<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X25n0478">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 478 金剛經筆記</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 478 金剛經筆記</title>
			<author>明 如觀註</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.shin</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">478</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2023-12-13 10:42:56 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">金剛經筆記</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, Text as provided by Electronic Buddhadharma Society (EBS)</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，佛敎電腦資訊庫功德會提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB15354">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15354</charName>
				<mapping cb:dec="998394" type="PUA">U+F3BFA</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>媸</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[媏-而+(一/虫)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17199">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17199</charName>
				<mapping cb:dec="1000239" type="PUA">U+F432F</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+60E7</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>懼</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[怡-台+(目/大)]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-16T15:46:27">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0117a" n="0117a"/>
<lb ed="X" n="0117a01"/>
<lb ed="X" n="0117a02"/>
<lb ed="X" n="0117a03"/>
<lb ed="X" n="0117a04"/>
<lb ed="X" n="0117a05"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 478-A 金剛經筆記序</cb:mulu><head>No. 478-A
<lb ed="X" n="0117a06"/><lb ed="R039" n="0233a01"/> 金剛經筆記序</head>
<lb ed="X" n="0117a07"/>
<lb ed="X" n="0117a08"/><lb ed="R039" n="0233a02"/><p xml:id="pX25p0117a0801">陳了翁嘗云。佛法之要。只金剛一卷足矣。此經。於一
<lb ed="X" n="0117a09"/><lb ed="R039" n="0233a03"/>切有名有相。有覺有見。皆歸爲虗妄。卽宣尼一以貫
<lb ed="X" n="0117a10"/><lb ed="R039" n="0233a04"/>之之意也。了翁。于佛法不甚深入。而晚年所見及此。
<lb ed="X" n="0117a11"/><lb ed="R039" n="0233a05"/>余少時卽誦此經。逢師請益。一師曰。莫看此經太纏
<lb ed="X" n="0117a12"/><lb ed="R039" n="0233a06"/>複否。余曰。然。師曰。前半卷是詶應住降伏之詞。後半
<lb ed="X" n="0117a13"/><lb ed="R039" n="0233a07"/>卷乃答發阿耨菩提之旨。非纏複也。余唯唯。旣而憨
<lb ed="X" n="0117a14"/><lb ed="R039" n="0233a08"/>山大師以決疑。出示大意。謂佛說法三十年。上首猶
<lb ed="X" n="0117a15"/><lb ed="R039" n="0233a09"/>是懷疑。故此經隨空生所疑處。卽便逐破。所謂疑悔
<lb ed="X" n="0117a16"/><lb ed="R039" n="0233a10"/>永<anchor xml:id="nkr_note_add_0117a1601" n="0117a1601"/><anchor xml:id="beg0117a1601" n="0117a1601"/>已<anchor xml:id="end0117a1601"/>盡。安住實智中。而其旨。本于無着菩薩。以二十
<lb ed="X" n="0117a17"/><lb ed="R039" n="0233a11"/>七疑分經。菩薩契佛心印。憨師契菩薩心印。當無剩
<lb ed="X" n="0117a18"/><lb ed="R039" n="0233a12"/>義。隨拜受而流通焉。以余所聞。此經不隨分演說。且
<lb ed="X" n="0117a19"/><lb ed="R039" n="0233a13"/>有合于一貫之義者。其諦論止此。今蘊虗觀公所著
<lb ed="X" n="0117a20"/><lb ed="R039" n="0233a14"/>筆記。不竪識解。不畸宗派。奧原衍乎前喆。會萃昭乎
<lb ed="X" n="0117a21"/><lb ed="R039" n="0233a15"/>片靈。如撥沙逗金。剖石窺玉。無煩挈法與人。而家珍
<lb ed="X" n="0117a22"/><lb ed="R039" n="0233a16"/>躍如可獲。茲固顯白坦露。導發學人之正儀的也。良
<lb ed="X" n="0117a23"/><lb ed="R039" n="0233a17"/>繇觀公履踐眞實。貌癯趣澹。道風肅然。宿爲緇素所
<lb ed="X" n="0117a24"/><lb ed="R039" n="0233a18"/>傾慕。是以詮釋所至。行可標式。著準不徒。以詩偈垂
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0117b" n="0117b"/>
<lb ed="X" n="0117b01"/><lb ed="R039" n="0233b01"/>譽。則又余得之白法琮公所。推讚不置者也。噫嘻。凡
<lb ed="X" n="0117b02"/><lb ed="R039" n="0233b02"/>佛言語。孰爲世間思惟心所測。順解一句。頭上安頭。
<lb ed="X" n="0117b03"/><lb ed="R039" n="0233b03"/>逆解一句。屋下架屋。況此經爲上上人悟空菩薩。剖
<lb ed="X" n="0117b04"/><lb ed="R039" n="0233b04"/>決疑根者哉。云何具金剛眼。云何得金剛心。此在言
<lb ed="X" n="0117b05"/><lb ed="R039" n="0233b05"/>語道斷時。薦取觀公。卽泥水婆心。恐不能含蜜說甜。
<lb ed="X" n="0117b06"/><lb ed="R039" n="0233b06"/>含甜說蜜。另下一番註脚也。</p><p xml:id="pX25p0117b0612" cb:place="inline">旹
<lb ed="X" n="0117b07" type="honorific"/><lb ed="R039" n="0233b07"/>崇禎十年臘八前一日埽庵髯道人譚貞默合十謹
<lb ed="X" n="0117b08"/><lb ed="R039" n="0233b08"/>序</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0117b09"/>
<lb ed="X" n="0117b10"/>
<lb ed="X" n="0117b11"/>
<lb ed="X" n="0117b12"/>
<lb ed="X" n="0117b13"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 478-B 金剛般若波羅蜜經筆記自序</cb:mulu><head>No. 478-B
<lb ed="X" n="0117b14"/><lb ed="R039" n="0233b10"/> 金剛般若波羅蜜經筆記自序</head>
<lb ed="X" n="0117b15"/>
<lb ed="X" n="0117b16"/><lb ed="R039" n="0233b11"/><p xml:id="pX25p0117b1601">蓋聞。般若如大火聚。釋迦世尊。從此大冶爐中。煅煉
<lb ed="X" n="0117b17"/><lb ed="R039" n="0233b12"/>幾番。所以菩提場內。正覺初成。嘆云。奇哉奇哉。普見
<lb ed="X" n="0117b18"/><lb ed="R039" n="0233b13"/>一切衆生。皆有如來智慧德相。但以妄想執着。而不
<lb ed="X" n="0117b19"/><lb ed="R039" n="0233b14"/>證得。繇此觀之。則聖凡一體之旨可知矣。然我佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0117b1901" n="0117b1901"/><anchor xml:id="beg0117b1901" n="0117b1901"/>已<anchor xml:id="end0117b1901"/>
<lb ed="X" n="0117b20"/><lb ed="R039" n="0233b15"/>悟。衆生尙迷。向水月場中。多方設化。如長風之吹萬
<lb ed="X" n="0117b21"/><lb ed="R039" n="0233b16"/>竅。空谷之答衆響。良繇機感千差。法門無量。因指觀
<lb ed="X" n="0117b22"/><lb ed="R039" n="0233b17"/>月。猶隔纖雲。洗凡聖之情塵。純談般若。斷我法之妄
<lb ed="X" n="0117b23"/><lb ed="R039" n="0233b18"/>執。取譬金剛。空生以上求下化而興問端。世尊約自
<lb ed="X" n="0117b24"/><lb ed="R039" n="0234a01"/>利利他以通疑滯。廣修六度。無度可修。普化四生。無
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0117c" n="0117c"/>
<lb ed="X" n="0117c01"/><lb ed="R039" n="0234a02"/>生可化。菩提煩惱。類鏡像之妍<g ref="#CB15354">媸</g>。生死涅槃等空華
<lb ed="X" n="0117c02"/><lb ed="R039" n="0234a03"/>之濃淡。法身寂滅。無而不無。應化隨緣。有而不有。演
<lb ed="X" n="0117c03"/><lb ed="R039" n="0234a04"/>說一偈。布施河沙身命。功不較多。受持全經。供養無
<lb ed="X" n="0117c04"/><lb ed="R039" n="0234a05"/>量諸佛。福不爲廣。一念淨信。實相現前。非實非虗。超
<lb ed="X" n="0117c05"/><lb ed="R039" n="0234a06"/>情離見。則知着衣持鉢。孰運神通。趺坐游行。憑誰道
<lb ed="X" n="0117c06"/><lb ed="R039" n="0234a07"/>力。一經要旨。體用全彰。雖八萬法門。百千公案。何以
<lb ed="X" n="0117c07"/><lb ed="R039" n="0234a08"/>踰此哉。然離言妙性。不屬筌蹄訓詁繁辭。猶爲剩語。
<lb ed="X" n="0117c08"/><lb ed="R039" n="0234a09"/>前賢往哲。註疏科文。秋菊春蘭。各擅其美。<note place="inline">觀</note>游心講
<lb ed="X" n="0117c09"/><lb ed="R039" n="0234a10"/>席。蓋亦有年。欲益將來。聊陳管見。緣茲像季。樂簡憚
<lb ed="X" n="0117c10"/><lb ed="R039" n="0234a11"/>繁。撮先彥之玄微。附鄙衷之陋見。命曰筆記。以質諸
<lb ed="X" n="0117c11"/><lb ed="R039" n="0234a12"/>方。然五百弟子各說身因。佛許無非正說。古語云。見
<lb ed="X" n="0117c12"/><lb ed="R039" n="0234a13"/>聞爲種。八難超十地之堦。解行在躬。一生圓<anchor xml:id="nkr_note_add_0117c1201" n="0117c1201"/><anchor xml:id="beg0117c1201" n="0117c1201"/>曠<anchor xml:id="end0117c1201"/>劫之
<lb ed="X" n="0117c13"/><lb ed="R039" n="0234a14"/>果。固有望於斯也。知我罪我。又何辭焉。</p><p xml:id="pX25p0117c1316" cb:place="inline">旹
<lb ed="X" n="0117c14" type="honorific"/><lb ed="R039" n="0234a15"/>崇禎歲次丁丑佛生日武原崇福菴沙門如觀譔</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0117c15"/>
<lb ed="X" n="0117c16"/>
<lb ed="X" n="0117c17"/>
<lb ed="X" n="0117c18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">金剛般若波羅蜜經筆記</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0117c19"/><cb:docNumber>No. 478</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0117c20"/><lb ed="R039" n="0234b01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金剛般若波羅蜜經筆記</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0117c21"/>
<lb ed="X" n="0117c22"/><lb ed="R039" n="0234b02"/><byline cb:type="other">姚秦三藏法師　鳩摩羅什奉　詔譯</byline>
<lb ed="X" n="0117c23"/><lb ed="R039" n="0234b03"/><byline cb:type="author">明西<anchor xml:id="nkr_note_add_0117c2301" n="0117c2301"/><anchor xml:id="beg0117c2301" n="0117c2301"/>浙<anchor xml:id="end0117c2301"/>海鹽崇福庵沙門　如觀　註</byline>
<lb ed="X" n="0117c24"/><lb ed="R039" n="0234b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0117c2401">金剛是喩。最堅最利。萬物不能加損。而能壞萬物
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0118a" n="0118a"/>
<lb ed="X" n="0118a01"/><lb ed="R039" n="0234b05"/>者。般若是法。此云智慧。智有決擇之功。慧有照了
<lb ed="X" n="0118a02"/><lb ed="R039" n="0234b06"/>之用。又智照諸法實相。慧了諸法無生。然有體有
<lb ed="X" n="0118a03"/><lb ed="R039" n="0234b07"/>用。</p><p xml:id="pX25p0118a0302" cb:place="inline">肇論云。諸法實相。謂之般若。卽金剛體堅。經云。
<lb ed="X" n="0118a04"/><lb ed="R039" n="0234b08"/>信心淸淨。則生實相。又云。設化衆生。謂之漚和。卽
<lb ed="X" n="0118a05"/><lb ed="R039" n="0234b09"/>金剛用利。經云。我應滅度一切衆生。而無有一衆
<lb ed="X" n="0118a06"/><lb ed="R039" n="0234b10"/>生實滅度者。又云。涉有未始迷虗。故常處有而不
<lb ed="X" n="0118a07"/><lb ed="R039" n="0234b11"/>染。經云。不應住色生心。不應住聲香味觸法生心。
<lb ed="X" n="0118a08"/><lb ed="R039" n="0234b12"/>又云。不厭有而觀空。故觀空而不證。經云。應無所
<lb ed="X" n="0118a09"/><lb ed="R039" n="0234b13"/>住而生其心。乃體外無用。用外無體。一念之力。權
<lb ed="X" n="0118a10"/><lb ed="R039" n="0234b14"/>實雙彰。不同二乘人空慧眼。故喩如金剛。</p><p xml:id="pX25p0118a1017" cb:place="inline">波羅蜜。
<lb ed="X" n="0118a11"/><lb ed="R039" n="0234b15"/>此云彼岸到。喩涅槃妙心。若有我･法二執。則有分
<lb ed="X" n="0118a12"/><lb ed="R039" n="0234b16"/>段･變易二種生死。名爲此岸。乘般若之舟楫。渡我
<lb ed="X" n="0118a13"/><lb ed="R039" n="0234b17"/>法之中流。離二種生死此岸。到菩提涅槃彼岸。故
<lb ed="X" n="0118a14"/><lb ed="R039" n="0234b18"/>名波羅蜜。</p><p xml:id="pX25p0118a1405" cb:place="inline">問曰。眞般若者。淸淨如虗空。無知無見。
<lb ed="X" n="0118a15"/><lb ed="R039" n="0235a01"/>無作無緣。今釋迦出世。說法利生。令衆生離我法。
<lb ed="X" n="0118a16"/><lb ed="R039" n="0235a02"/>斷生死。修般若。證涅槃。然後如來示寂。則凡聖能
<lb ed="X" n="0118a17"/><lb ed="R039" n="0235a03"/>所。生滅修證。皆是妄情。何名眞般若也。答曰。不然。
<lb ed="X" n="0118a18"/><lb ed="R039" n="0235a04"/>佛眞法身。猶若虗空。應物現形。如水中月。水淸月
<lb ed="X" n="0118a19"/><lb ed="R039" n="0235a05"/>現。月亦不來。水濁月昏。月亦不去。經云。不可以身
<lb ed="X" n="0118a20"/><lb ed="R039" n="0235a06"/>相得見如來。則應化非眞實也。又云。譬如有人。身
<lb ed="X" n="0118a21"/><lb ed="R039" n="0235a07"/>如<name role="" type="person">須彌山</name>王。佛說非身。是名大身。此報身不可得
<lb ed="X" n="0118a22"/><lb ed="R039" n="0235a08"/>也。又云。無有少法可得。是名阿耨多羅三藐三菩
<lb ed="X" n="0118a23"/><lb ed="R039" n="0235a09"/>提。此法身無所得也。佛旣無得。法豈可說。所以世
<lb ed="X" n="0118a24"/><lb ed="R039" n="0235a10"/>尊談經三百餘會。說法四十九年。未嘗說着一字。
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0118b" n="0118b"/>
<lb ed="X" n="0118b01"/><lb ed="R039" n="0235a11"/>淨名云。三轉法論於大千。其轉本來常淸淨。經云。
<lb ed="X" n="0118b02"/><lb ed="R039" n="0235a12"/>若見如來有所說法。卽爲謗佛。無法可說。是名說
<lb ed="X" n="0118b03"/><lb ed="R039" n="0235a13"/>法。能化旣爾。所化亦然。煩惱本空。我法何有。旣無
<lb ed="X" n="0118b04"/><lb ed="R039" n="0235a14"/>二執。奚用斷除。如兔角龜毛。名實俱妄。經云。我相
<lb ed="X" n="0118b05"/><lb ed="R039" n="0235a15"/>卽是非相。人相衆生相壽者相卽是非相。所言法
<lb ed="X" n="0118b06"/><lb ed="R039" n="0235a16"/>相者。如來說卽非法相。譬如幻瞖。妄見空花。幻瞖
<lb ed="X" n="0118b07"/><lb ed="R039" n="0235a17"/>若除。空花奚有。衆生煩惱。妄見生死。煩惱若除。生
<lb ed="X" n="0118b08"/><lb ed="R039" n="0235a18"/>死安在。如皮旣不存。毛何所附。圓覺云。生死與涅
<lb ed="X" n="0118b09"/><lb ed="R039" n="0235b01"/>槃。凡夫及諸佛。同爲空花相。</p><p xml:id="pX25p0118b0912" cb:place="inline">經云。一切衆生。卽非
<lb ed="X" n="0118b10"/><lb ed="R039" n="0235b02"/>衆生。我法所照之境。般若能照之心。我法本空。誰
<lb ed="X" n="0118b11"/><lb ed="R039" n="0235b03"/>爲所照。旣無所照之境。則無能照之心。能所雙忘。
<lb ed="X" n="0118b12"/><lb ed="R039" n="0235b04"/>修卽無修。經云。以無我。無人。無衆生。無壽者。修一
<lb ed="X" n="0118b13"/><lb ed="R039" n="0235b05"/>切善法。卽得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。所言
<lb ed="X" n="0118b14"/><lb ed="R039" n="0235b06"/>善法者。如來說卽非善法。是名善法。煩惱與菩提。
<lb ed="X" n="0118b15"/><lb ed="R039" n="0235b07"/>生死及涅槃。皆對待之辭也。然離煩惱。得菩提。斷
<lb ed="X" n="0118b16"/><lb ed="R039" n="0235b08"/>生死。證涅槃。乃隨他意語。非如來稱性之談。以般
<lb ed="X" n="0118b17"/><lb ed="R039" n="0235b09"/>若智。照煩惱本空。菩提焉有。生死原寂。涅槃安寄。</p>
<lb ed="X" n="0118b18"/><lb ed="R039" n="0235b10"/><p xml:id="pX25p0118b1801">放光云。菩提有所得耶。答曰。不也。無所得耶。答曰。
<lb ed="X" n="0118b19"/><lb ed="R039" n="0235b11"/>不也。亦有亦無得耶。答曰。不也。非有非無得耶。答
<lb ed="X" n="0118b20"/><lb ed="R039" n="0235b12"/>曰。不也。然則都無所得耶。答曰。不也。以無所得而
<lb ed="X" n="0118b21"/><lb ed="R039" n="0235b13"/>得也。是故得無所得也。</p><p xml:id="pX25p0118b2110" cb:place="inline">肇云。衆生非衆生。誰爲得
<lb ed="X" n="0118b22"/><lb ed="R039" n="0235b14"/>之者。涅槃非涅槃。誰爲可得者。經云。實無有法。得
<lb ed="X" n="0118b23"/><lb ed="R039" n="0235b15"/>阿耨多羅三藐三菩提。實無衆生得滅度者。般若。
<lb ed="X" n="0118b24"/><lb ed="R039" n="0235b16"/>能證之智。涅槃。所證之理。修卽無修。則無能證之
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0118c" n="0118c"/>
<lb ed="X" n="0118c01"/><lb ed="R039" n="0235b17"/>智。證卽無證。則無所證之理。忘能所。滅影像。盤山
<lb ed="X" n="0118c02"/><lb ed="R039" n="0235b18"/>云。光非照境。境亦非存。光境俱忘。復是何物。化緣
<lb ed="X" n="0118c03"/><lb ed="R039" n="0236a01"/>旣畢。入滅歸眞。如薪盡火滅。法華云。若見如來常
<lb ed="X" n="0118c04"/><lb ed="R039" n="0236a02"/>在不滅。不能生難遭之想。恭敬之心。是故如來雖
<lb ed="X" n="0118c05"/><lb ed="R039" n="0236a03"/>不實滅。而言滅度。譬如醫師。爲治狂子故。實在而
<lb ed="X" n="0118c06"/><lb ed="R039" n="0236a04"/>言滅。故云。常在<name role="" type="person">靈鷲山</name>。及餘諸住處。楞伽云。無有
<lb ed="X" n="0118c07"/><lb ed="R039" n="0236a05"/>涅槃佛。無有佛涅槃。遠離覺所覺。是二悉俱離。莊
<lb ed="X" n="0118c08"/><lb ed="R039" n="0236a06"/>生云。適來。夫子時也。適去。夫子順也。安時而處順。
<lb ed="X" n="0118c09"/><lb ed="R039" n="0236a07"/>哀樂不能入也。指窮於爲薪。火傳也。不知其盡也。</p>
<lb ed="X" n="0118c10"/><lb ed="R039" n="0236a08"/><p xml:id="pX25p0118c1001">經云。無所從來。亦無所去。故名如來。此則滅無所
<lb ed="X" n="0118c11"/><lb ed="R039" n="0236a09"/>滅也。然則涅槃虗而無相。般若寂而無知。本無生
<lb ed="X" n="0118c12"/><lb ed="R039" n="0236a10"/>死起滅。亦無煩惱縛脫。以如如智契如如理。理外
<lb ed="X" n="0118c13"/><lb ed="R039" n="0236a11"/>無智。智外無理。理智雙泯。絕言絕思。是以釋迦摩
<lb ed="X" n="0118c14"/><lb ed="R039" n="0236a12"/>竭掩室。淨名毗耶默然。空生岩中晏坐。帝釋滿空
<lb ed="X" n="0118c15"/><lb ed="R039" n="0236a13"/>雨花。豈曰無辯。辯所不能言也。</p><p xml:id="pX25p0118c1513" cb:place="inline">經者。常也。三世諸
<lb ed="X" n="0118c16"/><lb ed="R039" n="0236a14"/>佛不易故。又云。徑也。通凡入聖之路故。因空生請
<lb ed="X" n="0118c17"/><lb ed="R039" n="0236a15"/>問經名。世尊答云是經名爲金剛般若波羅蜜。</p><p xml:id="pX25p0118c1719" cb:place="inline">筆
<lb ed="X" n="0118c18"/><lb ed="R039" n="0236a16"/>記者。閒暇時。信筆而記。非敢言註也。然佛說法。分
<lb ed="X" n="0118c19"/><lb ed="R039" n="0236a17"/>爲五時。般若卽當第四時。又般若分八部。大般若。
<lb ed="X" n="0118c20"/><lb ed="R039" n="0236a18"/>放光般若。光讚般若。道行般若。小品般若。金剛般
<lb ed="X" n="0118c21"/><lb ed="R039" n="0236b01"/>若。實相般若。摩訶般若。此卽大般若中第五百七
<lb ed="X" n="0118c22"/><lb ed="R039" n="0236b02"/>十七卷。又外有六譯。後秦羅什。後魏<name role="" type="person">菩提留支</name>。陳
<lb ed="X" n="0118c23"/><lb ed="R039" n="0236b03"/>朝眞諦。隋朝笈多。唐初<name role="" type="person">玄奘</name>。大周義淨。今所傳。卽
<lb ed="X" n="0118c24"/><lb ed="R039" n="0236b04"/>秦譯也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0119a" n="0119a"/>
<lb ed="X" n="0119a01"/><lb ed="R039" n="0236b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0119a0101">如是我聞。一時。佛在<name role="" type="person">舍衛國</name>祗樹<name role="" type="person">給孤獨園</name>。與大比
<lb ed="X" n="0119a02"/><lb ed="R039" n="0236b06"/>丘衆千二百五十人俱。爾時。世尊食時。着衣持鉢。入
<lb ed="X" n="0119a03"/><lb ed="R039" n="0236b07"/>舍衛大城乞食。於其城中。次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0119a0301" n="0119a0301"/><anchor xml:id="beg0119a0301" n="0119a0301"/>已<anchor xml:id="end0119a0301"/>。還至本處。飯食
<lb ed="X" n="0119a04"/><lb ed="R039" n="0236b08"/>訖。收衣鉢。洗足<anchor xml:id="nkr_note_add_0119a0401" n="0119a0401"/><anchor xml:id="beg0119a0401" n="0119a0401"/>已<anchor xml:id="end0119a0401"/>。敷座而坐。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0119a05"/><lb ed="R039" n="0236b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0119a0501">此序分也。如是者。指法之辭。我聞者。集經人因佛
<lb ed="X" n="0119a06"/><lb ed="R039" n="0236b10"/>立言。證法有所傳授。一時者。師資雅合之時。佛者。
<lb ed="X" n="0119a07"/><lb ed="R039" n="0236b11"/>說法之主。舍衛。此云聞物。祗樹。戰勝太子所捨之
<lb ed="X" n="0119a08"/><lb ed="R039" n="0236b12"/>樹。<name role="" type="person">給孤獨園</name>。須達長者所買之園。乃說法之處。</p><p xml:id="pX25p0119a0819" cb:place="inline">大
<lb ed="X" n="0119a09"/><lb ed="R039" n="0236b13"/>比丘。是果上阿羅漢千二百五十人。憍陳如五比
<lb ed="X" n="0119a10"/><lb ed="R039" n="0236b14"/>丘。三迦葉兼徒一千。舍利弗。目犍連。各兼徒一百。
<lb ed="X" n="0119a11"/><lb ed="R039" n="0236b15"/>耶舍長者五十人。經擧大數。故略五人。俱者。一時
<lb ed="X" n="0119a12"/><lb ed="R039" n="0236b16"/>一處。此常隨衆。非無餘衆。夫聖賢應化。影響相符。
<lb ed="X" n="0119a13"/><lb ed="R039" n="0236b17"/>敲唱俱隨。接拍成令。易云。同聲相應。同氣相求。雲
<lb ed="X" n="0119a14"/><lb ed="R039" n="0236b18"/>從龍。風從虎。聖人作而萬物覩。本乎天者親上。本
<lb ed="X" n="0119a15"/><lb ed="R039" n="0237a01"/>乎地者親下。亦各從其類也。</p><p xml:id="pX25p0119a1512" cb:place="inline">爾時者。乃衆集之時。
<lb ed="X" n="0119a16"/><lb ed="R039" n="0237a02"/>世尊者。天上天下。唯佛獨尊。食時者。乞食之時。是
<lb ed="X" n="0119a17"/><lb ed="R039" n="0237a03"/>日初分。乞食易得。不惱自他。著衣持鉢者。著大衣。
<lb ed="X" n="0119a18"/><lb ed="R039" n="0237a04"/>持應量器。園在城外。故入城乞食。次第者。佛心平
<lb ed="X" n="0119a19"/><lb ed="R039" n="0237a05"/>等。慈無偏利。以<anchor xml:id="nkr_note_add_0119a1901" n="0119a1901"/><anchor xml:id="beg0119a1901" n="0119a1901"/>己<anchor xml:id="end0119a1901"/>等心而化。令彼等心而施。能成
<lb ed="X" n="0119a20"/><lb ed="R039" n="0237a06"/>無量功德。淨名云。於食等者。於法亦等。</p><p xml:id="pX25p0119a2016" cb:place="inline">乞食<anchor xml:id="nkr_note_add_0119a2001" n="0119a2001"/><anchor xml:id="beg0119a2001" n="0119a2001"/>已<anchor xml:id="end0119a2001"/>。還
<lb ed="X" n="0119a21"/><lb ed="R039" n="0237a07"/>至園中。飯食訖者。言喫食<anchor xml:id="nkr_note_add_0119a2101" n="0119a2101"/><anchor xml:id="beg0119a2101" n="0119a2101"/>已<anchor xml:id="end0119a2101"/>竟。於中後時。收大衣。
<lb ed="X" n="0119a22"/><lb ed="R039" n="0237a08"/>著七條。洗應量器。復洗足者。佛行足不履地。示同
<lb ed="X" n="0119a23"/><lb ed="R039" n="0237a09"/>凡情。爲後人軌則。敷座而坐者。如常敷座。結跏趺
<lb ed="X" n="0119a24"/><lb ed="R039" n="0237a10"/>坐。</p><p xml:id="pX25p0119a2402" cb:place="inline">然諸經發起。各有緣由。此經以乞食因緣發起
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0119b" n="0119b"/>
<lb ed="X" n="0119b01"/><lb ed="R039" n="0237a11"/>者。要顯世尊不住相行乞。令彼不住相布施。若非
<lb ed="X" n="0119b02"/><lb ed="R039" n="0237a12"/>般若大用現前。何能動而常靜。靜不離動。無知而
<lb ed="X" n="0119b03"/><lb ed="R039" n="0237a13"/>無所不知。無爲而無所不爲。知卽無知。爲卽無爲。
<lb ed="X" n="0119b04"/><lb ed="R039" n="0237a14"/>人天大衆。孰能會之。序分竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0119b05"/><lb ed="R039" n="0237a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0119b0501">時。長老須菩提在大衆中卽從座起。偏袒右肩。右膝
<lb ed="X" n="0119b06"/><lb ed="R039" n="0237a16"/>著地。合掌恭敬而白佛言。希有。世尊。如來善護念諸
<lb ed="X" n="0119b07"/><lb ed="R039" n="0237a17"/>菩薩。善付囑諸菩薩。世尊。善男子･善女人。發阿耨多
<lb ed="X" n="0119b08"/><lb ed="R039" n="0237a18"/>羅三藐三菩提心。云何應住。云何降伏其心。佛言。善
<lb ed="X" n="0119b09"/><lb ed="R039" n="0237b01"/>哉。善哉。須菩提。如汝所說。如來善護念諸菩薩。善付
<lb ed="X" n="0119b10"/><lb ed="R039" n="0237b02"/>囑諸菩薩。汝今諦聽。當爲汝說。善男子･善女人。發阿
<lb ed="X" n="0119b11"/><lb ed="R039" n="0237b03"/>耨多羅三藐三菩提心。應如是住。如是降伏其心。唯
<lb ed="X" n="0119b12"/><lb ed="R039" n="0237b04"/>然。世尊。願樂欲聞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0119b13"/><lb ed="R039" n="0237b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0119b1301">此正宗分中。空生發問之文。時者。敷座之時。德重
<lb ed="X" n="0119b14"/><lb ed="R039" n="0237b06"/>年高。故名長老。須菩提。此云空生。解空第一。般若
<lb ed="X" n="0119b15"/><lb ed="R039" n="0237b07"/>會中轉敎菩薩。故爲當機而發起。卽窮子喩。密遣
<lb ed="X" n="0119b16"/><lb ed="R039" n="0237b08"/>二人是也。</p><p xml:id="pX25p0119b1605" cb:place="inline">讚佛希有者。言佛日用妙處。他人不知。
<lb ed="X" n="0119b17"/><lb ed="R039" n="0237b09"/>空生覷破。故云希有。如涅槃會上。世尊拈華。迦葉
<lb ed="X" n="0119b18"/><lb ed="R039" n="0237b10"/>微笑。二人默識心通。如出一律。善者。能也。護念者。
<lb ed="X" n="0119b19"/><lb ed="R039" n="0237b11"/>愛護注念也。付囑者。交付囑託也。具云菩提薩埵。
<lb ed="X" n="0119b20"/><lb ed="R039" n="0237b12"/>此云覺有情。護念。與智慧力。令上求佛果。付囑。與
<lb ed="X" n="0119b21"/><lb ed="R039" n="0237b13"/>敎化力。令下化衆生。</p><p xml:id="pX25p0119b2109" cb:place="inline">阿耨多羅。此云無上。三藐。此
<lb ed="X" n="0119b22"/><lb ed="R039" n="0237b14"/>云正等。三菩提。此云正覺。空生意謂。未發大心。妄
<lb ed="X" n="0119b23"/><lb ed="R039" n="0237b15"/>有所住。不能降伏其心。旣發大心。云何護念。令其
<lb ed="X" n="0119b24"/><lb ed="R039" n="0237b16"/>安住。不墮偏邪。云何付囑。令其降伏。不落凡情。佛
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0119c" n="0119c"/>
<lb ed="X" n="0119c01"/><lb ed="R039" n="0237b17"/>讚善哉善哉者。重言空生所讚之善。如汝所說者。
<lb ed="X" n="0119c02"/><lb ed="R039" n="0237b18"/>稱其當理。如來果能護念付囑諸菩薩。眞實不虗。
<lb ed="X" n="0119c03"/><lb ed="R039" n="0238a01"/>汝今諦實而聽。吾當委細而說。莊子云。無聽之於
<lb ed="X" n="0119c04"/><lb ed="R039" n="0238a02"/>耳。而聽之以心。心也者。虗而待物者也。</p><p xml:id="pX25p0119c0416" cb:place="inline">先總答大
<lb ed="X" n="0119c05"/><lb ed="R039" n="0238a03"/>義。旣發上求下化之心。我當護念。應如是正覺安
<lb ed="X" n="0119c06"/><lb ed="R039" n="0238a04"/>住。我當付囑。應如是正等降伏其心。又云。如是者。
<lb ed="X" n="0119c07"/><lb ed="R039" n="0238a05"/>總指依菩提心安住。依菩提心降伏。卽文殊白槌
<lb ed="X" n="0119c08"/><lb ed="R039" n="0238a06"/>云。諦觀法王法。法王法如是。亦不異此。</p><p xml:id="pX25p0119c0816" cb:place="inline">唯然者。敬
<lb ed="X" n="0119c09"/><lb ed="R039" n="0238a07"/>對之辭。卽曾子曰。唯。言應之速。而無疑也。若論空
<lb ed="X" n="0119c10"/><lb ed="R039" n="0238a08"/>生本地風光。如良馬見鞭。追風千里。不勞世尊重
<lb ed="X" n="0119c11"/><lb ed="R039" n="0238a09"/>重啓齒。但爲衆中不了。俯就群機。故云願樂欲聞。
<lb ed="X" n="0119c12"/><lb ed="R039" n="0238a10"/>安住降心深奧之法也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0119c13"/><lb ed="R039" n="0238a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0119c1301">佛吿須菩提。諸菩薩摩訶薩應如是降伏其心。所有
<lb ed="X" n="0119c14"/><lb ed="R039" n="0238a12"/>一切衆生之類。若卵生･若胎生･若溼生･若化生。若有
<lb ed="X" n="0119c15"/><lb ed="R039" n="0238a13"/>色･若無色。若有想･若無想･若非有想非無想。我皆令
<lb ed="X" n="0119c16"/><lb ed="R039" n="0238a14"/>入無餘涅槃而滅度之。如是滅度無量無數無邊衆
<lb ed="X" n="0119c17"/><lb ed="R039" n="0238a15"/>生。實無衆生得滅度者。何以故。須菩提。若菩薩有我
<lb ed="X" n="0119c18"/><lb ed="R039" n="0238a16"/>相･人相･衆生相･壽者相。卽非菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0119c19"/><lb ed="R039" n="0238a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0119c1901">此總答降伏之文。正顯世尊付囑意。然度生無我。
<lb ed="X" n="0119c20"/><lb ed="R039" n="0238a18"/>卽是降心。捨生調心。是小乘法。實假衆生以自度。
<lb ed="X" n="0119c21"/><lb ed="R039" n="0238b01"/>故問降心。而敎以度生之法也。智者大師云。降心
<lb ed="X" n="0119c22"/><lb ed="R039" n="0238b02"/>約願。安住約行。菩薩發心。先願後行。故先總答降
<lb ed="X" n="0119c23"/><lb ed="R039" n="0238b03"/>伏。次答無住。無著云。此文爲發心住。若發心。卽願
<lb ed="X" n="0119c24"/><lb ed="R039" n="0238b04"/>也。先牒問辭標起云。應如是正等降伏其心。</p><p xml:id="pX25p0119c2418" cb:place="inline">所有
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0120a" n="0120a"/>
<lb ed="X" n="0120a01"/><lb ed="R039" n="0238b05"/>一切衆生之類。總指所化之衆。卵生。魚鳥龜蛇。胎
<lb ed="X" n="0120a02"/><lb ed="R039" n="0238b06"/>生。人畜龍仙。溼生。含蠢蝡動。化生。轉蛻飛行。有色。
<lb ed="X" n="0120a03"/><lb ed="R039" n="0238b07"/>卽四禪。無色。卽四空。有想。卽空識二處。無想。卽無
<lb ed="X" n="0120a04"/><lb ed="R039" n="0238b08"/>所有處。非有想非無想。卽非想非非想處。如上所
<lb ed="X" n="0120a05"/><lb ed="R039" n="0238b09"/>有無邊衆生。菩薩發願。一一度盡。不欲令得人天
<lb ed="X" n="0120a06"/><lb ed="R039" n="0238b10"/>有漏。小果聲聞。皆令得入無餘涅槃而滅度之。無
<lb ed="X" n="0120a07"/><lb ed="R039" n="0238b11"/>餘者。五住究盡。二死永忘。涅槃。此云滅度。滅盡諸
<lb ed="X" n="0120a08"/><lb ed="R039" n="0238b12"/>苦。度生死海。涅槃滅度。華梵兼擧之辭。</p><p xml:id="pX25p0120a0816" cb:place="inline">然雖度盡
<lb ed="X" n="0120a09"/><lb ed="R039" n="0238b13"/>無量衆生。不見有一衆生得滅度者。以一切衆生
<lb ed="X" n="0120a10"/><lb ed="R039" n="0238b14"/>卽寂滅相。不復更滅。淨名云。彌勒如。衆生如。一如
<lb ed="X" n="0120a11"/><lb ed="R039" n="0238b15"/>無二如。彌勒得滅度。一切衆生亦得滅度。以生佛
<lb ed="X" n="0120a12"/><lb ed="R039" n="0238b16"/>體同故。徵云。菩薩度生。應見所化之機。革凡成聖。
<lb ed="X" n="0120a13"/><lb ed="R039" n="0238b17"/>若云無生可度。則無能度之人。釋云。若見有所度
<lb ed="X" n="0120a14"/><lb ed="R039" n="0238b18"/>之衆生。能度之菩薩。卽有我人衆生壽者。則不名
<lb ed="X" n="0120a15"/><lb ed="R039" n="0239a01"/>爲發心菩薩。是凡夫矣。我相者。於五蘊中計我。人
<lb ed="X" n="0120a16"/><lb ed="R039" n="0239a02"/>相者。計我趨於餘趣爲人。衆生相者。計五蘊和合
<lb ed="X" n="0120a17"/><lb ed="R039" n="0239a03"/>而生。壽者相。計我受一期長短果報。不出自他憎
<lb ed="X" n="0120a18"/><lb ed="R039" n="0239a04"/>愛四字。圓覺云。菩薩衆生。皆爲幻化。幻化滅故。無
<lb ed="X" n="0120a19"/><lb ed="R039" n="0239a05"/>取證者。又云。生死涅槃。猶如作夢。安有能化之菩
<lb ed="X" n="0120a20"/><lb ed="R039" n="0239a06"/>薩。所化之衆生。脫生死。證涅槃也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0120a21"/><lb ed="R039" n="0239a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0120a2101">復次。須菩提。菩薩於法。應無所住。行於布施。所謂不
<lb ed="X" n="0120a22"/><lb ed="R039" n="0239a08"/>住色布施。不住聲香味觸法布施。須菩提。菩薩應如
<lb ed="X" n="0120a23"/><lb ed="R039" n="0239a09"/>是布施。不住於相。何以故。若菩薩不住相布施。其福
<lb ed="X" n="0120a24"/><lb ed="R039" n="0239a10"/>德不可思量。須菩提。於意云何。東方虗空可思量不。
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0120b" n="0120b"/>
<lb ed="X" n="0120b01"/><lb ed="R039" n="0239a11"/>不也。世尊。須菩提。南西北方四維上下虗空可思量
<lb ed="X" n="0120b02"/><lb ed="R039" n="0239a12"/>不。不也。世尊。須菩提。菩薩無住相布施。福德亦復如
<lb ed="X" n="0120b03"/><lb ed="R039" n="0239a13"/>是不可思量。須菩提。菩薩但應如所敎住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0120b04"/><lb ed="R039" n="0239a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0120b0401">此總答應住之文。以顯世尊護念意。然布施不住
<lb ed="X" n="0120b05"/><lb ed="R039" n="0239a15"/>相。卽是安住。若廢事求理。如捨像求鏡。實假布施
<lb ed="X" n="0120b06"/><lb ed="R039" n="0239a16"/>以安住。故問應住。而敎以布施之法也。初總標。菩
<lb ed="X" n="0120b07"/><lb ed="R039" n="0239a17"/>薩於法。應無所住。行於布施。法者。卽六塵根身器
<lb ed="X" n="0120b08"/><lb ed="R039" n="0239a18"/>界。及出世間四諦。十二因緣。六度萬行。菩提涅槃
<lb ed="X" n="0120b09"/><lb ed="R039" n="0239b01"/>等一切諸法。應無所住。理也。行於布施。事也。無住
<lb ed="X" n="0120b10"/><lb ed="R039" n="0239b02"/>行施。卽理而事。行施無住。卽事而理。理事不二。心
<lb ed="X" n="0120b11"/><lb ed="R039" n="0239b03"/>法雙忘。然後爲至也。</p><p xml:id="pX25p0120b1109" cb:place="inline">若論菩薩萬行。廣博無涯。何
<lb ed="X" n="0120b12"/><lb ed="R039" n="0239b04"/>但云布施。以萬行不離六度。六度以檀波爲總。檀
<lb ed="X" n="0120b13"/><lb ed="R039" n="0239b05"/>卽資生施。戒･忍卽無畏施。進･禪･慧卽法施故。</p><p xml:id="pX25p0120b1318" cb:place="inline">或云。
<lb ed="X" n="0120b14"/><lb ed="R039" n="0239b06"/>六根不住六塵。卽是布施。此廢事求理。如撥波求
<lb ed="X" n="0120b15"/><lb ed="R039" n="0239b07"/>水。或將四事六塵行施。以求世出世間果報。此迷
<lb ed="X" n="0120b16"/><lb ed="R039" n="0239b08"/>理逐事。如棄海認漚。殊不知正施四事六塵時。卽
<lb ed="X" n="0120b17"/><lb ed="R039" n="0239b09"/>不住相。方爲理事雙彰。</p><p xml:id="pX25p0120b1710" cb:place="inline">下別釋。所謂不住色等六
<lb ed="X" n="0120b18"/><lb ed="R039" n="0239b10"/>塵相布施。廣則不住五陰。十二處。十八界。七大。四
<lb ed="X" n="0120b19"/><lb ed="R039" n="0239b11"/>諦。十二因緣。六度萬行。菩提涅槃等布施。結云。菩
<lb ed="X" n="0120b20"/><lb ed="R039" n="0239b12"/>薩應如是布施。不住於相。雖今時門頭。不捨一法。
<lb ed="X" n="0120b21"/><lb ed="R039" n="0239b13"/>然實際理地。不受一塵。終日爲而無所爲。終日作
<lb ed="X" n="0120b22"/><lb ed="R039" n="0239b14"/>而無所作也。</p><p xml:id="pX25p0120b2206" cb:place="inline">徵云。菩薩行施。本爲得福。今離相行
<lb ed="X" n="0120b23"/><lb ed="R039" n="0239b15"/>施。得何功德。釋云。若菩薩能離相布施。施契性空。
<lb ed="X" n="0120b24"/><lb ed="R039" n="0239b16"/>空性無邊。福德無邊。故云。其福德不可思量。</p><p xml:id="pX25p0120b2418" cb:place="inline">永嘉
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0120c" n="0120c"/>
<lb ed="X" n="0120c01"/><lb ed="R039" n="0239b17"/>云。住相布施生天福。猶如仰箭射虗空。勢力盡。箭
<lb ed="X" n="0120c02"/><lb ed="R039" n="0239b18"/>還墜。招得來生不如意。爭<anchor xml:id="nkr_note_orig_0120001" n="0120001"/>是無爲實相門。一超直
<lb ed="X" n="0120c03"/><lb ed="R039" n="0240a01"/>入如來地。然世間諸物。無以爲譬。故擧廣大無涯。
<lb ed="X" n="0120c04"/><lb ed="R039" n="0240a02"/>不可思量。十方虗空。與空生問答。下乃合明。菩薩
<lb ed="X" n="0120c05"/><lb ed="R039" n="0240a03"/>無住相布施。所有福德。亦如十方虗空。不可思量。
<lb ed="X" n="0120c06"/><lb ed="R039" n="0240a04"/>結勸云。菩薩但應無住行施所敎而住。</p><p xml:id="pX25p0120c0616" cb:place="inline">世尊首答
<lb ed="X" n="0120c07"/><lb ed="R039" n="0240a05"/>不住相。後云如所敎住者。所謂無住而住。住而不
<lb ed="X" n="0120c08"/><lb ed="R039" n="0240a06"/>住。肇云。人之所謂住。我則言其去。人之所謂去。我
<lb ed="X" n="0120c09"/><lb ed="R039" n="0240a07"/>則言其住。然則去住雖殊。其致一也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0120c10"/><lb ed="R039" n="0240a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0120c1001">須菩提。於意云何。可以身相見如來不。不也。世尊。不
<lb ed="X" n="0120c11"/><lb ed="R039" n="0240a09"/>可以身相得見如來。何以故。如來所說身相。卽非身
<lb ed="X" n="0120c12"/><lb ed="R039" n="0240a10"/>相。佛吿須菩提。凡所有相。皆是虗妄。若見諸相非相。
<lb ed="X" n="0120c13"/><lb ed="R039" n="0240a11"/>卽見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0120c14"/><lb ed="R039" n="0240a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0120c1401">此別明應住之文。前云不住相布施。恐空生未解。
<lb ed="X" n="0120c15"/><lb ed="R039" n="0240a13"/>故以如來果上身相而發明之。若以身相見如來。
<lb ed="X" n="0120c16"/><lb ed="R039" n="0240a14"/>則住相矣。中峯云。此破執相滯見虗妄情習。智者
<lb ed="X" n="0120c17"/><lb ed="R039" n="0240a15"/>云。安住。約實智道。降伏。約方便道。若論修行。先實
<lb ed="X" n="0120c18"/><lb ed="R039" n="0240a16"/>後權。故別答中先明安住。重請之後。別明降伏也。</p>
<lb ed="X" n="0120c19"/><lb ed="R039" n="0240a17"/><p xml:id="pX25p0120c1901">初問。可以身相見如來不。身相者。應化也。如水中
<lb ed="X" n="0120c20"/><lb ed="R039" n="0240a18"/>月。如來者。法身也。如太虗空。若以身相。見如來。則
<lb ed="X" n="0120c21"/><lb ed="R039" n="0240b01"/>認妄爲眞。如演若達多。以鏡照面。愛鏡中頭。眉目
<lb ed="X" n="0120c22"/><lb ed="R039" n="0240b02"/>可見。嗔責<anchor xml:id="nkr_note_add_0120c2201" n="0120c2201"/><anchor xml:id="beg0120c2201" n="0120c2201"/>己<anchor xml:id="end0120c2201"/>頭。不見面目。無狀狂走。空生悟得無
<lb ed="X" n="0120c23"/><lb ed="R039" n="0240b03"/>相法身。答云。不可以身相得見如來。有相之身。生
<lb ed="X" n="0120c24"/><lb ed="R039" n="0240b04"/>住異滅。去來坐臥。有作有爲。無相法身。不墮諸數。
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0121a" n="0121a"/>
<lb ed="X" n="0121a01"/><lb ed="R039" n="0240b05"/>離能所相。孰可見之。起信云。以諸佛法身。無有彼
<lb ed="X" n="0121a02"/><lb ed="R039" n="0240b06"/>此色相迭相見故。</p><p xml:id="pX25p0121a0208" cb:place="inline">徵云。聞名覩相。罪滅河沙。今不
<lb ed="X" n="0121a03"/><lb ed="R039" n="0240b07"/>可以相見。是何所以。釋云。如來所說身相。如明鏡
<lb ed="X" n="0121a04"/><lb ed="R039" n="0240b08"/>現像。來無所黏。過無踪跡。當體虗妄。故云。不可以
<lb ed="X" n="0121a05"/><lb ed="R039" n="0240b09"/>身相得見如來。佛與空生。擴而充之。不唯我佛身
<lb ed="X" n="0121a06"/><lb ed="R039" n="0240b10"/>相是妄。一切凡聖依正有爲之相。盡是虗妄。從妄
<lb ed="X" n="0121a07"/><lb ed="R039" n="0240b11"/>見生。本無實體。起信云。一切諸法。唯依妄念而有
<lb ed="X" n="0121a08"/><lb ed="R039" n="0240b12"/>差別。若離心念。則無一切境界之相。猶恐離色觀
<lb ed="X" n="0121a09"/><lb ed="R039" n="0240b13"/>空。別求無相法身。故云。若見諸相非相。卽見如來。
<lb ed="X" n="0121a10"/><lb ed="R039" n="0240b14"/>但了妄無自性。全體卽眞。不唯應化是法身。卽山
<lb ed="X" n="0121a11"/><lb ed="R039" n="0240b15"/>河大地。同轉根本法輪。鱗甲羽毛。普現色身三昧。
<lb ed="X" n="0121a12"/><lb ed="R039" n="0240b16"/>華嚴云。若人欲識眞空理。心內眞如還徧外。情與
<lb ed="X" n="0121a13"/><lb ed="R039" n="0240b17"/>無情共一體。處處皆同眞法界。楞嚴云。見與見緣
<lb ed="X" n="0121a14"/><lb ed="R039" n="0240b18"/>幷所想相。如虗空華。本無所有。此見及緣。元是菩
<lb ed="X" n="0121a15"/><lb ed="R039" n="0241a01"/>提妙淨明體。上文破我相竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0121a16"/><lb ed="R039" n="0241a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0121a1601">須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。得聞如是言說章句。
<lb ed="X" n="0121a17"/><lb ed="R039" n="0241a03"/>生實信不。佛吿須菩提。莫作是說。如來滅後。後五百
<lb ed="X" n="0121a18"/><lb ed="R039" n="0241a04"/>歲。有持戒修福者。於此章句能生信心。以此爲實。當
<lb ed="X" n="0121a19"/><lb ed="R039" n="0241a05"/>知是人不於一佛二佛三四五佛而種善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0121a1901" n="0121a1901"/><anchor xml:id="beg0121a1901" n="0121a1901"/>已<anchor xml:id="end0121a1901"/>於無
<lb ed="X" n="0121a20"/><lb ed="R039" n="0241a06"/>量千萬佛所種諸善根。聞是章句。乃至一念生淨信
<lb ed="X" n="0121a21"/><lb ed="R039" n="0241a07"/>者。須菩提。如來悉知悉見。是諸衆生得如是無量福
<lb ed="X" n="0121a22"/><lb ed="R039" n="0241a08"/>德。何以故。是諸衆生無復我相･人相･衆生相･壽者相。
<lb ed="X" n="0121a23"/><lb ed="R039" n="0241a09"/>無法相。亦無非法相。何以故。是諸衆生若心取相。卽
<lb ed="X" n="0121a24"/><lb ed="R039" n="0241a10"/>爲著我人衆生壽者。若取法相。卽著我人衆生壽者。
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0121b" n="0121b"/>
<lb ed="X" n="0121b01"/><lb ed="R039" n="0241a11"/>何以故。若取非法相。卽著我人衆生壽者。是故不應
<lb ed="X" n="0121b02"/><lb ed="R039" n="0241a12"/>取法。不應取非法。以是義故。如來常說。汝等比丘。知
<lb ed="X" n="0121b03"/><lb ed="R039" n="0241a13"/>我說法。如筏喩者。法尙應捨。何況非法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0121b04"/><lb ed="R039" n="0241a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0121b0401">此明能信不住相經福德智慧之文。前云。凡所有
<lb ed="X" n="0121b05"/><lb ed="R039" n="0241a15"/>相。皆是虗妄。若見諸相非相。卽見如來如是章句。
<lb ed="X" n="0121b06"/><lb ed="R039" n="0241a16"/>衆生難信。故問頗有衆生。得聞如是言說章句。生
<lb ed="X" n="0121b07"/><lb ed="R039" n="0241a17"/>實信不。頗。能也。名詮自性。句詮差別。章則解句。於
<lb ed="X" n="0121b08"/><lb ed="R039" n="0241a18"/>一切法。能信般若。是爲實信。離般若外。皆非正信。</p>
<lb ed="X" n="0121b09"/><lb ed="R039" n="0241b01"/><p xml:id="pX25p0121b0901">佛吿空生。莫言不信。如來滅後。鬬諍堅固之時。有
<lb ed="X" n="0121b10"/><lb ed="R039" n="0241b02"/>持戒修福之人。能解非相見佛。不離自心。自心超
<lb ed="X" n="0121b11"/><lb ed="R039" n="0241b03"/>信。還信自心。故云能生信心。以此爲實。持戒修福
<lb ed="X" n="0121b12"/><lb ed="R039" n="0241b04"/>者。要顯五度之福。皆以般若而爲其本。當知能生
<lb ed="X" n="0121b13"/><lb ed="R039" n="0241b05"/>信心之人。不但於少佛所。種諸善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0121b1301" n="0121b1301"/><anchor xml:id="beg0121b1301" n="0121b1301"/>已<anchor xml:id="end0121b1301"/>於過去無
<lb ed="X" n="0121b14"/><lb ed="R039" n="0241b06"/>量佛所。種諸善根。善根者。卽般若種子。能生菩提
<lb ed="X" n="0121b15"/><lb ed="R039" n="0241b07"/>妙果。種者。植也。於諸佛所。發菩提心。</p><p xml:id="pX25p0121b1515" cb:place="inline">法華云。譬如
<lb ed="X" n="0121b16"/><lb ed="R039" n="0241b08"/>有人。至親友家。以無價寶珠。繫其衣裏。其人醉臥。
<lb ed="X" n="0121b17"/><lb ed="R039" n="0241b09"/>都不覺知。起<anchor xml:id="nkr_note_add_0121b1701" n="0121b1701"/><anchor xml:id="beg0121b1701" n="0121b1701"/>已<anchor xml:id="end0121b1701"/>遊行。於後親友。指示其珠。得大饒
<lb ed="X" n="0121b18"/><lb ed="R039" n="0241b10"/>富。繫珠者。緣因佛性也。示珠而得者。了因佛性也。
<lb ed="X" n="0121b19"/><lb ed="R039" n="0241b11"/>正因佛性。無論有佛無佛。聞法不聞法。本自具足。
<lb ed="X" n="0121b20"/><lb ed="R039" n="0241b12"/>若無緣了。終不能得。起信云。如木中火性。是火正
<lb ed="X" n="0121b21"/><lb ed="R039" n="0241b13"/>因。若無人知。不假鑽研。火終不發。</p><p xml:id="pX25p0121b2114" cb:place="inline">下以劣況勝。聞
<lb ed="X" n="0121b22"/><lb ed="R039" n="0241b14"/>是章句。不但實信。乃至一念淨信之人。唯佛智悉
<lb ed="X" n="0121b23"/><lb ed="R039" n="0241b15"/>知。佛眼悉見。是諸淨信衆生。得如是十方虗空不
<lb ed="X" n="0121b24"/><lb ed="R039" n="0241b16"/>可思量之福德。但言信。不言解行者。以信爲道源
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0121c" n="0121c"/>
<lb ed="X" n="0121c01"/><lb ed="R039" n="0241b17"/>功德母。長養一切諸善法。淨者。遠離我法二執。一
<lb ed="X" n="0121c02"/><lb ed="R039" n="0241b18"/>念者。顯其時之甚促。如一葉落。天下秋。一塵起。大
<lb ed="X" n="0121c03"/><lb ed="R039" n="0242a01"/>地收。縱百千劫修行成道之事。皆不越此一念之
<lb ed="X" n="0121c04"/><lb ed="R039" n="0242a02"/>中。老子云。合抱之木。發於毫末。千里之行。始於足
<lb ed="X" n="0121c05"/><lb ed="R039" n="0242a03"/>下。</p><p xml:id="pX25p0121c0502" cb:place="inline">次明淨信之智慧。徵云。何故淨信衆生。得如來
<lb ed="X" n="0121c06"/><lb ed="R039" n="0242a04"/>悉知悉見。釋云。是諸衆生。無復我相･人相･衆生相･
<lb ed="X" n="0121c07"/><lb ed="R039" n="0242a05"/>壽者相。無法相･亦無非法相。四相解於前。執有布
<lb ed="X" n="0121c08"/><lb ed="R039" n="0242a06"/>施･持戒等心。名法相。執無施戒等心。名非法相。無
<lb ed="X" n="0121c09"/><lb ed="R039" n="0242a07"/>四相。則不住有。無法相。則不住空。無非法相。則不
<lb ed="X" n="0121c10"/><lb ed="R039" n="0242a08"/>住斷滅。前四相。是我執。後二相。是法執。無四相。破
<lb ed="X" n="0121c11"/><lb ed="R039" n="0242a09"/>外道凡夫。無法相。破內凡聲聞。無非法相。破增上
<lb ed="X" n="0121c12"/><lb ed="R039" n="0242a10"/>慢菩薩。離二執故。得佛悉知悉見。</p><p xml:id="pX25p0121c1214" cb:place="inline">徵云。何故無我
<lb ed="X" n="0121c13"/><lb ed="R039" n="0242a11"/>相･法相。釋云。若心取我相。卽著四相。若取法相。亦
<lb ed="X" n="0121c14"/><lb ed="R039" n="0242a12"/>著四相。以法相中。雖無現行煩惱。尙有無明種子。
<lb ed="X" n="0121c15"/><lb ed="R039" n="0242a13"/>不出證悟了覺四字。徵云。取法相。何故亦著四相。
<lb ed="X" n="0121c16"/><lb ed="R039" n="0242a14"/>釋云。取非法相。亦著四相。何況取法相。以後釋前
<lb ed="X" n="0121c17"/><lb ed="R039" n="0242a15"/>也。圓覺云。心如幻者。亦復遠離。遠離爲幻。亦復遠
<lb ed="X" n="0121c18"/><lb ed="R039" n="0242a16"/>離。離遠離幻。亦復遠離。得無所離。卽除諸幻。是取
<lb ed="X" n="0121c19"/><lb ed="R039" n="0242a17"/>法･非法著相之故。不應取法。及非法相。以是不應
<lb ed="X" n="0121c20"/><lb ed="R039" n="0242a18"/>取法義故。如來恒常說言。知我說法。猶如筏喩。衆
<lb ed="X" n="0121c21"/><lb ed="R039" n="0242b01"/>生執有如河。如來說空法如筏。二乘執空如河。如
<lb ed="X" n="0121c22"/><lb ed="R039" n="0242b02"/>來說不空法如筏。不過以言遣執。不應如言執義。
<lb ed="X" n="0121c23"/><lb ed="R039" n="0242b03"/>以此觀之。無定相法。尙且應捨。何況報相滯見之
<lb ed="X" n="0121c24"/><lb ed="R039" n="0242b04"/>妄法。而不捨乎。圓覺云。修多羅敎。如標月指。若復
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0122a" n="0122a"/>
<lb ed="X" n="0122a01"/><lb ed="R039" n="0242b05"/>見月。了知所標畢竟非月。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0122a02"/><lb ed="R039" n="0242b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0122a0201">須菩提。於意云何。如來得阿耨多羅三藐三菩提耶。
<lb ed="X" n="0122a03"/><lb ed="R039" n="0242b07"/>如來有所說法耶。須菩提言。如我解佛所說義。無有
<lb ed="X" n="0122a04"/><lb ed="R039" n="0242b08"/>定法名阿耨多羅三藐三菩提。亦無有定法。如來可
<lb ed="X" n="0122a05"/><lb ed="R039" n="0242b09"/>說。何以故。如來所說法。皆不可取･不可說･非法･非非
<lb ed="X" n="0122a06"/><lb ed="R039" n="0242b10"/>法。所以者何。一切賢聖。皆以無爲法而有差別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0122a07"/><lb ed="R039" n="0242b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0122a0701">此明不住法相之文。空生因聞佛非色相法尙應
<lb ed="X" n="0122a08"/><lb ed="R039" n="0242b12"/>捨。若佛與法。二俱無有。云何佛得菩提。現今說法。
<lb ed="X" n="0122a09"/><lb ed="R039" n="0242b13"/>佛擧此二以問空生。空生能解佛義。答言。無有定
<lb ed="X" n="0122a10"/><lb ed="R039" n="0242b14"/>法。名大菩提。亦無定法可說。無定法可得者。定者。
<lb ed="X" n="0122a11"/><lb ed="R039" n="0242b15"/>實也。又一定也。但盡凡情。別無聖解。無有一法可
<lb ed="X" n="0122a12"/><lb ed="R039" n="0242b16"/>得。名大菩提。經云。無有少法可得。是名阿耨多羅
<lb ed="X" n="0122a13"/><lb ed="R039" n="0242b17"/>三藐三菩提。然不可以有取。不可以無取。經云。如
<lb ed="X" n="0122a14"/><lb ed="R039" n="0242b18"/>來所得阿耨多羅三藐三菩提。於是中無實無虗。</p>
<lb ed="X" n="0122a15"/><lb ed="R039" n="0243a01"/><p xml:id="pX25p0122a1501">無定法可說者。世尊五時設化。如空拳誑小兒。無
<lb ed="X" n="0122a16"/><lb ed="R039" n="0243a02"/>有實法與人。況法無定相。如何言說。肇云。欲言其
<lb ed="X" n="0122a17"/><lb ed="R039" n="0243a03"/>有。無相無形。欲言其無。湛以之靈。聖智之用。未始
<lb ed="X" n="0122a18"/><lb ed="R039" n="0243a04"/>暫廢。求之形相。未暫可得。楞嚴云。圓滿菩提。歸無
<lb ed="X" n="0122a19"/><lb ed="R039" n="0243a05"/>所得。但有言說。都無實義。</p><p xml:id="pX25p0122a1911" cb:place="inline">徵云。何故無定法可得
<lb ed="X" n="0122a20"/><lb ed="R039" n="0243a06"/>可說。釋云。如來所說法。非有非無。故不可取。不可
<lb ed="X" n="0122a21"/><lb ed="R039" n="0243a07"/>說也。非法者。非有法也。非非法者。非無法也。下總
<lb ed="X" n="0122a22"/><lb ed="R039" n="0243a08"/>徵非法非非法。單釋無定法可得。不但我佛如是。
<lb ed="X" n="0122a23"/><lb ed="R039" n="0243a09"/>一切四果三賢十聖。皆以無分別眞如爲法。而修
<lb ed="X" n="0122a24"/><lb ed="R039" n="0243a10"/>證自有差別。無爲法。眞諦理也。而有差別。俗諦用
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0122b" n="0122b"/>
<lb ed="X" n="0122b01"/><lb ed="R039" n="0243a11"/>也。智者云。無爲雖一。解有明昧淺深差別。肇云。如
<lb ed="X" n="0122b02"/><lb ed="R039" n="0243a12"/>人斬木。去尺無尺。去寸無寸。修短在於尺寸。不在
<lb ed="X" n="0122b03"/><lb ed="R039" n="0243a13"/>無也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0122b04"/><lb ed="R039" n="0243a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0122b0401">須菩提。於意云何。若人滿三千大千世界七寶以用
<lb ed="X" n="0122b05"/><lb ed="R039" n="0243a15"/>布施。是人所得福德。寧爲多不。須菩提言。甚多。世尊。
<lb ed="X" n="0122b06"/><lb ed="R039" n="0243a16"/>何以故。是福德卽非福德性。是故如來說福德多。若
<lb ed="X" n="0122b07"/><lb ed="R039" n="0243a17"/>復有人。於此經中受持。乃至四句偈等。爲他人說。其
<lb ed="X" n="0122b08"/><lb ed="R039" n="0243a18"/>福勝彼。何以故。須菩提。一切諸佛。及諸佛阿耨多羅
<lb ed="X" n="0122b09"/><lb ed="R039" n="0243b01"/>三藐三菩提法。皆從此經出。須菩提。所謂佛･法者。卽
<lb ed="X" n="0122b10"/><lb ed="R039" n="0243b02"/>非佛･法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0122b11"/><lb ed="R039" n="0243b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0122b1101">此校量持經福德之文。空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0122b1101" n="0122b1101"/><anchor xml:id="beg0122b1101" n="0122b1101"/>已<anchor xml:id="end0122b1101"/>悟無得無說之旨。
<lb ed="X" n="0122b12"/><lb ed="R039" n="0243b04"/>如何得福。初擧劣福以問。三千大千者。一四天下。
<lb ed="X" n="0122b13"/><lb ed="R039" n="0243b05"/>一須彌。一日月。欲色無色諸天。爲一世界。數至一
<lb ed="X" n="0122b14"/><lb ed="R039" n="0243b06"/>千。爲小千。一千小千爲中千。一千中千爲大千。總
<lb ed="X" n="0122b15"/><lb ed="R039" n="0243b07"/>別兼擧。故名三千大千。七寶者。金･銀･琉璃･頗梨･眞
<lb ed="X" n="0122b16"/><lb ed="R039" n="0243b08"/>珠･珊瑚･瑪瑙。假若有人。將七寶充滿大千世界布
<lb ed="X" n="0122b17"/><lb ed="R039" n="0243b09"/>施。得福多不。空生答言。甚多。若福德有實。則福不
<lb ed="X" n="0122b18"/><lb ed="R039" n="0243b10"/>多。以福德性空。是故說多。</p><p xml:id="pX25p0122b1811" cb:place="inline">佛與空生發明經福超
<lb ed="X" n="0122b19"/><lb ed="R039" n="0243b11"/>勝。若人於此無佛無法經中。受持乃至四句偈等。
<lb ed="X" n="0122b20"/><lb ed="R039" n="0243b12"/>如凡所有相。皆是虗妄。若見諸相非相。卽見如來。
<lb ed="X" n="0122b21"/><lb ed="R039" n="0243b13"/>詮義究竟者。復爲他人解脫。其福勝彼。下明超過
<lb ed="X" n="0122b22"/><lb ed="R039" n="0243b14"/>所以。一切諸佛。及菩提法。從此經出。一切諸佛者。
<lb ed="X" n="0122b23"/><lb ed="R039" n="0243b15"/>報化也。菩提者。法身也。持說能爲報化生因。爲法
<lb ed="X" n="0122b24"/><lb ed="R039" n="0243b16"/>身了因。旣悟法身。則報化隨之矣。如六祖聞客誦
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0122c" n="0122c"/>
<lb ed="X" n="0122c01"/><lb ed="R039" n="0243b17"/>金剛經。應無所住而生其心。豁然大悟。舍利弗云。
<lb ed="X" n="0122c02"/><lb ed="R039" n="0243b18"/>從佛口生。從法化生。</p><p xml:id="pX25p0122c0209" cb:place="inline">前云無佛無法。今云佛法從
<lb ed="X" n="0122c03"/><lb ed="R039" n="0244a01"/>此經出。豈不自語相違。故云。所言佛法者。世俗諦
<lb ed="X" n="0122c04"/><lb ed="R039" n="0244a02"/>之言耳。第一義中。元無佛･法。故名卽非佛･法。</p><p xml:id="pX25p0122c0418" cb:place="inline">淨名
<lb ed="X" n="0122c05"/><lb ed="R039" n="0244a03"/>云。夫求法者。不著佛求。不著法求。不著僧求。當如
<lb ed="X" n="0122c06"/><lb ed="R039" n="0244a04"/>是求。趙州云。佛之一字。吾不喜聞。又云。記箇元字
<lb ed="X" n="0122c07"/><lb ed="R039" n="0244a05"/>脚在心。入地獄如射箭。世尊說法。如盤走珠。如珠
<lb ed="X" n="0122c08"/><lb ed="R039" n="0244a06"/>走盤。令人拿捉不定。又云。祖師心印。狀似鐵牛之
<lb ed="X" n="0122c09"/><lb ed="R039" n="0244a07"/>機。去則印住。住則印破。使人立脚不牢。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0122c10"/><lb ed="R039" n="0244a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0122c1001">須菩提。於意云何。須陀洹能作是念。我得須陀洹果
<lb ed="X" n="0122c11"/><lb ed="R039" n="0244a09"/>不。須菩提言。不也。世尊。何以故。須陀洹名爲入流。而
<lb ed="X" n="0122c12"/><lb ed="R039" n="0244a10"/>無所入。不入色聲香味觸法。是名須陀洹。須菩提。於
<lb ed="X" n="0122c13"/><lb ed="R039" n="0244a11"/>意云何。斯陀含能作是念。我得斯陀含果不。須菩提
<lb ed="X" n="0122c14"/><lb ed="R039" n="0244a12"/>言。不也。世尊。何以故。斯陀含名一往來。而實無往來。
<lb ed="X" n="0122c15"/><lb ed="R039" n="0244a13"/>是名斯陀含。須菩提。於意云何。阿那含能作是念。我
<lb ed="X" n="0122c16"/><lb ed="R039" n="0244a14"/>得阿那含果不。須菩提言。不也。世尊。何以故。阿那含
<lb ed="X" n="0122c17"/><lb ed="R039" n="0244a15"/>名爲不來。而實無不來。是故名阿那含。須菩提。於意
<lb ed="X" n="0122c18"/><lb ed="R039" n="0244a16"/>云何。阿羅漢能作是念。我得阿羅漢道不。須菩提言。
<lb ed="X" n="0122c19"/><lb ed="R039" n="0244a17"/>不也。世尊。何以故。實無有法名阿羅漢。世尊。若阿羅
<lb ed="X" n="0122c20"/><lb ed="R039" n="0244a18"/>漢作是念。我得阿羅漢道。卽爲著我人衆生壽者。世
<lb ed="X" n="0122c21"/><lb ed="R039" n="0244b01"/>尊。佛說我得無諍三昧人中最爲第一。是第一離欲
<lb ed="X" n="0122c22"/><lb ed="R039" n="0244b02"/>阿羅漢。我不作是念。我是離欲阿羅漢。世尊。我若作
<lb ed="X" n="0122c23"/><lb ed="R039" n="0244b03"/>是念。我得阿羅漢道。世尊則不說須菩提是樂阿蘭
<lb ed="X" n="0122c24"/><lb ed="R039" n="0244b04"/>那行者。以須菩提實無所行。而名須菩提是樂阿蘭
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0123a" n="0123a"/>
<lb ed="X" n="0123a01"/><lb ed="R039" n="0244b05"/>那行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0123a02"/><lb ed="R039" n="0244b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0123a0201">此明四果不取之文。前云無有定法可得。云何聲
<lb ed="X" n="0123a03"/><lb ed="R039" n="0244b07"/>聞各取自果。<anchor xml:id="nkr_note_add_0123a0301" n="0123a0301"/><anchor xml:id="beg0123a0301" n="0123a0301"/>已<anchor xml:id="end0123a0301"/>下皆發明一切賢聖。皆以無爲法
<lb ed="X" n="0123a04"/><lb ed="R039" n="0244b08"/>而有差別。佛問空生。須陀洹能作是念。得初果不。
<lb ed="X" n="0123a05"/><lb ed="R039" n="0244b09"/>意謂若作念得初果。卽著四相。空生答言。不作是
<lb ed="X" n="0123a06"/><lb ed="R039" n="0244b10"/>念。能得初果。下以名釋義。須陀洹此云入流。斷三
<lb ed="X" n="0123a07"/><lb ed="R039" n="0244b11"/>界八十八見惑。七往天上。七來人間。然<anchor xml:id="nkr_note_add_0123a0701" n="0123a0701"/><anchor xml:id="beg0123a0701" n="0123a0701"/>已<anchor xml:id="end0123a0701"/>入聖流。
<lb ed="X" n="0123a08"/><lb ed="R039" n="0244b12"/>名爲入流。不是別有所入。但由不入六塵。是名入
<lb ed="X" n="0123a09"/><lb ed="R039" n="0244b13"/>流。若作是念。我得初果。卽著四相。</p><p xml:id="pX25p0123a0914" cb:place="inline">復問。斯陀含能
<lb ed="X" n="0123a10"/><lb ed="R039" n="0244b14"/>作是念。得二果不。答言。不作是念。斯陀含此云一
<lb ed="X" n="0123a11"/><lb ed="R039" n="0244b15"/>往來。斷欲界前六品思惑。一往天上。一來人間。得
<lb ed="X" n="0123a12"/><lb ed="R039" n="0244b16"/>阿羅漢。而實無往來之心。是名一往來。若作是念。
<lb ed="X" n="0123a13"/><lb ed="R039" n="0244b17"/>我得二果。卽著四相。</p><p xml:id="pX25p0123a1309" cb:place="inline">復問。阿那含能作是念。得三
<lb ed="X" n="0123a14"/><lb ed="R039" n="0244b18"/>果不。答言。不作是念。阿那含此云不來。斷欲界九
<lb ed="X" n="0123a15"/><lb ed="R039" n="0245a01"/>品思惑。一往天上。寄居五不還天。不來人間受生。
<lb ed="X" n="0123a16"/><lb ed="R039" n="0245a02"/>故名不來。而實無不來之心。若作是念。我得三果。
<lb ed="X" n="0123a17"/><lb ed="R039" n="0245a03"/>卽著四相。</p><p xml:id="pX25p0123a1705" cb:place="inline">復問。阿羅漢能作是念。我得道不。以得
<lb ed="X" n="0123a18"/><lb ed="R039" n="0245a04"/>盡無生智。聲聞道極。故以道爲名。答言。不作是念。
<lb ed="X" n="0123a19"/><lb ed="R039" n="0245a05"/>阿羅漢此云無學。斷盡三界九地。八十一品思惑。
<lb ed="X" n="0123a20"/><lb ed="R039" n="0245a06"/>究極眞理。無法可學。名爲無學。若作是念。得第四
<lb ed="X" n="0123a21"/><lb ed="R039" n="0245a07"/>果。卽著四相。此四相。乃法執種子。</p><p xml:id="pX25p0123a2114" cb:place="inline">向下空生引<anchor xml:id="nkr_note_add_0123a2101" n="0123a2101"/><anchor xml:id="beg0123a2101" n="0123a2101"/>己<anchor xml:id="end0123a2101"/>
<lb ed="X" n="0123a22"/><lb ed="R039" n="0245a08"/>所證。令人生信。佛說我得無諍三昧。以爲人中第
<lb ed="X" n="0123a23"/><lb ed="R039" n="0245a09"/>一。是離欲阿羅漢。無諍者。不惱衆生。能令衆生不
<lb ed="X" n="0123a24"/><lb ed="R039" n="0245a10"/>起煩惱。三昧。此云正定。得阿羅漢。離煩惱障。得無
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0123b" n="0123b"/>
<lb ed="X" n="0123b01"/><lb ed="R039" n="0245a11"/>諍。離三昧障。三界煩惱。但有貪心。總名爲欲。我不
<lb ed="X" n="0123b02"/><lb ed="R039" n="0245a12"/>作念。我是離欲阿羅漢。下反釋。我若作念。我得離
<lb ed="X" n="0123b03"/><lb ed="R039" n="0245a13"/>欲阿羅漢。卽著四相。佛則不說我是樂阿蘭那行
<lb ed="X" n="0123b04"/><lb ed="R039" n="0245a14"/>之人。阿蘭那。此云無諍。又云寂靜。下順釋。以我不
<lb ed="X" n="0123b05"/><lb ed="R039" n="0245a15"/>作是念。世尊說我是樂阿蘭那行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0123b06"/><lb ed="R039" n="0245a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0123b0601">佛吿須菩提。於意云何。如來昔在然燈佛所。於法有
<lb ed="X" n="0123b07"/><lb ed="R039" n="0245a17"/>所得不。不也。世尊。如來在然燈佛所。於法實無所得。
<lb ed="X" n="0123b08"/><lb ed="R039" n="0245a18"/>須菩提。於意云何。菩薩莊嚴佛土不。不也。世尊。何以
<lb ed="X" n="0123b09"/><lb ed="R039" n="0245b01"/>故。莊嚴佛土者。卽非莊嚴。是名莊嚴。是故須菩提。諸
<lb ed="X" n="0123b10"/><lb ed="R039" n="0245b02"/>菩薩摩訶薩應如是生淸淨心。不應住色生心。不應
<lb ed="X" n="0123b11"/><lb ed="R039" n="0245b03"/>住聲香味觸法生心。應無所住而生其心。須菩提。譬
<lb ed="X" n="0123b12"/><lb ed="R039" n="0245b04"/>如有人。身如<name role="" type="person">須彌山</name>王。於意云何。是身爲大不。須菩
<lb ed="X" n="0123b13"/><lb ed="R039" n="0245b05"/>提言。甚大。世尊。何以故。佛說非身。是名大身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0123b14"/><lb ed="R039" n="0245b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0123b1401">此明菩薩不取。及小結無定法可得之文。前云四
<lb ed="X" n="0123b15"/><lb ed="R039" n="0245b07"/>果不可取。釋迦因中。爲善慧童子。布髮掩泥。五華
<lb ed="X" n="0123b16"/><lb ed="R039" n="0245b08"/>供佛。悟無生忍。受然燈記。豈無所得。故世尊問之。
<lb ed="X" n="0123b17"/><lb ed="R039" n="0245b09"/>空生答言。實無所得。然燈所說。如長風之吹萬竅。
<lb ed="X" n="0123b18"/><lb ed="R039" n="0245b10"/>有竅則鳴。無竅則寂。善慧彼時。悟無生忍。境空心
<lb ed="X" n="0123b19"/><lb ed="R039" n="0245b11"/>寂。果記菩提。寂滅性中。了無所得。</p><p xml:id="pX25p0123b1914" cb:place="inline">二祖見達磨。問
<lb ed="X" n="0123b20"/><lb ed="R039" n="0245b12"/>云。乞師安心。磨言。將心來與汝安。二祖云。覔心了
<lb ed="X" n="0123b21"/><lb ed="R039" n="0245b13"/>不可得。磨言。與汝安心竟。</p><p xml:id="pX25p0123b2111" cb:place="inline">又恐空生作念。釋迦雖
<lb ed="X" n="0123b22"/><lb ed="R039" n="0245b14"/>無所得。菩薩豈非莊嚴佛土。故問之。答云。實無莊
<lb ed="X" n="0123b23"/><lb ed="R039" n="0245b15"/>嚴。所言莊嚴佛土者。今時門頭耳。實際理地。卽非
<lb ed="X" n="0123b24"/><lb ed="R039" n="0245b16"/>莊嚴。淨名云。欲得淨土。當淨其心。隨其心淨。卽佛
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0123c" n="0123c"/>
<lb ed="X" n="0123c01"/><lb ed="R039" n="0245b17"/>土淨。是名莊嚴者。無爲無所不爲。無作無所不作。
<lb ed="X" n="0123c02"/><lb ed="R039" n="0245b18"/>玄談云。觀空。則萬行沸騰。</p><p xml:id="pX25p0123c0211" cb:place="inline">下小結無得之文。是菩
<lb ed="X" n="0123c03"/><lb ed="R039" n="0246a01"/>薩無土可嚴之故。應如是不住相生淸淨心。若住
<lb ed="X" n="0123c04"/><lb ed="R039" n="0246a02"/>相生心。觸處皆妄。寂然不動。感而遂通。殊途同歸。
<lb ed="X" n="0123c05"/><lb ed="R039" n="0246a03"/>何思何慮。不應住六塵生心者。境由心現。心逐境
<lb ed="X" n="0123c06"/><lb ed="R039" n="0246a04"/>生。心境交加。以物交物。則引之而<anchor xml:id="nkr_note_add_0123c0601" n="0123c0601"/><anchor xml:id="beg0123c0601" n="0123c0601"/>已<anchor xml:id="end0123c0601"/>矣。</p><p xml:id="pX25p0123c0616" cb:place="inline">楞嚴云。自
<lb ed="X" n="0123c07"/><lb ed="R039" n="0246a05"/>心取自心。非幻成幻法。若了心外無法。法外無心。
<lb ed="X" n="0123c08"/><lb ed="R039" n="0246a06"/>則根根塵塵。咸是菩提妙淨明體。楞嚴云。不取無
<lb ed="X" n="0123c09"/><lb ed="R039" n="0246a07"/>非幻。非幻尙不生。幻法云何立。</p><p xml:id="pX25p0123c0913" cb:place="inline">上言心境不二。體
<lb ed="X" n="0123c10"/><lb ed="R039" n="0246a08"/>用一如。猶恐空生捨用求體。離境覔心。墮於偏小。
<lb ed="X" n="0123c11"/><lb ed="R039" n="0246a09"/>永嘉云。厭有著空病亦然。猶如避溺而投火。故云。
<lb ed="X" n="0123c12"/><lb ed="R039" n="0246a10"/>應無所住而生其心。無住。體也。生心。用也。無住生
<lb ed="X" n="0123c13"/><lb ed="R039" n="0246a11"/>心。卽體而用。生心無住。卽用而體。如明鏡當臺。妍
<lb ed="X" n="0123c14"/><lb ed="R039" n="0246a12"/>則現<anchor xml:id="nkr_note_add_0123c1401" n="0123c1401"/><anchor xml:id="beg0123c1401" n="0123c1401"/>妍<anchor xml:id="end0123c1401"/>。醜則現醜。了無踪跡。</p><p xml:id="pX25p0123c1412" cb:place="inline">師祖問南泉云。摩尼
<lb ed="X" n="0123c15"/><lb ed="R039" n="0246a13"/>珠人不識。如來藏裡親收得。如何是藏。答云。王老
<lb ed="X" n="0123c16"/><lb ed="R039" n="0246a14"/>師與汝往來者是。又問。不往來者。答曰。亦是藏。復
<lb ed="X" n="0123c17"/><lb ed="R039" n="0246a15"/>問。如何是珠。南泉喚師祖。祖應諾。南泉云。去汝不
<lb ed="X" n="0123c18"/><lb ed="R039" n="0246a16"/>會我語。頌云。往來不往來。秪這皆是藏。喚應不喚
<lb ed="X" n="0123c19"/><lb ed="R039" n="0246a17"/>應。秪這皆是珠。前不住相布施文畢。以果上應化
<lb ed="X" n="0123c20"/><lb ed="R039" n="0246a18"/>身相發明。今無有定法得菩提文畢。以果上報身
<lb ed="X" n="0123c21"/><lb ed="R039" n="0246b01"/>相發明。初問。報身佛相。如<name role="" type="person">須彌山</name>王。可爲大不。答
<lb ed="X" n="0123c22"/><lb ed="R039" n="0246b02"/>言。甚大。須彌。此云妙高。四寶所成曰妙。超出群峰
<lb ed="X" n="0123c23"/><lb ed="R039" n="0246b03"/>曰高。</p><p xml:id="pX25p0123c2303" cb:place="inline">下明大之所以。佛說非身者。本性空故。是名
<lb ed="X" n="0123c24"/><lb ed="R039" n="0246b04"/>大身者。卽第一義故。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0124a" n="0124a"/>
<lb ed="X" n="0124a01"/><lb ed="R039" n="0246b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0124a0101">須菩提。如恒河中所有沙數。如是沙等恒河。於意云
<lb ed="X" n="0124a02"/><lb ed="R039" n="0246b06"/>何。是諸恒河沙寧爲多不。須菩提言。甚多。世尊。但諸
<lb ed="X" n="0124a03"/><lb ed="R039" n="0246b07"/>恒河尙多無數。何況其沙。須菩提。我今實言吿汝。若
<lb ed="X" n="0124a04"/><lb ed="R039" n="0246b08"/>有善男子･善女人。以七寶滿爾所恒河沙數三千大
<lb ed="X" n="0124a05"/><lb ed="R039" n="0246b09"/>千世界。以用布施。得福多不。須菩提言。甚多。世尊。佛
<lb ed="X" n="0124a06"/><lb ed="R039" n="0246b10"/>吿須菩提。若善男子･善女人。於此經中。乃至受持四
<lb ed="X" n="0124a07"/><lb ed="R039" n="0246b11"/>句偈等。爲他人說。而此福德勝前福德。復次。須菩提。
<lb ed="X" n="0124a08"/><lb ed="R039" n="0246b12"/>隨說是經。乃至四句偈等。當知此處。一切世間･天･人･
<lb ed="X" n="0124a09"/><lb ed="R039" n="0246b13"/>阿修羅。皆應供養。如佛塔廟。何況有人盡能受持讀
<lb ed="X" n="0124a10"/><lb ed="R039" n="0246b14"/>誦。須菩提。當知是人成就最上第一希有之法。若是
<lb ed="X" n="0124a11"/><lb ed="R039" n="0246b15"/>經典所在之處。卽爲有佛。若尊重弟子。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0124a12"/><lb ed="R039" n="0246b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0124a1201">此校量持說福勝以顯經勝之文。前無得無說文
<lb ed="X" n="0124a13"/><lb ed="R039" n="0246b17"/>畢。以七寶充滿一大千世界布施。不及持經之福。</p>
<lb ed="X" n="0124a14"/><lb ed="R039" n="0246b18"/><p xml:id="pX25p0124a1401">此一切賢聖。皆以無爲法而有差別文畢。以七寶
<lb ed="X" n="0124a15"/><lb ed="R039" n="0247a01"/>充滿沙河中沙數大千世界布施。不及持經之福。
<lb ed="X" n="0124a16"/><lb ed="R039" n="0247a02"/>由經義轉深。校量轉勝。</p><p xml:id="pX25p0124a1610" cb:place="inline">初問。約多河以數沙。如恒
<lb ed="X" n="0124a17"/><lb ed="R039" n="0247a03"/>河中沙。盡作恒河。沙河中沙。是爲多不。答言。甚多。
<lb ed="X" n="0124a18"/><lb ed="R039" n="0247a04"/>次問。約多河以彰施福。若人以七寶充滿沙河中
<lb ed="X" n="0124a19"/><lb ed="R039" n="0247a05"/>沙數大千世界布施。得福多不。答言。甚多。佛吿空
<lb ed="X" n="0124a20"/><lb ed="R039" n="0247a06"/>生下。約多福以顯經勝。若人受持此經一四句偈。
<lb ed="X" n="0124a21"/><lb ed="R039" n="0247a07"/>及爲人說。其福勝彼。</p><p xml:id="pX25p0124a2109" cb:place="inline">中峯云。七寶布施。不免生心
<lb ed="X" n="0124a22"/><lb ed="R039" n="0247a08"/>住相。受持般若。於心無所生。於相無所住。故福勝。
<lb ed="X" n="0124a23"/><lb ed="R039" n="0247a09"/>不但略持經人功德殊勝。略持經之處。一切天人
<lb ed="X" n="0124a24"/><lb ed="R039" n="0247a10"/>皆應供養。如佛塔廟。梵語窣堵波。此云方墳。塔者。
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0124b" n="0124b"/>
<lb ed="X" n="0124b01"/><lb ed="R039" n="0247a11"/>邊國訛語。廟。貌也。安佛舍利名塔。安佛形像名廟。</p>
<lb ed="X" n="0124b02"/><lb ed="R039" n="0247a12"/><p xml:id="pX25p0124b0201">何況有人下。言廣持經人之益。盡能受持。不止一
<lb ed="X" n="0124b03"/><lb ed="R039" n="0247a13"/>四句偈。當知是人成就最上第一希有之法。言得
<lb ed="X" n="0124b04"/><lb ed="R039" n="0247a14"/>般若。成無上佛果菩提。</p><p xml:id="pX25p0124b0410" cb:place="inline">下明全經所在之處。具足
<lb ed="X" n="0124b05"/><lb ed="R039" n="0247a15"/>三寶。卽爲有佛者。經顯法身。依法身有報化。前云。
<lb ed="X" n="0124b06"/><lb ed="R039" n="0247a16"/>一切諸佛。及諸佛阿耨多羅三藐三菩提法。皆從
<lb ed="X" n="0124b07"/><lb ed="R039" n="0247a17"/>此經出。若尊重弟子者。經顯無爲。依無爲有三乘。
<lb ed="X" n="0124b08"/><lb ed="R039" n="0247a18"/>前云。一切賢聖。皆以無爲法。而有差別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0124b09"/><lb ed="R039" n="0247b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0124b0901">爾時。須菩提白佛言。世尊。當何名此經。我等云何奉
<lb ed="X" n="0124b10"/><lb ed="R039" n="0247b02"/>持。佛吿須菩提。是經名爲金剛般若波羅蜜。以是名
<lb ed="X" n="0124b11"/><lb ed="R039" n="0247b03"/>字。汝當奉持。所以者何。須菩提。佛說般若波羅蜜。卽
<lb ed="X" n="0124b12"/><lb ed="R039" n="0247b04"/>非般若波羅蜜。是名般若波羅蜜。須菩提。於意云何。
<lb ed="X" n="0124b13"/><lb ed="R039" n="0247b05"/>如來有所說法不。須菩提白佛言。世尊。如來無所說。
<lb ed="X" n="0124b14"/><lb ed="R039" n="0247b06"/>須菩提。於意云何。三千大千世界所有微塵是爲多
<lb ed="X" n="0124b15"/><lb ed="R039" n="0247b07"/>不。須菩提言。甚多。世尊。須菩提。諸微塵。如來說非微
<lb ed="X" n="0124b16"/><lb ed="R039" n="0247b08"/>塵。是名微塵。如來說。世界。非世界。是名世界。須菩提。
<lb ed="X" n="0124b17"/><lb ed="R039" n="0247b09"/>於意云何。可以三十二相見如來不。不也。世尊。不可
<lb ed="X" n="0124b18"/><lb ed="R039" n="0247b10"/>以三十二相得見如來。何以故。如來說。三十二相。卽
<lb ed="X" n="0124b19"/><lb ed="R039" n="0247b11"/>是非相。是名三十二相。須菩提。若有善男子･善女人。
<lb ed="X" n="0124b20"/><lb ed="R039" n="0247b12"/>以恒河沙等身命布施。若復有人。於此經中。乃至受
<lb ed="X" n="0124b21"/><lb ed="R039" n="0247b13"/>持四句偈等。爲他人說。其福甚多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0124b22"/><lb ed="R039" n="0247b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0124b2201">此明無定法可說之文。空生旣聞持經成就希有
<lb ed="X" n="0124b23"/><lb ed="R039" n="0247b15"/>之法。故問此經何名。云何奉持。佛吿以金剛般若
<lb ed="X" n="0124b24"/><lb ed="R039" n="0247b16"/>波羅蜜之名。以般若照破我法二執。了生死卽涅
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0124c" n="0124c"/>
<lb ed="X" n="0124c01"/><lb ed="R039" n="0247b17"/>槃。達煩惱卽菩提。如度生無我。布施不住相之意。
<lb ed="X" n="0124c02"/><lb ed="R039" n="0247b18"/>以其體堅。萬物不能壞。書云。不曰堅乎。磨而不磷。
<lb ed="X" n="0124c03"/><lb ed="R039" n="0248a01"/>又云。仰之彌高。鑽之彌堅。莊生云。大浸稽天而不
<lb ed="X" n="0124c04"/><lb ed="R039" n="0248a02"/>溺。大旱金石流。一山焦而不熱。以其用利。故能壞
<lb ed="X" n="0124c05"/><lb ed="R039" n="0248a03"/>萬物。書云。無意。無必。無固。無我。又云。剋<anchor xml:id="nkr_note_add_0124c0501" n="0124c0501"/><anchor xml:id="beg0124c0501" n="0124c0501"/>己<anchor xml:id="end0124c0501"/>復理。因
<lb ed="X" n="0124c06"/><lb ed="R039" n="0248a04"/>具堅利二義。故喩金剛。用不住相名字。奉持名中
<lb ed="X" n="0124c07"/><lb ed="R039" n="0248a05"/>之義。</p><p xml:id="pX25p0124c0703" cb:place="inline">徵云。何故持名中義。釋云。第一義中。無名字
<lb ed="X" n="0124c08"/><lb ed="R039" n="0248a06"/>故。卽非般若。起信云。離言說相。離名字相。離心緣
<lb ed="X" n="0124c09"/><lb ed="R039" n="0248a07"/>相。老子云。道可道。非常道。名可名。非常名。無名。天
<lb ed="X" n="0124c10"/><lb ed="R039" n="0248a08"/>地之始。肇云。物無當名之實。名無得物之功。物無
<lb ed="X" n="0124c11"/><lb ed="R039" n="0248a09"/>當名之實。非物也。名無得物之功。非名也。名實無
<lb ed="X" n="0124c12"/><lb ed="R039" n="0248a10"/>當。萬物安在。如兔角龜毛。皆名實無當者。是名般
<lb ed="X" n="0124c13"/><lb ed="R039" n="0248a11"/>若者。玄談云。湛湛忘言。敎海之波瀾浩汗。恐空生
<lb ed="X" n="0124c14"/><lb ed="R039" n="0248a12"/>未達般若性空。謂有言說。故問如來有所說法不。
<lb ed="X" n="0124c15"/><lb ed="R039" n="0248a13"/>空生旣悟名卽無名。便解說卽無說。答言。如來無
<lb ed="X" n="0124c16"/><lb ed="R039" n="0248a14"/>所說。如洪鐘待扣。大扣則大鳴。小扣則小鳴。不扣
<lb ed="X" n="0124c17"/><lb ed="R039" n="0248a15"/>則不鳴。當其扣時。元非有聲。縱不扣時。未嘗無聲。
<lb ed="X" n="0124c18"/><lb ed="R039" n="0248a16"/>永嘉云。默時說。說時默。大施門開無壅塞。</p><p xml:id="pX25p0124c1817" cb:place="inline">向下將
<lb ed="X" n="0124c19"/><lb ed="R039" n="0248a17"/>前。校量世界微塵。問空生云。多不。答言。甚多。佛言。
<lb ed="X" n="0124c20"/><lb ed="R039" n="0248a18"/>旣說卽非般若。則非微塵。非世界。旣說是名般若。
<lb ed="X" n="0124c21"/><lb ed="R039" n="0248b01"/>則是名微塵。是名世界。以一空一切空。一卽一切
<lb ed="X" n="0124c22"/><lb ed="R039" n="0248b02"/>卽。正顯無有定法可說。憨大師云。此明刹刹塵塵。
<lb ed="X" n="0124c23"/><lb ed="R039" n="0248b03"/>皆是遮那妙體。與雪浪大師。若合符節。</p><p xml:id="pX25p0124c2316" cb:place="inline">前不住相
<lb ed="X" n="0124c24"/><lb ed="R039" n="0248b04"/>布施。則以應身相明之。次無定法可得。則以報身
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0125a" n="0125a"/>
<lb ed="X" n="0125a01"/><lb ed="R039" n="0248b05"/>相明之。今無定法可說。復以三十二相問之。答云。
<lb ed="X" n="0125a02"/><lb ed="R039" n="0248b06"/>旣說非般若。非微塵。非世界。故云。卽是非相。旣說
<lb ed="X" n="0125a03"/><lb ed="R039" n="0248b07"/>是名般若。是名微塵。是名世界。故云。是名三十二
<lb ed="X" n="0125a04"/><lb ed="R039" n="0248b08"/>相。</p><p xml:id="pX25p0125a0402" cb:place="inline">下以內財校量。倍顯經勝。如釋迦因中。捨身飼
<lb ed="X" n="0125a05"/><lb ed="R039" n="0248b09"/>虎。割肉代鴿。以至捨頭目髓腦。法華云。觀三千大
<lb ed="X" n="0125a06"/><lb ed="R039" n="0248b10"/>千世界。乃至無有如芥子許。非是菩薩捨身命處。
<lb ed="X" n="0125a07"/><lb ed="R039" n="0248b11"/>假若有人。以恒沙身命布施。所得福德。不若持經
<lb ed="X" n="0125a08"/><lb ed="R039" n="0248b12"/>福勝。彼捨身命。乃是住相。成有漏因。持說此經。是
<lb ed="X" n="0125a09"/><lb ed="R039" n="0248b13"/>不住相。成佛正因。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0125a10"/><lb ed="R039" n="0248b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0125a1001">爾時。須菩提聞說是經。深解義趣。涕淚悲泣。而白佛
<lb ed="X" n="0125a11"/><lb ed="R039" n="0248b15"/>言。希有。世尊。佛說如是甚深經典。我從昔來所得慧
<lb ed="X" n="0125a12"/><lb ed="R039" n="0248b16"/>眼。未曾得聞如是之經。世尊。若復有人得聞是經。信
<lb ed="X" n="0125a13"/><lb ed="R039" n="0248b17"/>心淸淨。卽生實相。當知是人。成就第一希有功德。世
<lb ed="X" n="0125a14"/><lb ed="R039" n="0248b18"/>尊。是實相者。卽是非相。是故如來說名實相。世尊。我
<lb ed="X" n="0125a15"/><lb ed="R039" n="0249a01"/>今得聞如是經典。信解受持不足爲難。若當來世。後
<lb ed="X" n="0125a16"/><lb ed="R039" n="0249a02"/>五百歲。其有衆生。得聞是經。信解受持。是人卽爲第
<lb ed="X" n="0125a17"/><lb ed="R039" n="0249a03"/>一希有。何以故。此人無我相･人相･衆生相･壽者相。所
<lb ed="X" n="0125a18"/><lb ed="R039" n="0249a04"/>以者何。我相卽是非相。人相･衆生相･壽者相卽是非
<lb ed="X" n="0125a19"/><lb ed="R039" n="0249a05"/>相。何以故。離一切諸相。卽名諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0125a20"/><lb ed="R039" n="0249a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0125a2001">此空生因名解無說義之文。旣聞佛說般若。卽非
<lb ed="X" n="0125a21"/><lb ed="R039" n="0249a07"/>般若。故深解義趣。感佛深恩。涕淚悲泣。言大事<anchor xml:id="nkr_note_add_0125a2101" n="0125a2101"/><anchor xml:id="beg0125a2101" n="0125a2101"/>已<anchor xml:id="end0125a2101"/>
<lb ed="X" n="0125a22"/><lb ed="R039" n="0249a08"/>明。亦如喪考妣。讚佛希有者。前云希有。雖見世尊
<lb ed="X" n="0125a23"/><lb ed="R039" n="0249a09"/>妙處。未聞其說。今蒙開演。故眞希有。下出希有所
<lb ed="X" n="0125a24"/><lb ed="R039" n="0249a10"/>以。佛說卽非般若。甚深經典。我等小乘。但離四相。
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0125b" n="0125b"/>
<lb ed="X" n="0125b01"/><lb ed="R039" n="0249a11"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0125b0101" n="0125b0101"/><anchor xml:id="beg0125b0101" n="0125b0101"/>已<anchor xml:id="end0125b0101"/>得人空。未離法相。不得法空。故未得聞是經。殊
<lb ed="X" n="0125b02"/><lb ed="R039" n="0249a12"/>不知佛以一音演說法。衆生隨類各得解。如華嚴
<lb ed="X" n="0125b03"/><lb ed="R039" n="0249a13"/>會上。二乘之人。有耳不聞圓頓敎。卽是此輩。葢法
<lb ed="X" n="0125b04"/><lb ed="R039" n="0249a14"/>無有差。機自異耳。書云。夫子之道。孰先傳焉。孰後
<lb ed="X" n="0125b05"/><lb ed="R039" n="0249a15"/>倦焉。譬之草木。區<anchor xml:id="nkr_note_add_0125b0501" n="0125b0501"/><anchor xml:id="beg0125b0501" n="0125b0501"/>已<anchor xml:id="end0125b0501"/>別矣。有始有卒者。其惟聖人
<lb ed="X" n="0125b06"/><lb ed="R039" n="0249a16"/>乎。</p><p xml:id="pX25p0125b0602" cb:place="inline">假若有人。得聞此經。信心淸淨。卽生實相。純眞
<lb ed="X" n="0125b07"/><lb ed="R039" n="0249a17"/>無妄之謂信。自心起信。還信自心。信自心中。本無
<lb ed="X" n="0125b08"/><lb ed="R039" n="0249a18"/>我法。曰淸淨。則契實相妙心。故云卽生實相。實相
<lb ed="X" n="0125b09"/><lb ed="R039" n="0249b01"/>者。諸相無相。無相不相。諸相無相。不住生死。無相
<lb ed="X" n="0125b10"/><lb ed="R039" n="0249b02"/>不相。不住涅槃。非有非無。妙會中道。法華云。唯佛
<lb ed="X" n="0125b11"/><lb ed="R039" n="0249b03"/>與佛。乃能究盡諸法實相。論云。大乘因者。諸法實
<lb ed="X" n="0125b12"/><lb ed="R039" n="0249b04"/>相是。大乘果者。亦諸法實相是。又云。發心･畢竟二
<lb ed="X" n="0125b13"/><lb ed="R039" n="0249b05"/>不別。如是二心先心難。生實相是因。成就第一希
<lb ed="X" n="0125b14"/><lb ed="R039" n="0249b06"/>有功德是果。</p><p xml:id="pX25p0125b1406" cb:place="inline">上文旣云。卽非般若。何故又云。卽生
<lb ed="X" n="0125b15"/><lb ed="R039" n="0249b07"/>實相。以金屑雖貴。落眼成塵。爲離實相分別之心。
<lb ed="X" n="0125b16"/><lb ed="R039" n="0249b08"/>故云。卽是非相。圓覺云。我皆令入究竟圓覺。於圓
<lb ed="X" n="0125b17"/><lb ed="R039" n="0249b09"/>覺中。無取證者。古人云。過得荆棘林。斫倒旃檀樹。
<lb ed="X" n="0125b18"/><lb ed="R039" n="0249b10"/>是名實相者。不壞假名。而談實相。</p><p xml:id="pX25p0125b1814" cb:place="inline">言我空生。<anchor xml:id="nkr_note_add_0125b1801" n="0125b1801"/><anchor xml:id="beg0125b1801" n="0125b1801"/>已<anchor xml:id="end0125b1801"/>得
<lb ed="X" n="0125b19"/><lb ed="R039" n="0249b11"/>聖果。佛現在時。又非末法。聞此經典。能信自心。解
<lb ed="X" n="0125b20"/><lb ed="R039" n="0249b12"/>實相義。受持不失。不足爲難。若未來世。又非正法。
<lb ed="X" n="0125b21"/><lb ed="R039" n="0249b13"/>設有衆生。未得聖果。得聞是經。信解受持。是人卽
<lb ed="X" n="0125b22"/><lb ed="R039" n="0249b14"/>爲第一希有。何故希有。此信解人。無復四相。故爲
<lb ed="X" n="0125b23"/><lb ed="R039" n="0249b15"/>希有。</p><p xml:id="pX25p0125b2303" cb:place="inline">何故無四相。以四相卽是妄相。故應離之。非
<lb ed="X" n="0125b24"/><lb ed="R039" n="0249b16"/>相者。妄相也。前云。凡所有相。皆是虗妄。何故要離
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0125c" n="0125c"/>
<lb ed="X" n="0125c01"/><lb ed="R039" n="0249b17"/>四妄相。離一切妄相。卽名諸佛。以生佛體同故。經
<lb ed="X" n="0125c02"/><lb ed="R039" n="0249b18"/>言。佛･心及衆生。是三無差別。永嘉云。諸佛法身入
<lb ed="X" n="0125c03"/><lb ed="R039" n="0250a01"/>我性。我性同共如來合。前云。若見諸相非相。卽見
<lb ed="X" n="0125c04"/><lb ed="R039" n="0250a02"/>如來。圓覺云。知幻卽離。不作方便。離幻卽覺。亦無
<lb ed="X" n="0125c05"/><lb ed="R039" n="0250a03"/>漸次。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0125c06"/><lb ed="R039" n="0250a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0125c0601">佛吿須菩提。如是。如是。若復有人。得聞是經。不驚･不
<lb ed="X" n="0125c07"/><lb ed="R039" n="0250a05"/>怖･不畏。當知是人甚爲希有。何以故。須菩提。如來說。
<lb ed="X" n="0125c08"/><lb ed="R039" n="0250a06"/>第一波羅蜜。卽非第一波羅蜜。是名第一波羅蜜。須
<lb ed="X" n="0125c09"/><lb ed="R039" n="0250a07"/>菩提。忍辱波羅蜜。如來說非忍辱波羅蜜。是名忍辱
<lb ed="X" n="0125c10"/><lb ed="R039" n="0250a08"/>波羅蜜。何以故。須菩提。如我昔爲歌利王割截身體。
<lb ed="X" n="0125c11"/><lb ed="R039" n="0250a09"/>我於爾時。無我相･無人相･無衆生相･無壽者相。何以
<lb ed="X" n="0125c12"/><lb ed="R039" n="0250a10"/>故。我於往昔節節支解時。若有我相。人相･衆生相･壽
<lb ed="X" n="0125c13"/><lb ed="R039" n="0250a11"/>者相。應生瞋恨。須菩提。又念過去於五百世作忍辱
<lb ed="X" n="0125c14"/><lb ed="R039" n="0250a12"/>仙人。於爾所世。無我相･無人相･無衆生相･無壽者相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0125c15"/><lb ed="R039" n="0250a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0125c1501">此明印讚推廣忍辱之文。上來空生呈解。故爾世
<lb ed="X" n="0125c16"/><lb ed="R039" n="0250a14"/>尊印讚如是如是者。重言所解之甚當也。下以劣
<lb ed="X" n="0125c17"/><lb ed="R039" n="0250a15"/>況勝。此經難信難解。非大乘根器。未免驚愕疑<g ref="#CB17199">惧</g>
<lb ed="X" n="0125c18"/><lb ed="R039" n="0250a16"/>怖畏。若復有人聞說般若。心中不驚。聞說卽非。心
<lb ed="X" n="0125c19"/><lb ed="R039" n="0250a17"/>亦不怖。聞說是名。心亦不畏。當知是人甚爲希有。
<lb ed="X" n="0125c20"/><lb ed="R039" n="0250a18"/>何況信心淸淨。及信解受持者乎。下以法顯人。如
<lb ed="X" n="0125c21"/><lb ed="R039" n="0250b01"/>來說第一波羅蜜者。以諸度中。般若爲最。能解般
<lb ed="X" n="0125c22"/><lb ed="R039" n="0250b02"/>若。故人亦希有。然般若卽非般若。第一卽非第一。
<lb ed="X" n="0125c23"/><lb ed="R039" n="0250b03"/>是名第一者。假言說故。</p><p xml:id="pX25p0125c2310" cb:place="inline">下推廣忍卽非忍。安耐曰
<lb ed="X" n="0125c24"/><lb ed="R039" n="0250b04"/>忍。毀害曰辱。能忍諸辱。故名忍辱。若有能忍所忍。
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0126a" n="0126a"/>
<lb ed="X" n="0126a01"/><lb ed="R039" n="0250b05"/>則著四相。不名波羅蜜。不見有能忍所忍。遠離四
<lb ed="X" n="0126a02"/><lb ed="R039" n="0250b06"/>相。故名波羅蜜。恐執情不了。故拂跡云。卽非忍辱。
<lb ed="X" n="0126a03"/><lb ed="R039" n="0250b07"/>忍能所故。是名忍辱。假安立故。下引一生所成忍。
<lb ed="X" n="0126a04"/><lb ed="R039" n="0250b08"/>言我因中。修忍辱行。有歌利王。此云極惡。出獵疲
<lb ed="X" n="0126a05"/><lb ed="R039" n="0250b09"/>寢。宮人禮仙。王怒問僊。得四果不。皆答不得。割截
<lb ed="X" n="0126a06"/><lb ed="R039" n="0250b10"/>支體。天怒雨石。王<g ref="#CB17199">惧</g>懺悔。仙本無嗔。王亦無害。仙
<lb ed="X" n="0126a07"/><lb ed="R039" n="0250b11"/>體如故。我于彼時。無有四相。下反釋。我於昔時。若
<lb ed="X" n="0126a08"/><lb ed="R039" n="0250b12"/>有四相。卽生嗔恨。嗔恨不生。故知無我。古人云。將
<lb ed="X" n="0126a09"/><lb ed="R039" n="0250b13"/>頭臨白刃。一似斬春風。老子云。善攝生者。兕無所
<lb ed="X" n="0126a10"/><lb ed="R039" n="0250b14"/>投其角。虎無所措其爪。兵無所容其刃。夫何故。以
<lb ed="X" n="0126a11"/><lb ed="R039" n="0250b15"/>其無死地。廣引過去五百生中。修忍辱行。遠離四
<lb ed="X" n="0126a12"/><lb ed="R039" n="0250b16"/>相。因得般若之功力也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0126a13"/><lb ed="R039" n="0250b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0126a1301">是故須菩提。菩薩應離一切相。發阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0126a14"/><lb ed="R039" n="0250b18"/>菩提心。不應住色生心。不應住聲香味觸法生心。應
<lb ed="X" n="0126a15"/><lb ed="R039" n="0251a01"/>生無所住心。若心有住。卽爲非住。是故佛說。菩薩心
<lb ed="X" n="0126a16"/><lb ed="R039" n="0251a02"/>不應住色布施。須菩提。菩薩爲利益一切衆生故。應
<lb ed="X" n="0126a17"/><lb ed="R039" n="0251a03"/>如是布施。如來說。一切諸相。卽是非相。又說。一切衆
<lb ed="X" n="0126a18"/><lb ed="R039" n="0251a04"/>生。卽非衆生。須菩提。如來是眞語者･實語者･如語者･
<lb ed="X" n="0126a19"/><lb ed="R039" n="0251a05"/>不誑語者･不異語者。須菩提。如來所得法。此法無實
<lb ed="X" n="0126a20"/><lb ed="R039" n="0251a06"/>無虗。須菩提。若菩薩心住於法而行布施。如人入暗。
<lb ed="X" n="0126a21"/><lb ed="R039" n="0251a07"/>則無所見。若菩薩心不住法而行布施。如人有目。日
<lb ed="X" n="0126a22"/><lb ed="R039" n="0251a08"/>光明照。見種種色。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0126a23"/><lb ed="R039" n="0251a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0126a2301">此總結應住之文。是忍卽非忍之故。菩薩應離一
<lb ed="X" n="0126a24"/><lb ed="R039" n="0251a10"/>切我法等相。發菩提心。前問云何應住。故結答云。
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0126b" n="0126b"/>
<lb ed="X" n="0126b01"/><lb ed="R039" n="0251a11"/>不應住六塵生心。則離一切相。應生無所住心。則
<lb ed="X" n="0126b02"/><lb ed="R039" n="0251a12"/>卽一切法。無住生心。生心無住。則唯卽與離。二無
<lb ed="X" n="0126b03"/><lb ed="R039" n="0251a13"/>所著。三祖云。莫逐有緣。莫住空忍。一種平懷。泯然
<lb ed="X" n="0126b04"/><lb ed="R039" n="0251a14"/>自盡。</p><p xml:id="pX25p0126b0403" cb:place="inline">下反顯。若心有住。則是妄情。便著四相。故云
<lb ed="X" n="0126b05"/><lb ed="R039" n="0251a15"/>非住。非。卽妄也。下照應前文。以不住色等生心。佛
<lb ed="X" n="0126b06"/><lb ed="R039" n="0251a16"/>說菩薩不應住色布施。下明欲知度生無我。卽布
<lb ed="X" n="0126b07"/><lb ed="R039" n="0251a17"/>施不住相。故云菩薩爲利益一切衆生故。應如是
<lb ed="X" n="0126b08"/><lb ed="R039" n="0251a18"/>不住相布施。</p><p xml:id="pX25p0126b0806" cb:place="inline">下引證。如來常說一切諸相。卽是非
<lb ed="X" n="0126b09"/><lb ed="R039" n="0251b01"/>相。卽布施不住相。又說一切衆生。卽非衆生。卽度
<lb ed="X" n="0126b10"/><lb ed="R039" n="0251b02"/>生無我。此二相爲表裏。恐空生不信。故以五語誡
<lb ed="X" n="0126b11"/><lb ed="R039" n="0251b03"/>勉之。眞而不妄。實而不虗。如則稱理。不誑則無諂
<lb ed="X" n="0126b12"/><lb ed="R039" n="0251b04"/>曲。不妄始終一貫。以此五語。則所言者。當諦信而
<lb ed="X" n="0126b13"/><lb ed="R039" n="0251b05"/>無疑。</p><p xml:id="pX25p0126b1303" cb:place="inline">復以心中所得無實無虗。故稱理而說。相卽
<lb ed="X" n="0126b14"/><lb ed="R039" n="0251b06"/>非相。生卽非生。法華云。如來如實知見三界之相。
<lb ed="X" n="0126b15"/><lb ed="R039" n="0251b07"/>非實非虗。非如非異。非實者。一空一切空。非虗者。
<lb ed="X" n="0126b16"/><lb ed="R039" n="0251b08"/>一卽一切卽。非如者。空而不空。非異者。有而不有。
<lb ed="X" n="0126b17"/><lb ed="R039" n="0251b09"/>前云。無有定法得菩提。無有定法可說。下喩明住
<lb ed="X" n="0126b18"/><lb ed="R039" n="0251b10"/>相不住相得失。先明住相之失。若菩薩心。住六塵
<lb ed="X" n="0126b19"/><lb ed="R039" n="0251b11"/>法行施。則著我相。如盲人入暗。無日光明。則無所
<lb ed="X" n="0126b20"/><lb ed="R039" n="0251b12"/>見。盲。喩無照理之智。暗中無日光明。喩無對治之
<lb ed="X" n="0126b21"/><lb ed="R039" n="0251b13"/>法。則不能見諸法實相。下明不住相之得。若菩薩
<lb ed="X" n="0126b22"/><lb ed="R039" n="0251b14"/>心。不住六塵布施。如人有目。喩有照理之智。日光
<lb ed="X" n="0126b23"/><lb ed="R039" n="0251b15"/>明照。暗則消滅。喩得對治之法。見種種色者。則見
<lb ed="X" n="0126b24"/><lb ed="R039" n="0251b16"/>諸法實相也。上文破法相竟。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0126c" n="0126c"/>
<lb ed="X" n="0126c01"/><lb ed="R039" n="0251b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0126c0101">須菩提。當來之世。若有善男子･善女人。能於此經受
<lb ed="X" n="0126c02"/><lb ed="R039" n="0251b18"/>持讀誦。卽爲如來以佛智慧。悉知是人。悉見是人。皆
<lb ed="X" n="0126c03"/><lb ed="R039" n="0252a01"/>得成就無量無邊功德。須菩提。若有善男子･善女人。
<lb ed="X" n="0126c04"/><lb ed="R039" n="0252a02"/>初日分以恒河沙等身布施。中日分復以恒河沙等
<lb ed="X" n="0126c05"/><lb ed="R039" n="0252a03"/>身布施。後日分亦以恒河沙等身布施。如是無量百
<lb ed="X" n="0126c06"/><lb ed="R039" n="0252a04"/>千萬億劫以身布施。若復有人。聞此經典。信心不逆。
<lb ed="X" n="0126c07"/><lb ed="R039" n="0252a05"/>其福勝彼。何況書寫･受持･讀誦･爲人解說。須菩提。以
<lb ed="X" n="0126c08"/><lb ed="R039" n="0252a06"/>要言之。是經有不可思議･不可稱量･無邊功德。如來
<lb ed="X" n="0126c09"/><lb ed="R039" n="0252a07"/>爲發大乘者說。爲發最上乘者說。若有人能受持讀
<lb ed="X" n="0126c10"/><lb ed="R039" n="0252a08"/>誦。廣爲人說。如來悉知是人。悉見是人。皆得成就不
<lb ed="X" n="0126c11"/><lb ed="R039" n="0252a09"/>可量･不可稱･無有邊･不可思議功德。如是人等。卽爲
<lb ed="X" n="0126c12"/><lb ed="R039" n="0252a10"/>荷擔如來阿耨多羅三藐三菩提。何以故。須菩提。若
<lb ed="X" n="0126c13"/><lb ed="R039" n="0252a11"/>樂小法者。著我見･人見･衆生見･壽者見。則於此經。不
<lb ed="X" n="0126c14"/><lb ed="R039" n="0252a12"/>能聽受讀誦･爲人解說。須菩提。在在處處。若有此經。
<lb ed="X" n="0126c15"/><lb ed="R039" n="0252a13"/>一切世間･天･人･阿修羅。所應供養。當知此處。則爲是
<lb ed="X" n="0126c16"/><lb ed="R039" n="0252a14"/>塔。皆應恭敬。作禮圍遶。以諸華香而散其處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0126c17"/><lb ed="R039" n="0252a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0126c1701">此明持經功德殊勝之文。先明得佛知見。其功德。
<lb ed="X" n="0126c18"/><lb ed="R039" n="0252a16"/>卽前成就最上第一希有之法。下校量持經之福。
<lb ed="X" n="0126c19"/><lb ed="R039" n="0252a17"/>前二番約外財。第三番約內財。但言一河沙身命
<lb ed="X" n="0126c20"/><lb ed="R039" n="0252a18"/>布施。今第四番。約多劫中日日三時。以河沙身命
<lb ed="X" n="0126c21"/><lb ed="R039" n="0252b01"/>布施校量。初日分。早晨也。中日分。日中也。後日分。
<lb ed="X" n="0126c22"/><lb ed="R039" n="0252b02"/>晚間也。身命之多。言事大。經劫之久。言日長。所得
<lb ed="X" n="0126c23"/><lb ed="R039" n="0252b03"/>福德。尙不及信經之福。何況及受持解說之功德。
<lb ed="X" n="0126c24"/><lb ed="R039" n="0252b04"/>下顯法勝人尊。是經功德。不可思議者。言離相之
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0127a" n="0127a"/>
<lb ed="X" n="0127a01"/><lb ed="R039" n="0252b05"/>法。如十方虗空不可以心思惟。以言議論也。不可
<lb ed="X" n="0127a02"/><lb ed="R039" n="0252b06"/>稱量者。不可以言稱謂。以意度量也。無邊功德者。
<lb ed="X" n="0127a03"/><lb ed="R039" n="0252b07"/>以稱性無涯。故功德亦無邊也。</p><p xml:id="pX25p0127a0313" cb:place="inline">如來爲發大乘人
<lb ed="X" n="0127a04"/><lb ed="R039" n="0252b08"/>說。則二乘不及。爲發最上佛乘人說。則非三賢境
<lb ed="X" n="0127a05"/><lb ed="R039" n="0252b09"/>界。故能持說此經。唯佛知見是人。成就不可思議
<lb ed="X" n="0127a06"/><lb ed="R039" n="0252b10"/>功德。此人卽爲荷擔佛果菩提。背負曰荷。在肩曰
<lb ed="X" n="0127a07"/><lb ed="R039" n="0252b11"/>擔。一切佛法從此經出。猶如重擔。能發大心。則全
<lb ed="X" n="0127a08"/><lb ed="R039" n="0252b12"/>身擔荷。偈云。空劫<anchor xml:id="nkr_note_add_0127a0801" n="0127a0801"/><anchor xml:id="beg0127a0801" n="0127a0801"/>已<anchor xml:id="end0127a0801"/>前無影樹。撑天柱地赤條條。
<lb ed="X" n="0127a09"/><lb ed="R039" n="0252b13"/>新州有箇賣柴漢。收拾將來一擔挑。徵云。何故持
<lb ed="X" n="0127a10"/><lb ed="R039" n="0252b14"/>說此經。便爲荷擔菩提。釋云。若樂小法之二乘。見
<lb ed="X" n="0127a11"/><lb ed="R039" n="0252b15"/>有理事修證。卽著四見。不能於此經中受持解說。
<lb ed="X" n="0127a12"/><lb ed="R039" n="0252b16"/>四見者。卽前四相。由著見故著相。相卽見故。今樂
<lb ed="X" n="0127a13"/><lb ed="R039" n="0252b17"/>大法。無四見。故能荷擔菩提。</p><p xml:id="pX25p0127a1312" cb:place="inline">下明處勝。以顯人勝。
<lb ed="X" n="0127a14"/><lb ed="R039" n="0252b18"/>不拘天上人間。若有此經。天龍八部皆應供養。雖
<lb ed="X" n="0127a15"/><lb ed="R039" n="0253a01"/>無有塔。卽爲有塔。藏佛法身舍利。皆應作禮。散華
<lb ed="X" n="0127a16"/><lb ed="R039" n="0253a02"/>以爲供養。</p><p xml:id="pX25p0127a1605" cb:place="inline">昔有一善書人。於虗空中寫金剛經。樵
<lb ed="X" n="0127a17"/><lb ed="R039" n="0253a03"/>牧避雨。皆向其處。常聞天樂之聲。後有梵僧過而
<lb ed="X" n="0127a18"/><lb ed="R039" n="0253a04"/>見之。誰人書金剛經於此。方知前人書經之騐。空
<lb ed="X" n="0127a19"/><lb ed="R039" n="0253a05"/>中無跡。尙爾作樂供養。何況全經所在之處。而無
<lb ed="X" n="0127a20"/><lb ed="R039" n="0253a06"/>天龍供養乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0127a21"/><lb ed="R039" n="0253a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0127a2101">復次。須菩提。善男子･善女人。受持讀誦此經。若爲人
<lb ed="X" n="0127a22"/><lb ed="R039" n="0253a08"/>輕賤。是人先世罪業。應墮惡道。以今世人輕賤故。先
<lb ed="X" n="0127a23"/><lb ed="R039" n="0253a09"/>世罪業則爲消滅。當得阿耨多羅三藐三菩提。須菩
<lb ed="X" n="0127a24"/><lb ed="R039" n="0253a10"/>提。我念過去無量阿僧祗劫。於然燈佛前。得値八百
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0127b" n="0127b"/>
<lb ed="X" n="0127b01"/><lb ed="R039" n="0253a11"/>四千萬億那由他諸佛。悉皆供養承事。無空過者。若
<lb ed="X" n="0127b02"/><lb ed="R039" n="0253a12"/>復有人。於後末世。能受持讀誦此經。所得功德。於我
<lb ed="X" n="0127b03"/><lb ed="R039" n="0253a13"/>所供養諸佛功德。百分不及一。千萬億分･乃至筭數
<lb ed="X" n="0127b04"/><lb ed="R039" n="0253a14"/>譬喩所不能及。須菩提。若善男子･善女人。於後末世。
<lb ed="X" n="0127b05"/><lb ed="R039" n="0253a15"/>有受持讀誦此經。所得功德。我若具說者。或有人聞。
<lb ed="X" n="0127b06"/><lb ed="R039" n="0253a16"/>心則狂亂。狐疑不信。須菩提。當知是經義不可思議。
<lb ed="X" n="0127b07"/><lb ed="R039" n="0253a17"/>果報亦不可思議。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0127b08"/><lb ed="R039" n="0253a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0127b0801">此明轉重令輕之文。前云持說此經之人。成就不
<lb ed="X" n="0127b09"/><lb ed="R039" n="0253b01"/>可思議功德。則世人當恭敬供養。何故被人輕賤。
<lb ed="X" n="0127b10"/><lb ed="R039" n="0253b02"/>此人過去所造惡業。應墮三惡道中。以持說此經
<lb ed="X" n="0127b11"/><lb ed="R039" n="0253b03"/>故。轉重罪令輕受。但招今世輕賤之報。則過去重
<lb ed="X" n="0127b12"/><lb ed="R039" n="0253b04"/>罪。盡皆消滅。當得佛果菩提。</p><p xml:id="pX25p0127b1212" cb:place="inline">下校量持經功德。前
<lb ed="X" n="0127b13"/><lb ed="R039" n="0253b05"/>約外財內財布施衆生校量。今約供養諸佛校量。
<lb ed="X" n="0127b14"/><lb ed="R039" n="0253b06"/>我念然燈佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0127b1401" n="0127b1401"/><anchor xml:id="beg0127b1401" n="0127b1401"/>已<anchor xml:id="end0127b1401"/>前。供養多佛之福。不及持經功德。
<lb ed="X" n="0127b15"/><lb ed="R039" n="0253b07"/>以有相無相差別故。百分不及一者。言供佛功德。
<lb ed="X" n="0127b16"/><lb ed="R039" n="0253b08"/>百分。不及持經之一分也。下明具聞生疑。狐疑不
<lb ed="X" n="0127b17"/><lb ed="R039" n="0253b09"/>信者。狐獸名。因多疑。故取喩之。疑則不信。信則不
<lb ed="X" n="0127b18"/><lb ed="R039" n="0253b10"/>疑也。下總結。當知是經義不可思議者。如來爲發
<lb ed="X" n="0127b19"/><lb ed="R039" n="0253b11"/>大乘人說。爲發最上佛乘人說故。果報亦不可思
<lb ed="X" n="0127b20"/><lb ed="R039" n="0253b12"/>議者。當得阿耨多羅三藐三菩提故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0127b21"/><lb ed="R039" n="0253b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0127b2101">爾時。須菩提白佛言。世尊。善男子･善女人。發阿耨多
<lb ed="X" n="0127b22"/><lb ed="R039" n="0253b14"/>羅三藐三菩提心。云何應住。云何降伏其心。佛吿須
<lb ed="X" n="0127b23"/><lb ed="R039" n="0253b15"/>菩提。善男子･善女人。發阿耨多羅三藐三菩提心者。
<lb ed="X" n="0127b24"/><lb ed="R039" n="0253b16"/>當生如是心。我應滅度一切衆生。滅度一切衆生<anchor xml:id="nkr_note_add_0127b2401" n="0127b2401"/><anchor xml:id="beg0127b2401" n="0127b2401"/>已<anchor xml:id="end0127b2401"/>。
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0127c" n="0127c"/>
<lb ed="X" n="0127c01"/><lb ed="R039" n="0253b17"/>而無有一衆生實滅度者。何以故。須菩提。若菩薩有
<lb ed="X" n="0127c02"/><lb ed="R039" n="0253b18"/>我相･人<anchor xml:id="nkr_note_add_0127c0201" n="0127c0201"/><anchor xml:id="beg0127c0201" n="0127c0201"/>相<anchor xml:id="end0127c0201"/>･衆生相･壽者相。卽非菩薩。所以者何。須菩
<lb ed="X" n="0127c03"/><lb ed="R039" n="0254a01"/>提。實無有法發阿耨多羅三藐三菩提心者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0127c04"/><lb ed="R039" n="0254a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0127c0401">此別明降伏之文。智者云。此文二周重說。或爲後
<lb ed="X" n="0127c05"/><lb ed="R039" n="0254a03"/>來。或爲鈍根。中峯云。空生復理最初之問。世尊亦
<lb ed="X" n="0127c06"/><lb ed="R039" n="0254a04"/>如前答。空生意謂應住<anchor xml:id="nkr_note_add_0127c0601" n="0127c0601"/><anchor xml:id="beg0127c0601" n="0127c0601"/>已<anchor xml:id="end0127c0601"/>明。別有降心之法。故重
<lb ed="X" n="0127c07"/><lb ed="R039" n="0254a05"/>問發菩提心。云何應住降伏。佛亦知空生意。將前
<lb ed="X" n="0127c08"/><lb ed="R039" n="0254a06"/>總答降伏之文。而發明之。不過換湯不<anchor xml:id="nkr_note_add_0127c0801" n="0127c0801"/><anchor xml:id="beg0127c0801" n="0127c0801"/>換<anchor xml:id="end0127c0801"/>藥耳。何
<lb ed="X" n="0127c09"/><lb ed="R039" n="0254a07"/>者。布施不住相。卽度生無我。度生無我。卽布施不
<lb ed="X" n="0127c10"/><lb ed="R039" n="0254a08"/>住相。初非兩事。答云。發菩提心。起度生心。滅度無
<lb ed="X" n="0127c11"/><lb ed="R039" n="0254a09"/>量衆生。卽利他之心也。如是度盡衆生。不見有生
<lb ed="X" n="0127c12"/><lb ed="R039" n="0254a10"/>可度。卽降心無我。</p><p xml:id="pX25p0127c1208" cb:place="inline">徵云。菩薩度生應有能化所化。
<lb ed="X" n="0127c13"/><lb ed="R039" n="0254a11"/>脫生死。證涅槃。云何不見有生可度。釋云。若見有
<lb ed="X" n="0127c14"/><lb ed="R039" n="0254a12"/>生可度。則有四相。非菩薩矣。經言。諸佛心內衆生。
<lb ed="X" n="0127c15"/><lb ed="R039" n="0254a13"/>心心作佛。則不見有所化之衆生。能化之菩薩。所
<lb ed="X" n="0127c16"/><lb ed="R039" n="0254a14"/>證之涅槃。張拙云。涅槃生死等空華。徵云。何故有
<lb ed="X" n="0127c17"/><lb ed="R039" n="0254a15"/>我非菩薩。無我名菩薩。釋云。若有法發菩提心。則
<lb ed="X" n="0127c18"/><lb ed="R039" n="0254a16"/>有我相。旣無法發菩提心。則無我相。誰能度衆生
<lb ed="X" n="0127c19"/><lb ed="R039" n="0254a17"/>乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0127c20"/><lb ed="R039" n="0254a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0127c2001">須菩提。於意云何。如來於然燈佛所。有法得阿耨多
<lb ed="X" n="0127c21"/><lb ed="R039" n="0254b01"/>羅三藐三菩提不。不也。世尊。如我解佛所說義。佛於
<lb ed="X" n="0127c22"/><lb ed="R039" n="0254b02"/>然燈佛所。無有法得阿耨多羅三藐三菩提。佛言。如
<lb ed="X" n="0127c23"/><lb ed="R039" n="0254b03"/>是。如是。須菩提。實無有法如來得阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0127c24"/><lb ed="R039" n="0254b04"/>菩提。須菩提。若有法如來得阿耨多羅三藐三菩提
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0128a" n="0128a"/>
<lb ed="X" n="0128a01"/><lb ed="R039" n="0254b05"/>者。然燈佛卽不與我授記。汝於來世。當得作佛。號釋
<lb ed="X" n="0128a02"/><lb ed="R039" n="0254b06"/>迦牟尼。以實無有法得阿耨多羅三藐三菩提。是故
<lb ed="X" n="0128a03"/><lb ed="R039" n="0254b07"/>然燈佛與我授記。作是言。汝於來世。當得作佛。號釋
<lb ed="X" n="0128a04"/><lb ed="R039" n="0254b08"/>迦牟尼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0128a05"/><lb ed="R039" n="0254b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0128a0501">此明因中無法得菩提之文。前云無法發菩提心。
<lb ed="X" n="0128a06"/><lb ed="R039" n="0254b10"/>則無菩薩。云何釋迦修菩薩行。故引應住菩提無
<lb ed="X" n="0128a07"/><lb ed="R039" n="0254b11"/>得。以明無法發菩提心。無生可度。先引因中無法
<lb ed="X" n="0128a08"/><lb ed="R039" n="0254b12"/>可得之義。以問空生。如來於然燈佛所。有法得菩
<lb ed="X" n="0128a09"/><lb ed="R039" n="0254b13"/>提不。然燈。乃釋迦第二阿僧祗劫中所値之佛。空
<lb ed="X" n="0128a10"/><lb ed="R039" n="0254b14"/>生答言。善慧童子。於然燈佛所。無有法得菩提。佛
<lb ed="X" n="0128a11"/><lb ed="R039" n="0254b15"/>讚如是者。言其所解無謬。然燈佛所。實無有法得
<lb ed="X" n="0128a12"/><lb ed="R039" n="0254b16"/>菩提。以煩惱卽菩提。煩惱性空無所得。則菩提亦
<lb ed="X" n="0128a13"/><lb ed="R039" n="0254b17"/>無所得。下反釋。若我有法可得。然燈則不授記。下
<lb ed="X" n="0128a14"/><lb ed="R039" n="0254b18"/>正釋。以無法可得。故與我授記。</p><p xml:id="pX25p0128a1413" cb:place="inline">梵語釋迦牟尼。此
<lb ed="X" n="0128a15"/><lb ed="R039" n="0255a01"/>云能仁寂莫。言應化無爲之義。若論正位中。則無
<lb ed="X" n="0128a16"/><lb ed="R039" n="0255a02"/>記與不記。於偏位中。故有授記。古語云。萬籟有心
<lb ed="X" n="0128a17"/><lb ed="R039" n="0255a03"/>聞不得。孤岩無耳自知音。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0128a18"/><lb ed="R039" n="0255a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0128a1801">何以故。如來者。卽諸法如義。若有人言。如來得阿耨
<lb ed="X" n="0128a19"/><lb ed="R039" n="0255a05"/>多羅三藐三菩提。須菩提。實無有法。佛得阿耨多羅
<lb ed="X" n="0128a20"/><lb ed="R039" n="0255a06"/>三藐三菩提。須菩提。如來所得阿耨多羅三藐三菩
<lb ed="X" n="0128a21"/><lb ed="R039" n="0255a07"/>提。於是中無實無虗。是故如來說。一切法皆是佛法。
<lb ed="X" n="0128a22"/><lb ed="R039" n="0255a08"/>須菩提。所言一切法者。卽非一切法。是故名一切法。
<lb ed="X" n="0128a23"/><lb ed="R039" n="0255a09"/>須菩提。譬如人身長大。須菩提言。世尊。如來說。人身
<lb ed="X" n="0128a24"/><lb ed="R039" n="0255a10"/>長大。卽爲非大身。是名大身。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0128b" n="0128b"/>
<lb ed="X" n="0128b01"/><lb ed="R039" n="0255a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0128b0101">此明果上無法得菩提之文。言因中無菩提可得。
<lb ed="X" n="0128b02"/><lb ed="R039" n="0255a12"/>則果上無諸佛如來。故云。如來者。卽諸法空義。以
<lb ed="X" n="0128b03"/><lb ed="R039" n="0255a13"/>諸法空名如來。心經云。是諸法空相。楞嚴云。性色
<lb ed="X" n="0128b04"/><lb ed="R039" n="0255a14"/>眞空。</p><p xml:id="pX25p0128b0403" cb:place="inline">先遮錯解。若有人言。如來果上得菩提。是人
<lb ed="X" n="0128b05"/><lb ed="R039" n="0255a15"/>不解我所說義。下示正見。實無有法得菩提。卽諸
<lb ed="X" n="0128b06"/><lb ed="R039" n="0255a16"/>法如義。下轉釋。復恐有人生謗。若言無得。則墮斷
<lb ed="X" n="0128b07"/><lb ed="R039" n="0255a17"/>滅。故云。如來所得菩提。無實無虗。無實者。則非有。
<lb ed="X" n="0128b08"/><lb ed="R039" n="0255a18"/>無虗者。則非無。若言有。是常見。若言無。是斷見。亦
<lb ed="X" n="0128b09"/><lb ed="R039" n="0255b01"/>有亦無。相違見。非有非無。戲論見。古人云。離四句。
<lb ed="X" n="0128b10"/><lb ed="R039" n="0255b02"/>絕百非。請師直指西來意。</p><p xml:id="pX25p0128b1011" cb:place="inline">前云。無有定法得菩提。
<lb ed="X" n="0128b11"/><lb ed="R039" n="0255b03"/>然此眞如。非別有體。卽一切諸法。非有非無。皆是
<lb ed="X" n="0128b12"/><lb ed="R039" n="0255b04"/>佛法。放光云。空無邊。當知般若亦無邊。色無邊。當
<lb ed="X" n="0128b13"/><lb ed="R039" n="0255b05"/>知般若亦無邊。古人云。靑靑翠竹。無非般若眞如
<lb ed="X" n="0128b14"/><lb ed="R039" n="0255b06"/>境。欝欝黃華。咸是菩提妙假心。下拂跡。卽非一切
<lb ed="X" n="0128b15"/><lb ed="R039" n="0255b07"/>法。是無實。是名一切法。是無虗。前應住無定法可
<lb ed="X" n="0128b16"/><lb ed="R039" n="0255b08"/>得文畢。以報身不可得發明。今降伏無菩提可得。
<lb ed="X" n="0128b17"/><lb ed="R039" n="0255b09"/>以法身不可得發明。故問空生。一切法。皆是佛法。
<lb ed="X" n="0128b18"/><lb ed="R039" n="0255b10"/>是眞如體。遍一切處。可爲大矣。空生答言。法身長
<lb ed="X" n="0128b19"/><lb ed="R039" n="0255b11"/>大。遠離諸相。故名非大身。是名大身者。眞如不滅
<lb ed="X" n="0128b20"/><lb ed="R039" n="0255b12"/>故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0128b21"/><lb ed="R039" n="0255b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0128b2101">須菩提。菩薩亦如是。若作是言。我當滅度無量衆生。
<lb ed="X" n="0128b22"/><lb ed="R039" n="0255b14"/>卽不名菩薩。何以故。須菩提。實無有法名爲菩薩。是
<lb ed="X" n="0128b23"/><lb ed="R039" n="0255b15"/>故佛說。一切法無我･無人･無衆生･無壽者。須菩提。若
<lb ed="X" n="0128b24"/><lb ed="R039" n="0255b16"/>菩薩作是言。我當莊嚴佛土。是不名菩薩。何以故。如
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0128c" n="0128c"/>
<lb ed="X" n="0128c01"/><lb ed="R039" n="0255b17"/>來說。莊嚴佛土者。卽非莊嚴。是名莊嚴。須菩提。若菩
<lb ed="X" n="0128c02"/><lb ed="R039" n="0255b18"/>薩通達無我･法者。如來說名眞是菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0128c03"/><lb ed="R039" n="0256a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0128c0301">此合明無生可度之文。前云。釋迦無菩提可得。則
<lb ed="X" n="0128c04"/><lb ed="R039" n="0256a02"/>知無法發菩提心。亦無衆生可度。故云。菩薩亦如
<lb ed="X" n="0128c05"/><lb ed="R039" n="0256a03"/>是。若作是言。我當度生。則有四相。不名菩薩。以無
<lb ed="X" n="0128c06"/><lb ed="R039" n="0256a04"/>有法。遠離四相。名爲菩薩。是無法之故。佛說一切
<lb ed="X" n="0128c07"/><lb ed="R039" n="0256a05"/>菩薩衆生法。無有四相。引應住中莊嚴佛土之事
<lb ed="X" n="0128c08"/><lb ed="R039" n="0256a06"/>以明。若見有土可嚴。卽著四相。不名菩薩。以無土
<lb ed="X" n="0128c09"/><lb ed="R039" n="0256a07"/>可嚴。故云卽非莊嚴。是名莊嚴者。世俗諦故。下雙
<lb ed="X" n="0128c10"/><lb ed="R039" n="0256a08"/>結。旣有生可度。有土可嚴。非爲菩薩。何者名爲菩
<lb ed="X" n="0128c11"/><lb ed="R039" n="0256a09"/>薩。若菩薩通達無我相･法相者。眞是菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0128c12"/><lb ed="R039" n="0256a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0128c1201">須菩提。於意云何。如來有肉眼不。如是。世尊。如來有
<lb ed="X" n="0128c13"/><lb ed="R039" n="0256a11"/>肉眼。須菩提。於意云何。如來有天眼不。如是。世尊。如
<lb ed="X" n="0128c14"/><lb ed="R039" n="0256a12"/>來有天眼。須菩提。於意云何。如來有慧眼不。如是。世
<lb ed="X" n="0128c15"/><lb ed="R039" n="0256a13"/>尊。如來有慧眼。須菩提。於意云何。如來有法眼不。如
<lb ed="X" n="0128c16"/><lb ed="R039" n="0256a14"/>是。世尊。如來有法眼。須菩提。於意云何。如來有佛眼
<lb ed="X" n="0128c17"/><lb ed="R039" n="0256a15"/>不。如是。世尊。如來有佛眼。須菩提。於意云何。如恒河
<lb ed="X" n="0128c18"/><lb ed="R039" n="0256a16"/>中所有沙。佛說是沙不。如是。世尊。如來說是沙。須菩
<lb ed="X" n="0128c19"/><lb ed="R039" n="0256a17"/>提。於意云何。如一恒河中所有沙。有如是沙等恒河。
<lb ed="X" n="0128c20"/><lb ed="R039" n="0256a18"/>是諸恒河所有沙數。佛世界如是。寧爲多不。甚多。世
<lb ed="X" n="0128c21"/><lb ed="R039" n="0256b01"/>尊。佛吿須菩提。爾所國土中。所有衆生。若干種心。如
<lb ed="X" n="0128c22"/><lb ed="R039" n="0256b02"/>來悉知。何以故。如來說。諸心皆爲非心。是名爲心。所
<lb ed="X" n="0128c23"/><lb ed="R039" n="0256b03"/>以者何。須菩提。過去心不可得。現在心不可得。未來
<lb ed="X" n="0128c24"/><lb ed="R039" n="0256b04"/>心不可得。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0129a" n="0129a"/>
<lb ed="X" n="0129a01"/><lb ed="R039" n="0256b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0129a0101">此明佛具五眼。故知一切衆生。卽非衆生之文。初
<lb ed="X" n="0129a02"/><lb ed="R039" n="0256b06"/>問。如來有肉眼不。答言。如來有肉眼。乃至佛眼亦
<lb ed="X" n="0129a03"/><lb ed="R039" n="0256b07"/>如是。肉眼。見障內色。約凡夫。天眼。見障外色。約四
<lb ed="X" n="0129a04"/><lb ed="R039" n="0256b08"/>果。阿那律陀。得半頭天眼。觀大千世界。猶如掌中
<lb ed="X" n="0129a05"/><lb ed="R039" n="0256b09"/>庵摩羅菓。佛得全頭天眼。徹見人中無數世界不
<lb ed="X" n="0129a06"/><lb ed="R039" n="0256b10"/>以二相。慧眼。根本智照眞理。約辟支權位菩薩。法
<lb ed="X" n="0129a07"/><lb ed="R039" n="0256b11"/>眼。後得智說法度人。約等覺。前四眼在佛總名佛
<lb ed="X" n="0129a08"/><lb ed="R039" n="0256b12"/>眼。見佛性圓極。約如來。</p><p xml:id="pX25p0129a0810" cb:place="inline">雲岩問道吾。大悲菩薩。用
<lb ed="X" n="0129a09"/><lb ed="R039" n="0256b13"/>許多手眼作麼。答云。如人夜半背手摸枕子。岩云。
<lb ed="X" n="0129a10"/><lb ed="R039" n="0256b14"/>會也。道吾云。汝作麼生會。岩云。徧身是手眼。</p><p xml:id="pX25p0129a1018" cb:place="inline">楞嚴
<lb ed="X" n="0129a11"/><lb ed="R039" n="0256b15"/>云。八萬四千母陀羅臂。八萬四千淸淨寶目。皆在
<lb ed="X" n="0129a12"/><lb ed="R039" n="0256b16"/>當人一念之中。</p><p xml:id="pX25p0129a1207" cb:place="inline">於意云何下。約一恒河以數沙。如
<lb ed="X" n="0129a13"/><lb ed="R039" n="0256b17"/>一恒河中下。一河中沙以數河。是諸恒河下。沙河
<lb ed="X" n="0129a14"/><lb ed="R039" n="0256b18"/>中沙以數界。爾所國土中下。爾所界中所有生。若
<lb ed="X" n="0129a15"/><lb ed="R039" n="0257a01"/>干種心下。一一衆生所有心。顚倒分別。染淨差別。</p>
<lb ed="X" n="0129a16"/><lb ed="R039" n="0257a02"/><p xml:id="pX25p0129a1601">法華云。念何事。思何事。修何事等。如來悉知。以同
<lb ed="X" n="0129a17"/><lb ed="R039" n="0257a03"/>體故。</p><p xml:id="pX25p0129a1703" cb:place="inline">楞嚴云。汝等當知有漏世界十二類生。本覺
<lb ed="X" n="0129a18"/><lb ed="R039" n="0257a04"/>妙明。覺圓心體。與十方佛。無二無別。</p><p xml:id="pX25p0129a1815" cb:place="inline">華嚴云。若人
<lb ed="X" n="0129a19"/><lb ed="R039" n="0257a05"/>欲知佛境界。當淨其意如虗空。遠離妄想及諸取。
<lb ed="X" n="0129a20"/><lb ed="R039" n="0257a06"/>令心所向皆無礙。</p><p xml:id="pX25p0129a2008" cb:place="inline">雖般若無知。無所不知。若言五
<lb ed="X" n="0129a21"/><lb ed="R039" n="0257a07"/>眼。當名見。何故云知。譬如盲人矚暗。見不在眼。而
<lb ed="X" n="0129a22"/><lb ed="R039" n="0257a08"/>在於心。曾無心外之見。但約眼名見。約心名知。無
<lb ed="X" n="0129a23"/><lb ed="R039" n="0257a09"/>二體故。何故悉知。如來說諸心。妄想性空。故云非
<lb ed="X" n="0129a24"/><lb ed="R039" n="0257a10"/>心。眞如不滅。故云是名爲心。下釋非心。過去<anchor xml:id="nkr_note_add_0129a2401" n="0129a2401"/><anchor xml:id="beg0129a2401" n="0129a2401"/>已<anchor xml:id="end0129a2401"/>滅。
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0129b" n="0129b"/>
<lb ed="X" n="0129b01"/><lb ed="R039" n="0257a11"/>現在不住。未來未生。三際求之。了不可得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0129b02"/><lb ed="R039" n="0257a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0129b0201">須菩提。於意云何。若有人滿三千大千世界七寶以
<lb ed="X" n="0129b03"/><lb ed="R039" n="0257a13"/>用布施。是人以是因緣。得福多不。如是。世尊。此人以
<lb ed="X" n="0129b04"/><lb ed="R039" n="0257a14"/>是因緣。得福甚多。須菩提。若福德有實。如來不說得
<lb ed="X" n="0129b05"/><lb ed="R039" n="0257a15"/>福德多。以福德無故。如來說得福德多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0129b06"/><lb ed="R039" n="0257a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0129b0601">此明福德性空之文。前云無土可嚴。無生可度。則
<lb ed="X" n="0129b07"/><lb ed="R039" n="0257a17"/>布施亦無福。故以性空之福大明之。初問。若人滿
<lb ed="X" n="0129b08"/><lb ed="R039" n="0257a18"/>大千界七寶布施。是人以是因緣。得福多不。答言。
<lb ed="X" n="0129b09"/><lb ed="R039" n="0257b01"/>此人離相無倒行施因緣。得福甚多。佛與空生發
<lb ed="X" n="0129b10"/><lb ed="R039" n="0257b02"/>明。若福德有實則住相。成有漏因。其福則寡。以福
<lb ed="X" n="0129b11"/><lb ed="R039" n="0257b03"/>德性空。則離相。成無漏因。其福則多。<anchor xml:id="nkr_note_add_0129b1101" n="0129b1101"/><anchor xml:id="beg0129b1101" n="0129b1101"/>已<anchor xml:id="end0129b1101"/>下三節校
<lb ed="X" n="0129b12"/><lb ed="R039" n="0257b04"/>量文。皆因便擧爾。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0129b13"/><lb ed="R039" n="0257b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0129b1301">須菩提。於意云何。佛可以具足色身見不。不也。世尊。
<lb ed="X" n="0129b14"/><lb ed="R039" n="0257b06"/>如來不應以具足色身見。何以故。如來說。具足色身。
<lb ed="X" n="0129b15"/><lb ed="R039" n="0257b07"/>卽非具足色身。是名具足色身。須菩提。於意云何。如
<lb ed="X" n="0129b16"/><lb ed="R039" n="0257b08"/>來可以具足諸相見不。不也。世尊。如來不應以具足
<lb ed="X" n="0129b17"/><lb ed="R039" n="0257b09"/>諸相見。何以故。如來說。諸相具足。卽非具足。是名諸
<lb ed="X" n="0129b18"/><lb ed="R039" n="0257b10"/>相具足。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0129b19"/><lb ed="R039" n="0257b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0129b1901">此明佛身非相之文。前云無菩提可得。何有相好
<lb ed="X" n="0129b20"/><lb ed="R039" n="0257b12"/>之佛。故以卽非具足明之。經云。如來者。卽諸法如
<lb ed="X" n="0129b21"/><lb ed="R039" n="0257b13"/>義。亦引應住可以三十二相見如來之文。具足色
<lb ed="X" n="0129b22"/><lb ed="R039" n="0257b14"/>身。卽八十種好。具足諸相。卽三十二相。卽非具足。
<lb ed="X" n="0129b23"/><lb ed="R039" n="0257b15"/>好卽無好。相卽無相。</p><p xml:id="pX25p0129b2309" cb:place="inline">佛在<name role="" type="person">忉利天</name>。爲母說法。下來
<lb ed="X" n="0129b24"/><lb ed="R039" n="0257b16"/>人間。蓮華色比丘尼。化作輪王。先往見佛。佛言。空
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0129c" n="0129c"/>
<lb ed="X" n="0129c01"/><lb ed="R039" n="0257b17"/>生岩中晏坐。先見我矣。又云。若人百千劫。常隨於
<lb ed="X" n="0129c02"/><lb ed="R039" n="0257b18"/>如來。不了眞實義。盲瞑不見佛。是名具足者。妄無
<lb ed="X" n="0129c03"/><lb ed="R039" n="0258a01"/>自性。全體卽眞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0129c04"/><lb ed="R039" n="0258a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0129c0401">須菩提。汝勿謂如來作是念。我當有所說法。莫作是
<lb ed="X" n="0129c05"/><lb ed="R039" n="0258a03"/>念。何以故。若人言。如來有所說法。卽爲謗佛。不能解
<lb ed="X" n="0129c06"/><lb ed="R039" n="0258a04"/>我所說故。須菩提。說法者。無法可說。是名說法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0129c07"/><lb ed="R039" n="0258a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0129c0701">此明無法可說之文。前云佛本無相。云何說法。故
<lb ed="X" n="0129c08"/><lb ed="R039" n="0258a06"/>以無法可說明之。亦引應住無有定法可說之文。
<lb ed="X" n="0129c09"/><lb ed="R039" n="0258a07"/>初遮錯解。汝勿謂如來作念。我當有所說法。莫作
<lb ed="X" n="0129c10"/><lb ed="R039" n="0258a08"/>是念。若人言。如來有所說法。卽爲謗佛。以如來無
<lb ed="X" n="0129c11"/><lb ed="R039" n="0258a09"/>說而說。說而無說。若言有說。則不解如來所說義。
<lb ed="X" n="0129c12"/><lb ed="R039" n="0258a10"/>下示正見。說法者。無法可說。如空谷答響。無心無
<lb ed="X" n="0129c13"/><lb ed="R039" n="0258a11"/>緣。離諸分別。終日言而未嘗言。楞伽云。無<anchor xml:id="nkr_note_add_0129c1301" n="0129c1301"/><anchor xml:id="beg0129c1301" n="0129c1301"/>已<anchor xml:id="end0129c1301"/>說今
<lb ed="X" n="0129c14"/><lb ed="R039" n="0258a12"/>說當說。不說是佛說。老子云。言滿天下無口過。是
<lb ed="X" n="0129c15"/><lb ed="R039" n="0258a13"/>名說法者。不妨隨機演唱故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0129c16"/><lb ed="R039" n="0258a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0129c1601">爾時。慧命須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。於未來世。
<lb ed="X" n="0129c17"/><lb ed="R039" n="0258a15"/>聞說是法。生信心不。佛言。須菩提。彼非衆生。非不衆
<lb ed="X" n="0129c18"/><lb ed="R039" n="0258a16"/>生。何以故。須菩提。衆生衆生者。如來說非衆生。是名
<lb ed="X" n="0129c19"/><lb ed="R039" n="0258a17"/>衆生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0129c20"/><lb ed="R039" n="0258a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0129c2001">此明衆生非衆生之文。前云。無菩提。無相。無說。故
<lb ed="X" n="0129c21"/><lb ed="R039" n="0258b01"/>問未來衆生。聞此經典。能生信不。以顯難信之意。
<lb ed="X" n="0129c22"/><lb ed="R039" n="0258b02"/>佛以無衆生發明。意顯有信。彼非衆生者。本性空
<lb ed="X" n="0129c23"/><lb ed="R039" n="0258b03"/>故。非不衆生者。五蘊和合故。衆生。衆生者。小品云。
<lb ed="X" n="0129c24"/><lb ed="R039" n="0258b04"/>重牒之文。如言世尊世尊。菩薩菩薩等。言衆生之
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0130a" n="0130a"/>
<lb ed="X" n="0130a01"/><lb ed="R039" n="0258b05"/>所以爲衆生者。我說彼非衆生。無和合相故。是名
<lb ed="X" n="0130a02"/><lb ed="R039" n="0258b06"/>衆生者。不壞假名故。</p><p xml:id="pX25p0130a0209" cb:place="inline">前云。實無衆生得滅度者。尙
<lb ed="X" n="0130a03"/><lb ed="R039" n="0258b07"/>未明無衆生之義。次明三心不可得。今明衆生相
<lb ed="X" n="0130a04"/><lb ed="R039" n="0258b08"/>不可得。方顯實無衆生之義。</p><p xml:id="pX25p0130a0412" cb:place="inline">如舍利弗問辯才天
<lb ed="X" n="0130a05"/><lb ed="R039" n="0258b09"/>女云。何以不轉女身。天女言。求女人相。了不可得。
<lb ed="X" n="0130a06"/><lb ed="R039" n="0258b10"/>又如龍女。於須臾頃。變成男子。卽往南方無垢世
<lb ed="X" n="0130a07"/><lb ed="R039" n="0258b11"/>界。坐寶蓮華。成等正覺。豈可以男女老少善惡凡
<lb ed="X" n="0130a08"/><lb ed="R039" n="0258b12"/>聖之相而分別乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0130a09"/><lb ed="R039" n="0258b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0130a0901">須菩提白佛言。世尊。佛得阿耨多羅三藐三菩提。爲
<lb ed="X" n="0130a10"/><lb ed="R039" n="0258b14"/>無所得耶。佛言。如是。如是。須菩提。我於阿耨多羅三
<lb ed="X" n="0130a11"/><lb ed="R039" n="0258b15"/>藐三菩提乃至無有少法可得。是名阿耨多羅三藐
<lb ed="X" n="0130a12"/><lb ed="R039" n="0258b16"/>三菩提。復次。須菩提。是法平等。無有高下。是名阿耨
<lb ed="X" n="0130a13"/><lb ed="R039" n="0258b17"/>多羅三藐三菩提。以無我･無人･無衆生･無壽者。修一
<lb ed="X" n="0130a14"/><lb ed="R039" n="0258b18"/>切善法。則得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。所言善
<lb ed="X" n="0130a15"/><lb ed="R039" n="0259a01"/>法者。如來說卽非善法。是名善法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0130a16"/><lb ed="R039" n="0259a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0130a1601">此明菩提無得之文。空生悟無相。無說。無生。知無
<lb ed="X" n="0130a17"/><lb ed="R039" n="0259a03"/>法得菩提。故呈解先明無上名菩提。言佛得菩提。
<lb ed="X" n="0130a18"/><lb ed="R039" n="0259a04"/>爲無所得耶。佛印讚如是。無有少法可得名菩提。
<lb ed="X" n="0130a19"/><lb ed="R039" n="0259a05"/>無少法者。言菩提心。迷時輪轉六道。亦未甞減。楞
<lb ed="X" n="0130a20"/><lb ed="R039" n="0259a06"/>伽云。轉三十二相。入一切衆生身中。如大價寶。垢
<lb ed="X" n="0130a21"/><lb ed="R039" n="0259a07"/>衣所纏。悟時逈出塵勞。亦未甞增。六祖云。菩提本
<lb ed="X" n="0130a22"/><lb ed="R039" n="0259a08"/>無樹。明鏡亦非臺。本來無一物。何處惹塵埃。</p><p xml:id="pX25p0130a2218" cb:place="inline">次明
<lb ed="X" n="0130a23"/><lb ed="R039" n="0259a09"/>正等名菩提。是法平等。無有高下。名菩提者。法界
<lb ed="X" n="0130a24"/><lb ed="R039" n="0259a10"/>性中。無形無相。了無差別。故名平等。以平等故。不
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0130b" n="0130b"/>
<lb ed="X" n="0130b01"/><lb ed="R039" n="0259a11"/>以佛爲高。衆生爲下。離能所相。廓爾無朕。故云無
<lb ed="X" n="0130b02"/><lb ed="R039" n="0259a12"/>有高下。古人云。過去諸佛如是。西天四七。唐土二
<lb ed="X" n="0130b03"/><lb ed="R039" n="0259a13"/>三諸祖亦如是。某甲亦如是。</p><p xml:id="pX25p0130b0312" cb:place="inline">肇云。諸法不異者。豈
<lb ed="X" n="0130b04"/><lb ed="R039" n="0259a14"/>曰續鳧截鶴。夷嶽盈壑然後爲不異哉。言鳧鵛雖
<lb ed="X" n="0130b05"/><lb ed="R039" n="0259a15"/>短。續之則憂。鶴鵛雖長。截之則悲。但高處高平。低
<lb ed="X" n="0130b06"/><lb ed="R039" n="0259a16"/>處低平。長者任其長。短者任其短。頌云。任短任長
<lb ed="X" n="0130b07"/><lb ed="R039" n="0259a17"/>休剪綴。隨高隨下自平治。</p><p xml:id="pX25p0130b0711" cb:place="inline">下明正覺名菩提。以無
<lb ed="X" n="0130b08"/><lb ed="R039" n="0259a18"/>四相。修一切善法。則得菩提。前云。無有少法。及是
<lb ed="X" n="0130b09"/><lb ed="R039" n="0259b01"/>法平等。恐人墮於無修無證斷滅深坑。撥無六度
<lb ed="X" n="0130b10"/><lb ed="R039" n="0259b02"/>萬行。古人云。雖然舊閣閒田地。一度贏來方始休。
<lb ed="X" n="0130b11"/><lb ed="R039" n="0259b03"/>故云。無四相。修一切善法。起信云。雖知法性本無
<lb ed="X" n="0130b12"/><lb ed="R039" n="0259b04"/>慳貪。隨順修行檀波羅蜜等。下拂跡。旣無菩提。云
<lb ed="X" n="0130b13"/><lb ed="R039" n="0259b05"/>何有善法。故云。卽非善法。以幻化佛事。修卽無修。
<lb ed="X" n="0130b14"/><lb ed="R039" n="0259b06"/>是名善法者。世俗諦故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0130b15"/><lb ed="R039" n="0259b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0130b1501">須菩提。若三千大千世界中所有諸<name role="" type="person">須彌山</name>王。如是
<lb ed="X" n="0130b16"/><lb ed="R039" n="0259b08"/>等七寶聚。有人持用布施。若人以此般若波羅蜜經。
<lb ed="X" n="0130b17"/><lb ed="R039" n="0259b09"/>乃至四句偈等。受持･讀誦･爲他人說。於前福德百分
<lb ed="X" n="0130b18"/><lb ed="R039" n="0259b10"/>不及一。百千萬億分。乃至算數譬喩所不能及。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0130b19"/><lb ed="R039" n="0259b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0130b1901">此校量持經福德之文。若大千界須彌七寶持用
<lb ed="X" n="0130b20"/><lb ed="R039" n="0259b12"/>布施。是有漏因。其福尙寡。持說此經。一四句偈。是
<lb ed="X" n="0130b21"/><lb ed="R039" n="0259b13"/>無漏因。功德無量。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0130b22"/><lb ed="R039" n="0259b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0130b2201">須菩提。於意云何。汝等勿謂如來作是念。我當度衆
<lb ed="X" n="0130b23"/><lb ed="R039" n="0259b15"/>生。須菩提。莫作是念。何以故。實無有衆生如來度者。
<lb ed="X" n="0130b24"/><lb ed="R039" n="0259b16"/>若有衆生如來度者。如來卽有我人衆生壽者。須菩
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0130c" n="0130c"/>
<lb ed="X" n="0130c01"/><lb ed="R039" n="0259b17"/>提。如來說。有我者。卽非有我。而凡夫之人以爲有我。
<lb ed="X" n="0130c02"/><lb ed="R039" n="0259b18"/>須菩提。凡夫者。如來說卽非凡夫。是名凡夫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0130c03"/><lb ed="R039" n="0260a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0130c0301">此明如來無生可度之文。前云是法平等。無有高
<lb ed="X" n="0130c04"/><lb ed="R039" n="0260a02"/>下。云何如來亦有生可度。故云。汝等勿謂如來作
<lb ed="X" n="0130c05"/><lb ed="R039" n="0260a03"/>念度生。汝等莫作是念。前云三心不可得。又云衆
<lb ed="X" n="0130c06"/><lb ed="R039" n="0260a04"/>生相空。豈有衆生可度。若見有生可度。如來亦著
<lb ed="X" n="0130c07"/><lb ed="R039" n="0260a05"/>四相。如來雖說有我。元非有我。而汎常之人。以爲
<lb ed="X" n="0130c08"/><lb ed="R039" n="0260a06"/>有我。衆生旣非衆生。凡夫亦非凡夫。是名凡夫者。
<lb ed="X" n="0130c09"/><lb ed="R039" n="0260a07"/>五陰假合故。上文交互破我相･法相竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0130c10"/><lb ed="R039" n="0260a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0130c1001">須菩提。於意云何。可以三十二相觀如來不。須菩提
<lb ed="X" n="0130c11"/><lb ed="R039" n="0260a09"/>言。如是。如是。以三十二相觀如來。佛言。須菩提。若以
<lb ed="X" n="0130c12"/><lb ed="R039" n="0260a10"/>三十二相觀如來者。轉輪聖王卽是如來。須菩提白
<lb ed="X" n="0130c13"/><lb ed="R039" n="0260a11"/>佛言。世尊。如我解佛所說義。不應以三十二相觀如
<lb ed="X" n="0130c14"/><lb ed="R039" n="0260a12"/>來。</p><p xml:id="pX25p0130c1402" cb:place="inline">爾時。世尊而說偈言。</p>
<lb ed="X" n="0130c15"/><lb ed="R039" n="0260a13"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0130c1501"><l>若以色見我</l><l>以音聲求我</l><l>是人行邪道</l>
<lb ed="X" n="0130c16"/><lb ed="R039" n="0260a14"/><l>不能見如來</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0130c17"/><lb ed="R039" n="0260a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0130c1701">此明法身不可以相見之文。前云。不可以具足相
<lb ed="X" n="0130c18"/><lb ed="R039" n="0260a16"/>好見如來。向下欲破非法相。故引前三十二相以
<lb ed="X" n="0130c19"/><lb ed="R039" n="0260a17"/>問。待空生答出以相見。則住常情。不以相見。墮於
<lb ed="X" n="0130c20"/><lb ed="R039" n="0260a18"/>斷滅。初問。可以三十二相觀如來不。正是世尊探
<lb ed="X" n="0130c21"/><lb ed="R039" n="0260b01"/>竿在手。影草隨身。若非手親眼辨。不免落在世尊
<lb ed="X" n="0130c22"/><lb ed="R039" n="0260b02"/>彀中。空生答云。如是。以比智知。可以三十二相觀
<lb ed="X" n="0130c23"/><lb ed="R039" n="0260b03"/>如來。如隔山見烟。便知是火。旣了相卽無相。便可
<lb ed="X" n="0130c24"/><lb ed="R039" n="0260b04"/>以相觀如來。佛以凡聖不分難之。若以相見如來。
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0131a" n="0131a"/>
<lb ed="X" n="0131a01"/><lb ed="R039" n="0260b05"/>則金輪王具三十二相。亦是如來。以輪王雖具三
<lb ed="X" n="0131a02"/><lb ed="R039" n="0260b06"/>十二相。不了非相。是凡夫故。空生一撥便轉。順理
<lb ed="X" n="0131a03"/><lb ed="R039" n="0260b07"/>以酬。不應以相觀如來。佛印見聞不及。若以色見
<lb ed="X" n="0131a04"/><lb ed="R039" n="0260b08"/>法身。以音聲求法身。是行邪道。不見如來。以色身
<lb ed="X" n="0131a05"/><lb ed="R039" n="0260b09"/>非是佛。音聲亦復然。古人云。東坡居士太饒舌。聲
<lb ed="X" n="0131a06"/><lb ed="R039" n="0260b10"/>色叢中欲透身。溪若是聲山是色。無山無水好愁
<lb ed="X" n="0131a07"/><lb ed="R039" n="0260b11"/>人。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0131a08"/><lb ed="R039" n="0260b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0131a0801">須菩提。汝若作是念。如來不以具足相故。得阿耨多
<lb ed="X" n="0131a09"/><lb ed="R039" n="0260b13"/>羅三藐三菩提。須菩提。莫作是念。如來不以具足相
<lb ed="X" n="0131a10"/><lb ed="R039" n="0260b14"/>故。得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。汝若作是念。發
<lb ed="X" n="0131a11"/><lb ed="R039" n="0260b15"/>阿耨多羅三藐三菩提心者。說諸法斷滅。莫作是念。
<lb ed="X" n="0131a12"/><lb ed="R039" n="0260b16"/>何以故。發阿耨多羅三藐三菩提心者。於法不說斷
<lb ed="X" n="0131a13"/><lb ed="R039" n="0260b17"/>滅相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0131a14"/><lb ed="R039" n="0260b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0131a1401">此明不住斷滅相之文。前云不可以相見如來。雖
<lb ed="X" n="0131a15"/><lb ed="R039" n="0261a01"/>不住有。又恐空生住於斷見。不待其問而吿之曰。
<lb ed="X" n="0131a16"/><lb ed="R039" n="0261a02"/>汝若作念。如來不以具足相故得菩提。莫作是念。
<lb ed="X" n="0131a17"/><lb ed="R039" n="0261a03"/>如來不以具足相故得菩提。然亦不離色聲。見佛
<lb ed="X" n="0131a18"/><lb ed="R039" n="0261a04"/>神通力。東坡云。溪聲卽是廣長舌。山色無非淸淨
<lb ed="X" n="0131a19"/><lb ed="R039" n="0261a05"/>身。夜來八萬四千偈。他日如何擧似人。</p><p xml:id="pX25p0131a1916" cb:place="inline">下明毀相
<lb ed="X" n="0131a20"/><lb ed="R039" n="0261a06"/>之失。若作念發菩提心。說諸法斷滅。莫作是念。肇
<lb ed="X" n="0131a21"/><lb ed="R039" n="0261a07"/>云。譬如逃峯而赴壑。俱不免於患矣。何故發心不
<lb ed="X" n="0131a22"/><lb ed="R039" n="0261a08"/>說斷滅。以發菩提心人。於法不應說斷滅相。語云。
<lb ed="X" n="0131a23"/><lb ed="R039" n="0261a09"/>寧起有見如<name role="" type="person">須彌山</name>。莫起增上慢空見。上文破非
<lb ed="X" n="0131a24"/><lb ed="R039" n="0261a10"/>法相竟。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0131b" n="0131b"/>
<lb ed="X" n="0131b01"/><lb ed="R039" n="0261a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0131b0101">須菩提。若菩薩以滿恒河沙等世界七寶。持用布施。
<lb ed="X" n="0131b02"/><lb ed="R039" n="0261a12"/>若復有人知一切法無我。得成於忍。此菩薩勝前菩
<lb ed="X" n="0131b03"/><lb ed="R039" n="0261a13"/>薩所得功德。何以故。須菩提。以諸菩薩不受福德故。
<lb ed="X" n="0131b04"/><lb ed="R039" n="0261a14"/>須菩提白佛言。世尊。云何菩薩不受福德。須菩提。菩
<lb ed="X" n="0131b05"/><lb ed="R039" n="0261a15"/>薩所作福德。不應貪著。是故說不受福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0131b06"/><lb ed="R039" n="0261a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0131b0601">此校量得忍菩薩功德殊勝之文。若菩薩將七寶
<lb ed="X" n="0131b07"/><lb ed="R039" n="0261a17"/>充滿恒沙世界布施。不如得忍菩薩功德殊勝。以
<lb ed="X" n="0131b08"/><lb ed="R039" n="0261a18"/>有相無相不同故。忍者。無生法忍也。前云。不可以
<lb ed="X" n="0131b09"/><lb ed="R039" n="0261b01"/>相見如來。則不見有生。不可以非相見如來。則不
<lb ed="X" n="0131b10"/><lb ed="R039" n="0261b02"/>見有滅。以此無生無滅之法。忍可於心。名無生忍。
<lb ed="X" n="0131b11"/><lb ed="R039" n="0261b03"/>初住菩薩境界。前云。若菩薩通達無我法者。如來
<lb ed="X" n="0131b12"/><lb ed="R039" n="0261b04"/>說名眞是菩薩。</p><p xml:id="pX25p0131b1207" cb:place="inline">徵云。何故知無我菩薩功德殊勝
<lb ed="X" n="0131b13"/><lb ed="R039" n="0261b05"/>以菩薩不受福德相故。空生復問。菩薩旣有福相。
<lb ed="X" n="0131b14"/><lb ed="R039" n="0261b06"/>云何不受。佛云。菩薩所作福德之相。不應貪取執
<lb ed="X" n="0131b15"/><lb ed="R039" n="0261b07"/>著。起斷常見。是故說不受福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0131b16"/><lb ed="R039" n="0261b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0131b1601">須菩提。若有人言。如來若來若去･若坐若臥。是人不
<lb ed="X" n="0131b17"/><lb ed="R039" n="0261b09"/>解我所說義。何以故。如來者。無所從來。亦無所去。故
<lb ed="X" n="0131b18"/><lb ed="R039" n="0261b10"/>名如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0131b19"/><lb ed="R039" n="0261b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0131b1901">此明法身無去來相之文。上云知一切法無我得
<lb ed="X" n="0131b20"/><lb ed="R039" n="0261b12"/>成於忍。云何如來現有去來。若有人言。如來有來。
<lb ed="X" n="0131b21"/><lb ed="R039" n="0261b13"/>則以相見。如來有去。則以非相見。是人不解佛義。
<lb ed="X" n="0131b22"/><lb ed="R039" n="0261b14"/>如來者。法身也。無所來。則不住生死。無所去。則不
<lb ed="X" n="0131b23"/><lb ed="R039" n="0261b15"/>住涅槃。淨名云。不來相而來。不見相而見。文殊云。
<lb ed="X" n="0131b24"/><lb ed="R039" n="0261b16"/>若來<anchor xml:id="nkr_note_add_0131b2401" n="0131b2401"/><anchor xml:id="beg0131b2401" n="0131b2401"/>已<anchor xml:id="end0131b2401"/>。更不來。若去<anchor xml:id="nkr_note_add_0131b2402" n="0131b2402"/><anchor xml:id="beg0131b2402" n="0131b2402"/>已<anchor xml:id="end0131b2402"/>。更不去。可見者。不可見相。
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0131c" n="0131c"/>
<lb ed="X" n="0131c01"/><lb ed="R039" n="0261b17"/>前云。如來者。卽諸法如義。古人云。夜深不向蘆灣
<lb ed="X" n="0131c02"/><lb ed="R039" n="0261b18"/>宿。逈出中間與兩頭。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0131c03"/><lb ed="R039" n="0262a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0131c0301">須菩提。若善男子･善女人。以三千大千世界碎爲微
<lb ed="X" n="0131c04"/><lb ed="R039" n="0262a02"/>塵。於意云何。是微塵衆寧爲多不。甚多。世尊。何以故。
<lb ed="X" n="0131c05"/><lb ed="R039" n="0262a03"/>若是微塵衆實有者。佛卽不說是微塵衆。所以者何。
<lb ed="X" n="0131c06"/><lb ed="R039" n="0262a04"/>佛說。微塵衆。卽非微塵衆。是名微塵衆。世尊。如來所
<lb ed="X" n="0131c07"/><lb ed="R039" n="0262a05"/>說三千大千世界。卽非世界。是名世界。何以故。若世
<lb ed="X" n="0131c08"/><lb ed="R039" n="0262a06"/>界實有者。卽是一合相。如來說。一合相。卽非一合相。
<lb ed="X" n="0131c09"/><lb ed="R039" n="0262a07"/>是名一合相。須菩提。一合相者。卽是不可說。但凡夫
<lb ed="X" n="0131c10"/><lb ed="R039" n="0262a08"/>之人貪著其事。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0131c11"/><lb ed="R039" n="0262a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0131c1101">此明法身應身無一異相之文。前云應有去來。則
<lb ed="X" n="0131c12"/><lb ed="R039" n="0262a10"/>有異相。法無去來。則有一相。故以塵界明之。初明
<lb ed="X" n="0131c13"/><lb ed="R039" n="0262a11"/>碎界爲塵塵不有。若人以世界碎爲微塵。寧爲多
<lb ed="X" n="0131c14"/><lb ed="R039" n="0262a12"/>不。答言。甚多。若微塵實有。則不名多。以微塵性空。
<lb ed="X" n="0131c15"/><lb ed="R039" n="0262a13"/>是故言多。則應身無去來之異相。</p><p xml:id="pX25p0131c1514" cb:place="inline">下明合塵爲界
<lb ed="X" n="0131c16"/><lb ed="R039" n="0262a14"/>界元無。以世界性空。元無一相。則法身無一相。</p><p xml:id="pX25p0131c1619" cb:place="inline">下
<lb ed="X" n="0131c17"/><lb ed="R039" n="0262a15"/>破和合相。若世界實有。則是微塵聚爲一和合相。
<lb ed="X" n="0131c18"/><lb ed="R039" n="0262a16"/>旣說三千。則非一合。以第一義中無實體故。是名
<lb ed="X" n="0131c19"/><lb ed="R039" n="0262a17"/>一合相者。世俗諦故。</p><p xml:id="pX25p0131c1909" cb:place="inline">上來空生顯解。向下佛與發
<lb ed="X" n="0131c20"/><lb ed="R039" n="0262a18"/>明。一合相者。實際理地。言語道斷。心行處滅。故云
<lb ed="X" n="0131c21"/><lb ed="R039" n="0262b01"/>則是不可說。但凡夫之人。見和合相。迷於事法。貪
<lb ed="X" n="0131c22"/><lb ed="R039" n="0262b02"/>著有無。起諸異見。所謂擬心卽差。動念卽乖。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0131c23"/><lb ed="R039" n="0262b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0131c2301">須菩提。若人言。佛說我見･人見･衆生見･壽者見。須菩
<lb ed="X" n="0131c24"/><lb ed="R039" n="0262b04"/>提。於意云何。是人解我所說義不。不也世尊。是人不
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0132a" n="0132a"/>
<lb ed="X" n="0132a01"/><lb ed="R039" n="0262b05"/>解如來所說義。何以故。世尊說。我見･人見･衆生見･壽
<lb ed="X" n="0132a02"/><lb ed="R039" n="0262b06"/>者見。卽非我見･人見･衆生見･壽者見。是名我見･人見･
<lb ed="X" n="0132a03"/><lb ed="R039" n="0262b07"/>衆生見･壽者見。須菩提。發阿耨多羅三藐三菩提心
<lb ed="X" n="0132a04"/><lb ed="R039" n="0262b08"/>者。於一切法。應如是知。如是見。如是信解。不生法相。
<lb ed="X" n="0132a05"/><lb ed="R039" n="0262b09"/>須菩提。所言法相者。如來說卽非法相。是名法相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0132a06"/><lb ed="R039" n="0262b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0132a0601">此破我･法二相之文。前云四相。說破卽是非相。又
<lb ed="X" n="0132a07"/><lb ed="R039" n="0262b11"/>云四見。尙未發明。此乃說破亦無四見。或云四執。
<lb ed="X" n="0132a08"/><lb ed="R039" n="0262b12"/>或云四取。名別義同。無法相義。應住降伏俱未說
<lb ed="X" n="0132a09"/><lb ed="R039" n="0262b13"/>破。故此明之。</p><p xml:id="pX25p0132a0906" cb:place="inline">初除我執。若人言。佛說四見。是人解
<lb ed="X" n="0132a10"/><lb ed="R039" n="0262b14"/>我所說義不。答言。是人不解如來所說義。佛說四
<lb ed="X" n="0132a11"/><lb ed="R039" n="0262b15"/>見。以性空故。卽非四見。世俗諦故。是名四見。</p><p xml:id="pX25p0132a1118" cb:place="inline">下破
<lb ed="X" n="0132a12"/><lb ed="R039" n="0262b16"/>法執。總提起前問辭云。發菩提心之人。於自利利
<lb ed="X" n="0132a13"/><lb ed="R039" n="0262b17"/>他法中。應如是知者。卽知一切法無我。得成於忍。
<lb ed="X" n="0132a14"/><lb ed="R039" n="0262b18"/>如是見者。卽若見諸相非相。卽見如來。如是信者。
<lb ed="X" n="0132a15"/><lb ed="R039" n="0263a01"/>卽一念淨信。及信心淸淨。則生實相。如是解者。卽
<lb ed="X" n="0132a16"/><lb ed="R039" n="0263a02"/>深解義趣。及信解受持。又如是二字。與如是住。如
<lb ed="X" n="0132a17"/><lb ed="R039" n="0263a03"/>是降伏其心相照應。不生法相者。卽若菩薩通達
<lb ed="X" n="0132a18"/><lb ed="R039" n="0263a04"/>無我法者。如來說名眞是菩薩。</p><p xml:id="pX25p0132a1813" cb:place="inline">下拂跡。我見旣非
<lb ed="X" n="0132a19"/><lb ed="R039" n="0263a05"/>我見。如來所說法相。卽非法相。離分別取著故。是
<lb ed="X" n="0132a20"/><lb ed="R039" n="0263a06"/>名法相者。但假名故。上文節節皆破我法二執。以
<lb ed="X" n="0132a21"/><lb ed="R039" n="0263a07"/>法相非法相。皆法執故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0132a22"/><lb ed="R039" n="0263a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0132a2201">須菩提。若有人以滿無量阿僧祗世界七寶持用布
<lb ed="X" n="0132a23"/><lb ed="R039" n="0263a09"/>施。若有善男子･善女人。發菩提心者。持於此經。乃至
<lb ed="X" n="0132a24"/><lb ed="R039" n="0263a10"/>四句偈等。受持讀誦。爲人演說。其福勝彼。云何爲人
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0132b" n="0132b"/>
<lb ed="X" n="0132b01"/><lb ed="R039" n="0263a11"/>演說。不取於相。如如不動。何以故。</p>
<lb ed="X" n="0132b02"/><lb ed="R039" n="0263a12"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0132b0201"><l>一切有爲法</l><l>如夢幻泡影</l><l>如露亦如電</l>
<lb ed="X" n="0132b03"/><lb ed="R039" n="0263a13"/><l>應作如是觀</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0132b04"/><lb ed="R039" n="0263a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0132b0401">此校量持經功德。及說經軌則之文。先明持經功
<lb ed="X" n="0132b05"/><lb ed="R039" n="0263a15"/>德。若人滿無數世界七寶布施。不及持經之福。云
<lb ed="X" n="0132b06"/><lb ed="R039" n="0263a16"/>何下。說經之法。前云爲人演說。依何軌則。說法無
<lb ed="X" n="0132b07"/><lb ed="R039" n="0263a17"/>過。卽法華說四安樂行之義。說經之法。不出定慧。
<lb ed="X" n="0132b08"/><lb ed="R039" n="0263a18"/>不取於相者。言達境唯心。離諸分別。如如不動者。
<lb ed="X" n="0132b09"/><lb ed="R039" n="0263b01"/>上如相似義。下如不變義。不動者。卽定也。終日說
<lb ed="X" n="0132b10"/><lb ed="R039" n="0263b02"/>法。無法可說。終日度生。無生可度。上言定。下言慧。
<lb ed="X" n="0132b11"/><lb ed="R039" n="0263b03"/>何故如如不動。觀一切有爲生滅之法。如夢從妄
<lb ed="X" n="0132b12"/><lb ed="R039" n="0263b04"/>見生。圓覺云。如夢中人。夢時非無。及至於醒。了無
<lb ed="X" n="0132b13"/><lb ed="R039" n="0263b05"/>所得。</p><p xml:id="pX25p0132b1303" cb:place="inline">如幻者。如結巾爲兔。縛芻爲狗。呪力往來。無
<lb ed="X" n="0132b14"/><lb ed="R039" n="0263b06"/>有實體。肇云。譬如幻化人。非無幻化人。幻化人。非
<lb ed="X" n="0132b15"/><lb ed="R039" n="0263b07"/>眞人也。</p><p xml:id="pX25p0132b1504" cb:place="inline">如泡者。因風而有。不可久立。</p><p xml:id="pX25p0132b1515" cb:place="inline">如影者。因形
<lb ed="X" n="0132b16"/><lb ed="R039" n="0263b08"/>而有。形實影虗。有待而成者也。</p><p xml:id="pX25p0132b1613" cb:place="inline">如露者。春霜曉露。
<lb ed="X" n="0132b17"/><lb ed="R039" n="0263b09"/>見日則晞。</p><p xml:id="pX25p0132b1705" cb:place="inline">如電者。似閃電光。刹那不住。一切諸法。
<lb ed="X" n="0132b18"/><lb ed="R039" n="0263b10"/>虗妄不實。應作如是觀照。方得說法無過。</p><p xml:id="pX25p0132b1817" cb:place="inline">正宗分
<lb ed="X" n="0132b19"/><lb ed="R039" n="0263b11"/>竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0132b20"/><lb ed="R039" n="0263b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0132b2001">佛說是經<anchor xml:id="nkr_note_add_0132b2001" n="0132b2001"/><anchor xml:id="beg0132b2001" n="0132b2001"/>已<anchor xml:id="end0132b2001"/>。長老須菩提及諸比丘･比丘尼･優婆塞･
<lb ed="X" n="0132b21"/><lb ed="R039" n="0263b13"/>優婆夷･一切世間･天･人･阿修羅。聞佛所說。皆大歡喜。
<lb ed="X" n="0132b22"/><lb ed="R039" n="0263b14"/>信受奉行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0132b23"/><lb ed="R039" n="0263b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0132b2301">此明流通分。要將此法。流通天上人間。四衆八部。
<lb ed="X" n="0132b24"/><lb ed="R039" n="0263b16"/>非無餘衆。但文略耳。比丘。此云乞士。尼。卽女也。優
<pb ed="X" xml:id="X25.0478.0132c" n="0132c"/>
<lb ed="X" n="0132c01"/><lb ed="R039" n="0263b17"/>婆塞。此云近事男。優婆夷。此云近事女。阿修羅。此
<lb ed="X" n="0132c02"/><lb ed="R039" n="0263b18"/>云無端正。男醜女美。法喜充心。故皆大歡喜。聞而
<lb ed="X" n="0132c03"/><lb ed="R039" n="0264a01"/>思。思而修。故云信受奉行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0132c04"/><lb ed="R039" n="0264a02"/>
<lb ed="X" n="0132c05"/><lb ed="R039" n="0264a03"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金剛般若波羅蜜經筆記<note place="inline">終</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0117a1601" to="#end0117a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0117b1901" to="#end0117b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0117c1201" to="#end0117c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">曠</lem><rdg wit="#wit.orig">嚝</rdg></app>
<app from="#beg0117c2301" to="#end0117c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">浙</lem><rdg wit="#wit.orig">淅</rdg></app>
<app from="#beg0119a0301" to="#end0119a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0119a0401" to="#end0119a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0119a1901" to="#end0119a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0119a2001" to="#end0119a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0119a2101" to="#end0119a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0120c2201" to="#end0120c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0121a1901" to="#end0121a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0121b1301" to="#end0121b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0121b1701" to="#end0121b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0122b1101" to="#end0122b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0123a0301" to="#end0123a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0123a0701" to="#end0123a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0123a2101" to="#end0123a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0123c0601" to="#end0123c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0123c1401" to="#end0123c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp6" cb:provider="來函：觀世心 (2021-11-08)">妍<note type="cf1">X13n0287_p0875b20</note></lem><rdg wit="#wit.orig">研</rdg></app>
<app from="#beg0124c0501" to="#end0124c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0125a2101" to="#end0125a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0125b0101" to="#end0125b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0125b0501" to="#end0125b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0125b1801" to="#end0125b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0127a0801" to="#end0127a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0127b1401" to="#end0127b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0127b2401" to="#end0127b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0127c0201" to="#end0127c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">相</lem><rdg wit="#wit.orig">生</rdg></app>
<app from="#beg0127c0601" to="#end0127c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0127c0801" to="#end0127c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">換</lem><rdg wit="#wit.orig">喚</rdg></app>
<app from="#beg0129a2401" to="#end0129a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0129b1101" to="#end0129b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0129c1301" to="#end0129c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0131b2401" to="#end0131b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0131b2402" to="#end0131b2402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0132b2001" to="#end0132b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0120001" resp="#resp5" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0120001">是疑如</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0117a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0117a1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0117b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0117b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0117c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0117c1201">曠【CB】，嚝【卍續】</note>
<note n="0117c2301" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X25.0117c23.03" target="#nkr_note_add_0117c2301">浙【CB】，淅【卍續】</note>
<note n="0119a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0119a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0119a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0119a0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0119a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0119a1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0119a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0119a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0119a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0119a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0120c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0120c2201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0121a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0121a1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0121b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0121b1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0121b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0121b1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0122b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0122b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0123a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0123a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0123a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0123a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0123a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0123a2101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0123c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0123c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0123c1401" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X25.0123c14.03" target="#nkr_note_add_0123c1401">妍【CB】，研【卍續】</note>
<note n="0124c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0124c0501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0125a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0125a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0125b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0125b0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0125b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0125b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0125b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0125b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0127a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0127a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0127b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0127b1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0127b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0127b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0127c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0127c0201">相【CB】，生【卍續】</note>
<note n="0127c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0127c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0127c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0127c0801">換【CB】，喚【卍續】</note>
<note n="0129a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0129a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0129b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0129b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0129c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0129c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0131b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0131b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0131b2402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0131b2402">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0132b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0132b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>