<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X25n0482">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 482 金剛經略疏</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 482 金剛經略疏</title>
			<author>明 元賢述</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">482</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">金剛經略疏</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, Text as provided by Electronic Buddhadharma Society (EBS)</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，佛敎電腦資訊庫功德會提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-16T15:46:28">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0153c" n="0153c"/>
<lb ed="X" n="0153c01"/>
<lb ed="X" n="0153c02"/>
<lb ed="X" n="0153c03"/>
<lb ed="X" n="0153c04"/>
<lb ed="X" n="0153c05"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 482-A 金剛略疏序</cb:mulu><head>No. 482-A
<lb ed="X" n="0153c06"/><lb ed="R039" n="0605a01"/> 金剛略疏序</head>
<lb ed="X" n="0153c07"/>
<lb ed="X" n="0153c08"/><lb ed="R039" n="0305a02"/><p xml:id="pX25p0153c0801">衆生汩沒於生死海中。頭出頭沒。無有出期。其故何
<lb ed="X" n="0153c09"/><lb ed="R039" n="0305a03"/>哉。良以心鏡本淨。像色元虗。而衆生認以爲實。繇是
<lb ed="X" n="0153c10"/><lb ed="R039" n="0305a04"/>起欣厭･生去取･造妄業。而自甘招幻輪而忍苦。譬如
<lb ed="X" n="0153c11"/><lb ed="R039" n="0305a05"/>夢中見虎。人與虎而俱非。眼裏生華。眼並華而交病。
<lb ed="X" n="0153c12"/><lb ed="R039" n="0305a06"/>執之不捨。寧有<anchor xml:id="nkr_note_add_0153c1201" n="0153c1201"/><anchor xml:id="beg0153c1201" n="0153c1201"/>已<anchor xml:id="end0153c1201"/>時。我佛憫之。爲說破有之法。名大
<lb ed="X" n="0153c13"/><lb ed="R039" n="0305a07"/>般若。</p><p xml:id="pX25p0153c1303" cb:place="inline">般若凡有八部。而金剛其一也。金剛凡有六譯。
<lb ed="X" n="0153c14"/><lb ed="R039" n="0305a08"/>而秦譯其一也。文約而義豐。辭顯而理奧。實爲八部
<lb ed="X" n="0153c15"/><lb ed="R039" n="0305a09"/>之精要。其指歸于破人･法之妄執。了一心之實相。令
<lb ed="X" n="0153c16"/><lb ed="R039" n="0305a10"/>諸衆生。不取於相。如如不動而<anchor xml:id="nkr_note_add_0153c1601" n="0153c1601"/><anchor xml:id="beg0153c1601" n="0153c1601"/>已<anchor xml:id="end0153c1601"/>。</p><p xml:id="pX25p0153c1614" cb:place="inline">余弱冠時。卽知讀
<lb ed="X" n="0153c17"/><lb ed="R039" n="0305a11"/>此經。求其義於諸疏。心殊厭之。以理本直也。而釋之
<lb ed="X" n="0153c18"/><lb ed="R039" n="0305a12"/>以紆回。辭本顯也。而索之於隱昧。蓋多絆於二論之
<lb ed="X" n="0153c19"/><lb ed="R039" n="0305a13"/>葛藤而不能自脫者也。及有弗宗二論者。則又妄逞
<lb ed="X" n="0153c20"/><lb ed="R039" n="0305a14"/>胸臆。越宗趣而違佛旨。識者呵之。故疏金剛者不下
<lb ed="X" n="0153c21"/><lb ed="R039" n="0305a15"/>數十家。求其善疏。莫之或聞。</p><p xml:id="pX25p0153c2112" cb:place="inline">辛巳之秋余自婺反建。
<lb ed="X" n="0153c22"/><lb ed="R039" n="0305a16"/>寓居寶善。時心石師作金剛凟蒙。一宗圭峰長水而
<lb ed="X" n="0153c23"/><lb ed="R039" n="0305a17"/>刪繁就要。以便初機。命余訂之。余雖從事其間。亦不
<lb ed="X" n="0153c24"/><lb ed="R039" n="0305a18"/>過依他作解。因人成事而<anchor xml:id="nkr_note_add_0153c2401" n="0153c2401"/><anchor xml:id="beg0153c2401" n="0153c2401"/>已<anchor xml:id="end0153c2401"/>。於<anchor xml:id="nkr_note_add_0153c2402" n="0153c2402"/><anchor xml:id="beg0153c2402" n="0153c2402"/>己<anchor xml:id="end0153c2402"/>心終未能安。故金
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0154a" n="0154a"/>
<lb ed="X" n="0154a01"/><lb ed="R039" n="0305b01"/>剛一疏。反成不了之業。</p><p xml:id="pX25p0154a0110" cb:place="inline">迨乙酉春改制後。倦於說禪。
<lb ed="X" n="0154a02"/><lb ed="R039" n="0305b02"/>終日坦腹而臥。無以消閑。乃取是經日疏之。盡誅舊
<lb ed="X" n="0154a03"/><lb ed="R039" n="0305b03"/>日葛藤。獨揭斬新日月。但理求其當。辭求其達。無紆
<lb ed="X" n="0154a04"/><lb ed="R039" n="0305b04"/>回隱昧之獘而<anchor xml:id="nkr_note_add_0154a0401" n="0154a0401"/><anchor xml:id="beg0154a0401" n="0154a0401"/>已<anchor xml:id="end0154a0401"/>。三易稿而疏成。客有難余者曰。古
<lb ed="X" n="0154a05"/><lb ed="R039" n="0305b05"/>疏上祖慈尊。下宗二論。無片言隻字。不有所本。今子
<lb ed="X" n="0154a06"/><lb ed="R039" n="0305b06"/>棄之而弗從。豈子之智。能超於諸大聖哉。余曰是不
<lb ed="X" n="0154a07"/><lb ed="R039" n="0305b07"/>然。子謂天親能背無著不。曰不也。子謂無著能背內
<lb ed="X" n="0154a08"/><lb ed="R039" n="0305b08"/>院不。曰不也。子旣謂三聖相承。如水傳器。則宜確守
<lb ed="X" n="0154a09"/><lb ed="R039" n="0305b09"/>師說。如天台後學。一字不敢移易可也。今觀天親立
<lb ed="X" n="0154a10"/><lb ed="R039" n="0305b10"/>二十七疑。<anchor xml:id="nkr_note_add_0154a1001" n="0154a1001"/><anchor xml:id="beg0154a1001" n="0154a1001"/>已<anchor xml:id="end0154a1001"/>非無著之意。無著分一十八住。亦非內
<lb ed="X" n="0154a11"/><lb ed="R039" n="0305b11"/>院之言。則何其分道而馳。若此哉。子若知無著･天親
<lb ed="X" n="0154a12"/><lb ed="R039" n="0305b12"/>之必不背內院。則知余今日之必不背無著天親也。
<lb ed="X" n="0154a13"/><lb ed="R039" n="0305b13"/>客謝而退。因幷錄之。以弁簡首。</p>
<lb ed="X" n="0154a14"/><lb ed="R039" n="0305b14"/><p xml:id="pX25p0154a1401">石鼓主人釋元賢題</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0154a15"/>
<lb ed="X" n="0154a16"/>
<lb ed="X" n="0154a17"/>
<lb ed="X" n="0154a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">金剛略疏</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0154a19"/><cb:docNumber>No. 482</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0154a20"/><lb ed="R039" n="0306a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金剛略疏</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0154a21"/>
<lb ed="X" n="0154a22"/><lb ed="R039" n="0306a02"/><byline cb:type="author">福州鼓山湧泉禪寺傳法沙門元賢述</byline>
<lb ed="X" n="0154a23"/><lb ed="R039" n="0306a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0154a2301">金剛般若波羅蜜經</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0154a24"/><lb ed="R039" n="0306a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0154a2401">金剛寶名。其體最堅。一切物不能壞。其用最利。能
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0154b" n="0154b"/>
<lb ed="X" n="0154b01"/><lb ed="R039" n="0306a05"/>壞一切物。故佛以之喩般若之德。</p><p xml:id="pX25p0154b0114" cb:place="inline">般若梵語。此云
<lb ed="X" n="0154b02"/><lb ed="R039" n="0306a06"/>智慧。其體卽實相。雖流轉六趣而不損。猶金剛之
<lb ed="X" n="0154b03"/><lb ed="R039" n="0306a07"/>堅也。其用卽觀炤。能炤破一切而不留猶金剛之
<lb ed="X" n="0154b04"/><lb ed="R039" n="0306a08"/>利也。</p><p xml:id="pX25p0154b0403" cb:place="inline">約其功能稱波羅蜜。波羅蜜亦梵語。此云彼
<lb ed="X" n="0154b05"/><lb ed="R039" n="0306a09"/>岸到。意以生死爲此岸。煩惱爲中流。涅槃爲彼岸。
<lb ed="X" n="0154b06"/><lb ed="R039" n="0306a10"/>全由般若爲之舟楫。乃能離生死岸。渡煩惱流。而
<lb ed="X" n="0154b07"/><lb ed="R039" n="0306a11"/>登涅槃岸也。</p><p xml:id="pX25p0154b0706" cb:place="inline">經者鏡心之文。載道之器。其義訓法･
<lb ed="X" n="0154b08"/><lb ed="R039" n="0306a12"/>訓常･亦訓徑。法者十界同遵之正軌也。常者萬古
<lb ed="X" n="0154b09"/><lb ed="R039" n="0306a13"/>不易之常道也。徑者出凡入聖之要路也。若今經
<lb ed="X" n="0154b10"/><lb ed="R039" n="0306a14"/>卽般若爲修行者之正軌常道要路。是名爲經也。</p>
<lb ed="X" n="0154b11"/><lb ed="R039" n="0306a15"/><p xml:id="pX25p0154b1101">此經大旨。宗乎無相。而以不住爲方便。復以夢幻
<lb ed="X" n="0154b12"/><lb ed="R039" n="0306a16"/>泡影露電六觀爲方便中之方便。初破我相。次破
<lb ed="X" n="0154b13"/><lb ed="R039" n="0306a17"/>法相。後破非法相。此三旣破。卽是實相。而實相無
<lb ed="X" n="0154b14"/><lb ed="R039" n="0306a18"/>相。究竟無所得而<anchor xml:id="nkr_note_add_0154b1401" n="0154b1401"/><anchor xml:id="beg0154b1401" n="0154b1401"/>已<anchor xml:id="end0154b1401"/>。證此無所得之法。是謂如如。
<lb ed="X" n="0154b15"/><lb ed="R039" n="0306b01"/>是謂無爲。是謂涅槃。是謂菩提。亦但有其名而<anchor xml:id="nkr_note_add_0154b1501" n="0154b1501"/><anchor xml:id="beg0154b1501" n="0154b1501"/>已<anchor xml:id="end0154b1501"/>。
<lb ed="X" n="0154b16"/><lb ed="R039" n="0306b02"/>向下備陳此旨。觀者詳之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0154b17"/><lb ed="R039" n="0306b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0154b1701">如是我聞。一時。佛在<name role="" type="person">舍衛國</name>祗樹<name role="" type="person">給孤獨園</name>。與大比
<lb ed="X" n="0154b18"/><lb ed="R039" n="0306b04"/>丘衆千二百五十人俱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0154b19"/><lb ed="R039" n="0306b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0154b1901">此古謂之證信序。乃明法有所受也。如是者。指法
<lb ed="X" n="0154b20"/><lb ed="R039" n="0306b06"/>體也。不變不異曰如。離過絕非曰是。</p><p xml:id="pX25p0154b2015" cb:place="inline">我聞者。阿難
<lb ed="X" n="0154b21"/><lb ed="R039" n="0306b07"/>自述所聞也。阿難<anchor xml:id="nkr_note_add_0154b2101" n="0154b2101"/><anchor xml:id="beg0154b2101" n="0154b2101"/>已<anchor xml:id="end0154b2101"/>達我空。實不計我。但隨俗假
<lb ed="X" n="0154b22"/><lb ed="R039" n="0306b08"/>稱。故名爲我。我旣無我。聞亦無聞。從緣生故不壞
<lb ed="X" n="0154b23"/><lb ed="R039" n="0306b09"/>假名。卽不聞聞也。</p><p xml:id="pX25p0154b2308" cb:place="inline">一時者。以諸方年月不同。難以
<lb ed="X" n="0154b24"/><lb ed="R039" n="0306b10"/>標定。故但云一時。乃取師資合會。聽說究竟。爲一
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0154c" n="0154c"/>
<lb ed="X" n="0154c01"/><lb ed="R039" n="0306b11"/>時耳。</p><p xml:id="pX25p0154c0103" cb:place="inline">佛。具云佛陀。此翻覺者。覺有三義。謂自覺･覺
<lb ed="X" n="0154c02"/><lb ed="R039" n="0306b12"/>他･覺滿也。</p><p xml:id="pX25p0154c0205" cb:place="inline"><name role="" type="person">舍衛國</name>屬中天竺境。祗樹<name role="" type="person">給孤獨園</name>。乃
<lb ed="X" n="0154c03"/><lb ed="R039" n="0306b13"/>佛所居精舍。在<name role="" type="person">舍衛城</name>外東南五里間。緣爲給孤
<lb ed="X" n="0154c04"/><lb ed="R039" n="0306b14"/>獨長者買園。祗陀太子施樹。故以爲名。</p><p xml:id="pX25p0154c0416" cb:place="inline">大比丘等。
<lb ed="X" n="0154c05"/><lb ed="R039" n="0306b15"/>乃佛常隨之衆也。大者臘高德著之稱。比丘梵語。
<lb ed="X" n="0154c06"/><lb ed="R039" n="0306b16"/>此翻乞士。謂上於諸佛乞法。下於衆生乞食也。千
<lb ed="X" n="0154c07"/><lb ed="R039" n="0306b17"/>二百五十人者。憍陳如･三迦葉･舍利弗･目犍連･耶
<lb ed="X" n="0154c08"/><lb ed="R039" n="0306b18"/>舍長者幷諸眷屬也。此並先事外道。艱苦累劫。一
<lb ed="X" n="0154c09"/><lb ed="R039" n="0307a01"/>無所證。纔得見佛。便登聖果。感佛深恩。故常隨侍。
<lb ed="X" n="0154c10"/><lb ed="R039" n="0307a02"/>其餘天龍八部四衆等。皆結歸流通分中。首尾相
<lb ed="X" n="0154c11"/><lb ed="R039" n="0307a03"/>望。蓋影略耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0154c12"/><lb ed="R039" n="0307a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0154c1201">爾時。世尊食時。著衣持鉢。入舍衛大城乞食。於其城
<lb ed="X" n="0154c13"/><lb ed="R039" n="0307a05"/>中。次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0154c1301" n="0154c1301"/><anchor xml:id="beg0154c1301" n="0154c1301"/>已<anchor xml:id="end0154c1301"/>。還至本處。飯食訖。收衣鉢。洗足<anchor xml:id="nkr_note_add_0154c1302" n="0154c1302"/><anchor xml:id="beg0154c1302" n="0154c1302"/>已<anchor xml:id="end0154c1302"/>。敷座
<lb ed="X" n="0154c14"/><lb ed="R039" n="0307a06"/>而坐。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0154c15"/><lb ed="R039" n="0307a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0154c1501">此叙說法之由也。將說般若而以乞食爲由者。欲
<lb ed="X" n="0154c16"/><lb ed="R039" n="0307a08"/>顯般若大法。不出尋常日用之間也。</p><p xml:id="pX25p0154c1615" cb:place="inline">佛稱世尊者。
<lb ed="X" n="0154c17"/><lb ed="R039" n="0307a09"/>十號俱彰。爲世中尊也。</p><p xml:id="pX25p0154c1710" cb:place="inline">食時乃辰巳之間。以早食
<lb ed="X" n="0154c18"/><lb ed="R039" n="0307a10"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0154c1801" n="0154c1801"/><anchor xml:id="beg0154c1801" n="0154c1801"/>已<anchor xml:id="end0154c1801"/>辦。施受俱便也。</p><p xml:id="pX25p0154c1808" cb:place="inline">著衣持鉢者。七佛以來。乞食之
<lb ed="X" n="0154c19"/><lb ed="R039" n="0307a11"/>常儀。乞食者。佛以乞食爲正命食。餘食爲邪命食。
<lb ed="X" n="0154c20"/><lb ed="R039" n="0307a12"/>故制比丘必乞食以自活。今佛亦自乞者。凡有三
<lb ed="X" n="0154c21"/><lb ed="R039" n="0307a13"/>意。一使懈怠者生慚。二使貢高者除慢。三使見聞
<lb ed="X" n="0154c22"/><lb ed="R039" n="0307a14"/>者獲益也。次第乞者。佛行平等慈。不擇貧富也。</p><p xml:id="pX25p0154c2219" cb:place="inline">敷
<lb ed="X" n="0154c23"/><lb ed="R039" n="0307a15"/>座而坐者。乞食事畢。將說大法也。秦譯止言坐。他
<lb ed="X" n="0154c24"/><lb ed="R039" n="0307a16"/>譯俱言入定。示散心說法。不能如實。必從定發。方
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0155a" n="0155a"/>
<lb ed="X" n="0155a01"/><lb ed="R039" n="0307a17"/>稱理也。又論云。他經敷座。乃是侍者。惟說般若。佛
<lb ed="X" n="0155a02"/><lb ed="R039" n="0307a18"/>自敷座。以尊重般若爲諸佛母故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0155a03"/><lb ed="R039" n="0307b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0155a0301">時。長老須菩提在大衆中卽從座起。偏袒右肩。右膝
<lb ed="X" n="0155a04"/><lb ed="R039" n="0307b02"/>著地。合掌恭敬而白佛言。希有。世尊。如來善護念諸
<lb ed="X" n="0155a05"/><lb ed="R039" n="0307b03"/>菩薩。善付囑諸菩薩。世尊。善男子･善女人。發阿耨多
<lb ed="X" n="0155a06"/><lb ed="R039" n="0307b04"/>羅三藐三菩提心。云何應住。云何降伏其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0155a07"/><lb ed="R039" n="0307b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0155a0701">長老者。僧中之首。須菩提梵語。此云空生。又名善
<lb ed="X" n="0155a08"/><lb ed="R039" n="0307b06"/>現。佛十大弟子中解空第一。西域記云。空生乃東
<lb ed="X" n="0155a09"/><lb ed="R039" n="0307b07"/>方靑龍陀佛。示跡釋迦會中。發揚空理者也。</p><p xml:id="pX25p0155a0918" cb:place="inline">偏袒
<lb ed="X" n="0155a10"/><lb ed="R039" n="0307b08"/>右肩等。乃西竺卑敬之義。</p><p xml:id="pX25p0155a1011" cb:place="inline">希有者。曠劫難逢。大千
<lb ed="X" n="0155a11"/><lb ed="R039" n="0307b09"/>惟一。福慧超絕。三皆希有也。</p><p xml:id="pX25p0155a1112" cb:place="inline">如來者。體本自如。無
<lb ed="X" n="0155a12"/><lb ed="R039" n="0307b10"/>來而來也。</p><p xml:id="pX25p0155a1205" cb:place="inline">護念者。言佛善將大法護念諸菩薩。使
<lb ed="X" n="0155a13"/><lb ed="R039" n="0307b11"/>速至成佛。無少留難也。付囑者。言佛善將大法付
<lb ed="X" n="0155a14"/><lb ed="R039" n="0307b12"/>囑諸菩薩。使轉度有情。毋令斷絕也。</p><p xml:id="pX25p0155a1415" cb:place="inline">菩薩具云菩
<lb ed="X" n="0155a15"/><lb ed="R039" n="0307b13"/>提薩埵。此翻覺有情。諸佛覺而無情。衆生有情弗
<lb ed="X" n="0155a16"/><lb ed="R039" n="0307b14"/>覺。惟茲能覺而猶有情。故稱菩提薩埵。</p><p xml:id="pX25p0155a1616" cb:place="inline">阿耨多羅
<lb ed="X" n="0155a17"/><lb ed="R039" n="0307b15"/>三藐三菩提。此云無上正等正覺。卽諸佛正徧二
<lb ed="X" n="0155a18"/><lb ed="R039" n="0307b16"/>智也。</p><p xml:id="pX25p0155a1803" cb:place="inline">云何應住者。問未發心時。心住塵境。今旣發
<lb ed="X" n="0155a19"/><lb ed="R039" n="0307b17"/>心。應當依何境界而住。云何降伏者。問心或不住。
<lb ed="X" n="0155a20"/><lb ed="R039" n="0307b18"/>又當依何法而降伏之。此應住降伏之法。卽所謂
<lb ed="X" n="0155a21"/><lb ed="R039" n="0308a01"/>善護念善付囑者也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0155a22"/><lb ed="R039" n="0308a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0155a2201">佛言。善哉。善哉。須菩提。如汝所說。如來善護念諸菩
<lb ed="X" n="0155a23"/><lb ed="R039" n="0308a03"/>薩。善付囑諸菩薩。汝今諦聽。當爲汝說。善男子･善女
<lb ed="X" n="0155a24"/><lb ed="R039" n="0308a04"/>人。發阿耨多羅三藐三菩提心。應如是住。如是降伏
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0155b" n="0155b"/>
<lb ed="X" n="0155b01"/><lb ed="R039" n="0308a05"/>其心。唯然。世尊。願樂欲聞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0155b02"/><lb ed="R039" n="0308a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0155b0201">重言善哉者。讚其所說之是。亦讚其所問之要。能
<lb ed="X" n="0155b03"/><lb ed="R039" n="0308a07"/>廣益大衆及將來也。諦聽者。誡其不可以生滅心
<lb ed="X" n="0155b04"/><lb ed="R039" n="0308a08"/>聽實相法也。如是者。懸指般若而言。謂但應如是
<lb ed="X" n="0155b05"/><lb ed="R039" n="0308a09"/>之法而住。如是之法而降伏其心。若不如是。則所
<lb ed="X" n="0155b06"/><lb ed="R039" n="0308a10"/>住卽是妄境。降伏轉成妄心。又安能得無上菩提
<lb ed="X" n="0155b07"/><lb ed="R039" n="0308a11"/>哉。唯然者。順從之辭。此雖<anchor xml:id="nkr_note_add_0155b0701" n="0155b0701"/><anchor xml:id="beg0155b0701" n="0155b0701"/>已<anchor xml:id="end0155b0701"/>領其指而未得聞其
<lb ed="X" n="0155b08"/><lb ed="R039" n="0308a12"/>詳。故復請之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0155b09"/><lb ed="R039" n="0308a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0155b0901">佛吿須菩提。諸菩薩摩訶薩應如是降伏其心。所有
<lb ed="X" n="0155b10"/><lb ed="R039" n="0308a14"/>一切衆生之類。若卵生･若胎生･若濕生･若化生。若有
<lb ed="X" n="0155b11"/><lb ed="R039" n="0308a15"/>色･若無色。若有想･若無想･若非有想非無想。我皆令
<lb ed="X" n="0155b12"/><lb ed="R039" n="0308a16"/>入無餘涅槃而滅度之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0155b13"/><lb ed="R039" n="0308a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0155b1301">此詳答所問也。問雖有二。佛乃總答。意以惟在降
<lb ed="X" n="0155b14"/><lb ed="R039" n="0308a18"/>伏其心。勿令著相。更不可別求應住之法。故先標
<lb ed="X" n="0155b15"/><lb ed="R039" n="0308b01"/>降伏其心。後結應如所敎住也。所有下。言其發心
<lb ed="X" n="0155b16"/><lb ed="R039" n="0308b02"/>廣大而深遠。正所謂菩提心也。</p><p xml:id="pX25p0155b1613" cb:place="inline">胎卵濕化者。三界
<lb ed="X" n="0155b17"/><lb ed="R039" n="0308b03"/>受生差別也。天與地獄惟屬化生。鬼兼胎化。人畜
<lb ed="X" n="0155b18"/><lb ed="R039" n="0308b04"/>具四。有色者。色界天也。無色者。無色界天也。有想
<lb ed="X" n="0155b19"/><lb ed="R039" n="0308b05"/>者。識處天也。無想者。無所有處天也。非有想非無
<lb ed="X" n="0155b20"/><lb ed="R039" n="0308b06"/>想者。非想非非想處天也。</p><p xml:id="pX25p0155b2011" cb:place="inline">涅槃此云滅度。謂滅五
<lb ed="X" n="0155b21"/><lb ed="R039" n="0308b07"/>住煩惱。度二種生死。名無餘者。乃成佛究竟。更無
<lb ed="X" n="0155b22"/><lb ed="R039" n="0308b08"/>餘依也。旣曰皆令入無餘涅槃。又曰滅度之者何。
<lb ed="X" n="0155b23"/><lb ed="R039" n="0308b09"/>乃華梵雙擧也。夫一切衆生根性不同。何得皆入
<lb ed="X" n="0155b24"/><lb ed="R039" n="0308b10"/>涅槃。蓋爲凡是有心。定當作佛。發廣大心者。豈合
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0155c" n="0155c"/>
<lb ed="X" n="0155c01"/><lb ed="R039" n="0308b11"/>有遺。但善根成熟者卽爲度脫。未成熟者且令成
<lb ed="X" n="0155c02"/><lb ed="R039" n="0308b12"/>熟。若八難之輩。亦曲爲其成種。至後時度之也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0155c03"/><lb ed="R039" n="0308b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0155c0301">如是滅度無量無數無邊衆生。實無衆生得滅度者。
<lb ed="X" n="0155c04"/><lb ed="R039" n="0308b14"/>何以故。須菩提。若菩薩有我相･人相･衆生相･壽者相。
<lb ed="X" n="0155c05"/><lb ed="R039" n="0308b15"/>則非菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0155c06"/><lb ed="R039" n="0308b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0155c0601">此言菩薩發心度生。雖極其廣大深遠。然實無一
<lb ed="X" n="0155c07"/><lb ed="R039" n="0308b17"/>衆生得滅度者。以菩薩不滯於相故也。若有四相。
<lb ed="X" n="0155c08"/><lb ed="R039" n="0308b18"/>卽有能度･所度。直生死之凡夫耳。豈菩薩之謂乎。</p>
<lb ed="X" n="0155c09"/><lb ed="R039" n="0309a01"/><p xml:id="pX25p0155c0901">此節佛答問意。以無相爲所應住。以有相爲當降
<lb ed="X" n="0155c10"/><lb ed="R039" n="0309a02"/>伏也。</p><p xml:id="pX25p0155c1003" cb:place="inline">四相。據論認五蘊爲我･我所。名我相。計我生
<lb ed="X" n="0155c11"/><lb ed="R039" n="0309a03"/>人異於諸趣名人相。計我由五蘊等法共聚而生。
<lb ed="X" n="0155c12"/><lb ed="R039" n="0309a04"/>名衆生相。計我受一期報命不斷名壽者相。此總
<lb ed="X" n="0155c13"/><lb ed="R039" n="0309a05"/>一我相。分之爲四也。然愚謂今經說無四相。不止
<lb ed="X" n="0155c14"/><lb ed="R039" n="0309a06"/>是說人無我。如云實無衆生得滅度。則非獨無衆
<lb ed="X" n="0155c15"/><lb ed="R039" n="0309a07"/>生。亦無涅槃也。又如下文云。若取法相。卽著我人
<lb ed="X" n="0155c16"/><lb ed="R039" n="0309a08"/>衆生壽者。若取非法相。卽著我人衆生壽者。是知
<lb ed="X" n="0155c17"/><lb ed="R039" n="0309a09"/>般若妙光。直徹三空。豈止人空而<anchor xml:id="nkr_note_add_0155c1701" n="0155c1701"/><anchor xml:id="beg0155c1701" n="0155c1701"/>已<anchor xml:id="end0155c1701"/>哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0155c18"/><lb ed="R039" n="0309a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0155c1801">復次。須菩提。菩薩於法。應無所住。行於布施。所謂不
<lb ed="X" n="0155c19"/><lb ed="R039" n="0309a11"/>住色布施。不住聲香味觸法布施。須菩提。菩薩應如
<lb ed="X" n="0155c20"/><lb ed="R039" n="0309a12"/>是布施。不住于相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0155c21"/><lb ed="R039" n="0309a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0155c2101">上言不可有相。非是滅相。令無。但是不住而<anchor xml:id="nkr_note_add_0155c2101" n="0155c2101"/><anchor xml:id="beg0155c2101" n="0155c2101"/>已<anchor xml:id="end0155c2101"/>。不
<lb ed="X" n="0155c22"/><lb ed="R039" n="0309a14"/>住。正示降伏之法。今約行以明之。於法者總標六
<lb ed="X" n="0155c23"/><lb ed="R039" n="0309a15"/>塵。</p><p xml:id="pX25p0155c2302" cb:place="inline">布施有三。資生施･無畏施･法施也。三施可攝六
<lb ed="X" n="0155c24"/><lb ed="R039" n="0309a16"/>度。六度廣攝萬行。故今擧布施一度以該之。又準
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0156a" n="0156a"/>
<lb ed="X" n="0156a01"/><lb ed="R039" n="0309a17"/>大般若經。始自五蘊。終至菩提。俱不何住。今但言
<lb ed="X" n="0156a02"/><lb ed="R039" n="0309a18"/>六塵。亦是擧一以該之耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0156a03"/><lb ed="R039" n="0309b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0156a0301">何以故。若菩薩不住相布施。其福德不可思量。須菩
<lb ed="X" n="0156a04"/><lb ed="R039" n="0309b02"/>提。於意云何。東方虗空可思量不。不也。世尊。須菩提。
<lb ed="X" n="0156a05"/><lb ed="R039" n="0309b03"/>南西北方四維上下虗空可思量不。不也。世尊。須菩
<lb ed="X" n="0156a06"/><lb ed="R039" n="0309b04"/>提。菩薩不住相布施。福德亦復如是不可思量。須菩
<lb ed="X" n="0156a07"/><lb ed="R039" n="0309b05"/>提。菩薩但應如所敎住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0156a08"/><lb ed="R039" n="0309b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0156a0801">徵云。何以故要不住相布施耶。以不住相布施。則
<lb ed="X" n="0156a09"/><lb ed="R039" n="0309b07"/>施契性空。性空無邊。故福亦無邊。下擧十方虗空。
<lb ed="X" n="0156a10"/><lb ed="R039" n="0309b08"/>正喩福德之無邊也。凡有二意。一喩廣大無盡。二
<lb ed="X" n="0156a11"/><lb ed="R039" n="0309b09"/>喩究竟不窮。但應如所敎住者。非單結應住。實幷
<lb ed="X" n="0156a12"/><lb ed="R039" n="0309b10"/>結降伏其心。佛意以住相卽是妄心。不住相卽是
<lb ed="X" n="0156a13"/><lb ed="R039" n="0309b11"/>降伏。妄心旣降。超然無住。卽是所應住也。佛答二
<lb ed="X" n="0156a14"/><lb ed="R039" n="0309b12"/>問<anchor xml:id="nkr_note_add_0156a1401" n="0156a1401"/><anchor xml:id="beg0156a1401" n="0156a1401"/>已<anchor xml:id="end0156a1401"/>竟。又恐人隨語生疑。故下詳爲斷之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0156a15"/><lb ed="R039" n="0309b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0156a1501">須菩提。於意云何。可以身相見如來不。不也。世尊。不
<lb ed="X" n="0156a16"/><lb ed="R039" n="0309b14"/>可以身相得見如來。何以故。如來所說身相。卽非身
<lb ed="X" n="0156a17"/><lb ed="R039" n="0309b15"/>相。佛吿須菩提。凡所有相。皆是虗妄。若見諸相非相。
<lb ed="X" n="0156a18"/><lb ed="R039" n="0309b16"/>卽見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0156a19"/><lb ed="R039" n="0309b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0156a1901">上言不可住相。佛又恐人疑。旣不住相。何成佛乃
<lb ed="X" n="0156a20"/><lb ed="R039" n="0309b18"/>有相耶。故擧以問空生。空生答言。不可以身相得
<lb ed="X" n="0156a21"/><lb ed="R039" n="0310a01"/>見如來。以如來身相乃淨分依他所成。依他無性。
<lb ed="X" n="0156a22"/><lb ed="R039" n="0310a02"/>故身卽非身也。</p><p xml:id="pX25p0156a2207" cb:place="inline">空生旣悟佛身無相。而復佛示之
<lb ed="X" n="0156a23"/><lb ed="R039" n="0310a03"/>曰。凡所有相。皆是虗妄故雖佛身亦是虗妄。然不
<lb ed="X" n="0156a24"/><lb ed="R039" n="0310a04"/>可執相虗妄。別求無相之佛。但於相上達其非相。
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0156b" n="0156b"/>
<lb ed="X" n="0156b01"/><lb ed="R039" n="0310a05"/>卽見如來。以諸相旣亡。惟是覺體。如鏡中現影。達
<lb ed="X" n="0156b02"/><lb ed="R039" n="0310a06"/>影全虗。惟見是鏡也。此乃是今經密意。學者宜善
<lb ed="X" n="0156b03"/><lb ed="R039" n="0310a07"/>觀之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0156b04"/><lb ed="R039" n="0310a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0156b0401">須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。得聞如是言說章句。
<lb ed="X" n="0156b05"/><lb ed="R039" n="0310a09"/>生實信不。佛吿須菩提。莫作是說。如來滅後。後五百
<lb ed="X" n="0156b06"/><lb ed="R039" n="0310a10"/>歲。有持戒修福者。於此章句能生信心。以此爲實。當
<lb ed="X" n="0156b07"/><lb ed="R039" n="0310a11"/>知是人不於一佛二佛三四五佛而種善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0156b0701" n="0156b0701"/><anchor xml:id="beg0156b0701" n="0156b0701"/>已<anchor xml:id="end0156b0701"/>於無
<lb ed="X" n="0156b08"/><lb ed="R039" n="0310a12"/>量千萬佛所種諸善根。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0156b09"/><lb ed="R039" n="0310a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0156b0901">上言非相見如來。是義甚深。故空生疑。實信者之
<lb ed="X" n="0156b10"/><lb ed="R039" n="0310a14"/>鮮其人。實信謂直下炤破染淨有無諸法。冥契實
<lb ed="X" n="0156b11"/><lb ed="R039" n="0310a15"/>相也。佛言汝莫謂今日無實信之人。卽最後五百
<lb ed="X" n="0156b12"/><lb ed="R039" n="0310a16"/>歲。亦有持戒修福之人。於此法中。能生實信。何者。
<lb ed="X" n="0156b13"/><lb ed="R039" n="0310a17"/>以此人善根深厚。<anchor xml:id="nkr_note_add_0156b1301" n="0156b1301"/><anchor xml:id="beg0156b1301" n="0156b1301"/>已<anchor xml:id="end0156b1301"/>於無量千萬佛所。種諸善根
<lb ed="X" n="0156b14"/><lb ed="R039" n="0310a18"/>故也。</p><p xml:id="pX25p0156b1403" cb:place="inline">五百歲者。佛滅後。初五百歲解脫堅固。第二
<lb ed="X" n="0156b15"/><lb ed="R039" n="0310b01"/>五百歲禪定堅固。第三五百歲多聞堅固。第四五
<lb ed="X" n="0156b16"/><lb ed="R039" n="0310b02"/>百歲塔寺堅固。第五五百歲鬬諍堅固。經言後五
<lb ed="X" n="0156b17"/><lb ed="R039" n="0310b03"/>百歲。指第五也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0156b18"/><lb ed="R039" n="0310b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0156b1801">聞是章句。乃至一念生淨信者。須菩提。如來悉知悉
<lb ed="X" n="0156b19"/><lb ed="R039" n="0310b05"/>見。是諸衆生得如是無量福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0156b20"/><lb ed="R039" n="0310b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0156b2001">淨信者。無所染著之信。亦卽實信也。若有人宿福
<lb ed="X" n="0156b21"/><lb ed="R039" n="0310b07"/>深厚。能生一念淨信。其信雖甚微。而如來以佛智
<lb ed="X" n="0156b22"/><lb ed="R039" n="0310b08"/>佛眼。能悉知見。其福德無量。況永信者乎。必言如
<lb ed="X" n="0156b23"/><lb ed="R039" n="0310b09"/>來知見者。以非如來。莫能知見其福德之大也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0156b24"/><lb ed="R039" n="0310b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0156b2401">何以故。是諸衆生無復我相･人相･衆生相･壽者相。無
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0156c" n="0156c"/>
<lb ed="X" n="0156c01"/><lb ed="R039" n="0310b11"/>法相。亦無非法相。何以故。是諸衆生若心取相。卽著
<lb ed="X" n="0156c02"/><lb ed="R039" n="0310b12"/>我人衆生壽者。若取法相。卽著我人衆生壽者。何以
<lb ed="X" n="0156c03"/><lb ed="R039" n="0310b13"/>故。若取非法相。卽著我人衆生壽者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0156c04"/><lb ed="R039" n="0310b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0156c0401">徵云。何以故一念淨信卽獲如是無量福德。以其
<lb ed="X" n="0156c05"/><lb ed="R039" n="0310b15"/>心契般若。妄執盡消。無復于五蘊等法執有我人
<lb ed="X" n="0156c06"/><lb ed="R039" n="0310b16"/>等相。亦無五蘊等法相。亦無無五蘊等非法相。</p><p xml:id="pX25p0156c0619" cb:place="inline">法
<lb ed="X" n="0156c07"/><lb ed="R039" n="0310b17"/>相者。自陰界入以至菩提涅槃。有名有相者皆是
<lb ed="X" n="0156c08"/><lb ed="R039" n="0310b18"/>也。非法相者。如說陰界入以至菩提涅槃皆不可
<lb ed="X" n="0156c09"/><lb ed="R039" n="0311a01"/>得者是也。</p><p xml:id="pX25p0156c0905" cb:place="inline">復徵云。四相固不可有。法･非法相何亦
<lb ed="X" n="0156c10"/><lb ed="R039" n="0311a02"/>須無。以若心取相。卽爲著我人衆生壽者也。若心
<lb ed="X" n="0156c11"/><lb ed="R039" n="0311a03"/>取相二句。總言法･非法相不可取。下乃別明之。謂
<lb ed="X" n="0156c12"/><lb ed="R039" n="0311a04"/>雖不認五蘊等法爲我人衆生壽者。但取有五蘊
<lb ed="X" n="0156c13"/><lb ed="R039" n="0311a05"/>等法。卽是著我人衆生壽者。</p><p xml:id="pX25p0156c1312" cb:place="inline">夫法皆有相。固可著。
<lb ed="X" n="0156c14"/><lb ed="R039" n="0311a06"/>至於非法。則無相可著。何亦須無。以非因相立相
<lb ed="X" n="0156c15"/><lb ed="R039" n="0311a07"/>去非存猶是著相。故亦須無也。此段舊多作三空
<lb ed="X" n="0156c16"/><lb ed="R039" n="0311a08"/>釋之。愚意不然。以四相前<anchor xml:id="nkr_note_add_0156c1601" n="0156c1601"/><anchor xml:id="beg0156c1601" n="0156c1601"/>已<anchor xml:id="end0156c1601"/>深明。此但明法･非法
<lb ed="X" n="0156c17"/><lb ed="R039" n="0311a09"/>之不可取也。故下文緊接云。是故不應取法。不應
<lb ed="X" n="0156c18"/><lb ed="R039" n="0311a10"/>取非法。其旨益明矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0156c19"/><lb ed="R039" n="0311a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0156c1901">是故不應取法。不應取非法。以是義故。如來常說。汝
<lb ed="X" n="0156c20"/><lb ed="R039" n="0311a12"/>等比丘。知我說法。如筏喩者。法尙應捨。何況非法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0156c21"/><lb ed="R039" n="0311a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0156c2101">承上文謂法與非法俱不應取。以是義故。所以如
<lb ed="X" n="0156c22"/><lb ed="R039" n="0311a14"/>來嘗說。我所說之法。直如筏焉。筏者。過河則用。到
<lb ed="X" n="0156c23"/><lb ed="R039" n="0311a15"/>岸則捨。不可常戀。如來說法。並是方便建立。度諸
<lb ed="X" n="0156c24"/><lb ed="R039" n="0311a16"/>有情。非有眞實。豈可執而不捨哉。</p><p xml:id="pX25p0156c2414" cb:place="inline">法尙應捨。何況
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0157a" n="0157a"/>
<lb ed="X" n="0157a01"/><lb ed="R039" n="0311a17"/>非法者。謂說空秪爲度有。有河旣度。空亦須空。有
<lb ed="X" n="0157a02"/><lb ed="R039" n="0311a18"/>尙須空。況空可不空乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0157a03"/><lb ed="R039" n="0311b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0157a0301">須菩提。於意云何。如來得阿耨多羅三藐三菩提耶。
<lb ed="X" n="0157a04"/><lb ed="R039" n="0311b02"/>如來有所說法耶。須菩提言。世尊如我解佛所說義。
<lb ed="X" n="0157a05"/><lb ed="R039" n="0311b03"/>無有定法名阿耨多羅三藐三菩提。亦無有定法。如
<lb ed="X" n="0157a06"/><lb ed="R039" n="0311b04"/>來可說。何以故。如來所說法。皆不可取･不可說･非法･
<lb ed="X" n="0157a07"/><lb ed="R039" n="0311b05"/>非非法。所以者何。一切聖賢皆以無爲法而有差別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0157a08"/><lb ed="R039" n="0311b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0157a0801">上言無法･無非法。佛又恐人疑佛嘗得菩提。亦嘗
<lb ed="X" n="0157a09"/><lb ed="R039" n="0311b07"/>說法。豈非有法可取可說也。故擧以問空生。空生
<lb ed="X" n="0157a10"/><lb ed="R039" n="0311b08"/>深達佛意。故便答言。無有定法名阿耨多羅三藐
<lb ed="X" n="0157a11"/><lb ed="R039" n="0311b09"/>三菩提。亦無有定法可說。無定法者。無一定實法
<lb ed="X" n="0157a12"/><lb ed="R039" n="0311b10"/>也。何以無一定實法。以如來所說之法。皆不可以
<lb ed="X" n="0157a13"/><lb ed="R039" n="0311b11"/>名相取。正聞時不聞也。皆不可以言語說。正說時
<lb ed="X" n="0157a14"/><lb ed="R039" n="0311b12"/>無說也。旣不可取不可說。又豈有法與非法之可
<lb ed="X" n="0157a15"/><lb ed="R039" n="0311b13"/>言哉。</p><p xml:id="pX25p0157a1503" cb:place="inline">又徵云。此法何以不可取･說。以是無爲之法
<lb ed="X" n="0157a16"/><lb ed="R039" n="0311b14"/>故。無爲法者。妙體淵寂。本無名相。不涉語言。離一
<lb ed="X" n="0157a17"/><lb ed="R039" n="0311b15"/>切分別･有爲之法。乃一切聖賢之所同證。但于中
<lb ed="X" n="0157a18"/><lb ed="R039" n="0311b16"/>有淺深大小之別耳。</p><p xml:id="pX25p0157a1809" cb:place="inline">此經初恐人執相故破相。次
<lb ed="X" n="0157a19"/><lb ed="R039" n="0311b17"/>恐人執空故破空。有空俱空。始契實相。是謂無爲
<lb ed="X" n="0157a20"/><lb ed="R039" n="0311b18"/>之法。而般若之義無餘蘊矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0157a21"/><lb ed="R039" n="0312a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0157a2101">須菩提。於意云何。若人滿三千大千世界七寶以用
<lb ed="X" n="0157a22"/><lb ed="R039" n="0312a02"/>布施。是人所得福德。寧爲多不。須菩提言。甚多。世尊。
<lb ed="X" n="0157a23"/><lb ed="R039" n="0312a03"/>何以故。是福德卽非福德性。是故如來說福德多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0157a24"/><lb ed="R039" n="0312a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0157a2401">上言般若妙慧。直徹三空。頓證無爲。則其福德寧
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0157b" n="0157b"/>
<lb ed="X" n="0157b01"/><lb ed="R039" n="0312a05"/>有窮盡。故世尊擧寶施之福以顯彼勝。</p><p xml:id="pX25p0157b0116" cb:place="inline">三千大千
<lb ed="X" n="0157b02"/><lb ed="R039" n="0312a06"/>者。千世界爲小千。千小千爲中千。千中千爲大千。
<lb ed="X" n="0157b03"/><lb ed="R039" n="0312a07"/>同一成壞。</p><p xml:id="pX25p0157b0305" cb:place="inline">是福德卽非福德性者。是福德無性乃
<lb ed="X" n="0157b04"/><lb ed="R039" n="0312a08"/>勝義空也。是故如來說福德多者。是於非福德而
<lb ed="X" n="0157b05"/><lb ed="R039" n="0312a09"/>說福德多。乃世俗有也。若執爲實有。豈如來之意
<lb ed="X" n="0157b06"/><lb ed="R039" n="0312a10"/>哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0157b07"/><lb ed="R039" n="0312a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0157b0701">若復有人。於此經中受持。乃至四句偈等。爲他人說。
<lb ed="X" n="0157b08"/><lb ed="R039" n="0312a12"/>其福勝彼。何以故。須菩提。一切諸佛。及諸佛阿耨多
<lb ed="X" n="0157b09"/><lb ed="R039" n="0312a13"/>羅三藐三菩提法。皆從此經出。須菩提。所謂佛･法者。
<lb ed="X" n="0157b10"/><lb ed="R039" n="0312a14"/>卽非佛･法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0157b11"/><lb ed="R039" n="0312a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0157b1101">大千寶施之福雖多。其實不足以言多。若復有人
<lb ed="X" n="0157b12"/><lb ed="R039" n="0312a16"/>於此經中。受持乃至四句偈等。爲他人說。其福勝
<lb ed="X" n="0157b13"/><lb ed="R039" n="0312a17"/>彼。徵云。何以故持說一偈。能勝於彼。以寶施雖多。
<lb ed="X" n="0157b14"/><lb ed="R039" n="0312a18"/>福終有漏。而此持經之功。乃能淨除諸執。圓滿極
<lb ed="X" n="0157b15"/><lb ed="R039" n="0312b01"/>果。是一切佛及一切佛所說之法皆從此經出也。</p>
<lb ed="X" n="0157b16"/><lb ed="R039" n="0312b02"/><p xml:id="pX25p0157b1601">佛又恐人向佛法上住著。故隨拂其跡云。所謂佛
<lb ed="X" n="0157b17"/><lb ed="R039" n="0312b03"/>法者。卽非佛法。約俗諦中。有迷悟染淨凡聖。故說
<lb ed="X" n="0157b18"/><lb ed="R039" n="0312b04"/>佛法從經而出。約眞諦中。離於迷悟染淨凡聖。安
<lb ed="X" n="0157b19"/><lb ed="R039" n="0312b05"/>得有佛法從經出也。</p><p xml:id="pX25p0157b1909" cb:place="inline">信力曰受。念力曰持。四句偈
<lb ed="X" n="0157b20"/><lb ed="R039" n="0312b06"/>者。從來議論紛然。各于經中取四句以當之。不知
<lb ed="X" n="0157b21"/><lb ed="R039" n="0312b07"/>上有乃至二字。乃是自多至少之意。謂于此經受
<lb ed="X" n="0157b22"/><lb ed="R039" n="0312b08"/>持演說。或全卷。或半卷或一分乃至或四句偈等
<lb ed="X" n="0157b23"/><lb ed="R039" n="0312b09"/>等字。總指上受持之者。又有以等字該後百千句
<lb ed="X" n="0157b24"/><lb ed="R039" n="0312b10"/>者非是。以經意原是自多至少。非自少至多也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0157c" n="0157c"/>
<lb ed="X" n="0157c01"/><lb ed="R039" n="0312b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0157c0101">須菩提。於意云何。須陀洹能作是念。我得須陀洹果
<lb ed="X" n="0157c02"/><lb ed="R039" n="0312b12"/>不。須菩提言。不也。世尊。何以故。須陀洹名爲入流。而
<lb ed="X" n="0157c03"/><lb ed="R039" n="0312b13"/>無所入。不入色聲香味觸法。是名須陀洹。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0157c04"/><lb ed="R039" n="0312b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0157c0401">上言法不可取不可說。佛恐人疑聲聞各取自果。
<lb ed="X" n="0157c05"/><lb ed="R039" n="0312b15"/>如證而說。豈非有取有說耶。乃擧以問空生。而空
<lb ed="X" n="0157c06"/><lb ed="R039" n="0312b16"/>生皆答言不也。又各爲明其取本無取･說本無說
<lb ed="X" n="0157c07"/><lb ed="R039" n="0312b17"/>之意。聲聞初果。斷八十一使分別粗惑。名須陀洹。
<lb ed="X" n="0157c08"/><lb ed="R039" n="0312b18"/>華云入流。謂初入聖流也。非別實有所入。只由不
<lb ed="X" n="0157c09"/><lb ed="R039" n="0313a01"/>入六塵。不被六塵之所牽引。便名入流耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0157c10"/><lb ed="R039" n="0313a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0157c1001">須菩提。於意云何。斯陀含能作是念。我得斯陀含果
<lb ed="X" n="0157c11"/><lb ed="R039" n="0313a03"/>不。須菩提言。不也。世尊。何以故。斯陀含名一往來。而
<lb ed="X" n="0157c12"/><lb ed="R039" n="0313a04"/>實無往來。是名斯陀含。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0157c13"/><lb ed="R039" n="0313a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0157c1301">聲聞二果。斷欲界六品思惑。名斯陀含。華云一來。
<lb ed="X" n="0157c14"/><lb ed="R039" n="0313a06"/>謂從此命終。一往天上。一來人間。便得阿那含。故
<lb ed="X" n="0157c15"/><lb ed="R039" n="0313a07"/>名一來。實無往來者。<anchor xml:id="nkr_note_add_0157c1501" n="0157c1501"/><anchor xml:id="beg0157c1501" n="0157c1501"/>已<anchor xml:id="end0157c1501"/>悟我空。誰爲往來。雖不廢
<lb ed="X" n="0157c16"/><lb ed="R039" n="0313a08"/>往來。但不計往來者耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0157c17"/><lb ed="R039" n="0313a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0157c1701">須菩提。於意云何。阿那含能作是念。我得阿那含果
<lb ed="X" n="0157c18"/><lb ed="R039" n="0313a10"/>不。須菩提言。不也。世尊。何以故。阿那含名爲不來。而
<lb ed="X" n="0157c19"/><lb ed="R039" n="0313a11"/>實無不來。是故名阿那含。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0157c20"/><lb ed="R039" n="0313a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0157c2001">聲聞三果。斷欲界九品思惑。名阿那含。華云不來。
<lb ed="X" n="0157c21"/><lb ed="R039" n="0313a13"/>謂從此命終。往生天上。不來下界受生。故名不來。
<lb ed="X" n="0157c22"/><lb ed="R039" n="0313a14"/>而實無不來者。旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0157c2201" n="0157c2201"/><anchor xml:id="beg0157c2201" n="0157c2201"/>已<anchor xml:id="end0157c2201"/>無我。誰爲不來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0157c23"/><lb ed="R039" n="0313a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0157c2301">須菩提。於意云何。阿羅漢能作是念。我得阿羅漢道
<lb ed="X" n="0157c24"/><lb ed="R039" n="0313a16"/>不。須菩提言。不也。世尊。何以故。實無有法名阿羅漢。
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0158a" n="0158a"/>
<lb ed="X" n="0158a01"/><lb ed="R039" n="0313a17"/>世尊。若阿羅漢作是念。我得阿羅漢道。卽爲著我人
<lb ed="X" n="0158a02"/><lb ed="R039" n="0313a18"/>衆生壽者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0158a03"/><lb ed="R039" n="0313b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0158a0301">聲聞四果。斷上二界七十二品思惑盡。名阿羅漢。
<lb ed="X" n="0158a04"/><lb ed="R039" n="0313b02"/>阿羅漢有三義。一無賊。以見思煩惱盡故。二不生。
<lb ed="X" n="0158a05"/><lb ed="R039" n="0313b03"/>以斷分段生死。不受後有故。三應供。以堪受人天
<lb ed="X" n="0158a06"/><lb ed="R039" n="0313b04"/>大供養故。實無有法者。實無所得也。若有一念得
<lb ed="X" n="0158a07"/><lb ed="R039" n="0313b05"/>果之心。卽著我人等相。又豈能得證乎。此四果中
<lb ed="X" n="0158a08"/><lb ed="R039" n="0313b06"/>惟阿羅漢獨名得道。以餘三果未能全得其道故
<lb ed="X" n="0158a09"/><lb ed="R039" n="0313b07"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0158a10"/><lb ed="R039" n="0313b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0158a1001">世尊。佛說我得無諍三昧人中最爲第一。是離欲阿
<lb ed="X" n="0158a11"/><lb ed="R039" n="0313b09"/>羅漢。世尊。我不作是念。我是離欲阿羅漢。世尊。我若
<lb ed="X" n="0158a12"/><lb ed="R039" n="0313b10"/>作是念。我得阿羅漢道。世尊則不說須菩提是樂阿
<lb ed="X" n="0158a13"/><lb ed="R039" n="0313b11"/>蘭那行者。以須菩提實無所行。而名須菩提是樂阿
<lb ed="X" n="0158a14"/><lb ed="R039" n="0313b12"/>蘭那行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0158a15"/><lb ed="R039" n="0313b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0158a1501">前佛問四果。空生俱云不得。此復引<anchor xml:id="nkr_note_add_0158a1501" n="0158a1501"/><anchor xml:id="beg0158a1501" n="0158a1501"/>己<anchor xml:id="end0158a1501"/>以證之。佛
<lb ed="X" n="0158a16"/><lb ed="R039" n="0313b14"/>說得無諍三昧者。以其解空。則彼我俱忘。能不惱
<lb ed="X" n="0158a17"/><lb ed="R039" n="0313b15"/>衆生。亦能令衆生不起煩惱故也。又云人中最爲
<lb ed="X" n="0158a18"/><lb ed="R039" n="0313b16"/>第一者。以人中四相未除。故皆有諍。今旣無諍。是
<lb ed="X" n="0158a19"/><lb ed="R039" n="0313b17"/>人中最爲第一也。離欲者。三界貪心俱名爲欲。今
<lb ed="X" n="0158a20"/><lb ed="R039" n="0313b18"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0158a2001" n="0158a2001"/><anchor xml:id="beg0158a2001" n="0158a2001"/>已<anchor xml:id="end0158a2001"/>盡滅。方成阿羅漢也。我不作是念下。釋佛讚之
<lb ed="X" n="0158a21"/><lb ed="R039" n="0314a01"/>意。以其無我也。阿蘭那。此云寂靜。言我得阿羅漢
<lb ed="X" n="0158a22"/><lb ed="R039" n="0314a02"/>道。則四相未忘。煩惱紛起。豈成寂靜之行。實無所
<lb ed="X" n="0158a23"/><lb ed="R039" n="0314a03"/>行者。謂我相旣空。則雖有所行而實無所行。是爲
<lb ed="X" n="0158a24"/><lb ed="R039" n="0314a04"/>寂靜之行也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0158b" n="0158b"/>
<lb ed="X" n="0158b01"/><lb ed="R039" n="0314a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0158b0101">佛吿須菩提。於意云何。如來昔在然燈佛所。於法有
<lb ed="X" n="0158b02"/><lb ed="R039" n="0314a06"/>所得不。不也世尊。如來在然燈佛所。於法實無所得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0158b03"/><lb ed="R039" n="0314a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0158b0301">前明四果俱無所得。佛又恐人疑佛于然燈受法。
<lb ed="X" n="0158b04"/><lb ed="R039" n="0314a08"/>豈非有取有說。故擧以問空生。空生言法實無所
<lb ed="X" n="0158b05"/><lb ed="R039" n="0314a09"/>得者。以然燈所說。釋迦所聞。是以無分別智契無
<lb ed="X" n="0158b06"/><lb ed="R039" n="0314a10"/>分別理。智與理冥。境與神會。豈有取說之朕哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0158b07"/><lb ed="R039" n="0314a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0158b0701">須菩提。於意云何。菩薩莊嚴佛土不。不也。世尊。何以
<lb ed="X" n="0158b08"/><lb ed="R039" n="0314a12"/>故。莊嚴佛土者。卽非莊嚴。是名莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0158b09"/><lb ed="R039" n="0314a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0158b0901">佛又恐人疑菩薩莊嚴佛土。豈非有取耶。故擧以
<lb ed="X" n="0158b10"/><lb ed="R039" n="0314a14"/>問空生。佛土者。成佛時所得報土也。莊嚴者。謂佛
<lb ed="X" n="0158b11"/><lb ed="R039" n="0314a15"/>土中種種莊嚴。皆由菩薩萬行所致也。空生答意。
<lb ed="X" n="0158b12"/><lb ed="R039" n="0314a16"/>謂菩薩具六度萬行。莊嚴佛土而心無所著。行而
<lb ed="X" n="0158b13"/><lb ed="R039" n="0314a17"/>無行。能嚴所嚴。俱不可得。卽莊嚴而非莊嚴。是名
<lb ed="X" n="0158b14"/><lb ed="R039" n="0314a18"/>之爲莊嚴佛土耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0158b15"/><lb ed="R039" n="0314b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0158b1501">是故須菩提。諸菩薩摩訶薩應如是生淸淨心。不應
<lb ed="X" n="0158b16"/><lb ed="R039" n="0314b02"/>住色生心。不應住聲香味觸法生心。應無所住而生
<lb ed="X" n="0158b17"/><lb ed="R039" n="0314b03"/>其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0158b18"/><lb ed="R039" n="0314b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0158b1801">承上文言非嚴而嚴者。應生淸淨心也。所謂生淸
<lb ed="X" n="0158b19"/><lb ed="R039" n="0314b05"/>淨心者。不應住六塵之境生心。宜生無所住之心
<lb ed="X" n="0158b20"/><lb ed="R039" n="0314b06"/>也。生無所住之心。則行而無行。是之謂嚴而非嚴
<lb ed="X" n="0158b21"/><lb ed="R039" n="0314b07"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0158b22"/><lb ed="R039" n="0314b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0158b2201">須菩提。譬如有人。身如<name role="" type="person">須彌山</name>王。於意云何。是身爲
<lb ed="X" n="0158b23"/><lb ed="R039" n="0314b09"/>大不。須菩提言。甚大。世尊。何以故。佛說非身。是名大
<lb ed="X" n="0158b24"/><lb ed="R039" n="0314b10"/>身。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0158c" n="0158c"/>
<lb ed="X" n="0158c01"/><lb ed="R039" n="0314b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0158c0101">佛又恐人疑如來受得報身。豈非有取。故擧以問
<lb ed="X" n="0158c02"/><lb ed="R039" n="0314b12"/>空生。空生亦答言甚大。又自釋曰。若約眞諦則報
<lb ed="X" n="0158c03"/><lb ed="R039" n="0314b13"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0158c0301" n="0158c0301"/><anchor xml:id="beg0158c0301" n="0158c0301"/>身<anchor xml:id="end0158c0301"/>是空。本非身也。又名之爲大身者。乃依俗諦說
<lb ed="X" n="0158c04"/><lb ed="R039" n="0314b14"/>耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0158c05"/><lb ed="R039" n="0314b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0158c0501">須菩提。如恒河中所有沙數。如是沙等恒河。於意云
<lb ed="X" n="0158c06"/><lb ed="R039" n="0314b16"/>何。是諸恒河沙寧爲多不。須菩提言。甚多。世尊。但諸
<lb ed="X" n="0158c07"/><lb ed="R039" n="0314b17"/>恒河尙多無數。何況其沙。須菩提。我今實言吿汝。若
<lb ed="X" n="0158c08"/><lb ed="R039" n="0314b18"/>有善男子･善女人。以七寶滿爾所恒河沙數三千大
<lb ed="X" n="0158c09"/><lb ed="R039" n="0315a01"/>千世界。以用布施。得福多不。須菩提言。甚多。世尊。佛
<lb ed="X" n="0158c10"/><lb ed="R039" n="0315a02"/>吿須菩提。若善男子･善女人。於此經中。乃至受持四
<lb ed="X" n="0158c11"/><lb ed="R039" n="0315a03"/>句偈等。爲他人說。而此福德勝前福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0158c12"/><lb ed="R039" n="0315a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0158c1201">此較量顯勝也。恒河者。周四十里。金沙混流。其細
<lb ed="X" n="0158c13"/><lb ed="R039" n="0315a05"/>如麵。佛精舍近此。故以爲喩。初謂一恒河之沙。一
<lb ed="X" n="0158c14"/><lb ed="R039" n="0315a06"/>沙計一恒河。尙多無數。況有如是諸恒河之沙。寧
<lb ed="X" n="0158c15"/><lb ed="R039" n="0315a07"/>有計量。又以諸恒河之沙。一沙計一大千世界。悉
<lb ed="X" n="0158c16"/><lb ed="R039" n="0315a08"/>將七寶充滿其中。以用布施。則世界無盡。七寶無
<lb ed="X" n="0158c17"/><lb ed="R039" n="0315a09"/>盡。其功德之多爲何如。然持經功德。實勝於彼。以
<lb ed="X" n="0158c18"/><lb ed="R039" n="0315a10"/>寶施雖多。而四相未忘。但得人天福報。持經功德。
<lb ed="X" n="0158c19"/><lb ed="R039" n="0315a11"/>乃能人法雙空。直成無上菩提。非寶施者所可同
<lb ed="X" n="0158c20"/><lb ed="R039" n="0315a12"/>日而語也。此中較量比前尤勝。前但言一三千界
<lb ed="X" n="0158c21"/><lb ed="R039" n="0315a13"/>寶施。此乃說無量三千界寶施。以此文說四果無
<lb ed="X" n="0158c22"/><lb ed="R039" n="0315a14"/>心。釋迦無得。嚴淨國土不嚴而嚴。修證佛身無證
<lb ed="X" n="0158c23"/><lb ed="R039" n="0315a15"/>而證。非前文之所及。故較量復勝於前也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0158c24"/><lb ed="R039" n="0315a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0158c2401">復次。須菩提。隨說是經。乃至四句偈等。當知此處。一
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0159a" n="0159a"/>
<lb ed="X" n="0159a01"/><lb ed="R039" n="0315a17"/>切世間･天･人･阿修羅。皆應供養。如佛塔廟。何況有人
<lb ed="X" n="0159a02"/><lb ed="R039" n="0315a18"/>盡能受持讀誦。須菩提。當知是人成就最上第一希
<lb ed="X" n="0159a03"/><lb ed="R039" n="0315b01"/>有之法。若是經典所在之處。則爲有佛。若尊重弟子。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0159a04"/><lb ed="R039" n="0315b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0159a0401">此明經功之勝也。塔者。梵語窣堵波。此云高顯。謂
<lb ed="X" n="0159a05"/><lb ed="R039" n="0315b03"/>摩雲矗漢。俾遠近見者生福也。廟者。貌也。謂堂中
<lb ed="X" n="0159a06"/><lb ed="R039" n="0315b04"/>安佛形貌也。意云持說四句偈之處。尙有一切天
<lb ed="X" n="0159a07"/><lb ed="R039" n="0315b05"/>人等供養。如佛塔廟。何況有人盡能受持讀誦全
<lb ed="X" n="0159a08"/><lb ed="R039" n="0315b06"/>經者乎。有人則非止是處也。受持全經則非止是
<lb ed="X" n="0159a09"/><lb ed="R039" n="0315b07"/>一偈也。當知是人成就最上第一希有之法。最上
<lb ed="X" n="0159a10"/><lb ed="R039" n="0315b08"/>者。直趣無上菩提也。第一者。逈超諸乘也。希有者。
<lb ed="X" n="0159a11"/><lb ed="R039" n="0315b09"/>世間無比也。受持此經者其得福如是。卽無人受
<lb ed="X" n="0159a12"/><lb ed="R039" n="0315b10"/>持。但是經典所在之處。亦爲有佛及弟子。以經詮
<lb ed="X" n="0159a13"/><lb ed="R039" n="0315b11"/>法身。依法則有報化。旣有三身之佛。必有賢聖弟
<lb ed="X" n="0159a14"/><lb ed="R039" n="0315b12"/>子。是經典在處。三寶恒存。其爲人天等供養。又何
<lb ed="X" n="0159a15"/><lb ed="R039" n="0315b13"/>疑乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0159a16"/><lb ed="R039" n="0315b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0159a1601">爾時。須菩提白佛言。世尊。當何名此經。我等云何奉
<lb ed="X" n="0159a17"/><lb ed="R039" n="0315b15"/>持。佛吿須菩提。是經名爲金剛般若波羅蜜。以是名
<lb ed="X" n="0159a18"/><lb ed="R039" n="0315b16"/>字。汝當奉持。所以者何。須菩提。佛說般若波羅蜜。卽
<lb ed="X" n="0159a19"/><lb ed="R039" n="0315b17"/>非般若波羅蜜。是名般若波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0159a20"/><lb ed="R039" n="0315b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0159a2001">空生聞受持此經功德之大。故請得其名而受持
<lb ed="X" n="0159a21"/><lb ed="R039" n="0316a01"/>之。金剛有堅利之義。般若之體用如之。波羅蜜則
<lb ed="X" n="0159a22"/><lb ed="R039" n="0316a02"/>是以般若之力。度諸苦厄也。所以立此名者何須
<lb ed="X" n="0159a23"/><lb ed="R039" n="0316a03"/>知。立名所以表實。不可執名而喪實。卽此名非此
<lb ed="X" n="0159a24"/><lb ed="R039" n="0316a04"/>名。以名字性空。了無可得。此卽其實義也。又曰是
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0159b" n="0159b"/>
<lb ed="X" n="0159b01"/><lb ed="R039" n="0316a05"/>此名者。則借名以顯之耳。當如是而奉持之。是之
<lb ed="X" n="0159b02"/><lb ed="R039" n="0316a06"/>謂善奉持者也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0159b03"/><lb ed="R039" n="0316a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0159b0301">須菩提。於意云何。如來有所說法不。須菩提白佛言。
<lb ed="X" n="0159b04"/><lb ed="R039" n="0316a08"/>世尊。如來無所說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0159b05"/><lb ed="R039" n="0316a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0159b0501">佛旣立此經名。恐人疑佛果有法可說。故擧以問
<lb ed="X" n="0159b06"/><lb ed="R039" n="0316a10"/>空生。空生答言。如來無所說者。以眞如絕待。至理
<lb ed="X" n="0159b07"/><lb ed="R039" n="0316a11"/>無言。凡有所說。性本空寂。是有說而實無所說也。
<lb ed="X" n="0159b08"/><lb ed="R039" n="0316a12"/>下文歷擧說微塵･說世界･說三十二相･皆明無所
<lb ed="X" n="0159b09"/><lb ed="R039" n="0316a13"/>說之旨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0159b10"/><lb ed="R039" n="0316a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0159b1001">須菩提。於意云何。三千大千世界所有微塵是爲多
<lb ed="X" n="0159b11"/><lb ed="R039" n="0316a15"/>不。須菩提言。甚多。世尊。須菩提。諸微塵。如來說非微
<lb ed="X" n="0159b12"/><lb ed="R039" n="0316a16"/>塵。是名微塵。如來說。世界。非世界。是名世界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0159b13"/><lb ed="R039" n="0316a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0159b1301">法相之中。多莫多於微塵。大莫大於世界。而微塵
<lb ed="X" n="0159b14"/><lb ed="R039" n="0316a18"/>無實性。世界亦無實性。故說微塵非微塵。世界非
<lb ed="X" n="0159b15"/><lb ed="R039" n="0316b01"/>世界。但以其由妄緣所成。故名微塵世界耳。夫微
<lb ed="X" n="0159b16"/><lb ed="R039" n="0316b02"/>塵･世界。尙皆非有。則佛之所說。豈有實哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0159b17"/><lb ed="R039" n="0316b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0159b1701">須菩提。於意云何。可以三十二相見如來不。不也。世
<lb ed="X" n="0159b18"/><lb ed="R039" n="0316b04"/>尊不可以三十二相得見如來。何以故。如來說三十
<lb ed="X" n="0159b19"/><lb ed="R039" n="0316b05"/>二相卽是非相。是名三十二相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0159b20"/><lb ed="R039" n="0316b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0159b2001">佛恐人疑前說微塵世界乃是無情。故可云無實
<lb ed="X" n="0159b21"/><lb ed="R039" n="0316b07"/>性。若佛身有情。何可言無。故擧以問空生。空生答
<lb ed="X" n="0159b22"/><lb ed="R039" n="0316b08"/>言。不可以三十二相見如來。以三十二相乃是依
<lb ed="X" n="0159b23"/><lb ed="R039" n="0316b09"/>他所成。亦無自性。故曰卽是非相。但以非相之相。
<lb ed="X" n="0159b24"/><lb ed="R039" n="0316b10"/>名爲三十二相耳。夫佛身尙非有。則佛之所說。豈
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0159c" n="0159c"/>
<lb ed="X" n="0159c01"/><lb ed="R039" n="0316b11"/>有實哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0159c02"/><lb ed="R039" n="0316b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0159c0201">須菩提。若善男子･善女人。以恒河沙等身命布施。若
<lb ed="X" n="0159c03"/><lb ed="R039" n="0316b13"/>復有人。於此經中。乃至受持四句偈等。爲他人說。其
<lb ed="X" n="0159c04"/><lb ed="R039" n="0316b14"/>福甚多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0159c05"/><lb ed="R039" n="0316b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0159c0501">此以身命較量。倍顯經勝也。佛恐人聞寶施不及
<lb ed="X" n="0159c06"/><lb ed="R039" n="0316b16"/>持說。以是身外之財。若終身命布施。必勝持說。故
<lb ed="X" n="0159c07"/><lb ed="R039" n="0316b17"/>復有斯較量。謂捨命雖勝於寶施。而持說復勝於
<lb ed="X" n="0159c08"/><lb ed="R039" n="0316b18"/>捨命。以捨命亦是有爲之因。止得有漏之果。詎能
<lb ed="X" n="0159c09"/><lb ed="R039" n="0317a01"/>與般若較其萬一哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0159c10"/><lb ed="R039" n="0317a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0159c1001">爾時。須菩提聞說是經。深解義趣。涕淚悲泣。而白佛
<lb ed="X" n="0159c11"/><lb ed="R039" n="0317a03"/>言。希有。世尊。佛說如是甚深經典。我從昔來所得慧
<lb ed="X" n="0159c12"/><lb ed="R039" n="0317a04"/>眼。未曾得聞如是之經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0159c13"/><lb ed="R039" n="0317a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0159c1301">空生至此。疑惑<anchor xml:id="nkr_note_add_0159c1301" n="0159c1301"/><anchor xml:id="beg0159c1301" n="0159c1301"/>已<anchor xml:id="end0159c1301"/>除。理解<anchor xml:id="nkr_note_add_0159c1302" n="0159c1302"/><anchor xml:id="beg0159c1302" n="0159c1302"/>已<anchor xml:id="end0159c1302"/>廓。乃自述其所悟也。
<lb ed="X" n="0159c14"/><lb ed="R039" n="0317a06"/>涕淚悲泣者。自傷値遇之晚。慧眼者。聲聞所證能
<lb ed="X" n="0159c15"/><lb ed="R039" n="0317a07"/>照眞理者也。未了中道實相。故曰昔所未聞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0159c16"/><lb ed="R039" n="0317a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0159c1601">世尊。若復有人得聞是經。信心淸淨。則生實相。當知
<lb ed="X" n="0159c17"/><lb ed="R039" n="0317a09"/>是人。成就第一希有功德。世尊。是實相者。卽是非相。
<lb ed="X" n="0159c18"/><lb ed="R039" n="0317a10"/>是故如來說名實相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0159c19"/><lb ed="R039" n="0317a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0159c1901">此明經能生實相。正今始得聞者也。信心淸淨者。
<lb ed="X" n="0159c20"/><lb ed="R039" n="0317a12"/>無諸染著也。實相者。眞空之體實相。而曰生者。以
<lb ed="X" n="0159c21"/><lb ed="R039" n="0317a13"/>二執旣空。則中道顯發。權名曰生。乃第一希有功
<lb ed="X" n="0159c22"/><lb ed="R039" n="0317a14"/>德也。空生復恐人聞實相之名。遽生實相之想。良
<lb ed="X" n="0159c23"/><lb ed="R039" n="0317a15"/>以實相無相。惟證相應。纔起分別卽乖實相。故曰。
<lb ed="X" n="0159c24"/><lb ed="R039" n="0317a16"/>是實相。非實相。但依俗諦立假名耳。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0160a" n="0160a"/>
<lb ed="X" n="0160a01"/><lb ed="R039" n="0317a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0160a0101">世尊。我今得聞如是經典。信解受持不足爲難。若當
<lb ed="X" n="0160a02"/><lb ed="R039" n="0317a18"/>來世。後五百歲。其有衆生。得聞是經。信解受持。是人
<lb ed="X" n="0160a03"/><lb ed="R039" n="0317b01"/>卽爲第一希有。何以故。此人無我相無人相無衆生
<lb ed="X" n="0160a04"/><lb ed="R039" n="0317b02"/>相無壽者相。所以者何。我相卽是非相。人相･衆生相･
<lb ed="X" n="0160a05"/><lb ed="R039" n="0317b03"/>壽者相卽是非相。何以故。離一切相。卽名諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0160a06"/><lb ed="R039" n="0317b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0160a0601">空生自<anchor xml:id="nkr_note_add_0160a0601" n="0160a0601"/><anchor xml:id="beg0160a0601" n="0160a0601"/>己<anchor xml:id="end0160a0601"/>領悟。復慮後五百歲。信解受持者難得
<lb ed="X" n="0160a07"/><lb ed="R039" n="0317b05"/>其人。何以難得其人。以其深達空理。無我人等相
<lb ed="X" n="0160a08"/><lb ed="R039" n="0317b06"/>也。所以無我人等相者何。非四相元有而不執。乃
<lb ed="X" n="0160a09"/><lb ed="R039" n="0317b07"/>四相本非相也。何以故四相本非相。以諸佛覺體
<lb ed="X" n="0160a10"/><lb ed="R039" n="0317b08"/>本離諸相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0160a11"/><lb ed="R039" n="0317b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0160a1101">佛吿須菩提。如是。如是。若復有人。得聞是經。不驚･不
<lb ed="X" n="0160a12"/><lb ed="R039" n="0317b10"/>怖･不畏。當知是人甚爲希有。何以故。須菩提。如來說。
<lb ed="X" n="0160a13"/><lb ed="R039" n="0317b11"/>第一波羅蜜卽非第一波羅蜜。是名第一波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0160a14"/><lb ed="R039" n="0317b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0160a1401">從前希有世尊至卽名諸佛。皆空生自述之辭。故
<lb ed="X" n="0160a15"/><lb ed="R039" n="0317b13"/>佛印之曰如是如是。若復有人下。亦是牒空生之
<lb ed="X" n="0160a16"/><lb ed="R039" n="0317b14"/>語而印其果爲希有也。驚謂愕然驚怪。怖謂進退
<lb ed="X" n="0160a17"/><lb ed="R039" n="0317b15"/>慞惶畏謂一向恐懼。意謂此經之理最極微妙。非
<lb ed="X" n="0160a18"/><lb ed="R039" n="0317b16"/>器莫盛。苟能一肩擔荷。驀直向前。其人甚爲希有。
<lb ed="X" n="0160a19"/><lb ed="R039" n="0317b17"/>何以如是希有。以諸波羅蜜中。是第一波羅蜜故
<lb ed="X" n="0160a20"/><lb ed="R039" n="0317b18"/>也。波羅蜜有六。前五若無般若。卽是有爲。不能到
<lb ed="X" n="0160a21"/><lb ed="R039" n="0318a01"/>彼岸。若有般若。卽成妙行。方能到彼岸。故般若爲
<lb ed="X" n="0160a22"/><lb ed="R039" n="0318a02"/>第一。言第一卽非第一者。以般若空寂。豈有第一
<lb ed="X" n="0160a23"/><lb ed="R039" n="0318a03"/>可名。但依世俗。立此名耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0160a24"/><lb ed="R039" n="0318a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0160a2401">須菩提。忍辱波羅蜜。如來說非忍辱波羅蜜。何以故。
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0160b" n="0160b"/>
<lb ed="X" n="0160b01"/><lb ed="R039" n="0318a05"/>須菩提。如我昔爲歌利王割截身體。我於爾時。無我
<lb ed="X" n="0160b02"/><lb ed="R039" n="0318a06"/>相･無人相･無衆生相･無壽者相。何以故。我於往昔節
<lb ed="X" n="0160b03"/><lb ed="R039" n="0318a07"/>節支解時。若有我相･人相･衆生相･壽者相。應生嗔恨。
<lb ed="X" n="0160b04"/><lb ed="R039" n="0318a08"/>須菩提。又念過去於五百世作忍辱仙人。於爾所世。
<lb ed="X" n="0160b05"/><lb ed="R039" n="0318a09"/>無我相･無人相･無衆生相･無壽者相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0160b06"/><lb ed="R039" n="0318a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0160b0601">此明忍度。必須般若。以見般若之爲第一也。安耐
<lb ed="X" n="0160b07"/><lb ed="R039" n="0318a11"/>爲忍。加毀爲辱。勝義諦中。元無我人。誰加誰忍。故
<lb ed="X" n="0160b08"/><lb ed="R039" n="0318a12"/>云非忍辱復引歌利之事以釋之。歌利此云極惡。
<lb ed="X" n="0160b09"/><lb ed="R039" n="0318a13"/>佛昔作仙。山中修道。王同妃出獵。疲倦而寢。妃共
<lb ed="X" n="0160b10"/><lb ed="R039" n="0318a14"/>禮仙。王起問仙得四果不。皆云不得。王怒割截身
<lb ed="X" n="0160b11"/><lb ed="R039" n="0318a15"/>體。天怒雨石。王懼懺悔。仙曰。我本無嗔。王曰。何知
<lb ed="X" n="0160b12"/><lb ed="R039" n="0318a16"/>無嗔。仙誓曰。我若無嗔。身卽平復。發誓<anchor xml:id="nkr_note_add_0160b1201" n="0160b1201"/><anchor xml:id="beg0160b1201" n="0160b1201"/>已<anchor xml:id="end0160b1201"/>。身果平
<lb ed="X" n="0160b13"/><lb ed="R039" n="0318a17"/>復。良由無四相故。非忍而忍也。復引過去五百世
<lb ed="X" n="0160b14"/><lb ed="R039" n="0318a18"/>者。以明旣證無相。則非特暫時可忍。五百生皆如
<lb ed="X" n="0160b15"/><lb ed="R039" n="0318b01"/>是也。是知未得般若。則有辱可忍。終滯苦果。若得
<lb ed="X" n="0160b16"/><lb ed="R039" n="0318b02"/>般若。則無辱可忍。直到彼岸。謂般若爲第一波羅
<lb ed="X" n="0160b17"/><lb ed="R039" n="0318b03"/>蜜。不亦宜乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0160b18"/><lb ed="R039" n="0318b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0160b1801">是故須菩提。菩薩應離一切相。發阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0160b19"/><lb ed="R039" n="0318b05"/>菩提心。不應住色生心。不應住聲香味觸法生心。應
<lb ed="X" n="0160b20"/><lb ed="R039" n="0318b06"/>生無所住心。若心有住。則爲非住。是故佛說。菩薩心
<lb ed="X" n="0160b21"/><lb ed="R039" n="0318b07"/>不應住色布施。須菩提。菩薩爲利益一切衆生。應如
<lb ed="X" n="0160b22"/><lb ed="R039" n="0318b08"/>是布施。如來說。一切諸相。卽是非相。又說。一切衆生。
<lb ed="X" n="0160b23"/><lb ed="R039" n="0318b09"/>卽非衆生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0160b24"/><lb ed="R039" n="0318b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0160b2401">承上文言忍辱必須無相。故勸離相發心。所以離
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0160c" n="0160c"/>
<lb ed="X" n="0160c01"/><lb ed="R039" n="0318b11"/>相者。不應住六塵境上生心。應生無所住之心。何
<lb ed="X" n="0160c02"/><lb ed="R039" n="0318b12"/>者。若心有住。則非所應住。是故佛前說菩薩不應
<lb ed="X" n="0160c03"/><lb ed="R039" n="0318b13"/>住色布施。以菩薩爲利益衆生而行布施。若不離
<lb ed="X" n="0160c04"/><lb ed="R039" n="0318b14"/>相。見有衆生。則滯于有爲生滅。非菩薩行。故應離
<lb ed="X" n="0160c05"/><lb ed="R039" n="0318b15"/>也。然此非謂相實有而離之。以相本自空。相卽非
<lb ed="X" n="0160c06"/><lb ed="R039" n="0318b16"/>相也。相旣非相。則一切衆生。卽非衆生。何有相之
<lb ed="X" n="0160c07"/><lb ed="R039" n="0318b17"/>可離哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0160c08"/><lb ed="R039" n="0318b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0160c0801">須菩提。如來是眞語者･實語者･如語者･不誑語者･不
<lb ed="X" n="0160c09"/><lb ed="R039" n="0319a01"/>異語者。須菩提。如來所得法。此法無實無虗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0160c10"/><lb ed="R039" n="0319a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0160c1001">上文勸離相發心。衆遂疑諸相固虗。菩提必有實
<lb ed="X" n="0160c11"/><lb ed="R039" n="0319a03"/>體。今但離相。則是無體。無體豈能成菩提乎。故衆
<lb ed="X" n="0160c12"/><lb ed="R039" n="0319a04"/>疑而不能信。佛乃以五語諭之。勸其信也。眞語者。
<lb ed="X" n="0160c13"/><lb ed="R039" n="0319a05"/>言其理眞而不妄也。實語者。言其事實而非虗也。
<lb ed="X" n="0160c14"/><lb ed="R039" n="0319a06"/>如語者。言其事理俱如。顯實相也。不誑語者。言佛
<lb ed="X" n="0160c15"/><lb ed="R039" n="0319a07"/>以上三語說法。決無欺誑也。不異語者。言其前後
<lb ed="X" n="0160c16"/><lb ed="R039" n="0319a08"/>所說。無有變異也。五語如此。可不信哉。彼不信者。
<lb ed="X" n="0160c17"/><lb ed="R039" n="0319a09"/>以其不解如來意而執虗執實故也。豈知如來所
<lb ed="X" n="0160c18"/><lb ed="R039" n="0319a10"/>得之法。不可以妄見分別。此法本無實無虗乎。所
<lb ed="X" n="0160c19"/><lb ed="R039" n="0319a11"/>得法。指菩提也。性本空寂。非實也。體本自如。非虗
<lb ed="X" n="0160c20"/><lb ed="R039" n="0319a12"/>也。今欲執菩提爲實。而疑其無體。安知如來之法
<lb ed="X" n="0160c21"/><lb ed="R039" n="0319a13"/>哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0160c22"/><lb ed="R039" n="0319a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0160c2201">須菩提。若菩薩心住於法而行布施。如人入闇。卽無
<lb ed="X" n="0160c23"/><lb ed="R039" n="0319a15"/>所見。若菩薩心不住法而行布施。如人有目。日光明
<lb ed="X" n="0160c24"/><lb ed="R039" n="0319a16"/>炤。見種種色。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0161a" n="0161a"/>
<lb ed="X" n="0161a01"/><lb ed="R039" n="0319a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0161a0101">前言如來之法無實無虗。然欲證此法。必以離相
<lb ed="X" n="0161a02"/><lb ed="R039" n="0319a18"/>爲方便。目喩人心。入暗喩爲相所惑。入明喩不爲
<lb ed="X" n="0161a03"/><lb ed="R039" n="0319b01"/>相所惑。空喩實相。種種色喩性德也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0161a04"/><lb ed="R039" n="0319b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0161a0401">須菩提。當來之世。若有善男子･善女人。能於此經受
<lb ed="X" n="0161a05"/><lb ed="R039" n="0319b03"/>持讀誦。則爲如來以佛智慧。悉知是人。悉見是人。皆
<lb ed="X" n="0161a06"/><lb ed="R039" n="0319b04"/>得成就無量無邊功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0161a07"/><lb ed="R039" n="0319b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0161a0701">此下讚經功德。凡有五重。今總標也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0161a08"/><lb ed="R039" n="0319b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0161a0801">須菩提。若有善男子･善女人。初日分以恒河沙等身
<lb ed="X" n="0161a09"/><lb ed="R039" n="0319b07"/>布施。中日分復以恒河沙等身布施。後日分亦以恒
<lb ed="X" n="0161a10"/><lb ed="R039" n="0319b08"/>河沙等身布施。如是無量百千萬億劫以身布施。若
<lb ed="X" n="0161a11"/><lb ed="R039" n="0319b09"/>復有人。聞此經典。信心不逆。其福勝彼。何況書寫･受
<lb ed="X" n="0161a12"/><lb ed="R039" n="0319b10"/>持･讀誦･爲人解說。須菩提。以要言之。是經有不可思
<lb ed="X" n="0161a13"/><lb ed="R039" n="0319b11"/>議･不可稱量･無邊功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0161a14"/><lb ed="R039" n="0319b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0161a1401">初明捨命不如勝。謂一日三時以河沙身命布施。
<lb ed="X" n="0161a15"/><lb ed="R039" n="0319b13"/>且又經無量劫。其福可謂勝矣。然不及一念信心。
<lb ed="X" n="0161a16"/><lb ed="R039" n="0319b14"/>所謂信心者。與般若相契。當下卽知空寂也。一念
<lb ed="X" n="0161a17"/><lb ed="R039" n="0319b15"/>信心。<anchor xml:id="nkr_note_add_0161a1701" n="0161a1701"/><anchor xml:id="beg0161a1701" n="0161a1701"/>已<anchor xml:id="end0161a1701"/>勝于彼。何況復能書寫受持讀誦。爲人解
<lb ed="X" n="0161a18"/><lb ed="R039" n="0319b16"/>說者乎。其功德之廣大。更不可筭數譬喩。但可言
<lb ed="X" n="0161a19"/><lb ed="R039" n="0319b17"/>不可思議･不可稱量･無邊功德而<anchor xml:id="nkr_note_add_0161a1901" n="0161a1901"/><anchor xml:id="beg0161a1901" n="0161a1901"/>已<anchor xml:id="end0161a1901"/>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0161a20"/><lb ed="R039" n="0319b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0161a2001">如來爲發大乘者說。爲發最上乘者說。若有人能受
<lb ed="X" n="0161a21"/><lb ed="R039" n="0320a01"/>持讀誦。廣爲人說。如來悉知是人。悉見是人。皆得成
<lb ed="X" n="0161a22"/><lb ed="R039" n="0320a02"/>就不可量･不可稱･無有邊･不可思議功德。如是人等。
<lb ed="X" n="0161a23"/><lb ed="R039" n="0320a03"/>則爲荷擔如來阿耨多羅三藐三菩提。何以故。須菩
<lb ed="X" n="0161a24"/><lb ed="R039" n="0320a04"/>提。若樂小法者。著我見･人見･衆生見･壽者見。則於此
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0161b" n="0161b"/>
<lb ed="X" n="0161b01"/><lb ed="R039" n="0320a05"/>經。不能聽受讀誦･爲人解說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0161b02"/><lb ed="R039" n="0320a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0161b0201">二明專爲大機勝。大乘者。始敎終敎是也。最上乘
<lb ed="X" n="0161b03"/><lb ed="R039" n="0320a07"/>者。圓頓敎是也。能受持讀誦解說此經之人。必是
<lb ed="X" n="0161b04"/><lb ed="R039" n="0320a08"/>大乘･最上乘機。卽爲荷擔如來大法之人。何以知
<lb ed="X" n="0161b05"/><lb ed="R039" n="0320a09"/>然。以樂小法者。急于自度。貪住涅槃。卽著我人等
<lb ed="X" n="0161b06"/><lb ed="R039" n="0320a10"/>四見。與此經無相之旨背矣。安能聽受讀誦解說
<lb ed="X" n="0161b07"/><lb ed="R039" n="0320a11"/>乎。按前經四果無得。<anchor xml:id="nkr_note_add_0161b0701" n="0161b0701"/><anchor xml:id="beg0161b0701" n="0161b0701"/>已<anchor xml:id="end0161b0701"/>皆言得無我。至此乃云樂
<lb ed="X" n="0161b08"/><lb ed="R039" n="0320a12"/>小法者著我人等見何也。蓋羅漢但得人無我。未
<lb ed="X" n="0161b09"/><lb ed="R039" n="0320a13"/>得法無我。此經說無四相。而曰非法･非非法。豈二
<lb ed="X" n="0161b10"/><lb ed="R039" n="0320a14"/>乘之所共哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0161b11"/><lb ed="R039" n="0320a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0161b1101">須菩提。在在處處。若有此經。一切世間･天･人･阿修羅。
<lb ed="X" n="0161b12"/><lb ed="R039" n="0320a16"/>所應供養。當知此處。則爲是塔。皆應恭敬。作禮圍遶。
<lb ed="X" n="0161b13"/><lb ed="R039" n="0320a17"/>以諸華香而散其處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0161b14"/><lb ed="R039" n="0320a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0161b1401">三明所在如塔勝。言雖無人受持而經典所在。卽
<lb ed="X" n="0161b15"/><lb ed="R039" n="0320b01"/>同佛塔。以般若所在。卽同法身也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0161b16"/><lb ed="R039" n="0320b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0161b1601">復次。須菩提。善男子･善女人。受持讀誦此經。若爲人
<lb ed="X" n="0161b17"/><lb ed="R039" n="0320b03"/>輕賤。是人先世罪業。應墮惡道。以今世人輕賤故。先
<lb ed="X" n="0161b18"/><lb ed="R039" n="0320b04"/>世罪業則爲消滅。當得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0161b19"/><lb ed="R039" n="0320b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0161b1901">四明轉罪成佛勝。若人持經而受人輕賤者。乃是
<lb ed="X" n="0161b20"/><lb ed="R039" n="0320b06"/>先世罪業。合墮三途。以持經之故。遂以現遭輕賤
<lb ed="X" n="0161b21"/><lb ed="R039" n="0320b07"/>之事。易將惡來道之苦。然非特罪業消滅。且能得
<lb ed="X" n="0161b22"/><lb ed="R039" n="0320b08"/>成菩提。蓋以持經能生實相。卽是菩提眞種。又無
<lb ed="X" n="0161b23"/><lb ed="R039" n="0320b09"/>我等相。卽煩惱障盡。罪消滅卽業障盡。不墮卽報
<lb ed="X" n="0161b24"/><lb ed="R039" n="0320b10"/>障盡。故云當得菩提也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0161c" n="0161c"/>
<lb ed="X" n="0161c01"/><lb ed="R039" n="0320b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0161c0101">須菩提。我念過去無量阿僧祗劫。於然燈佛前。得値
<lb ed="X" n="0161c02"/><lb ed="R039" n="0320b12"/>八百四千萬億那由他諸佛。悉皆供養承事。無空過
<lb ed="X" n="0161c03"/><lb ed="R039" n="0320b13"/>者。若復有人。於後末世。能受持讀誦此經。所得功德。
<lb ed="X" n="0161c04"/><lb ed="R039" n="0320b14"/>於我所供養諸佛功德。百分不及一。千萬億分･乃至
<lb ed="X" n="0161c05"/><lb ed="R039" n="0320b15"/>算數譬喩所不能及。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0161c06"/><lb ed="R039" n="0320b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0161c0601">五明超事多佛勝。那由他者。十億爲一洛叉。十洛
<lb ed="X" n="0161c07"/><lb ed="R039" n="0320b17"/>叉爲一俱胝。十俱胝爲一那由他。供佛雖多。其所
<lb ed="X" n="0161c08"/><lb ed="R039" n="0320b18"/>得功德。不及持經少分者。以供佛止得福德。持經
<lb ed="X" n="0161c09"/><lb ed="R039" n="0321a01"/>乃得菩提。故不可及也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0161c10"/><lb ed="R039" n="0321a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0161c1001">須菩提。善男子･善女人。於後末世。有受持讀誦此經。
<lb ed="X" n="0161c11"/><lb ed="R039" n="0321a03"/>所得功德。我若具說者。或有人聞。心卽狂亂。狐疑不
<lb ed="X" n="0161c12"/><lb ed="R039" n="0321a04"/>信。須菩提。當知是經義不可思議。果報亦不可思議。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0161c13"/><lb ed="R039" n="0321a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0161c1301">前歷五重。極明其功德之勝。今更無可說。但總結
<lb ed="X" n="0161c14"/><lb ed="R039" n="0321a06"/>云經義不可思議。果報亦不可思議而<anchor xml:id="nkr_note_add_0161c1401" n="0161c1401"/><anchor xml:id="beg0161c1401" n="0161c1401"/>已<anchor xml:id="end0161c1401"/>。說經至
<lb ed="X" n="0161c15"/><lb ed="R039" n="0321a07"/>此。意義<anchor xml:id="nkr_note_add_0161c1501" n="0161c1501"/><anchor xml:id="beg0161c1501" n="0161c1501"/>已<anchor xml:id="end0161c1501"/>盡。便合結經流通。但爲後來之衆未得
<lb ed="X" n="0161c16"/><lb ed="R039" n="0321a08"/>盡聞。或雖聞而未能深明其旨故。空生復爲重請。
<lb ed="X" n="0161c17"/><lb ed="R039" n="0321a09"/>乃有後分經文也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0161c18"/><lb ed="R039" n="0321a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0161c1801">爾時。須菩提白佛言。世尊。善男子･善女人。發阿耨多
<lb ed="X" n="0161c19"/><lb ed="R039" n="0321a11"/>羅三藐三菩提心。云何應住。云何降伏其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0161c20"/><lb ed="R039" n="0321a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0161c2001">此問據圭峰疏以爲住修降伏是我疑。於義亦通。
<lb ed="X" n="0161c21"/><lb ed="R039" n="0321a13"/>但空生問辭。與前不異。且詳佛答意。亦與前不異。
<lb ed="X" n="0161c22"/><lb ed="R039" n="0321a14"/>今強於不異中求異。穿鑿甚矣。近代諸師。多謂前
<lb ed="X" n="0161c23"/><lb ed="R039" n="0321a15"/>問人空。後問法空。愚謂此經前明法空。<anchor xml:id="nkr_note_add_0161c2301" n="0161c2301"/><anchor xml:id="beg0161c2301" n="0161c2301"/>已<anchor xml:id="end0161c2301"/>不啻三
<lb ed="X" n="0161c24"/><lb ed="R039" n="0321a16"/>令五申。空生豈容再問耶。惟天台疏以爲是重問
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0162a" n="0162a"/>
<lb ed="X" n="0162a01"/><lb ed="R039" n="0321a17"/>重說。大般若經中<anchor xml:id="nkr_note_add_0162a0101" n="0162a0101"/><anchor xml:id="beg0162a0101" n="0162a0101"/>已<anchor xml:id="end0162a0101"/>有此例。故今依之。學者不必
<lb ed="X" n="0162a02"/><lb ed="R039" n="0321a18"/>強解。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0162a03"/><lb ed="R039" n="0321b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0162a0301">佛吿須菩提。善男子･善女人。發阿耨多羅三藐三菩
<lb ed="X" n="0162a04"/><lb ed="R039" n="0321b02"/>提心者。當生如是心。我應滅度一切衆生。滅度一切
<lb ed="X" n="0162a05"/><lb ed="R039" n="0321b03"/>衆生<anchor xml:id="nkr_note_add_0162a0501" n="0162a0501"/><anchor xml:id="beg0162a0501" n="0162a0501"/>已<anchor xml:id="end0162a0501"/>。而無有一衆生得滅度者。何以故。須菩提若
<lb ed="X" n="0162a06"/><lb ed="R039" n="0321b04"/>菩薩有我相･人相･衆生相･壽者相。則非菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0162a07"/><lb ed="R039" n="0321b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0162a0701">此佛答問意與前不殊。亦是總答二問。以無相爲
<lb ed="X" n="0162a08"/><lb ed="R039" n="0321b06"/>所應住。以有相爲當降伏也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0162a09"/><lb ed="R039" n="0321b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0162a0901">所以者何。須菩提。實無有法發阿耨多羅三藐三菩
<lb ed="X" n="0162a10"/><lb ed="R039" n="0321b08"/>提心者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0162a11"/><lb ed="R039" n="0321b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0162a1101">徵云。菩薩所以無四相者何。以體本空寂。實無菩
<lb ed="X" n="0162a12"/><lb ed="R039" n="0321b10"/>提之法。又安有發菩提心之人哉。卽此觀之。亦知
<lb ed="X" n="0162a13"/><lb ed="R039" n="0321b11"/>此經無四相。非特是人空。實兼法空也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0162a14"/><lb ed="R039" n="0321b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0162a1401">須菩提。於意云何。如來於然燈佛所。有法得阿耨多
<lb ed="X" n="0162a15"/><lb ed="R039" n="0321b13"/>羅三藐三菩提不。不也。世尊。如我解佛所說義。佛於
<lb ed="X" n="0162a16"/><lb ed="R039" n="0321b14"/>然燈佛所。無有法得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0162a17"/><lb ed="R039" n="0321b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0162a1701">佛於此。又恐人疑菩提旣無有法。何云佛於然燈
<lb ed="X" n="0162a18"/><lb ed="R039" n="0321b16"/>佛處得菩提耶。故擧以問空生。空生答無者。以心
<lb ed="X" n="0162a19"/><lb ed="R039" n="0321b17"/>境雙空。能所俱寂。法本無法。故得亦無得。但心與
<lb ed="X" n="0162a20"/><lb ed="R039" n="0321b18"/>理冥。強名爲得耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0162a21"/><lb ed="R039" n="0322a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0162a2101">佛言。如是。如是。須菩提。實無有法如來得阿耨多羅
<lb ed="X" n="0162a22"/><lb ed="R039" n="0322a02"/>三藐三菩提。須菩提。若有法如來得阿耨多羅三藐
<lb ed="X" n="0162a23"/><lb ed="R039" n="0322a03"/>三菩提者然燈佛則不與我授記。汝於來世。當得作
<lb ed="X" n="0162a24"/><lb ed="R039" n="0322a04"/>佛。號釋迦牟尼。以實無有法得阿耨多羅三藐三菩
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0162b" n="0162b"/>
<lb ed="X" n="0162b01"/><lb ed="R039" n="0322a05"/>提。是故然燈佛與我授記。作是言。汝於來世。當得作
<lb ed="X" n="0162b02"/><lb ed="R039" n="0322a06"/>佛。號釋迦牟尼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0162b03"/><lb ed="R039" n="0322a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0162b0301">如是如是者。如來爲空生印定無有法之言也。後
<lb ed="X" n="0162b04"/><lb ed="R039" n="0322a08"/>又反覆釋之。謂若有法可得。是有相心。不順菩提。
<lb ed="X" n="0162b05"/><lb ed="R039" n="0322a09"/>然燈佛則不與我授記。實無有法可得。是無相心。
<lb ed="X" n="0162b06"/><lb ed="R039" n="0322a10"/>順菩提故。記我當得作佛。號釋迦牟尼耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0162b07"/><lb ed="R039" n="0322a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0162b0701">何以故。如來者。卽諸法如義。若有人言。如來得阿耨
<lb ed="X" n="0162b08"/><lb ed="R039" n="0322a12"/>多羅三藐三菩提。須菩提。實無有法。佛得阿耨多羅
<lb ed="X" n="0162b09"/><lb ed="R039" n="0322a13"/>三藐三菩提。須菩提。如來所得阿耨多羅三藐三菩
<lb ed="X" n="0162b10"/><lb ed="R039" n="0322a14"/>提。於是中無實無虗。是故如來說。一切法皆是佛法。
<lb ed="X" n="0162b11"/><lb ed="R039" n="0322a15"/>須菩提。所言一切法者。卽非一切法。是故名一切法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0162b12"/><lb ed="R039" n="0322a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0162b1201">徵云。旣無菩提可得。又何以名如來耶。釋云。所謂
<lb ed="X" n="0162b13"/><lb ed="R039" n="0322a17"/>如來者。卽諸法如義。如義者。謂諸法性空。全是眞
<lb ed="X" n="0162b14"/><lb ed="R039" n="0322a18"/>如。自古自今。本來現成。別無聖凡染淨生滅去來
<lb ed="X" n="0162b15"/><lb ed="R039" n="0322b01"/>之相。又安有得不得耶。若有人下出其錯解。須菩
<lb ed="X" n="0162b16"/><lb ed="R039" n="0322b02"/>提下示以正見。謂菩提實無有法可得。須知菩提
<lb ed="X" n="0162b17"/><lb ed="R039" n="0322b03"/>離諸分別。無實之可指。亦無虗之可言。一如而<anchor xml:id="nkr_note_add_0162b1701" n="0162b1701"/><anchor xml:id="beg0162b1701" n="0162b1701"/>已<anchor xml:id="end0162b1701"/>。
<lb ed="X" n="0162b18"/><lb ed="R039" n="0322b04"/>是故如來說一切法。皆是佛法。以諸法皆如故。然
<lb ed="X" n="0162b19"/><lb ed="R039" n="0322b05"/>又名一切法者。何以卽非一切法。是故名之爲一
<lb ed="X" n="0162b20"/><lb ed="R039" n="0322b06"/>切法也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0162b21"/><lb ed="R039" n="0322b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0162b2101">須菩提。譬如人身長大。須菩提言。世尊。如來說。人身
<lb ed="X" n="0162b22"/><lb ed="R039" n="0322b08"/>長大。卽非大身。是名大身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0162b23"/><lb ed="R039" n="0322b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0162b2301">佛說一切法皆是佛法。恐空生未領其旨。故擧人
<lb ed="X" n="0162b24"/><lb ed="R039" n="0322b10"/>身長大以驗之。空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0162b2401" n="0162b2401"/><anchor xml:id="beg0162b2401" n="0162b2401"/>已<anchor xml:id="end0162b2401"/>解佛意。乃曰非身名身。定
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0162c" n="0162c"/>
<lb ed="X" n="0162c01"/><lb ed="R039" n="0322b11"/>知皆佛法也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0162c02"/><lb ed="R039" n="0322b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0162c0201">須菩提。菩薩亦如是。若作是言。我當滅度無量衆生。
<lb ed="X" n="0162c03"/><lb ed="R039" n="0322b13"/>則不名菩薩。何以故。須菩提實無有法名爲菩薩。是
<lb ed="X" n="0162c04"/><lb ed="R039" n="0322b14"/>故佛說。一切法無我･無人･無衆生･無壽者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0162c05"/><lb ed="R039" n="0322b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0162c0501">承上文。須菩提言非大身名大身。佛言菩薩亦如
<lb ed="X" n="0162c06"/><lb ed="R039" n="0322b16"/>是。若說我當度衆生。是有菩薩。便非菩薩。以實無
<lb ed="X" n="0162c07"/><lb ed="R039" n="0322b17"/>法可名菩薩也。是故下引前言以證之。一切法皆
<lb ed="X" n="0162c08"/><lb ed="R039" n="0322b18"/>無四相者。以一切法皆如故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0162c09"/><lb ed="R039" n="0323a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0162c0901">須菩提。若菩薩作是念。我當莊嚴佛土。是不名菩薩。
<lb ed="X" n="0162c10"/><lb ed="R039" n="0323a02"/>何以故。如來說。莊嚴佛土者。卽非莊嚴。是名莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0162c11"/><lb ed="R039" n="0323a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0162c1101">若說我當行萬行以莊嚴佛土。卽是有菩薩。非菩
<lb ed="X" n="0162c12"/><lb ed="R039" n="0323a04"/>薩也。必非莊嚴而莊嚴。是莊嚴耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0162c13"/><lb ed="R039" n="0323a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0162c1301">須菩提。若菩薩通達無我･法者。如來說名眞是菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0162c14"/><lb ed="R039" n="0323a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0162c1401">前兩言有菩薩非菩薩。此正明非菩薩是名菩薩。
<lb ed="X" n="0162c15"/><lb ed="R039" n="0323a07"/>以其通達無我法也。無我有二。一人無我。二法無
<lb ed="X" n="0162c16"/><lb ed="R039" n="0323a08"/>我。我･法本無。但須通達。不達。則情生於寂然平等
<lb ed="X" n="0162c17"/><lb ed="R039" n="0323a09"/>之中。卽有我度我嚴。苟達。則順性於粹然功德之
<lb ed="X" n="0162c18"/><lb ed="R039" n="0323a10"/>表。了然非嚴非度。所以萬行沸騰而纖塵不立。一
<lb ed="X" n="0162c19"/><lb ed="R039" n="0323a11"/>眞凝寂而衆德煥如。乃名眞菩薩也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0162c20"/><lb ed="R039" n="0323a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0162c2001">須菩提。於意云何。如來有肉眼不。如是。世尊。如來有
<lb ed="X" n="0162c21"/><lb ed="R039" n="0323a13"/>肉眼。須菩提。於意云何。如來有天眼不。如是。世尊。如
<lb ed="X" n="0162c22"/><lb ed="R039" n="0323a14"/>來有天眼。須菩提。於意云何。如來有慧眼不。如是。世
<lb ed="X" n="0162c23"/><lb ed="R039" n="0323a15"/>尊。如來有慧眼。須菩提。於意云何。如來有法眼不。如
<lb ed="X" n="0162c24"/><lb ed="R039" n="0323a16"/>是。世尊。如來有法眼。須菩提。於意云何。如來有佛眼
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0163a" n="0163a"/>
<lb ed="X" n="0163a01"/><lb ed="R039" n="0323a17"/>不。如是。世尊。如來有佛眼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0163a02"/><lb ed="R039" n="0323a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0163a0201">上言無菩薩者。以其通達無我･法。佛恐人疑衆生
<lb ed="X" n="0163a03"/><lb ed="R039" n="0323b01"/>不能通達無我･法。何以亦云無衆生乎。故爲廣約
<lb ed="X" n="0163a04"/><lb ed="R039" n="0323b02"/>五眼所見。以明衆生非衆生也。肉眼者。凡夫肉眼。
<lb ed="X" n="0163a05"/><lb ed="R039" n="0323b03"/>止見障內。佛肉眼。見人中無數世界。天眼者。依肉
<lb ed="X" n="0163a06"/><lb ed="R039" n="0323b04"/>眼處引出天眼。凡夫天眼。惟見障外。二乘天眼。惟
<lb ed="X" n="0163a07"/><lb ed="R039" n="0323b05"/>見三千界。佛天眼。能見諸天細色及無數河沙世
<lb ed="X" n="0163a08"/><lb ed="R039" n="0323b06"/>界。慧眼者。以根本智炤眞空理。二乘惟炤生空。菩
<lb ed="X" n="0163a09"/><lb ed="R039" n="0323b07"/>薩能炤法空。但是分證。惟佛圓炤三空。靡有不盡。
<lb ed="X" n="0163a10"/><lb ed="R039" n="0323b08"/>法眼者。以後得智說法度人。二乘無法眼。菩薩所
<lb ed="X" n="0163a11"/><lb ed="R039" n="0323b09"/>知未盡。地地不同。惟佛則所知障盡。無法不知。無
<lb ed="X" n="0163a12"/><lb ed="R039" n="0323b10"/>生不度。佛眼。卽前四眼以在佛皆勝。故名佛眼也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0163a13"/><lb ed="R039" n="0323b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0163a1301">須菩提。於意云何。如恒河中所有沙。佛說是沙不。如
<lb ed="X" n="0163a14"/><lb ed="R039" n="0323b12"/>是。世尊。如來說是沙。須菩提。於意云何。如恒河中所
<lb ed="X" n="0163a15"/><lb ed="R039" n="0323b13"/>有沙。有如是沙等恒河。是諸恒河所有沙數。佛世界
<lb ed="X" n="0163a16"/><lb ed="R039" n="0323b14"/>如是。寧爲多不。甚多。世尊。佛吿須菩提。爾所國土中。
<lb ed="X" n="0163a17"/><lb ed="R039" n="0323b15"/>所有衆生。若干種心。如來悉知。何以故。如來說。諸心
<lb ed="X" n="0163a18"/><lb ed="R039" n="0323b16"/>皆爲非心。是名爲心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0163a19"/><lb ed="R039" n="0323b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0163a1901">此明五眼所見迤邐。共有五節。初約一恒河以數
<lb ed="X" n="0163a20"/><lb ed="R039" n="0323b18"/>沙。次約河沙以數河。三約無量河沙以數界。四約
<lb ed="X" n="0163a21"/><lb ed="R039" n="0324a01"/>爾所界中所有生。五約所有生中種種心。此皆佛
<lb ed="X" n="0163a22"/><lb ed="R039" n="0324a02"/>五眼所洞見。悉知其心皆非心。是名爲心也。心旣
<lb ed="X" n="0163a23"/><lb ed="R039" n="0324a03"/>非心。則衆生本寂。又安有衆生哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0163a24"/><lb ed="R039" n="0324a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0163a2401">所以者何。須菩提。過去心不可得。現在心不可得。未
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0163b" n="0163b"/>
<lb ed="X" n="0163b01"/><lb ed="R039" n="0324a05"/>來心不可得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0163b02"/><lb ed="R039" n="0324a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0163b0201">此徵釋非心之義。所言非心者。謂過･現･未三。俱不
<lb ed="X" n="0163b03"/><lb ed="R039" n="0324a07"/>可得。蓋過去<anchor xml:id="nkr_note_add_0163b0301" n="0163b0301"/><anchor xml:id="beg0163b0301" n="0163b0301"/>已<anchor xml:id="end0163b0301"/>滅。未來未生。現在不住。又秪是虗
<lb ed="X" n="0163b04"/><lb ed="R039" n="0324a08"/>妄分別。將指何者以爲心耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0163b05"/><lb ed="R039" n="0324a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0163b0501">須菩提。於意云何。若人滿三千大千世界七寶以用
<lb ed="X" n="0163b06"/><lb ed="R039" n="0324a10"/>布施。是人以是因緣。得福多不。如是。世尊。此人以是
<lb ed="X" n="0163b07"/><lb ed="R039" n="0324a11"/>因緣。得福甚多。須菩提。若福德有實。如來不說得福
<lb ed="X" n="0163b08"/><lb ed="R039" n="0324a12"/>德多。以福德無故。如來說得福德多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0163b09"/><lb ed="R039" n="0324a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0163b0901">前言三心叵得。佛恐人疑謂心旣叵得。則作福依
<lb ed="X" n="0163b10"/><lb ed="R039" n="0324a14"/>心而起。亦皆非有。遂廢修福。故擧寶施以問空生。
<lb ed="X" n="0163b11"/><lb ed="R039" n="0324a15"/>而空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0163b1101" n="0163b1101"/><anchor xml:id="beg0163b1101" n="0163b1101"/>已<anchor xml:id="end0163b1101"/>知佛意。故答以多福。世尊復明其意。謂
<lb ed="X" n="0163b12"/><lb ed="R039" n="0324a16"/>不達性空。執以爲實。則心有所住。故福成有漏。不
<lb ed="X" n="0163b13"/><lb ed="R039" n="0324a17"/>可言多。若達性空。不執爲實。則心無所住。故福成
<lb ed="X" n="0163b14"/><lb ed="R039" n="0324a18"/>無漏。乃可言多。是知不可廢福而不修。但貴修不
<lb ed="X" n="0163b15"/><lb ed="R039" n="0324b01"/>住相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0163b16"/><lb ed="R039" n="0324b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0163b1601">須菩提。於意云何。佛可以具足色身見不。不也。世尊。
<lb ed="X" n="0163b17"/><lb ed="R039" n="0324b03"/>如來不應以具足色身見。何以故。如來說。具足色身。
<lb ed="X" n="0163b18"/><lb ed="R039" n="0324b04"/>卽非具足色身是名具足色身須菩提。於意云何。如
<lb ed="X" n="0163b19"/><lb ed="R039" n="0324b05"/>來可以具足諸相見不。不也。世尊。如來不應以具足
<lb ed="X" n="0163b20"/><lb ed="R039" n="0324b06"/>諸相見。何以故。如來說。諸相具足。卽非具足。是名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0163001" n="0163001"/>諸<anchor xml:id="nkr_note_add_0163b2001" n="0163b2001"/><anchor xml:id="beg0163b2001" n="0163b2001"/>相<anchor xml:id="end0163b2001"/>
<lb ed="X" n="0163b21"/><lb ed="R039" n="0324b07"/>具足。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0163b22"/><lb ed="R039" n="0324b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0163b2201">上言福德無說福德多。恐人疑佛身相好皆佛福
<lb ed="X" n="0163b23"/><lb ed="R039" n="0324b09"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0163002" n="0163002"/>佛之所成就。則相好亦可見如來。故佛擧以問空
<lb ed="X" n="0163b24"/><lb ed="R039" n="0324b10"/>生。具足色身八十種好也。具足諸相三十二相也。
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0163c" n="0163c"/>
<lb ed="X" n="0163c01"/><lb ed="R039" n="0324b11"/>此相好雖是佛福德之所成就。乃法身中現出影
<lb ed="X" n="0163c02"/><lb ed="R039" n="0324b12"/>子。非是實體。故皆云不應。非色身。非諸相者。色相
<lb ed="X" n="0163c03"/><lb ed="R039" n="0324b13"/>元空。也是名色身。是名諸相者。色相不無也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0163c04"/><lb ed="R039" n="0324b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0163c0401">須菩提。汝勿謂如來作是念。我當有所說法。莫作是
<lb ed="X" n="0163c05"/><lb ed="R039" n="0324b15"/>念。何以故。若人言。如來有所說法。卽爲謗佛。不能解
<lb ed="X" n="0163c06"/><lb ed="R039" n="0324b16"/>我所說故。須菩提。說法者。無法可說。是名說法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0163c07"/><lb ed="R039" n="0324b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0163c0701">上云色身相好。俱不可見。佛又恐人疑謂色相旣
<lb ed="X" n="0163c08"/><lb ed="R039" n="0324b18"/>非。佛如何能說法。故謂空生曰。汝勿謂如來有所
<lb ed="X" n="0163c09"/><lb ed="R039" n="0325a01"/>說法也。若言有說。卽爲謗佛。何者。以如來達諸法
<lb ed="X" n="0163c10"/><lb ed="R039" n="0325a02"/>空。畢竟無執。無能說之佛。亦無所說之法。若言有
<lb ed="X" n="0163c11"/><lb ed="R039" n="0325a03"/>說。豈非是謗。然又何以名說佛耶。以無法可說。是
<lb ed="X" n="0163c12"/><lb ed="R039" n="0325a04"/>名說法也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0163c13"/><lb ed="R039" n="0325a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0163c1301">爾時。慧命須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。於未來世。
<lb ed="X" n="0163c14"/><lb ed="R039" n="0325a06"/>聞說是經。生信心不。佛言。須菩提。彼非衆生。非不衆
<lb ed="X" n="0163c15"/><lb ed="R039" n="0325a07"/>生。何以故。須菩提。衆生衆生者。如來說非衆生。是名
<lb ed="X" n="0163c16"/><lb ed="R039" n="0325a08"/>衆生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0163c17"/><lb ed="R039" n="0325a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0163c1701">此六十二言。原出魏本。秦本所無。今考二論。皆有
<lb ed="X" n="0163c18"/><lb ed="R039" n="0325a10"/>釋文。<anchor xml:id="nkr_note_add_0163c1801" n="0163c1801"/><anchor xml:id="beg0163c1801" n="0163c1801"/>故<anchor xml:id="end0163c1801"/>亦添入。此疑如來說法。是無所說。無說之
<lb ed="X" n="0163c19"/><lb ed="R039" n="0325a11"/>法。衆生豈能信乎。佛言汝將謂衆生實是衆生。故
<lb ed="X" n="0163c20"/><lb ed="R039" n="0325a12"/>不能信。不知此衆生者。不實是衆生。亦非不是衆
<lb ed="X" n="0163c21"/><lb ed="R039" n="0325a13"/>生。何以非衆生而又非不衆生耶。以衆生之所以
<lb ed="X" n="0163c22"/><lb ed="R039" n="0325a14"/>爲衆生者。總繇妄緣所成。非實是衆生。是名衆生
<lb ed="X" n="0163c23"/><lb ed="R039" n="0325a15"/>耳。夫衆生旣全非實。豈可謂其永不能信而與般
<lb ed="X" n="0163c24"/><lb ed="R039" n="0325a16"/>若相背哉。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0164a" n="0164a"/>
<lb ed="X" n="0164a01"/><lb ed="R039" n="0325a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0164a0101">須菩提白佛言。世尊。佛得阿耨多羅三藐三菩提。爲
<lb ed="X" n="0164a02"/><lb ed="R039" n="0325a18"/>無所得耶。佛言如是。如是。須菩提。我於阿耨多羅三
<lb ed="X" n="0164a03"/><lb ed="R039" n="0325b01"/>藐三菩提乃至無有少法可得。是名阿耨多羅三藐
<lb ed="X" n="0164a04"/><lb ed="R039" n="0325b02"/>三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0164a05"/><lb ed="R039" n="0325b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0164a0501">前<anchor xml:id="nkr_note_add_0164a0501" n="0164a0501"/><anchor xml:id="beg0164a0501" n="0164a0501"/>已<anchor xml:id="end0164a0501"/>言無法得菩提。今疑世尊成佛。名得菩提。何
<lb ed="X" n="0164a06"/><lb ed="R039" n="0325b04"/>亦云無得耶。故擧以問佛。佛言無有少法可得。是
<lb ed="X" n="0164a07"/><lb ed="R039" n="0325b05"/>名菩提者。以妄執盡處。卽是覺滿也。此與前實無
<lb ed="X" n="0164a08"/><lb ed="R039" n="0325b06"/>有法如來得阿耨多羅三藐三菩提不同。以前就
<lb ed="X" n="0164a09"/><lb ed="R039" n="0325b07"/>因中說。此就果中說。又前止言無法。此則言無法
<lb ed="X" n="0164a10"/><lb ed="R039" n="0325b08"/>名菩提也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0164a11"/><lb ed="R039" n="0325b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0164a1101">復次。須菩提。是法平等。無有高下。是名阿耨多羅三
<lb ed="X" n="0164a12"/><lb ed="R039" n="0325b10"/>藐三菩提。以無我･無人･無衆生･無壽者。修一切善法。
<lb ed="X" n="0164a13"/><lb ed="R039" n="0325b11"/>則得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。所言善法者。如
<lb ed="X" n="0164a14"/><lb ed="R039" n="0325b12"/>來說卽非善法。是名善法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0164a15"/><lb ed="R039" n="0325b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0164a1501">此承上文言無有少法可得者。以是法平等。在凡
<lb ed="X" n="0164a16"/><lb ed="R039" n="0325b14"/>不減。在聖不增。無有高下。故無得與不得。但證此
<lb ed="X" n="0164a17"/><lb ed="R039" n="0325b15"/>平等之法。是名爲無上菩提也。然雖曰平等。非可
<lb ed="X" n="0164a18"/><lb ed="R039" n="0325b16"/>不修而得。應以無我等心。修諸善法。則了緣並運。
<lb ed="X" n="0164a19"/><lb ed="R039" n="0325b17"/>正助雙融。其於菩提。庶可希冀耳。佛又恐人執善
<lb ed="X" n="0164a20"/><lb ed="R039" n="0325b18"/>法爲實。滯于有爲。故曰卽非善法。是名善法。此中
<lb ed="X" n="0164a21"/><lb ed="R039" n="0326a01"/>前言無得。後又言有得。如何會通。蓋言有得者。證
<lb ed="X" n="0164a22"/><lb ed="R039" n="0326a02"/>此無可得也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0164a23"/><lb ed="R039" n="0326a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0164a2301">須菩提。若三千大千世界中所有諸<name role="" type="person">須彌山</name>王。如是
<lb ed="X" n="0164a24"/><lb ed="R039" n="0326a04"/>等七寶聚。有人持用布施。若人以此般若波羅蜜經。
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0164b" n="0164b"/>
<lb ed="X" n="0164b01"/><lb ed="R039" n="0326a05"/>乃至四句偈等。受持讀誦爲他人說。於前福德百分
<lb ed="X" n="0164b02"/><lb ed="R039" n="0326a06"/>不及一。千萬億分。乃至算數譬喩所不能及。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0164b03"/><lb ed="R039" n="0326a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0164b0301">上言以無我無人等修諸善法當得菩提。而善法
<lb ed="X" n="0164b04"/><lb ed="R039" n="0326a08"/>之中。當以持經爲最。故復以寶施較持經功德。以
<lb ed="X" n="0164b05"/><lb ed="R039" n="0326a09"/>持經則非獨得善法之福。亦兼得無我之慧也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0164b06"/><lb ed="R039" n="0326a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0164b0601">須菩提。於意云何。汝等勿謂如來作是念。我當度衆
<lb ed="X" n="0164b07"/><lb ed="R039" n="0326a11"/>生。須菩提。莫作是念。何以故。實無有衆生如來度者。
<lb ed="X" n="0164b08"/><lb ed="R039" n="0326a12"/>若有衆生如來度者。如來則有我人衆生壽者。須菩
<lb ed="X" n="0164b09"/><lb ed="R039" n="0326a13"/>提。如來說。有我者。卽非有我。而凡夫之人以爲有我。
<lb ed="X" n="0164b10"/><lb ed="R039" n="0326a14"/>須菩提。凡夫者。如來說卽非凡夫。是名凡夫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0164b11"/><lb ed="R039" n="0326a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0164b1101">上言是法平等。無有高下。或疑若皆平等。云何如
<lb ed="X" n="0164b12"/><lb ed="R039" n="0326a16"/>來常度衆生。故佛爲斷之。汝等勿謂下遮錯解。何
<lb ed="X" n="0164b13"/><lb ed="R039" n="0326a17"/>以故下示正見。如來說有我下展轉發明無我。以
<lb ed="X" n="0164b14"/><lb ed="R039" n="0326a18"/>佛無我故。不見有衆生可度。佛雖有時說我。元來
<lb ed="X" n="0164b15"/><lb ed="R039" n="0326b01"/>無我。執我者蓋是凡夫。雖言凡夫。亦無凡夫。凡夫
<lb ed="X" n="0164b16"/><lb ed="R039" n="0326b02"/>尙不可得。如來安得有我。如來無我。又安有所度
<lb ed="X" n="0164b17"/><lb ed="R039" n="0326b03"/>之衆生哉。若然。則雖終日度生。不妨一道平等也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0164b18"/><lb ed="R039" n="0326b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0164b1801">須菩提。於意云何。可以三十二相觀如來不。須菩提
<lb ed="X" n="0164b19"/><lb ed="R039" n="0326b05"/>言。如是。如是。以三十二相觀如來。佛言。須菩提。若以
<lb ed="X" n="0164b20"/><lb ed="R039" n="0326b06"/>三十二相觀如來者。轉輪聖王則是如來。須菩提白
<lb ed="X" n="0164b21"/><lb ed="R039" n="0326b07"/>佛言。世尊。如我解佛所說義。不應以三十二相觀如
<lb ed="X" n="0164b22"/><lb ed="R039" n="0326b08"/>來。爾時。世尊而說偈言。若以色見我。以音聲求我。是
<lb ed="X" n="0164b23"/><lb ed="R039" n="0326b09"/>人行邪道。不能見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0164b24"/><lb ed="R039" n="0326b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0164b2401">前<anchor xml:id="nkr_note_add_0164b2401" n="0164b2401"/><anchor xml:id="beg0164b2401" n="0164b2401"/>已<anchor xml:id="end0164b2401"/>言色身不可見如來。佛又恐人疑色身從法
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0164c" n="0164c"/>
<lb ed="X" n="0164c01"/><lb ed="R039" n="0326b11"/>身中現出。則色身固非如來。亦可因是而觀如來。
<lb ed="X" n="0164c02"/><lb ed="R039" n="0326b12"/>故擧問空生。而空生果以爲然。故佛以轉輪聖王
<lb ed="X" n="0164c03"/><lb ed="R039" n="0326b13"/>難之。蓋以本測末。則可。以末測本。則不可也。空生
<lb ed="X" n="0164c04"/><lb ed="R039" n="0326b14"/>旣悟其非。佛又說偈以明之。以眞如法身。非見聞
<lb ed="X" n="0164c05"/><lb ed="R039" n="0326b15"/>所及。乃眞智之境。惟證相應。故色相不可觀。而觀
<lb ed="X" n="0164c06"/><lb ed="R039" n="0326b16"/>亦不可用矣。觀者。詳視也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0164c07"/><lb ed="R039" n="0326b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0164c0701">須菩提。汝若作是念。如來不以具足相故。得阿耨多
<lb ed="X" n="0164c08"/><lb ed="R039" n="0326b18"/>羅三藐三菩提。須菩提。莫作是念。如來不以具足相
<lb ed="X" n="0164c09"/><lb ed="R039" n="0327a01"/>故。得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0164c10"/><lb ed="R039" n="0327a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0164c1001">佛旣說不可以聲色觀如來。恐人不達其旨。便一
<lb ed="X" n="0164c11"/><lb ed="R039" n="0327a03"/>向離相求佛。故此遮之。蓋色相雖非佛。佛亦不離
<lb ed="X" n="0164c12"/><lb ed="R039" n="0327a04"/>色相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0164c13"/><lb ed="R039" n="0327a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0164c1301">須菩提。汝若作是念。發阿耨多羅三藐三菩提心者。
<lb ed="X" n="0164c14"/><lb ed="R039" n="0327a06"/>說諸法斷滅。莫作是念。何以故。發阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0164c15"/><lb ed="R039" n="0327a07"/>菩提心者。於法不說斷滅相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0164c16"/><lb ed="R039" n="0327a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0164c1601">此言離相求佛。是說諸法斷滅。夫求菩提者。萬行
<lb ed="X" n="0164c17"/><lb ed="R039" n="0327a09"/>門中。不捨一法。豈說斷滅法哉。若說斷滅法。則于
<lb ed="X" n="0164c18"/><lb ed="R039" n="0327a10"/>因中虧六度萬行。於果中損福德莊嚴。其于菩提
<lb ed="X" n="0164c19"/><lb ed="R039" n="0327a11"/>相去遠矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0164c20"/><lb ed="R039" n="0327a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0164c2001">須菩提。若菩薩以滿恒河沙等世界七寶以用布施。
<lb ed="X" n="0164c21"/><lb ed="R039" n="0327a13"/>若復有人知一切法無我。得成於忍。此菩薩勝前菩
<lb ed="X" n="0164c22"/><lb ed="R039" n="0327a14"/>薩所得福德何以故須菩提。以諸菩薩不受福德故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0164c23"/><lb ed="R039" n="0327a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0164c2301">佛又恐人聞不說斷滅。遂著於有爲。貪彼福德。故
<lb ed="X" n="0164c24"/><lb ed="R039" n="0327a16"/>謂寶施之福雖多。不名爲勝。獨於一切法上知是
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0165a" n="0165a"/>
<lb ed="X" n="0165a01"/><lb ed="R039" n="0327a17"/>無我。成於忍者。獨爲最勝。何以爲最勝耶。以受福
<lb ed="X" n="0165a02"/><lb ed="R039" n="0327a18"/>德故福德劣。不受福德故福德勝也。忍卽得二無
<lb ed="X" n="0165a03"/><lb ed="R039" n="0327b01"/>我之智。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0165a04"/><lb ed="R039" n="0327b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0165a0401">須菩提白佛言。世尊。云何菩薩不受福德。須菩提。菩
<lb ed="X" n="0165a05"/><lb ed="R039" n="0327b03"/>薩所作福德。不應貪著。是故說不受福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0165a06"/><lb ed="R039" n="0327b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0165a0601">此釋不受之義。謂秪是於福德上不生貪著之心。
<lb ed="X" n="0165a07"/><lb ed="R039" n="0327b05"/>是故說不受耳。作福而生貪著。則因成有漏。果必
<lb ed="X" n="0165a08"/><lb ed="R039" n="0327b06"/>有漏。作福而不生貪著。則因成無漏。果亦無漏。故
<lb ed="X" n="0165a09"/><lb ed="R039" n="0327b07"/>菩薩不應貪著。不貪著者。以其無我故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0165a10"/><lb ed="R039" n="0327b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0165a1001">須菩提。若有人言。如來若來若去･若坐若臥。是人不
<lb ed="X" n="0165a11"/><lb ed="R039" n="0327b09"/>解我所說義。何以故。如來者。無所從來。亦無所去。故
<lb ed="X" n="0165a12"/><lb ed="R039" n="0327b10"/>名如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0165a13"/><lb ed="R039" n="0327b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0165a1301">上言菩薩以無我之故。獲福勝于寶施。人遂謂菩
<lb ed="X" n="0165a14"/><lb ed="R039" n="0327b12"/>薩成佛。實有出現受福之事。故佛先出其錯解。謂
<lb ed="X" n="0165a15"/><lb ed="R039" n="0327b13"/>如來有去來坐臥也。後示正見。謂如來無去來坐
<lb ed="X" n="0165a16"/><lb ed="R039" n="0327b14"/>臥也。蓋法身不動猶若虗空。化身如影隨機應現。
<lb ed="X" n="0165a17"/><lb ed="R039" n="0327b15"/>若有出現。而實無出現。若有受福。而實無受福也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0165a18"/><lb ed="R039" n="0327b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0165a1801">須菩提。若善男子･善女人。以三千大千世界碎爲微
<lb ed="X" n="0165a19"/><lb ed="R039" n="0327b17"/>塵。於意云何。是微塵衆寧爲多不。甚多。世尊。何以故。
<lb ed="X" n="0165a20"/><lb ed="R039" n="0327b18"/>若是微塵衆實有者。佛則不說是微塵衆。所以者何。
<lb ed="X" n="0165a21"/><lb ed="R039" n="0328a01"/>佛說。微塵衆。則非微塵衆。是名微塵衆。世尊。如來所
<lb ed="X" n="0165a22"/><lb ed="R039" n="0328a02"/>說三千大千世界。卽非世界。是名世界。何以故。若世
<lb ed="X" n="0165a23"/><lb ed="R039" n="0328a03"/>界實有者則是一合相。如來說。一合相。則非一合相。
<lb ed="X" n="0165a24"/><lb ed="R039" n="0328a04"/>是名一合相。須菩提。一合相者。卽是不可說。但凡夫
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0165b" n="0165b"/>
<lb ed="X" n="0165b01"/><lb ed="R039" n="0328a05"/>之人貪著其事。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0165b02"/><lb ed="R039" n="0328a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0165b0201">上言不應貪著者。非是相有而不著。乃相本自空
<lb ed="X" n="0165b03"/><lb ed="R039" n="0328a07"/>也。故約塵界相破以顯法無自性。微塵若是實有。
<lb ed="X" n="0165b04"/><lb ed="R039" n="0328a08"/>佛則不說是微塵。何以不說是微塵耶。以微塵之
<lb ed="X" n="0165b05"/><lb ed="R039" n="0328a09"/>名。秪是假立。微塵本無自性。乃是因界碎而成。則
<lb ed="X" n="0165b06"/><lb ed="R039" n="0328a10"/>實非微塵。名爲微塵耳。非特微塵也。世界亦然。世
<lb ed="X" n="0165b07"/><lb ed="R039" n="0328a11"/>界無自性。非是實有。但假名世界耳。何以故非世
<lb ed="X" n="0165b08"/><lb ed="R039" n="0328a12"/>界名世界耶。若謂世界是實有。則不過是衆微塵
<lb ed="X" n="0165b09"/><lb ed="R039" n="0328a13"/>合一之相。旣是衆塵所合。則非別有一合之相。但
<lb ed="X" n="0165b10"/><lb ed="R039" n="0328a14"/>有其名而<anchor xml:id="nkr_note_add_0165b1001" n="0165b1001"/><anchor xml:id="beg0165b1001" n="0165b1001"/>已<anchor xml:id="end0165b1001"/>。空生於此。<anchor xml:id="nkr_note_add_0165b1002" n="0165b1002"/><anchor xml:id="beg0165b1002" n="0165b1002"/>已<anchor xml:id="end0165b1002"/>破其相。佛復爲徹底指
<lb ed="X" n="0165b11"/><lb ed="R039" n="0328a15"/>出曰。所謂一合相者。卽是不可說。以相旣非相。卽
<lb ed="X" n="0165b12"/><lb ed="R039" n="0328a16"/>是實相。不可以言語名字強爲之詮表者也。以凡
<lb ed="X" n="0165b13"/><lb ed="R039" n="0328a17"/>夫不達執相爲實。而妄生貪著耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0165b14"/><lb ed="R039" n="0328a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0165b1401">須菩提於意云何。是人解我所說義不。不也。世尊。是
<lb ed="X" n="0165b15"/><lb ed="R039" n="0328b01"/>人不解如來所說義。何以故。世尊說。我見･人見･衆生
<lb ed="X" n="0165b16"/><lb ed="R039" n="0328b02"/>見･壽者見。則非我見･人見･衆生見･壽者見。是名我見･
<lb ed="X" n="0165b17"/><lb ed="R039" n="0328b03"/>人見･衆生見･壽者見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0165b18"/><lb ed="R039" n="0328b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0165b1801">上言凡夫之人貪著其事者。皆由於我･法起妄執
<lb ed="X" n="0165b19"/><lb ed="R039" n="0328b05"/>也。今除我執。謂若人言如來說我人等見者。是人
<lb ed="X" n="0165b20"/><lb ed="R039" n="0328b06"/>不解佛所說義。何者。以我人等見。本自空寂。當體
<lb ed="X" n="0165b21"/><lb ed="R039" n="0328b07"/>如如。故云非我人等見。但隨俗假稱是名我人等
<lb ed="X" n="0165b22"/><lb ed="R039" n="0328b08"/>見也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0165b23"/><lb ed="R039" n="0328b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0165b2301">須菩提。發阿耨多羅三藐三菩提心者。於一切法。應
<lb ed="X" n="0165b24"/><lb ed="R039" n="0328b10"/>如是知。如是見。如是信解。不生法相。須菩提。所言法
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0165c" n="0165c"/>
<lb ed="X" n="0165c01"/><lb ed="R039" n="0328b11"/>相者。如來說卽非法相。是名法相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0165c02"/><lb ed="R039" n="0328b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0165c0201">此除法執。謂於一切法知其不生法相。見其不生
<lb ed="X" n="0165c03"/><lb ed="R039" n="0328b13"/>法相。信解其不生法相。何以如是知･見･信解。以法
<lb ed="X" n="0165c04"/><lb ed="R039" n="0328b14"/>相非相。其體本寂。無相可得。但名爲法相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0165c05"/><lb ed="R039" n="0328b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0165c0501">須菩提。若有人以滿無量阿僧祗世界七寶持用布
<lb ed="X" n="0165c06"/><lb ed="R039" n="0328b16"/>施。若有善男子･善女人。發菩薩心者。持於此經。乃至
<lb ed="X" n="0165c07"/><lb ed="R039" n="0328b17"/>四句偈等。受持讀誦。爲人演說。其福勝彼。云何爲人
<lb ed="X" n="0165c08"/><lb ed="R039" n="0328b18"/>演說。不取於相。如如不動。何以故。一切有爲法。如夢
<lb ed="X" n="0165c09"/><lb ed="R039" n="0329a01"/>幻泡影。如露亦如電。應作如是觀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0165c10"/><lb ed="R039" n="0329a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0165c1001">二執旣盡。自然冥契眞如。可以演說此經。故佛吿
<lb ed="X" n="0165c11"/><lb ed="R039" n="0329a03"/>空生。謂無量阿僧祗世界七寶布施。不及受持讀
<lb ed="X" n="0165c12"/><lb ed="R039" n="0329a04"/>誦爲人演說此經之福。云何爲人演說。便能勝耶。
<lb ed="X" n="0165c13"/><lb ed="R039" n="0329a05"/>以不取於相。如如不動故耳。</p><p xml:id="pX25p0165c1312" cb:place="inline">不取相者。不取我相。
<lb ed="X" n="0165c14"/><lb ed="R039" n="0329a06"/>不取法相。亦不取非法相。三相叵得。始能如彼眞
<lb ed="X" n="0165c15"/><lb ed="R039" n="0329a07"/>如。而永無變動也。何以故能不取相耶。但應觀一
<lb ed="X" n="0165c16"/><lb ed="R039" n="0329a08"/>切有爲之法如夢幻泡影露電而<anchor xml:id="nkr_note_add_0165c1601" n="0165c1601"/><anchor xml:id="beg0165c1601" n="0165c1601"/>已<anchor xml:id="end0165c1601"/>。此六者全無
<lb ed="X" n="0165c17"/><lb ed="R039" n="0329a09"/>實體而妄現似有。全無實體可破我･法二相。妄現
<lb ed="X" n="0165c18"/><lb ed="R039" n="0329a10"/>似有。可破非法相。能作此觀。而般若之義盡是矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0165c19"/><lb ed="R039" n="0329a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0165c1901">佛說是經<anchor xml:id="nkr_note_add_0165c1901" n="0165c1901"/><anchor xml:id="beg0165c1901" n="0165c1901"/>已<anchor xml:id="end0165c1901"/>。長老須菩提及諸比丘･比丘尼･優婆塞･
<lb ed="X" n="0165c20"/><lb ed="R039" n="0329a12"/>優婆夷･一切世間･天･人･阿修羅等聞佛所說。皆大歡
<lb ed="X" n="0165c21"/><lb ed="R039" n="0329a13"/>喜。信受奉行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0165c22"/><lb ed="R039" n="0329a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0165c2201">此結經也。般若深經。三世佛母。聞經四句。<anchor xml:id="nkr_note_add_0165c2201" n="0165c2201"/><anchor xml:id="beg0165c2201" n="0165c2201"/>已<anchor xml:id="end0165c2201"/>超惡
<lb ed="X" n="0165c23"/><lb ed="R039" n="0329a15"/>趣之因。一念淨持。必獲菩提之記。故人天異類。擧
<lb ed="X" n="0165c24"/><lb ed="R039" n="0329a16"/>皆歡喜。信受奉行。信受者。不信諸法。惟信般若也。
<pb ed="X" xml:id="X25.0482.0166a" n="0166a"/>
<lb ed="X" n="0166a01"/><lb ed="R039" n="0329a17"/>奉行者。依經起行。不取于相。行而無行也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0166a02"/><lb ed="R039" n="0329a18"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金剛經略疏<note place="inline">終</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0153c1201" to="#end0153c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0153c1601" to="#end0153c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0153c2401" to="#end0153c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0153c2402" to="#end0153c2402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0154a0401" to="#end0154a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0154a1001" to="#end0154a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0154b1401" to="#end0154b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0154b1501" to="#end0154b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0154b2101" to="#end0154b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0154c1301" to="#end0154c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0154c1302" to="#end0154c1302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0154c1801" to="#end0154c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0155b0701" to="#end0155b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0155c1701" to="#end0155c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0155c2101" to="#end0155c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0156a1401" to="#end0156a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0156b0701" to="#end0156b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0156b1301" to="#end0156b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0156c1601" to="#end0156c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0157c1501" to="#end0157c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0157c2201" to="#end0157c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0158a1501" to="#end0158a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0158a2001" to="#end0158a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0158c0301" to="#end0158c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">身</lem><rdg wit="#wit.orig">是</rdg></app>
<app from="#beg0159c1301" to="#end0159c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0159c1302" to="#end0159c1302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0160a0601" to="#end0160a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0160b1201" to="#end0160b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0161a1701" to="#end0161a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0161a1901" to="#end0161a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0161b0701" to="#end0161b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0161c1401" to="#end0161c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0161c1501" to="#end0161c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0161c2301" to="#end0161c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0162a0101" to="#end0162a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0162a0501" to="#end0162a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0162b1701" to="#end0162b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0162b2401" to="#end0162b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0163b0301" to="#end0163b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0163b1101" to="#end0163b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0163b2001" to="#end0163b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">相</lem><rdg wit="#wit.orig"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0163c1801" to="#end0163c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">故</lem><rdg wit="#wit.orig">放</rdg></app>
<app from="#beg0164a0501" to="#end0164a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0164b2401" to="#end0164b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0165b1001" to="#end0165b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0165b1002" to="#end0165b1002"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0165c1601" to="#end0165c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0165c1901" to="#end0165c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0165c2201" to="#end0165c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0163001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0163001">諸下一有相</note>
<note n="0163002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0163002">佛疑德</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0153c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0153c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0153c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0153c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0153c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0153c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0153c2402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0153c2402">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0154a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154a0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0154a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0154b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154b1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0154b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0154b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0154c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0154c1302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154c1302">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0154c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0155b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0155b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0155c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0155c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0155c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0155c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0156a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0156b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0156b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156b1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0156c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0157c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0157c1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0157c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0157c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0158a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0158a1501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0158a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0158a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0158c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0158c0301">身【CB】，是【卍續】</note>
<note n="0159c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0159c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0159c1302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0159c1302">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0160a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0160a0601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0160b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0160b1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0161a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0161a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161a1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0161b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0161c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0161c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161c1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0161c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161c2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0162a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0162a0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0162a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0162a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0162b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0162b1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0162b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0162b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0163b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0163b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0163b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0163b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0163b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0163b2001">相【CB】，［－］【卍續】</note>
<note n="0163c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0163c1801">故【CB】，放【卍續】</note>
<note n="0164a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0164a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0164b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0164b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0165b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0165b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0165b1002" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0165b1002">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0165c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0165c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0165c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0165c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0165c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0165c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>