<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X25n0479">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 479 金剛經破空論</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 479 金剛經破空論</title>
			<author>明 智旭造論</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">479</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-15 17:14:39 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">金剛經破空論</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, Text as provided by Electronic Buddhadharma Society (EBS)</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，佛敎電腦資訊庫功德會提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB08504">
				<charName>CBETA CHARACTER CB08504</charName>
				<mapping cb:dec="991544" type="PUA">U+F2138</mapping>
			<mapping type="unicode">U+269A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>燄</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舀*炎]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-16T15:46:27">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0133a" n="0133a"/>
<lb ed="X" n="0133a01"/>
<lb ed="X" n="0133a02"/>
<lb ed="X" n="0133a03"/>
<lb ed="X" n="0133a04"/>
<lb ed="X" n="0133a05"/><cb:docNumber>No. 479</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0133a06"/><lb ed="R039" n="0265a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金剛般若波羅蜜經破空論</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0133a07"/>
<lb ed="X" n="0133a08"/><lb ed="R039" n="0265a02"/><byline cb:type="other">姚秦三藏法師鳩摩羅什　譯經</byline>
<lb ed="X" n="0133a09"/><lb ed="R039" n="0265a03"/><byline cb:type="author">皇明菩薩沙彌智旭際明　造論</byline>
<lb ed="X" n="0133a10"/><lb ed="R039" n="0265a04"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0133a1001"><l>稽首實相三般若</l><l>本離四句及百非</l>
<lb ed="X" n="0133a11"/><lb ed="R039" n="0265a05"/><l>滿分修證福慧尊</l><l>性修慈誓冥加被</l>
<lb ed="X" n="0133a12"/><lb ed="R039" n="0265a06"/><l>爲治羣盲惡取空</l><l>欲申如實不空義</l>
<lb ed="X" n="0133a13"/><lb ed="R039" n="0265a07"/><l>不空徧破衆戲論</l><l>順悉檀故名破空</l></lg>
<lb ed="X" n="0133a14"/><lb ed="R039" n="0265a08"/><p xml:id="pX25p0133a1401">論曰。此歸命請加以申造論立名之旨趣也。稽首
<lb ed="X" n="0133a15"/><lb ed="R039" n="0265a09"/>者。首至地也。由意篤敬。動身發口。卽是三業翹勤
<lb ed="X" n="0133a16"/><lb ed="R039" n="0265a10"/>供養也。實相者。非有相･非無相･非非有相･非非無
<lb ed="X" n="0133a17"/><lb ed="R039" n="0265a11"/>相･非有無俱相。離一切相。徧爲一切諸法作相。故
<lb ed="X" n="0133a18"/><lb ed="R039" n="0265a12"/>名實相。此實相者。卽是般若波羅蜜體。體自寂照。
<lb ed="X" n="0133a19"/><lb ed="R039" n="0265a13"/>不可思議。如理而照。照不異寂。卽名觀照般若。如
<lb ed="X" n="0133a20"/><lb ed="R039" n="0265a14"/>理詮寂。寂詮卽照。是名文字般若。夫實相者。爲觀
<lb ed="X" n="0133a21"/><lb ed="R039" n="0265a15"/>照體。爲文字體。夫觀照者。照於實相。照於文字。夫
<lb ed="X" n="0133a22"/><lb ed="R039" n="0265a16"/>文字者。詮於實相。詮於觀照。此一非一。擧一卽三。
<lb ed="X" n="0133a23"/><lb ed="R039" n="0265a17"/>此三非三。言三卽一。爲令衆生頓悟諸法自體性
<lb ed="X" n="0133a24"/><lb ed="R039" n="0265a18"/>故。但擧實相。冠三般若。以實相體。統諸法故。此之
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0133b" n="0133b"/>
<lb ed="X" n="0133b01"/><lb ed="R039" n="0265b01"/>實相。本自非有。亦復非無。非亦有無。非非有無。實
<lb ed="X" n="0133b02"/><lb ed="R039" n="0265b02"/>相離四句故。觀照文字亦離四句。四句旣離。百非
<lb ed="X" n="0133b03"/><lb ed="R039" n="0265b03"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0133001" n="0133001"/>目絕。以彼百非。總不出四句故。此實相三法。不可
<lb ed="X" n="0133b04"/><lb ed="R039" n="0265b04"/>思議。非修非證。而爲一切修證之本。滿修證者。謂
<lb ed="X" n="0133b05"/><lb ed="R039" n="0265b05"/>諸如來。稱性而修。稱性而證。因果理窮。無可加故。
<lb ed="X" n="0133b06"/><lb ed="R039" n="0265b06"/>分修證者。謂諸菩薩。全性成修。全性作證。如入大
<lb ed="X" n="0133b07"/><lb ed="R039" n="0265b07"/>海。漸次深故。福名福德。慧名慧行。實相非福。而爲
<lb ed="X" n="0133b08"/><lb ed="R039" n="0265b08"/>一切福德之聚。稱性緣修。是成性福。實相非慧。而
<lb ed="X" n="0133b09"/><lb ed="R039" n="0265b09"/>爲一切慧行之本。稱性眞修。是成性慧。依於文字。
<lb ed="X" n="0133b10"/><lb ed="R039" n="0265b10"/>則有實相之福。福亦實相。具足福慧。依於觀照。則
<lb ed="X" n="0133b11"/><lb ed="R039" n="0265b11"/>有實相之慧。慧亦實相。具足福慧。實相體尊。是故
<lb ed="X" n="0133b12"/><lb ed="R039" n="0265b12"/>福慧修證。成兩足尊。</p><p xml:id="pX25p0133b1209" cb:place="inline">復次。實相非福慧。則不名尊。
<lb ed="X" n="0133b13"/><lb ed="R039" n="0265b13"/>以一切衆生。皆悉具足實相體故。福慧非實相。亦
<lb ed="X" n="0133b14"/><lb ed="R039" n="0265b14"/>不名尊。以一切權小。縱有種種福慧。不成無上大
<lb ed="X" n="0133b15"/><lb ed="R039" n="0265b15"/>菩提故。由性具義。妙修得成。由妙修義。性德方顯。
<lb ed="X" n="0133b16"/><lb ed="R039" n="0265b16"/>若但擧修德。不擧性德者。則衆生與佛。條然隔別。
<lb ed="X" n="0133b17"/><lb ed="R039" n="0265b17"/>生不能感。佛不能應。若但擧性德。不擧修德者。則
<lb ed="X" n="0133b18"/><lb ed="R039" n="0265b18"/>佛與衆生。一味平等。佛非能加。生非所加。今以衆
<lb ed="X" n="0133b19"/><lb ed="R039" n="0266a01"/>生性中諸佛修成之慈誓。加被諸佛性中衆生本
<lb ed="X" n="0133b20"/><lb ed="R039" n="0266a02"/>具之修德。能拔一切戲論苦。能與一切實相樂。性
<lb ed="X" n="0133b21"/><lb ed="R039" n="0266a03"/>與性冥。修與修冥。性與修冥。修與性冥。性修不二。
<lb ed="X" n="0133b22"/><lb ed="R039" n="0266a04"/>生佛體同。是故得成加被義也。復次行人。若身身
<lb ed="X" n="0133b23"/><lb ed="R039" n="0266a05"/>業。若口口業。若意意業。當體卽是實相。惟其當體
<lb ed="X" n="0133b24"/><lb ed="R039" n="0266a06"/>卽實相故。則無能禮･所禮差別之相。達此能所性
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0133c" n="0133c"/>
<lb ed="X" n="0133c01"/><lb ed="R039" n="0266a07"/>非能所。非能所性。徧爲一切能所而作依止。無有
<lb ed="X" n="0133c02"/><lb ed="R039" n="0266a08"/>一能一所而非實相全體大用。是故三業得爲能
<lb ed="X" n="0133c03"/><lb ed="R039" n="0266a09"/>感。諸佛得爲所感。諸佛得爲能應。行人得爲所應。
<lb ed="X" n="0133c04"/><lb ed="R039" n="0266a10"/>此卽歸命請加之旨趣也。</p><p xml:id="pX25p0133c0411" cb:place="inline">次申造論立名旨趣者。
<lb ed="X" n="0133c05"/><lb ed="R039" n="0266a11"/>問曰。從上佛祖經論<anchor xml:id="nkr_note_add_0133c0501" n="0133c0501"/><anchor xml:id="beg0133c0501" n="0133c0501"/>已<anchor xml:id="end0133c0501"/>足。何須更造此論。答曰。爲
<lb ed="X" n="0133c06"/><lb ed="R039" n="0266a12"/>治羣盲惡取空故。一切衆生。生無慧目。不能得見
<lb ed="X" n="0133c07"/><lb ed="R039" n="0266a13"/>實相眞體。亦復不知觀照。不知文字。猶如羣盲。不
<lb ed="X" n="0133c08"/><lb ed="R039" n="0266a14"/>見乳色。隨語生解。聞鶴謂動。聞雪謂冷等。聞此經
<lb ed="X" n="0133c09"/><lb ed="R039" n="0266a15"/>者亦爾。經本破一切相。令達實相。而諸羣盲。但聞
<lb ed="X" n="0133c10"/><lb ed="R039" n="0266a16"/>破相。便執非相。取著於空。成惡知見。破壞俗諦。撥
<lb ed="X" n="0133c11"/><lb ed="R039" n="0266a17"/>無因果。是以佛言。寧起有見如<name role="" type="person">須彌山</name>。莫起空見
<lb ed="X" n="0133c12"/><lb ed="R039" n="0266a18"/>如芥子許。而彼不知實相。雖復永離一切幻妄之
<lb ed="X" n="0133c13"/><lb ed="R039" n="0266b01"/>相。體性不空。以其無始以來。常恒不變。具足過恒
<lb ed="X" n="0133c14"/><lb ed="R039" n="0266b02"/>沙等性德之用。蓋不惟爲種種萬行之所莊嚴。而
<lb ed="X" n="0133c15"/><lb ed="R039" n="0266b03"/>具萬行無非性具。無非性起。趣擧一行。無非實相
<lb ed="X" n="0133c16"/><lb ed="R039" n="0266b04"/>全體大用。無分無劑。互徧互融。體卽法界。義如是
<lb ed="X" n="0133c17"/><lb ed="R039" n="0266b05"/>故。</p><p xml:id="pX25p0133c1702" cb:place="inline">問曰。如是義者。卽<anchor xml:id="nkr_note_add_0133c1701" n="0133c1701"/><anchor xml:id="beg0133c1701" n="0133c1701"/>已<anchor xml:id="end0133c1701"/>徧破一切戲論。所謂若有
<lb ed="X" n="0133c18"/><lb ed="R039" n="0266b06"/>見戲論。若空見戲論。若亦有亦空見戲論。若非有
<lb ed="X" n="0133c19"/><lb ed="R039" n="0266b07"/>非空見戲論。單四見戲論。複四見戲論。具足四見
<lb ed="X" n="0133c20"/><lb ed="R039" n="0266b08"/>戲論。廣說乃至一百八見。種種見網諸戲論等。無
<lb ed="X" n="0133c21"/><lb ed="R039" n="0266b09"/>不破盡。何故立名爲破空耶。答曰。順悉檀故。名爲
<lb ed="X" n="0133c22"/><lb ed="R039" n="0266b10"/>破空。悉檀有四。一･世界悉檀。爲令衆生得歡喜故。
<lb ed="X" n="0133c23"/><lb ed="R039" n="0266b11"/>二･爲人悉檀。爲令衆生生善根。故三･對治悉檀。爲
<lb ed="X" n="0133c24"/><lb ed="R039" n="0266b12"/>令衆生滅愛見故。四･第一義悉檀。爲令衆生入深
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0134a" n="0134a"/>
<lb ed="X" n="0134a01"/><lb ed="R039" n="0266b13"/>理故。今治惡取空見。名爲破空。卽順對治悉檀義
<lb ed="X" n="0134a02"/><lb ed="R039" n="0266b14"/>也。復次。於對治中。仍具四悉。所謂自有衆生聞破
<lb ed="X" n="0134a03"/><lb ed="R039" n="0266b15"/>空論而生歡喜。復有衆生。善根增長。愛見消滅。證
<lb ed="X" n="0134a04"/><lb ed="R039" n="0266b16"/>入實相。如是種種爲益不同。以是因緣。須造論也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0134a05"/><lb ed="R039" n="0266b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0134a0501">金剛般若波羅蜜經</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0134a06"/><lb ed="R039" n="0266b18"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0134a0601"><l>體是至寶相不壞</l><l>用能破物性常然</l>
<lb ed="X" n="0134a07"/><lb ed="R039" n="0267a01"/><l>以喩般若三非三</l><l>通別咸成度無極</l></lg>
<lb ed="X" n="0134a08"/><lb ed="R039" n="0267a02"/><p xml:id="pX25p0134a0801">論曰。此一經之總題也。以對餘經。則名爲別。以對
<lb ed="X" n="0134a09"/><lb ed="R039" n="0267a03"/>經文。復名爲通。若別若通。所詮無二。故曰咸成度
<lb ed="X" n="0134a10"/><lb ed="R039" n="0267a04"/>無極也。金剛者。喩也。般若波羅蜜者。法也。金中之
<lb ed="X" n="0134a11"/><lb ed="R039" n="0267a05"/>剛。故名金剛。此寶貴重。以喩實相般若。諸法中尊。
<lb ed="X" n="0134a12"/><lb ed="R039" n="0267a06"/>其相堅固。物不能壞。以喩觀照般若。愛見莫侵。其
<lb ed="X" n="0134a13"/><lb ed="R039" n="0267a07"/>用猛利。能破一切。以喩文字般若。能斷衆疑。復次。
<lb ed="X" n="0134a14"/><lb ed="R039" n="0267a08"/>實相尊重故。觀照文字亦復尊重。觀照不壞故。卽
<lb ed="X" n="0134a15"/><lb ed="R039" n="0267a09"/>是實相文字不壞。文字斷疑故。卽是實相觀照斷
<lb ed="X" n="0134a16"/><lb ed="R039" n="0267a10"/>疑。譬如體是至寶。故不爲一切所壞而能破一切
<lb ed="X" n="0134a17"/><lb ed="R039" n="0267a11"/>也。不爲一切所壞。故能破一切而稱至寶也。能破
<lb ed="X" n="0134a18"/><lb ed="R039" n="0267a12"/>一切。故名爲至寶而物莫能壞也。一體三義。混之
<lb ed="X" n="0134a19"/><lb ed="R039" n="0267a13"/>愈分。三義一體。派之愈合。實相常住爲體。體卽法
<lb ed="X" n="0134a20"/><lb ed="R039" n="0267a14"/>身。觀照契理爲宗。宗卽般若。文字斷疑爲用。用卽
<lb ed="X" n="0134a21"/><lb ed="R039" n="0267a15"/>解脫。總此三法爲名。借此三義爲喩。此之三義。其
<lb ed="X" n="0134a22"/><lb ed="R039" n="0267a16"/>性常然。諸佛菩薩。不能令增。一切衆生。不能令減。
<lb ed="X" n="0134a23"/><lb ed="R039" n="0267a17"/>非悟非迷。無彼無此。惟其不屬迷悟。故徧爲迷悟
<lb ed="X" n="0134a24"/><lb ed="R039" n="0267a18"/>作依。惟其性無彼此。故依之成彼成此。</p><p xml:id="pX25p0134a2416" cb:place="inline">梵語波羅
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0134b" n="0134b"/>
<lb ed="X" n="0134b01"/><lb ed="R039" n="0267b01"/>密。此翻彼岸到。亦翻度無極也。迷實相而爲苦道。
<lb ed="X" n="0134b02"/><lb ed="R039" n="0267b02"/>迷觀照而爲煩惱。迷解脫而爲結業。是以非此說
<lb ed="X" n="0134b03"/><lb ed="R039" n="0267b03"/>此。說名生死無極之海。悟苦道卽法身。悟煩惱卽
<lb ed="X" n="0134b04"/><lb ed="R039" n="0267b04"/>觀照。悟結業卽解脫。是以非彼說彼。說名度無極
<lb ed="X" n="0134b05"/><lb ed="R039" n="0267b05"/>也。復次。前五度對波羅蜜。各有四句料簡。般若惟
<lb ed="X" n="0134b06"/><lb ed="R039" n="0267b06"/>三句。一者。非般若非波羅蜜。有爲諸福德是。二者。
<lb ed="X" n="0134b07"/><lb ed="R039" n="0267b07"/>是般若非波羅蜜。相似諸智慧是。三者。是般若是
<lb ed="X" n="0134b08"/><lb ed="R039" n="0267b08"/>波羅蜜。此經所顯三般若是。更無是波羅蜜非般
<lb ed="X" n="0134b09"/><lb ed="R039" n="0267b09"/>若句。以五度若非般若。不能到彼岸故。以五度若
<lb ed="X" n="0134b10"/><lb ed="R039" n="0267b10"/>到彼岸。咸名爲般若故。故但說般若。卽爲具說六
<lb ed="X" n="0134b11"/><lb ed="R039" n="0267b11"/>度萬行。當知六度萬行。皆如金剛。離句。絕非。而非
<lb ed="X" n="0134b12"/><lb ed="R039" n="0267b12"/>斷滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0134b13"/><lb ed="R039" n="0267b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0134b1301">如是我聞。一時佛在<name role="" type="person">舍衛國</name><name role="" type="person">祇樹給孤獨園</name>。與大比
<lb ed="X" n="0134b14"/><lb ed="R039" n="0267b14"/>丘衆千二百五十人俱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0134b15"/><lb ed="R039" n="0267b15"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0134b1501"><l>第一義諦無聲字</l><l>亦無時處主伴等</l>
<lb ed="X" n="0134b16"/><lb ed="R039" n="0267b16"/><l>爲利衆生轉法輪</l><l>六種成就而證信</l></lg>
<lb ed="X" n="0134b17"/><lb ed="R039" n="0267b17"/><p xml:id="pX25p0134b1701">論曰。實相之體。名爲第一義諦。非能信･非所信･非
<lb ed="X" n="0134b18"/><lb ed="R039" n="0267b18"/>能聞･非所聞･非三世所攝･非方隅所收･非主非伴･
<lb ed="X" n="0134b19"/><lb ed="R039" n="0268a01"/>非一非多。而能所･時處･主伴･一多。咸依實相而得
<lb ed="X" n="0134b20"/><lb ed="R039" n="0268a02"/>成就。是故若知第一義諦非種種。而種種無非第
<lb ed="X" n="0134b21"/><lb ed="R039" n="0268a03"/>一義諦者。則不壞假名而達實相。可與信入此經。
<lb ed="X" n="0134b22"/><lb ed="R039" n="0268a04"/>卽通序而成別矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0134b23"/><lb ed="R039" n="0268a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0134b2301">爾時世尊食時。著衣持鉢。入舍衛大城乞食。於其城
<lb ed="X" n="0134b24"/><lb ed="R039" n="0268a06"/>中。次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0134b2401" n="0134b2401"/><anchor xml:id="beg0134b2401" n="0134b2401"/>已<anchor xml:id="end0134b2401"/>。還至本處。飯食訖。收衣鉢。洗足<anchor xml:id="nkr_note_add_0134b2402" n="0134b2402"/><anchor xml:id="beg0134b2402" n="0134b2402"/>已<anchor xml:id="end0134b2402"/>。敷座
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0134c" n="0134c"/>
<lb ed="X" n="0134c01"/><lb ed="R039" n="0268a07"/>而坐。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0134c02"/><lb ed="R039" n="0268a08"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0134c0201"><l>衣食行坐事卽理</l><l>一切毗尼皆佛行</l>
<lb ed="X" n="0134c03"/><lb ed="R039" n="0268a09"/><l>一一行中見實相</l><l>護念付囑善應知</l></lg>
<lb ed="X" n="0134c04"/><lb ed="R039" n="0268a10"/><p xml:id="pX25p0134c0401">論曰。末世甫欲趣向大乘。學深般若。便輕忽一切
<lb ed="X" n="0134c05"/><lb ed="R039" n="0268a11"/>毗尼細行。輒云大道不拘小節。大象不由兔徑。豈
<lb ed="X" n="0134c06"/><lb ed="R039" n="0268a12"/>思如來大聖。法中之王。而著衣持鉢。乞食趺坐等。
<lb ed="X" n="0134c07"/><lb ed="R039" n="0268a13"/>一一咸同比丘威儀。曾無稍異。故知全事卽理。設
<lb ed="X" n="0134c08"/><lb ed="R039" n="0268a14"/>欲捨壞色三衣。而空談慚愧忍辱之衣。何不幷癈
<lb ed="X" n="0134c09"/><lb ed="R039" n="0268a15"/>人間六味。而空談法喜禪悅之味乎。昔高峰妙禪
<lb ed="X" n="0134c10"/><lb ed="R039" n="0268a16"/>師室中垂問云。大修行人。當遵佛行。因甚不守毗
<lb ed="X" n="0134c11"/><lb ed="R039" n="0268a17"/>尼。蓋一切毗尼。無非佛行。安得名爲兔徑小節。旣
<lb ed="X" n="0134c12"/><lb ed="R039" n="0268a18"/>是不遵佛行。豈名大修行人。須知卽一著衣。便具
<lb ed="X" n="0134c13"/><lb ed="R039" n="0268b01"/>慚愧忍辱功德之衣。卽一飯食。便具禪悅法喜出
<lb ed="X" n="0134c14"/><lb ed="R039" n="0268b02"/>世之食。卽一行乞。便知如來行慈悲行。卽一趺坐。
<lb ed="X" n="0134c15"/><lb ed="R039" n="0268b03"/>便知如來坐法空座。是故一一行門無非實相。能
<lb ed="X" n="0134c16"/><lb ed="R039" n="0268b04"/>令根熟菩薩。見諸如來與其同行。得悟實相。名善
<lb ed="X" n="0134c17"/><lb ed="R039" n="0268b05"/>護念。令根未熟菩薩。依此法律。正住增長。進趣實
<lb ed="X" n="0134c18"/><lb ed="R039" n="0268b06"/>相。名善付囑也。由此得名爲發起序。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0134c19"/><lb ed="R039" n="0268b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0134c1901">時。長老須菩提。在大衆中。卽從座起。偏袒右肩。右膝
<lb ed="X" n="0134c20"/><lb ed="R039" n="0268b08"/>著地。合掌恭敬而白佛言。希有。世尊。如來善護念諸
<lb ed="X" n="0134c21"/><lb ed="R039" n="0268b09"/>菩薩。善付囑諸菩薩。世尊。善男子･善女人。發阿耨多
<lb ed="X" n="0134c22"/><lb ed="R039" n="0268b10"/>羅三藐三菩提心。應云何住。云何降伏其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0134c23"/><lb ed="R039" n="0268b11"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0134c2301"><l>證實施權善鑒機</l><l>護念付囑故希有</l>
<lb ed="X" n="0134c24"/><lb ed="R039" n="0268b12"/><l>發心應住降伏心</l><l>般若相應此應問</l></lg>
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0135a" n="0135a"/>
<lb ed="X" n="0135a01"/><lb ed="R039" n="0268b13"/><p xml:id="pX25p0135a0101">論曰。以三義故。歎爲希有。實相般若。難證難入。惟
<lb ed="X" n="0135a02"/><lb ed="R039" n="0268b14"/>佛窮底。故爲希有。<anchor xml:id="nkr_note_add_0135a0201" n="0135a0201"/><anchor xml:id="beg0135a0201" n="0135a0201"/>已<anchor xml:id="end0135a0201"/>證實智。爲物施權。權實不二。
<lb ed="X" n="0135a03"/><lb ed="R039" n="0268b15"/>故爲希有。知彼羣機。有熟未熟。熟善護念。未熟付
<lb ed="X" n="0135a04"/><lb ed="R039" n="0268b16"/>囑。於一切時。一切行中。具斯二利。故爲希有。阿耨
<lb ed="X" n="0135a05"/><lb ed="R039" n="0268b17"/>多羅三藐三菩提者。此翻無上正等正覺。乃一切
<lb ed="X" n="0135a06"/><lb ed="R039" n="0268b18"/>種智之果。發心者從因趣果之勝心也。入理般若。
<lb ed="X" n="0135a07"/><lb ed="R039" n="0269a01"/>名爲住。應云何住。是問住果。云何降伏其心。是問
<lb ed="X" n="0135a08"/><lb ed="R039" n="0269a02"/>淨因。夫無上菩提。雖名爲果。體卽非果。發無上心。
<lb ed="X" n="0135a09"/><lb ed="R039" n="0269a03"/>雖名爲因。體卽非因。非果非因。實相法身寶也。應
<lb ed="X" n="0135a10"/><lb ed="R039" n="0269a04"/>住是觀照。不壞宗也。降伏是解脫。斷惑用也。故名
<lb ed="X" n="0135a11"/><lb ed="R039" n="0269a05"/>般若相應問也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0135a12"/><lb ed="R039" n="0269a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0135a1201">佛言。善哉。善哉。須菩提。如汝所說。如來善護念諸菩
<lb ed="X" n="0135a13"/><lb ed="R039" n="0269a07"/>薩。善付囑諸菩薩。汝今諦聽。當爲汝說。善男子善女
<lb ed="X" n="0135a14"/><lb ed="R039" n="0269a08"/>人。發阿耨多羅三藐三菩提心。應如是住。如是降伏
<lb ed="X" n="0135a15"/><lb ed="R039" n="0269a09"/>其心。唯然。世尊。願樂欲聞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0135a16"/><lb ed="R039" n="0269a10"/><cb:div type="commentary"><lg xml:id="lgX25p0135a1601"><l>契理契機故善善</l><l>聞慧具足諦應思</l></lg>
<lb ed="X" n="0135a17"/><lb ed="R039" n="0269a11"/><p xml:id="pX25p0135a1701">論曰。自有契理而不契機者。如說大法。小機不堪。
<lb ed="X" n="0135a18"/><lb ed="R039" n="0269a12"/>自有契機而不契理者。如說世善。不出生死。盡理
<lb ed="X" n="0135a19"/><lb ed="R039" n="0269a13"/>而言。若非契理。決不契機。以理非權實。能權能實。
<lb ed="X" n="0135a20"/><lb ed="R039" n="0269a14"/>權實皆理。如甘毒皆藥故。若非契機。亦決不契理。
<lb ed="X" n="0135a21"/><lb ed="R039" n="0269a15"/>以說不當機。便成非量。如藥無貴賤。起病者良故。
<lb ed="X" n="0135a22"/><lb ed="R039" n="0269a16"/>聞慧具足者。有聞無慧。如有燈無目。不見實相。有
<lb ed="X" n="0135a23"/><lb ed="R039" n="0269a17"/>慧無聞。如暗室中坐。亦不見實相。誡令諦聽。爲具
<lb ed="X" n="0135a24"/><lb ed="R039" n="0269a18"/>足聞慧故。爲引起思慧及修慧故。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0135b" n="0135b"/>
<lb ed="X" n="0135b01"/><lb ed="R039" n="0269b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0135b0101">佛吿須菩提。諸菩薩摩訶薩。應如是降伏其心。所有
<lb ed="X" n="0135b02"/><lb ed="R039" n="0269b02"/>一切衆生之類。若卵生･若胎生･若濕生･若化生･若有
<lb ed="X" n="0135b03"/><lb ed="R039" n="0269b03"/>色･若無色･若有想･若無想･若非有想非無想。我皆令
<lb ed="X" n="0135b04"/><lb ed="R039" n="0269b04"/>入無餘涅槃而滅度之。如是滅度無量無數無邊衆
<lb ed="X" n="0135b05"/><lb ed="R039" n="0269b05"/>生。實無衆生得滅度者。何以故。須菩提。若菩薩有我
<lb ed="X" n="0135b06"/><lb ed="R039" n="0269b06"/>相人相衆生相壽者相。卽非菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0135b07"/><lb ed="R039" n="0269b07"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0135b0701"><l>廣大第一常不倒</l><l>四心亦卽三迴向</l>
<lb ed="X" n="0135b08"/><lb ed="R039" n="0269b08"/><l>如是誓願善降心</l><l>能會一心三般若</l></lg>
<lb ed="X" n="0135b09"/><lb ed="R039" n="0269b09"/><p xml:id="pX25p0135b0901">論曰。廣大心者。亦名無邊心。謂所緣境遍。卽是橫
<lb ed="X" n="0135b10"/><lb ed="R039" n="0269b10"/>亘四生。豎窮三界。四生爲能住。三界爲所住。依殻
<lb ed="X" n="0135b11"/><lb ed="R039" n="0269b11"/>曰卵生。如魚鳥等。含藏曰胎生。如人畜等。假潤曰
<lb ed="X" n="0135b12"/><lb ed="R039" n="0269b12"/>濕生。如蟲蟻等。倐現曰化生。如諸天等。有色者。欲
<lb ed="X" n="0135b13"/><lb ed="R039" n="0269b13"/>色二界。無色者。空等四天。於四空中。空處識處。名
<lb ed="X" n="0135b14"/><lb ed="R039" n="0269b14"/>有想。無所有處。名無想。有頂衆生。名非有想非無
<lb ed="X" n="0135b15"/><lb ed="R039" n="0269b15"/>想。第一心者。亦名最上心。所謂我皆令入無餘涅
<lb ed="X" n="0135b16"/><lb ed="R039" n="0269b16"/>槃而滅度之。此非小乘無餘涅槃。功德施菩薩論
<lb ed="X" n="0135b17"/><lb ed="R039" n="0269b17"/>云。無餘涅槃者何義。謂了諸法無生性空。永息一
<lb ed="X" n="0135b18"/><lb ed="R039" n="0269b18"/>切有患諸蘊。資用無邊希有功德。淸淨色相。圓滿
<lb ed="X" n="0135b19"/><lb ed="R039" n="0270a01"/>莊嚴。廣利羣生。妙業無盡。天台疏云。大乘以累無
<lb ed="X" n="0135b20"/><lb ed="R039" n="0270a02"/>不盡。德無不圓。名無餘也。常心者。亦名愛攝心。經
<lb ed="X" n="0135b21"/><lb ed="R039" n="0270a03"/>云。如是滅度無量衆生。實無衆生得滅度者。論云。
<lb ed="X" n="0135b22"/><lb ed="R039" n="0270a04"/>菩薩慈愛一切衆生。同於<anchor xml:id="nkr_note_add_0135b2201" n="0135b2201"/><anchor xml:id="beg0135b2201" n="0135b2201"/>己<anchor xml:id="end0135b2201"/>故。衆生滅度。卽我非
<lb ed="X" n="0135b23"/><lb ed="R039" n="0270a05"/>他。是名愛攝。今謂此之經文。應依論釋。蓋一切衆
<lb ed="X" n="0135b24"/><lb ed="R039" n="0270a06"/>生。雖復無量。總不離我同體心性。是故名爲自性
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0135c" n="0135c"/>
<lb ed="X" n="0135c01"/><lb ed="R039" n="0270a07"/>衆生。須知實無心外衆生得滅度者。非不滅度自
<lb ed="X" n="0135c02"/><lb ed="R039" n="0270a08"/>性衆生。令證無餘涅槃樂也。夫衆生之界。本卽大
<lb ed="X" n="0135c03"/><lb ed="R039" n="0270a09"/>涅槃界。由迷妄故。生死浩然。譬如瞖目。妄見空華。
<lb ed="X" n="0135c04"/><lb ed="R039" n="0270a10"/>今令覺悟本滅卽名爲度。非有此岸可離。非有彼
<lb ed="X" n="0135c05"/><lb ed="R039" n="0270a11"/>岸可到。若不達一切衆生卽我心性。便生彼我之
<lb ed="X" n="0135c06"/><lb ed="R039" n="0270a12"/>心。不能愛攝。若不達一切生死體卽涅槃。便生難
<lb ed="X" n="0135c07"/><lb ed="R039" n="0270a13"/>度之心。不能盡未來際。行菩薩道。故實無言。爲遮
<lb ed="X" n="0135c08"/><lb ed="R039" n="0270a14"/>心外計有衆生。及遮心內計有生死實法。非謂都
<lb ed="X" n="0135c09"/><lb ed="R039" n="0270a15"/>不誓度自心如幻衆生。不顚倒心者。亦名正智心。
<lb ed="X" n="0135c10"/><lb ed="R039" n="0270a16"/>經云。若菩薩有我相等。卽非菩薩。四相是顚倒心。
<lb ed="X" n="0135c11"/><lb ed="R039" n="0270a17"/>有則名非。無則名是。以失顯得也。宰主名我。形相
<lb ed="X" n="0135c12"/><lb ed="R039" n="0270a18"/>名人。衆緣和合名衆生。相似相續名壽者。卽十六
<lb ed="X" n="0135c13"/><lb ed="R039" n="0270b01"/>知見之四。略擧以顯補特伽羅妄執。此執若無。名
<lb ed="X" n="0135c14"/><lb ed="R039" n="0270b02"/>得正智。四心亦卽三迴向者。菩薩所修三種迴向。
<lb ed="X" n="0135c15"/><lb ed="R039" n="0270b03"/>謂迴自向他。迴因向果。迴事向理。今廣大心。卽迴
<lb ed="X" n="0135c16"/><lb ed="R039" n="0270b04"/>自向他義。第一心。卽迴因向果義。常心･不顚倒心。
<lb ed="X" n="0135c17"/><lb ed="R039" n="0270b05"/>卽迴事向理義。以此誓願善降伏心。令因淸淨。則
<lb ed="X" n="0135c18"/><lb ed="R039" n="0270b06"/>會一心三般若性。迴自向他。會解脫性。喩如能破
<lb ed="X" n="0135c19"/><lb ed="R039" n="0270b07"/>一切。迴因向果。會觀照性。喩如物莫能壞。迴事向
<lb ed="X" n="0135c20"/><lb ed="R039" n="0270b08"/>理。會法身性。喩如體卽至寶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0135c21"/><lb ed="R039" n="0270b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0135c2101">復次。須菩提。菩薩於法應無所住。行於布施。所謂不
<lb ed="X" n="0135c22"/><lb ed="R039" n="0270b10"/>住色布施。不住聲香味觸法布施。須菩提。菩薩應如
<lb ed="X" n="0135c23"/><lb ed="R039" n="0270b11"/>是布施不住於相。何以故。若菩薩不住相布施。其福
<lb ed="X" n="0135c24"/><lb ed="R039" n="0270b12"/>德不可思量。須菩提。於意云何。東方虗空可思量不。
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0136a" n="0136a"/>
<lb ed="X" n="0136a01"/><lb ed="R039" n="0270b13"/>不也。世尊。須菩提。南西北方四維上下虗空可思量
<lb ed="X" n="0136a02"/><lb ed="R039" n="0270b14"/>不。不也。世尊。須菩提。菩薩無住相布施。福德亦復如
<lb ed="X" n="0136a03"/><lb ed="R039" n="0270b15"/>是不可思量。須菩提。菩薩但應如所敎住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0136a04"/><lb ed="R039" n="0270b16"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0136a0401"><l>一切無住是應住</l><l>資生無畏法三檀</l>
<lb ed="X" n="0136a05"/><lb ed="R039" n="0270b17"/><l>一二三攝六度滿</l><l>如虗空住是所敎</l></lg>
<lb ed="X" n="0136a06"/><lb ed="R039" n="0270b18"/><p xml:id="pX25p0136a0601">論曰。前問及許。皆先住而後降者。從實智起權智
<lb ed="X" n="0136a07"/><lb ed="R039" n="0271a01"/>也。今答中。先降而後住者。從權智入實智也。以無
<lb ed="X" n="0136a08"/><lb ed="R039" n="0271a02"/>所住法。住般若中。熾然修行六波羅密而不取相。
<lb ed="X" n="0136a09"/><lb ed="R039" n="0271a03"/>是故能令少施與虗空等。施有三種。一･資生施。卽
<lb ed="X" n="0136a10"/><lb ed="R039" n="0271a04"/>檀波羅蜜。二･無畏施。卽尸羅孱提二波羅蜜。三者･
<lb ed="X" n="0136a11"/><lb ed="R039" n="0271a05"/>法施。卽毗離耶･禪那･般若三波羅蜜。不住六塵者。
<lb ed="X" n="0136a12"/><lb ed="R039" n="0271a06"/>不著其因。不取其果。不著因者。不見我爲能施。人
<lb ed="X" n="0136a13"/><lb ed="R039" n="0271a07"/>爲受施。物爲所施。以若我･若人･若物。因緣無性故。
<lb ed="X" n="0136a14"/><lb ed="R039" n="0271a08"/>如幻如夢故。惟心所現。因心成體。體卽法界故。不
<lb ed="X" n="0136a15"/><lb ed="R039" n="0271a09"/>取果者。不爲貪求未來殊勝色等諸果報故。不住
<lb ed="X" n="0136a16"/><lb ed="R039" n="0271a10"/>相者。相秪是六塵若因若果。蓋現前所有六度妙
<lb ed="X" n="0136a17"/><lb ed="R039" n="0271a11"/>行。本皆實相擧體所成。是故隨擧一行。本卽實相
<lb ed="X" n="0136a18"/><lb ed="R039" n="0271a12"/>全體大用。譬如擧海成漚。擧漚攝海。而諸衆生住
<lb ed="X" n="0136a19"/><lb ed="R039" n="0271a13"/>於相故。妄自計果計因。觀大觀小。若能稱性而住。
<lb ed="X" n="0136a20"/><lb ed="R039" n="0271a14"/>不住諸相。譬如芥子中空。與十方空。性無二無別。
<lb ed="X" n="0136a21"/><lb ed="R039" n="0271a15"/>以空非內外･彼此･方隅･形相。更無小空異大空故。
<lb ed="X" n="0136a22"/><lb ed="R039" n="0271a16"/>無相之福。其福乃大。非謂無福。不住塵相。名如敎
<lb ed="X" n="0136a23"/><lb ed="R039" n="0271a17"/>住。非無應住。是故善破惡取空見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0136a24"/><lb ed="R039" n="0271a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0136a2401">須菩提。於意云何。可以身相見如來不。不也。世尊。不
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0136b" n="0136b"/>
<lb ed="X" n="0136b01"/><lb ed="R039" n="0271b01"/>可以身相得見如來。何以故。如來所說身相。卽非身
<lb ed="X" n="0136b02"/><lb ed="R039" n="0271b02"/>相。佛吿須菩提。凡所有相。皆是虗妄。若見諸相非相。
<lb ed="X" n="0136b03"/><lb ed="R039" n="0271b03"/>卽<anchor xml:id="nkr_note_add_0136b0301" n="0136b0301"/><anchor xml:id="beg0136b0301" n="0136b0301"/>見<anchor xml:id="end0136b0301"/>如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0136b04"/><lb ed="R039" n="0271b04"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0136b0401"><l>如來果德不思議</l><l>身相非相卽實相</l>
<lb ed="X" n="0136b05"/><lb ed="R039" n="0271b05"/><l>不離諸相說非相</l><l>於佛三身如是見</l></lg>
<lb ed="X" n="0136b06"/><lb ed="R039" n="0271b06"/><p xml:id="pX25p0136b0601">論曰。准餘諸論。自此以下。皆爲問答遣疑也。恐有
<lb ed="X" n="0136b07"/><lb ed="R039" n="0271b07"/>疑曰。菩薩施時。不住於相。云何致成果時福相。故
<lb ed="X" n="0136b08"/><lb ed="R039" n="0271b08"/>逆問曰。可以身相見如來不。尊者<anchor xml:id="nkr_note_add_0136b0801" n="0136b0801"/><anchor xml:id="beg0136b0801" n="0136b0801"/>已<anchor xml:id="end0136b0801"/>達法身眞理。
<lb ed="X" n="0136b09"/><lb ed="R039" n="0271b09"/>隨卽答曰。不可以身相得見如來。何以故。如來所
<lb ed="X" n="0136b10"/><lb ed="R039" n="0271b10"/>說身相。卽非身相。葢實相不變隨緣。說爲身相。隨
<lb ed="X" n="0136b11"/><lb ed="R039" n="0271b11"/>緣不變。卽非身相。此則<anchor xml:id="nkr_note_add_0136b1101" n="0136b1101"/><anchor xml:id="beg0136b1101" n="0136b1101"/>已<anchor xml:id="end0136b1101"/>悟報化非眞。不離於眞。
<lb ed="X" n="0136b12"/><lb ed="R039" n="0271b12"/>佛迎其解而廣之曰。凡所有相。皆是虗妄。不惟取
<lb ed="X" n="0136b13"/><lb ed="R039" n="0271b13"/>報化修德之相。名爲虗妄。卽復取法身性德之相。
<lb ed="X" n="0136b14"/><lb ed="R039" n="0271b14"/>亦是虗妄。若見諸相非相。如達全波卽水。無別波
<lb ed="X" n="0136b15"/><lb ed="R039" n="0271b15"/>相。全漚卽海。無別漚相。則不於法身外。別取報化
<lb ed="X" n="0136b16"/><lb ed="R039" n="0271b16"/>相。亦不於報化外。別取法身相。而頭頭法法。皆是
<lb ed="X" n="0136b17"/><lb ed="R039" n="0271b17"/>如來一體三身矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0136b18"/><lb ed="R039" n="0271b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0136b1801">須菩提白佛言。世尊。頗有衆生得聞如是言說章句。
<lb ed="X" n="0136b19"/><lb ed="R039" n="0272a01"/>生實信不。佛吿須菩提。莫作是說。如來滅後。後五百
<lb ed="X" n="0136b20"/><lb ed="R039" n="0272a02"/>歲。有持戒修福者。於此章句能生信心。以此爲實。當
<lb ed="X" n="0136b21"/><lb ed="R039" n="0272a03"/>知是人。不於一佛二佛三四五佛而種善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0136b2101" n="0136b2101"/><anchor xml:id="beg0136b2101" n="0136b2101"/>已<anchor xml:id="end0136b2101"/>於無
<lb ed="X" n="0136b22"/><lb ed="R039" n="0272a04"/>量千萬佛所種諸善根。聞是章句。乃至一念生淨信
<lb ed="X" n="0136b23"/><lb ed="R039" n="0272a05"/>者。須菩提。如來悉知悉見是諸衆生得如是無量福
<lb ed="X" n="0136b24"/><lb ed="R039" n="0272a06"/>德。何以故。是諸衆生。無復我相人相衆生相壽者相。
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0136c" n="0136c"/>
<lb ed="X" n="0136c01"/><lb ed="R039" n="0272a07"/>無法相。亦無非法相。何以故。是諸衆生。若心取相。卽
<lb ed="X" n="0136c02"/><lb ed="R039" n="0272a08"/>爲著我人衆生壽者。若取法相。卽著我人衆生壽者。
<lb ed="X" n="0136c03"/><lb ed="R039" n="0272a09"/>何以故。若取非法相。卽著我人衆生壽者。是故不應
<lb ed="X" n="0136c04"/><lb ed="R039" n="0272a10"/>取法。不應取非法。以是義故。如來常說。汝等比丘。知
<lb ed="X" n="0136c05"/><lb ed="R039" n="0272a11"/>我說法。如筏喩者。法尙應捨。何況非法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0136c06"/><lb ed="R039" n="0272a12"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0136c0601"><l>持戒修福有智慧</l><l>善根深故福德多</l>
<lb ed="X" n="0136c07"/><lb ed="R039" n="0272a13"/><l>佛眼所見佛智知</l><l>離我法執度<anchor xml:id="nkr_note_add_0136c0701" n="0136c0701"/><anchor xml:id="beg0136c0701" n="0136c0701"/>彼<anchor xml:id="end0136c0701"/>岸</l></lg>
<lb ed="X" n="0136c08"/><lb ed="R039" n="0272a14"/><p xml:id="pX25p0136c0801">論曰。不住相施爲淸淨因。諸相非相爲淸淨果。超
<lb ed="X" n="0136c09"/><lb ed="R039" n="0272a15"/>情離見。誰能信樂。尊者因此致疑。佛答釋云莫作
<lb ed="X" n="0136c10"/><lb ed="R039" n="0272a16"/>是說者。不定之辭也。若無三種善根。雖在佛世。實
<lb ed="X" n="0136c11"/><lb ed="R039" n="0272a17"/>信不生。若有三種善根。雖後後時。能生淨信。三善
<lb ed="X" n="0136c12"/><lb ed="R039" n="0272a18"/>根者。一持戒･二修福･三有智慧。</p><p xml:id="pX25p0136c1213" cb:place="inline">一･持戒者。功德施
<lb ed="X" n="0136c13"/><lb ed="R039" n="0272b01"/>云。過去生中見無量佛。咸供養故。供養有三種。一･
<lb ed="X" n="0136c14"/><lb ed="R039" n="0272b02"/>給侍左右。二･嚴辦所須。三･詢承法要。能守護故。名
<lb ed="X" n="0136c15"/><lb ed="R039" n="0272b03"/>曰尸羅。謂能善守六情根故。彼復有三。一･能離尸
<lb ed="X" n="0136c16"/><lb ed="R039" n="0272b04"/>羅。離於十不善業故。二･能作尸羅。作於菩提分業
<lb ed="X" n="0136c17"/><lb ed="R039" n="0272b05"/>故。三･能趣尸羅。趣於第一義諦故。</p><p xml:id="pX25p0136c1714" cb:place="inline">二･修福者。功德
<lb ed="X" n="0136c18"/><lb ed="R039" n="0272b06"/>施云。種無貪等三善根故。質直柔和及智悲等。</p><p xml:id="pX25p0136c1819" cb:place="inline">三･
<lb ed="X" n="0136c19"/><lb ed="R039" n="0272b07"/>有智慧者。了知生法二俱空故。知生空者。卽是無
<lb ed="X" n="0136c20"/><lb ed="R039" n="0272b08"/>我人等相。知法空者。卽是無法相。亦無非法相。雖
<lb ed="X" n="0136c21"/><lb ed="R039" n="0272b09"/>云二空。秪是一理。不取則我･法本空。一取則二俱
<lb ed="X" n="0136c22"/><lb ed="R039" n="0272b10"/>成著。此三善根。前不兼後。後必具前。前二爲助。後
<lb ed="X" n="0136c23"/><lb ed="R039" n="0272b11"/>一爲正。若無正信。則助善福微。若無助善。則正信
<lb ed="X" n="0136c24"/><lb ed="R039" n="0272b12"/>不發。由根深故。福乃無量。佛智所知現量而知。非
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0137a" n="0137a"/>
<lb ed="X" n="0137a01"/><lb ed="R039" n="0272b13"/>比知也。佛眼所見。照窮因果。非肉眼也。世有侈談
<lb ed="X" n="0137a02"/><lb ed="R039" n="0272b14"/>無相。而尸羅福德。置諸罔聞者。妄謂不著戒相。不
<lb ed="X" n="0137a03"/><lb ed="R039" n="0272b15"/>知全墮破戒相中。妄謂不著福相。不知全墮衆罪
<lb ed="X" n="0137a04"/><lb ed="R039" n="0272b16"/>相中。是以如來殷勤鄭重。特申誡云。何以故。若取
<lb ed="X" n="0137a05"/><lb ed="R039" n="0272b17"/>非法相。卽著我人衆生壽者。蓋凡夫未達戒之與
<lb ed="X" n="0137a06"/><lb ed="R039" n="0272b18"/>福。當體卽是無相。而欲別求無相戒福。不知一撥
<lb ed="X" n="0137a07"/><lb ed="R039" n="0273a01"/>戒福法相。便墮非法相中。旣取非法。生執宛然。欲
<lb ed="X" n="0137a08"/><lb ed="R039" n="0273a02"/>會二空。愈趨愈遠。故曰法尙應捨。何況非法。猶佛
<lb ed="X" n="0137a09"/><lb ed="R039" n="0273a03"/>頂所云。尙無不殺不盜不淫。云何更隨殺盜婬事
<lb ed="X" n="0137a10"/><lb ed="R039" n="0273a04"/>也。非法相如病。法相如藥。病盡藥除。何更取病。非
<lb ed="X" n="0137a11"/><lb ed="R039" n="0273a05"/>法相如此岸。法相如筏。<anchor xml:id="nkr_note_add_0137a1101" n="0137a1101"/><anchor xml:id="beg0137a1101" n="0137a1101"/>已<anchor xml:id="end0137a1101"/>度彼岸。尙捨於筏。豈更
<lb ed="X" n="0137a12"/><lb ed="R039" n="0273a06"/>作此岸事。若未到彼岸。秪應痛捨非法此岸。不應
<lb ed="X" n="0137a13"/><lb ed="R039" n="0273a07"/>輙捨法相之筏。若<anchor xml:id="nkr_note_add_0137a1301" n="0137a1301"/><anchor xml:id="beg0137a1301" n="0137a1301"/>已<anchor xml:id="end0137a1301"/>到彼岸。還來度生。秪須用法
<lb ed="X" n="0137a14"/><lb ed="R039" n="0273a08"/>相之筏。亦不須用此岸之非法。或於此岸示作警
<lb ed="X" n="0137a15"/><lb ed="R039" n="0273a09"/>策。如婆藪調達等。又當別論。然今行人。幸自捫心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0137a16"/><lb ed="R039" n="0273a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0137a1601">須菩提。於意云何。如來得阿耨多羅三藐三菩提耶。
<lb ed="X" n="0137a17"/><lb ed="R039" n="0273a11"/>如來有所說法耶。須菩提言。如我解佛所說義。無有
<lb ed="X" n="0137a18"/><lb ed="R039" n="0273a12"/>定法名阿耨多羅三藐三菩提。亦無有定法如來可
<lb ed="X" n="0137a19"/><lb ed="R039" n="0273a13"/>說。何以故。如來所說法。皆不可取。不可說。非法。非非
<lb ed="X" n="0137a20"/><lb ed="R039" n="0273a14"/>法。所以者何。一切賢聖。皆以無爲法而有差別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0137a21"/><lb ed="R039" n="0273a15"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0137a2101"><l>法若可得及可說</l><l>卽是有爲非實義</l>
<lb ed="X" n="0137a22"/><lb ed="R039" n="0273a16"/><l>所說非是無因緣</l><l>順於賢聖無爲證</l>
<lb ed="X" n="0137a23"/><lb ed="R039" n="0273a17"/><l>無爲差別義應知</l><l>譬如丈尺虗空等</l></lg>
<lb ed="X" n="0137a24"/><lb ed="R039" n="0273a18"/><p xml:id="pX25p0137a2401">論曰。若復度彼岸時。法與非法皆捨。云何世尊得
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0137b" n="0137b"/>
<lb ed="X" n="0137b01"/><lb ed="R039" n="0273b01"/>菩提法。有所說耶。爲遣此疑。故設此問。尊者深會
<lb ed="X" n="0137b02"/><lb ed="R039" n="0273b02"/>佛旨。故隨答言。無上菩提。超情･離見。卽是究竟彼
<lb ed="X" n="0137b03"/><lb ed="R039" n="0273b03"/>岸。不但無非法相。亦無法相可得。故云。無有定法
<lb ed="X" n="0137b04"/><lb ed="R039" n="0273b04"/>名無上菩提。所證旣超情離見。所說亦超情離見。
<lb ed="X" n="0137b05"/><lb ed="R039" n="0273b05"/>故云亦無有定法如來可說。何以故。實相彼岸。雖
<lb ed="X" n="0137b06"/><lb ed="R039" n="0273b06"/>復言語道斷。心行處滅。不可取說。而如來以四悉
<lb ed="X" n="0137b07"/><lb ed="R039" n="0273b07"/>檀因緣故。亦可得說。但所說法。由其隨順四悉檀
<lb ed="X" n="0137b08"/><lb ed="R039" n="0273b08"/>故。所以一文一句。罔不超情･離見。離過･絕非。而皆
<lb ed="X" n="0137b09"/><lb ed="R039" n="0273b09"/>不可取･不可說･非法･非非法也。葢不惟如來所證
<lb ed="X" n="0137b10"/><lb ed="R039" n="0273b10"/>所說。超情離見。離過絕非。卽一切賢聖所證。亦皆
<lb ed="X" n="0137b11"/><lb ed="R039" n="0273b11"/>超情離見。離過絕非。以一切賢聖同入無爲法故。
<lb ed="X" n="0137b12"/><lb ed="R039" n="0273b12"/>旣曰無爲。云何差別。須知無爲無差別。差別不離
<lb ed="X" n="0137b13"/><lb ed="R039" n="0273b13"/>無爲。譬如虗空非丈･尺。丈尺顯虗空。又如入海漸
<lb ed="X" n="0137b14"/><lb ed="R039" n="0273b14"/>次轉深。海非深淺。淺深皆海。以無爲法而有差別。
<lb ed="X" n="0137b15"/><lb ed="R039" n="0273b15"/>則非斷無明矣。奈何執性奪修。許卽不許六耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0137b16"/><lb ed="R039" n="0273b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0137b1601">須菩提。於意云何。若人滿三千大千世界七寶以用
<lb ed="X" n="0137b17"/><lb ed="R039" n="0273b17"/>布施。是人所得福德。寧爲多不。須菩提言。甚多。世尊。
<lb ed="X" n="0137b18"/><lb ed="R039" n="0273b18"/>何以故。是福德。卽非福德性。是故如來說福德多。若
<lb ed="X" n="0137b19"/><lb ed="R039" n="0274a01"/>復有人。於此經中受持。乃至四句偈等。爲他人說。其
<lb ed="X" n="0137b20"/><lb ed="R039" n="0274a02"/>福勝彼。何以故。須菩提。一切諸佛。及諸佛阿耨多羅
<lb ed="X" n="0137b21"/><lb ed="R039" n="0274a03"/>三藐三菩提法。皆從此經出。須菩提。所謂佛･法者。卽
<lb ed="X" n="0137b22"/><lb ed="R039" n="0274a04"/>非佛･法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0137b23"/><lb ed="R039" n="0274a05"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0137b2301"><l>法施具足二莊嚴</l><l>財施非因故非勝</l>
<lb ed="X" n="0137b24"/><lb ed="R039" n="0274a06"/><l>應知法施離取著</l><l>取著不名爲受持</l></lg>
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0137c" n="0137c"/>
<lb ed="X" n="0137c01"/><lb ed="R039" n="0274a07"/><p xml:id="pX25p0137c0101">論曰。此以財施福德。與法施爲格量也。財施雖多。
<lb ed="X" n="0137c02"/><lb ed="R039" n="0274a08"/>於三檀中。但屬資生。今能受持。爲他人說。須具三
<lb ed="X" n="0137c03"/><lb ed="R039" n="0274a09"/>種善根。如前所明。當知具足二莊嚴也。又財施。若
<lb ed="X" n="0137c04"/><lb ed="R039" n="0274a10"/>非般若爲導。則彼修癡福者。名爲第三世怨。以其
<lb ed="X" n="0137c05"/><lb ed="R039" n="0274a11"/>增長生死。不動不出。故云卽是非福德性。但是對
<lb ed="X" n="0137c06"/><lb ed="R039" n="0274a12"/>少說多。多則有限。法施出生佛果功德。是出世因。
<lb ed="X" n="0137c07"/><lb ed="R039" n="0274a13"/>其福極勝。旣作此格量<anchor xml:id="nkr_note_add_0137c0701" n="0137c0701"/><anchor xml:id="beg0137c0701" n="0137c0701"/>已<anchor xml:id="end0137c0701"/>。仍恐末世隨語生解偏
<lb ed="X" n="0137c08"/><lb ed="R039" n="0274a14"/>執此經。以爲佛法不復更修餘福。故復吿云。所謂
<lb ed="X" n="0137c09"/><lb ed="R039" n="0274a15"/>佛法者。卽非佛法。蓋受一非餘。是名魔業故也。又
<lb ed="X" n="0137c10"/><lb ed="R039" n="0274a16"/>復應知。旣一切佛法皆從此經出。則一切法。皆卽
<lb ed="X" n="0137c11"/><lb ed="R039" n="0274a17"/>此經。譬如金作種種器具。則種種器具皆金。故知
<lb ed="X" n="0137c12"/><lb ed="R039" n="0274a18"/>六度萬行。無非般若。若妄計此般若別是一法。獨
<lb ed="X" n="0137c13"/><lb ed="R039" n="0274b01"/>勝餘法者。則便成非法矣。言乃至四句偈者。明其
<lb ed="X" n="0137c14"/><lb ed="R039" n="0274b02"/>極少。隨以少文而攝全義。堪名一偈。無偏指也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0137c15"/><lb ed="R039" n="0274b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0137c1501">須菩提。於意云何。須陀洹能作是念。我得須陀洹果
<lb ed="X" n="0137c16"/><lb ed="R039" n="0274b04"/>不。須菩提言。不也。世尊。何以故。須陀洹名爲入流。而
<lb ed="X" n="0137c17"/><lb ed="R039" n="0274b05"/>無所入。不入色聲香味觸法。是名須陀洹。須菩提。於
<lb ed="X" n="0137c18"/><lb ed="R039" n="0274b06"/>意云何。斯陀含能作是念。我得斯陀含果不。須菩提
<lb ed="X" n="0137c19"/><lb ed="R039" n="0274b07"/>言。不也。世尊。何以故。斯陀含名一往來。而實無往來。
<lb ed="X" n="0137c20"/><lb ed="R039" n="0274b08"/>是名斯陀含。須菩提。於意云何。阿那含能作是念。我
<lb ed="X" n="0137c21"/><lb ed="R039" n="0274b09"/>得阿那含果不。須菩提言。不也。世尊。何以故。阿那含
<lb ed="X" n="0137c22"/><lb ed="R039" n="0274b10"/>名爲不來。而實無不來。是故名阿那含。須菩提。於意
<lb ed="X" n="0137c23"/><lb ed="R039" n="0274b11"/>云何。阿羅漢能作是念。我得阿羅漢道不。須菩提言。
<lb ed="X" n="0137c24"/><lb ed="R039" n="0274b12"/>不也。世尊。何以故。實無有法名阿羅漢。世尊。若阿羅
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0138a" n="0138a"/>
<lb ed="X" n="0138a01"/><lb ed="R039" n="0274b13"/>漢作是念。我得阿羅漢道。卽爲著我人衆生壽者。世
<lb ed="X" n="0138a02"/><lb ed="R039" n="0274b14"/>尊。佛說我得無諍三昧人中最爲第一。是第一離欲
<lb ed="X" n="0138a03"/><lb ed="R039" n="0274b15"/>阿羅漢。世尊。我不作是念。我是離欲阿羅漢。世尊。我
<lb ed="X" n="0138a04"/><lb ed="R039" n="0274b16"/>若作是念。我得阿羅漢道。世尊則不說須菩提是樂
<lb ed="X" n="0138a05"/><lb ed="R039" n="0274b17"/>阿蘭那行者。以須菩提實無所行而名須菩提是樂
<lb ed="X" n="0138a06"/><lb ed="R039" n="0274b18"/>阿蘭那行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0138a07"/><lb ed="R039" n="0275a01"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0138a0701"><l>以無爲法有差別</l><l>四果智斷皆無生</l>
<lb ed="X" n="0138a08"/><lb ed="R039" n="0275a02"/><l>無諍離欲最寂靜</l><l>無所行故如是行</l></lg>
<lb ed="X" n="0138a09"/><lb ed="R039" n="0275a03"/><p xml:id="pX25p0138a0901">論曰。此卽釋上一切賢聖皆以無爲法而有差別
<lb ed="X" n="0138a10"/><lb ed="R039" n="0275a04"/>之疑也。疑曰。旣稱無爲。那有差別。旣有差別。那是
<lb ed="X" n="0138a11"/><lb ed="R039" n="0275a05"/>無爲。今明四果同證無爲。不妨差別。雖有差別。皆
<lb ed="X" n="0138a12"/><lb ed="R039" n="0275a06"/>證無爲。故大品云。須陀洹若智若斷。是菩薩無生
<lb ed="X" n="0138a13"/><lb ed="R039" n="0275a07"/>法忍。乃至阿羅漢若智若斷。是菩薩無生法忍也。
<lb ed="X" n="0138a14"/><lb ed="R039" n="0275a08"/>須陀洹此翻預流。亦翻逆流。言入流者。入卽是預。
<lb ed="X" n="0138a15"/><lb ed="R039" n="0275a09"/>約聖法流言之。入亦名逆。約生死流言之。理實無
<lb ed="X" n="0138a16"/><lb ed="R039" n="0275a10"/>入無出。無逆無順。但以背覺合塵。假名爲出法性
<lb ed="X" n="0138a17"/><lb ed="R039" n="0275a11"/>入生死。背塵合覺。假名爲逆生死預法性耳。無所
<lb ed="X" n="0138a18"/><lb ed="R039" n="0275a12"/>入者。無爲法性。無能所故。非六塵故。衆生無始以
<lb ed="X" n="0138a19"/><lb ed="R039" n="0275a13"/>來。迷情妄見。不脫六塵境界。乃至非想非非想定。
<lb ed="X" n="0138a20"/><lb ed="R039" n="0275a14"/>秖是意家微細法塵。若見道十六心滿。無漏智生。
<lb ed="X" n="0138a21"/><lb ed="R039" n="0275a15"/>不見有少許法相可得。爾時初預無爲聖流。於無
<lb ed="X" n="0138a22"/><lb ed="R039" n="0275a16"/>爲中。尙多差別。</p><p xml:id="pX25p0138a2207" cb:place="inline">今時暗證之徒。不達法相。每取空
<lb ed="X" n="0138a23"/><lb ed="R039" n="0275a17"/>寂以爲究竟。能所宛然。輒言無能無所。大似靈龜
<lb ed="X" n="0138a24"/><lb ed="R039" n="0275a18"/>曳尾。轉掃轉多。不知彼所取空。不出二種。一者。逼
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0138b" n="0138b"/>
<lb ed="X" n="0138b01"/><lb ed="R039" n="0275b01"/>拶功極。忽令世界身心平沉不現。如擊石火。似閃
<lb ed="X" n="0138b02"/><lb ed="R039" n="0275b02"/>電光。瞥爾乍覩空寂。名豁達空。二者。平日習聞眞
<lb ed="X" n="0138b03"/><lb ed="R039" n="0275b03"/>空言敎。不解眞空旨趣。於習坐時。捨生取滅。念念
<lb ed="X" n="0138b04"/><lb ed="R039" n="0275b04"/>希求空寂勝境。由功深故。空境現前。名變相空。此
<lb ed="X" n="0138b05"/><lb ed="R039" n="0275b05"/>二種空。皆法塵攝。乃是定中獨頭意識所現相分。
<lb ed="X" n="0138b06"/><lb ed="R039" n="0275b06"/>於須陀洹所證無爲。永非其分。以彼分別我執種
<lb ed="X" n="0138b07"/><lb ed="R039" n="0275b07"/>子全未斷故。譬如認驢鞍橋。喚作阿爺下頷。豈不
<lb ed="X" n="0138b08"/><lb ed="R039" n="0275b08"/>謬哉。是故末世狂禪。往往證此二種空後。方更破
<lb ed="X" n="0138b09"/><lb ed="R039" n="0275b09"/>戒破見。自誤誤他。若實預流。云何破戒。破戒<anchor xml:id="nkr_note_add_0138b0901" n="0138b0901"/><anchor xml:id="beg0138b0901" n="0138b0901"/>已<anchor xml:id="end0138b0901"/>非
<lb ed="X" n="0138b10"/><lb ed="R039" n="0275b10"/>預流。云何濫叨極聖。而云無罪無果報耶。斯陀含
<lb ed="X" n="0138b11"/><lb ed="R039" n="0275b11"/>名一往來。謂欲界九品思惑。前六品盡。餘有三品。
<lb ed="X" n="0138b12"/><lb ed="R039" n="0275b12"/>故一往天上。一來人間。便得漏盡。言實無往來者。
<lb ed="X" n="0138b13"/><lb ed="R039" n="0275b13"/>如甁中擎空。本無出入故。阿那含名爲不來。謂欲
<lb ed="X" n="0138b14"/><lb ed="R039" n="0275b14"/>思<anchor xml:id="nkr_note_add_0138b1401" n="0138b1401"/><anchor xml:id="beg0138b1401" n="0138b1401"/>已<anchor xml:id="end0138b1401"/>盡。卽於上界入般涅槃。不復來生此欲界中。
<lb ed="X" n="0138b15"/><lb ed="R039" n="0275b15"/>言實無不來者。彼界不增。欲界不減。如甁貯空去。
<lb ed="X" n="0138b16"/><lb ed="R039" n="0275b16"/>此本甁地虗空不減少故。阿羅漢名無著。亦名應
<lb ed="X" n="0138b17"/><lb ed="R039" n="0275b17"/>供。亦名殺賊。亦名不生。三界諸惑永斷盡故。實無
<lb ed="X" n="0138b18"/><lb ed="R039" n="0275b18"/>有法名爲不生。若有不生法可得。則能所宛然。四
<lb ed="X" n="0138b19"/><lb ed="R039" n="0276a01"/>相全在。故尊者復述自行爲證。夫有欲則有諍。有
<lb ed="X" n="0138b20"/><lb ed="R039" n="0276a02"/>諍則名喧雜。非眞寂靜。若有得有行。卽便有欲有
<lb ed="X" n="0138b21"/><lb ed="R039" n="0276a03"/>諍。云何得名無諍離欲。故不思議經云。佛問文殊。
<lb ed="X" n="0138b22"/><lb ed="R039" n="0276a04"/>汝得不思議耶。文殊答言。不也。世尊。我卽不思議。
<lb ed="X" n="0138b23"/><lb ed="R039" n="0276a05"/>云何以不思議得不思議。故知大小雖殊。冥會是
<lb ed="X" n="0138b24"/><lb ed="R039" n="0276a06"/>一。故得援四果以證般若。末世禪講。各以有所得
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0138c" n="0138c"/>
<lb ed="X" n="0138c01"/><lb ed="R039" n="0276a07"/>心自是･非他。熾然諍競。其違二空甚矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0138c02"/><lb ed="R039" n="0276a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0138c0201">佛吿須菩提。於意云何。如來昔在然燈佛所。於法有
<lb ed="X" n="0138c03"/><lb ed="R039" n="0276a09"/>所得不。不也。世尊。如來於然燈佛所。於法實無所得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0138c04"/><lb ed="R039" n="0276a10"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0138c0401"><l>悟無生忍獲授記</l><l>無生無性無所得</l>
<lb ed="X" n="0138c05"/><lb ed="R039" n="0276a11"/><l>是故了無所得時</l><l>方堪無上菩提記</l></lg>
<lb ed="X" n="0138c06"/><lb ed="R039" n="0276a12"/><p xml:id="pX25p0138c0601">論曰。四果旣不可得。無生法忍亦不可得。云何說
<lb ed="X" n="0138c07"/><lb ed="R039" n="0276a13"/>言佛於然燈佛時得無生法忍耶。爲斷此疑。故言
<lb ed="X" n="0138c08"/><lb ed="R039" n="0276a14"/>於法實無所得。實無所得。是名無生法忍。設有少
<lb ed="X" n="0138c09"/><lb ed="R039" n="0276a15"/>法可得。皆是誑妄。譬如演若之頭。衣裡之珠。決定
<lb ed="X" n="0138c10"/><lb ed="R039" n="0276a16"/>非從他得。然不得言無頭無珠也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0138c11"/><lb ed="R039" n="0276a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0138c1101">須菩提。於意云何。菩薩莊嚴佛土不。不也。世尊。何以
<lb ed="X" n="0138c12"/><lb ed="R039" n="0276a18"/>故。莊嚴佛土者。卽非莊嚴。是名莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0138c13"/><lb ed="R039" n="0276b01"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0138c1301"><l>四種佛土皆惟心</l><l>心淨土淨離造作</l>
<lb ed="X" n="0138c14"/><lb ed="R039" n="0276b02"/><l>迷心嚴土嚴非嚴</l><l>知土惟心嚴自在</l></lg>
<lb ed="X" n="0138c15"/><lb ed="R039" n="0276b03"/><p xml:id="pX25p0138c1501">論曰。無生法忍旣無所得。攝取佛土。敎化衆生。亦
<lb ed="X" n="0138c16"/><lb ed="R039" n="0276b04"/>復無所得耶。爲斷此疑。故云莊嚴佛土者。卽非莊
<lb ed="X" n="0138c17"/><lb ed="R039" n="0276b05"/>嚴。是名莊嚴。夫土有四種。一･<name role="" type="person">常寂光土</name>。卽自受用
<lb ed="X" n="0138c18"/><lb ed="R039" n="0276b06"/>處。二･實報土。三･方便土。四･同居土。卽化衆生處。而
<lb ed="X" n="0138c19"/><lb ed="R039" n="0276b07"/>皆不離自心。若自心無明究竟永盡。卽莊嚴常寂
<lb ed="X" n="0138c20"/><lb ed="R039" n="0276b08"/>光土畢竟淸淨。若爲攝化自心菩薩衆生故。莊嚴
<lb ed="X" n="0138c21"/><lb ed="R039" n="0276b09"/>實報土令得淸淨。若爲攝化自心二乘衆生故。莊
<lb ed="X" n="0138c22"/><lb ed="R039" n="0276b10"/>嚴方便土令得淸淨。若爲攝化自心六凡衆生故。
<lb ed="X" n="0138c23"/><lb ed="R039" n="0276b11"/>莊嚴同居土令得淸淨。所化衆生。旣非性外。所取
<lb ed="X" n="0138c24"/><lb ed="R039" n="0276b12"/>佛土。豈離自心。故淨名云。隨其心淨。則佛土淨。實
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0139a" n="0139a"/>
<lb ed="X" n="0139a01"/><lb ed="R039" n="0276b13"/>非離於心性。別有外依報境可莊嚴也。是故諸佛
<lb ed="X" n="0139a02"/><lb ed="R039" n="0276b14"/>心內種種衆生。還依淨心之業。隨其修力。生於衆
<lb ed="X" n="0139a03"/><lb ed="R039" n="0276b15"/>生心內諸佛土中。所謂五濁障輕。生同居淨。體法
<lb ed="X" n="0139a04"/><lb ed="R039" n="0276b16"/>斷惑。生方便淨。圓妙三觀。生實報淨。究竟智斷。生
<lb ed="X" n="0139a05"/><lb ed="R039" n="0276b17"/>寂光淨。如此能化･所化。能生･所生。皆惟心故。性離
<lb ed="X" n="0139a06"/><lb ed="R039" n="0276b18"/>造作。若達心外無土。淨心卽是淨土。終日莊嚴而
<lb ed="X" n="0139a07"/><lb ed="R039" n="0277a01"/>無莊嚴之相可取。亦無莊嚴之法可著。是名眞實
<lb ed="X" n="0139a08"/><lb ed="R039" n="0277a02"/>莊嚴佛土。能於一心性中。施設四種淨穢等土。橫
<lb ed="X" n="0139a09"/><lb ed="R039" n="0277a03"/>豎示現。種種自在。若不達惟心。妄謂心外有土。可
<lb ed="X" n="0139a10"/><lb ed="R039" n="0277a04"/>施莊嚴。則是有相有爲。塵非常住。故云卽非莊嚴
<lb ed="X" n="0139a11"/><lb ed="R039" n="0277a05"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0139a12"/><lb ed="R039" n="0277a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0139a1201">是故。須菩提。諸菩薩摩訶薩。應如是生淸淨心。不應
<lb ed="X" n="0139a13"/><lb ed="R039" n="0277a07"/>住色生心。不應住聲香味觸法生心。應無所住而生
<lb ed="X" n="0139a14"/><lb ed="R039" n="0277a08"/>其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0139a15"/><lb ed="R039" n="0277a09"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0139a1501"><l>生心無住二非二</l><l>了無二義名淨心</l>
<lb ed="X" n="0139a16"/><lb ed="R039" n="0277a10"/><l>淨心六度淨土因</l><l>是故菩薩應修學</l></lg>
<lb ed="X" n="0139a17"/><lb ed="R039" n="0277a11"/><p xml:id="pX25p0139a1701">論曰。此承上離相莊嚴之土。而正示離相莊嚴之
<lb ed="X" n="0139a18"/><lb ed="R039" n="0277a12"/>行也。應如是生淸淨心者。卽是三檀六度妙行之
<lb ed="X" n="0139a19"/><lb ed="R039" n="0277a13"/>心。以其不住色等六塵。故名淸淨。但誡令勿住六
<lb ed="X" n="0139a20"/><lb ed="R039" n="0277a14"/>度。非敎令不生心也。終日生心。終日無住。終日無
<lb ed="X" n="0139a21"/><lb ed="R039" n="0277a15"/>住。終日生心。惟生心故無住。惟無住故生心。說雖
<lb ed="X" n="0139a22"/><lb ed="R039" n="0277a16"/>有二。義實非二。了此方名淨心。必尅淨土妙果。所
<lb ed="X" n="0139a23"/><lb ed="R039" n="0277a17"/>以六祖一聞此語。頓悟眞乘。後世承言滯句。罕達
<lb ed="X" n="0139a24"/><lb ed="R039" n="0277a18"/>深宗。惟幽溪師般若融心論。頗窺堂奧。今應略述
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0139b" n="0139b"/>
<lb ed="X" n="0139b01"/><lb ed="R039" n="0277b01"/>其意。言無住者。不住諸有爲相也。言生心者。生六
<lb ed="X" n="0139b02"/><lb ed="R039" n="0277b02"/>度萬行心也。自有生心而不能無住者。事度菩薩
<lb ed="X" n="0139b03"/><lb ed="R039" n="0277b03"/>是也。自有無住而不能生心者。藏通二乘是也。自
<lb ed="X" n="0139b04"/><lb ed="R039" n="0277b04"/>有先生心而後無住者。藏通佛果是也。自有先無
<lb ed="X" n="0139b05"/><lb ed="R039" n="0277b05"/>住而後生心者。出假菩薩是也。自有無住非生心。
<lb ed="X" n="0139b06"/><lb ed="R039" n="0277b06"/>生心非無住者。別敎地前是也。自有卽無住而生
<lb ed="X" n="0139b07"/><lb ed="R039" n="0277b07"/>心。卽生心而無住者。別敎地上及圓敎名字位去
<lb ed="X" n="0139b08"/><lb ed="R039" n="0277b08"/>是也。別敎雖界外法。於此二義。始猶分二。後方不
<lb ed="X" n="0139b09"/><lb ed="R039" n="0277b09"/>二。惟圓敎行人。從始至終。了達非二。是故圓觀最
<lb ed="X" n="0139b10"/><lb ed="R039" n="0277b10"/>爲淨土眞因。</p><p xml:id="pX25p0139b1006" cb:place="inline">復次。一切凡夫。妄於三界種種取著。
<lb ed="X" n="0139b11"/><lb ed="R039" n="0277b11"/>恒住六塵。究竟推之。心境遞遷。何嘗有住。是謂理
<lb ed="X" n="0139b12"/><lb ed="R039" n="0277b12"/>卽無住。一切二乘。妄於偏眞。<g ref="#CB01926">灰</g>心泯智。離分段生。
<lb ed="X" n="0139b13"/><lb ed="R039" n="0277b13"/>盡理言之。變易全在。何嘗不生。是謂理卽生心。圓
<lb ed="X" n="0139b14"/><lb ed="R039" n="0277b14"/>人了知住卽無住。無生卽生。從此故有名字無住
<lb ed="X" n="0139b15"/><lb ed="R039" n="0277b15"/>生心。乃至究竟無住生心。復次。言無住者。不住生
<lb ed="X" n="0139b16"/><lb ed="R039" n="0277b16"/>死。不住涅槃。不住二邊。不住中道。故名無住。言生
<lb ed="X" n="0139b17"/><lb ed="R039" n="0277b17"/>心者。生上求心。生下化心。生折伏心。生攝受心。徧
<lb ed="X" n="0139b18"/><lb ed="R039" n="0277b18"/>於法界。窮於三際。故名生心。今人聞空。便取於空。
<lb ed="X" n="0139b19"/><lb ed="R039" n="0278a01"/>尙非無住少分之旨。況生淸淨心耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0139b20"/><lb ed="R039" n="0278a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0139b2001">須菩提。譬如有人。身如<name role="" type="person">須彌山</name>王。於意云何。是身爲
<lb ed="X" n="0139b21"/><lb ed="R039" n="0278a03"/>大不。須菩提言。甚大。世尊。何以故。佛說非身。是名大
<lb ed="X" n="0139b22"/><lb ed="R039" n="0278a04"/>身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0139b23"/><lb ed="R039" n="0278a05"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0139b2301"><l><name role="" type="person">妙高山</name>王勝一切</l><l>而不取我是山王</l>
<lb ed="X" n="0139b24"/><lb ed="R039" n="0278a06"/><l>報佛非身亦如是</l><l>無分別故名大身</l></lg>
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0139c" n="0139c"/>
<lb ed="X" n="0139c01"/><lb ed="R039" n="0278a07"/><p xml:id="pX25p0139c0101">論曰。若不取一切法者。云何諸佛得成徧滿自在
<lb ed="X" n="0139c02"/><lb ed="R039" n="0278a08"/>身耶。爲斷此疑。故言非身是名大身。古論云。如須
<lb ed="X" n="0139c03"/><lb ed="R039" n="0278a09"/>彌山王。勢力高遠。故名爲大。而不取彼山王體。云
<lb ed="X" n="0139c04"/><lb ed="R039" n="0278a10"/>我是山王。以無分別故。受樂報佛亦如是。以得無
<lb ed="X" n="0139c05"/><lb ed="R039" n="0278a11"/>上法王體故。名爲大身。而不取彼法王體。云我是
<lb ed="X" n="0139c06"/><lb ed="R039" n="0278a12"/>法王。以無分別故。復次。<name role="" type="person">須彌山</name>王。止是片喩。以彼
<lb ed="X" n="0139c07"/><lb ed="R039" n="0278a13"/>山王。非餘山故。佛以法界爲身。非如山王對小說
<lb ed="X" n="0139c08"/><lb ed="R039" n="0278a14"/>大。一切諸法皆卽佛身。是名大身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0139c09"/><lb ed="R039" n="0278a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0139c0901">須菩提。如恒河中所有沙數。如是沙等恒河。於意云
<lb ed="X" n="0139c10"/><lb ed="R039" n="0278a16"/>何。是諸恒河沙。寧爲多不。須菩提言。甚多。世尊。但諸
<lb ed="X" n="0139c11"/><lb ed="R039" n="0278a17"/>恒河尙多無數。何況其沙。須菩提。我今實言吿汝。若
<lb ed="X" n="0139c12"/><lb ed="R039" n="0278a18"/>有善男子･善女人。以七寶滿爾所恒河沙數三千大
<lb ed="X" n="0139c13"/><lb ed="R039" n="0278b01"/>千世界。以用布施。得福多不。須菩提言。甚多。世尊。佛
<lb ed="X" n="0139c14"/><lb ed="R039" n="0278b02"/>吿須菩提。若善男子･善女人。於此經中。乃至受持四
<lb ed="X" n="0139c15"/><lb ed="R039" n="0278b03"/>句偈等。爲他人說。而此福德。勝前福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0139c16"/><lb ed="R039" n="0278b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0139c1601">功德施云。此之勝喩。何不先擧。以諸凡夫未見眞
<lb ed="X" n="0139c17"/><lb ed="R039" n="0278b05"/>實。先爲廣說。不生信解。漸次聞之。乃生信故。復次。
<lb ed="X" n="0139c18"/><lb ed="R039" n="0278b06"/>受持福多。以十三種因而得成福。所謂。處可恭敬
<lb ed="X" n="0139c19"/><lb ed="R039" n="0278b07"/>故。人可尊崇故。一切勝因故。彼義無上故。越內外
<lb ed="X" n="0139c20"/><lb ed="R039" n="0278b08"/>多故。勝佛色因故。超內施福故。同佛出現故。希能
<lb ed="X" n="0139c21"/><lb ed="R039" n="0278b09"/>信解故。難有修行故。信修果大故。信解成就故。威
<lb ed="X" n="0139c22"/><lb ed="R039" n="0278b10"/>力無上故。世尊何故慇懃說此諸因相耶。以諸衆
<lb ed="X" n="0139c23"/><lb ed="R039" n="0278b11"/>生行資生施。求財位果。不持正法。斷諸苦因故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0139c24"/><lb ed="R039" n="0278b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0139c2401">復次。須菩提。隨說是經。乃至四句偈等。當知此處。一
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0140a" n="0140a"/>
<lb ed="X" n="0140a01"/><lb ed="R039" n="0278b13"/>切世間天人阿修羅皆應供養。如佛塔廟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0140a02"/><lb ed="R039" n="0278b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0140a0201">論曰。此卽處可恭敬也。以是轉法輪處故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0140a03"/><lb ed="R039" n="0278b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0140a0301">何況有人。盡能受持讀誦。須菩提。當知是人。成就最
<lb ed="X" n="0140a04"/><lb ed="R039" n="0278b16"/>上第一希有之法。若是經典所在之處。卽爲有佛。若
<lb ed="X" n="0140a05"/><lb ed="R039" n="0278b17"/>尊重弟子。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0140a06"/><lb ed="R039" n="0278b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0140a0601">論曰。此卽人可尊崇也。領納無違曰受。終始不忘
<lb ed="X" n="0140a07"/><lb ed="R039" n="0279a01"/>曰持。對卷曰讀。離卷曰誦。最上第一希有法。卽菩
<lb ed="X" n="0140a08"/><lb ed="R039" n="0279a02"/>提也。成就故可尊崇。非果而果。卽爲有佛。非因而
<lb ed="X" n="0140a09"/><lb ed="R039" n="0279a03"/>因。卽爲尊重弟子。謂文殊普賢等。私謂何況有人
<lb ed="X" n="0140a10"/><lb ed="R039" n="0279a04"/>等。是人可尊崇。經典所在等。是法可貴重。以文字
<lb ed="X" n="0140a11"/><lb ed="R039" n="0279a05"/>住世。能傳實相因果法故。亦可分爲二種福因。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0140a12"/><lb ed="R039" n="0279a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0140a1201">爾時須菩提白佛言。世尊。當何名此經。我等云何奉
<lb ed="X" n="0140a13"/><lb ed="R039" n="0279a07"/>持。佛吿須菩提。是經名爲金剛般若波羅蜜。以是名
<lb ed="X" n="0140a14"/><lb ed="R039" n="0279a08"/>字。汝當奉持。所以者何。須菩提。佛說般若波羅蜜。卽
<lb ed="X" n="0140a15"/><lb ed="R039" n="0279a09"/>非般若波羅蜜。是名般若波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0140a16"/><lb ed="R039" n="0279a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0140a1601">論曰。此卽一切勝因也。遵修爲奉。任弘爲持。金剛
<lb ed="X" n="0140a17"/><lb ed="R039" n="0279a11"/>般若。破惑。惑無不盡。照理。理無不顯。體卽非破非
<lb ed="X" n="0140a18"/><lb ed="R039" n="0279a12"/>顯。以般若離一切相。卽一切法。非別有法名般若
<lb ed="X" n="0140a19"/><lb ed="R039" n="0279a13"/>故。一切諸法皆般若故。如是奉持。能於世出世法。
<lb ed="X" n="0140a20"/><lb ed="R039" n="0279a14"/>究竟達其本末邊際。名波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0140a21"/><lb ed="R039" n="0279a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0140a2101">須菩提。於意云何。如來有所說法不。須菩提白佛言。
<lb ed="X" n="0140a22"/><lb ed="R039" n="0279a16"/>世尊。如來無所說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0140a23"/><lb ed="R039" n="0279a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0140a2301">論曰。此卽彼義無上也。以般若波羅蜜中。文字性
<lb ed="X" n="0140a24"/><lb ed="R039" n="0279a18"/>離。不可以文字而說取故。故云四十九年不說一
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0140b" n="0140b"/>
<lb ed="X" n="0140b01"/><lb ed="R039" n="0279b01"/>字。所謂終日說而無說。非以默然。爲不說也。若不
<lb ed="X" n="0140b02"/><lb ed="R039" n="0279b02"/>了無上義。卽彼默然。亦意言故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0140b03"/><lb ed="R039" n="0279b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0140b0301">須菩提。於意云何。三千大千世界所有微塵。是爲多
<lb ed="X" n="0140b04"/><lb ed="R039" n="0279b04"/>不。須菩提言。甚多。世尊。須菩提。諸微塵。如來說非微
<lb ed="X" n="0140b05"/><lb ed="R039" n="0279b05"/>塵。是名微塵。如來說世界。非世界。是名世界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0140b06"/><lb ed="R039" n="0279b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0140b0601">論曰。此卽越內外多也。微塵。指依報言。世界。指衆
<lb ed="X" n="0140b07"/><lb ed="R039" n="0279b07"/>生言。微塵非微塵。則微塵不多。而持經福多。名越
<lb ed="X" n="0140b08"/><lb ed="R039" n="0279b08"/>外多。世界非世界。則衆生不多。而持經福多。名越
<lb ed="X" n="0140b09"/><lb ed="R039" n="0279b09"/>內多。復次。凡愚不了諸法惟心。謂微塵積爲世界。
<lb ed="X" n="0140b10"/><lb ed="R039" n="0279b10"/>世界析爲微塵。不知微塵非微塵。云何可積爲世
<lb ed="X" n="0140b11"/><lb ed="R039" n="0279b11"/>界。世界非世界。云何可析爲微塵。惟般若菩薩。了
<lb ed="X" n="0140b12"/><lb ed="R039" n="0279b12"/>知微塵･世界無實性故。故云卽非微塵･世界。了知
<lb ed="X" n="0140b13"/><lb ed="R039" n="0279b13"/>無性之性。卽是微塵･世界之實性故。故云是名微
<lb ed="X" n="0140b14"/><lb ed="R039" n="0279b14"/>塵世界。斯則空有雙明。遮照不二。所以福德超勝
<lb ed="X" n="0140b15"/><lb ed="R039" n="0279b15"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0140b16"/><lb ed="R039" n="0279b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0140b1601">須菩提。於意云何。可以三十二相見如來不。不也。世
<lb ed="X" n="0140b17"/><lb ed="R039" n="0279b17"/>尊。不可以三十二相得見如來。何以故。如來說三十
<lb ed="X" n="0140b18"/><lb ed="R039" n="0279b18"/>二相。卽是非相。是名三十二相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0140b19"/><lb ed="R039" n="0280a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0140b1901">論曰。此卽勝佛色因也。若據藏佛三十二相。積百
<lb ed="X" n="0140b20"/><lb ed="R039" n="0280a02"/>福成一相。治大千盲人愈爲一福等。則以積福爲
<lb ed="X" n="0140b21"/><lb ed="R039" n="0280a03"/>因。然使不達法身應本。不達性具相好。則應化身
<lb ed="X" n="0140b22"/><lb ed="R039" n="0280a04"/>相。終歸無常。豈可以此見如來耶。般若菩薩。深知
<lb ed="X" n="0140b23"/><lb ed="R039" n="0280a05"/>法身非相。具一切相。隨拈一相。皆卽刹塵相海。不
<lb ed="X" n="0140b24"/><lb ed="R039" n="0280a06"/>可思議。安得定作相解。故云卽是非相。是名微妙
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0140c" n="0140c"/>
<lb ed="X" n="0140c01"/><lb ed="R039" n="0280a07"/>淨法身。具相三十二。相相皆法界也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0140c02"/><lb ed="R039" n="0280a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0140c0201">須菩提。若有善男子･善女人。以恒河沙等身命布施。
<lb ed="X" n="0140c03"/><lb ed="R039" n="0280a09"/>若復有人。於此經中。乃至受持四句偈等。爲他人說。
<lb ed="X" n="0140c04"/><lb ed="R039" n="0280a10"/>其福甚多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0140c05"/><lb ed="R039" n="0280a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0140c0501">論曰。此卽超內施福也。七寶乃至國城妻子。名爲
<lb ed="X" n="0140c06"/><lb ed="R039" n="0280a12"/>外施。今施身命。名爲內施。內施福德。雖復倍多。以
<lb ed="X" n="0140c07"/><lb ed="R039" n="0280a13"/>格持經。終不能及。以施身未必永斷身因。持經法
<lb ed="X" n="0140c08"/><lb ed="R039" n="0280a14"/>施。能斷自他生死因故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0140c09"/><lb ed="R039" n="0280a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0140c0901">爾時。須菩提聞說是經。深解義趣。涕淚悲泣。而白佛
<lb ed="X" n="0140c10"/><lb ed="R039" n="0280a16"/>言。希有。世尊。佛說如是甚深經典。我從昔來所得慧
<lb ed="X" n="0140c11"/><lb ed="R039" n="0280a17"/>眼。未曾得聞如是之經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0140c12"/><lb ed="R039" n="0280a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0140c1201">論曰。此卽同佛出現也。佛興於世。薄福難逢。此經
<lb ed="X" n="0140c13"/><lb ed="R039" n="0280b01"/>亦然。預聞者少。須菩提隨佛覺悟。於此正法。昔尙
<lb ed="X" n="0140c14"/><lb ed="R039" n="0280b02"/>不聞。是故希有。同於佛現。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0140c15"/><lb ed="R039" n="0280b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0140c1501">世尊。若復有人。得聞是經。信心淸淨。卽生實相。當知
<lb ed="X" n="0140c16"/><lb ed="R039" n="0280b04"/>是人。成就第一希有功德。世尊。是實相者。卽是非相。
<lb ed="X" n="0140c17"/><lb ed="R039" n="0280b05"/>是故如來說名實相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0140c18"/><lb ed="R039" n="0280b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0140c1801">論曰。此卽希能信解也。聞慧淸淨。登圓五品。名爲
<lb ed="X" n="0140c19"/><lb ed="R039" n="0280b07"/>得聞。思慧淸淨。垢落根淨。名信心淸淨。修慧成就。
<lb ed="X" n="0140c20"/><lb ed="R039" n="0280b08"/>分破分顯。名生實相。任運決至大菩提果。名爲成
<lb ed="X" n="0140c21"/><lb ed="R039" n="0280b09"/>就第一希有功德。實相無生。而言生者。猶大品所
<lb ed="X" n="0140c22"/><lb ed="R039" n="0280b10"/>明。諸法不生。而般若生。蓋解諸法本自不生。卽是
<lb ed="X" n="0140c23"/><lb ed="R039" n="0280b11"/>無生觀智現前。說名爲生也。實相卽是非相者。非
<lb ed="X" n="0140c24"/><lb ed="R039" n="0280b12"/>有相。非無相。非亦有亦無相。非非有非無相。以要
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0141a" n="0141a"/>
<lb ed="X" n="0141a01"/><lb ed="R039" n="0280b13"/>言之。離一切相。卽一切法。離卽離非。是卽非卽。故
<lb ed="X" n="0141a02"/><lb ed="R039" n="0280b14"/>名實相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0141a03"/><lb ed="R039" n="0280b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0141a0301">世尊。我今得聞如是經典。信解受持。不足爲難。若當
<lb ed="X" n="0141a04"/><lb ed="R039" n="0280b16"/>來世。後五百歲。其有衆生。得聞是經。信解受持。是人
<lb ed="X" n="0141a05"/><lb ed="R039" n="0280b17"/>卽爲第一希有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0141a06"/><lb ed="R039" n="0280b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0141a0601">論曰。此卽難有修行也。末世障深。故信解受持。倍
<lb ed="X" n="0141a07"/><lb ed="R039" n="0281a01"/>爲希有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0141a08"/><lb ed="R039" n="0281a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0141a0801">何以故。此人無我相･無人相･無衆生相･無壽者相。所
<lb ed="X" n="0141a09"/><lb ed="R039" n="0281a03"/>以者何。我相卽是非相。人相衆生相壽者相卽是非
<lb ed="X" n="0141a10"/><lb ed="R039" n="0281a04"/>相。何以故。離一切諸相。卽名諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0141a11"/><lb ed="R039" n="0281a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0141a1101">論曰。此卽信修果大也。設復計有少許我人等相。
<lb ed="X" n="0141a12"/><lb ed="R039" n="0281a06"/>決不能信此經。設於此經信解受持。決能了達我
<lb ed="X" n="0141a13"/><lb ed="R039" n="0281a07"/>人等相。當體卽是無相。如翳盡華亡。華處卽是空
<lb ed="X" n="0141a14"/><lb ed="R039" n="0281a08"/>處。非滅華而取空也。是故離一切華相。亦離別取
<lb ed="X" n="0141a15"/><lb ed="R039" n="0281a09"/>空相。卽名諸佛證大果矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0141a16"/><lb ed="R039" n="0281a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0141a1601">佛吿須菩提。如是。如是。若復有人。得聞是經。不驚不
<lb ed="X" n="0141a17"/><lb ed="R039" n="0281a11"/>怖不畏。當知是人甚爲希有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0141a18"/><lb ed="R039" n="0281a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0141a1801">論曰。此卽信解成就也。疏云。一往怛愕名驚。心膽
<lb ed="X" n="0141a19"/><lb ed="R039" n="0281a13"/>怯弱名怖。深惡前事名畏。又驚是始行。怖是二乘。
<lb ed="X" n="0141a20"/><lb ed="R039" n="0281a14"/>畏是外道。又初聞經不驚。次思議不怖。後修行不
<lb ed="X" n="0141a21"/><lb ed="R039" n="0281a15"/>畏。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0141a22"/><lb ed="R039" n="0281a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0141a2201">何以故。須菩提。如來說。第一波羅蜜。卽非第一波羅
<lb ed="X" n="0141a23"/><lb ed="R039" n="0281a17"/>蜜。是名第一波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0141a24"/><lb ed="R039" n="0281a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0141a2401">論曰。此卽威力無上也。據功德施論云。經曰。須菩
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0141b" n="0141b"/>
<lb ed="X" n="0141b01"/><lb ed="R039" n="0281b01"/>提。如來說第一波羅蜜。須菩提。此第一波羅蜜。如
<lb ed="X" n="0141b02"/><lb ed="R039" n="0281b02"/>來說。彼無量諸佛亦如是說。釋曰。云何名第一。無
<lb ed="X" n="0141b03"/><lb ed="R039" n="0281b03"/>與等者故。云何無與等。一切佛法中威力最勝故。
<lb ed="X" n="0141b04"/><lb ed="R039" n="0281b04"/>一切諸佛同演說故。今經無諸佛同說之文。直云
<lb ed="X" n="0141b05"/><lb ed="R039" n="0281b05"/>卽非第一波羅蜜。是名第一波羅蜜。當知第一波
<lb ed="X" n="0141b06"/><lb ed="R039" n="0281b06"/>羅蜜。統一切法。無有一法獨是第一。亦無一法而
<lb ed="X" n="0141b07"/><lb ed="R039" n="0281b07"/>非第一。如轉輪王之所統御。一切皆是輪王境界。
<lb ed="X" n="0141b08"/><lb ed="R039" n="0281b08"/>設無輪王。則無所統。設無所統。亦不名輪王也。齊
<lb ed="X" n="0141b09"/><lb ed="R039" n="0281b09"/>此是明十三種因。持經之福。多於寶施。以頌攝曰。</p>
<lb ed="X" n="0141b10"/><lb ed="R039" n="0281b10"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0141b1001"><l>處尊人重經同佛</l><l>一切勝因義無上</l>
<lb ed="X" n="0141b11"/><lb ed="R039" n="0281b11"/><l>越內外多勝色因</l><l>超內施福同佛現</l>
<lb ed="X" n="0141b12"/><lb ed="R039" n="0281b12"/><l>希能信解難修行</l><l>果大成就威無上</l>
<lb ed="X" n="0141b13"/><lb ed="R039" n="0281b13"/><l>是故受持說此經</l><l>沙界寶施福非類</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0141b14"/><lb ed="R039" n="0281b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0141b1401">須菩提。忍辱波羅蜜。如來說非忍辱波羅蜜。是名忍
<lb ed="X" n="0141b15"/><lb ed="R039" n="0281b15"/>辱波羅蜜。何以故。須菩提。如我昔爲歌利王割截身
<lb ed="X" n="0141b16"/><lb ed="R039" n="0281b16"/>體。我於爾時。無我相･無人相･無衆生相･無壽者相。何
<lb ed="X" n="0141b17"/><lb ed="R039" n="0281b17"/>以故。我於往昔節節支解時。若有我相人相衆生相
<lb ed="X" n="0141b18"/><lb ed="R039" n="0281b18"/>壽者相。應生瞋恨。須菩提。又念過去。於五百世作忍
<lb ed="X" n="0141b19"/><lb ed="R039" n="0282a01"/>辱仙人。於爾所世。無我相･無人相･無衆生相･無壽者
<lb ed="X" n="0141b20"/><lb ed="R039" n="0282a02"/>相。是故須菩提。菩薩應離一切相。發阿耨多羅三藐
<lb ed="X" n="0141b21"/><lb ed="R039" n="0282a03"/>三菩提心。不應住色生心。不應住聲香味觸法生心。
<lb ed="X" n="0141b22"/><lb ed="R039" n="0282a04"/>應生無所住心。若心有住。卽爲非住。是故佛說。菩薩
<lb ed="X" n="0141b23"/><lb ed="R039" n="0282a05"/>心不應住色布施。須菩提。菩薩爲利益一切衆生故。
<lb ed="X" n="0141b24"/><lb ed="R039" n="0282a06"/>應如是布施。如來說。一切諸相。卽是非相。又說一切
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0141c" n="0141c"/>
<lb ed="X" n="0141c01"/><lb ed="R039" n="0282a07"/>衆生。卽非衆生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0141c02"/><lb ed="R039" n="0282a08"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0141c0201"><l>忍卽般若離四相</l><l>三施六度亦復然</l>
<lb ed="X" n="0141c03"/><lb ed="R039" n="0282a09"/><l>是故應生無住心</l><l>利益一切如幻衆</l></lg>
<lb ed="X" n="0141c04"/><lb ed="R039" n="0282a10"/><p xml:id="pX25p0141c0401">論曰。若佛法中惟般若第一。何必更修餘行。爲遣
<lb ed="X" n="0141c05"/><lb ed="R039" n="0282a11"/>此疑。故言忍辱卽非忍辱等。以般若攝一切行。一
<lb ed="X" n="0141c06"/><lb ed="R039" n="0282a12"/>切行皆是般若故也。遂引往昔妙行爲證。言無我
<lb ed="X" n="0141c07"/><lb ed="R039" n="0282a13"/>相等者。直是了達生空。不起我人等想。亦非頑然
<lb ed="X" n="0141c08"/><lb ed="R039" n="0282a14"/>無想。設使頑無分別。則是愚癡。癡心作因。瞋念還
<lb ed="X" n="0141c09"/><lb ed="R039" n="0282a15"/>起。縱令竟同木石。終非般若妙智。今以正慧觀察。
<lb ed="X" n="0141c10"/><lb ed="R039" n="0282a16"/>了知人我本空。故於惡王起大慈悲。興大誓願。乃
<lb ed="X" n="0141c11"/><lb ed="R039" n="0282a17"/>至成佛最先度之。須知五百世中爲忍辱仙。修持
<lb ed="X" n="0141c12"/><lb ed="R039" n="0282a18"/>般若。其來久矣。是故一切菩薩。皆應如此離相發
<lb ed="X" n="0141c13"/><lb ed="R039" n="0282b01"/>心。言離相者。卽是不住六塵等相。言生心者。卽是
<lb ed="X" n="0141c14"/><lb ed="R039" n="0282b02"/>常發大菩提心。若心有住。卽爲非所應住。旣達無
<lb ed="X" n="0141c15"/><lb ed="R039" n="0282b03"/>住。應行三檀妙行。蓋不可因於布施。而遂取著六
<lb ed="X" n="0141c16"/><lb ed="R039" n="0282b04"/>塵。尤不可希心無住。而遂息其三施。以菩薩之法
<lb ed="X" n="0141c17"/><lb ed="R039" n="0282b05"/>爲欲利益一切衆生故也。又恐人生於空見。謂。旣
<lb ed="X" n="0141c18"/><lb ed="R039" n="0282b06"/>云離一切相。如何行施利生。故釋之曰。如來說一
<lb ed="X" n="0141c19"/><lb ed="R039" n="0282b07"/>切諸相。當體卽是非相。不是撥相而別求非相。又
<lb ed="X" n="0141c20"/><lb ed="R039" n="0282b08"/>恐人生於有見。謂。旣云利益衆生。如何無衆生相。
<lb ed="X" n="0141c21"/><lb ed="R039" n="0282b09"/>故釋之曰。又說一切衆生。卽非衆生。此正欲人行
<lb ed="X" n="0141c22"/><lb ed="R039" n="0282b10"/>卽相離相之施。利無生幻生之衆也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0141c23"/><lb ed="R039" n="0282b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0141c2301">須菩提。如來是眞語者･實語者･如語者･不誑語者･不
<lb ed="X" n="0141c24"/><lb ed="R039" n="0282b12"/>異語者。須菩提。如來所得法。此法無實無虗。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0142a" n="0142a"/>
<lb ed="X" n="0142a01"/><lb ed="R039" n="0282b13"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0142a0101"><l>不僞無虗必當理</l><l>非妄始終能具照</l>
<lb ed="X" n="0142a02"/><lb ed="R039" n="0282b14"/><l>證法無實亦無虗</l><l>以是因緣應諦信</l></lg>
<lb ed="X" n="0142a03"/><lb ed="R039" n="0282b15"/><p xml:id="pX25p0142a0301">論曰。若諸佛離一切想。證法無性。世間以何相故
<lb ed="X" n="0142a04"/><lb ed="R039" n="0282b16"/>而信知耶。爲斷此疑。故言是眞語等。眞是不僞。譬
<lb ed="X" n="0142a05"/><lb ed="R039" n="0282b17"/>如世人。爲名利故。未證言證。卽是僞語。如來不爾。
<lb ed="X" n="0142a06"/><lb ed="R039" n="0282b18"/>現證無上大菩提故。實是無虗。譬如世人。貪鄙矯
<lb ed="X" n="0142a07"/><lb ed="R039" n="0283a01"/>妄。雖曾獲通。自知<anchor xml:id="nkr_note_add_0142a0701" n="0142a0701"/><anchor xml:id="beg0142a0701" n="0142a0701"/>已<anchor xml:id="end0142a0701"/>失。有人來問。但云先得。卽是
<lb ed="X" n="0142a08"/><lb ed="R039" n="0283a02"/>虗語。如來不爾。於大菩提無退失故。如者當理。譬
<lb ed="X" n="0142a09"/><lb ed="R039" n="0283a03"/>如世人。修得四禪。心暫不生。相同寂滅。便向人說。
<lb ed="X" n="0142a10"/><lb ed="R039" n="0283a04"/>我證涅槃。名不當理。如來不爾。眞實證於大涅槃
<lb ed="X" n="0142a11"/><lb ed="R039" n="0283a05"/>故。不誑者非是幻妄。譬如愚夫。於乾城･幻事･鏡像･
<lb ed="X" n="0142a12"/><lb ed="R039" n="0283a06"/>水月及陽<g ref="#CB08504">𦦨</g>等。非有計有。妄生取著。種種言說。名
<lb ed="X" n="0142a13"/><lb ed="R039" n="0283a07"/>爲誑語。如來不爾。證法實相。是第一義眞現量故。
<lb ed="X" n="0142a14"/><lb ed="R039" n="0283a08"/>不異者始終無二。譬如術士。於過未事。以其伎能。
<lb ed="X" n="0142a15"/><lb ed="R039" n="0283a09"/>懸遠推測。或然不然。或應不應。則有異語。如來不
<lb ed="X" n="0142a16"/><lb ed="R039" n="0283a10"/>爾。大圓鏡智。普照三世。洞悉始末。無有遺餘。觀彼
<lb ed="X" n="0142a17"/><lb ed="R039" n="0283a11"/>久遠。猶若今日。盡未來際。悉見悉知。所說事理。皆
<lb ed="X" n="0142a18"/><lb ed="R039" n="0283a12"/>無異故。復次。如來所得法。卽是一切法之實性。實
<lb ed="X" n="0142a19"/><lb ed="R039" n="0283a13"/>性無性。無性之性。乃爲實性。設於一切法有所取
<lb ed="X" n="0142a20"/><lb ed="R039" n="0283a14"/>著。則實語是虗語。以其生語見･法見。不知實性本
<lb ed="X" n="0142a21"/><lb ed="R039" n="0283a15"/>無性故。若於一切法無所取著。則虗語是實語。以
<lb ed="X" n="0142a22"/><lb ed="R039" n="0283a16"/>其不生語見･法見。了知無性卽實性故。故云此法
<lb ed="X" n="0142a23"/><lb ed="R039" n="0283a17"/>無實･無虗。如此五語。如此妙法。應諦信也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0142a24"/><lb ed="R039" n="0283a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0142a2401">須菩提。若菩薩心住於法而行布施。如人<anchor xml:id="nkr_note_add_0142a2401" n="0142a2401"/><anchor xml:id="beg0142a2401" n="0142a2401"/>入<anchor xml:id="end0142a2401"/>闇。卽無
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0142b" n="0142b"/>
<lb ed="X" n="0142b01"/><lb ed="R039" n="0283b01"/>所見。若菩薩心不住法而行布施。如人有目。日光明
<lb ed="X" n="0142b02"/><lb ed="R039" n="0283b02"/>照。見種種色。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0142b03"/><lb ed="R039" n="0283b03"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0142b0301"><l>發心修行及慧照</l><l>三事互資無先後</l>
<lb ed="X" n="0142b04"/><lb ed="R039" n="0283b04"/><l>如日與色及光明</l><l>展轉相資成見義</l></lg>
<lb ed="X" n="0142b05"/><lb ed="R039" n="0283b05"/><p xml:id="pX25p0142b0501">論曰。若法無生無性。非實非妄。卽是諸佛第一義
<lb ed="X" n="0142b06"/><lb ed="R039" n="0283b06"/>身。何故菩薩須行施等。旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0142b0601" n="0142b0601"/><anchor xml:id="beg0142b0601" n="0142b0601"/>已<anchor xml:id="end0142b0601"/>熾然行施。云何復云
<lb ed="X" n="0142b07"/><lb ed="R039" n="0283b07"/>不住法耶。爲遣此疑。遂說明闇二喩。取相則闇。達
<lb ed="X" n="0142b08"/><lb ed="R039" n="0283b08"/>理則明。此以目喩所發之心。種種色喩三施萬行。
<lb ed="X" n="0142b09"/><lb ed="R039" n="0283b09"/>日光喩般若妙慧也。推此喩意。若不發心。則雖常
<lb ed="X" n="0142b10"/><lb ed="R039" n="0283b10"/>居般若萬行光明境中。亦無所見。譬如日光明照
<lb ed="X" n="0142b11"/><lb ed="R039" n="0283b11"/>諸色。而無目者終無所見。又無萬行。則發心般若
<lb ed="X" n="0142b12"/><lb ed="R039" n="0283b12"/>亦爲虗設。譬如無種種色。用目與日何爲。今爲行
<lb ed="X" n="0142b13"/><lb ed="R039" n="0283b13"/>施菩薩而說。故但擧二喩耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0142b14"/><lb ed="R039" n="0283b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0142b1401">須菩提。當來之世。若有善男子･善女人。能於此經受
<lb ed="X" n="0142b15"/><lb ed="R039" n="0283b15"/>持讀誦。卽爲如來。以佛智慧。悉知是人。悉見是人。皆
<lb ed="X" n="0142b16"/><lb ed="R039" n="0283b16"/>得成就無量無邊功德。須菩提。若有善男子･善女人。
<lb ed="X" n="0142b17"/><lb ed="R039" n="0283b17"/>初日分。以恒河沙等身布施。中日分。復以恒河沙等
<lb ed="X" n="0142b18"/><lb ed="R039" n="0283b18"/>身布施。後日分。亦以恒河沙等身布施。如是無量百
<lb ed="X" n="0142b19"/><lb ed="R039" n="0284a01"/>千萬億劫。以身布施。若復有人。聞此經典。信心不逆。
<lb ed="X" n="0142b20"/><lb ed="R039" n="0284a02"/>其福勝彼。何況書寫受持讀誦。爲人解說。須菩提。以
<lb ed="X" n="0142b21"/><lb ed="R039" n="0284a03"/>要言之。是經有不可思議。不可稱量。無邊功德。如來
<lb ed="X" n="0142b22"/><lb ed="R039" n="0284a04"/>爲發大乘者說。爲發最上乘者說。若有人能受持讀
<lb ed="X" n="0142b23"/><lb ed="R039" n="0284a05"/>誦。廣爲人說。如來悉知是人。悉見是人。皆得成就不
<lb ed="X" n="0142b24"/><lb ed="R039" n="0284a06"/>可量･不可稱･無有邊･不可思議功德。如是人等。卽爲
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0142c" n="0142c"/>
<lb ed="X" n="0142c01"/><lb ed="R039" n="0284a07"/>荷擔如來阿耨多羅三藐三菩提。何以故。須菩提。若
<lb ed="X" n="0142c02"/><lb ed="R039" n="0284a08"/>樂小法者。<note place="inline">及彼</note>著我見人見衆生見壽者見<note place="inline">之凡外</note>。則於
<lb ed="X" n="0142c03"/><lb ed="R039" n="0284a09"/>此經不能聽受讀誦。爲人解說。須菩提。在在處處。若
<lb ed="X" n="0142c04"/><lb ed="R039" n="0284a10"/>有此經。一切世間天人阿修羅所應供養。當知此處。
<lb ed="X" n="0142c05"/><lb ed="R039" n="0284a11"/>卽爲是塔。皆應恭敬作禮圍遶。以諸華香而散其處。</p>
<lb ed="X" n="0142c06"/><lb ed="R039" n="0284a12"/><p xml:id="pX25p0142c0601">復次。須菩提。善男子･善女人。受持讀誦此經。若爲人
<lb ed="X" n="0142c07"/><lb ed="R039" n="0284a13"/>輕賤。是人先世罪業。應墮惡道。以今世人輕賤故。先
<lb ed="X" n="0142c08"/><lb ed="R039" n="0284a14"/>世罪業。卽爲銷滅。當得阿耨多羅三藐三菩提。須菩
<lb ed="X" n="0142c09"/><lb ed="R039" n="0284a15"/>提。我念過去無量阿僧祗劫。於然燈佛前。得値八百
<lb ed="X" n="0142c10"/><lb ed="R039" n="0284a16"/>四千萬億那由他諸佛。悉皆供養承事。無空過者。若
<lb ed="X" n="0142c11"/><lb ed="R039" n="0284a17"/>復有人。於後末世。能受持讀誦此經。所得功德。於我
<lb ed="X" n="0142c12"/><lb ed="R039" n="0284a18"/>所供養諸佛功德。百分不及一。千萬億分。乃至算數
<lb ed="X" n="0142c13"/><lb ed="R039" n="0284b01"/>譬喩所不能及。須菩提。若善男子･善女人。於後末世。
<lb ed="X" n="0142c14"/><lb ed="R039" n="0284b02"/>有受持讀誦此經。所得功德。我若具說者。或有人聞。
<lb ed="X" n="0142c15"/><lb ed="R039" n="0284b03"/>心卽狂亂。狐疑不信。須菩提。當知是經義不可思議。
<lb ed="X" n="0142c16"/><lb ed="R039" n="0284b04"/>果報亦不可思議。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0142c17"/><lb ed="R039" n="0284b05"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0142c1701"><l>受持讀誦卽如來</l><l>成就功德佛知見</l>
<lb ed="X" n="0142c18"/><lb ed="R039" n="0284b06"/><l>大事大時不能及</l><l>以是大乘最上乘</l>
<lb ed="X" n="0142c19"/><lb ed="R039" n="0284b07"/><l>荷擔菩提小不堪</l><l>經處卽塔應供養</l>
<lb ed="X" n="0142c20"/><lb ed="R039" n="0284b08"/><l>銷滅夙業證菩提</l><l>永超値佛昔功德</l>
<lb ed="X" n="0142c21"/><lb ed="R039" n="0284b09"/><l>具說能令淺識疑</l><l>義及果報難思故</l></lg>
<lb ed="X" n="0142c22"/><lb ed="R039" n="0284b10"/><p xml:id="pX25p0142c2201">論曰。此廣顯受持功德果報也。初總示云。受持讀
<lb ed="X" n="0142c23"/><lb ed="R039" n="0284b11"/>誦。卽爲如來。以其深悟實相。了知一切衆生。與佛
<lb ed="X" n="0142c24"/><lb ed="R039" n="0284b12"/>無別。始從名字。終至究竟。位位皆卽佛故。次云以
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0143a" n="0143a"/>
<lb ed="X" n="0143a01"/><lb ed="R039" n="0284b13"/>佛智慧悉知悉見等。謂知見其從因尅果。此生餘
<lb ed="X" n="0143a02"/><lb ed="R039" n="0284b14"/>生。一切諸功德也。次以八種殊勝顯其功德。一者。
<lb ed="X" n="0143a03"/><lb ed="R039" n="0284b15"/>大事大時所不能及。恒河沙身。是名大事。經無量
<lb ed="X" n="0143a04"/><lb ed="R039" n="0284b16"/>劫。是名大時。雖如此施。猶故不及持經福德。以此
<lb ed="X" n="0143a05"/><lb ed="R039" n="0284b17"/>施門。五通菩薩亦能爲之。未若此經。正斷無明漏
<lb ed="X" n="0143a06"/><lb ed="R039" n="0284b18"/>故。二者。此經如來爲發大乘･最上乘者說。不是三
<lb ed="X" n="0143a07"/><lb ed="R039" n="0285a01"/>乘共。般若敎名爲大乘。於大乘中。惟爲圓頓菩薩。
<lb ed="X" n="0143a08"/><lb ed="R039" n="0285a02"/>名發最上乘者。三者。如是人等。卽爲荷擔無上菩
<lb ed="X" n="0143a09"/><lb ed="R039" n="0285a03"/>提。以其受持讀誦。廣爲人說。紹隆佛種。使不斷故。
<lb ed="X" n="0143a10"/><lb ed="R039" n="0285a04"/>任持運行。猶如荷擔。四者。樂小法人不能受說。何
<lb ed="X" n="0143a11"/><lb ed="R039" n="0285a05"/>況著我凡夫。著見外道。故皆不堪。五者。在處有經。
<lb ed="X" n="0143a12"/><lb ed="R039" n="0285a06"/>卽爲是塔。法身舍利。具足在故。六者。銷滅夙業。轉
<lb ed="X" n="0143a13"/><lb ed="R039" n="0285a07"/>重令輕。不復墮惡道故。七者。當得菩提。以業旣銷。
<lb ed="X" n="0143a14"/><lb ed="R039" n="0285a08"/>菩提之體自明淨故。八者。超於如來昔時値佛功
<lb ed="X" n="0143a15"/><lb ed="R039" n="0285a09"/>德。以如來昔在然燈佛前。雖値多佛。尙存有所得
<lb ed="X" n="0143a16"/><lb ed="R039" n="0285a10"/>心。未達無相。不蒙授記。是故不及持經功德。見然
<lb ed="X" n="0143a17"/><lb ed="R039" n="0285a11"/>燈佛。悟無生忍。爾時方與般若恒相應故。具此八
<lb ed="X" n="0143a18"/><lb ed="R039" n="0285a12"/>種殊勝。故具說者。淺識之人必不能信。但總結云
<lb ed="X" n="0143a19"/><lb ed="R039" n="0285a13"/>義不可思議。果報亦不可思議也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0143a20"/><lb ed="R039" n="0285a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0143a2001">爾時須菩提白佛言。世尊。善男子･善女人發阿耨多
<lb ed="X" n="0143a21"/><lb ed="R039" n="0285a15"/>羅三藐三菩提心。云何應住。云何降伏其心。佛吿須
<lb ed="X" n="0143a22"/><lb ed="R039" n="0285a16"/>菩提。若善男子･善女人發阿耨多羅三藐三菩提心
<lb ed="X" n="0143a23"/><lb ed="R039" n="0285a17"/>者。當生如是心。我應滅度一切衆生。滅度一切衆生
<lb ed="X" n="0143a24"/><lb ed="R039" n="0285a18"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0143a2401" n="0143a2401"/><anchor xml:id="beg0143a2401" n="0143a2401"/>已<anchor xml:id="end0143a2401"/>。而無有一衆生實滅度者。何以故。須菩提。若菩薩
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0143b" n="0143b"/>
<lb ed="X" n="0143b01"/><lb ed="R039" n="0285b01"/>有我相人相衆生相壽者相。卽非菩薩。所以者何。須
<lb ed="X" n="0143b02"/><lb ed="R039" n="0285b02"/>菩提。實無有法發阿耨多羅三藐三菩提心者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0143b03"/><lb ed="R039" n="0285b03"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0143b0301"><l>發心應住及降伏</l><l>亦無發住及降者</l>
<lb ed="X" n="0143b04"/><lb ed="R039" n="0285b04"/><l>不於心外有一法</l><l>如是具顯淸淨因</l></lg>
<lb ed="X" n="0143b05"/><lb ed="R039" n="0285b05"/><p xml:id="pX25p0143b0501">論曰。此重遣菩薩心中微細我･法二執。令盡淨無
<lb ed="X" n="0143b06"/><lb ed="R039" n="0285b06"/>餘也。前文具明二空實義。寧有不盡。此重問者。略
<lb ed="X" n="0143b07"/><lb ed="R039" n="0285b07"/>有二意。一者。義旣如此不可思議。豈容湊泊。則諸
<lb ed="X" n="0143b08"/><lb ed="R039" n="0285b08"/>菩薩發菩提心。畢竟云何應住。云何降伏其心。二
<lb ed="X" n="0143b09"/><lb ed="R039" n="0285b09"/>者。旣言發心。便謂我能發心。旣言住無所住。便謂
<lb ed="X" n="0143b10"/><lb ed="R039" n="0285b10"/>我能無住。旣言降伏其心。便謂我能降心。我法宛
<lb ed="X" n="0143b11"/><lb ed="R039" n="0285b11"/>然。如何得與般若相應。此則特爲鈍根再求方便。
<lb ed="X" n="0143b12"/><lb ed="R039" n="0285b12"/>佛仍吿云。發菩提心者。當生如是心。乃至卽非菩
<lb ed="X" n="0143b13"/><lb ed="R039" n="0285b13"/>薩等。所以酬其畢竟如何應住降心之請。次又答
<lb ed="X" n="0143b14"/><lb ed="R039" n="0285b14"/>云。實無有法發菩提心。則是蕩其我能發心･無住･
<lb ed="X" n="0143b15"/><lb ed="R039" n="0285b15"/>降伏之執也。蓋發心者。秪是全性起修。全修在性。
<lb ed="X" n="0143b16"/><lb ed="R039" n="0285b16"/>心相尙不可得。豈別有法令心得發。心無心相。則
<lb ed="X" n="0143b17"/><lb ed="R039" n="0285b17"/>我執何存。發無實法。則法執何有。情累旣淨。般若
<lb ed="X" n="0143b18"/><lb ed="R039" n="0285b18"/>現前。旣非妄有。亦豈但空。離句絕非。因淸淨矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0143b19"/><lb ed="R039" n="0286a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0143b1901">須菩提。於意云何。如來於然燈佛所。有法得阿耨多
<lb ed="X" n="0143b20"/><lb ed="R039" n="0286a02"/>羅三藐三菩提不。不也。世尊。如我解佛所說義。佛於
<lb ed="X" n="0143b21"/><lb ed="R039" n="0286a03"/>然燈佛所。無有法得阿耨多羅三藐三菩提。佛言。如
<lb ed="X" n="0143b22"/><lb ed="R039" n="0286a04"/>是。如是。須菩提。實無有法如來得阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0143b23"/><lb ed="R039" n="0286a05"/>菩提。須菩提。若有法如來得阿耨多羅三藐三菩提
<lb ed="X" n="0143b24"/><lb ed="R039" n="0286a06"/>者。然燈佛卽不與我授記。汝於來世當得作佛。號釋
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0143c" n="0143c"/>
<lb ed="X" n="0143c01"/><lb ed="R039" n="0286a07"/>迦牟尼。以實無有法得阿耨多羅三藐三菩提。是故
<lb ed="X" n="0143c02"/><lb ed="R039" n="0286a08"/>然燈佛與我授記。作是言。汝於來世當得作佛。號釋
<lb ed="X" n="0143c03"/><lb ed="R039" n="0286a09"/>迦牟尼。何以故。如來者。卽諸法如義。若有人言。如來
<lb ed="X" n="0143c04"/><lb ed="R039" n="0286a10"/>得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。實無有法佛得阿
<lb ed="X" n="0143c05"/><lb ed="R039" n="0286a11"/>耨多羅三藐三菩提。須菩提。如來所得阿耨多羅三
<lb ed="X" n="0143c06"/><lb ed="R039" n="0286a12"/>藐三菩提。於是中無實無虗。是故如來說。一切法皆
<lb ed="X" n="0143c07"/><lb ed="R039" n="0286a13"/>是佛法。須菩提。所言一切法者。卽非一切法。是故名
<lb ed="X" n="0143c08"/><lb ed="R039" n="0286a14"/>一切法。須菩提。譬如人身長大。須菩提言。世尊。如來
<lb ed="X" n="0143c09"/><lb ed="R039" n="0286a15"/>說人身長大。卽爲非大身。是名大身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0143c10"/><lb ed="R039" n="0286a16"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0143c1001"><l>因無所得果亦然</l><l>無法可得得授記</l>
<lb ed="X" n="0143c11"/><lb ed="R039" n="0286a17"/><l>諸法非法名佛法</l><l>大身非身名佛身</l></lg>
<lb ed="X" n="0143c12"/><lb ed="R039" n="0286a18"/><p xml:id="pX25p0143c1201">論曰。若言實無有法發菩提心。云何而有授記作
<lb ed="X" n="0143c13"/><lb ed="R039" n="0286b01"/>佛。得菩提果之事。爲遣此疑。故明因旣無法可得。
<lb ed="X" n="0143c14"/><lb ed="R039" n="0286b02"/>果亦無法可得。惟其了無所得。方堪授記。設有少
<lb ed="X" n="0143c15"/><lb ed="R039" n="0286b03"/>法可得。便不與諸法如義相應。云何而可授記作
<lb ed="X" n="0143c16"/><lb ed="R039" n="0286b04"/>佛耶。言諸法如義者。一切諸法。本原眞如。性相常
<lb ed="X" n="0143c17"/><lb ed="R039" n="0286b05"/>住。不變不異。今不過如法自性。來成正覺。故名如
<lb ed="X" n="0143c18"/><lb ed="R039" n="0286b06"/>來。若言如來得證菩提。此是世俗言說。非實義也。
<lb ed="X" n="0143c19"/><lb ed="R039" n="0286b07"/>以如來所得菩提。秪是卽心自性。如外別無可增。
<lb ed="X" n="0143c20"/><lb ed="R039" n="0286b08"/>故無實。眞得不顚倒覺。覺諸法之自性。故無虗。又
<lb ed="X" n="0143c21"/><lb ed="R039" n="0286b09"/>菩提非一切法。故無實。一切法皆卽菩提。故無虗。
<lb ed="X" n="0143c22"/><lb ed="R039" n="0286b10"/>又一切法皆卽菩提。故菩提無實。菩提非一切法。
<lb ed="X" n="0143c23"/><lb ed="R039" n="0286b11"/>故菩提無虗。一切法皆是佛法者。以法界無外故。
<lb ed="X" n="0143c24"/><lb ed="R039" n="0286b12"/>法界不變常隨緣故。故言一切法。法界隨緣常不
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0144a" n="0144a"/>
<lb ed="X" n="0144a01"/><lb ed="R039" n="0286b13"/>變故。卽非一切法。法法皆是不變隨緣。隨緣不變。
<lb ed="X" n="0144a02"/><lb ed="R039" n="0286b14"/>法界性故。是故名一切法。證此法界。名爲法身。法
<lb ed="X" n="0144a03"/><lb ed="R039" n="0286b15"/>身離一切相。卽一切法。非別有身。故非大身。法界
<lb ed="X" n="0144a04"/><lb ed="R039" n="0286b16"/>爲身。故名大身。此正圓滿菩提歸無所得之妙莊
<lb ed="X" n="0144a05"/><lb ed="R039" n="0286b17"/>嚴果也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0144a06"/><lb ed="R039" n="0286b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0144a0601">須菩提。菩薩亦如是。若作是言。我當滅度無量衆生。
<lb ed="X" n="0144a07"/><lb ed="R039" n="0287a01"/>卽不名菩薩。何以故。須菩提。實無有法名爲菩薩。是
<lb ed="X" n="0144a08"/><lb ed="R039" n="0287a02"/>故佛說一切法。無我無人無衆生無壽者。須菩提。若
<lb ed="X" n="0144a09"/><lb ed="R039" n="0287a03"/>菩薩作是言。我當莊嚴佛土。是不名菩薩。何以故。如
<lb ed="X" n="0144a10"/><lb ed="R039" n="0287a04"/>來說莊嚴佛土者。卽非莊嚴。是名莊嚴。須菩提。若菩
<lb ed="X" n="0144a11"/><lb ed="R039" n="0287a05"/>薩通達無我･法者。如來說名眞是菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0144a12"/><lb ed="R039" n="0287a06"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0144a1201"><l>能度所度不可得</l><l>能嚴所嚴亦復然</l>
<lb ed="X" n="0144a13"/><lb ed="R039" n="0287a07"/><l>無我無法善通達</l><l>眞因淸淨宜修習</l></lg>
<lb ed="X" n="0144a14"/><lb ed="R039" n="0287a08"/><p xml:id="pX25p0144a1401">論曰。此承上廣明無得妙果。而勸修無得眞因也。
<lb ed="X" n="0144a15"/><lb ed="R039" n="0287a09"/>蓋不但無心外衆生可度。無心外佛土可嚴。卽此
<lb ed="X" n="0144a16"/><lb ed="R039" n="0287a10"/>心性之中。求一能度所度能嚴所嚴實法。了不可
<lb ed="X" n="0144a17"/><lb ed="R039" n="0287a11"/>得。以能･所之性。秪是卽心自性。無有少許我･法而
<lb ed="X" n="0144a18"/><lb ed="R039" n="0287a12"/>可得故。如此通達。卽名眞實菩薩。非謂有能通達。
<lb ed="X" n="0144a19"/><lb ed="R039" n="0287a13"/>有所通達也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0144a20"/><lb ed="R039" n="0287a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0144a2001">須菩提。於意云何。如來有肉眼不。如是。世尊。如來有
<lb ed="X" n="0144a21"/><lb ed="R039" n="0287a15"/>肉眼。須菩提。於意云何。如來有天眼不。如是。世尊。如
<lb ed="X" n="0144a22"/><lb ed="R039" n="0287a16"/>來有天眼。須菩提。於意云何。如來有慧眼不。如是。世
<lb ed="X" n="0144a23"/><lb ed="R039" n="0287a17"/>尊。如來有慧眼。須菩提。於意云何。如來有法眼不。如
<lb ed="X" n="0144a24"/><lb ed="R039" n="0287a18"/>是。世尊。如來有法眼。須菩提。於意云何。如來有佛眼
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0144b" n="0144b"/>
<lb ed="X" n="0144b01"/><lb ed="R039" n="0287b01"/>不。如是。世尊。如來有佛眼。須菩提。於意云何。如恒河
<lb ed="X" n="0144b02"/><lb ed="R039" n="0287b02"/>中所有沙。佛說是沙不。如是。世尊。如來說是沙。須菩
<lb ed="X" n="0144b03"/><lb ed="R039" n="0287b03"/>提。於意云何。如一恒河中所有沙。有如是沙等恒河。
<lb ed="X" n="0144b04"/><lb ed="R039" n="0287b04"/>是諸恒河所有沙數。佛世界如是。寧爲多不。甚多。世
<lb ed="X" n="0144b05"/><lb ed="R039" n="0287b05"/>尊。佛吿須菩提。爾所國土中。所有衆生。若干種心。如
<lb ed="X" n="0144b06"/><lb ed="R039" n="0287b06"/>來悉知。何以故。如來說諸心皆爲非心。是名爲心。所
<lb ed="X" n="0144b07"/><lb ed="R039" n="0287b07"/>以者何。須菩提。過去心不可得。現在心不可得。未來
<lb ed="X" n="0144b08"/><lb ed="R039" n="0287b08"/>心不可得。須菩提。於意云何。若有人滿三千大千世
<lb ed="X" n="0144b09"/><lb ed="R039" n="0287b09"/>界七寶以用布施。是人以是因緣。得福多不。如是。世
<lb ed="X" n="0144b10"/><lb ed="R039" n="0287b10"/>尊。此人以是因緣。得福甚多。須菩提。若福德有實。如
<lb ed="X" n="0144b11"/><lb ed="R039" n="0287b11"/>來不說得福德多。以福德無故。如來說得福德多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0144b12"/><lb ed="R039" n="0287b12"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0144b1201"><l>五眼具足成菩提</l><l>了了見於恒沙界</l>
<lb ed="X" n="0144b13"/><lb ed="R039" n="0287b13"/><l>心卽非心福非福</l><l>是故能所恒寂然</l></lg>
<lb ed="X" n="0144b14"/><lb ed="R039" n="0287b14"/><p xml:id="pX25p0144b1401">論曰。上明淸淨眞因。畢竟無我･無法。則佛境界。爲
<lb ed="X" n="0144b15"/><lb ed="R039" n="0287b15"/>有爲無。爲遣此疑。故顯如來五眼。不有而有。衆心
<lb ed="X" n="0144b16"/><lb ed="R039" n="0287b16"/>福德。不無而無。有無互彰。巧遮戲論。夫五眼者。能
<lb ed="X" n="0144b17"/><lb ed="R039" n="0287b17"/>照之知見也。衆生諸心及施福者。所照之境界也。
<lb ed="X" n="0144b18"/><lb ed="R039" n="0287b18"/>以前例後。則能照旣有。所照安得獨無。以後例前。
<lb ed="X" n="0144b19"/><lb ed="R039" n="0288a01"/>則所照旣無。能照安得獨有。特以如來五眼。凡愚
<lb ed="X" n="0144b20"/><lb ed="R039" n="0288a02"/>之所不達。以不達故。妄計爲無。今故特明其有。顯
<lb ed="X" n="0144b21"/><lb ed="R039" n="0288a03"/>非斷空。衆心福德。凡愚之所取著。以取著故。妄計
<lb ed="X" n="0144b22"/><lb ed="R039" n="0288a04"/>爲實。今故特明其無。顯非有性。言五眼者。次第爲
<lb ed="X" n="0144b23"/><lb ed="R039" n="0288a05"/>語。肉眼同人。見現前色。天眼同天。見障外色。慧眼
<lb ed="X" n="0144b24"/><lb ed="R039" n="0288a06"/>示同二乘。見於眞空。法眼示同菩薩。見於俗諦。佛
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0144c" n="0144c"/>
<lb ed="X" n="0144c01"/><lb ed="R039" n="0288a07"/>眼不共三乘。見於第一義諦。若圓融爲語。一眼一
<lb ed="X" n="0144c02"/><lb ed="R039" n="0288a08"/>切眼。一切眼一眼。通照三諦。無有遺餘。是故亦知
<lb ed="X" n="0144c03"/><lb ed="R039" n="0288a09"/>爾所國土差別。亦知爾所衆心差別。亦知差別卽
<lb ed="X" n="0144c04"/><lb ed="R039" n="0288a10"/>非差別。亦知爾所福德。亦知福德非實。若差別非
<lb ed="X" n="0144c05"/><lb ed="R039" n="0288a11"/>差別。福德非福德者。當知五眼卽非五眼。若一無
<lb ed="X" n="0144c06"/><lb ed="R039" n="0288a12"/>礙妙智。分別說爲五眼者。當知一法界中。分別說
<lb ed="X" n="0144c07"/><lb ed="R039" n="0288a13"/>有種種世界。種種衆心。種種施因。種種福果。亦爲
<lb ed="X" n="0144c08"/><lb ed="R039" n="0288a14"/>不錯不謬矣。依假名說。能照･所照。皆悉歷然。依實
<lb ed="X" n="0144c09"/><lb ed="R039" n="0288a15"/>義觀。所無別所。能無別能。故曰恒寂然也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0144c10"/><lb ed="R039" n="0288a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0144c1001">須菩提。於意云何。佛可以具足色身見不。不也。世尊。
<lb ed="X" n="0144c11"/><lb ed="R039" n="0288a17"/>如來不應以具足色身見。何以故。如來說具足色身。
<lb ed="X" n="0144c12"/><lb ed="R039" n="0288a18"/>卽非具足色身。是名具足色身。須菩提。於意云何。如
<lb ed="X" n="0144c13"/><lb ed="R039" n="0288b01"/>來可以具足諸相見不。不也。世尊。如來不應以具足
<lb ed="X" n="0144c14"/><lb ed="R039" n="0288b02"/>諸相見。何以故。如來說諸相具足。卽非具足。是名諸
<lb ed="X" n="0144c15"/><lb ed="R039" n="0288b03"/>相具足。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0144c16"/><lb ed="R039" n="0288b04"/><cb:div type="commentary"><lg xml:id="lgX25p0144c1601"><l>色身相好離分劑</l><l>應見如來淨法身</l></lg>
<lb ed="X" n="0144c17"/><lb ed="R039" n="0288b05"/><p xml:id="pX25p0144c1701">論曰。若佛境界離有離無。色身相好寧復非有。爲
<lb ed="X" n="0144c18"/><lb ed="R039" n="0288b06"/>遣此疑。故明具足卽非具足。欲令卽於色身相好。
<lb ed="X" n="0144c19"/><lb ed="R039" n="0288b07"/>達其無分無劑。得見如來淨法身故。淨法身者。法
<lb ed="X" n="0144c20"/><lb ed="R039" n="0288b08"/>界爲體。不局丈六及四八故。彼丈六身及四八相。
<lb ed="X" n="0144c21"/><lb ed="R039" n="0288b09"/>一一皆卽相好之海。不可但作丈六四八觀故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0144c22"/><lb ed="R039" n="0288b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0144c2201">須菩提。汝勿謂如來作是念。我當有所說法。莫作是
<lb ed="X" n="0144c23"/><lb ed="R039" n="0288b11"/>念。何以故。若人言如來有所說法。卽爲謗佛。不能解
<lb ed="X" n="0144c24"/><lb ed="R039" n="0288b12"/>我所說故。須菩提。說法者。無法可說。是名說法。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0145a" n="0145a"/>
<lb ed="X" n="0145a01"/><lb ed="R039" n="0288b13"/><cb:div type="commentary"><lg xml:id="lgX25p0145a0101"><l>說無可說性自離</l><l>解說非說始免謗</l></lg>
<lb ed="X" n="0145a02"/><lb ed="R039" n="0288b14"/><p xml:id="pX25p0145a0201">論曰。色身相好。旣非具足。說法度生。豈無語言分
<lb ed="X" n="0145a03"/><lb ed="R039" n="0288b15"/>劑耶。云何衆生得承如來言說。而解諸乘。爲遣此
<lb ed="X" n="0145a04"/><lb ed="R039" n="0288b16"/>疑。故云若言如來有所說法。卽爲謗佛。以不能解
<lb ed="X" n="0145a05"/><lb ed="R039" n="0288b17"/>我所說故。我所說者。無有少許法相可得。無所說
<lb ed="X" n="0145a06"/><lb ed="R039" n="0288b18"/>相。無能說相。以諸法性。無聲字故。以諸聲字。性非
<lb ed="X" n="0145a07"/><lb ed="R039" n="0289a01"/>聲字。卽是無性法故。此中無法可說一語。具遮二
<lb ed="X" n="0145a08"/><lb ed="R039" n="0289a02"/>謗。一者爲遮有法可說謗故。二者爲遮總不說法
<lb ed="X" n="0145a09"/><lb ed="R039" n="0289a03"/>謗故。謂說卽非說。非以杜口爲無說故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0145a10"/><lb ed="R039" n="0289a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0145a1001">爾時。慧命須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。於未來世。
<lb ed="X" n="0145a11"/><lb ed="R039" n="0289a05"/>聞說是法。生信心不。佛言。須菩提。彼非衆生。非不衆
<lb ed="X" n="0145a12"/><lb ed="R039" n="0289a06"/>生。何以故。須菩提。衆生･衆生者。如來說非衆生。是名
<lb ed="X" n="0145a13"/><lb ed="R039" n="0289a07"/>衆生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0145a14"/><lb ed="R039" n="0289a08"/><cb:div type="commentary"><lg xml:id="lgX25p0145a1401"><l>是法難信亦有信</l><l>以諸衆生非生故</l></lg>
<lb ed="X" n="0145a15"/><lb ed="R039" n="0289a09"/><p xml:id="pX25p0145a1501">論曰。此重疑信受者難也。然衆生原非實有衆生
<lb ed="X" n="0145a16"/><lb ed="R039" n="0289a10"/>之性。但一念迷惑。假名衆生。一念了悟。當體卽佛。
<lb ed="X" n="0145a17"/><lb ed="R039" n="0289a11"/>佛與衆生。皆依俗諦言說建立。而終非有實性也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0145a18"/><lb ed="R039" n="0289a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0145a1801">須菩提白佛言。世尊。佛得阿耨多羅三藐三菩提。爲
<lb ed="X" n="0145a19"/><lb ed="R039" n="0289a13"/>無所得耶。佛言。如是。如是。須菩提。我於阿耨多羅三
<lb ed="X" n="0145a20"/><lb ed="R039" n="0289a14"/>藐三菩提。乃至無有少法可得。是名阿耨多羅三藐
<lb ed="X" n="0145a21"/><lb ed="R039" n="0289a15"/>三菩提。復次。須菩提。是法平等。無有高下。是名阿耨
<lb ed="X" n="0145a22"/><lb ed="R039" n="0289a16"/>多羅三藐三菩提。以無我無人無衆生無壽者。修一
<lb ed="X" n="0145a23"/><lb ed="R039" n="0289a17"/>切善法。卽得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。所言善
<lb ed="X" n="0145a24"/><lb ed="R039" n="0289a18"/>法者。如來說卽非善法。是名善法。須菩提。若三千大
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0145b" n="0145b"/>
<lb ed="X" n="0145b01"/><lb ed="R039" n="0289b01"/>千世界中所有諸<name role="" type="person">須彌山</name>王。如是等七寶聚。有人持
<lb ed="X" n="0145b02"/><lb ed="R039" n="0289b02"/>用布施。若人以此般若波羅蜜經。乃至四句偈等受
<lb ed="X" n="0145b03"/><lb ed="R039" n="0289b03"/>持讀誦。爲他人說。於前功德。百分不及一。千萬億分。
<lb ed="X" n="0145b04"/><lb ed="R039" n="0289b04"/>乃至算數譬喩所不能及。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0145b05"/><lb ed="R039" n="0289b05"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0145b0501"><l>智無所得法平等</l><l>善法非法成菩提</l>
<lb ed="X" n="0145b06"/><lb ed="R039" n="0289b06"/><l>全性起修修卽性</l><l>是故持說功德多</l></lg>
<lb ed="X" n="0145b07"/><lb ed="R039" n="0289b07"/><p xml:id="pX25p0145b0701">論曰。若第一義佛境界。色相･言說皆不可得。法身
<lb ed="X" n="0145b08"/><lb ed="R039" n="0289b08"/>體性豈亦然耶。爲遣此疑。故曰。我於無上菩提。乃
<lb ed="X" n="0145b09"/><lb ed="R039" n="0289b09"/>至無有少法可得。以是法平等。無高下故。請稍證
<lb ed="X" n="0145b10"/><lb ed="R039" n="0289b10"/>之。一切法者。秪是六塵。色無高下者。譬如一恒河
<lb ed="X" n="0145b11"/><lb ed="R039" n="0289b11"/>水。魚龍視爲窟宅。修羅視爲刀杖。人間視爲淸泉。
<lb ed="X" n="0145b12"/><lb ed="R039" n="0289b12"/>餓鬼視爲膿血。二乘了其本空。菩薩知其差別。佛
<lb ed="X" n="0145b13"/><lb ed="R039" n="0289b13"/>眼知卽法界。而恒河水性無高下。隨諸衆生妄見
<lb ed="X" n="0145b14"/><lb ed="R039" n="0289b14"/>不同。當知一切諸色。亦復如是。聲無高下者。譬如
<lb ed="X" n="0145b15"/><lb ed="R039" n="0289b15"/>一呪。魔外聞之恐怖。佛子聞之安隱。又如魔以惡
<lb ed="X" n="0145b16"/><lb ed="R039" n="0289b16"/>聲怖佛。反成讚詠。而北朝敗衂。風聲鶴唳。皆爲晉
<lb ed="X" n="0145b17"/><lb ed="R039" n="0289b17"/>兵。當知一切諸聲。亦復如是。香無高下者。譬如世
<lb ed="X" n="0145b18"/><lb ed="R039" n="0289b18"/>間沉檀。蠅蚋聞卽遠去。幻士廁室。佛坐便成香殿
<lb ed="X" n="0145b19"/><lb ed="R039" n="0290a01"/>等。味無高下者。譬如目連鉢飯。母揣便成火炭。饑
<lb ed="X" n="0145b20"/><lb ed="R039" n="0290a02"/>世馬麥。佛受便如甘露等。觸無高下者。譬如闇中
<lb ed="X" n="0145b21"/><lb ed="R039" n="0290a03"/>捫膝。怖爲他人。龍雨刀杖。變成天華等。法無高下
<lb ed="X" n="0145b22"/><lb ed="R039" n="0290a04"/>者。譬如爲名利發菩提心。是三塗因。爲斷邪殺婆
<lb ed="X" n="0145b23"/><lb ed="R039" n="0290a05"/>羅門。轉增功德等。是故一切諸法。其性平等。本無
<lb ed="X" n="0145b24"/><lb ed="R039" n="0290a06"/>高下。隨衆生心妄見高下。而高下悉皆無性。達此
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0145c" n="0145c"/>
<lb ed="X" n="0145c01"/><lb ed="R039" n="0290a07"/>無性。名爲無上菩提。非別有少法可得也。旣顯示
<lb ed="X" n="0145c02"/><lb ed="R039" n="0290a08"/>菩提無所得<anchor xml:id="nkr_note_add_0145c0201" n="0145c0201"/><anchor xml:id="beg0145c0201" n="0145c0201"/>已<anchor xml:id="end0145c0201"/>。乃的示妙修之要云。以無我無人
<lb ed="X" n="0145c03"/><lb ed="R039" n="0290a09"/>無衆生無壽者修一切善法。卽得無上菩提。蓋不
<lb ed="X" n="0145c04"/><lb ed="R039" n="0290a10"/>達無我而修一切善法。止成人天僞果。不修一切
<lb ed="X" n="0145c05"/><lb ed="R039" n="0290a11"/>善法而但證我空。止成二乘小果。妄言我･法俱空
<lb ed="X" n="0145c06"/><lb ed="R039" n="0290a12"/>而恣行惡法。則爲闡提獄種。惟以無我修一切善。
<lb ed="X" n="0145c07"/><lb ed="R039" n="0290a13"/>正所謂應無所住而生其心。故卽得無上菩提也。</p>
<lb ed="X" n="0145c08"/><lb ed="R039" n="0290a14"/><p xml:id="pX25p0145c0801">夫是法平等無有高下。卽境妙也。無我人衆生壽
<lb ed="X" n="0145c09"/><lb ed="R039" n="0290a15"/>者。卽智妙也。修一切善法。卽行妙也。三法成乘。故
<lb ed="X" n="0145c10"/><lb ed="R039" n="0290a16"/>得菩提。而又言善法卽非善法等者。爲遣疑故。恐
<lb ed="X" n="0145c11"/><lb ed="R039" n="0290a17"/>有疑云。旣無少法可得。云何復修一切善法。此善
<lb ed="X" n="0145c12"/><lb ed="R039" n="0290a18"/>法者。獨非法耶。今釋之曰。善法卽非善法。以善是
<lb ed="X" n="0145c13"/><lb ed="R039" n="0290b01"/>對惡之名。因於惡法。假名善法。若非對惡。無善名
<lb ed="X" n="0145c14"/><lb ed="R039" n="0290b02"/>故。以諸善法。惟心所修。心旣不有。善亦性空。不可
<lb ed="X" n="0145c15"/><lb ed="R039" n="0290b03"/>得故。以諸善法。互具一切善惡諸法。性不定故。如
<lb ed="X" n="0145c16"/><lb ed="R039" n="0290b04"/>布施･持戒等。雖是善法。而名利矯飾心修之。是三
<lb ed="X" n="0145c17"/><lb ed="R039" n="0290b05"/>塗因。人我勝負心修之。是修羅因。著相計果心修
<lb ed="X" n="0145c18"/><lb ed="R039" n="0290b06"/>之。是人天因。出世滅苦心修之。是二乘因。利益衆
<lb ed="X" n="0145c19"/><lb ed="R039" n="0290b07"/>生心修之。是菩薩因。法界平等心修之。是無上因。
<lb ed="X" n="0145c20"/><lb ed="R039" n="0290b08"/>如是差別。有無量故。以諸善法。體卽法界。實相無
<lb ed="X" n="0145c21"/><lb ed="R039" n="0290b09"/>相。不思議故。結云是名善法者。卽是對惡因緣故。
<lb ed="X" n="0145c22"/><lb ed="R039" n="0290b10"/>惟心空寂故。出生十界故。全體法界故。如此善法。
<lb ed="X" n="0145c23"/><lb ed="R039" n="0290b11"/>全性所起。故名爲修。全修卽性。故無實法。至圓至
<lb ed="X" n="0145c24"/><lb ed="R039" n="0290b12"/>頓。了義了義。持說功德。豈財施所可較哉。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0146a" n="0146a"/>
<lb ed="X" n="0146a01"/><lb ed="R039" n="0290b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0146a0101">須菩提。於意云何。汝等勿謂如來作是念。我當度衆
<lb ed="X" n="0146a02"/><lb ed="R039" n="0290b14"/>生。須菩提。莫作是念。何以故。實無有衆生如來度者。
<lb ed="X" n="0146a03"/><lb ed="R039" n="0290b15"/>若有衆生如來度者。如來卽有我人衆生壽者。須菩
<lb ed="X" n="0146a04"/><lb ed="R039" n="0290b16"/>提。如來說。有我者。卽非有我。而凡夫之人以爲有我。
<lb ed="X" n="0146a05"/><lb ed="R039" n="0290b17"/>須菩提。凡夫者。如來說卽非凡夫。是名凡夫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0146a06"/><lb ed="R039" n="0290b18"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0146a0601"><l>知生非生如是度</l><l>說我無我亦復然</l>
<lb ed="X" n="0146a07"/><lb ed="R039" n="0291a01"/><l>凡亦非凡性自空</l><l>是故假名皆不壞</l></lg>
<lb ed="X" n="0146a08"/><lb ed="R039" n="0291a02"/><p xml:id="pX25p0146a0801">論曰。前明衆生卽非衆生。如何復有經言。無量衆
<lb ed="X" n="0146a09"/><lb ed="R039" n="0291a03"/>生。以佛爲善知識。解脫諸苦。爲遣此疑。故云實無
<lb ed="X" n="0146a10"/><lb ed="R039" n="0291a04"/>衆生如來度者。以第一義中。佛與衆生皆無性故。
<lb ed="X" n="0146a11"/><lb ed="R039" n="0291a05"/>以同體大悲。不於心外有衆生故。若實有衆生異
<lb ed="X" n="0146a12"/><lb ed="R039" n="0291a06"/>於如來。是所度者。如來卽有我等四相。須知如來
<lb ed="X" n="0146a13"/><lb ed="R039" n="0291a07"/>雖復有時說我。但是假名。實非有我。而凡夫聞語
<lb ed="X" n="0146a14"/><lb ed="R039" n="0291a08"/>起見。自生執著耳。又恐轉計凡夫是實有法。故隨
<lb ed="X" n="0146a15"/><lb ed="R039" n="0291a09"/>釋云。卽非凡夫。以聖凡皆是假名。從來無實性故。
<lb ed="X" n="0146a16"/><lb ed="R039" n="0291a10"/>言是名凡夫者。但是不壞假名而<anchor xml:id="nkr_note_add_0146a1601" n="0146a1601"/><anchor xml:id="beg0146a1601" n="0146a1601"/>已<anchor xml:id="end0146a1601"/>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0146a17"/><lb ed="R039" n="0291a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0146a1701">須菩提。於意云何。可以三十二相觀如來不。須菩提
<lb ed="X" n="0146a18"/><lb ed="R039" n="0291a12"/>言。如是。如是。以三十二相觀如來。佛言。須菩提。若以
<lb ed="X" n="0146a19"/><lb ed="R039" n="0291a13"/>三十二相觀如來者。轉輪聖王卽是如來。須菩提白
<lb ed="X" n="0146a20"/><lb ed="R039" n="0291a14"/>佛言。世尊。如我解佛所說義。不應以三十二相觀如
<lb ed="X" n="0146a21"/><lb ed="R039" n="0291a15"/>來。爾時世尊而說偈言。若以色見我。以音聲求我。是
<lb ed="X" n="0146a22"/><lb ed="R039" n="0291a16"/>人行邪道。不能見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0146a23"/><lb ed="R039" n="0291a17"/><cb:div type="commentary"><lg xml:id="lgX25p0146a2301"><l>如來不可以相觀</l><l>遣著應知離四句</l></lg>
<lb ed="X" n="0146a24"/><lb ed="R039" n="0291a18"/><p xml:id="pX25p0146a2401">論曰。諸相非相。前<anchor xml:id="nkr_note_add_0146a2401" n="0146a2401"/><anchor xml:id="beg0146a2401" n="0146a2401"/>已<anchor xml:id="end0146a2401"/>重重發明之矣。茲復設此問
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0146b" n="0146b"/>
<lb ed="X" n="0146b01"/><lb ed="R039" n="0291b01"/>者。意欲具遣一切句故。不曰見如來。而曰觀如來
<lb ed="X" n="0146b02"/><lb ed="R039" n="0291b02"/>者。以如來卽諸法如義。則三十二相獨非諸法。獨
<lb ed="X" n="0146b03"/><lb ed="R039" n="0291b03"/>無如義可觀耶。故須菩提卽順答曰。如是如是。以
<lb ed="X" n="0146b04"/><lb ed="R039" n="0291b04"/>三十二相觀如來。然諸佛法身。畢竟四句皆離。若
<lb ed="X" n="0146b05"/><lb ed="R039" n="0291b05"/>直以三十二相而觀。則轉輪聖王。亦可爲如來矣。
<lb ed="X" n="0146b06"/><lb ed="R039" n="0291b06"/>豈知如來法性身哉。尊者解旨。尋答不應。佛乃以
<lb ed="X" n="0146b07"/><lb ed="R039" n="0291b07"/>偈述成。但擧一隅。若欲具足說者。卽色聲求。固是
<lb ed="X" n="0146b08"/><lb ed="R039" n="0291b08"/>邪道。離色聲求。亦是邪道。亦卽亦離求。非卽非離
<lb ed="X" n="0146b09"/><lb ed="R039" n="0291b09"/>求。均是邪道。據諸論本。皆有二偈。前一偈同。更一
<lb ed="X" n="0146b10"/><lb ed="R039" n="0291b10"/>偈云。如來法爲身。但應觀法性。法性非所見。彼亦
<lb ed="X" n="0146b11"/><lb ed="R039" n="0291b11"/>不能知。則文義俱全矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0146b12"/><lb ed="R039" n="0291b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0146b1201">須菩提。汝若作是念。如來不以具足相故。得阿耨多
<lb ed="X" n="0146b13"/><lb ed="R039" n="0291b13"/>羅三藐三菩提。須菩提。莫作是念。如來不以具足相
<lb ed="X" n="0146b14"/><lb ed="R039" n="0291b14"/>故。得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。汝若作是念。發
<lb ed="X" n="0146b15"/><lb ed="R039" n="0291b15"/>阿耨多羅三藐三菩提心者。說諸法斷滅。莫作是念。
<lb ed="X" n="0146b16"/><lb ed="R039" n="0291b16"/>何以故。發阿耨多羅三藐三菩提心者。於法不說斷
<lb ed="X" n="0146b17"/><lb ed="R039" n="0291b17"/>滅相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0146b18"/><lb ed="R039" n="0291b18"/><cb:div type="commentary"><lg xml:id="lgX25p0146b1801"><l>四句皆離相好圓</l><l>發心終不說斷滅</l></lg>
<lb ed="X" n="0146b19"/><lb ed="R039" n="0292a01"/><p xml:id="pX25p0146b1901">論曰。若如來不可以色聲求。乃至四句皆不可得。
<lb ed="X" n="0146b20"/><lb ed="R039" n="0292a02"/>將無畢竟斷滅相耶。爲遣此疑。故曰莫作是念等。
<lb ed="X" n="0146b21"/><lb ed="R039" n="0292a03"/>須知如來惟其離四句故。所以無邊相好皆得具
<lb ed="X" n="0146b22"/><lb ed="R039" n="0292a04"/>足。設但如轉輪聖王。則捨身之後。相好卽滅。反成
<lb ed="X" n="0146b23"/><lb ed="R039" n="0292a05"/>斷滅相矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0146b24"/><lb ed="R039" n="0292a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0146b2401">須菩提。若菩薩以滿恒河沙等世界七寶持用布施。
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0146c" n="0146c"/>
<lb ed="X" n="0146c01"/><lb ed="R039" n="0292a07"/>若復有人。知一切法無我。得成於忍。此菩薩勝前菩
<lb ed="X" n="0146c02"/><lb ed="R039" n="0292a08"/>薩所得福德。何以故。須菩提。以諸菩薩不受福德故。
<lb ed="X" n="0146c03"/><lb ed="R039" n="0292a09"/>須菩提白佛言。世尊。云何菩薩不受福德。須菩提。菩
<lb ed="X" n="0146c04"/><lb ed="R039" n="0292a10"/>薩所作福德。不應貪著。是故說不受福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0146c05"/><lb ed="R039" n="0292a11"/><cb:div type="commentary"><lg xml:id="lgX25p0146c0501"><l>第一義忍此得成</l><l>無著無貪福最勝</l></lg>
<lb ed="X" n="0146c06"/><lb ed="R039" n="0292a12"/><p xml:id="pX25p0146c0601">論曰。知法無我。得成於忍。此般若功成也。由其不
<lb ed="X" n="0146c07"/><lb ed="R039" n="0292a13"/>貪不著。故福德無與等者。若有所受。便有分劑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0146c08"/><lb ed="R039" n="0292a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0146c0801">須菩提。若有人言。如來若來･若去･若坐･若臥。是人不
<lb ed="X" n="0146c09"/><lb ed="R039" n="0292a15"/>解我所說義。何以故。如來者。無所從來。亦無所去。故
<lb ed="X" n="0146c10"/><lb ed="R039" n="0292a16"/>名如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0146c11"/><lb ed="R039" n="0292a17"/><cb:div type="commentary"><lg xml:id="lgX25p0146c1101"><l>如來無去亦無來</l><l>果德究竟不生故</l></lg>
<lb ed="X" n="0146c12"/><lb ed="R039" n="0292a18"/><p xml:id="pX25p0146c1201">論曰。若第一義無福可取。何故餘經作如是說。如
<lb ed="X" n="0146c13"/><lb ed="R039" n="0292b01"/>來福智資糧圓滿。坐菩提座。趣於涅槃。爲遣此疑。
<lb ed="X" n="0146c14"/><lb ed="R039" n="0292b02"/>故云是人不解我所說義。以眞如無別處所。可從
<lb ed="X" n="0146c15"/><lb ed="R039" n="0292b03"/>彼來。生死無別處所。可從此去故。以有緣則現。譬
<lb ed="X" n="0146c16"/><lb ed="R039" n="0292b04"/>如水淸月現。月實不來。緣盡則隱。譬如水濁月隱。
<lb ed="X" n="0146c17"/><lb ed="R039" n="0292b05"/>月實不去故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0146c18"/><lb ed="R039" n="0292b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0146c1801">須菩提。若善男子･善女人。以三千大千世界碎爲微
<lb ed="X" n="0146c19"/><lb ed="R039" n="0292b07"/>塵。於意云何。是微塵衆。寧爲多不。甚多。世尊。何以故。
<lb ed="X" n="0146c20"/><lb ed="R039" n="0292b08"/>若是微塵衆實有者。佛卽不說是微塵衆。所以者何。
<lb ed="X" n="0146c21"/><lb ed="R039" n="0292b09"/>佛說微塵衆。卽非微塵衆。是名微塵衆。世尊。如來所
<lb ed="X" n="0146c22"/><lb ed="R039" n="0292b10"/>說三千大千世界。卽非世界。是名世界。何以故。若世
<lb ed="X" n="0146c23"/><lb ed="R039" n="0292b11"/>界實有者。卽是一合相。如來說。一合相。卽非一合相。
<lb ed="X" n="0146c24"/><lb ed="R039" n="0292b12"/>是名一合相。須菩提。一合相者。卽是不可說。但凡夫
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0147a" n="0147a"/>
<lb ed="X" n="0147a01"/><lb ed="R039" n="0292b13"/>之人貪著其事。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0147a02"/><lb ed="R039" n="0292b14"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0147a0201"><l>微塵世界有非有</l><l>碎非可碎合非合</l>
<lb ed="X" n="0147a03"/><lb ed="R039" n="0292b15"/><l>如來果德不可說</l><l>一切譬喩無能喩</l></lg>
<lb ed="X" n="0147a04"/><lb ed="R039" n="0292b16"/><p xml:id="pX25p0147a0401">論曰。上明如來無所從來。亦無所去。但以有緣則
<lb ed="X" n="0147a05"/><lb ed="R039" n="0292b17"/>現。緣盡則隱。恐有疑云。佛眞法身。譬如世界。佛應
<lb ed="X" n="0147a06"/><lb ed="R039" n="0292b18"/>化身。譬如微塵。復有疑云。迷涅槃成生死。如碎界
<lb ed="X" n="0147a07"/><lb ed="R039" n="0293a01"/>爲塵。悟生死成涅槃。如合塵爲界耶。故今釋云。微
<lb ed="X" n="0147a08"/><lb ed="R039" n="0293a02"/>塵卽非微塵。世界卽非世界。乃至一合相卽非一
<lb ed="X" n="0147a09"/><lb ed="R039" n="0293a03"/>合相等。蓋法身應化。原非世界微塵可比。生死･涅
<lb ed="X" n="0147a10"/><lb ed="R039" n="0293a04"/>槃。亦非碎塵･合界可喩。然卽此微塵。便非微塵。卽
<lb ed="X" n="0147a11"/><lb ed="R039" n="0293a05"/>此世界。便非世界。碎無可碎。合無可合。但凡夫妄
<lb ed="X" n="0147a12"/><lb ed="R039" n="0293a06"/>生貪著耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0147a13"/><lb ed="R039" n="0293a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0147a1301">須菩提。若人言佛說我見人見衆生見壽者見。須菩
<lb ed="X" n="0147a14"/><lb ed="R039" n="0293a08"/>提。於意云何。是人解我所說義不。不也。世尊。是人不
<lb ed="X" n="0147a15"/><lb ed="R039" n="0293a09"/>解如來所說義。何以故。世尊說我見人見衆生見壽
<lb ed="X" n="0147a16"/><lb ed="R039" n="0293a10"/>者見。卽非我見人見衆生見壽者見。是名我見人見
<lb ed="X" n="0147a17"/><lb ed="R039" n="0293a11"/>衆生見壽者見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0147a18"/><lb ed="R039" n="0293a12"/><cb:div type="commentary"><lg xml:id="lgX25p0147a1801"><l>智者應知四見離</l><l>說有非有解實義</l></lg>
<lb ed="X" n="0147a19"/><lb ed="R039" n="0293a13"/><p xml:id="pX25p0147a1901">論曰。此結顯四見本離。以爲修行般若之方便也。
<lb ed="X" n="0147a20"/><lb ed="R039" n="0293a14"/>恐有疑云。佛破我人衆生壽者。爲其有故。若本無
<lb ed="X" n="0147a21"/><lb ed="R039" n="0293a15"/>我人衆生壽者。何用破爲。譬如無病。何須用藥。今
<lb ed="X" n="0147a22"/><lb ed="R039" n="0293a16"/>明四見卽非四見。所以可破。如病非實病。所以可
<lb ed="X" n="0147a23"/><lb ed="R039" n="0293a17"/>醫。翳非實體。所以可抉。但了四見本非四見。譬如
<lb ed="X" n="0147a24"/><lb ed="R039" n="0293a18"/>了病非實。便可安心調理矣。正宗分竟。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0147b" n="0147b"/>
<lb ed="X" n="0147b01"/><lb ed="R039" n="0293b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0147b0101">須菩提。發阿耨多羅三藐三菩提心者。於一切法。應
<lb ed="X" n="0147b02"/><lb ed="R039" n="0293b02"/>如是知。如是見。如是信解。不生法相。須菩提。所言法
<lb ed="X" n="0147b03"/><lb ed="R039" n="0293b03"/>相者。如來說卽非法相。是名法相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0147b04"/><lb ed="R039" n="0293b04"/><cb:div type="commentary"><lg xml:id="lgX25p0147b0401"><l>如是知見及信解</l><l>法相非相故不生</l></lg>
<lb ed="X" n="0147b05"/><lb ed="R039" n="0293b05"/><p xml:id="pX25p0147b0501">論曰。此付囑流通也。如是者。廣指上文所說也。知
<lb ed="X" n="0147b06"/><lb ed="R039" n="0293b06"/>見者謂證時。信解者修學時。正修學時。不生法相。
<lb ed="X" n="0147b07"/><lb ed="R039" n="0293b07"/>以法相卽非法相故。但依俗諦。說名爲法相耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0147b08"/><lb ed="R039" n="0293b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0147b0801">須菩提。若有人以滿無量阿僧祗世界七寶持用布
<lb ed="X" n="0147b09"/><lb ed="R039" n="0293b09"/>施。若有善男子･善女人。發菩提心者。持於此經。乃至
<lb ed="X" n="0147b10"/><lb ed="R039" n="0293b10"/>四句偈等。受持讀誦。爲人演說。其福勝彼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0147b11"/><lb ed="R039" n="0293b11"/><cb:div type="commentary"><lg xml:id="lgX25p0147b1101"><l>無量世界寶施福</l><l>不如發心持說勝</l></lg>
<lb ed="X" n="0147b12"/><lb ed="R039" n="0293b12"/><p xml:id="pX25p0147b1201">論曰。此較量流通也。發菩提心。<anchor xml:id="nkr_note_add_0147b1201" n="0147b1201"/><anchor xml:id="beg0147b1201" n="0147b1201"/>已<anchor xml:id="end0147b1201"/>爲大難。持說此
<lb ed="X" n="0147b13"/><lb ed="R039" n="0293b13"/>經。倍爲希有。蓋不發菩提心者。不堪持說此經。發
<lb ed="X" n="0147b14"/><lb ed="R039" n="0293b14"/>心而不持說此經。無以圓滿。稱性福聚。今由發心
<lb ed="X" n="0147b15"/><lb ed="R039" n="0293b15"/>及持說。故非施福所及也。功德施論云。何故復說
<lb ed="X" n="0147b16"/><lb ed="R039" n="0293b16"/>受持之福。欲令衆生畢竟信故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0147b17"/><lb ed="R039" n="0293b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0147b1701">云何爲人演說。不取於相。如如不動。何以故。一切有
<lb ed="X" n="0147b18"/><lb ed="R039" n="0293b18"/>爲法。如夢幻泡影。如露亦如電。應作如是觀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0147b19"/><lb ed="R039" n="0294a01"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0147b1901"><l>如理演說不取相</l><l>觀察有爲體相故</l>
<lb ed="X" n="0147b20"/><lb ed="R039" n="0294a02"/><l>如是六喩或九十</l><l>性卽無住大涅槃</l></lg>
<lb ed="X" n="0147b21"/><lb ed="R039" n="0294a03"/><p xml:id="pX25p0147b2101">論曰。此流通方法也。欲弘通此經者。須是不取於
<lb ed="X" n="0147b22"/><lb ed="R039" n="0294a04"/>相。如於眞如。常不動故。言不動者。卽是不動空有
<lb ed="X" n="0147b23"/><lb ed="R039" n="0294a05"/>等法。一切諸法。約眞諦邊。一切皆空。約俗諦邊。一
<lb ed="X" n="0147b24"/><lb ed="R039" n="0294a06"/>切皆有。十界皆空。故非偏空。此空卽具一切法。名
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0147c" n="0147c"/>
<lb ed="X" n="0147c01"/><lb ed="R039" n="0294a07"/>爲眞如。十界皆有。故非偏有。此有卽泯一切相。亦
<lb ed="X" n="0147c02"/><lb ed="R039" n="0294a08"/>名眞如。今以如智如於如理。故不取偏有相。不取
<lb ed="X" n="0147c03"/><lb ed="R039" n="0294a09"/>偏空相。而空有等法皆得不動。又正演說時。不掛
<lb ed="X" n="0147c04"/><lb ed="R039" n="0294a10"/>一元字脚。以文字相。卽解脫相。故不取演說相。亦
<lb ed="X" n="0147c05"/><lb ed="R039" n="0294a11"/>不離文字而別取默然相也。何以故下。重示般若
<lb ed="X" n="0147c06"/><lb ed="R039" n="0294a12"/>觀門。一切有爲法者。擧所觀境。卽指陰處界等。豎
<lb ed="X" n="0147c07"/><lb ed="R039" n="0294a13"/>窮十界。橫亘色心。以要言之。種種假實國土。總名
<lb ed="X" n="0147c08"/><lb ed="R039" n="0294a14"/>有爲。以是隨染淨緣成故。如夢幻泡影等者。示觀
<lb ed="X" n="0147c09"/><lb ed="R039" n="0294a15"/>察門。此譯止有六喩。他譯九喩。謂星･翳･燈･幻･露･泡･
<lb ed="X" n="0147c10"/><lb ed="R039" n="0294a16"/>夢･電･雲。大品十喩。謂幻。<g ref="#CB08504">𦦨</g>。水月･虗空･響･乾城･夢･影･
<lb ed="X" n="0147c11"/><lb ed="R039" n="0294a17"/>鏡像･化。然法數雖殊。理致惟一。</p><p xml:id="pX25p0147c1113" cb:place="inline">今略爲三釋。一附
<lb ed="X" n="0147c12"/><lb ed="R039" n="0294a18"/>事釋。二次第釋。三圓融釋。附事釋者。夢幻泡影。是
<lb ed="X" n="0147c13"/><lb ed="R039" n="0294b01"/>無我觀。如露如電。是無常觀。色陰如夢。覺時不可
<lb ed="X" n="0147c14"/><lb ed="R039" n="0294b02"/>得故。受想如幻。隨心變現故。行陰如泡。虗妄生滅
<lb ed="X" n="0147c15"/><lb ed="R039" n="0294b03"/>故。識陰如影。無有實性故。色法如露。不久停故。心
<lb ed="X" n="0147c16"/><lb ed="R039" n="0294b04"/>法如電。起卽滅故。二次第釋者。譬如夢等。因緣妄
<lb ed="X" n="0147c17"/><lb ed="R039" n="0294b05"/>有。一切有爲。亦復如是。因緣妄有。無實體性。譬如
<lb ed="X" n="0147c18"/><lb ed="R039" n="0294b06"/>夢等。當體卽空。一切有爲。亦復如是。當體卽空。非
<lb ed="X" n="0147c19"/><lb ed="R039" n="0294b07"/>滅故空。譬如夢等種種變現。一切有爲。亦復如是。
<lb ed="X" n="0147c20"/><lb ed="R039" n="0294b08"/>種種變現。假名無量。譬如夢不異睡。幻不異本。泡
<lb ed="X" n="0147c21"/><lb ed="R039" n="0294b09"/>不異水。影不異質。露不異濕。電不異光。一切有爲
<lb ed="X" n="0147c22"/><lb ed="R039" n="0294b10"/>亦復如是。不異實相。三圓融釋者。卽一心三止三
<lb ed="X" n="0147c23"/><lb ed="R039" n="0294b11"/>觀也。卽止而觀。故一切皆夢幻等。卽觀而止。故一
<lb ed="X" n="0147c24"/><lb ed="R039" n="0294b12"/>切夢等。悉皆如如。由此一心圓止觀力。則知一切
<pb ed="X" xml:id="X25.0479.0148a" n="0148a"/>
<lb ed="X" n="0148a01"/><lb ed="R039" n="0294b13"/>諸法。皆卽無住大涅槃性。依此演說。卽是金剛般
<lb ed="X" n="0148a02"/><lb ed="R039" n="0294b14"/>若波羅蜜也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0148a03"/><lb ed="R039" n="0294b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0148a0301">佛說是經<anchor xml:id="nkr_note_add_0148a0301" n="0148a0301"/><anchor xml:id="beg0148a0301" n="0148a0301"/>已<anchor xml:id="end0148a0301"/>。長老須菩提。及諸比丘･比丘尼･優婆塞･
<lb ed="X" n="0148a04"/><lb ed="R039" n="0294b16"/>優婆夷。一切世間天･人･阿修羅。聞佛所說。皆大歡喜。
<lb ed="X" n="0148a05"/><lb ed="R039" n="0294b17"/>信受奉行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0148a06"/><lb ed="R039" n="0294b18"/><cb:div type="commentary"><lg xml:id="lgX25p0148a0601"><l>三事淸淨故歡喜</l><l>二利具足成受行</l></lg>
<lb ed="X" n="0148a07"/><lb ed="R039" n="0295a01"/><p xml:id="pX25p0148a0701">論曰。此流通相貌也。一･能說人淸淨。佛證金剛般
<lb ed="X" n="0148a08"/><lb ed="R039" n="0295a02"/>若體故。遠離名利諸過患等。二･所說法淸淨。無上
<lb ed="X" n="0148a09"/><lb ed="R039" n="0295a03"/>正法實相印故。離於有無諸戲論等。三･聞者得解
<lb ed="X" n="0148a10"/><lb ed="R039" n="0295a04"/>淸淨。持戒修福。有正智慧。不驚不怖不畏。能深信
<lb ed="X" n="0148a11"/><lb ed="R039" n="0295a05"/>故。不復取著法･非法等。自利成就。名信受。轉化無
<lb ed="X" n="0148a12"/><lb ed="R039" n="0295a06"/>盡。名奉行也。</p>
<lb ed="X" n="0148a13"/><lb ed="R039" n="0295a07"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0148a1301"><l>般若實相不思議</l><l>如是妙義如大海</l>
<lb ed="X" n="0148a14"/><lb ed="R039" n="0295a08"/><l>仰承三寶勝威力</l><l>演說此中一滴相</l>
<lb ed="X" n="0148a15"/><lb ed="R039" n="0295a09"/><l>抉諸生盲空見膜</l><l>令見實相如金剛</l>
<lb ed="X" n="0148a16"/><lb ed="R039" n="0295a10"/><l>迴茲福利施羣生</l><l>同成究竟度無極</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0148a17"/><lb ed="R039" n="0295a11"/>
<lb ed="X" n="0148a18"/><lb ed="R039" n="0295a12"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金剛般若波羅蜜經破空論<note place="inline">終</note></cb:jhead></cb:juan>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0133c0501" to="#end0133c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0133c1701" to="#end0133c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0134b2401" to="#end0134b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0134b2402" to="#end0134b2402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0135a0201" to="#end0135a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0135b2201" to="#end0135b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0136b0301" to="#end0136b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4" cb:provider="jason (2018-05-20)">見<note type="cf1">T33n1698_p0075a18</note></lem><rdg wit="#wit.orig">百</rdg></app>
<app from="#beg0136b0801" to="#end0136b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0136b1101" to="#end0136b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0136b2101" to="#end0136b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0136c0701" to="#end0136c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">彼</lem><rdg wit="#wit.orig">波</rdg></app>
<app from="#beg0137a1101" to="#end0137a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0137a1301" to="#end0137a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0137c0701" to="#end0137c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0138b0901" to="#end0138b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0138b1401" to="#end0138b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0142a0701" to="#end0142a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0142a2401" to="#end0142a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">入</lem><rdg wit="#wit.orig">人</rdg></app>
<app from="#beg0142b0601" to="#end0142b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0143a2401" to="#end0143a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0145c0201" to="#end0145c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0146a1601" to="#end0146a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0146a2401" to="#end0146a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0147b1201" to="#end0147b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0148a0301" to="#end0148a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0133001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0133001">目疑自</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0133c0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0133c0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0133c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0133c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0134b2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0134b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0134b2402" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0134b2402">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0135a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0135a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0135b2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0135b2201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0136b0301" resp="#resp3" type="add" cb:note_key="X25.0136b03.02" target="#nkr_note_add_0136b0301">見【CB】，百【卍續】</note>
<note n="0136b0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0136b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0136b1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0136b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0136b2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0136b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0136c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0136c0701">彼【CB】，波【卍續】</note>
<note n="0137a1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0137a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0137a1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0137a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0137c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0137c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0138b0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0138b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0138b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0138b1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0142a0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0142a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0142a2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0142a2401">入【CB】，人【卍續】</note>
<note n="0142b0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0142b0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0143a2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0143a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0145c0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0145c0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0146a1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0146a1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0146a2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0146a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0147b1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0147b1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0148a0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0148a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>