed="R039" n="0161a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0081c0301">阿羅漢。此云殺賊。見思煩惱<anchor xml:id="nkr_note_add_0081c0301" n="0081c0301"/><anchor xml:id="beg0081c0301" n="0081c0301"/>已<anchor xml:id="end0081c0301"/>斷盡故。亦云無生。
<lb ed="X" n="0081c04"/><lb ed="R039" n="0161a15"/>超出三界。不受後有故。亦云應供。堪爲人天良福
<lb ed="X" n="0081c05"/><lb ed="R039" n="0161a16"/>田故。若順前須陀洹名爲入流。而無所入。是名須
<lb ed="X" n="0081c06"/><lb ed="R039" n="0161a17"/>陀洹。乃至阿那含名爲不來。而實無不來。是名阿
<lb ed="X" n="0081c07"/><lb ed="R039" n="0161a18"/>那含。則此應云阿羅漢。名爲殺賊等。而實無殺賊
<lb ed="X" n="0081c08"/><lb ed="R039" n="0161b01"/>等。是名阿羅漢。今云實無有法者。意欲以法字總
<lb ed="X" n="0081c09"/><lb ed="R039" n="0161b02"/>該三種。取文省故。文雖省而義無殊也。良以四果
<lb ed="X" n="0081c10"/><lb ed="R039" n="0161b03"/>斷七十二品思惑旣盡。不受後有。正證盡智無生
<lb ed="X" n="0081c11"/><lb ed="R039" n="0161b04"/>智時。而實無盡可盡。無生可生。了無所得。是謂證
<lb ed="X" n="0081c12"/><lb ed="R039" n="0161b05"/>耳。</p><p xml:id="pX25p0081c1202" cb:place="inline">若纔作是念。我能得果。則著我人。與凡夫何異。
<lb ed="X" n="0081c13"/><lb ed="R039" n="0161b06"/>用此騐之。的知無念。此正答斷疑<anchor xml:id="nkr_note_add_0081c1301" n="0081c1301"/><anchor xml:id="beg0081c1301" n="0081c1301"/>已<anchor xml:id="end0081c1301"/>竟。</p><p xml:id="pX25p0081c1316" cb:place="inline">下復引<anchor xml:id="nkr_note_add_0081c1302" n="0081c1302"/><anchor xml:id="beg0081c1302" n="0081c1302"/>己<anchor xml:id="end0081c1302"/>
<lb ed="X" n="0081c14"/><lb ed="R039" n="0161b07"/>所證。令人生信。三昧之言定也。曰無諍者。以內無
<lb ed="X" n="0081c15"/><lb ed="R039" n="0161b08"/>能所。外忘角立。不與物競。故人中最爲第一。復曰
<lb ed="X" n="0081c16"/><lb ed="R039" n="0161b09"/>第一離欲阿羅漢者。以離三昧障盡。名無諍三昧。
<lb ed="X" n="0081c17"/><lb ed="R039" n="0161b10"/>離貪欲障盡。名離欲阿羅漢。離欲則羅漢所同。無
<lb ed="X" n="0081c18"/><lb ed="R039" n="0161b11"/>諍乃空生所獨。故又曰第一離欲阿羅漢也。我不
<lb ed="X" n="0081c19"/><lb ed="R039" n="0161b12"/>作是念我是離欲阿羅漢者。言佛雖嘆我第一。而
<lb ed="X" n="0081c20"/><lb ed="R039" n="0161b13"/>我於此時輒無是第一之念也。</p><p xml:id="pX25p0081c2013" cb:place="inline">若作是念者。反言
<lb ed="X" n="0081c21"/><lb ed="R039" n="0161b14"/>之也。實無所行者。順言之也。阿蘭那。此云寂靜。卽
<lb ed="X" n="0081c22"/><lb ed="R039" n="0161b15"/>無諍也。大意謂我雖親證第一。佛雖印我第一。而
<lb ed="X" n="0081c23"/><lb ed="R039" n="0161b16"/>我於此時。了無是第一之念。卽可以知其不作是
<lb ed="X" n="0081c24"/><lb ed="R039" n="0161b17"/>念矣。故有念佛則不印。無念乃得佛印。無念則無
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0082a" n="0082a"/>
<lb ed="X" n="0082a01"/><lb ed="R039" n="0161b18"/>取。唯其不取。方成證義。夫何疑取之有。如彌勒云。
<lb ed="X" n="0082a02"/><lb ed="R039" n="0162a01"/>不可取及說。自果不取故。依彼善吉者。說離二種
<lb ed="X" n="0082a03"/><lb ed="R039" n="0162a02"/>障。然則四果不同。同歸無取。無取則無得。無得則
<lb ed="X" n="0082a04"/><lb ed="R039" n="0162a03"/>無說矣。無得而得。無說而說。又何以得說爲疑耶。</p>
<lb ed="X" n="0082a05"/><lb ed="R039" n="0162a04"/><p xml:id="pX25p0082a0501">△五斷釋迦然燈取說疑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0082a06"/><lb ed="R039" n="0162a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0082a0601">佛吿須菩提。於意云何。如來昔在然燈佛所。於法有
<lb ed="X" n="0082a07"/><lb ed="R039" n="0162a06"/>所得不。不也。世尊。如來在然燈佛所。於法實無所得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0082a08"/><lb ed="R039" n="0162a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0082a0801">佛意謂汝前聞。如來所說法。皆不可取不可說。將
<lb ed="X" n="0082a09"/><lb ed="R039" n="0162a08"/>無疑我於然燈佛所。授記言說之中。有法爲所得。
<lb ed="X" n="0082a10"/><lb ed="R039" n="0162a09"/>然燈有法爲所說耶。得與不得。於汝意中。作何見
<lb ed="X" n="0082a11"/><lb ed="R039" n="0162a10"/>解。其自審之。明以吿我。乃空生斷其疑云。不也。世
<lb ed="X" n="0082a12"/><lb ed="R039" n="0162a11"/>尊。如來在然燈佛所。於授記言說之中。實無法爲
<lb ed="X" n="0082a13"/><lb ed="R039" n="0162a12"/>所得。以語從緣生。無有自性。擧體全空。空故無得。
<lb ed="X" n="0082a14"/><lb ed="R039" n="0162a13"/>斯則聞而無聞。說而無說。意謂佛得記者。但以自
<lb ed="X" n="0082a15"/><lb ed="R039" n="0162a14"/>無分別智。證自無分別理。智與理冥。境與神會。離
<lb ed="X" n="0082a16"/><lb ed="R039" n="0162a15"/>言說相是不可說。離心緣相是不可取。如彌勒云。
<lb ed="X" n="0082a17"/><lb ed="R039" n="0162a16"/>佛於然燈語。不取理實智。以是眞實義。成彼無取
<lb ed="X" n="0082a18"/><lb ed="R039" n="0162a17"/>說。按坡僊謂如來得阿耨多羅三藐三菩提。以無
<lb ed="X" n="0082a19"/><lb ed="R039" n="0162a18"/>所得故而得。舍利弗得羅漢道亦以無所得故而
<lb ed="X" n="0082a20"/><lb ed="R039" n="0162b01"/>得。如來與舍利弗若是均乎。曰何獨舍利弗。至于
<lb ed="X" n="0082a21"/><lb ed="R039" n="0162b02"/>百工賤技。承蜩意鉤履狶畫墁。未有不同者也。夫
<lb ed="X" n="0082a22"/><lb ed="R039" n="0162b03"/>道之大小。雖至于菩薩。其視如來。猶若天淵。及其
<lb ed="X" n="0082a23"/><lb ed="R039" n="0162b04"/>以無所得故而得。則承蜩意鉤履狶畫墁。未有不
<lb ed="X" n="0082a24"/><lb ed="R039" n="0162b05"/>與如來同者也。斯言其近之。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0082b" n="0082b"/>
<lb ed="X" n="0082b01"/><lb ed="R039" n="0162b06"/><p xml:id="pX25p0082b0101">△六斷嚴土違於不取疑三。初問。二答。三結。</p><p xml:id="pX25p0082b0118" cb:place="inline">初
<lb ed="X" n="0082b02"/><lb ed="R039" n="0162b07"/>問。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0082b03"/><lb ed="R039" n="0162b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0082b0301">須菩提。於意云何。菩薩莊嚴佛土不。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0082b04"/><lb ed="R039" n="0162b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0082b0401">如來意謂。汝聞法不可取。又將無疑菩薩莊嚴淨
<lb ed="X" n="0082b05"/><lb ed="R039" n="0162b10"/>土是違於不取之言乎。於意中云何。是莊嚴耶。是
<lb ed="X" n="0082b06"/><lb ed="R039" n="0162b11"/>不莊嚴耶。莊嚴佛土是取相莊嚴問。但詞雖擧相。
<lb ed="X" n="0082b07"/><lb ed="R039" n="0162b12"/>意欲明性。相。謂寶池金地。性。謂眞如實理。理雖不
<lb ed="X" n="0082b08"/><lb ed="R039" n="0162b13"/>外於事。而住著於事爲之行。成就形相之土。是住
<lb ed="X" n="0082b09"/><lb ed="R039" n="0162b14"/>色生心。名爲有取。若以無爲之智。而契眞如之理。
<lb ed="X" n="0082b10"/><lb ed="R039" n="0162b15"/>事卽全是于理。而以無嚴之嚴。是無住生心。名爲
<lb ed="X" n="0082b11"/><lb ed="R039" n="0162b16"/>無取。言中帶嚮。句內含機。故曰云何及不。探其解
<lb ed="X" n="0082b12"/><lb ed="R039" n="0162b17"/>也。</p><p xml:id="pX25p0082b1202" cb:place="inline">△二答。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0082b13"/><lb ed="R039" n="0162b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0082b1301">不也。世尊。何以故。莊嚴佛土者。卽非莊嚴。是名莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0082b14"/><lb ed="R039" n="0163a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0082b1401">空生遂斷云。不也。世尊。不莊嚴佛土。復徵云。何故
<lb ed="X" n="0082b15"/><lb ed="R039" n="0163a02"/>不嚴而墮斷滅之見耶。卽釋云。莊嚴佛土者。卽非
<lb ed="X" n="0082b16"/><lb ed="R039" n="0163a03"/>形相莊嚴。乃無相莊嚴。是名莊嚴也。謂修習無分
<lb ed="X" n="0082b17"/><lb ed="R039" n="0163a04"/>別智。通達眞唯識性。心外無土。以智契理。無嚴而
<lb ed="X" n="0082b18"/><lb ed="R039" n="0163a05"/>嚴。空有一味。如是以取淨土耳。豈離體性而著形
<lb ed="X" n="0082b19"/><lb ed="R039" n="0163a06"/>相以論莊嚴耶。故彌勒云。智習唯識通。如是取淨
<lb ed="X" n="0082b20"/><lb ed="R039" n="0163a07"/>土。非形第一體。非嚴莊嚴意。</p><p xml:id="pX25p0082b2012" cb:place="inline">問。諸佛身土。性相具
<lb ed="X" n="0082b21"/><lb ed="R039" n="0163a08"/>足。方爲了義。今旣唯嚴於性。豈不闕於相耶。答。身
<lb ed="X" n="0082b22"/><lb ed="R039" n="0163a09"/>土之相。唯心之影。心淨方能現之。苟能淸淨其心。
<lb ed="X" n="0082b23"/><lb ed="R039" n="0163a10"/>身土自然顯現。其猶磨鏡。塵盡像生。法爾如然。良
<lb ed="X" n="0082b24"/><lb ed="R039" n="0163a11"/>非造作。故唯識云。大圓鏡智能現身土智影。況是
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0082c" n="0082c"/>
<lb ed="X" n="0082c01"/><lb ed="R039" n="0163a12"/>卽相亡相。非謂棄相取性。但無執情。何礙於相。</p><p xml:id="pX25p0082c0119" cb:place="inline">△
<lb ed="X" n="0082c02"/><lb ed="R039" n="0163a13"/>三結。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0082c03"/><lb ed="R039" n="0163a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0082c0301">是故須菩提。諸菩薩摩訶薩應如是生淸淨心。不應
<lb ed="X" n="0082c04"/><lb ed="R039" n="0163a15"/>住色生心。不應住聲香味觸法生心。應無所住而生
<lb ed="X" n="0082c05"/><lb ed="R039" n="0163a16"/>其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0082c06"/><lb ed="R039" n="0163a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0082c0601">卽非莊嚴是名莊嚴。乃淸淨心。是故勸云。菩薩摩
<lb ed="X" n="0082c07"/><lb ed="R039" n="0163a18"/>訶薩。應如是生淸淨心也。若分別佛土是有爲形
<lb ed="X" n="0082c08"/><lb ed="R039" n="0163b01"/>相。而言我成就者。彼住色等是染汚心。故誡云。不
<lb ed="X" n="0082c09"/><lb ed="R039" n="0163b02"/>應住色等生心也。應無所住而生其心者。其心。指
<lb ed="X" n="0082c10"/><lb ed="R039" n="0163b03"/>本有無住之眞心。以諸衆生。住著於境。則眞心隱
<lb ed="X" n="0082c11"/><lb ed="R039" n="0163b04"/>而不現。名曰不生。今應順性而修。如古鏡之明。雖
<lb ed="X" n="0082c12"/><lb ed="R039" n="0163b05"/>現衆相。無相可得。不住於有。雖本無相。能現衆相。
<lb ed="X" n="0082c13"/><lb ed="R039" n="0163b06"/>不住于空。應如是無所住著。以顯現本有之眞性。
<lb ed="X" n="0082c14"/><lb ed="R039" n="0163b07"/>而生其心也。故經云。一切法不生。是般若波羅蜜
<lb ed="X" n="0082c15"/><lb ed="R039" n="0163b08"/>生。</p><p xml:id="pX25p0082c1502" cb:place="inline">又不住色等。是遮於有。而生其心。是遮於無。旣
<lb ed="X" n="0082c16"/><lb ed="R039" n="0163b09"/>離有無。卽名中道。如是體達。是眞莊嚴。故淨名云。
<lb ed="X" n="0082c17"/><lb ed="R039" n="0163b10"/>欲淨佛土。當淨其心。隨其心淨。則佛土淨。今離有
<lb ed="X" n="0082c18"/><lb ed="R039" n="0163b11"/>無。正是淨心。又應無所住而生其心。是一經要旨。
<lb ed="X" n="0082c19"/><lb ed="R039" n="0163b12"/>六祖悟門。般若菩薩特宜知此。</p>
<lb ed="X" n="0082c20"/><lb ed="R039" n="0163b13"/><p xml:id="pX25p0082c2001">△七斷受得報身有取疑二。初問答斷疑。二校量
<lb ed="X" n="0082c21"/><lb ed="R039" n="0163b14"/>顯勝。</p><p xml:id="pX25p0082c2103" cb:place="inline">初問答斷疑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0082c22"/><lb ed="R039" n="0163b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0082c2201">須菩提。譬如有人。身如<name role="" type="person">須彌山</name>王。於意云何。是身爲
<lb ed="X" n="0082c23"/><lb ed="R039" n="0163b16"/>大不。須菩提言。甚大。世尊。何以故。佛說非身。是名大
<lb ed="X" n="0082c24"/><lb ed="R039" n="0163b17"/>身。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0083a" n="0083a"/>
<lb ed="X" n="0083a01"/><lb ed="R039" n="0163b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0083a0101">佛意謂。汝又將無疑。受得報佛。是取自法王身。乘
<lb ed="X" n="0083a02"/><lb ed="R039" n="0164a01"/>前所說不可取耶。須菩提。譬如有人身如<name role="" type="person">須彌山</name>
<lb ed="X" n="0083a03"/><lb ed="R039" n="0164a02"/>王。於汝意云何。是如須彌之報身爲大耶。爲不大
<lb ed="X" n="0083a04"/><lb ed="R039" n="0164a03"/>耶。報身譬須彌者。一顯大義。二無取義。大謂稱性。
<lb ed="X" n="0083a05"/><lb ed="R039" n="0164a04"/>大行旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0083a0501" n="0083a0501"/><anchor xml:id="beg0083a0501" n="0083a0501"/>已<anchor xml:id="end0083a0501"/>周圓。所感自受用身。於色究竟處。示現
<lb ed="X" n="0083a06"/><lb ed="R039" n="0164a05"/>一切世界最高大身。故名爲大。無取者。以山王雖
<lb ed="X" n="0083a07"/><lb ed="R039" n="0164a06"/>大。毫無分別。不取我是山王。法王雖大。萬慮都忘。
<lb ed="X" n="0083a08"/><lb ed="R039" n="0164a07"/>不取我是法王。故名爲取。如彌勒云。如山王無取。
<lb ed="X" n="0083a09"/><lb ed="R039" n="0164a08"/>受報亦復然。故知纔下身如<name role="" type="person">須彌山</name>王六字。不但
<lb ed="X" n="0083a10"/><lb ed="R039" n="0164a09"/>形彼報身之大。而無取之意。<anchor xml:id="nkr_note_add_0083a1001" n="0083a1001"/><anchor xml:id="beg0083a1001" n="0083a1001"/>已<anchor xml:id="end0083a1001"/>昭然矣。</p><p xml:id="pX25p0083a1016" cb:place="inline">空生卽會
<lb ed="X" n="0083a11"/><lb ed="R039" n="0164a10"/>其意曰。甚大。世尊。然其所以爲甚大者。以佛說非
<lb ed="X" n="0083a12"/><lb ed="R039" n="0164a11"/>身。是名大身。故甚大也。佛說非身者。非有漏有爲
<lb ed="X" n="0083a13"/><lb ed="R039" n="0164a12"/>身。是名大身者。是無漏無爲身。如彌勒云。遠離於
<lb ed="X" n="0083a14"/><lb ed="R039" n="0164a13"/>諸漏。及有爲法故。然則報身旣非生滅有爲。生死
<lb ed="X" n="0083a15"/><lb ed="R039" n="0164a14"/>有漏。則純一淸淨。唯如如及如如智獨存。理智渾
<lb ed="X" n="0083a16"/><lb ed="R039" n="0164a15"/>融。妙凝無間。尙無無取。況有取耶。</p><p xml:id="pX25p0083a1614" cb:place="inline">△二校量顯勝
<lb ed="X" n="0083a17"/><lb ed="R039" n="0164a16"/>二。初外財校量顯經勝。二內財校量顯經勝。初外
<lb ed="X" n="0083a18"/><lb ed="R039" n="0164a17"/>財校量顯經勝二。初正校顯勝。二別顯經勝。</p><p xml:id="pX25p0083a1818" cb:place="inline">初
<lb ed="X" n="0083a19"/><lb ed="R039" n="0164a18"/>正校顯勝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0083a20"/><lb ed="R039" n="0164b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0083a2001">須菩提。如恒河中所有沙數。如是沙等恒河。於意云
<lb ed="X" n="0083a21"/><lb ed="R039" n="0164b02"/>何。是諸恒河沙寧爲多不。須菩提言。甚多。世尊。但諸
<lb ed="X" n="0083a22"/><lb ed="R039" n="0164b03"/>恒河尙多無數。何況其沙。須菩提。我今實言吿汝。若
<lb ed="X" n="0083a23"/><lb ed="R039" n="0164b04"/>有善男子･善女人。以七寶滿爾所恒河沙數三千大
<lb ed="X" n="0083a24"/><lb ed="R039" n="0164b05"/>千世界。以用布施。得福多不。須菩提言。甚多。世尊。佛
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0083b" n="0083b"/>
<lb ed="X" n="0083b01"/><lb ed="R039" n="0164b06"/>吿須菩提。若善男子･善女人。於此經中乃至受持四
<lb ed="X" n="0083b02"/><lb ed="R039" n="0164b07"/>句偈等。爲他人說。而此福德勝前福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0083b03"/><lb ed="R039" n="0164b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0083b0301">此第二番校量顯勝也。如恒河中所有沙者。約一
<lb ed="X" n="0083b04"/><lb ed="R039" n="0164b09"/>恒河中之沙也。如是沙等恒河者。約一河之沙數
<lb ed="X" n="0083b05"/><lb ed="R039" n="0164b10"/>恒河也。是諸恒河沙寧爲多不。至爾所三千大千
<lb ed="X" n="0083b06"/><lb ed="R039" n="0164b11"/>世界者。約諸河之沙數世界也。世界之多無量。悉
<lb ed="X" n="0083b07"/><lb ed="R039" n="0164b12"/>以七寶滿之而施。福之多也甚矣。乃於此經持說
<lb ed="X" n="0083b08"/><lb ed="R039" n="0164b13"/>四句偈等。其福勝彼。則經之功德。爲何如哉。</p><p xml:id="pX25p0083b0818" cb:place="inline">問。何
<lb ed="X" n="0083b09"/><lb ed="R039" n="0164b14"/>不於初校量中。卽說無量世界以顯其勝耶。答。爲
<lb ed="X" n="0083b10"/><lb ed="R039" n="0164b15"/>漸化衆生。漸信上妙義故。又法雖無二。所顯不同。
<lb ed="X" n="0083b11"/><lb ed="R039" n="0164b16"/>如四果無心。迦文無得。嚴淨國土。不嚴而嚴。修證
<lb ed="X" n="0083b12"/><lb ed="R039" n="0164b17"/>報身。無證而證。前喩之前。皆所未顯。今旣顯明。故
<lb ed="X" n="0083b13"/><lb ed="R039" n="0164b18"/>喩復殊勝。如彌勒云。說多義差別。亦成勝校量。後
<lb ed="X" n="0083b14"/><lb ed="R039" n="0165a01"/>福過於前。故重說勝喩。</p><p xml:id="pX25p0083b1410" cb:place="inline">△二別顯經勝五。初尊處
<lb ed="X" n="0083b15"/><lb ed="R039" n="0165a02"/>嘆人顯經勝。二約義辯名顯經勝。三佛無異說顯
<lb ed="X" n="0083b16"/><lb ed="R039" n="0165a03"/>經勝。四施福劣塵顯經勝。五感果離相顯經勝。</p>
<lb ed="X" n="0083b17"/><lb ed="R039" n="0165a04"/><p xml:id="pX25p0083b1701">初尊處嘆人顯經勝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0083b18"/><lb ed="R039" n="0165a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0083b1801">復次。須菩提。隨說是經乃至四句偈等。當知此處。一
<lb ed="X" n="0083b19"/><lb ed="R039" n="0165a06"/>切世間天人阿修羅。皆應供養。如佛塔廟。何況有人
<lb ed="X" n="0083b20"/><lb ed="R039" n="0165a07"/>盡能受持讀誦。須菩提。當知是人。成就最上第一希
<lb ed="X" n="0083b21"/><lb ed="R039" n="0165a08"/>有之法。若是經典所在之處。則爲有佛。若尊重弟子。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0083b22"/><lb ed="R039" n="0165a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0083b2201">上<anchor xml:id="nkr_note_add_0083b2201" n="0083b2201"/><anchor xml:id="beg0083b2201" n="0083b2201"/>已<anchor xml:id="end0083b2201"/>總校經福殊勝。若別顯之。復次須菩提。隨機
<lb ed="X" n="0083b23"/><lb ed="R039" n="0165a10"/>隨處。因時致宜而隨說是經。從多或寡。乃至四句
<lb ed="X" n="0083b24"/><lb ed="R039" n="0165a11"/>偈等。當知此處一切世間天人阿修羅。皆應供養
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0083c" n="0083c"/>
<lb ed="X" n="0083c01"/><lb ed="R039" n="0165a12"/>如佛塔廟。說經之處尙宜尊敬若此。何況盡能受
<lb ed="X" n="0083c02"/><lb ed="R039" n="0165a13"/>持讀誦之人乎。當知是人成就最上第一希有之
<lb ed="X" n="0083c03"/><lb ed="R039" n="0165a14"/>法。而其恭敬供養。又當何如。是以此經所在之處。
<lb ed="X" n="0083c04"/><lb ed="R039" n="0165a15"/>卽佛與文殊等。尊重弟子之所在。以一切聖賢。皆
<lb ed="X" n="0083c05"/><lb ed="R039" n="0165a16"/>證無爲。經顯無爲。豈非聖賢所在。故當恭敬其有
<lb ed="X" n="0083c06"/><lb ed="R039" n="0165a17"/>法之處。恭敬其受法之人。如彌勒云。尊重於二處。
<lb ed="X" n="0083c07"/><lb ed="R039" n="0165a18"/>謂人與處也。若施寶之處。施寶之人。豈當如是恭
<lb ed="X" n="0083c08"/><lb ed="R039" n="0165b01"/>敬。豈能如是恭敬乎。經之勝于寶施。此其一也。又
<lb ed="X" n="0083c09"/><lb ed="R039" n="0165b02"/>最上第一希有。是極嘆其妙。若分之。亦可最上是
<lb ed="X" n="0083c10"/><lb ed="R039" n="0165b03"/>法身。第一是報身。希有是應身。以持經能顯法身。
<lb ed="X" n="0083c11"/><lb ed="R039" n="0165b04"/>能生福身故也。</p><p xml:id="pX25p0083c1107" cb:place="inline">△二約義辯名顯經勝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0083c12"/><lb ed="R039" n="0165b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0083c1201">爾時。須菩提白佛言。世尊。當何名此經。我等云何奉
<lb ed="X" n="0083c13"/><lb ed="R039" n="0165b06"/>持。佛吿須菩提。是經名爲金剛般若波羅蜜。以是名
<lb ed="X" n="0083c14"/><lb ed="R039" n="0165b07"/>字。汝當奉持。所以者何。須菩提。佛說般若波羅蜜。則
<lb ed="X" n="0083c15"/><lb ed="R039" n="0165b08"/>非般若波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0083c16"/><lb ed="R039" n="0165b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0083c1601">當機聞法殊勝如此。乃因勝問名。幷求奉持之法
<lb ed="X" n="0083c17"/><lb ed="R039" n="0165b10"/>也。此經名金剛等者。以般若觀照之功。堅故不爲
<lb ed="X" n="0083c18"/><lb ed="R039" n="0165b11"/>一切所壞。利故能壞一切。惑染擬之則消。結業攖
<lb ed="X" n="0083c19"/><lb ed="R039" n="0165b12"/>之則碎。故云以是名字之義汝當奉持。</p><p xml:id="pX25p0083c1916" cb:place="inline">又恐疑云。
<lb ed="X" n="0083c20"/><lb ed="R039" n="0165b13"/>佛凡說法。名相皆空。今特立此名。豈不違於空義。
<lb ed="X" n="0083c21"/><lb ed="R039" n="0165b14"/>故復徵云。以何所以。立此名耶。乃云佛說般若波
<lb ed="X" n="0083c22"/><lb ed="R039" n="0165b15"/>羅蜜。卽非般若波羅蜜。般若等者名也。則非般若
<lb ed="X" n="0083c23"/><lb ed="R039" n="0165b16"/>等者。無名也。無名之名。何違空義。又因名顯義。義
<lb ed="X" n="0083c24"/><lb ed="R039" n="0165b17"/>實名虗。若執虗名。豈有實義。故佛說金剛般若波
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0084a" n="0084a"/>
<lb ed="X" n="0084a01"/><lb ed="R039" n="0165b18"/>羅蜜。則非金剛般若波羅蜜。是則寶施特救濟于
<lb ed="X" n="0084a02"/><lb ed="R039" n="0166a01"/>一時。而般若斷煩惱于永劫。經之勝于寶施者。此
<lb ed="X" n="0084a03"/><lb ed="R039" n="0166a02"/>其二也。</p><p xml:id="pX25p0084a0304" cb:place="inline">問。正宗尙未。遽問名者何也。答。以總該別
<lb ed="X" n="0084a04"/><lb ed="R039" n="0166a03"/>故。經有題目。則<anchor xml:id="nkr_note_add_0084a0401" n="0084a0401"/><anchor xml:id="beg0084a0401" n="0084a0401"/>已<anchor xml:id="end0084a0401"/>說者有所統總而不忘。未說者
<lb ed="X" n="0084a05"/><lb ed="R039" n="0166a04"/>有所貫攝而易曉。故先問也。</p><p xml:id="pX25p0084a0512" cb:place="inline">△三佛無異說顯經
<lb ed="X" n="0084a06"/><lb ed="R039" n="0166a05"/>勝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0084a07"/><lb ed="R039" n="0166a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0084a0701">須菩提。於意云何。如來有所說法不。須菩提白佛言。
<lb ed="X" n="0084a08"/><lb ed="R039" n="0166a07"/>世尊。如來無所說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0084a09"/><lb ed="R039" n="0166a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0084a0901">佛意謂。須菩提。汝旣知名卽無名。便可悟說卽無
<lb ed="X" n="0084a10"/><lb ed="R039" n="0166a09"/>說矣。於汝意云何。如來除所證法外。爲有別異之
<lb ed="X" n="0084a11"/><lb ed="R039" n="0166a10"/>說耶。爲說全是證。更無別異之說耶。空生卽悟其
<lb ed="X" n="0084a12"/><lb ed="R039" n="0166a11"/>意而白佛言。世尊。如來無所說。意以有說皆如其
<lb ed="X" n="0084a13"/><lb ed="R039" n="0166a12"/>證。證中無說。豈有異耶。故自其言辭觀之。不無差
<lb ed="X" n="0084a14"/><lb ed="R039" n="0166a13"/>別之殊。自其實證而有言辭以觀之。說全是證。則
<lb ed="X" n="0084a15"/><lb ed="R039" n="0166a14"/>何一毫別異于其間哉。諸佛證同。說同。皆說般若。
<lb ed="X" n="0084a16"/><lb ed="R039" n="0166a15"/>皆無所說。故云。如來無所說。如彌勒連前金剛般
<lb ed="X" n="0084a17"/><lb ed="R039" n="0166a16"/>若名字而爲偈云。因習證大體。言持習金剛般若
<lb ed="X" n="0084a18"/><lb ed="R039" n="0166a17"/>大因。能證金剛般若大體也。彼寶施之因。豈能證
<lb ed="X" n="0084a19"/><lb ed="R039" n="0166a18"/>大體。豈能證大體。而說卽無說。豈能說卽無說。而
<lb ed="X" n="0084a20"/><lb ed="R039" n="0166b01"/>使衆生皆歸於一實之證耶。經之勝於寶施者。此
<lb ed="X" n="0084a21"/><lb ed="R039" n="0166b02"/>其三也。</p><p xml:id="pX25p0084a2104" cb:place="inline">△四施福劣塵顯經勝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0084a22"/><lb ed="R039" n="0166b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0084a2201">須菩提。於意云何。三千大千世界所有微塵。是爲多
<lb ed="X" n="0084a23"/><lb ed="R039" n="0166b04"/>不。須菩提言。甚多。世尊。須菩提。諸微塵。如來說非微
<lb ed="X" n="0084a24"/><lb ed="R039" n="0166b05"/>塵。是名微塵。如來說。世界。非世界。是名世界。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0084b" n="0084b"/>
<lb ed="X" n="0084b01"/><lb ed="R039" n="0166b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0084b0101">佛意謂。須菩提。於汝意中作何見解。前聞持說大
<lb ed="X" n="0084b02"/><lb ed="R039" n="0166b07"/>勝於寶施。得無尙有未能盡信於此者乎。不知持
<lb ed="X" n="0084b03"/><lb ed="R039" n="0166b08"/>說固勝於寶施。勝寶施者。且不必於持說。寶施固
<lb ed="X" n="0084b04"/><lb ed="R039" n="0166b09"/>劣於持說。劣持說者。猶高論其寶施也。試以塵界
<lb ed="X" n="0084b05"/><lb ed="R039" n="0166b10"/>言之。三千大千世界。所有微塵。如是界塵。是爲多
<lb ed="X" n="0084b06"/><lb ed="R039" n="0166b11"/>不。須菩提言。甚多。世尊。</p><p xml:id="pX25p0084b0610" cb:place="inline">佛言。須菩提。汝須知有情
<lb ed="X" n="0084b07"/><lb ed="R039" n="0166b12"/>塵界。不同於無情。有情以煩惱爲塵。染因爲界。無
<lb ed="X" n="0084b08"/><lb ed="R039" n="0166b13"/>情以無記爲塵。無記爲界。今如來說微塵。非寶施
<lb ed="X" n="0084b09"/><lb ed="R039" n="0166b14"/>貪欲果報之煩惱塵。是名無情無分別之無記塵。
<lb ed="X" n="0084b10"/><lb ed="R039" n="0166b15"/>說世界。非寶施遷流隔別之染因界。是名無情無
<lb ed="X" n="0084b11"/><lb ed="R039" n="0166b16"/>分別之無記界。故彌勒云。彼因習煩惱。謂習彼寶
<lb ed="X" n="0084b12"/><lb ed="R039" n="0166b17"/>施之因。而生煩惱也。然則無情塵界。是無分別。比
<lb ed="X" n="0084b13"/><lb ed="R039" n="0166b18"/>諸寶施福德爲近。寶施福德旣有煩惱。比諸無情
<lb ed="X" n="0084b14"/><lb ed="R039" n="0167a01"/>世界爲遠。寶施尙劣於塵界。安得不劣於持經。持
<lb ed="X" n="0084b15"/><lb ed="R039" n="0167a02"/>經尙勝於塵界。而豈得不勝於寶施耶。如百姓不
<lb ed="X" n="0084b16"/><lb ed="R039" n="0167a03"/>及宰相。宰相不及天子。天子尙過於宰相。豈得不
<lb ed="X" n="0084b17"/><lb ed="R039" n="0167a04"/>過百姓乎。噫。可無惑矣。經之勝於寶施者。此其四
<lb ed="X" n="0084b18"/><lb ed="R039" n="0167a05"/>也。</p><p xml:id="pX25p0084b1802" cb:place="inline">△五感果離相顯經勝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0084b19"/><lb ed="R039" n="0167a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0084b1901">須菩提。於意云何。可以三十二相見如來不。不也。世
<lb ed="X" n="0084b20"/><lb ed="R039" n="0167a07"/>尊。不可以三十二相得見如來。何以故。如來說。三十
<lb ed="X" n="0084b21"/><lb ed="R039" n="0167a08"/>二相卽是非相。是名三十二相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0084b22"/><lb ed="R039" n="0167a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0084b2201">如來意謂。須菩提。於意云何。我適言寶施能生塵
<lb ed="X" n="0084b23"/><lb ed="R039" n="0167a10"/>界。得無施者聞之。將謂我寶施求成佛相。豈生煩
<lb ed="X" n="0084b24"/><lb ed="R039" n="0167a11"/>惱。欲以三十二相見法身如來乎。且無論住相之
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0084c" n="0084c"/>
<lb ed="X" n="0084c01"/><lb ed="R039" n="0167a12"/>福。能成佛不。卽此三十二相可以見眞如來否耶。
<lb ed="X" n="0084c02"/><lb ed="R039" n="0167a13"/>汝其言之。以開施者之迷也。乃空生斷其不可。復
<lb ed="X" n="0084c03"/><lb ed="R039" n="0167a14"/>究其不可者。以如來說三十二相非是法身無爲
<lb ed="X" n="0084c04"/><lb ed="R039" n="0167a15"/>之相。是名化身有爲之相故也。是知三十二應身
<lb ed="X" n="0084c05"/><lb ed="R039" n="0167a16"/>之佛相。尙非無相法身之眞佛。況著相之施。所成
<lb ed="X" n="0084c06"/><lb ed="R039" n="0167a17"/>轉輪之王相乎。轉輪之王相尙非三十二應身之
<lb ed="X" n="0084c07"/><lb ed="R039" n="0167a18"/>佛相。況無相法身之眞相乎。如天冠地履之不相
<lb ed="X" n="0084c08"/><lb ed="R039" n="0167b01"/>侔矣。何可見也。今持說此無相之經。不唯能感三
<lb ed="X" n="0084c09"/><lb ed="R039" n="0167b02"/>十二大人之妙相。且能顯本有淸淨法身之實相。
<lb ed="X" n="0084c10"/><lb ed="R039" n="0167b03"/>其勝寶施爲何如哉。故彌勒云。此降伏染福。謂施
<lb ed="X" n="0084c11"/><lb ed="R039" n="0167b04"/>寶之福。是染。持說之福。是淨。福中之福。能降彼染。
<lb ed="X" n="0084c12"/><lb ed="R039" n="0167b05"/>經之勝於寶施者。此其五也。</p><p xml:id="pX25p0084c1212" cb:place="inline">△二內財校量顯經
<lb ed="X" n="0084c13"/><lb ed="R039" n="0167b06"/>勝二。初正爲校量。二別顯殊勝。</p><p xml:id="pX25p0084c1313" cb:place="inline">初正爲校量。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0084c14"/><lb ed="R039" n="0167b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0084c1401">須菩提。若有善男子･善女人。以恒河沙等身命布施。
<lb ed="X" n="0084c15"/><lb ed="R039" n="0167b08"/>若復有人。於此經中。乃至受持四句偈等。爲他人說。
<lb ed="X" n="0084c16"/><lb ed="R039" n="0167b09"/>其福甚多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0084c17"/><lb ed="R039" n="0167b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0084c1701">如來意謂。我以無量世界寶施校量。不及持說此
<lb ed="X" n="0084c18"/><lb ed="R039" n="0167b11"/>經。是雖過前世界之校。而終爲外財。猶不足以顯
<lb ed="X" n="0084c19"/><lb ed="R039" n="0167b12"/>其勝也。若有以恒河沙等身命布施。則是內非外
<lb ed="X" n="0084c20"/><lb ed="R039" n="0167b13"/>是多非寡。是至爲殊勝之福。而殊非恒沙外財之
<lb ed="X" n="0084c21"/><lb ed="R039" n="0167b14"/>可比者矣。宜無有以勝之者矣。不知若復有人。於
<lb ed="X" n="0084c22"/><lb ed="R039" n="0167b15"/>此經中。乃至受持四句偈等。爲他人說。而其福德。
<lb ed="X" n="0084c23"/><lb ed="R039" n="0167b16"/>比此福德。猶爲甚多。則持說之勝爲何如哉。故彌
<lb ed="X" n="0084c24"/><lb ed="R039" n="0167b17"/>勒云。苦身勝於彼。言住相捨身。猶感苦果。而持說
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0085a" n="0085a"/>
<lb ed="X" n="0085a01"/><lb ed="R039" n="0167b18"/>勝彼苦身之行也。</p><p xml:id="pX25p0085a0108" cb:place="inline">△二別顯殊勝四。初泣歎深法
<lb ed="X" n="0085a02"/><lb ed="R039" n="0168a01"/>顯經勝。二今信得益顯經勝。三當信同佛顯經勝。
<lb ed="X" n="0085a03"/><lb ed="R039" n="0168a02"/>四但聞不動顯經勝。</p><p xml:id="pX25p0085a0309" cb:place="inline">初泣嘆深法顯經勝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0085a04"/><lb ed="R039" n="0168a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0085a0401">爾時。須菩提聞說是經。深解義趣。涕淚悲泣。而白佛
<lb ed="X" n="0085a05"/><lb ed="R039" n="0168a04"/>言。希有。世尊。佛說如是甚深經典。我從昔來所得慧
<lb ed="X" n="0085a06"/><lb ed="R039" n="0168a05"/>眼。未曾得聞如是之經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0085a07"/><lb ed="R039" n="0168a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0085a0701">當佛正校量時。聞之深解涕泣者。以從首章至此。
<lb ed="X" n="0085a08"/><lb ed="R039" n="0168a07"/>義趣微妙。莫可思量。不解者漠然不動於中。淺解
<lb ed="X" n="0085a09"/><lb ed="R039" n="0168a08"/>者動而不切。今惟智與理冥。境與神會。如久閉囹
<lb ed="X" n="0085a10"/><lb ed="R039" n="0168a09"/>圄。忽承解脫之方。素遭貧乏。乍獲摩尼之賜。凄然
<lb ed="X" n="0085a11"/><lb ed="R039" n="0168a10"/>惕然。動於中。發於外。自不覺其喜極而悲深也。又
<lb ed="X" n="0085a12"/><lb ed="R039" n="0168a11"/>傷彼捨命河沙。劣於持說。不達深旨。徒自疲勞。尤
<lb ed="X" n="0085a13"/><lb ed="R039" n="0168a12"/>可悲也。</p><p xml:id="pX25p0085a1304" cb:place="inline">希有。世尊。如是甚深者。正義趣之深解。從
<lb ed="X" n="0085a14"/><lb ed="R039" n="0168a13"/>昔慧眼。未曾得聞者。乃涕泣之眞情。是知聞若尋
<lb ed="X" n="0085a15"/><lb ed="R039" n="0168a14"/>常。敎或粗淺。感悲流涕。豈不深玄。又庸人流涕。猶
<lb ed="X" n="0085a16"/><lb ed="R039" n="0168a15"/>未可徵。善吉傷悲。寧非勝妙。故彌勒云。希有及上
<lb ed="X" n="0085a17"/><lb ed="R039" n="0168a16"/>義。彼智岸難量。此其勝於身施之別可顯者一也。</p>
<lb ed="X" n="0085a18"/><lb ed="R039" n="0168a17"/><p xml:id="pX25p0085a1801">△二今信益顯經勝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0085a19"/><lb ed="R039" n="0168a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0085a1901">世尊。若復有人得聞是經。信心淸淨。則生實相。當知
<lb ed="X" n="0085a20"/><lb ed="R039" n="0168b01"/>是人。成就第一希有功德。世尊。是實相者。則是非相。
<lb ed="X" n="0085a21"/><lb ed="R039" n="0168b02"/>是故如來說名實相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0085a22"/><lb ed="R039" n="0168b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0085a2201">空生意謂。我今信心淸淨。理<anchor xml:id="nkr_note_add_0085a2201" n="0085a2201"/><anchor xml:id="beg0085a2201" n="0085a2201"/>已<anchor xml:id="end0085a2201"/>顯矣。若復有人得
<lb ed="X" n="0085a23"/><lb ed="R039" n="0168b04"/>聞是經。卽了一切悉皆虗妄。無體可得。唯此般若。
<lb ed="X" n="0085a24"/><lb ed="R039" n="0168b05"/>眞實有體。而信心淸淨。卽此淸淨能信之處。二執
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0085b" n="0085b"/>
<lb ed="X" n="0085b01"/><lb ed="R039" n="0168b06"/>皆空。二執空處。卽是實相。故云卽生實相。非更別
<lb ed="X" n="0085b02"/><lb ed="R039" n="0168b07"/>有所生也。又云則是非相者。以體是實相。唯證相
<lb ed="X" n="0085b03"/><lb ed="R039" n="0168b08"/>應。故言非相。是故如來說名實相者。假以言顯。言
<lb ed="X" n="0085b04"/><lb ed="R039" n="0168b09"/>非實相。豈得一聞實相之名。便生實相之想。而有
<lb ed="X" n="0085b05"/><lb ed="R039" n="0168b10"/>影像以當情乎。故曰是名也。成就第一希有功德
<lb ed="X" n="0085b06"/><lb ed="R039" n="0168b11"/>者。總之極嘆功德之妙。分之。則如前。最上是法身。
<lb ed="X" n="0085b07"/><lb ed="R039" n="0168b12"/>第一是報身。希有是化身。此三不一不異。而生實
<lb ed="X" n="0085b08"/><lb ed="R039" n="0168b13"/>相者。能成就乎此也。又生實者。以今經有實相故。
<lb ed="X" n="0085b09"/><lb ed="R039" n="0168b14"/>如彌勒云。不同於餘法。不同者。論云。此中有實相。
<lb ed="X" n="0085b10"/><lb ed="R039" n="0168b15"/>餘者非實相。此經勝於身施之別可顯者二也。</p><p xml:id="pX25p0085b1019" cb:place="inline">△
<lb ed="X" n="0085b11"/><lb ed="R039" n="0168b16"/>三當聞同佛顯經勝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0085b12"/><lb ed="R039" n="0168b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0085b1201">世尊。我今得聞如是經典。信解受持不足爲難。若當
<lb ed="X" n="0085b13"/><lb ed="R039" n="0168b18"/>來世。後五百歲。其有衆生。得聞是經。信解受持。是人
<lb ed="X" n="0085b14"/><lb ed="R039" n="0169a01"/>則爲第一希有。何以故。此人無我相･人相･衆生相･壽
<lb ed="X" n="0085b15"/><lb ed="R039" n="0169a02"/>者相。所以者何。我相卽是非相。人相･衆生相･壽者相。
<lb ed="X" n="0085b16"/><lb ed="R039" n="0169a03"/>卽是非相。何以故。離一切諸相。卽名諸佛。佛吿須菩
<lb ed="X" n="0085b17"/><lb ed="R039" n="0169a04"/>提。如是。如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0085b18"/><lb ed="R039" n="0169a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0085b1801">文分三節。初標･次釋･三印。</p><p xml:id="pX25p0085b1811" cb:place="inline">我今得聞等者。以我爲
<lb ed="X" n="0085b19"/><lb ed="R039" n="0169a06"/>羅漢。親稟佛言。信解受持。不足爲難。當來惡世。去
<lb ed="X" n="0085b20"/><lb ed="R039" n="0169a07"/>聖時遙。覽佛遺言。信解法空。領受任持。依解起行。
<lb ed="X" n="0085b21"/><lb ed="R039" n="0169a08"/>深足爲希有耳。</p><p xml:id="pX25p0085b2107" cb:place="inline">卽徵其所以便名希有者何耶。釋
<lb ed="X" n="0085b22"/><lb ed="R039" n="0169a09"/>云。以信解受持。必無我等諸相。故名希有也。</p><p xml:id="pX25p0085b2218" cb:place="inline">又徵。
<lb ed="X" n="0085b23"/><lb ed="R039" n="0169a10"/>謂我等諸相何故必欲無耶。釋云。以我苗法根。體
<lb ed="X" n="0085b24"/><lb ed="R039" n="0169a11"/>是心心所法。全一虗妄非相。本無妄有。故須無也。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0085c" n="0085c"/>
<lb ed="X" n="0085c01"/><lb ed="R039" n="0169a12"/><p xml:id="pX25p0085c0101">又復徵云。以何義故。無有我法之相。便名第一希
<lb ed="X" n="0085c02"/><lb ed="R039" n="0169a13"/>有。釋意云。有相名凡。無相名聖。我法二相。盡收一
<lb ed="X" n="0085c03"/><lb ed="R039" n="0169a14"/>切。我法旣空。空相亦空。離一切相。卽名諸佛。諸佛
<lb ed="X" n="0085c04"/><lb ed="R039" n="0169a15"/>豈非第一希有耶。</p><p xml:id="pX25p0085c0408" cb:place="inline">如是如是者。謂從聞法悲啼。信
<lb ed="X" n="0085c05"/><lb ed="R039" n="0169a16"/>生實相。對彰難易。我法兼亡。直至相盡名佛。語語
<lb ed="X" n="0085c06"/><lb ed="R039" n="0169a17"/>眞誠。言言見諦。故佛重言以印其至當也。是則解
<lb ed="X" n="0085c07"/><lb ed="R039" n="0169a18"/>持離相。卽名爲佛。此經勝於身施之別可顯者三
<lb ed="X" n="0085c08"/><lb ed="R039" n="0169b01"/>也。</p><p xml:id="pX25p0085c0802" cb:place="inline">△四但聞不動顯經勝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0085c09"/><lb ed="R039" n="0169b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0085c0901">若復有人。得聞是經。不驚･不怖･不畏。當知是人甚爲
<lb ed="X" n="0085c10"/><lb ed="R039" n="0169b03"/>希有。何以故。須菩提。如來說。第一波羅蜜。非第一波
<lb ed="X" n="0085c11"/><lb ed="R039" n="0169b04"/>羅蜜。是名第一波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0085c12"/><lb ed="R039" n="0169b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0085c1201">此甚言信經者之難得。復究其所以難也。意以此
<lb ed="X" n="0085c13"/><lb ed="R039" n="0169b06"/>經深玄微妙。但能聞不驚怖。<anchor xml:id="nkr_note_add_0085c1301" n="0085c1301"/><anchor xml:id="beg0085c1301" n="0085c1301"/>已<anchor xml:id="end0085c1301"/>甚希有。況信解受
<lb ed="X" n="0085c14"/><lb ed="R039" n="0169b07"/>持乎。驚者如行未由之路。愕然而恠。非處生懼也。
<lb ed="X" n="0085c15"/><lb ed="R039" n="0169b08"/>怖者如自念言何爲至此。或進或退。疑莫能決也。
<lb ed="X" n="0085c16"/><lb ed="R039" n="0169b09"/>畏者一向怕怖。或反而不進。或一向發狂。以至墮
<lb ed="X" n="0085c17"/><lb ed="R039" n="0169b10"/>坑落塹。其心畢竟生於驚怖也。良以人天敎中說
<lb ed="X" n="0085c18"/><lb ed="R039" n="0169b11"/>有。小乘敎中說空。是昔日曾由之路也。空有雙非。
<lb ed="X" n="0085c19"/><lb ed="R039" n="0169b12"/>中道實相。曾未經歷。今忽聞之。從昔日執著之流。
<lb ed="X" n="0085c20"/><lb ed="R039" n="0169b13"/>皆愕然而驚。凜然而怖。莫能前進。從此墮凡夫之
<lb ed="X" n="0085c21"/><lb ed="R039" n="0169b14"/>坑。二乘之塹。菩提永失矣。若不生驚怖。則必向菩
<lb ed="X" n="0085c22"/><lb ed="R039" n="0169b15"/>提。寧不甚爲希有哉。</p><p xml:id="pX25p0085c2209" cb:place="inline">然又究其所以爲希有者。以
<lb ed="X" n="0085c23"/><lb ed="R039" n="0169b16"/>此經是諸波羅蜜中之第一故。第一者。六波羅蜜
<lb ed="X" n="0085c24"/><lb ed="R039" n="0169b17"/>中。般若最勝。三身之中。法身最勝。六度若無般若。
<pb ed="X" xml:id="X25.0475.0086a" n="0086a"/>
<lb ed="X" n="0086a01"/><lb ed="R039" n="0169b18"/>則在因無破惑之功。在果無法身之德。唯般若能
<lb ed="X" n="0086a02"/><lb ed="R039" n="0170a01"/>得法身。則般若是法身之因。故名第一。又云非第
<lb ed="X" n="0086a03"/><lb ed="R039" n="0170a02"/>一者。約本體離言說相故。又云是名第一者。以名
<lb ed="X" n="0086a04"/><lb ed="R039" n="0170a03"/>字約言說相故。蓋欲人因名會體。不可如名言以
<lb ed="X" n="0086a05"/><lb ed="R039" n="0170a04"/>生分別想也。是則經旣第一。信者豈不第一。今但
<lb ed="X" n="0086a06"/><lb ed="R039" n="0170a05"/>聞而不驚不怖。雖未卽信。亦必終歸於信也。法身
<lb ed="X" n="0086a07"/><lb ed="R039" n="0170a06"/>淸淨之因。良在於此。故彌勒云。大因及淸淨。福中
<lb ed="X" n="0086a08"/><lb ed="R039" n="0170a07"/>勝福德。</p><p xml:id="pX25p0086a0804" cb:place="inline">又亦可從譬如有人身如<name role="" type="person">須彌山</name>王以下
<lb ed="X" n="0086a09"/><lb ed="R039" n="0170a08"/>至此。二番校量。九次顯勝。皆各是一義。而未的出
<lb ed="X" n="0086a10"/><lb ed="R039" n="0170a09"/>其勝之根由。今與前文總爲勝因亦可也。此其勝
<lb ed="X" n="0086a11"/><lb ed="R039" n="0170a10"/>於身施之別可顯者四也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0086a12"/><lb ed="R039" n="0170a11"/>
<lb ed="X" n="0086a13"/><lb ed="R039" n="0170a12"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金剛般若波羅蜜經鎞卷上</cb:jhead></cb:juan>
</cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0071a1201" to="#end0071a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0072a0101" to="#end0072a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0072a0601" to="#end0072a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0073a0401" to="#end0073a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0073a0402" to="#end0073a0402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0073a2001" to="#end0073a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0073b0101" to="#end0073b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">斂</lem><rdg wit="#wit.orig">歛</rdg></app>
<app from="#beg0073b1201" to="#end0073b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">斂</lem><rdg wit="#wit.orig">歛</rdg></app>
<app from="#beg0074a0401" to="#end0074a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0074a1201" to="#end0074a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0074a1301" to="#end0074a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0074a1701" to="#end0074a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0074a2301" to="#end0074a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0074a2302" to="#end0074a2302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0074b0601" to="#end0074b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0075a1201" to="#end0075a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0075a2001" to="#end0075a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0075b1201" to="#end0075b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0075b1202" to="#end0075b1202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0076a0601" to="#end0076a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0076a1801" to="#end0076a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0076b0601" to="#end0076b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0077a1401" to="#end0077a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0077a1801" to="#end0077a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0077a2301" to="#end0077a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0077b0801" to="#end0077b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0077b1001" to="#end0077b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0078a0301" to="#end0078a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0078c0401" to="#end0078c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0078c0901" to="#end0078c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0079c0101" to="#end0079c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0079c0201" to="#end0079c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0080a0801" to="#end0080a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0080b1801" to="#end0080b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0080c1301" to="#end0080c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0081a2301" to="#end0081a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0081b0401" to="#end0081b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">須</lem><rdg wit="#wit.orig"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0081b0701" to="#end0081b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0081c0301" to="#end0081c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0081c1301" to="#end0081c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0081c1302" to="#end0081c1302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0083a0501" to="#end0083a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0083a1001" to="#end0083a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0083b2201" to="#end0083b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0084a0401" to="#end0084a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0085a2201" to="#end0085a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0085c1301" to="#end0085c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0080001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080001">未疑末</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0071a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0071a1201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0072a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0072a0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0072a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0072a0601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0073a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0073a0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0073a0402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0073a0402">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0073a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0073a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0073b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0073b0101">斂【CB】，歛【卍續】</note>
<note n="0073b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0073b1201">斂【CB】，歛【卍續】</note>
<note n="0074a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0074a0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0074a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0074a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0074a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0074a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0074a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0074a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0074a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0074a2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0074a2302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0074a2302">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0074b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0074b0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0075a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0075a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0075a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0075a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0075b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0075b1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0075b1202" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0075b1202">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0076a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0076a0601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0076a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0076a1801">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0076b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0076b0601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0077a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0077a1401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0077a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0077a1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0077a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0077a2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0077b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0077b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0077b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0077b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0078a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0078a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0078c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0078c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0078c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0078c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0079c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0079c0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0079c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0079c0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0080a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0080a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0080b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0080b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0080c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0080c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0081a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0081a2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0081b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0081b0401">須【CB】，［－］【卍續】</note>
<note n="0081b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0081b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0081c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0081c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0081c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0081c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0081c1302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0081c1302">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0083a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0083a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0083a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0083a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0083b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0083b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0084a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0084a0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0085a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0085a2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0085c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0085c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>