<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X25n0483">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 483 金剛經音釋直解</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 483 金剛經音釋直解</title>
			<author>明 圓杲解註</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">483</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-02-25 09:56:44 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">金剛經音釋直解</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, Text as provided by Electronic Buddhadharma Society (EBS)</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，佛敎電腦資訊庫功德會提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00501">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00501</charName>
				<mapping cb:dec="983541" type="PUA">U+F01F5</mapping>
			<mapping type="unicode">U+4B7E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>馱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[馬*犬]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB02389">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02389</charName>
				<mapping cb:dec="985429" type="PUA">U+F0955</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2D32F</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[口*縳]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB07703">
				<charName>CBETA CHARACTER CB07703</charName>
				<mapping cb:dec="990743" type="PUA">U+F1E17</mapping>
			<mapping type="unicode">U+20374</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[億-音+(天*天)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15354">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15354</charName>
				<mapping cb:dec="998394" type="PUA">U+F3BFA</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>媸</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[媏-而+(一/虫)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB18834">
				<charName>CBETA CHARACTER CB18834</charName>
				<mapping cb:dec="1001874" type="PUA">U+F4992</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>編⃝</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-16T15:46:28">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0166b" n="0166b"/>
<lb ed="X" n="0166b01"/>
<lb ed="X" n="0166b02"/>
<lb ed="X" n="0166b03"/>
<lb ed="X" n="0166b04"/>
<lb ed="X" n="0166b05"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 483-A 新鐫金剛般若波羅蜜音釋直解序</cb:mulu><head>No. 483-A
<lb ed="X" n="0166b06"/><lb ed="R039" n="0330a01"/> 新鐫金剛般若波羅蜜音釋直解序</head>
<lb ed="X" n="0166b07"/>
<lb ed="X" n="0166b08"/><lb ed="R039" n="0330a02"/><p xml:id="pX25p0166b0801">夫金剛經者乃詮人妙心也心也者炳煥靈明光吞
<lb ed="X" n="0166b09"/><lb ed="R039" n="0330a03"/>宇宙冲虗妙粹照歷塵沙竪窮三際虗空未可並其
<lb ed="X" n="0166b10"/><lb ed="R039" n="0330a04"/>悠橫遍十方天地豈能同其大亘今古無舊無新處
<lb ed="X" n="0166b11"/><lb ed="R039" n="0330a05"/>聖凡不增不減是諸佛之樂土乃衆生之本源也非
<lb ed="X" n="0166b12"/><lb ed="R039" n="0330a06"/>善現孰得究明此宗微阿難誰能編集是敎經分三
<lb ed="X" n="0166b13"/><lb ed="R039" n="0330a07"/>十二分分分義契菩提字佈五千餘言言言談歸般
<lb ed="X" n="0166b14"/><lb ed="R039" n="0330a08"/>若三乘四果之階梯悉依此心而證立九有四生之
<lb ed="X" n="0166b15"/><lb ed="R039" n="0330a09"/>異類皆由斯理以分流唯此經者其文至略其義甚
<lb ed="X" n="0166b16"/><lb ed="R039" n="0330a10"/>深讀者雖多悟之亦少旣悟後則頭非鏡裏若醒來
<lb ed="X" n="0166b17"/><lb ed="R039" n="0330a11"/>則珠在衣中如窮子見父嚴飾珍寶現成倘婆女見
<lb ed="X" n="0166b18"/><lb ed="R039" n="0330a12"/>兒狂亂憂心頓歇欲渡者此卽洪舟求安者此眞華
<lb ed="X" n="0166b19"/><lb ed="R039" n="0330a13"/>屋矣<note place="inline">愚</note>熟讀之方究義也蒐挹諸典直解是經去繁
<lb ed="X" n="0166b20"/><lb ed="R039" n="0330a14"/>就簡便誦者之易知引淺至深與學人之可入自知
<lb ed="X" n="0166b21"/><lb ed="R039" n="0330a15"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0166b2101" n="0166b2101"/><anchor xml:id="beg0166b2101" n="0166b2101"/>僭<anchor xml:id="end0166b2101"/>竊之罪莫迯實爲受持之者詮爾。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0166b22"/>
<lb ed="X" n="0166b23"/>
<lb ed="X" n="0166b24"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0166c" n="0166c"/>
<lb ed="X" n="0166c01"/>
<lb ed="X" n="0166c02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 483-B 刻金剛般若波羅蜜經序</cb:mulu><head>No. 483-B
<lb ed="X" n="0166c03"/><lb ed="R039" n="0330a17"/> 刻金剛般若波羅蜜經序</head>
<lb ed="X" n="0166c04"/>
<lb ed="X" n="0166c05"/><lb ed="R039" n="0330a18"/><p xml:id="pX25p0166c0501">蓋最上一乘之法者乃佛爲一大事因緣而說也爲
<lb ed="X" n="0166c06"/><lb ed="R039" n="0330b01"/>時之龜鑑作物之權衡旣澄濁水當以菩提妙珠欲
<lb ed="X" n="0166c07"/><lb ed="R039" n="0330b02"/>斷妄塵須是金剛寶劒世界有三千大千之異地擧
<lb ed="X" n="0166c08"/><lb ed="R039" n="0330b03"/>一念而全收衆生有九種十類之殊途向一眞而悉
<lb ed="X" n="0166c09"/><lb ed="R039" n="0330b04"/>度斯經至簡其理至玄今之誦者但祈福德不究福
<lb ed="X" n="0166c10"/><lb ed="R039" n="0330b05"/>德之性也新釋此書名爲直解<note place="inline">予</note>將覽矣便覺惺之
<lb ed="X" n="0166c11"/><lb ed="R039" n="0330b06"/>始信下和之不石也水未入海難成鹹味人未究理
<lb ed="X" n="0166c12"/><lb ed="R039" n="0330b07"/>何契心源噫旨玄道妙豈淺識者能信哉上智知之
<lb ed="X" n="0166c13"/><lb ed="R039" n="0330b08"/>如良馬見鞭涅槃門近下士聞矣似痴猴捉月生死
<lb ed="X" n="0166c14"/><lb ed="R039" n="0330b09"/>路長大哉師兄荷天者聞斯經典捐資刊行施與有
<lb ed="X" n="0166c15"/><lb ed="R039" n="0330b10"/>志者觀矣倘能一言而悟何甘累劫之迷不受福德
<lb ed="X" n="0166c16"/><lb ed="R039" n="0330b11"/>奚沉有海知法無我卽契無生尋流可得泉源會經
<lb ed="X" n="0166c17"/><lb ed="R039" n="0330b12"/>方明宗旨今杲旣而註矣<note place="inline">予</note>衍亦爲序之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0166c18"/>
<lb ed="X" n="0166c19"/>
<lb ed="X" n="0166c20"/>
<lb ed="X" n="0166c21"/><cb:docNumber>No. 483</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0166c22"/><lb ed="R039" n="0331a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>新鐫大乘金剛般若波羅蜜經音釋
<lb ed="X" n="0166c23"/><lb ed="R039" n="0331a01"/>直解</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0166c24"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0167a" n="0167a"/>
<lb ed="X" n="0167a01"/><lb ed="R039" n="0331a02"/><byline cb:type="author">武夷十六洞天城高　僧圓杲　解註</byline>
<lb ed="X" n="0167a02"/><lb ed="R039" n="0331a03"/><byline cb:type="other">僧圓衍　校正</byline>
<lb ed="X" n="0167a03"/><lb ed="R039" n="0331a04"/><byline cb:type="other">雲慶庵　僧圓祿　僧圓貴　繡梓</byline>
<lb ed="X" n="0167a04"/>
<lb ed="X" n="0167a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">前儀</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0167a06"/><lb ed="R039" n="0331a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">金剛經啓請</cb:mulu><head>金剛經啓請</head>
<lb ed="X" n="0167a07"/><lb ed="R039" n="0331a07"/><p xml:id="pX25p0167a0701">若有人讀誦此經者須當一心離諸雜想究竟經
<lb ed="X" n="0167a08"/><lb ed="R039" n="0331a08"/>義先念淨身口眞言後請八金剛四菩薩名號隨
<lb ed="X" n="0167a09"/><lb ed="R039" n="0331a09"/>所在處常得擁護矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0167a10"/><lb ed="R039" n="0331a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">淨身眞言</cb:mulu><head>淨身眞言</head>
<lb ed="X" n="0167a11"/><lb ed="R039" n="0331a11"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX25p0167a1101">修多唎修多唎修摩唎娑<g ref="#CB02389">𭌯</g>訶</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0167a12"/><lb ed="R039" n="0331a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">淨口業眞言</cb:mulu><head>淨口業眞言</head>
<lb ed="X" n="0167a13"/><lb ed="R039" n="0331a13"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX25p0167a1301">修利修利摩訶修利修修利薩婆訶</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0167a14"/><lb ed="R039" n="0331a14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">安土地眞言</cb:mulu><head>安土地眞言</head>
<lb ed="X" n="0167a15"/><lb ed="R039" n="0331a15"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX25p0167a1501">南無三滿多沒<g ref="#CB00501">䭾</g>南唵度嚕度嚕地尾娑婆訶</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0167a16"/><lb ed="R039" n="0331a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普供養眞言</cb:mulu><head>普供養眞言</head>
<lb ed="X" n="0167a17"/><lb ed="R039" n="0331a17"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX25p0167a1701">唵誐誐曩三婆<g ref="#CB02389">𭌯</g>韈日囉斛</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0167a18"/><lb ed="R039" n="0331a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">八金剛</cb:mulu><head>八金剛</head>
<lb ed="X" n="0167a19"/><lb ed="R039" n="0331b01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0167a1901">奉請靑除災金剛</item><item xml:id="itemX25p0167a1908">奉請辟毒金剛</item>
<lb ed="X" n="0167a20"/><lb ed="R039" n="0331b02"/><item xml:id="itemX25p0167a2001">奉請黃隨求金剛</item><item xml:id="itemX25p0167a2008">奉請白淨水金剛</item>
<lb ed="X" n="0167a21"/><lb ed="R039" n="0331b03"/><item xml:id="itemX25p0167a2101">奉請赤聲金剛</item><item xml:id="itemX25p0167a2107">奉請定持災金剛</item>
<lb ed="X" n="0167a22"/><lb ed="R039" n="0331b04"/><item xml:id="itemX25p0167a2201">奉請紫賢金剛</item><item xml:id="itemX25p0167a2207">奉請大神金剛</item></list></cb:div>
<lb ed="X" n="0167a23"/><lb ed="R039" n="0331b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">四菩薩</cb:mulu><head>四菩薩</head>
<lb ed="X" n="0167a24"/><lb ed="R039" n="0331b06"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0167a2401">奉請金剛眷菩薩</item><item xml:id="itemX25p0167a2408">奉請金剛索菩薩</item>
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0167b" n="0167b"/>
<lb ed="X" n="0167b01"/><lb ed="R039" n="0331b07"/><item xml:id="itemX25p0167b0101">奉請金剛愛菩薩</item><item xml:id="itemX25p0167b0108">奉請金剛語菩薩</item></list>
<lb ed="X" n="0167b02"/><lb ed="R039" n="0331b08"/><p xml:id="pX25p0167b0201">註曰此八金剛四菩薩者廼前迦葉佛時有一旃
<lb ed="X" n="0167b03"/><lb ed="R039" n="0331b09"/>陀羅此云屠宰至寺前拾得一紙千佛名經持歸
<lb ed="X" n="0167b04"/><lb ed="R039" n="0331b10"/>供養感妻有姙生一肉毬破視有八男子及長心
<lb ed="X" n="0167b05"/><lb ed="R039" n="0331b11"/>行正直力勇過人能伏諸邪惡妻後又產一毬破
<lb ed="X" n="0167b06"/><lb ed="R039" n="0331b12"/>視亦有四女及長顏貌端嚴慈善勝衆持齋奉佛
<lb ed="X" n="0167b07"/><lb ed="R039" n="0331b13"/>化兄出家兄妹一十二人同皈迦葉佛修行護敎
<lb ed="X" n="0167b08"/><lb ed="R039" n="0331b14"/>男證金剛女證菩薩常護是經故安經前若人誦
<lb ed="X" n="0167b09"/><lb ed="R039" n="0331b15"/>此經者殷勤啓請則此金剛菩薩隨處擁護矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0167b10"/><lb ed="R039" n="0331b16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">發願文</cb:mulu><head>發願文</head>
<lb ed="X" n="0167b11"/><lb ed="R039" n="0331b17"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0167b1101"><l>稽首三界尊</l><l>皈命十方佛</l><l>我今發弘願</l>
<lb ed="X" n="0167b12"/><lb ed="R039" n="0331b18"/><l>持此金剛經</l><l>上報四重恩</l><l>下濟三塗苦</l>
<lb ed="X" n="0167b13"/><lb ed="R039" n="0332a01"/><l>若有見聞者</l><l>悉發菩提心</l><l>盡此一報身</l>
<lb ed="X" n="0167b14"/><lb ed="R039" n="0332a02"/><l>同生安樂國</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0167b15"/><lb ed="R039" n="0332a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">云何梵</cb:mulu><head>云何梵</head>
<lb ed="X" n="0167b16"/><lb ed="R039" n="0332a04"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0167b1601"><l>云何得長壽</l><l>金剛不壞身</l><l>復以何因緣</l>
<lb ed="X" n="0167b17"/><lb ed="R039" n="0332a05"/><l>得大堅固力</l><l>云何於此經</l><l>究竟到彼岸</l>
<lb ed="X" n="0167b18"/><lb ed="R039" n="0332a06"/><l>願佛開微密</l><l>廣爲衆生說<note place="inline">此經乃梁昭明太子分爲三十二分</note></l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0167b19"/><lb ed="R039" n="0332a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">開經偈</cb:mulu><head>開經偈</head>
<lb ed="X" n="0167b20"/><lb ed="R039" n="0332a08"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0167b2001"><l>無上甚深微妙法</l><l>百千萬劫難遭遇</l>
<lb ed="X" n="0167b21"/><lb ed="R039" n="0332a09"/><l>我今見聞得受持</l><l>願解如來眞實義</l></lg></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0167b22"/><lb ed="R039" n="0332a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">經題</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0167b23"/><lb ed="R039" n="0332a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0167b2301">金剛般若波羅蜜經</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0167b24"/><lb ed="R039" n="0332a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0167b2401">金者喩心之眞體也。人之心體如百鍊之眞金。金
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0167c" n="0167c"/>
<lb ed="X" n="0167c01"/><lb ed="R039" n="0332a13"/>經百鍊而金體不消。成衆噐而金色不變。人之心
<lb ed="X" n="0167c02"/><lb ed="R039" n="0332a14"/>體亦然。雜諸緣而心神不昧。溷衆類而心體常靈。
<lb ed="X" n="0167c03"/><lb ed="R039" n="0332a15"/>故心同虗空永固。金隨今古常精。故心以金喩之。
<lb ed="X" n="0167c04"/><lb ed="R039" n="0332a16"/>剛者喩心之眞智也。人之心智如剛利鋒刀。刀斷
<lb ed="X" n="0167c05"/><lb ed="R039" n="0332a17"/>萬物而刀體常剛。經千磨而刀鋒愈利。心智亦然。
<lb ed="X" n="0167c06"/><lb ed="R039" n="0332a18"/>智鑑諸塵而智眼常明。了諸法而智心永寂。故智
<lb ed="X" n="0167c07"/><lb ed="R039" n="0332b01"/>有裁決之能。如刀有斷截之義。是智以剛刀喩也。
<lb ed="X" n="0167c08"/><lb ed="R039" n="0332b02"/>般若者。梵語。此云智慧。智慧者。心之眞慧也。慧光
<lb ed="X" n="0167c09"/><lb ed="R039" n="0332b03"/>如鏡。諸形臨鏡而妍<g ref="#CB15354">媸</g>自現鏡鑑。諸形而纖洪莫
<lb ed="X" n="0167c10"/><lb ed="R039" n="0332b04"/>隱。心慧亦然。至隱能燭至微能知。無塵不顯。無物
<lb ed="X" n="0167c11"/><lb ed="R039" n="0332b05"/>不彰。慧有先見之明。鏡有洞明之體。故慧以鏡喩
<lb ed="X" n="0167c12"/><lb ed="R039" n="0332b06"/>之。</p>
<lb ed="X" n="0167c13"/><lb ed="R039" n="0332b07"/><p xml:id="pX25p0167c1301">波羅蜜者。梵語。此云到彼岸也。岸者。土也。分於彼
<lb ed="X" n="0167c14"/><lb ed="R039" n="0332b08"/>此。故有此岸彼岸。此岸者。心之妄也。遇緣卽動。見
<lb ed="X" n="0167c15"/><lb ed="R039" n="0332b09"/>境卽生。凡遇境緣生諸妄法。諸有業緣。輪轉此岸
<lb ed="X" n="0167c16"/><lb ed="R039" n="0332b10"/>也。此只衆生業識感報之土也。衆生業盡。此岸卽
<lb ed="X" n="0167c17"/><lb ed="R039" n="0332b11"/>消矣。彼岸者。心之果也。靈虗獨露。寂淨湛然。塵不
<lb ed="X" n="0167c18"/><lb ed="R039" n="0332b12"/>能染。法不能緣果人之土也。心常圓明湛寂。此卽
<lb ed="X" n="0167c19"/><lb ed="R039" n="0332b13"/>彼岸矣。</p>
<lb ed="X" n="0167c20"/><lb ed="R039" n="0332b14"/><p xml:id="pX25p0167c2001">經者。心之路也。若人依此金剛般若而行。則直到
<lb ed="X" n="0167c21"/><lb ed="R039" n="0332b15"/>無爲之岸也。以此觀之。則金剛般若波羅蜜經者。
<lb ed="X" n="0167c22"/><lb ed="R039" n="0332b16"/>卽是人之自<anchor xml:id="nkr_note_add_0167c2201" n="0167c2201"/><anchor xml:id="beg0167c2201" n="0167c2201"/>己<anchor xml:id="end0167c2201"/>一個眞心也。迷之則生死始。悟之
<lb ed="X" n="0167c23"/><lb ed="R039" n="0332b17"/>則輪迴息。今修行人知此自心智。此自性知眞無
<lb ed="X" n="0167c24"/><lb ed="R039" n="0332b18"/>妄。以智慧燈照破塵緣。了此妄法。立萬行而不著
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0168a" n="0168a"/>
<lb ed="X" n="0168a01"/><lb ed="R039" n="0333a01"/>於心。遇諸緣而心常湛寂。如此修行疾登彼岸矣。
<lb ed="X" n="0168a02"/><lb ed="R039" n="0333a02"/>偈云。金剛般若義含多。有筏方能可渡河。心鏡未
<lb ed="X" n="0168a03"/><lb ed="R039" n="0333a03"/>明休懈怠。更須經上切磋磨。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0168a04"/><lb ed="R039" n="0333a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">譯者</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0168a0401">姚秦三藏法師鳩摩羅什奉　詔譯</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0168a05"/><lb ed="R039" n="0333a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0168a0501">姚秦。東晉僞王也。姓姚名興爲。秦國王也。三藏者。
<lb ed="X" n="0168a06"/><lb ed="R039" n="0333a06"/>經律論也。鳩摩羅什。此云童壽。謂童年而有宿<anchor xml:id="nkr_note_add_0168a0601" n="0168a0601"/><anchor xml:id="beg0168a0601" n="0168a0601"/>耆<anchor xml:id="end0168a0601"/>
<lb ed="X" n="0168a07"/><lb ed="R039" n="0333a07"/>材德。故秦王詔譯此經。譯者翻梵語爲此語矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0168a08"/><lb ed="R039" n="0333a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法會因由分第一</cb:mulu><head>○法會因由分第一</head>
<lb ed="X" n="0168a09"/><lb ed="R039" n="0333a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0168a0901">如是我聞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0168a10"/><lb ed="R039" n="0333a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0168a1001">如是者。眞不違俗。名如俗順於眞曰。是故稱如是
<lb ed="X" n="0168a11"/><lb ed="R039" n="0333a11"/>也。如是之法。我從佛聞。我者。阿難自稱也。佛說此
<lb ed="X" n="0168a12"/><lb ed="R039" n="0333a12"/>經。我親得聞矣。此經說我者。謂空相無我之眞我。
<lb ed="X" n="0168a13"/><lb ed="R039" n="0333a13"/>聞者。謂緣空無聞之眞聞也。昔弟子常問於佛云。
<lb ed="X" n="0168a14"/><lb ed="R039" n="0333a14"/>他時編集經敎。當如何起首。佛言。從如是我聞起
<lb ed="X" n="0168a15"/><lb ed="R039" n="0333a15"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0168a16"/><lb ed="R039" n="0333a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0168a1601">一時。佛在<name role="" type="person">舍衛國</name>祗樹<name role="" type="person">給孤獨園</name>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0168a17"/><lb ed="R039" n="0333a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0168a1701">一時者。是佛說經之時也。佛者。覺也。心體離念覺
<lb ed="X" n="0168a18"/><lb ed="R039" n="0333a18"/>了眞妄。覺體週法界中盡。虗空際最淸淨者。迷此
<lb ed="X" n="0168a19"/><lb ed="R039" n="0333b01"/>衆生悟此卽佛也。<name role="" type="person">舍衛國</name>者。乃波斯匿王所居之
<lb ed="X" n="0168a20"/><lb ed="R039" n="0333b02"/>國也。祗樹者。祗陀太子所施之樹。故稱祗樹也。給
<lb ed="X" n="0168a21"/><lb ed="R039" n="0333b03"/>孤獨園者。<name role="" type="person">舍衛國</name>中有一長者。名須達多。先事外
<lb ed="X" n="0168a22"/><lb ed="R039" n="0333b04"/>道。亦好施貧濟諸孤獨。故國人稱名爲<name role="" type="person">給孤獨</name>長
<lb ed="X" n="0168a23"/><lb ed="R039" n="0333b05"/>者。聞佛說法。心生渴仰。布金買祗陀太子之園建
<lb ed="X" n="0168a24"/><lb ed="R039" n="0333b06"/>立精舍。請佛居此說法。祗陀施樹給孤<anchor xml:id="nkr_note_add_0168a2401" n="0168a2401"/><anchor xml:id="beg0168a2401" n="0168a2401"/>獨<anchor xml:id="end0168a2401"/>園。故稱
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0168b" n="0168b"/>
<lb ed="X" n="0168b01"/><lb ed="R039" n="0333b07"/>祗樹<name role="" type="person">給孤獨園</name>也。孤獨者。幼而無父曰孤。老而無
<lb ed="X" n="0168b02"/><lb ed="R039" n="0333b08"/>子曰獨矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0168b03"/><lb ed="R039" n="0333b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0168b0301">與大比<note place="inline">音必</note>丘衆千二百五十人俱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0168b04"/><lb ed="R039" n="0333b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0168b0401">比丘。含三義。一乞士。二破惡。三怖魔也。大比丘者。
<lb ed="X" n="0168b05"/><lb ed="R039" n="0333b11"/>道德之稱也。千二百五十人俱者。佛初度陳如等
<lb ed="X" n="0168b06"/><lb ed="R039" n="0333b12"/>五人。次度三迦葉兄弟兼徒弟衆一千。次度舍利
<lb ed="X" n="0168b07"/><lb ed="R039" n="0333b13"/>弗目揵連。各兼徒衆一百。次度耶舍長者等五十
<lb ed="X" n="0168b08"/><lb ed="R039" n="0333b14"/>人。經中擧其大數。故減五人。此衆並事外道後轉
<lb ed="X" n="0168b09"/><lb ed="R039" n="0333b15"/>受佛敎也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0168b10"/><lb ed="R039" n="0333b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0168b1001">爾時。世尊食時。著衣持鉢。入舍衛大城乞食。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0168b11"/><lb ed="R039" n="0333b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0168b1101">爾時者。彼遇食之時也。世尊者。世世常仰三界獨
<lb ed="X" n="0168b12"/><lb ed="R039" n="0333b18"/>尊。故稱世尊也。食時者。人之所食之時。則佛著三
<lb ed="X" n="0168b13"/><lb ed="R039" n="0334a01"/>衣。持寶鉢。入城乞食。敎化衆生。去此憍慢。入城者。
<lb ed="X" n="0168b14"/><lb ed="R039" n="0334a02"/>精舍城外。從外而入。故曰入城。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0168b15"/><lb ed="R039" n="0334a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0168b1501">於其城中。次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0168b1501" n="0168b1501"/><anchor xml:id="beg0168b1501" n="0168b1501"/>已<anchor xml:id="end0168b1501"/>。還至本處。飯食訖。收衣鉢。洗足
<lb ed="X" n="0168b16"/><lb ed="R039" n="0334a04"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0168b1601" n="0168b1601"/><anchor xml:id="beg0168b1601" n="0168b1601"/>已<anchor xml:id="end0168b1601"/>。敷<note place="inline">音呼</note>座而坐。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0168b17"/><lb ed="R039" n="0334a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0168b1701">次第者。不擇貧富次第。乞矣至本處者。至祗園精
<lb ed="X" n="0168b18"/><lb ed="R039" n="0334a06"/>舍之處。收衣鉢者。收起三衣袈裟與鉢盂。後洗足
<lb ed="X" n="0168b19"/><lb ed="R039" n="0334a07"/>整座而坐也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0168b20"/><lb ed="R039" n="0334a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">善現起請分第二</cb:mulu><head>○善現起請分第二</head>
<lb ed="X" n="0168b21"/><lb ed="R039" n="0334a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0168b2101">時。長老須菩提在大衆中卽從座起。偏袒右肩。右膝
<lb ed="X" n="0168b22"/><lb ed="R039" n="0334a10"/>著地。合掌恭敬而白佛言。希有。世尊。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0168b23"/><lb ed="R039" n="0334a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0168b2301">須菩提。佛之弟子。行證無諍。故稱善現。了法虗妄。
<lb ed="X" n="0168b24"/><lb ed="R039" n="0334a12"/>理悟眞空。亦曰空生。亦名解空。尊者。心得菩提正
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0168c" n="0168c"/>
<lb ed="X" n="0168c01"/><lb ed="R039" n="0334a13"/>道。稱理得名。故名須菩提也。請佛開示菩提妙心。
<lb ed="X" n="0168c02"/><lb ed="R039" n="0334a14"/>故偏袒右肩･膝跪･合掌。敬白佛言。此爲敎至。敬而
<lb ed="X" n="0168c03"/><lb ed="R039" n="0334a15"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0168c0301" n="0168c0301"/><anchor xml:id="beg0168c0301" n="0168c0301"/>已<anchor xml:id="end0168c0301"/>。希有世尊者。言佛福慧雙足。嘆言三界之內。少
<lb ed="X" n="0168c04"/><lb ed="R039" n="0334a16"/>有我佛之慈愍也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0168c05"/><lb ed="R039" n="0334a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0168c0501">如來善護念諸菩薩。善付囑諸菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0168c06"/><lb ed="R039" n="0334a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0168c0601">如來者。佛號也。本覺名如始覺名來。本始不二。故
<lb ed="X" n="0168c07"/><lb ed="R039" n="0334b01"/>稱如來矣。菩薩者。修行人通稱之也。菩薩。梵語菩
<lb ed="X" n="0168c08"/><lb ed="R039" n="0334b02"/>提薩埵。今略其文。而言菩薩。此云覺有情也。覺性
<lb ed="X" n="0168c09"/><lb ed="R039" n="0334b03"/>中若有情妄。卽名衆生。覺無情妄。卽名爲佛。故有
<lb ed="X" n="0168c10"/><lb ed="R039" n="0334b04"/>情卽是衆生也。惟有如來慈悲愍念衆生。善能守
<lb ed="X" n="0168c11"/><lb ed="R039" n="0334b05"/>護。有大智慧。一乘心法。囑付諸菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0168c12"/><lb ed="R039" n="0334b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0168c1201">世尊。善男子･善女人。發阿耨<note place="inline">音奴入聲</note>多羅三藐<note place="inline">音渺</note>三菩
<lb ed="X" n="0168c13"/><lb ed="R039" n="0334b07"/>提心。云何應住。云何降伏其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0168c14"/><lb ed="R039" n="0334b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0168c1401">阿耨多羅三藐三菩提者。梵語也。此云無上甚深
<lb ed="X" n="0168c15"/><lb ed="R039" n="0334b09"/>正等正覺。此卽人之圓覺妙心也。若人發此正覺
<lb ed="X" n="0168c16"/><lb ed="R039" n="0334b10"/>之心。當依何住何能降此塵妄之心矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0168c17"/><lb ed="R039" n="0334b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0168c1701">佛言。善哉。善哉。須菩提。如汝所說。如來善護念諸菩
<lb ed="X" n="0168c18"/><lb ed="R039" n="0334b12"/>薩。善付囑諸菩薩。汝今諦聽。當爲汝說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0168c19"/><lb ed="R039" n="0334b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0168c1901">善哉善哉者。嘆美之辭也。言須菩提善能問此菩
<lb ed="X" n="0168c20"/><lb ed="R039" n="0334b14"/>提妙心也。諦者審也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0168c21"/><lb ed="R039" n="0334b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0168c2101">善男子･善女人。發阿耨<note place="inline">音奴入聲</note>多羅三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提心。
<lb ed="X" n="0168c22"/><lb ed="R039" n="0334b16"/>應如是住。如是降伏其心。唯然。世尊。願樂<note place="inline">音要</note>欲聞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0168c23"/><lb ed="R039" n="0334b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0168c2301">應者。當也。如是者。當理卽如。無非卽是。此言欲發
<lb ed="X" n="0168c24"/><lb ed="R039" n="0334b18"/>菩提妙淨眞心。當向菩提心中而住。如此方能降
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0169a" n="0169a"/>
<lb ed="X" n="0169a01"/><lb ed="R039" n="0335a01"/>伏塵妄之心。唯者。諾也。然者。是也。須菩提聞佛說
<lb ed="X" n="0169a02"/><lb ed="R039" n="0335a02"/>此。眞能降妄。默契無疑。唯此應之速也。稱尊領敎。
<lb ed="X" n="0169a03"/><lb ed="R039" n="0335a03"/>願樂欲聞。樂者。愛也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0169a04"/><lb ed="R039" n="0335a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">大乘正宗分第三</cb:mulu><head>○大乘正宗分第三</head>
<lb ed="X" n="0169a05"/><lb ed="R039" n="0335a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0169a0501">佛吿須菩提。諸菩薩摩訶薩應如是降伏其心。所有
<lb ed="X" n="0169a06"/><lb ed="R039" n="0335a06"/>一切衆生之類。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0169a07"/><lb ed="R039" n="0335a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0169a0701">摩訶者。梵語。此云是大也。摩訶薩者卽大菩薩也。
<lb ed="X" n="0169a08"/><lb ed="R039" n="0335a08"/>一切衆生。一切者總標也。衆者。不一之稱。生者。生
<lb ed="X" n="0169a09"/><lb ed="R039" n="0335a09"/>滅之義也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0169a10"/><lb ed="R039" n="0335a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0169a1001">若卵生･若胎生･若濕生･若化生。若有色･若無色。若有
<lb ed="X" n="0169a11"/><lb ed="R039" n="0335a11"/>想･若無想･若非有想若非無想。我皆令入無餘涅槃
<lb ed="X" n="0169a12"/><lb ed="R039" n="0335a12"/>而滅度之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0169a13"/><lb ed="R039" n="0335a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0169a1301">衆生。雖多不出九種十二類。涅槃體上本無衆生。
<lb ed="X" n="0169a14"/><lb ed="R039" n="0335a14"/>按楞嚴經中。廼覺明爲咎。應根塵識。業性發生。見
<lb ed="X" n="0169a15"/><lb ed="R039" n="0335a15"/>明色發。明見想成。異見成憎。同想成愛。流愛爲種。
<lb ed="X" n="0169a16"/><lb ed="R039" n="0335a16"/>納想爲胎。交遘發生。吸引同業。六種亂想。隨業感
<lb ed="X" n="0169a17"/><lb ed="R039" n="0335a17"/>生。種種衆生。各有八萬四千。充塞其類也。若卵生
<lb ed="X" n="0169a18"/><lb ed="R039" n="0335a18"/>者。卵惟想生。合氣成卵。識想飛沉。故有魚鳥之類
<lb ed="X" n="0169a19"/><lb ed="R039" n="0335b01"/>也。若胎生者。胎因情有。合精成胎。慾想竪橫。故感
<lb ed="X" n="0169a20"/><lb ed="R039" n="0335b02"/>人畜之類也。若濕生者。濕以合感。合愛爲濕。和煖
<lb ed="X" n="0169a21"/><lb ed="R039" n="0335b03"/>發生。所趣無定。翻覆亂想。故感蠢蝡之類也。若化
<lb ed="X" n="0169a22"/><lb ed="R039" n="0335b04"/>生者。化以離應。意欲飛騰。趣新亂想。無而忽有。故
<lb ed="X" n="0169a23"/><lb ed="R039" n="0335b05"/>有轉蛻飛行之類也。若有色者。但事日月星辰。堅
<lb ed="X" n="0169a24"/><lb ed="R039" n="0335b06"/>執留礙。其心亂想。結成精耀。休咎精明。其類充塞。
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0169b" n="0169b"/>
<lb ed="X" n="0169b01"/><lb ed="R039" n="0335b07"/>若無色者。厭有著空。滅身歸無。惑業昏重。識附陰
<lb ed="X" n="0169b02"/><lb ed="R039" n="0335b08"/>隱。體合空昧。空散銷沉。其類充塞。若有想者。虗妄
<lb ed="X" n="0169b03"/><lb ed="R039" n="0335b09"/>失眞。邪著影像。無有實色。託識罔象。潛結貌狀。神
<lb ed="X" n="0169b04"/><lb ed="R039" n="0335b10"/>鬼精靈。其類充滿。若無想者。不了諦理。固守愚痴。
<lb ed="X" n="0169b05"/><lb ed="R039" n="0335b11"/>習定<g ref="#CB01926">灰</g><anchor xml:id="nkr_note_orig_0169001" n="0169001"/>疑。思專枯槁。精神化爲土木金石。其類充
<lb ed="X" n="0169b06"/><lb ed="R039" n="0335b12"/>塞。若非有想者。誣罔取他。納爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0169b0601" n="0169b0601"/><anchor xml:id="beg0169b0601" n="0169b0601"/>己<anchor xml:id="end0169b0601"/>有。忘本蒸甞。認
<lb ed="X" n="0169b07"/><lb ed="R039" n="0335b13"/>彼宗嗣。異質相成。其類充塞。若非無想者。怨害相
<lb ed="X" n="0169b08"/><lb ed="R039" n="0335b14"/>酧。傷殺相反。生理恠誕。棄絕倫義。如土梟附塊。爲
<lb ed="X" n="0169b09"/><lb ed="R039" n="0335b15"/>兒子。成父母。皆遭其食。其類充塞。此說九種十二
<lb ed="X" n="0169b10"/><lb ed="R039" n="0335b16"/>類衆生。皆未悟明涅槃。妙心迷陷。情欲積妄。發生
<lb ed="X" n="0169b11"/><lb ed="R039" n="0335b17"/>妄隨輪轉。誰不知此衆生。心體本卽涅槃。若一念
<lb ed="X" n="0169b12"/><lb ed="R039" n="0335b18"/>回光悟明。無生之理。斷除情妄。卽證入無餘涅槃。
<lb ed="X" n="0169b13"/><lb ed="R039" n="0336a01"/>而自滅度之矣。涅槃者。乃無生滅之心是也。衆生
<lb ed="X" n="0169b14"/><lb ed="R039" n="0336a02"/>分上。無欠無餘矣。有餘者。習氣未盡。無餘者。能所
<lb ed="X" n="0169b15"/><lb ed="R039" n="0336a03"/>俱消也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0169b16"/><lb ed="R039" n="0336a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0169b1601">如是滅度無量無數無邊衆生。實無衆生得滅度者。
<lb ed="X" n="0169b17"/><lb ed="R039" n="0336a05"/>何以故。須菩提。若菩薩有我相･人相･衆生相･壽者相。
<lb ed="X" n="0169b18"/><lb ed="R039" n="0336a06"/>卽非菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0169b19"/><lb ed="R039" n="0336a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0169b1901">四相者。識心未了。卽有我相。迷<anchor xml:id="nkr_note_add_0169b1901" n="0169b1901"/><anchor xml:id="beg0169b1901" n="0169b1901"/>己<anchor xml:id="end0169b1901"/>認他。卽有人相。
<lb ed="X" n="0169b20"/><lb ed="R039" n="0336a08"/>情妄未除。卽衆生相。作後有念。卽壽者相。菩薩心
<lb ed="X" n="0169b21"/><lb ed="R039" n="0336a09"/>淨。諸法不生。實非有相。若四相去除。卽非眞菩薩
<lb ed="X" n="0169b22"/><lb ed="R039" n="0336a10"/>矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0169b23"/><lb ed="R039" n="0336a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">妙行無住分第四</cb:mulu><head>○妙行無住分第四</head>
<lb ed="X" n="0169b24"/><lb ed="R039" n="0336a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0169b2401">復次。須菩提。菩薩於法。應無所住。行於布施。所謂不
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0169c" n="0169c"/>
<lb ed="X" n="0169c01"/><lb ed="R039" n="0336a13"/>住色布施。不住聲香味觸法布施。須菩提。菩薩應如
<lb ed="X" n="0169c02"/><lb ed="R039" n="0336a14"/>是布施。不住於相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0169c03"/><lb ed="R039" n="0336a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0169c0301">復次者。重擧也。心有住著。卽名慳貪心。無住著。卽
<lb ed="X" n="0169c04"/><lb ed="R039" n="0336a16"/>名布施。法乃塵妄之名。布施解脫之義法。本無住
<lb ed="X" n="0169c05"/><lb ed="R039" n="0336a17"/>所。生滅隨緣。言菩薩勿著於心。當行布施也。六塵
<lb ed="X" n="0169c06"/><lb ed="R039" n="0336a18"/>者。在眼曰色。在耳曰聲。在鼻曰香。在舌曰味。在身
<lb ed="X" n="0169c07"/><lb ed="R039" n="0336b01"/>曰觸。在意曰法。今此六塵之相。若生染著。卽爲慳
<lb ed="X" n="0169c08"/><lb ed="R039" n="0336b02"/>貪。若無住著。卽名布施矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0169c09"/><lb ed="R039" n="0336b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0169c0901">何以故。若菩薩不住相布施。其福德不可思量。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0169c10"/><lb ed="R039" n="0336b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0169c1001">不住相布施者。菩薩覺心淸淨。知法本空。雖有萬
<lb ed="X" n="0169c11"/><lb ed="R039" n="0336b05"/>行利益衆生。無有一毫著福之念。淨心無染。其福
<lb ed="X" n="0169c12"/><lb ed="R039" n="0336b06"/>莫量也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0169c13"/><lb ed="R039" n="0336b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0169c1301">須菩提。於意云何。東方虗空可思量不<note place="inline">音否</note>不<note place="inline">音弗</note>也。世
<lb ed="X" n="0169c14"/><lb ed="R039" n="0336b08"/>尊。須菩提。南西北方四維上下虗空可思量不<note place="inline">音否</note>不
<lb ed="X" n="0169c15"/><lb ed="R039" n="0336b09"/><note place="inline">音弗</note>也。世尊。須菩提。菩薩無住相布施。福德亦復如是
<lb ed="X" n="0169c16"/><lb ed="R039" n="0336b10"/>不可思量。須菩提。菩薩但應如所敎住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0169c17"/><lb ed="R039" n="0336b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0169c1701">東南西北爲四方四維。卽四隅也。以四方四維上
<lb ed="X" n="0169c18"/><lb ed="R039" n="0336b12"/>下總謂十方矣。虗空本無方所。何有十方。佛言。十
<lb ed="X" n="0169c19"/><lb ed="R039" n="0336b13"/>方者。顯此虗空大之無極矣。今謂菩薩無住相布
<lb ed="X" n="0169c20"/><lb ed="R039" n="0336b14"/>施。言福德亦如此之大者。而心包太虗。則福性亦
<lb ed="X" n="0169c21"/><lb ed="R039" n="0336b15"/>同太虗之大也。是故佛吿菩薩。不當住法住相。但
<lb ed="X" n="0169c22"/><lb ed="R039" n="0336b16"/>當心無所住處而住。若心無所住。是名眞住矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0169c23"/><lb ed="R039" n="0336b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">如理實見分第五</cb:mulu><head>○如理實見分第五</head>
<lb ed="X" n="0169c24"/><lb ed="R039" n="0336b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0169c2401">須菩提。於意云何。可以身相見如來不<note place="inline">音否</note>不<note place="inline">音弗</note>也。世
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0170a" n="0170a"/>
<lb ed="X" n="0170a01"/><lb ed="R039" n="0337a01"/>尊。不可以身相得見如來。何以故。如來所說身相。卽
<lb ed="X" n="0170a02"/><lb ed="R039" n="0337a02"/>非身相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0170a03"/><lb ed="R039" n="0337a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0170a0301">如來者。卽眞如性也。是諸佛法身。乃衆生本體也。
<lb ed="X" n="0170a04"/><lb ed="R039" n="0337a04"/>身相者。是色身幻相也。言不可以執幻相得見眞
<lb ed="X" n="0170a05"/><lb ed="R039" n="0337a05"/>如妙心也。相本漚幻。故佛言。身相卽非身相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0170a06"/><lb ed="R039" n="0337a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0170a0601">佛吿須菩提。凡所有相。皆是虛妄。若見諸相非相。卽
<lb ed="X" n="0170a07"/><lb ed="R039" n="0337a07"/>見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0170a08"/><lb ed="R039" n="0337a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0170a0801">若見諸相非相者。心不起分別見相之念也。若見
<lb ed="X" n="0170a09"/><lb ed="R039" n="0337a09"/>相著相。卽背眞理見相非相。卽見如來矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0170a10"/><lb ed="R039" n="0337a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正信希有分第六</cb:mulu><head>○正信希有分第六</head>
<lb ed="X" n="0170a11"/><lb ed="R039" n="0337a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0170a1101">須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。得聞如是言說章句。
<lb ed="X" n="0170a12"/><lb ed="R039" n="0337a12"/>生實信不。佛吿須菩提。莫作是說。如來滅後。後五百
<lb ed="X" n="0170a13"/><lb ed="R039" n="0337a13"/>歲。有持戒修福者。於此章句能生信心。以此爲實。當
<lb ed="X" n="0170a14"/><lb ed="R039" n="0337a14"/>知是人不於一佛二佛三四五佛而種善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0170a1401" n="0170a1401"/><anchor xml:id="beg0170a1401" n="0170a1401"/>已<anchor xml:id="end0170a1401"/>於無
<lb ed="X" n="0170a15"/><lb ed="R039" n="0337a15"/>量千萬佛所種諸善根。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0170a16"/><lb ed="R039" n="0337a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0170a1601">實信者。實諦之階梯也。信則所言之理順。順則師
<lb ed="X" n="0170a17"/><lb ed="R039" n="0337a17"/>資之道成。蓋須菩提疑此如來言說般若無相章
<lb ed="X" n="0170a18"/><lb ed="R039" n="0337a18"/>句。衆生難信。故作是問。而佛恐阻衆生實信之心。
<lb ed="X" n="0170a19"/><lb ed="R039" n="0337b01"/>且吿之莫作是說矣。持戒者諸惡莫作。修福者。衆
<lb ed="X" n="0170a20"/><lb ed="R039" n="0337b02"/>善奉行。倘佛滅度之後。若人聞此般若章句。信爲
<lb ed="X" n="0170a21"/><lb ed="R039" n="0337b03"/>實有者。則知此人。不但於三五佛前種諸善根。特
<lb ed="X" n="0170a22"/><lb ed="R039" n="0337b04"/>於無量劫中。承事諸佛種善根矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0170a23"/><lb ed="R039" n="0337b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0170a2301">聞是章句。乃至一念生淨信者。須菩提。如來悉知悉
<lb ed="X" n="0170a24"/><lb ed="R039" n="0337b06"/>見。是諸衆生得如是無量福德。何以故。是諸衆生無
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0170b" n="0170b"/>
<lb ed="X" n="0170b01"/><lb ed="R039" n="0337b07"/>復我相･人相･衆生相･壽者相無法相。亦無非法相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0170b02"/><lb ed="R039" n="0337b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0170b0201">淨信者。淨者淨而無染信者。信而無疑。若人聞是
<lb ed="X" n="0170b03"/><lb ed="R039" n="0337b09"/>章句。生一念淨信者。悉知此人心空。四相諸法自
<lb ed="X" n="0170b04"/><lb ed="R039" n="0337b10"/>淨矣。無法相者。爲無見所執也。亦無非法相者。爲
<lb ed="X" n="0170b05"/><lb ed="R039" n="0337b11"/>有見所執也。是以法相本無因執故有。若能信心
<lb ed="X" n="0170b06"/><lb ed="R039" n="0337b12"/>淸淨。則衆生垢淨如此。卽得福無量矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0170b07"/><lb ed="R039" n="0337b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0170b0701">何以故。是諸衆生若心取相。卽爲著我人衆生壽者。
<lb ed="X" n="0170b08"/><lb ed="R039" n="0337b14"/>若取法相。卽著我人衆生壽者。何以故。若取非法相。
<lb ed="X" n="0170b09"/><lb ed="R039" n="0337b15"/>卽著我人衆生壽者。是故不應取法。不應取非法。以
<lb ed="X" n="0170b10"/><lb ed="R039" n="0337b16"/>是義故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0170b11"/><lb ed="R039" n="0337b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0170b1101">心本無相。若覔心取相者。卽著四相。若法與非法
<lb ed="X" n="0170b12"/><lb ed="R039" n="0337b18"/>悉屬妄緣。俱無實相。若取而求之。亦染四相。是故
<lb ed="X" n="0170b13"/><lb ed="R039" n="0338a01"/>諸法體空。不當取著。故如來說不取相者。以是義
<lb ed="X" n="0170b14"/><lb ed="R039" n="0338a02"/>故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0170b15"/><lb ed="R039" n="0338a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0170b1501">如來常說。汝等比<note place="inline">音必</note>丘。知我說法。如筏<note place="inline">音伐</note>喩者。法尙
<lb ed="X" n="0170b16"/><lb ed="R039" n="0338a04"/>應捨。何況非法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0170b17"/><lb ed="R039" n="0338a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0170b1701">佛說。一切法度我。一切心我無。一切心何用。一切
<lb ed="X" n="0170b18"/><lb ed="R039" n="0338a06"/>法是以如來說法。如舡筏者。能度此岸人於彼岸
<lb ed="X" n="0170b19"/><lb ed="R039" n="0338a07"/>矣。蓋人四相空塵。心淨正法。當捨何況非法。正謂
<lb ed="X" n="0170b20"/><lb ed="R039" n="0338a08"/>渡河當用筏到岸不須舟矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0170b21"/><lb ed="R039" n="0338a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無得無說分第七</cb:mulu><head>○無得無說分第七</head>
<lb ed="X" n="0170b22"/><lb ed="R039" n="0338a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0170b2201">須菩提。於意云何。如來得阿耨<note place="inline">音奴入聲</note>多羅三藐三菩
<lb ed="X" n="0170b23"/><lb ed="R039" n="0338a11"/>提耶。如來有所說法耶。須菩提言。如我解佛所說義。
<lb ed="X" n="0170b24"/><lb ed="R039" n="0338a12"/>無有定法名阿耨<note place="inline">音奴入聲</note>多羅三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提。亦無有
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0170c" n="0170c"/>
<lb ed="X" n="0170c01"/><lb ed="R039" n="0338a13"/>定法。如來可說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0170c02"/><lb ed="R039" n="0338a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0170c0201">如來妙心。無有決定之法。卽名菩提。亦無有定法
<lb ed="X" n="0170c03"/><lb ed="R039" n="0338a15"/>可說也。如鏡本無定像。隨形自現。法本無定體。隨
<lb ed="X" n="0170c04"/><lb ed="R039" n="0338a16"/>緣自生。道經云。空卽是空。空無定空。色卽是色。色
<lb ed="X" n="0170c05"/><lb ed="R039" n="0338a17"/>無定色是也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0170c06"/><lb ed="R039" n="0338a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0170c0601">何以故。如來所說法。皆不可取･不可說･非法･非非法。
<lb ed="X" n="0170c07"/><lb ed="R039" n="0338b01"/>所以者何。一切賢聖。皆以無爲法而有差別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0170c08"/><lb ed="R039" n="0338b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0170c0801">無爲體上。實無法可得可說矣。今經言非法非非
<lb ed="X" n="0170c09"/><lb ed="R039" n="0338b03"/>法者。此法說有亦非有。說無亦非無。非法者。心本
<lb ed="X" n="0170c10"/><lb ed="R039" n="0338b04"/>是無。非非法者。應緣而有。理惟一心。事收萬法矣。
<lb ed="X" n="0170c11"/><lb ed="R039" n="0338b05"/>所以者何。言理無濶峽。見有淺深。此無爲體上。或
<lb ed="X" n="0170c12"/><lb ed="R039" n="0338b06"/>有得皮得骨得髓者。聖賢之位。隨德稱尊。見深行
<lb ed="X" n="0170c13"/><lb ed="R039" n="0338b07"/>廣。位重名高。三乘賢聖於此無爲體上證悟。各有
<lb ed="X" n="0170c14"/><lb ed="R039" n="0338b08"/>淺深之殊。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0170c15"/><lb ed="R039" n="0338b09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">依法出生分第八</cb:mulu><head>○依法出生分第八</head>
<lb ed="X" n="0170c16"/><lb ed="R039" n="0338b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0170c1601">須菩提。於意云何。若人滿三千大千世界七寶以用
<lb ed="X" n="0170c17"/><lb ed="R039" n="0338b11"/>布施。是人所得福德。寧爲多不<note place="inline">音否</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0170c18"/><lb ed="R039" n="0338b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0170c1801">三千世界者。日月運行一<name role="" type="person">須彌山</name>。照四部洲中爲
<lb ed="X" n="0170c19"/><lb ed="R039" n="0338b13"/>一小世界。以一千小世界爲一小千世界。以一千
<lb ed="X" n="0170c20"/><lb ed="R039" n="0338b14"/>小千世界爲一中千世界。以一千中千世界爲一
<lb ed="X" n="0170c21"/><lb ed="R039" n="0338b15"/>大千世界。以一千大千一千中千一千大千總爲
<lb ed="X" n="0170c22"/><lb ed="R039" n="0338b16"/>三千大千世界也。七寶者。所謂金･銀･瑠璃･珊瑚･瑪
<lb ed="X" n="0170c23"/><lb ed="R039" n="0338b17"/>瑙･瑱珠･玻瓈是也。佛言盡三千世界七寶布施。言
<lb ed="X" n="0170c24"/><lb ed="R039" n="0338b18"/>得福雖多。不如般若功德之大也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0171a" n="0171a"/>
<lb ed="X" n="0171a01"/><lb ed="R039" n="0339a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0171a0101">須菩提言。甚多。世尊。何以故。是福德卽非福德性。是
<lb ed="X" n="0171a02"/><lb ed="R039" n="0339a02"/>故如來說福德多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0171a03"/><lb ed="R039" n="0339a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0171a0301">須菩提證無諍三昧。悟體性空。答福德甚多者。心
<lb ed="X" n="0171a04"/><lb ed="R039" n="0339a04"/>順無諍。言非福德者。性悟眞空也。福德性者。乃般
<lb ed="X" n="0171a05"/><lb ed="R039" n="0339a05"/>若之慧也。性非福德。故如來說福德多矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0171a06"/><lb ed="R039" n="0339a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0171a0601">若復有人。於此經中受持。乃至四句偈等。爲他人說。
<lb ed="X" n="0171a07"/><lb ed="R039" n="0339a07"/>其福勝彼。何以故。須菩提。一切諸佛。及諸佛阿耨<note place="inline">音奴
<lb ed="X" n="0171a08"/><lb ed="R039" n="0339a08"/>入聲</note>多羅三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提法。皆從此經出。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0171a09"/><lb ed="R039" n="0339a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0171a0901">此經中乃至四句偈者。休言獨稱四句偈上有乃
<lb ed="X" n="0171a10"/><lb ed="R039" n="0339a10"/>至二字下有等字也。或有一句二句乃至百千萬
<lb ed="X" n="0171a11"/><lb ed="R039" n="0339a11"/>句。只此統說。何以獨稱四句偈耶。看經者可宜詳
<lb ed="X" n="0171a12"/><lb ed="R039" n="0339a12"/>觀也。此言統說金剛般若經中之大義也。般若無
<lb ed="X" n="0171a13"/><lb ed="R039" n="0339a13"/>相偈說無爲。謂人心體本自無爲。當依般若能證
<lb ed="X" n="0171a14"/><lb ed="R039" n="0339a14"/>無爲之果矣。若人於此經中能悟明眞理。操心向
<lb ed="X" n="0171a15"/><lb ed="R039" n="0339a15"/>道。更復爲人解說此經之義。則是人其福勝前三
<lb ed="X" n="0171a16"/><lb ed="R039" n="0339a16"/>千七寶布施福德也。唐玄宗云。三千七寶雖多。用
<lb ed="X" n="0171a17"/><lb ed="R039" n="0339a17"/>盡還歸生滅。四句經文雖少。悟之直至菩提。所言
<lb ed="X" n="0171a18"/><lb ed="R039" n="0339a18"/>諸佛及諸佛法。皆由此金剛般若而出者。惟此經
<lb ed="X" n="0171a19"/><lb ed="R039" n="0339b01"/>之至要也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0171a20"/><lb ed="R039" n="0339b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0171a2001">須菩提。所謂佛･法者。卽非佛･法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0171a21"/><lb ed="R039" n="0339b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0171a2101">佛法在心而不在敎。故云。所謂佛法者卽非眞佛
<lb ed="X" n="0171a22"/><lb ed="R039" n="0339b04"/>法也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0171a23"/><lb ed="R039" n="0339b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一相無相分第九</cb:mulu><head>○一相無相分第九</head>
<lb ed="X" n="0171a24"/><lb ed="R039" n="0339b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0171a2401">須菩提。於意云何。須陀洹<note place="inline">音桓</note>能作是念。我得須陀洹
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0171b" n="0171b"/>
<lb ed="X" n="0171b01"/><lb ed="R039" n="0339b07"/>果不<note place="inline">音否</note>須菩提言。不<note place="inline">音弗</note>也。世尊。何以故。須陀洹<note place="inline">音桓</note>名
<lb ed="X" n="0171b02"/><lb ed="R039" n="0339b08"/>爲入流。而爲所入。不入色聲香味觸法。是名須陀洹。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0171b03"/><lb ed="R039" n="0339b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0171b0301">須陀洹･斯陀含･阿那含･阿羅漢。此四果者。乃凡夫
<lb ed="X" n="0171b04"/><lb ed="R039" n="0339b10"/>流入聖位之階級也。若人心當以無念爲宗･無著
<lb ed="X" n="0171b05"/><lb ed="R039" n="0339b11"/>爲用。佛恐人心存四果之念萌於其間。以障其道。
<lb ed="X" n="0171b06"/><lb ed="R039" n="0339b12"/>故設此四果而問。須菩提皆以不也答之。復爲辨
<lb ed="X" n="0171b07"/><lb ed="R039" n="0339b13"/>論。若以事言之。則有果有相。若以理言之。則非果
<lb ed="X" n="0171b08"/><lb ed="R039" n="0339b14"/>非相。斷三結。得須陀洹果。不墮三惡。人天七返。永
<lb ed="X" n="0171b09"/><lb ed="R039" n="0339b15"/>斷諸苦。入於涅槃。名爲入流者。心不入六塵之境。
<lb ed="X" n="0171b10"/><lb ed="R039" n="0339b16"/>初流入聖地。是名須陀洹也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0171b11"/><lb ed="R039" n="0339b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0171b1101">須菩提。於意云何。斯陀含能作是念。我得斯陀含果
<lb ed="X" n="0171b12"/><lb ed="R039" n="0339b18"/>不<note place="inline">音否</note>須菩提言。不<note place="inline">音弗</note>也。世尊。何以故。斯陀含名一往
<lb ed="X" n="0171b13"/><lb ed="R039" n="0340a01"/>來。而實無往來。是名斯陀含。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0171b14"/><lb ed="R039" n="0340a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0171b1401">斷三結。薄貪嗔痴。得斯陀含果。永斷諸苦。樂證無
<lb ed="X" n="0171b15"/><lb ed="R039" n="0340a03"/>爲。名一往來者。一反生天上。一反生人間。便得涅
<lb ed="X" n="0171b16"/><lb ed="R039" n="0340a04"/>槃。雖名往來而實無往來。是名斯陀含也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0171b17"/><lb ed="R039" n="0340a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0171b1701">須菩提。於意云何。阿那含能作是念。我得阿那含果
<lb ed="X" n="0171b18"/><lb ed="R039" n="0340a06"/>不<note place="inline">音否</note>須菩提言。不<note place="inline">音弗</note>也。世尊。何以故。阿那含名爲不
<lb ed="X" n="0171b19"/><lb ed="R039" n="0340a07"/>來。而實無不來。是名阿那含。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0171b20"/><lb ed="R039" n="0340a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0171b2001">斷下五結。得阿那含果。見思惑斷永脫苦輪。入於
<lb ed="X" n="0171b21"/><lb ed="R039" n="0340a09"/>涅槃。名爲不來者。不來欲界受生也。而實無不來
<lb ed="X" n="0171b22"/><lb ed="R039" n="0340a10"/>者。心無所得而不著不來之相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0171b23"/><lb ed="R039" n="0340a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0171b2301">須菩提。於意云何。阿羅漢能作是念。我得阿羅漢道
<lb ed="X" n="0171b24"/><lb ed="R039" n="0340a12"/>不<note place="inline">音否</note>須菩提言。不<note place="inline">音弗</note>也。世尊。何以故。實無有法名阿
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0171c" n="0171c"/>
<lb ed="X" n="0171c01"/><lb ed="R039" n="0340a13"/>羅漢。世尊。若阿羅漢作是念。我得阿羅漢道。卽爲著
<lb ed="X" n="0171c02"/><lb ed="R039" n="0340a14"/>我人衆生壽者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0171c03"/><lb ed="R039" n="0340a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0171c0301">阿羅漢果者。永斷貪欲･瞋恚･愚痴･無餘煩惱･生滅。
<lb ed="X" n="0171c04"/><lb ed="R039" n="0340a16"/>以盡淨行。以立於法無染。不來三界受生矣。阿羅
<lb ed="X" n="0171c05"/><lb ed="R039" n="0340a17"/>漢者。悟諸法空。若作得道之念。有所得心未除。卽
<lb ed="X" n="0171c06"/><lb ed="R039" n="0340a18"/>著四相矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0171c07"/><lb ed="R039" n="0340b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0171c0701">世尊。佛說我得無諍三昧人中最爲第一。是第一離
<lb ed="X" n="0171c08"/><lb ed="R039" n="0340b02"/>欲阿羅漢。世尊。我不作是念。我是離欲阿羅漢。世尊。
<lb ed="X" n="0171c09"/><lb ed="R039" n="0340b03"/>我若作是念。我得阿羅漢道。世尊卽不說須菩提是
<lb ed="X" n="0171c10"/><lb ed="R039" n="0340b04"/>樂阿蘭那行者。以須菩提實無所行。而名須菩提是
<lb ed="X" n="0171c11"/><lb ed="R039" n="0340b05"/>樂阿蘭那行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0171c12"/><lb ed="R039" n="0340b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0171c1201">無諍者。隨順無違也。三昧。梵語。此云正受。心不受
<lb ed="X" n="0171c13"/><lb ed="R039" n="0340b07"/>一法是也。阿蘭那者。梵語。此云卽無諍也。須菩提
<lb ed="X" n="0171c14"/><lb ed="R039" n="0340b08"/>離三界欲。證四果法。得無諍三昧。體悟眞空。乃人
<lb ed="X" n="0171c15"/><lb ed="R039" n="0340b09"/>中最爲第一者。雖然證此四果位。而心不作是念。
<lb ed="X" n="0171c16"/><lb ed="R039" n="0340b10"/>若心作此證果之念。則與道相違。佛卽不說須菩
<lb ed="X" n="0171c17"/><lb ed="R039" n="0340b11"/>提是行無諍之行也。實無所行者。悟心無得。雖云
<lb ed="X" n="0171c18"/><lb ed="R039" n="0340b12"/>無諍之行。亦是虗名耳。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0171c19"/><lb ed="R039" n="0340b13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">莊嚴淨土分第十</cb:mulu><head>○莊嚴淨土分第十</head>
<lb ed="X" n="0171c20"/><lb ed="R039" n="0340b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0171c2001">佛吿須菩提。於意云何。如來昔在然燈佛所。於法有
<lb ed="X" n="0171c21"/><lb ed="R039" n="0340b15"/>所得不。不也。世尊。如來在然燈佛所。於法實無所得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0171c22"/><lb ed="R039" n="0340b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0171c2201">如來者。佛自稱也。然燈佛者。卽是釋迦牟尼佛之
<lb ed="X" n="0171c23"/><lb ed="R039" n="0340b17"/>師也。法由心悟。豈從外得以心印。心是名爲得也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0171c24"/><lb ed="R039" n="0340b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0171c2401">須菩提。於意云何。菩薩莊嚴佛土<note place="inline">音度</note>不<note place="inline">音否</note>不<note place="inline">音弗</note>也。世
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0172a" n="0172a"/>
<lb ed="X" n="0172a01"/><lb ed="R039" n="0341a01"/>尊。何以故。莊嚴佛土<note place="inline">音度</note>者。卽非莊嚴。是名莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0172a02"/><lb ed="R039" n="0341a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0172a0201">菩薩莊嚴者。菩薩六度萬行以爲莊嚴。佛土者。心
<lb ed="X" n="0172a03"/><lb ed="R039" n="0341a03"/>土也。眞如妙心。廼諸佛之淨土。是衆生之覺源也。
<lb ed="X" n="0172a04"/><lb ed="R039" n="0341a04"/>但了法空淨。卽眞莊嚴。維摩經云。隨其心淨。則佛
<lb ed="X" n="0172a05"/><lb ed="R039" n="0341a05"/>土淨。蓋此心淨。便是莊嚴也。若著相施爲。卽非莊
<lb ed="X" n="0172a06"/><lb ed="R039" n="0341a06"/>嚴。名莊嚴矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0172a07"/><lb ed="R039" n="0341a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0172a0701">是故須菩提。諸菩薩摩訶薩應如是生淸淨心。不應
<lb ed="X" n="0172a08"/><lb ed="R039" n="0341a08"/>住色生心。不應住聲香味觸法生心。應無所住而生
<lb ed="X" n="0172a09"/><lb ed="R039" n="0341a09"/>其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0172a10"/><lb ed="R039" n="0341a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0172a1001">佛土旣以心淨爲莊嚴。則菩薩當生無染淨心。不
<lb ed="X" n="0172a11"/><lb ed="R039" n="0341a11"/>當生六塵妄想之心矣。而者下接上之辭也。應無
<lb ed="X" n="0172a12"/><lb ed="R039" n="0341a12"/>所住而生其心者。若心無染而淸淨。眞心自生也。
<lb ed="X" n="0172a13"/><lb ed="R039" n="0341a13"/>譬如天平盤中無物。其針自正矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0172a14"/><lb ed="R039" n="0341a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0172a1401">須菩提。譬如有人。身如<name role="" type="person">須彌山</name>王。於意云何。是身爲
<lb ed="X" n="0172a15"/><lb ed="R039" n="0341a15"/>大不<note place="inline">音否</note>須菩提言。甚大。世尊。何以故。佛說非身。是名
<lb ed="X" n="0172a16"/><lb ed="R039" n="0341a16"/>大身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0172a17"/><lb ed="R039" n="0341a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0172a1701">王者衆所尊也。<name role="" type="person">須彌山</name>者。上至<name role="" type="person">忉利天</name>。下極崑崙
<lb ed="X" n="0172a18"/><lb ed="R039" n="0341a18"/>際。乃<name role="" type="person">娑婆世界</name>之主山也。大之莫及矣。佛引此譬
<lb ed="X" n="0172a19"/><lb ed="R039" n="0341b01"/>喩。尙有人身如<name role="" type="person">須彌山</name>之大。可爲大否。須菩提遵
<lb ed="X" n="0172a20"/><lb ed="R039" n="0341b02"/>順無違。答言。甚大。須彌雖大。不滿虗空。法身之大。
<lb ed="X" n="0172a21"/><lb ed="R039" n="0341b03"/>含納大虗。故楞嚴云。虗空生汝心內。由如片雲點
<lb ed="X" n="0172a22"/><lb ed="R039" n="0341b04"/>太淸裏。況世界生於虗空之內。須彌亦住世界之
<lb ed="X" n="0172a23"/><lb ed="R039" n="0341b05"/>中。豈得爲大也。故法身無相。誠爲大也。須彌有相。
<lb ed="X" n="0172a24"/><lb ed="R039" n="0341b06"/>不足爲大矣。是故佛說非身是名大身也。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0172b" n="0172b"/>
<lb ed="X" n="0172b01"/><lb ed="R039" n="0341b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無爲福勝分第十一</cb:mulu><head>○無爲福勝分第十一</head>
<lb ed="X" n="0172b02"/><lb ed="R039" n="0341b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0172b0201">須菩提。如恒河中所有沙數。如是沙等恒河。於意云
<lb ed="X" n="0172b03"/><lb ed="R039" n="0341b09"/>何。是諸恒河沙寧爲多不<note place="inline">音否</note>須菩提言。甚多。世尊。但
<lb ed="X" n="0172b04"/><lb ed="R039" n="0341b10"/>諸恒河尙多無數。何況其沙。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0172b05"/><lb ed="R039" n="0341b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0172b0501">恒河者。<name role="" type="person">舍衛國</name>城外有河名恒河也。佛常指河中
<lb ed="X" n="0172b06"/><lb ed="R039" n="0341b12"/>沙爲喩。言恒河中有此無量數之沙。亦有無量數
<lb ed="X" n="0172b07"/><lb ed="R039" n="0341b13"/>之恒河勝過此沙之多。是諸恒河中之沙。此言多
<lb ed="X" n="0172b08"/><lb ed="R039" n="0341b14"/>之甚矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0172b09"/><lb ed="R039" n="0341b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0172b0901">須菩提。我今實言吿汝。若有善男子･善女人。以七寶
<lb ed="X" n="0172b10"/><lb ed="R039" n="0341b16"/>滿爾所恒河沙數三千大千世界。以用布施。得福多
<lb ed="X" n="0172b11"/><lb ed="R039" n="0341b17"/>不<note place="inline">音否</note>須菩提言。甚多。世尊。佛吿須菩提。若善男子･善
<lb ed="X" n="0172b12"/><lb ed="R039" n="0341b18"/>女人。於此經中。乃至受持四句偈等。爲他人說。而此
<lb ed="X" n="0172b13"/><lb ed="R039" n="0342a01"/>福德勝前福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0172b14"/><lb ed="R039" n="0342a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0172b1401">恒沙七寶布施。福報無過人天。若人於此經中究
<lb ed="X" n="0172b15"/><lb ed="R039" n="0342a03"/>明至理。必證菩提之果矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0172b16"/><lb ed="R039" n="0342a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">尊重正敎分第十二</cb:mulu><head>○尊重正敎分第十二</head>
<lb ed="X" n="0172b17"/><lb ed="R039" n="0342a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0172b1701">復次。須菩提。隨說是經。乃至四句偈等。當知此處。一
<lb ed="X" n="0172b18"/><lb ed="R039" n="0342a06"/>切世間･天･人･阿修羅。皆應供養。如佛塔廟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0172b19"/><lb ed="R039" n="0342a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0172b1901">隨說者。隨處與人說經之所也。塔者。貯佛舍利之
<lb ed="X" n="0172b20"/><lb ed="R039" n="0342a08"/>塔廟者。立佛聖相之廟也。故有人天修羅而此供
<lb ed="X" n="0172b21"/><lb ed="R039" n="0342a09"/>養。今當知此說經之處。一切人道天道修羅道。皆
<lb ed="X" n="0172b22"/><lb ed="R039" n="0342a10"/>以香華幡蓋以爲供養。勝若佛之塔廟者。何也。爲
<lb ed="X" n="0172b23"/><lb ed="R039" n="0342a11"/>一切諸佛及諸佛阿耨多羅三藐三菩提法。皆從
<lb ed="X" n="0172b24"/><lb ed="R039" n="0342a12"/>此經出也。是故人天如此恭敬矣。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0172c" n="0172c"/>
<lb ed="X" n="0172c01"/><lb ed="R039" n="0342a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0172c0101">何況有人盡能受持讀誦。須菩提。當知是人成就最
<lb ed="X" n="0172c02"/><lb ed="R039" n="0342a14"/>上第一希有之法。若是經典所在之處。卽爲有佛。若
<lb ed="X" n="0172c03"/><lb ed="R039" n="0342a15"/>尊重弟子。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0172c04"/><lb ed="R039" n="0342a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0172c0401">若人明此般若妙義。卽知心能作佛如此受持。則
<lb ed="X" n="0172c05"/><lb ed="R039" n="0342a17"/>是成就第一希有之法也。一切諸佛皆依般若而
<lb ed="X" n="0172c06"/><lb ed="R039" n="0342a18"/>證。故云此經在處。卽爲有佛也。是人若能恭敬此
<lb ed="X" n="0172c07"/><lb ed="R039" n="0342b01"/>經。卽爲尊重弟子也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0172c08"/><lb ed="R039" n="0342b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">如法受持分第十三</cb:mulu><head>○如法受持分第十三</head>
<lb ed="X" n="0172c09"/><lb ed="R039" n="0342b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0172c0901">爾時。須菩提白佛言。世尊。當何名此經。我等云何奉
<lb ed="X" n="0172c10"/><lb ed="R039" n="0342b04"/>持。佛吿須菩提。是經名爲金剛般若波羅蜜。以是名
<lb ed="X" n="0172c11"/><lb ed="R039" n="0342b05"/>字。汝當奉持。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0172c12"/><lb ed="R039" n="0342b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0172c1201">金剛是喩般若。是法般若。波羅蜜。是梵語。此云智
<lb ed="X" n="0172c13"/><lb ed="R039" n="0342b07"/>慧到彼岸也。出前經題。註訖耳。以是名字者。此經
<lb ed="X" n="0172c14"/><lb ed="R039" n="0342b08"/>乃般若之名。非眞般若之體。故說名字也。汝當奉
<lb ed="X" n="0172c15"/><lb ed="R039" n="0342b09"/>持者。當依義奉行持敎流通也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0172c16"/><lb ed="R039" n="0342b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0172c1601">所以者何。須菩提。佛說般若波羅蜜。卽非般若波羅
<lb ed="X" n="0172c17"/><lb ed="R039" n="0342b11"/>蜜。是名般若波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0172c18"/><lb ed="R039" n="0342b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0172c1801">但有言說皆無實義。般若無相。故佛說卽非般若。
<lb ed="X" n="0172c19"/><lb ed="R039" n="0342b13"/>是名般若也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0172c20"/><lb ed="R039" n="0342b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0172c2001">須菩提。於意云何。如來有所說法不。須菩提白佛言。
<lb ed="X" n="0172c21"/><lb ed="R039" n="0342b15"/>世尊。如來無所說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0172c22"/><lb ed="R039" n="0342b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0172c2201">如來說法。爲利生故。眞如體淨。實無法可說也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0172c23"/><lb ed="R039" n="0342b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0172c2301">須菩提。於意云何。三千大千世界所有微塵是爲多
<lb ed="X" n="0172c24"/><lb ed="R039" n="0342b18"/>不<note place="inline">音否</note>須菩提言。甚多。世尊。須菩提。諸微塵。如來說非
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0173a" n="0173a"/>
<lb ed="X" n="0173a01"/><lb ed="R039" n="0343a01"/>微塵。是名微塵。如來說。世界。非世界。是名世界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173a02"/><lb ed="R039" n="0343a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0173a0201">三千世界。不外乎心一切微塵。悉依於地。故世界
<lb ed="X" n="0173a03"/><lb ed="R039" n="0343a03"/>者。隨衆生心業所感。而有衆生心淨。則世界淨。衆
<lb ed="X" n="0173a04"/><lb ed="R039" n="0343a04"/>生心垢。則世界垢。悟法無體。卽非微塵。悟相虗妄。
<lb ed="X" n="0173a05"/><lb ed="R039" n="0343a05"/>則非世界。佛心空寂。觀此微塵不實。世界非堅。故
<lb ed="X" n="0173a06"/><lb ed="R039" n="0343a06"/>說非有塵世。是名塵世也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173a07"/><lb ed="R039" n="0343a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0173a0701">須菩提。於意云何。可以三十二相見如來不<note place="inline">音否</note>不<note place="inline">音弗</note>
<lb ed="X" n="0173a08"/><lb ed="R039" n="0343a08"/>也。世尊。不可以三十二相得見如來。何以故。如來說。
<lb ed="X" n="0173a09"/><lb ed="R039" n="0343a09"/>三十二相。卽是非相。是名三十二相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173a10"/><lb ed="R039" n="0343a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0173a1001">三十二相者。如來以三十二妙行感此報身妙相。
<lb ed="X" n="0173a11"/><lb ed="R039" n="0343a11"/>淨如琉璃。內外明徹。雖則報身殊妙。亦是幻妄。終
<lb ed="X" n="0173a12"/><lb ed="R039" n="0343a12"/>歸壞滅。故說非相。是名爲相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173a13"/><lb ed="R039" n="0343a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0173a1301">須菩提。若善男子･善女人。以恒河沙等身命布施。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173a14"/><lb ed="R039" n="0343a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0173a1401">七寶布施。是利物濟貧。身命布施。乃了心立行。無
<lb ed="X" n="0173a15"/><lb ed="R039" n="0343a15"/>非福報也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173a16"/><lb ed="R039" n="0343a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0173a1601">若復有人。於此經中。乃至四句偈等。爲他人說。其福
<lb ed="X" n="0173a17"/><lb ed="R039" n="0343a17"/>甚多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173a18"/><lb ed="R039" n="0343a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0173a1801">佛言。小則微塵。大則世界福報。則妙身立行。則布
<lb ed="X" n="0173a19"/><lb ed="R039" n="0343b01"/>施如此塵世身行。四事盡屬虗幻無有實體。若人
<lb ed="X" n="0173a20"/><lb ed="R039" n="0343b02"/>能持此一經。爲人解說。則得福多矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0173a21"/><lb ed="R039" n="0343b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">離相寂滅分第十四</cb:mulu><head>○離相寂滅分第十四</head>
<lb ed="X" n="0173a22"/><lb ed="R039" n="0343b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0173a2201">爾時。須菩提聞說是經。深解義趣。涕淚悲泣。而白佛
<lb ed="X" n="0173a23"/><lb ed="R039" n="0343b05"/>言。希有。世尊。佛說如是甚深經典。我從昔來所得慧
<lb ed="X" n="0173a24"/><lb ed="R039" n="0343b06"/>眼。未曾得聞如是之經。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0173b" n="0173b"/>
<lb ed="X" n="0173b01"/><lb ed="R039" n="0343b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0173b0101">須菩提。聞佛說塵世身行盡屬虗幻。深悟明此金
<lb ed="X" n="0173b02"/><lb ed="R039" n="0343b08"/>剛般若之義。傷感悲泣。白言。世尊。我昔得緣空慧
<lb ed="X" n="0173b03"/><lb ed="R039" n="0343b09"/>眼。如何契此經義之遲也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173b04"/><lb ed="R039" n="0343b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0173b0401">世尊。若復有人得聞是經。信心淸淨。卽生實相。當知
<lb ed="X" n="0173b05"/><lb ed="R039" n="0343b11"/>是人。成就第一希有功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173b06"/><lb ed="R039" n="0343b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0173b0601">實相者。眞實無妄之相也。若人聞此經義。信心淸
<lb ed="X" n="0173b07"/><lb ed="R039" n="0343b13"/>淨。則實相自生。誠爲第一希有之功德也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173b08"/><lb ed="R039" n="0343b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0173b0801">世尊。是實相者。卽是非相。是故如來說名實相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173b09"/><lb ed="R039" n="0343b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0173b0901">實相無相托名爲相。故說非相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173b10"/><lb ed="R039" n="0343b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0173b1001">世尊。我今得聞如是經典。信解受持不足爲難。若當
<lb ed="X" n="0173b11"/><lb ed="R039" n="0343b17"/>來世。後五百歲。其有衆生。得聞是經。信解受持。是人
<lb ed="X" n="0173b12"/><lb ed="R039" n="0343b18"/>卽爲第一希有。何以故。此人無我相･無人相･無衆生
<lb ed="X" n="0173b13"/><lb ed="R039" n="0344a01"/>相･無壽者相。所以者何。我相卽是非相。人相･衆生相･
<lb ed="X" n="0173b14"/><lb ed="R039" n="0344a02"/>壽者相卽是非相。何以故。離一切諸相。卽名諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173b15"/><lb ed="R039" n="0344a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0173b1501">須菩提言。聞經受持。不離者。心空卽受持不難。來
<lb ed="X" n="0173b16"/><lb ed="R039" n="0344a04"/>世衆生能空四相。持此經者。卽爲第一希有。有四
<lb ed="X" n="0173b17"/><lb ed="R039" n="0344a05"/>相卽忘殀之體。般若無相離相體淨。故名離相。卽
<lb ed="X" n="0173b18"/><lb ed="R039" n="0344a06"/>殀破相。盡是名諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173b19"/><lb ed="R039" n="0344a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0173b1901">佛吿須菩提。如是。如是。若復有人。能聞是經。不驚･不
<lb ed="X" n="0173b20"/><lb ed="R039" n="0344a08"/>怖･不畏。當知是人甚爲希有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173b21"/><lb ed="R039" n="0344a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0173b2101">如是如是者。佛許言之。理當理當也。若人聞此般
<lb ed="X" n="0173b22"/><lb ed="R039" n="0344a10"/>若無相妙法。則無驚疑怖畏者。此人亦爲希有也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173b23"/><lb ed="R039" n="0344a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0173b2301">何以故。須菩提。如來說。第一波羅蜜。卽非第一波羅
<lb ed="X" n="0173b24"/><lb ed="R039" n="0344a12"/>蜜。是名第一波羅蜜。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0173c" n="0173c"/>
<lb ed="X" n="0173c01"/><lb ed="R039" n="0344a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0173c0101">第一波羅蜜者。非說布施波羅蜜爲第一也。直說
<lb ed="X" n="0173c02"/><lb ed="R039" n="0344a14"/>金剛般若波羅蜜矣。此般若能攝三乘･四果･六度
<lb ed="X" n="0173c03"/><lb ed="R039" n="0344a15"/>萬行。凡諸善法。皆依般若之功也。非般若則不能
<lb ed="X" n="0173c04"/><lb ed="R039" n="0344a16"/>立此行。非般若則不能證是果矣。是心經云。菩提
<lb ed="X" n="0173c05"/><lb ed="R039" n="0344a17"/>薩埵依般若波羅蜜而得究竟涅槃。三世諸佛。依
<lb ed="X" n="0173c06"/><lb ed="R039" n="0344a18"/>般若波羅蜜得證菩提正果。故此般若是無上呪。
<lb ed="X" n="0173c07"/><lb ed="R039" n="0344b01"/>是無等等呪。如此佛稱般若爲第一之波羅蜜也。
<lb ed="X" n="0173c08"/><lb ed="R039" n="0344b02"/>卽非第一波羅蜜。若屬言說。亦是名字中波羅蜜
<lb ed="X" n="0173c09"/><lb ed="R039" n="0344b03"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173c10"/><lb ed="R039" n="0344b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0173c1001">須菩提。忍辱波羅蜜。如來說非忍辱波羅蜜。是名忍
<lb ed="X" n="0173c11"/><lb ed="R039" n="0344b05"/>辱波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173c12"/><lb ed="R039" n="0344b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0173c1201">忍辱能降嗔怒。嗔怒能渾般若。古云。一念嗔心起。
<lb ed="X" n="0173c13"/><lb ed="R039" n="0344b07"/>八萬障門開。若嗔怒旣是不降。則般若眞性不現。
<lb ed="X" n="0173c14"/><lb ed="R039" n="0344b08"/>故佛設忍辱之權。方淨般若之體。故稱忍辱波羅
<lb ed="X" n="0173c15"/><lb ed="R039" n="0344b09"/>蜜也。則忍辱亦無實體。其嗔旣泯。其忍自消。故謂
<lb ed="X" n="0173c16"/><lb ed="R039" n="0344b10"/>非忍辱也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173c17"/><lb ed="R039" n="0344b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0173c1701">何以故。須菩提。如我昔爲歌利王割截身體。我於爾
<lb ed="X" n="0173c18"/><lb ed="R039" n="0344b12"/>時。無我相･無人相･無衆生相･無壽者相。何以故。我於
<lb ed="X" n="0173c19"/><lb ed="R039" n="0344b13"/>往昔節節支解時。若有我相･人相･衆生相･壽者相。應
<lb ed="X" n="0173c20"/><lb ed="R039" n="0344b14"/>生嗔恨。須菩提。又念過去於五百世作忍辱仙人。於
<lb ed="X" n="0173c21"/><lb ed="R039" n="0344b15"/>爾所世。無我相･無人相･無衆生相･無壽者相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0173c22"/><lb ed="R039" n="0344b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0173c2201">歌者。好聲色。利者。貪財利。六祖云。此王好色。貪利。
<lb ed="X" n="0173c23"/><lb ed="R039" n="0344b17"/>是無道之君也。人以一生爲一世。佛在歌利王。五
<lb ed="X" n="0173c24"/><lb ed="R039" n="0344b18"/>百世前因中修五百世忍辱波羅蜜矣。故四相不
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0174a" n="0174a"/>
<lb ed="X" n="0174a01"/><lb ed="R039" n="0345a01"/>生。其心不忍而自忍也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0174a02"/><lb ed="R039" n="0345a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0174a0201">是故須菩提。菩薩應離一切相。發阿耨<note place="inline">音奴入聲</note>多羅三
<lb ed="X" n="0174a03"/><lb ed="R039" n="0345a03"/>藐<note place="inline">音渺</note>三菩提心。不應住色生心。不應住聲香味觸法
<lb ed="X" n="0174a04"/><lb ed="R039" n="0345a04"/>生心。應生無所住心。若心有住。卽爲非住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0174a05"/><lb ed="R039" n="0345a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0174a0501">佛言。欲發無上覺心者不當著諸幻相勿著六塵。
<lb ed="X" n="0174a06"/><lb ed="R039" n="0345a06"/>妄心當生。無住眞心。若心有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0174001" n="0174001"/>法。住者卽非眞住。故
<lb ed="X" n="0174a07"/><lb ed="R039" n="0345a07"/>肇師五論云。聖人之心住無所住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0174a08"/><lb ed="R039" n="0345a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0174a0801">是故佛說。菩薩心不應住色布施。須菩提。菩薩爲利
<lb ed="X" n="0174a09"/><lb ed="R039" n="0345a09"/>益一切衆生。故應如是布施。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0174a10"/><lb ed="R039" n="0345a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0174a1001">住色布施者。言著相布施也。菩薩布施爲利生也。
<lb ed="X" n="0174a11"/><lb ed="R039" n="0345a11"/>故華嚴經云。不爲自身求快樂。但爲救護諸衆生
<lb ed="X" n="0174a12"/><lb ed="R039" n="0345a12"/>是也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0174a13"/><lb ed="R039" n="0345a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0174a1301">如來說。一切諸相。卽是非相。又說。一切衆生。卽非衆
<lb ed="X" n="0174a14"/><lb ed="R039" n="0345a14"/>生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0174a15"/><lb ed="R039" n="0345a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0174a1501">諸相是妄塵。衆生是妄識。俱無實體。故佛說諸相
<lb ed="X" n="0174a16"/><lb ed="R039" n="0345a16"/>非相。衆生非生也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0174a17"/><lb ed="R039" n="0345a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0174a1701">須菩提。如來是眞語者･實語者･如語者･不誑語者･不
<lb ed="X" n="0174a18"/><lb ed="R039" n="0345a18"/>異語者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0174a19"/><lb ed="R039" n="0345b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0174a1901">眞語不僞。實語不虗。如語理當不誑。語無妄不異。
<lb ed="X" n="0174a20"/><lb ed="R039" n="0345b02"/>語始終爲一。故聖人之語義語也。非比衆生欺誑
<lb ed="X" n="0174a21"/><lb ed="R039" n="0345b03"/>之語也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0174a22"/><lb ed="R039" n="0345b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0174a2201">須菩提。如來所得法。此法無實無虗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0174a23"/><lb ed="R039" n="0345b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0174a2301">得法者。悟明心法也。此法無實無虗者。言實而無
<lb ed="X" n="0174a24"/><lb ed="R039" n="0345b06"/>相可覩。言虗而應用無窮。此卽空不空如來藏也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0174b" n="0174b"/>
<lb ed="X" n="0174b01"/><lb ed="R039" n="0345b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0174b0101">須菩提。若菩薩心住於法而行布施。如人入暗。卽無
<lb ed="X" n="0174b02"/><lb ed="R039" n="0345b08"/>所見。若菩薩心不住法而行布施。如人有目。日光明
<lb ed="X" n="0174b03"/><lb ed="R039" n="0345b09"/>照。見種種色。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0174b04"/><lb ed="R039" n="0345b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0174b0401">妄法能翳眞心。若菩薩住法布施。欲見如來法體。
<lb ed="X" n="0174b05"/><lb ed="R039" n="0345b11"/>如人處於暗室。欲覩諸相。實不可得。若心不住法。
<lb ed="X" n="0174b06"/><lb ed="R039" n="0345b12"/>而布施者。空體昭然。如人有目。一契心原如空。有
<lb ed="X" n="0174b07"/><lb ed="R039" n="0345b13"/>日見種種色。瞭然在目矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0174b08"/><lb ed="R039" n="0345b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0174b0801">須菩提。當來之世。若有善男子･善女人。能於此經受
<lb ed="X" n="0174b09"/><lb ed="R039" n="0345b15"/>持讀誦。卽爲如來以佛智慧。悉知是人。悉見是人。皆
<lb ed="X" n="0174b10"/><lb ed="R039" n="0345b16"/>得成就無量無邊功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0174b11"/><lb ed="R039" n="0345b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0174b1101">當來世者。將來之世也。此金剛般若經者。佛之智
<lb ed="X" n="0174b12"/><lb ed="R039" n="0345b18"/>慧。若人能持讀誦。解其實義者。則知斯人入佛知
<lb ed="X" n="0174b13"/><lb ed="R039" n="0346a01"/>見。得佛知見。卽爲如來如此成就無量功德也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0174b14"/><lb ed="R039" n="0346a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">持經功德分第十五</cb:mulu><head>○持經功德分第十五</head>
<lb ed="X" n="0174b15"/><lb ed="R039" n="0346a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0174b1501">須菩提。若有善男子･善女人。初日分以恒河沙等身
<lb ed="X" n="0174b16"/><lb ed="R039" n="0346a04"/>布施。中日分復以恒河沙等身布施。後日分亦以恒
<lb ed="X" n="0174b17"/><lb ed="R039" n="0346a05"/>河沙等身布施。如是無量百千萬億劫以身布施。若
<lb ed="X" n="0174b18"/><lb ed="R039" n="0346a06"/>復有人。聞此經典。信心不逆。其福勝彼。何況書寫･受
<lb ed="X" n="0174b19"/><lb ed="R039" n="0346a07"/>持･讀誦･爲人解說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0174b20"/><lb ed="R039" n="0346a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0174b2001">初日分者。蚤也。中日分者。午也。後日分者。晚也。恒
<lb ed="X" n="0174b21"/><lb ed="R039" n="0346a09"/>沙等身布施者。言了却相。續塵沙妄念也。一日三
<lb ed="X" n="0174b22"/><lb ed="R039" n="0346a10"/>時立此萬行。雖加三省之勤。經塵劫之修。若未能
<lb ed="X" n="0174b23"/><lb ed="R039" n="0346a11"/>悟徹般若大義。其福縱廣。證道亦難也。若人聞此
<lb ed="X" n="0174b24"/><lb ed="R039" n="0346a12"/>經義。信而不逆。其福勝彼。何況書持演讀。流通今
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0174c" n="0174c"/>
<lb ed="X" n="0174c01"/><lb ed="R039" n="0346a13"/>古者哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0174c02"/><lb ed="R039" n="0346a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0174c0201">須菩提。以要言之。是經有不可思議･不可稱量･無邊
<lb ed="X" n="0174c03"/><lb ed="R039" n="0346a15"/>功德。如來爲發大乘者說。爲發最上乘者說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0174c04"/><lb ed="R039" n="0346a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0174c0401">要言者。簡要之言也。謂此經乃最上一乘之法。若
<lb ed="X" n="0174c05"/><lb ed="R039" n="0346a17"/>人能契此經之義。直證無上正覺之道。故言此功
<lb ed="X" n="0174c06"/><lb ed="R039" n="0346a18"/>德不可思議稱量也。乘者乘物之器也。大乘者。菩
<lb ed="X" n="0174c07"/><lb ed="R039" n="0346b01"/>薩乘也。菩薩利生願重。如大車在途大船在海。凡
<lb ed="X" n="0174c08"/><lb ed="R039" n="0346b02"/>遇有情。無不載度矣。最上乘者。佛乘也。言不可及
<lb ed="X" n="0174c09"/><lb ed="R039" n="0346b03"/>也。三界萬類。但爲有緣。悉載度之。佛恐人機小心
<lb ed="X" n="0174c10"/><lb ed="R039" n="0346b04"/>生取著。聞此般若。無相之經。卽生疑惑。故與上乘
<lb ed="X" n="0174c11"/><lb ed="R039" n="0346b05"/>者說也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0174c12"/><lb ed="R039" n="0346b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0174c1201">若有人能受持讀誦。廣爲人說。如來悉知是人。悉見
<lb ed="X" n="0174c13"/><lb ed="R039" n="0346b07"/>是人。皆得成就不可量･不可稱･無有邊･不可思議功
<lb ed="X" n="0174c14"/><lb ed="R039" n="0346b08"/>德。如是人等。卽爲荷擔如來阿耨<note place="inline">音奴入聲</note>多羅三藐<note place="inline">音渺</note>
<lb ed="X" n="0174c15"/><lb ed="R039" n="0346b09"/>三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0174c16"/><lb ed="R039" n="0346b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0174c1601">荷擔者。荷負如來正覺之法也。此金剛經者。乃佛
<lb ed="X" n="0174c17"/><lb ed="R039" n="0346b11"/>之命脉。若人能持讀解義。廣爲人說。卽爲荷負如
<lb ed="X" n="0174c18"/><lb ed="R039" n="0346b12"/>來正法。言福之多矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0174c19"/><lb ed="R039" n="0346b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0174c1901">何以故。須菩提。若樂小法者。著我見･人見･衆生見･壽
<lb ed="X" n="0174c20"/><lb ed="R039" n="0346b14"/>者見。卽於此經。不能聽受讀誦･爲人解說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0174c21"/><lb ed="R039" n="0346b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0174c2101">小法者。小乘之法也。小乘之人著相求道。聞此般
<lb ed="X" n="0174c22"/><lb ed="R039" n="0346b16"/>若非相。卽生疑惑。不能受持流通也。故仲尼云。中
<lb ed="X" n="0174c23"/><lb ed="R039" n="0346b17"/>人以下不可以語上也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0174c24"/><lb ed="R039" n="0346b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0174c2401">須菩提。在在處處。若有此經。一切世間･天･人･阿修羅。
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0175a" n="0175a"/>
<lb ed="X" n="0175a01"/><lb ed="R039" n="0347a01"/>所應供養。當知此處卽爲是塔。皆應恭敬。作禮圍遶。
<lb ed="X" n="0175a02"/><lb ed="R039" n="0347a02"/>以諸華香而散其處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0175a03"/><lb ed="R039" n="0347a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0175a0301">在在處處者。言有經在之處也。此說與十二會同。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0175a04"/><lb ed="R039" n="0347a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">能淨業障分第十六</cb:mulu><head>○能淨業障分第十六</head>
<lb ed="X" n="0175a05"/><lb ed="R039" n="0347a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0175a0501">復次。須菩提。若有善男子･善女人。受持讀誦此經。若
<lb ed="X" n="0175a06"/><lb ed="R039" n="0347a06"/>爲人輕賤。是人先<note place="inline">去聲</note>世罪業。應墮惡道。以今世人輕
<lb ed="X" n="0175a07"/><lb ed="R039" n="0347a07"/>賤故。先世罪業卽爲消滅。當得阿耨<note place="inline">音奴入聲</note>多羅三藐
<lb ed="X" n="0175a08"/><lb ed="R039" n="0347a08"/><note place="inline">音渺</note>三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0175a09"/><lb ed="R039" n="0347a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0175a0901">惡道者。卽三惡道也。乃地獄餓鬼畜生是也。若人
<lb ed="X" n="0175a10"/><lb ed="R039" n="0347a10"/>前生造此惡罪。當受此惡報。爲持此經。以重報輕。
<lb ed="X" n="0175a11"/><lb ed="R039" n="0347a11"/>免墮惡道。若能更悟明此義。當體全空。卽惡果頓
<lb ed="X" n="0175a12"/><lb ed="R039" n="0347a12"/>消。淨業立成也。正謂千年暗室。一燈破萬劫。<g ref="#CB07703">𠍴</g>尤
<lb ed="X" n="0175a13"/><lb ed="R039" n="0347a13"/>半句消矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0175a14"/><lb ed="R039" n="0347a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0175a1401">須菩提。我念過去無量阿僧祗劫。於燃燈佛前。得値
<lb ed="X" n="0175a15"/><lb ed="R039" n="0347a15"/>八百四千萬億那由他諸佛。悉皆供養承事。無空過
<lb ed="X" n="0175a16"/><lb ed="R039" n="0347a16"/>者。若復有人。於後末世。能受持讀誦此經。所得功德。
<lb ed="X" n="0175a17"/><lb ed="R039" n="0347a17"/>於我所供養諸佛功德。百分不及一。千萬億分･乃至
<lb ed="X" n="0175a18"/><lb ed="R039" n="0347a18"/>算數譬喩所不能及。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0175a19"/><lb ed="R039" n="0347b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0175a1901">阿僧祗那由他。梵語。二者皆是數。此云卽是無量
<lb ed="X" n="0175a20"/><lb ed="R039" n="0347b02"/>數也。供佛是布施。承事是立行也。佛言。我在燃灯
<lb ed="X" n="0175a21"/><lb ed="R039" n="0347b03"/>佛無量劫前。供養承事無量諸佛功德。與持經之
<lb ed="X" n="0175a22"/><lb ed="R039" n="0347b04"/>人功德。千萬億分莫及其一。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0175a23"/><lb ed="R039" n="0347b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0175a2301">須菩提。若有善男子･善女人。於後末世。有受持讀誦
<lb ed="X" n="0175a24"/><lb ed="R039" n="0347b06"/>此經。所得功德。我若具說者。或有人聞。心卽狂亂。狐
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0175b" n="0175b"/>
<lb ed="X" n="0175b01"/><lb ed="R039" n="0347b07"/>疑不信。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0175b02"/><lb ed="R039" n="0347b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0175b0201">末世者。末法之世也。此經中功德。佛不一一具說
<lb ed="X" n="0175b03"/><lb ed="R039" n="0347b09"/>者。道大難信。恐人生疑。起謗經之罪。故不盡說也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0175b04"/><lb ed="R039" n="0347b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0175b0401">須菩提。當知是經義不可思議。果報亦不可思議。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0175b05"/><lb ed="R039" n="0347b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0175b0501">言此般若妙義。菩提道果。其中功德。皆不可思議
<lb ed="X" n="0175b06"/><lb ed="R039" n="0347b12"/>也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0175b07"/><lb ed="R039" n="0347b13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">究竟無我分第十七</cb:mulu><head>○究竟無我分第十七</head>
<lb ed="X" n="0175b08"/><lb ed="R039" n="0347b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0175b0801">爾時。須菩提白佛言。世尊若善男子･善女人。發阿耨
<lb ed="X" n="0175b09"/><lb ed="R039" n="0347b15"/><note place="inline">音奴入聲</note>多羅三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提心。云何應住。云何降伏其
<lb ed="X" n="0175b10"/><lb ed="R039" n="0347b16"/>心。佛吿須菩提若善男子･善女人。發阿耨<note place="inline">音奴入聲</note>多羅
<lb ed="X" n="0175b11"/><lb ed="R039" n="0347b17"/>三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提心者。當生如是心。我應滅度一切衆
<lb ed="X" n="0175b12"/><lb ed="R039" n="0347b18"/>生。滅度一切衆生<anchor xml:id="nkr_note_add_0175b1201" n="0175b1201"/><anchor xml:id="beg0175b1201" n="0175b1201"/>已<anchor xml:id="end0175b1201"/>。而無有一衆生實滅度者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0175b13"/><lb ed="R039" n="0348a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0175b1301">如是心者。卽此無分別心是也。須菩提問。發菩提
<lb ed="X" n="0175b14"/><lb ed="R039" n="0348a02"/>心者。與前二會同意。佛吿滅度衆生者。與三會同
<lb ed="X" n="0175b15"/><lb ed="R039" n="0348a03"/>意。不必重註也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0175b16"/><lb ed="R039" n="0348a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0175b1601">何以故。若菩薩有我相･人相･衆生相･壽者相。卽非菩
<lb ed="X" n="0175b17"/><lb ed="R039" n="0348a05"/>薩。所以者何。須菩提。實無有法發阿耨<note place="inline">音奴入聲</note>多羅三
<lb ed="X" n="0175b18"/><lb ed="R039" n="0348a06"/>藐<note place="inline">音渺</note>三菩提者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0175b19"/><lb ed="R039" n="0348a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0175b1901">若心萌四相。卽非菩薩。心無一法。卽契菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0175b20"/><lb ed="R039" n="0348a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0175b2001">須菩提。於意云何。如來於然燈佛所有法得阿耨<note place="inline">音奴
<lb ed="X" n="0175b21"/><lb ed="R039" n="0348a09"/>入聲</note>多羅三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提不<note place="inline">音否</note>不<note place="inline">音弗</note>也。世尊如我解佛
<lb ed="X" n="0175b22"/><lb ed="R039" n="0348a10"/>所說義佛於燃燈佛所無有法得阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0175b23"/><lb ed="R039" n="0348a11"/>菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0175b24"/><lb ed="R039" n="0348a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0175b2401">無法可得言心中實無所得也故云心無一法卽
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0175c" n="0175c"/>
<lb ed="X" n="0175c01"/><lb ed="R039" n="0348a13"/>如來是則名如觀自在也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0175c02"/><lb ed="R039" n="0348a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0175c0201">佛言如是如是須菩提實無有法如來得阿耨多羅
<lb ed="X" n="0175c03"/><lb ed="R039" n="0348a15"/>三藐三菩提。須菩提若有法如來得阿耨<note place="inline">音奴入聲</note>多羅
<lb ed="X" n="0175c04"/><lb ed="R039" n="0348a16"/>三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提者。燃燈佛卽不與我授記。汝於來世。
<lb ed="X" n="0175c05"/><lb ed="R039" n="0348a17"/>當得作佛。號釋迦牟尼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0175c06"/><lb ed="R039" n="0348a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0175c0601">如是如是者。佛許言之理當。佛者。覺也。然燈者。名
<lb ed="X" n="0175c07"/><lb ed="R039" n="0348b01"/>也。覺心無染。名之爲佛。若心有法。則背覺合塵。違
<lb ed="X" n="0175c08"/><lb ed="R039" n="0348b02"/>佛眞體。卽不授記耳。梵語釋迦。此云能仁。梵語牟
<lb ed="X" n="0175c09"/><lb ed="R039" n="0348b03"/>尼。此云寂默。能仁者。於情不染。寂默者。於法不生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0175c10"/><lb ed="R039" n="0348b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0175c1001">以實無有法得阿耨<note place="inline">音奴入聲</note>多羅三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提。是故
<lb ed="X" n="0175c11"/><lb ed="R039" n="0348b05"/>燃燈佛與我授記。作是言。汝於來世。當得作佛。號釋
<lb ed="X" n="0175c12"/><lb ed="R039" n="0348b06"/>迦牟尼。何以故。如來者。卽諸法如義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0175c13"/><lb ed="R039" n="0348b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0175c1301">實無有法。二佛體同。如鏡照鏡。似空合空。如此卽
<lb ed="X" n="0175c14"/><lb ed="R039" n="0348b08"/>授記矣。古云。祖祖心空。佛佛道同。諸法者。塵妄之
<lb ed="X" n="0175c15"/><lb ed="R039" n="0348b09"/>法也。義者。法之儀則也。如來覺體本空。不立諸法。
<lb ed="X" n="0175c16"/><lb ed="R039" n="0348b10"/>不礙諸法。淨如明鏡。能應物現形。譬鏡本無相。相
<lb ed="X" n="0175c17"/><lb ed="R039" n="0348b11"/>由鏡現。心本無法。法從心顯。故此如來之心。諸法
<lb ed="X" n="0175c18"/><lb ed="R039" n="0348b12"/>如義也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0175c19"/><lb ed="R039" n="0348b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0175c1901">若有人言。如來得阿耨<note place="inline">音奴入聲</note>多羅三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提。須
<lb ed="X" n="0175c20"/><lb ed="R039" n="0348b14"/>菩提。實無有法。佛得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0175c21"/><lb ed="R039" n="0348b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0175c2101">佛言。我菩提妙心者。實從無法中得也。故楞嚴經
<lb ed="X" n="0175c22"/><lb ed="R039" n="0348b16"/>云。菩提心生。生滅心滅。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0175c23"/><lb ed="R039" n="0348b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0175c2301">須菩提。如來所得阿耨<note place="inline">音奴入聲</note>多羅三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提。於
<lb ed="X" n="0175c24"/><lb ed="R039" n="0348b18"/>是中無實無虗。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0176a" n="0176a"/>
<lb ed="X" n="0176a01"/><lb ed="R039" n="0349a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0176a0101">無實者。色卽是空。無虗者。空卽是色。此菩提妙體。
<lb ed="X" n="0176a02"/><lb ed="R039" n="0349a02"/>莫<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176001" n="0176001"/>惻其方。莫窮其際。言實亦非實。言虗亦不虗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176a03"/><lb ed="R039" n="0349a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0176a0301">是故如來說。一切法皆是佛法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176a04"/><lb ed="R039" n="0349a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0176a0401">法外無心。心外無法。故云皆是佛法也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176a05"/><lb ed="R039" n="0349a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0176a0501">須菩提。所言一切法者。卽非一切法。是故名一切法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176a06"/><lb ed="R039" n="0349a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0176a0601">法本無實。但是虗名。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176a07"/><lb ed="R039" n="0349a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0176a0701">須菩提。譬如人身長大。須菩提言。世尊。如來說。人身
<lb ed="X" n="0176a08"/><lb ed="R039" n="0349a08"/>長大。卽爲非大身。是名大身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176a09"/><lb ed="R039" n="0349a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0176a0901">與前十會同意。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176a10"/><lb ed="R039" n="0349a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0176a1001">須菩提。菩薩亦如是。若作是言。我當滅度無量衆生。
<lb ed="X" n="0176a11"/><lb ed="R039" n="0349a11"/>卽不名菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176a12"/><lb ed="R039" n="0349a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0176a1201">菩薩者。乃覺有情也。衆生者。卽情識也。若情見未
<lb ed="X" n="0176a13"/><lb ed="R039" n="0349a13"/>盡。卽非菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176a14"/><lb ed="R039" n="0349a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0176a1401">何以故。須菩提實無有法名爲菩薩。是故佛說。一切
<lb ed="X" n="0176a15"/><lb ed="R039" n="0349a15"/>法無我･無人･無衆生･無壽者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176a16"/><lb ed="R039" n="0349a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0176a1601">眞心本寂。諸法本空。故佛說言凡一切諸法。皆無
<lb ed="X" n="0176a17"/><lb ed="R039" n="0349a17"/>人･我･衆生･壽者之念。是人妄執四相也。謂菩薩若
<lb ed="X" n="0176a18"/><lb ed="R039" n="0349a18"/>能空諸法相。是眞菩薩。此章承上繳下之義也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176a19"/><lb ed="R039" n="0349b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0176a1901">須菩提。若菩薩作是言。我當莊嚴佛土。是不名菩薩。
<lb ed="X" n="0176a20"/><lb ed="R039" n="0349b02"/>何以故。如來說。莊嚴佛土者。卽非莊嚴。是名莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176a21"/><lb ed="R039" n="0349b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0176a2101">若莊嚴佛土。著相迷心。則不名菩薩。佛土在心而
<lb ed="X" n="0176a22"/><lb ed="R039" n="0349b04"/>不在相。何假莊嚴。旣著其相。卽非莊嚴矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176a23"/><lb ed="R039" n="0349b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0176a2301">須菩提。若菩薩通達無我･法者。如來說名眞是菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176a24"/><lb ed="R039" n="0349b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0176a2401">無我則識空。無法則情盡。若人通達情識無體。是
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0176b" n="0176b"/>
<lb ed="X" n="0176b01"/><lb ed="R039" n="0349b07"/>名眞菩薩。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0176b02"/><lb ed="R039" n="0349b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一體同觀分第十八</cb:mulu><head>○一體同觀分第十八</head>
<lb ed="X" n="0176b03"/><lb ed="R039" n="0349b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0176b0301">須菩提。於意云何。如來有肉眼不<note place="inline">音否</note>如是。世尊。如來
<lb ed="X" n="0176b04"/><lb ed="R039" n="0349b10"/>有肉眼。須菩提。於意云何。如來有天眼不<note place="inline">音否</note>如是。世
<lb ed="X" n="0176b05"/><lb ed="R039" n="0349b11"/>尊。如來有天眼。須菩提。於意云何。如來有慧眼不<note place="inline">音否</note>
<lb ed="X" n="0176b06"/><lb ed="R039" n="0349b12"/>如是。世尊。如來有慧眼。須菩提。於意云何。如來有法
<lb ed="X" n="0176b07"/><lb ed="R039" n="0349b13"/>眼不<note place="inline">音否</note>如是。世尊。如來有法眼。須菩提。於意云何。如
<lb ed="X" n="0176b08"/><lb ed="R039" n="0349b14"/>來有佛眼不<note place="inline">音否</note>如是。世尊。如來有佛眼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176b09"/><lb ed="R039" n="0349b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0176b0901">眼雖分五。心惟是一。見有通塞。知無間斷。顏居士
<lb ed="X" n="0176b10"/><lb ed="R039" n="0349b16"/>云。肉眼見諸色相。天眼普照大千。慧眼智燭常明。
<lb ed="X" n="0176b11"/><lb ed="R039" n="0349b17"/>法眼了諸法空。佛眼自性常明。融通無閡。傅頌曰。
<lb ed="X" n="0176b12"/><lb ed="R039" n="0349b18"/>天眼通非閡。肉眼閡非通。法眼唯觀俗。慧眼直緣
<lb ed="X" n="0176b13"/><lb ed="R039" n="0350a01"/>空。佛眼如千日照。異體還同圓。明法界內。無處不
<lb ed="X" n="0176b14"/><lb ed="R039" n="0350a02"/>含容。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176b15"/><lb ed="R039" n="0350a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0176b1501">須菩提。於意云何。如恒河中所有沙。佛說是沙不<note place="inline">音否</note>
<lb ed="X" n="0176b16"/><lb ed="R039" n="0350a04"/>如是。世尊。如來說是沙。須菩提。於意云何。如一恒河
<lb ed="X" n="0176b17"/><lb ed="R039" n="0350a05"/>中所有沙。有如是沙等恒河。是諸恒河所有沙數。佛
<lb ed="X" n="0176b18"/><lb ed="R039" n="0350a06"/>世界如是。寧爲多不<note place="inline">音否</note>甚多。世尊。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176b19"/><lb ed="R039" n="0350a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0176b1901">恒河者。<name role="" type="person">舍衛國</name>城外。有河名恒河也。河中之沙細
<lb ed="X" n="0176b20"/><lb ed="R039" n="0350a08"/>如麵末。謂此恒河中有無量沙數。一粒之沙亦爲
<lb ed="X" n="0176b21"/><lb ed="R039" n="0350a09"/>一恒河也。如是諸沙等諸恒河。亦諸恒河中有無
<lb ed="X" n="0176b22"/><lb ed="R039" n="0350a10"/>量無數之沙。此說極多矣。言佛世界亦多之如此。
<lb ed="X" n="0176b23"/><lb ed="R039" n="0350a11"/>佛以恒沙世界言之。甚多耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176b24"/><lb ed="R039" n="0350a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0176b2401">佛吿須菩提。爾所國土中。所有衆生。若干種心。如來
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0176c" n="0176c"/>
<lb ed="X" n="0176c01"/><lb ed="R039" n="0350a13"/>悉知。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176c02"/><lb ed="R039" n="0350a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0176c0201">若干者。干是不俱之數也。所有恒沙世界國土。盡
<lb ed="X" n="0176c03"/><lb ed="R039" n="0350a15"/>因衆生妄業所感而生。衆生諸心。如來悉知者。凡
<lb ed="X" n="0176c04"/><lb ed="R039" n="0350a16"/>衆生妄心。因業引起。而有業識妄想。盡依眞體發
<lb ed="X" n="0176c05"/><lb ed="R039" n="0350a17"/>現。故楞嚴云。迷妄有虗空。因空立世界。想澄成國
<lb ed="X" n="0176c06"/><lb ed="R039" n="0350a18"/>土。知覺乃衆生。但有塵緣妄想。悉依心現。故云如
<lb ed="X" n="0176c07"/><lb ed="R039" n="0350b01"/>來悉知也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176c08"/><lb ed="R039" n="0350b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0176c0801">何以故。如來說。諸心皆爲非心。是名爲心。所以者何。
<lb ed="X" n="0176c09"/><lb ed="R039" n="0350b03"/>須菩提。過去心不可得。現在心不可得。未來心不可
<lb ed="X" n="0176c10"/><lb ed="R039" n="0350b04"/>得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176c11"/><lb ed="R039" n="0350b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0176c1101">凡有心識。盡隨業生。無有實體。遇緣卽生。緣消卽
<lb ed="X" n="0176c12"/><lb ed="R039" n="0350b06"/>滅。故說非心是名爲心矣。三心亦非有也。故論云。
<lb ed="X" n="0176c13"/><lb ed="R039" n="0350b07"/>過去<anchor xml:id="nkr_note_add_0176c1301" n="0176c1301"/><anchor xml:id="beg0176c1301" n="0176c1301"/>已<anchor xml:id="end0176c1301"/>滅。未來未至。現在空寂。三世求之了不可
<lb ed="X" n="0176c14"/><lb ed="R039" n="0350b08"/>得。楞嚴註云。三際求心心不有。心不有處妄原無。
<lb ed="X" n="0176c15"/><lb ed="R039" n="0350b09"/>妄心無處卽菩提。生死涅槃本平等。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0176c16"/><lb ed="R039" n="0350b10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法身通化分第十九</cb:mulu><head>○法身通化分第十九</head>
<lb ed="X" n="0176c17"/><lb ed="R039" n="0350b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0176c1701">須菩提。於意云何。若有人滿三千大千世界七寶以
<lb ed="X" n="0176c18"/><lb ed="R039" n="0350b12"/>用布施。是人以是因緣。得福多不<note place="inline">音否</note>如是。世尊。此人
<lb ed="X" n="0176c19"/><lb ed="R039" n="0350b13"/>以是因緣。得福甚多。須菩提。若福德有實。如來不說
<lb ed="X" n="0176c20"/><lb ed="R039" n="0350b14"/>得福德多。以福德無故。如來說得福德多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0176c21"/><lb ed="R039" n="0350b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0176c2101">因緣得福者。福因修布而生。言福德無者。福因緣
<lb ed="X" n="0176c22"/><lb ed="R039" n="0350b16"/>消而滅。惟有法體週圓。融通無礙。是眞福德也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0176c23"/><lb ed="R039" n="0350b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">離色離相分第二十</cb:mulu><head>○離色離相分第二十</head>
<lb ed="X" n="0176c24"/><lb ed="R039" n="0350b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0176c2401">須菩提。於意云何。佛可以具足色身見不<note place="inline">音否</note>不<note place="inline">音弗</note>也。
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0177a" n="0177a"/>
<lb ed="X" n="0177a01"/><lb ed="R039" n="0351a01"/>世尊。如來不應以具足色身見。何以故。如來說。具足
<lb ed="X" n="0177a02"/><lb ed="R039" n="0351a02"/>色身。卽非具足色身。是名具足色身。須菩提。於意云
<lb ed="X" n="0177a03"/><lb ed="R039" n="0351a03"/>何。如來可以具足諸相見不<note place="inline">音否</note>不<note place="inline">音弗</note>也。世尊。如來不
<lb ed="X" n="0177a04"/><lb ed="R039" n="0351a04"/>應以具足諸相見。何以故。如來說。諸相具足。卽非具
<lb ed="X" n="0177a05"/><lb ed="R039" n="0351a05"/>足。是名諸相具足。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0177a06"/><lb ed="R039" n="0351a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0177a0601">佛者。覺也。具足色身諸相者。言具足報身三十二
<lb ed="X" n="0177a07"/><lb ed="R039" n="0351a07"/>相也。此覺心如海。身相如漚。若人著身相求見眞
<lb ed="X" n="0177a08"/><lb ed="R039" n="0351a08"/>佛。誠爲認漚爲海也。身相總歸幻化。雖然身相具
<lb ed="X" n="0177a09"/><lb ed="R039" n="0351a09"/>足。佛言卽非具足。是名身相具足也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0177a10"/><lb ed="R039" n="0351a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">非說所說分第二十一</cb:mulu><head>○非說所說分第二十一</head>
<lb ed="X" n="0177a11"/><lb ed="R039" n="0351a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0177a1101">須菩提。汝勿謂如來作是念。我當有所說法。莫作是
<lb ed="X" n="0177a12"/><lb ed="R039" n="0351a12"/>念。何以故。若人言。如來有所說法。卽爲謗佛。不能解
<lb ed="X" n="0177a13"/><lb ed="R039" n="0351a13"/>我所說故。須菩提。說法者。無法可說。是名說法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0177a14"/><lb ed="R039" n="0351a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0177a1401">勿者。止也。佛說。此一卷金剛般若之法。恐人心生
<lb ed="X" n="0177a15"/><lb ed="R039" n="0351a15"/>說法之念。故誡須菩提。莫謂如來有說法之念。謗
<lb ed="X" n="0177a16"/><lb ed="R039" n="0351a16"/>者。妄言也。言人不能解其覺體本淨。無有法念。妄
<lb ed="X" n="0177a17"/><lb ed="R039" n="0351a17"/>言佛有此說法之念。若心無一法。是眞說法也。故
<lb ed="X" n="0177a18"/><lb ed="R039" n="0351a18"/>維摩經云。法無衆生。離衆生垢。故法無有我。離我
<lb ed="X" n="0177a19"/><lb ed="R039" n="0351b01"/>垢。故法無壽命。離生死。故法無有人前後際斷。故
<lb ed="X" n="0177a20"/><lb ed="R039" n="0351b02"/>離此諸緣。何法可說。故此眞空法體。無法可說。是
<lb ed="X" n="0177a21"/><lb ed="R039" n="0351b03"/>名爲說也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0177a22"/><lb ed="R039" n="0351b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0177a2201">爾時。慧命須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。於未來世。
<lb ed="X" n="0177a23"/><lb ed="R039" n="0351b05"/>聞說是法。生信心不<note place="inline">音否</note>佛言。須菩提。彼非衆生。非不
<lb ed="X" n="0177a24"/><lb ed="R039" n="0351b06"/>衆生。何以故。須菩提。衆生衆生者。如來說非衆生。是
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0177b" n="0177b"/>
<lb ed="X" n="0177b01"/><lb ed="R039" n="0351b07"/>名衆生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0177b02"/><lb ed="R039" n="0351b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0177b0201">須菩提得佛智慧。故稱慧命也。問言。倘未來之世。
<lb ed="X" n="0177b03"/><lb ed="R039" n="0351b09"/>若衆生聞此眞心無說之法。亦能信否。佛知須菩
<lb ed="X" n="0177b04"/><lb ed="R039" n="0351b10"/>提心起衆生之念。故答云。彼非衆生。非不衆生。彼
<lb ed="X" n="0177b05"/><lb ed="R039" n="0351b11"/>非衆生者。指未來衆生。非實衆生也。非不衆生者。
<lb ed="X" n="0177b06"/><lb ed="R039" n="0351b12"/>言此衆生因業感報而生也。衆生雖妄。亦依眞有。
<lb ed="X" n="0177b07"/><lb ed="R039" n="0351b13"/>乃生佛同原惟隔迷悟。但去執情。衆生卽佛矣。故
<lb ed="X" n="0177b08"/><lb ed="R039" n="0351b14"/>華嚴論云。一切衆生。本來成佛。云衆生衆生者。乃
<lb ed="X" n="0177b09"/><lb ed="R039" n="0351b15"/>佛審問須菩提言。汝以衆生爲衆生。佛言。我如來
<lb ed="X" n="0177b10"/><lb ed="R039" n="0351b16"/>說。衆生非衆生也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0177b11"/><lb ed="R039" n="0351b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無法可得分第二十二</cb:mulu><head>○無法可得分第二十二</head>
<lb ed="X" n="0177b12"/><lb ed="R039" n="0351b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0177b1201">須菩提白佛言。世尊。佛得阿耨<note place="inline">音奴入聲</note>多羅三<note place="inline">音渺</note>藐三
<lb ed="X" n="0177b13"/><lb ed="R039" n="0352a01"/>菩提。爲無所得耶。如是。如是。須菩提。我於阿耨多羅
<lb ed="X" n="0177b14"/><lb ed="R039" n="0352a02"/>三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提乃至無有少法可得。是名阿耨<note place="inline">音奴入聲</note>
<lb ed="X" n="0177b15"/><lb ed="R039" n="0352a03"/>多羅三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0177b16"/><lb ed="R039" n="0352a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0177b1601">須菩提深悟菩提體上實無所得。佛先許其契理
<lb ed="X" n="0177b17"/><lb ed="R039" n="0352a05"/>的當。後亦引淺至深。言我於此理。亦無少法可得。
<lb ed="X" n="0177b18"/><lb ed="R039" n="0352a06"/>菩提亦是虗名也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0177b19"/><lb ed="R039" n="0352a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">淨心行善分第二十三</cb:mulu><head>○淨心行善分第二十三</head>
<lb ed="X" n="0177b20"/><lb ed="R039" n="0352a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0177b2001">復次。須菩提。是法平等。無有高下。是名阿耨<note place="inline">音奴入聲</note>多
<lb ed="X" n="0177b21"/><lb ed="R039" n="0352a09"/>羅三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0177b22"/><lb ed="R039" n="0352a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0177b2201">是法平等者。此法無物不有。無時不然矣。法本無
<lb ed="X" n="0177b23"/><lb ed="R039" n="0352a11"/>高下。奈業有差殊。若人有一念之善。福卽隨生。報
<lb ed="X" n="0177b24"/><lb ed="R039" n="0352a12"/>感人天之樂。若有一念之惡。罪卽隨至。報感三途
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0177c" n="0177c"/>
<lb ed="X" n="0177c01"/><lb ed="R039" n="0352a13"/>之苦。故法體平等。高下由業自生。卽此平等之法。
<lb ed="X" n="0177c02"/><lb ed="R039" n="0352a14"/>是名菩提之正因也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0177c03"/><lb ed="R039" n="0352a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0177c0301">以無我･無人･無衆生･無壽者。修一切善法。卽得阿耨
<lb ed="X" n="0177c04"/><lb ed="R039" n="0352a16"/><note place="inline">音奴入聲</note>多羅三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0177c05"/><lb ed="R039" n="0352a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0177c0501">修一切善法者。當修四聖諦十二因緣。六度萬行。
<lb ed="X" n="0177c06"/><lb ed="R039" n="0352a18"/>三十七品助道法。五十五種菩提路。此一切法俱
<lb ed="X" n="0177c07"/><lb ed="R039" n="0352b01"/>名善法也。若人空其四相。修諸善法。潔淨其心。卽
<lb ed="X" n="0177c08"/><lb ed="R039" n="0352b02"/>得證此菩提妙果矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0177c09"/><lb ed="R039" n="0352b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0177c0901">須菩提。所言善法者。如來說非善法。是名善法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0177c10"/><lb ed="R039" n="0352b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0177c1001">善法雖美。法體實無。纔生貪染。便瞖菩提。故云黃
<lb ed="X" n="0177c11"/><lb ed="R039" n="0352b05"/>金雖至寶。入眼亦如塵。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0177c12"/><lb ed="R039" n="0352b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">福智無比分第二十四</cb:mulu><head>○福智無比分第二十四</head>
<lb ed="X" n="0177c13"/><lb ed="R039" n="0352b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0177c1301">須菩提。若三千大千世界中所有諸<name role="" type="person">須彌山</name>王。如是
<lb ed="X" n="0177c14"/><lb ed="R039" n="0352b08"/>等七寶聚。有人持用布施。若人以此般若波羅蜜經。
<lb ed="X" n="0177c15"/><lb ed="R039" n="0352b09"/>乃至四句偈等。受持･讀誦･爲他人說。於前福德百分
<lb ed="X" n="0177c16"/><lb ed="R039" n="0352b10"/>不及一。千萬億分。乃至筭數譬喩所不能及。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0177c17"/><lb ed="R039" n="0352b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0177c1701">所謂三千大千世界中<name role="" type="person">須彌山</name>者。總而言之。有百
<lb ed="X" n="0177c18"/><lb ed="R039" n="0352b12"/>德日月百億須彌是也。言此多爲<name role="" type="person">須彌山</name>之七寶
<lb ed="X" n="0177c19"/><lb ed="R039" n="0352b13"/>布施之福。與般若眞智爲人演說之福。佛言。千萬
<lb ed="X" n="0177c20"/><lb ed="R039" n="0352b14"/>億分莫及其一矣。以此福德與智慧較之。誠乃無
<lb ed="X" n="0177c21"/><lb ed="R039" n="0352b15"/>比無極也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0177c22"/><lb ed="R039" n="0352b16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">化無所化分第二十五</cb:mulu><head>○化無所化分第二十五</head>
<lb ed="X" n="0177c23"/><lb ed="R039" n="0352b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0177c2301">須菩提。於意云何。汝等勿謂如來作是念。我當度衆
<lb ed="X" n="0177c24"/><lb ed="R039" n="0352b18"/>生。須菩提。莫作是念。何以故。實無有衆生如來度者。
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0178a" n="0178a"/>
<lb ed="X" n="0178a01"/><lb ed="R039" n="0353a01"/>若有衆生如來度者。如來卽有我人衆生壽者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0178a02"/><lb ed="R039" n="0353a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0178a0201">佛止須菩提言。莫謂如來有度生之念也。如來者。
<lb ed="X" n="0178a03"/><lb ed="R039" n="0353a03"/>眞如體也。衆生者。情識也。言眞如體上實無情識。
<lb ed="X" n="0178a04"/><lb ed="R039" n="0353a04"/>旣有情識。則有四相矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0178a05"/><lb ed="R039" n="0353a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0178a0501">須菩提。如來說。有我者。卽非有我。而凡夫之人以爲
<lb ed="X" n="0178a06"/><lb ed="R039" n="0353a06"/>有我。須菩提。凡夫者。如來說卽非凡夫是名凡夫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0178a07"/><lb ed="R039" n="0353a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0178a0701">今如來說我者。乃權也。亦非有我之念。故頌云。利
<lb ed="X" n="0178a08"/><lb ed="R039" n="0353a08"/>生權立我。證理實無人。此凡夫執著。認相爲我。古
<lb ed="X" n="0178a09"/><lb ed="R039" n="0353a09"/>云。色身非我。任爲我法身。眞我而不任。是以凡夫
<lb ed="X" n="0178a10"/><lb ed="R039" n="0353a10"/>無實體。故說非凡夫也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0178a11"/><lb ed="R039" n="0353a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法身非相分第二十六</cb:mulu><head>○法身非相分第二十六</head>
<lb ed="X" n="0178a12"/><lb ed="R039" n="0353a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0178a1201">須菩提。於意云何。可以三十二相觀如來不<note place="inline">音否</note>須菩
<lb ed="X" n="0178a13"/><lb ed="R039" n="0353a13"/>提言。如是。如是。以三十二相觀如來。佛言。須菩提。若
<lb ed="X" n="0178a14"/><lb ed="R039" n="0353a14"/>以三十二相觀如來者。轉輪聖王卽是如來。須菩提
<lb ed="X" n="0178a15"/><lb ed="R039" n="0353a15"/>白佛言。世尊。如我解佛所說義。不應以三十二相觀
<lb ed="X" n="0178a16"/><lb ed="R039" n="0353a16"/>如來。爾時。世尊而說偈言。若以色見我。以音聲求我。
<lb ed="X" n="0178a17"/><lb ed="R039" n="0353a17"/>是人行邪道。不能見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0178a18"/><lb ed="R039" n="0353a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0178a1801">三十二相。佛之報身。如來法身非相也。須菩提以
<lb ed="X" n="0178a19"/><lb ed="R039" n="0353b01"/>三十二相觀佛法身者。執波爲水也。故佛說。若認
<lb ed="X" n="0178a20"/><lb ed="R039" n="0353b02"/>相爲佛者。轉輪聖王亦佛也。轉輪聖王亦有三十
<lb ed="X" n="0178a21"/><lb ed="R039" n="0353b03"/>二相報身矣。須菩提亦言。不當三十二相觀佛法
<lb ed="X" n="0178a22"/><lb ed="R039" n="0353b04"/>身者。是撥波求水也。未明水之眞體。故此經云。聲
<lb ed="X" n="0178a23"/><lb ed="R039" n="0353b05"/>色者。傍外之門。非眞佛體也。若人著相離相者。卽
<lb ed="X" n="0178a24"/><lb ed="R039" n="0353b06"/>是邪外之道。實不能見眞佛法身也。頌云。聲色見
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0178b" n="0178b"/>
<lb ed="X" n="0178b01"/><lb ed="R039" n="0353b07"/>聞皆是妄。眞空無相鏡非臺。四八身中尋得佛。轉
<lb ed="X" n="0178b02"/><lb ed="R039" n="0353b08"/>輪王相卽如來。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0178b03"/><lb ed="R039" n="0353b09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無斷無滅分第二十七</cb:mulu><head>○無斷無滅分第二十七</head>
<lb ed="X" n="0178b04"/><lb ed="R039" n="0353b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0178b0401">須菩提。汝若作是念。如來不以具足相故得阿耨<note place="inline">音奴
<lb ed="X" n="0178b05"/><lb ed="R039" n="0353b11"/>入聲</note>多羅三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提須菩提莫作是念如來不以
<lb ed="X" n="0178b06"/><lb ed="R039" n="0353b12"/>具足相故得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0178b07"/><lb ed="R039" n="0353b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0178b0701">此一章。承上章而言也。以者。當作是也。須菩提前
<lb ed="X" n="0178b08"/><lb ed="R039" n="0353b14"/>言以三十二相觀如來心者。是常見之所惑。後言
<lb ed="X" n="0178b09"/><lb ed="R039" n="0353b15"/>以不應以三十二相觀如來心者。是斷見之所失
<lb ed="X" n="0178b10"/><lb ed="R039" n="0353b16"/>也。佛恐人陷於斷常見中。故作此問。呼須菩提徵
<lb ed="X" n="0178b11"/><lb ed="R039" n="0353b17"/>之。汝若作是念謂佛不是具足相中得菩提心者
<lb ed="X" n="0178b12"/><lb ed="R039" n="0353b18"/>此言心相乖違生斷滅之見也。豈不見心經云色
<lb ed="X" n="0178b13"/><lb ed="R039" n="0354a01"/>不異空空不異色故云卽波卽水卽妄卽眞何得
<lb ed="X" n="0178b14"/><lb ed="R039" n="0354a02"/>除此身相之外而別有菩提心也佛誡之莫作是
<lb ed="X" n="0178b15"/><lb ed="R039" n="0354a03"/>念者勿謂佛不是具足相中得菩提心也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0178b16"/><lb ed="R039" n="0354a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0178b1601">須菩提汝若作是念發阿耨<note place="inline">音奴入聲</note>多羅三藐<note place="inline">音渺</note>三菩
<lb ed="X" n="0178b17"/><lb ed="R039" n="0354a05"/>提心者說諸法斷滅莫作是念何以故發阿耨多羅
<lb ed="X" n="0178b18"/><lb ed="R039" n="0354a06"/>三藐三菩提心者於法不說斷滅相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0178b19"/><lb ed="R039" n="0354a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0178b1901">汝若作無相。發菩提心之念者。言相非心而心非
<lb ed="X" n="0178b20"/><lb ed="R039" n="0354a08"/>相。說諸法斷滅。重誡之莫作此無相得心之念。何
<lb ed="X" n="0178b21"/><lb ed="R039" n="0354a09"/>以故。若發大菩提心之人。於諸法相無罣無礙。不
<lb ed="X" n="0178b22"/><lb ed="R039" n="0354a10"/>著不離不說斷滅相也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0178b23"/><lb ed="R039" n="0354a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">不受不貪分第二十八</cb:mulu><head>○不受不貪分第二十八</head>
<lb ed="X" n="0178b24"/><lb ed="R039" n="0354a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0178b2401">須菩提。若菩薩以滿恒河沙等世界七寶持用布施。
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0178c" n="0178c"/>
<lb ed="X" n="0178c01"/><lb ed="R039" n="0354a13"/>若復有人知一切法無我。得成於忍。此菩薩勝前菩
<lb ed="X" n="0178c02"/><lb ed="R039" n="0354a14"/>薩所得功德。何以故。須菩提。以諸菩薩不受福德故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0178c03"/><lb ed="R039" n="0354a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0178c0301">知一切法無我者。法本無我。是人妄生分別。以爲
<lb ed="X" n="0178c04"/><lb ed="R039" n="0354a16"/>有我。若人知心無法知法。非我如此。則聖凡情盡。
<lb ed="X" n="0178c05"/><lb ed="R039" n="0354a17"/>能所見消。卽得成無生法忍。直證菩提。何干福德
<lb ed="X" n="0178c06"/><lb ed="R039" n="0354a18"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0178c07"/><lb ed="R039" n="0354b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0178c0701">須菩提白佛言。世尊。云何菩薩不受福德。須菩提。菩
<lb ed="X" n="0178c08"/><lb ed="R039" n="0354b02"/>薩所作福德。不應貪著。是故說不受福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0178c09"/><lb ed="R039" n="0354b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0178c0901">菩薩心空無法。於福不著。若著福德。福德亦是法
<lb ed="X" n="0178c10"/><lb ed="R039" n="0354b04"/>矣。故云。但能萬法不相干。一超直入如來地。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0178c11"/><lb ed="R039" n="0354b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">威儀寂靜分第二十九</cb:mulu><head>○威儀寂靜分第二十九</head>
<lb ed="X" n="0178c12"/><lb ed="R039" n="0354b06"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0178c1201"><l>威儀自威儀</l><l>寂處有誰知</l><l>若作威儀相</l>
<lb ed="X" n="0178c13"/><lb ed="R039" n="0354b07"/><l>大象沒深泥</l></lg>
<lb ed="X" n="0178c14"/><lb ed="R039" n="0354b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0178c1401">須菩提。若有人言。如來若來若去･若坐若臥。是人不
<lb ed="X" n="0178c15"/><lb ed="R039" n="0354b09"/>解我所說義。何以故。如來者。無所從來。亦無所去。故
<lb ed="X" n="0178c16"/><lb ed="R039" n="0354b10"/>名如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0178c17"/><lb ed="R039" n="0354b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0178c1701">如來者。佛眞法身也。遍滿虗空。實無來去。今言此
<lb ed="X" n="0178c18"/><lb ed="R039" n="0354b12"/>來去坐臥者。來爲法生。去爲法滅。來去是法。坐臥
<lb ed="X" n="0178c19"/><lb ed="R039" n="0354b13"/>是相。豈其佛法身而有來去耶。若人言此法身有
<lb ed="X" n="0178c20"/><lb ed="R039" n="0354b14"/>此來去者。是未解實義也。故如來說無所來去也。
<lb ed="X" n="0178c21"/><lb ed="R039" n="0354b15"/>古德云。來爲衆生來。去爲衆生去。法身等虗空住
<lb ed="X" n="0178c22"/><lb ed="R039" n="0354b16"/>在無心處。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0178c23"/><lb ed="R039" n="0354b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一合理相分第三十</cb:mulu><head>○一合理相分第三十</head>
<lb ed="X" n="0178c24"/><lb ed="R039" n="0354b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0178c2401">須菩提。若善男子･善女人。以三千大千世界碎爲微
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0179a" n="0179a"/>
<lb ed="X" n="0179a01"/><lb ed="R039" n="0355a01"/>塵。於意云何。是微塵衆寧爲多不<note place="inline">音否</note>甚多。世尊。何以
<lb ed="X" n="0179a02"/><lb ed="R039" n="0355a02"/>故。若是微塵衆實有者。佛卽不說是微塵衆。所以者
<lb ed="X" n="0179a03"/><lb ed="R039" n="0355a03"/>何。佛說。微塵衆。卽非微塵衆。是名微塵衆。世尊。如來
<lb ed="X" n="0179a04"/><lb ed="R039" n="0355a04"/>所說三千大千世界。卽非世界。是名世界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0179a05"/><lb ed="R039" n="0355a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0179a0501">佛雖然說此世界微塵。亦爲發明一眞之理也。微
<lb ed="X" n="0179a06"/><lb ed="R039" n="0355a06"/>塵無實世界非堅。縱有無量之多。亦是虗名也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0179a07"/><lb ed="R039" n="0355a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0179a0701">何以故。若世界實有者。卽是一合相。如來說。一合相。
<lb ed="X" n="0179a08"/><lb ed="R039" n="0355a08"/>卽非一合相。是名一合相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0179a09"/><lb ed="R039" n="0355a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0179a0901">一合相者。一者。乃一空眞理也。相者。乃世界幻妄
<lb ed="X" n="0179a10"/><lb ed="R039" n="0355a10"/>諸相也。合者。和合也。謂一空眞理。融通和合世界
<lb ed="X" n="0179a11"/><lb ed="R039" n="0355a11"/>諸相。如膠投色。正謂。色無膠不立。膠無色不顯。眞
<lb ed="X" n="0179a12"/><lb ed="R039" n="0355a12"/>妄融通。合成世界諸相矣。故楞嚴云。猶如世間諸
<lb ed="X" n="0179a13"/><lb ed="R039" n="0355a13"/>相。雜和成一體者是也。如來亦說非一合相者。言
<lb ed="X" n="0179a14"/><lb ed="R039" n="0355a14"/>諸相幻妄。屢受變遷。眞空妙理。實無成壞。眞理非
<lb ed="X" n="0179a15"/><lb ed="R039" n="0355a15"/>理。和合非合。故非眞一合相。是名一合相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0179a16"/><lb ed="R039" n="0355a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0179a1601">須菩提。一合相者。卽是不可說。但凡夫之人貪著其
<lb ed="X" n="0179a17"/><lb ed="R039" n="0355a17"/>事。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0179a18"/><lb ed="R039" n="0355a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0179a1801">若言眞妄。融通合爲一相者。佛止須菩提不可說。
<lb ed="X" n="0179a19"/><lb ed="R039" n="0355b01"/>但恐凡夫貪著妄相爲眞之事也。凡夫未悟空理。
<lb ed="X" n="0179a20"/><lb ed="R039" n="0355b02"/>堅執妄相。不蚤觀破。欲待世界壞時。方覺苦恩情
<lb ed="X" n="0179a21"/><lb ed="R039" n="0355b03"/>別。後始知空也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0179a22"/><lb ed="R039" n="0355b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">知見不生分第三十一</cb:mulu><head>○知見不生分第三十一</head>
<lb ed="X" n="0179a23"/><lb ed="R039" n="0355b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0179a2301">須菩提。若人言。佛說我見･人見･衆生見･壽者見。須菩
<lb ed="X" n="0179a24"/><lb ed="R039" n="0355b06"/>提。於意云何。是人解我所說義不<note place="inline">音否</note>不也。世尊。是人
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0179b" n="0179b"/>
<lb ed="X" n="0179b01"/><lb ed="R039" n="0355b07"/>不解如來所說義。何以故。世尊說。我見･人見･衆生見･
<lb ed="X" n="0179b02"/><lb ed="R039" n="0355b08"/>壽者見。卽非我見･人見･衆生見･壽者見。是名我見･人
<lb ed="X" n="0179b03"/><lb ed="R039" n="0355b09"/>見･衆生見･壽者見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0179b04"/><lb ed="R039" n="0355b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0179b0401">我･人･衆生･壽者。此四相本非實體。若人言。佛亦有
<lb ed="X" n="0179b05"/><lb ed="R039" n="0355b11"/>四相之說。疑爲實有者。則此人能深解佛之大義
<lb ed="X" n="0179b06"/><lb ed="R039" n="0355b12"/>否。須菩提答云。此人未能深解如來實義也。是眞
<lb ed="X" n="0179b07"/><lb ed="R039" n="0355b13"/>體湛然。空諸法相。雖佛說是四相。非有四相之念。
<lb ed="X" n="0179b08"/><lb ed="R039" n="0355b14"/>但言四相而<anchor xml:id="nkr_note_add_0179b0801" n="0179b0801"/><anchor xml:id="beg0179b0801" n="0179b0801"/>已<anchor xml:id="end0179b0801"/>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0179b09"/><lb ed="R039" n="0355b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0179b0901">須菩提。發阿耨<note place="inline">音奴入聲</note>多羅三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提心者。於一
<lb ed="X" n="0179b10"/><lb ed="R039" n="0355b16"/>切法。應如是知。如是見。如是信解。不生法相。須菩提。
<lb ed="X" n="0179b11"/><lb ed="R039" n="0355b17"/>所言法相者。如來說卽非法相。是名法相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0179b12"/><lb ed="R039" n="0355b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0179b1201">如是知見者。卽此無分別之心是也。如是信解者。
<lb ed="X" n="0179b13"/><lb ed="R039" n="0356a01"/>凡於一切法相。莫作法相之念。向外馳求如此無
<lb ed="X" n="0179b14"/><lb ed="R039" n="0356a02"/>念之心。是名發菩提心也。所言法相者。法本無體。
<lb ed="X" n="0179b15"/><lb ed="R039" n="0356a03"/>豈有相耶。境來則法相自現。境滅則法相自消。故
<lb ed="X" n="0179b16"/><lb ed="R039" n="0356a04"/>如來說法相非相。是名相也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0179b17"/><lb ed="R039" n="0356a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">應化非眞分第三十二</cb:mulu><head>○應化非眞分第三十二</head>
<lb ed="X" n="0179b18"/><lb ed="R039" n="0356a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0179b1801">須菩提。若有人以滿無量阿僧祗世界七寶持用布
<lb ed="X" n="0179b19"/><lb ed="R039" n="0356a07"/>施。若有善男子･善女人。發菩薩心者。持於此經。乃至
<lb ed="X" n="0179b20"/><lb ed="R039" n="0356a08"/>四句偈等。受持讀誦。爲人演說。其福勝彼。云何爲人
<lb ed="X" n="0179b21"/><lb ed="R039" n="0356a09"/>演說。不取於相。如如不動。何以故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0179b22"/><lb ed="R039" n="0356a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0179b2201">無量阿僧祗二者皆是數也。言其數多之甚矣。發
<lb ed="X" n="0179b23"/><lb ed="R039" n="0356a11"/>菩薩心者。須發最上一乘利生心也。受持讀誦者。
<lb ed="X" n="0179b24"/><lb ed="R039" n="0356a12"/>心得經理曰受。養心不動曰持。究明經義曰演。悟
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0179c" n="0179c"/>
<lb ed="X" n="0179c01"/><lb ed="R039" n="0356a13"/>心無法曰說。謂持此經乃至四句偈等者。言此一
<lb ed="X" n="0179c02"/><lb ed="R039" n="0356a14"/>卷金剛般若經全受持而讀誦也。言發大菩薩心
<lb ed="X" n="0179c03"/><lb ed="R039" n="0356a15"/>者。方能受持此經。爲人演說流通世上也。其福勝
<lb ed="X" n="0179c04"/><lb ed="R039" n="0356a16"/>彼者。說前種種布施。立行施爲盡屬幻化。雖有福
<lb ed="X" n="0179c05"/><lb ed="R039" n="0356a17"/>報。終歸消滅。惟此般若眞體不屬修證。若契此無
<lb ed="X" n="0179c06"/><lb ed="R039" n="0356a18"/>爲永不退轉。惟此無爲之福勝諸有爲之福也。云
<lb ed="X" n="0179c07"/><lb ed="R039" n="0356b01"/>何演說者。佛恐人泥於文字。故說不取於相。如如
<lb ed="X" n="0179c08"/><lb ed="R039" n="0356b02"/>不動取者著也。如如不動者。言此眞如。湛寂應用
<lb ed="X" n="0179c09"/><lb ed="R039" n="0356b03"/>無虧。卽此佛說一句如如不動。收盡三藏十二部
<lb ed="X" n="0179c10"/><lb ed="R039" n="0356b04"/>之敎也。頌曰。末後如如這句經。如來演說太分明。
<lb ed="X" n="0179c11"/><lb ed="R039" n="0356b05"/>擧頭若見空中月。此點靈光本現成。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0179c12"/><lb ed="R039" n="0356b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0179c1201">一切有爲法如夢幻泡影如露亦如電應作如是觀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0179c13"/><lb ed="R039" n="0356b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0179c1301">此四句偈說。此夢幻泡影。露電六種虗妄爲譬喩
<lb ed="X" n="0179c14"/><lb ed="R039" n="0356b08"/>者。謂有爲之法。悉是幻化。無有實義。故設此喩。此
<lb ed="X" n="0179c15"/><lb ed="R039" n="0356b09"/>無爲妙體。毫法不安。正謂。千峰勢到岳邊盡。萬派
<lb ed="X" n="0179c16"/><lb ed="R039" n="0356b10"/>聲歸海上消。故涅槃云。諸行無常。是生滅法。生滅
<lb ed="X" n="0179c17"/><lb ed="R039" n="0356b11"/>滅<anchor xml:id="nkr_note_add_0179c1701" n="0179c1701"/><anchor xml:id="beg0179c1701" n="0179c1701"/>已<anchor xml:id="end0179c1701"/>。寂滅爲樂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0179c18"/><lb ed="R039" n="0356b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0179c1801">佛說是經<anchor xml:id="nkr_note_add_0179c1801" n="0179c1801"/><anchor xml:id="beg0179c1801" n="0179c1801"/>已<anchor xml:id="end0179c1801"/>。長老須菩提及諸比丘･比丘尼･優婆塞･
<lb ed="X" n="0179c19"/><lb ed="R039" n="0356b13"/>優婆夷･一切世間･天･人･阿修羅。聞佛所說。皆大歡喜。
<lb ed="X" n="0179c20"/><lb ed="R039" n="0356b14"/>信受奉行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0179c21"/><lb ed="R039" n="0356b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0179c2101">僧稱比丘師。姑稱比丘尼。居士稱優婆塞。道姑稱
<lb ed="X" n="0179c22"/><lb ed="R039" n="0356b16"/>優婆夷。與一切世間人道衆天道衆修羅道衆。此
<lb ed="X" n="0179c23"/><lb ed="R039" n="0356b17"/>四種三道。聞佛說此金剛般若眞經妙義。皆大歡
<lb ed="X" n="0179c24"/><lb ed="R039" n="0356b18"/>喜。誠心信受。謹奉尊行也。道川言。此經頓超佛地。
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0180a" n="0180a"/>
<lb ed="X" n="0180a01"/><lb ed="R039" n="0357a01"/>敬而頌之曰。飢得食。渴得漿。病得瘥。熱得涼。貧人
<lb ed="X" n="0180a02"/><lb ed="R039" n="0357a02"/>遇寶。嬰子見娘。飄舟到岸。遠客歸鄕。旱逢甘澤。國
<lb ed="X" n="0180a03"/><lb ed="R039" n="0357a03"/>有忠良。四夷拱奉。八表誼揚。頭頭俱顯。物物全彰。
<lb ed="X" n="0180a04"/><lb ed="R039" n="0357a04"/>古今凡聖。地獄天堂。東西南北。同沐恩光。伏願刹
<lb ed="X" n="0180a05"/><lb ed="R039" n="0357a05"/>塵沙界諸群品。溥入金剛大道場。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0180a06"/><lb ed="R039" n="0357a06"/><p xml:id="pX25p0180a0601">此偈爲看敎者休著休棄而頌也。</p>
<lb ed="X" n="0180a07"/><lb ed="R039" n="0357a07"/><p cb:type="head2" xml:id="pX25p0180a0701">其一</p>
<lb ed="X" n="0180a08"/><lb ed="R039" n="0357a08"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0180a0801"><l>金剛離相快如刀</l><l>註解雖然亦是糟</l>
<lb ed="X" n="0180a09"/><lb ed="R039" n="0357a09"/><l>休向紙中尋佛跡</l><l>但從心上覔香醪</l></lg>
<lb ed="X" n="0180a10"/><lb ed="R039" n="0357a10"/><p cb:type="head2" xml:id="pX25p0180a1001">其二</p>
<lb ed="X" n="0180a11"/><lb ed="R039" n="0357a11"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0180a1101"><l>金剛今解以週全</l><l>一會窮來一會玄</l>
<lb ed="X" n="0180a12"/><lb ed="R039" n="0357a12"/><l>未見月時休棄指</l><l>得魚之後可忘筌</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0180a13"/><lb ed="R039" n="0357a13"/>
<lb ed="X" n="0180a14"/><lb ed="R039" n="0357a14"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金剛般若羅蜜經音釋直解<note place="inline">終</note></cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0180a15"/>
<lb ed="X" n="0180a16"/>
<lb ed="X" n="0180a17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">後儀</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0180a18"/><lb ed="R039" n="0357a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">般若眞言</cb:mulu><head>般若眞言</head>
<lb ed="X" n="0180a19"/><lb ed="R039" n="0357a17"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX25p0180a1901">納謨薄伽伐帝鉢唎<note place="inline">二合</note>若<note place="inline">而也切</note>波羅蜜多曳<note place="inline">三</note>怛
<lb ed="X" n="0180a20"/><lb ed="R039" n="0357a18"/>姪他<note place="inline">四</note>唵<note place="inline">五</note>訖唎<note place="inline">三合</note><note place="inline">上</note><note place="inline">其訖切</note>地唎<note place="inline">三合</note><note place="inline">上</note><note place="inline">庭逸切</note>室利<note place="inline">三合</note><note place="inline">六</note>戍
<lb ed="X" n="0180a21"/><lb ed="R039" n="0357b01"/>嚕<note place="inline">二合</note><note place="inline">上</note><note place="inline">鼠出切</note><note place="inline">下力忽切</note>知<note place="inline">下以切</note><note place="inline">七</note>三密栗知<note place="inline">上同</note>佛<note place="inline">方逸切</note><note place="inline">八</note>社野
<lb ed="X" n="0180a22"/><lb ed="R039" n="0357b02"/>娑訶</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0180a23"/><lb ed="R039" n="0357b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">金剛心眞言</cb:mulu><head>金剛心眞言</head>
<lb ed="X" n="0180a24"/><lb ed="R039" n="0357b04"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX25p0180a2401">唵　烏輪尼　娑婆訶</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0180b" n="0180b"/>
<lb ed="X" n="0180b01"/><lb ed="R039" n="0357b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">補闕眞言</cb:mulu><head>補闕眞言</head>
<lb ed="X" n="0180b02"/><lb ed="R039" n="0357b06"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX25p0180b0201">南無喝囉怛那哆囉夜耶。佉囉佉羅。俱住俱住。摩囉
<lb ed="X" n="0180b03"/><lb ed="R039" n="0357b07"/>摩囉。嗁囉吽。賀賀。蘇怛拏。吽潑抹拏。娑婆訶</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0180b04"/><lb ed="R039" n="0357b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">又補闕眞言</cb:mulu><head>又補闕眞言</head>
<lb ed="X" n="0180b05"/><lb ed="R039" n="0357b09"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX25p0180b0501">唵。呼嚧呼嚧。社野穆契娑訶</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0180b06"/><lb ed="R039" n="0357b10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普回向眞言</cb:mulu><head>普回向眞言</head>
<lb ed="X" n="0180b07"/><lb ed="R039" n="0357b11"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX25p0180b0701">唵　娑摩羅　娑摩囉　弭摩曩　薩訶<g ref="#CB02389">𭌯</g>　摩訶
<lb ed="X" n="0180b08"/><lb ed="R039" n="0357b12"/>斫迦囉<g ref="#CB02389">𭌯</g>吽<note place="inline">終</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0180b09"/><lb ed="R039" n="0357b13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">收經偈</cb:mulu><head>收經偈</head>
<lb ed="X" n="0180b10"/><lb ed="R039" n="0357b14"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0180b1001"><l>三途永息輪迴苦</l><l>六趣休隨汩沒因</l>
<lb ed="X" n="0180b11"/><lb ed="R039" n="0357b15"/><l>無邊含識悟眞常</l><l>萬類有情登彼岸</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0180b12"/><lb ed="R039" n="0357b16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">金剛經讚</cb:mulu><head>金剛經讚</head>
<lb ed="X" n="0180b13"/><lb ed="R039" n="0357b17"/><p xml:id="pX25p0180b1301">三十二分　功德難量　四句玅偈廣宣揚　須菩
<lb ed="X" n="0180b14"/><lb ed="R039" n="0357b18"/>提　白佛言　無說無傳　應作如是觀。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0180b15"/>
<lb ed="X" n="0180b16"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 483-C 書金剛經直解後</cb:mulu><head>No. 483-C
<lb ed="X" n="0180b17"/><lb ed="R039" n="0358a01"/> 書金剛經直解後</head>
<lb ed="X" n="0180b18"/>
<lb ed="X" n="0180b19"/><lb ed="R039" n="0358a02"/><p xml:id="pX25p0180b1901">金剛經。諸佛心地法門。眞實微妙了義。乃金剛妙心
<lb ed="X" n="0180b20"/><lb ed="R039" n="0358a03"/>者。冲漠而永固。虗靈而恒照。獨立古今無增無減。嘗
<lb ed="X" n="0180b21"/><lb ed="R039" n="0358a04"/>出塵累無間凡聖。雙泯雙照。能絕境智。一代之眞說
<lb ed="X" n="0180b22"/><lb ed="R039" n="0358a05"/>蓋極于茲乎。昔孤獨園中。曁吐此一言。三光迴景移
<lb ed="X" n="0180b23"/><lb ed="R039" n="0358a06"/>照。乾坤卷而入懷。故從阿難集貝葉於滅後。而隨什
<lb ed="X" n="0180b24"/><lb ed="R039" n="0358a07"/>師易梵音於華言。頗就此經往往雖有註家。或多或
<pb ed="X" xml:id="X25.0483.0180c" n="0180c"/>
<lb ed="X" n="0180c01"/><lb ed="R039" n="0358a08"/>少。果似未盡其美矣。然圓杲師。妙達佛旨。鈎索深隱。
<lb ed="X" n="0180c02"/><lb ed="R039" n="0358a09"/>採摝精要。成此編緝。遠輝後來矣。一日遊戲書林。始
<lb ed="X" n="0180c03"/><lb ed="R039" n="0358a10"/>得求斯直解。玩味累日。而以與學人曰。此辭簡而義
<lb ed="X" n="0180c04"/><lb ed="R039" n="0358a11"/>豐。歷不周深徹宗。嗟呼惜乎。於離相一章之中。嘆澆
<lb ed="X" n="0180c05"/><lb ed="R039" n="0358a12"/>世受持之下。註解之字湮沒甚多矣。吾子退而有日
<lb ed="X" n="0180c06"/><lb ed="R039" n="0358a13"/>來曰。願加和訓。及補脫落。予撫膺扣頭曰。豈得雖穿
<lb ed="X" n="0180c07"/><lb ed="R039" n="0358a14"/>壁碩德。輙測其幽微。況猶於泥文句之淺識。衆盲捫
<lb ed="X" n="0180c08"/><lb ed="R039" n="0358a15"/>象。汝宜需於之他。我且得乎於彼。然學人強不止。故
<lb ed="X" n="0180c09"/><lb ed="R039" n="0358a16"/>應其求爲先矣。</p>
<lb ed="X" n="0180c10"/><lb ed="R039" n="0358a17"/><p xml:id="pX25p0180c1001">正保四年十月三日鎭西府豐之前州永照釋西吟
<lb ed="X" n="0180c11"/><lb ed="R039" n="0358a18"/>謹書其後</p>
<lb ed="X" n="0180c12"/>
<lb ed="X" n="0180c13"/>
<lb ed="X" n="0180c14"/>
<lb ed="X" n="0180c15"/><cb:div type="w"><p xml:id="pX25p0180c1501"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0180001" n="0180001"/>金剛三昧一卷</p>
<lb ed="X" n="0180c16"/><p xml:id="pX25p0180c1601">收于閱經十二種第九。</p></cb:div></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0166b2101" to="#end0166b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">僭</lem><rdg wit="#wit.orig">僣</rdg></app>
<app from="#beg0167c2201" to="#end0167c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0168a0601" to="#end0168a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">耆</lem><rdg wit="#wit.orig">蓍</rdg></app>
<app from="#beg0168a2401" to="#end0168a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">獨</lem><rdg wit="#wit.orig">施</rdg></app>
<app from="#beg0168b1501" to="#end0168b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0168b1601" to="#end0168b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0168c0301" to="#end0168c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0169b0601" to="#end0169b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0169b1901" to="#end0169b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0170a1401" to="#end0170a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0175b1201" to="#end0175b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0176c1301" to="#end0176c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0179b0801" to="#end0179b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0179c1701" to="#end0179c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0179c1801" to="#end0179c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0169001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0169001">疑疑凝</note>
<note n="0174001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0174001">法疑所</note>
<note n="0176001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176001">惻疑測</note>
<note n="0180001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180001">（閱經十二種第九(No. 647-9)，第37卷所収。<g ref="#CB18834">󴦒</g>）</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0166b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0166b2101">僭【CB】，僣【卍續】</note>
<note n="0167c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0167c2201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0168a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0168a0601">耆【CB】，蓍【卍續】</note>
<note n="0168a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0168a2401">獨【CB】，施【卍續】</note>
<note n="0168b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0168b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0168b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0168b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0168c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0168c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0169b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0169b0601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0169b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0169b1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0170a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0170a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0175b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0175b1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0176c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0176c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0179b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0179b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0179c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0179c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0179c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0179c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>