<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X25n0485">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 485 金剛經如是解</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 485 金剛經如是解</title>
			<author>淸 無是道人註解</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">485</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-15 17:14:39 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">金剛經如是解</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, Text as provided by Electronic Buddhadharma Society (EBS)</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，佛敎電腦資訊庫功德會提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00501">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00501</charName>
				<mapping cb:dec="983541" type="PUA">U+F01F5</mapping>
			<mapping type="unicode">U+4B7E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>馱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[馬*犬]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01998">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01998</charName>
				<mapping cb:dec="985038" type="PUA">U+F07CE</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+977A</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>靺</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[革*未]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB02494">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName>
				<mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping>
			<mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB04432">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04432</charName>
				<mapping cb:dec="987472" type="PUA">U+F1150</mapping>
			<mapping type="unicode">U+4B38</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[(歹*又)/食]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB13474">
				<charName>CBETA CHARACTER CB13474</charName>
				<mapping cb:dec="996514" type="PUA">U+F34A2</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2D979</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[日*舌]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15106">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15106</charName>
				<mapping cb:dec="998146" type="PUA">U+F3B02</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+9B31</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鬱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[鬱-山+止]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15156">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15156</charName>
				<mapping cb:dec="998196" type="PUA">U+F3B34</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7891</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>碑</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[石*((白-日+田)/廾)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15179">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15179</charName>
				<mapping cb:dec="998219" type="PUA">U+F3B4B</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>雀</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[少/隹]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB16774">
				<charName>CBETA CHARACTER CB16774</charName>
				<mapping cb:dec="999814" type="PUA">U+F4186</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+27DE4</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[丨*賾]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB18834">
				<charName>CBETA CHARACTER CB18834</charName>
				<mapping cb:dec="1001874" type="PUA">U+F4992</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>編⃝</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-16T15:46:28">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0184c" n="0184c"/>
<lb ed="X" n="0184c01"/>
<lb ed="X" n="0184c02"/>
<lb ed="X" n="0184c03"/>
<lb ed="X" n="0184c04"/>
<lb ed="X" n="0184c05"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 485-A 金剛經如是解自述</cb:mulu><head>No. 485-A
<lb ed="X" n="0184c06"/><lb ed="R039" n="0367a01"/> 金剛經如是解自述</head>
<lb ed="X" n="0184c07"/>
<lb ed="X" n="0184c08"/><lb ed="R039" n="0367a02"/><p xml:id="pX25p0184c0801">金剛者。性喩也。性無形似。落言卽非。天竺先生不得
<lb ed="X" n="0184c09"/><lb ed="R039" n="0367a03"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0184c0901" n="0184c0901"/><anchor xml:id="beg0184c0901" n="0184c0901"/>已<anchor xml:id="end0184c0901"/>而有言。於是名之以般若。名之以阿耨多羅三藐
<lb ed="X" n="0184c10"/><lb ed="R039" n="0367a04"/>三菩提。猶謂文字日繁。本來不多。故於經首。拈出如
<lb ed="X" n="0184c11"/><lb ed="R039" n="0367a05"/>是兩字。如是者。性體也。不變不異。何容解。何容不解。
<lb ed="X" n="0184c12"/><lb ed="R039" n="0367a06"/>遇慧命人如須菩提者。深機相觸。秘義盡宣。曰。如是
<lb ed="X" n="0184c13"/><lb ed="R039" n="0367a07"/>住。如是降伏。又曰。如是生淸淨心。其言布施也。曰。應
<lb ed="X" n="0184c14"/><lb ed="R039" n="0367a08"/>如是布施。其言果報也。曰。福德亦復如是。其需解人
<lb ed="X" n="0184c15"/><lb ed="R039" n="0367a09"/>也。曰。如是知･如是見･如是信解。是以深明佛法。擔荷
<lb ed="X" n="0184c16"/><lb ed="R039" n="0367a10"/>如來。則曰。如是人等。無異人也。讚嘆世尊。則曰。如是
<lb ed="X" n="0184c17"/><lb ed="R039" n="0367a11"/>世尊。無異物也。其感極涕零。則曰。得聞如是之經。無
<lb ed="X" n="0184c18"/><lb ed="R039" n="0367a12"/>異法也。</p><p xml:id="pX25p0184c1804" cb:place="inline">三十二分實相妙智。不可思議者。語盡忘言。
<lb ed="X" n="0184c19"/><lb ed="R039" n="0367a13"/>兀坐說偈。不過曰。作如是觀而<anchor xml:id="nkr_note_add_0184c1901" n="0184c1901"/><anchor xml:id="beg0184c1901" n="0184c1901"/>已<anchor xml:id="end0184c1901"/>。故知金剛本體。古
<lb ed="X" n="0184c20"/><lb ed="R039" n="0367a14"/>佛聖賢如是。歌利凡夫亦如是。祗舍王城恒沙塔廟
<lb ed="X" n="0184c21"/><lb ed="R039" n="0367a15"/>如是。五百世以前･五百世以後。阿僧祗世界亦無不
<lb ed="X" n="0184c22"/><lb ed="R039" n="0367a16"/>如是。自黃梅首宣經旨。解者八百餘家。然親切道者。
<lb ed="X" n="0184c23"/><lb ed="R039" n="0367a17"/>惟六祖一言了之。曰。法非有無謂如。皆是佛法謂是。
<lb ed="X" n="0184c24"/><lb ed="R039" n="0367a18"/>揆其旨。不過以如是心。演如是經。成如是佛耳。</p><p xml:id="pX25p0184c2419" cb:place="inline">余持
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0185a" n="0185a"/>
<lb ed="X" n="0185a01"/><lb ed="R039" n="0367b01"/>此經二十年。口頭薄業。苦無證入。迨遭劫<g ref="#CB01926">灰</g>。桎梏刀
<lb ed="X" n="0185a02"/><lb ed="R039" n="0367b02"/>鋸。投荒沉獄。一袱隨身。夢寐護念。迄于生還。寓京師
<lb ed="X" n="0185a03"/><lb ed="R039" n="0367b03"/>者又五年。乃取誦本。與素所與。默疑和尙閉關九年
<lb ed="X" n="0185a04"/><lb ed="R039" n="0367b04"/>商量語。及黃蘗山中所得西影禪師遺偈。入都來間
<lb ed="X" n="0185a05"/><lb ed="R039" n="0367b05"/>於長春寺聽御生說法。復入西山叩一齋。識其漫談。
<lb ed="X" n="0185a06"/><lb ed="R039" n="0367b06"/>皆若得若失。乃掩卷靜對覺經上白文。如如本體。躍
<lb ed="X" n="0185a07"/><lb ed="R039" n="0367b07"/>躍紙上。特爲向來業識迷覆不見耳。信手隨錄。久遂
<lb ed="X" n="0185a08"/><lb ed="R039" n="0367b08"/>成帙。雖與如是本體未必脗合。然八百家解者不如
<lb ed="X" n="0185a09"/><lb ed="R039" n="0367b09"/>是。而我欲盡歸之如是。此亦如如本性。活活在我身
<lb ed="X" n="0185a10"/><lb ed="R039" n="0367b10"/>中。不能自異於如來與凡夫者。寧我作如是解哉。名
<lb ed="X" n="0185a11"/><lb ed="R039" n="0367b11"/>以般若名。以阿耨多羅三藐三菩提。佛說<anchor xml:id="nkr_note_add_0185a1101" n="0185a1101"/><anchor xml:id="beg0185a1101" n="0185a1101"/>已<anchor xml:id="end0185a1101"/>多。而況
<lb ed="X" n="0185a12"/><lb ed="R039" n="0367b12"/>無住無相無得無說之法。以如是覓如是。以如是解
<lb ed="X" n="0185a13"/><lb ed="R039" n="0367b13"/>如是乎。故如而還之無如。是而還之無是。解而還之
<lb ed="X" n="0185a14"/><lb ed="R039" n="0367b14"/>無解。余以此自悔自懺。因號無是道人焉。</p>
<lb ed="X" n="0185a15"/><lb ed="R039" n="0367b15"/><p xml:id="pX25p0185a1501">寓跡石鏡山中無是道人自記</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0185a16"/>
<lb ed="X" n="0185a17"/>
<lb ed="X" n="0185a18"/>
<lb ed="X" n="0185a19"/>
<lb ed="X" n="0185a20"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 485-B 金剛經如是解序</cb:mulu><head>No. 485-B
<lb ed="X" n="0185a21"/><lb ed="R039" n="0367b17"/> 金剛經如是解序</head>
<lb ed="X" n="0185a22"/>
<lb ed="X" n="0185a23"/><lb ed="R039" n="0367b18"/><p xml:id="pX25p0185a2301">初祖達摩西來。特稱楞伽四卷可以印心。究不若金
<lb ed="X" n="0185a24"/><lb ed="R039" n="0368a01"/>剛一卷。常爲心印。是以黃梅五祖。首行倡導。宣其經
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0185b" n="0185b"/>
<lb ed="X" n="0185b01"/><lb ed="R039" n="0368a02"/>旨。從而作解者。八百餘家。曹溪六祖。初旣因文悟入。
<lb ed="X" n="0185b02"/><lb ed="R039" n="0368a03"/>後復以之啓口。作壇經。更了以一言曰。法非有無謂
<lb ed="X" n="0185b03"/><lb ed="R039" n="0368a04"/>如。皆是佛法謂是。應知此經。佛與須菩提一句一棒。
<lb ed="X" n="0185b04"/><lb ed="R039" n="0368a05"/>一字一喝。語言文字剗盡無餘。的的敎外別傳。西來
<lb ed="X" n="0185b05"/><lb ed="R039" n="0368a06"/>第一義。爲佛祖慧命所統。于群經中尊勝稱王。信也。</p>
<lb ed="X" n="0185b06"/><lb ed="R039" n="0368a07"/><p xml:id="pX25p0185b0601">其文藏有三譯。元魏留支･陳天竺眞諦二譯。要不如
<lb ed="X" n="0185b07"/><lb ed="R039" n="0368a08"/>姚秦鳩摩羅什所譯。辭特簡明。義無脫誤。是以震旦
<lb ed="X" n="0185b08"/><lb ed="R039" n="0368a09"/>誦習。日月爭光。而註釋多門。意見差別。</p><p xml:id="pX25p0185b0816" cb:place="inline">愚自弱冠志
<lb ed="X" n="0185b09"/><lb ed="R039" n="0368a10"/>學。卽知三敎會通。丙辰歲。以梁生奇緣。皈依憨山大
<lb ed="X" n="0185b10"/><lb ed="R039" n="0368a11"/>師。于東遊之日。得受金剛決疑。以爲指歸。其大意謂。
<lb ed="X" n="0185b11"/><lb ed="R039" n="0368a12"/>佛說法三十年。上首弟子猶是懷疑。此經隨空生所
<lb ed="X" n="0185b12"/><lb ed="R039" n="0368a13"/>疑處。卽便逐破。所謂疑悔永<anchor xml:id="nkr_note_add_0185b1201" n="0185b1201"/><anchor xml:id="beg0185b1201" n="0185b1201"/>已<anchor xml:id="end0185b1201"/>盡。安住實智中。憨師
<lb ed="X" n="0185b13"/><lb ed="R039" n="0368a14"/>現示肉身于曹溪。稱七祖。與六祖覿面。是能不隨分
<lb ed="X" n="0185b14"/><lb ed="R039" n="0368a15"/>演說。眞契佛祖心印。幷契宣尼一貫無言之大旨者。
<lb ed="X" n="0185b15"/><lb ed="R039" n="0368a16"/>卽南嶽之得金剛無礙智。中峰之能用世語入佛知
<lb ed="X" n="0185b16"/><lb ed="R039" n="0368a17"/>見。不過是也。越今四十餘載。其間所聞演說。所見著
<lb ed="X" n="0185b17"/><lb ed="R039" n="0368a18"/>述。描抹此經面目者。不知幾何。而乃得見坦公先生
<lb ed="X" n="0185b18"/><lb ed="R039" n="0368b01"/>如是解。是直以鏡照鏡。諸相不立。以光接光。衆塵消
<lb ed="X" n="0185b19"/><lb ed="R039" n="0368b02"/>隕。只提如是我聞四字。便攝全經。幷攝全藏。若水入
<lb ed="X" n="0185b20"/><lb ed="R039" n="0368b03"/>乳。若芥投針。梵語華言。拈來卽合。引申觸類。無境不
<lb ed="X" n="0185b21"/><lb ed="R039" n="0368b04"/>融。以至孔孟精微。和盤托出。老莊玄妙。徹底掀翻。頭
<lb ed="X" n="0185b22"/><lb ed="R039" n="0368b05"/>頭盡獲家珍。無假揉和窠臼。自非降大任而投險囏
<lb ed="X" n="0185b23"/><lb ed="R039" n="0368b06"/>出自困衡動忍。安能與箕疇岐易。同放光明。更非宗
<lb ed="X" n="0185b24"/><lb ed="R039" n="0368b07"/>敎全彰。福慧兩足。從入泥入水中。履道坦坦。安得具
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0185c" n="0185c"/>
<lb ed="X" n="0185c01"/><lb ed="R039" n="0368b08"/>金剛眼。得金剛心。代佛口宣無上甚深妙。諦現長者
<lb ed="X" n="0185c02"/><lb ed="R039" n="0368b09"/>宰官身而爲說法。具眼者。謂是無垢再來。覆按時節
<lb ed="X" n="0185c03"/><lb ed="R039" n="0368b10"/>因緣。當益信也。</p><p xml:id="pX25p0185c0307" cb:place="inline">此解早<anchor xml:id="nkr_note_add_0185c0301" n="0185c0301"/><anchor xml:id="beg0185c0301" n="0185c0301"/>已<anchor xml:id="end0185c0301"/>壽梓于吳門鎭海古刹。茲
<lb ed="X" n="0185c04"/><lb ed="R039" n="0368b11"/>重梓藏册。流通于楞嚴經坊。將紫栢憨山兩尊者。同
<lb ed="X" n="0185c05"/><lb ed="R039" n="0368b12"/>向寂光首肯。眞歷劫勝因也。古德有云。見聞爲種。八
<lb ed="X" n="0185c06"/><lb ed="R039" n="0368b13"/>難超十地之堦。解行在躬。一生圓曠劫之果。則以無
<lb ed="X" n="0185c07"/><lb ed="R039" n="0368b14"/>是翁作如是解。卽謂如如六如悉歸剩義。如之一字。
<lb ed="X" n="0185c08"/><lb ed="R039" n="0368b15"/>亦不喜聞可也。是萬法俱來。絲毫不掛之第一義也。</p>
<lb ed="X" n="0185c09"/><lb ed="R039" n="0368b16"/><p xml:id="pX25p0185c0901">順治丁酉臘八日擕李道一居士譚貞默槃談謹撰</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0185c10"/>
<lb ed="X" n="0185c11"/>
<lb ed="X" n="0185c12"/>
<lb ed="X" n="0185c13"/>
<lb ed="X" n="0185c14"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 485-C 金剛如是解序</cb:mulu><head>No. 485-C
<lb ed="X" n="0185c15"/><lb ed="R039" n="0369a01"/> 金剛如是解序</head>
<lb ed="X" n="0185c16"/>
<lb ed="X" n="0185c17"/><lb ed="R039" n="0369a02"/><p xml:id="pX25p0185c1701">神功不可以<g ref="#CB15156">碑</g>記。<name role="" type="person">溟渤</name>不可以蠡測。無上妙道。不可
<lb ed="X" n="0185c18"/><lb ed="R039" n="0369a03"/>詮註。唯其詮註不及也。雖終日言而無言。終日跡而
<lb ed="X" n="0185c19"/><lb ed="R039" n="0369a04"/>無跡。故迦文曰。我四十九年。不曾說著一字。又曰。但
<lb ed="X" n="0185c20"/><lb ed="R039" n="0369a05"/>有言說。都無實義。譬之彈者意在<g ref="#CB15179">雀</g>。獲<g ref="#CB15179">雀</g>而彈斯委。
<lb ed="X" n="0185c21"/><lb ed="R039" n="0369a06"/>餌者意在魚。得魚而餌自棄。若夫執餌彈爲魚<g ref="#CB15179">雀</g>。非
<lb ed="X" n="0185c22"/><lb ed="R039" n="0369a07"/>作者咎。乃時人自昧耳。</p>
<lb ed="X" n="0185c23"/><lb ed="R039" n="0369a08"/><p xml:id="pX25p0185c2301">無是張公。究心金剛有得。不肯獨擅其妙。欲以公之
<lb ed="X" n="0185c24"/><lb ed="R039" n="0369a09"/>天下。于致君澤民之餘。鈎索深<g ref="#CB16774">𧷤</g>而箋釋之。命曰。如
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0186a" n="0186a"/>
<lb ed="X" n="0186a01"/><lb ed="R039" n="0369a10"/>是解。歲在丁酉。以方伯涖武林。出全秩屬序焉。余披
<lb ed="X" n="0186a02"/><lb ed="R039" n="0369a11"/>讀<anchor xml:id="nkr_note_add_0186a0201" n="0186a0201"/><anchor xml:id="beg0186a0201" n="0186a0201"/>已<anchor xml:id="end0186a0201"/>。顧謂二三子曰。全經妙旨。爲如是二字。一口道
<lb ed="X" n="0186a03"/><lb ed="R039" n="0369a12"/>盡矣。他如品第文句。雖有數千餘言。不過二字之訓
<lb ed="X" n="0186a04"/><lb ed="R039" n="0369a13"/>詁耳。後來循行下註者。華竺亡慮。千人要之。如析空
<lb ed="X" n="0186a05"/><lb ed="R039" n="0369a14"/>立界。各封<anchor xml:id="nkr_note_add_0186a0501" n="0186a0501"/><anchor xml:id="beg0186a0501" n="0186a0501"/>己<anchor xml:id="end0186a0501"/>私。雖空性非離。而用力勞矣。惟天親･無
<lb ed="X" n="0186a06"/><lb ed="R039" n="0369a15"/>著立義明宗。破疑斷執。差達佛意。然猶不能離句絕
<lb ed="X" n="0186a07"/><lb ed="R039" n="0369a16"/>非。直指第一義諦。斯解也。得之于心。不借舌於玄旨。
<lb ed="X" n="0186a08"/><lb ed="R039" n="0369a17"/>形之于辭。匪寄意于私緣。冥中著彩。水面雕紋。有是
<lb ed="X" n="0186a09"/><lb ed="R039" n="0369a18"/>事。無是理。隨人所得而見之。其裨補于拘學也。厥功
<lb ed="X" n="0186a10"/><lb ed="R039" n="0369b01"/>大哉。</p><p xml:id="pX25p0186a1003" cb:place="inline">山野不能文。抑亦法不換機。以致鋪錦之贊。但
<lb ed="X" n="0186a11"/><lb ed="R039" n="0369b02"/>曰。世尊如是說。　無是公如是解。山野如是序。只此
<lb ed="X" n="0186a12"/><lb ed="R039" n="0369b03"/>三箇如是。猶塗毒鼓響不容接。似太阿劍鋒不可攖。
<lb ed="X" n="0186a13"/><lb ed="R039" n="0369b04"/>又如雲端鶴唳。石竅風鳴。旣未可以理通。亦不許以
<lb ed="X" n="0186a14"/><lb ed="R039" n="0369b05"/>意解。讀是經者。便如是將去。直與說者解者。同一金
<lb ed="X" n="0186a15"/><lb ed="R039" n="0369b06"/>剛體性。同一無住三昧。詎必數盡行墨名言。始信無
<lb ed="X" n="0186a16"/><lb ed="R039" n="0369b07"/>我人衆生壽者相哉。雖然認餌彈爲魚<g ref="#CB15179">雀</g>者。固謬矣。
<lb ed="X" n="0186a17"/><lb ed="R039" n="0369b08"/>苟得一魚一<g ref="#CB15179">雀</g>。遂欲使天下人盡棄餌彈而勿用。吾
<lb ed="X" n="0186a18"/><lb ed="R039" n="0369b09"/>知斯人亦不足以語道也。前哲不云乎。實際理地。不
<lb ed="X" n="0186a19"/><lb ed="R039" n="0369b10"/>受一塵。佛事門中。不捨一法。夫然則雖家喩此經。戶
<lb ed="X" n="0186a20"/><lb ed="R039" n="0369b11"/>傳此解。正金剛種子之光明顯發處也。庸何傷山野
<lb ed="X" n="0186a21"/><lb ed="R039" n="0369b12"/>恁麼序引。是眞實語。是不誑不妄語。具眼者薦取。</p>
<lb ed="X" n="0186a22"/><lb ed="R039" n="0369b13"/><p xml:id="pX25p0186a2201">靈隱道人弘禮題</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0186a23"/>
<lb ed="X" n="0186a24"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0186b" n="0186b"/>
<lb ed="X" n="0186b01"/>
<lb ed="X" n="0186b02"/>
<lb ed="X" n="0186b03"/>
<lb ed="X" n="0186b04"/>
<lb ed="X" n="0186b05"/><cb:docNumber>No. 485</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0186b06"/><lb ed="R039" n="0370a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金剛經如是解</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0186b07"/>
<lb ed="X" n="0186b08"/><lb ed="R039" n="0370a02"/><byline cb:type="author">寓石經山河北　無是道人　註解</byline>
<lb ed="X" n="0186b09"/><lb ed="R039" n="0370a03"/><byline cb:type="other">般若會中　都門孫北海承澤　河陽薛行屋所蘊　膠州張天石若麒　仝閱</byline>
<lb ed="X" n="0186b10"/>
<lb ed="X" n="0186b11"/>
<lb ed="X" n="0186b12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">經題</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0186b13"/><lb ed="R039" n="0370a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0186b1301">金剛般若波羅蜜經</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0186b14"/><lb ed="R039" n="0370a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0186b1401">五金皆謂之金。金剛者。如刀劒之有剛鐵。剛在金
<lb ed="X" n="0186b15"/><lb ed="R039" n="0370a09"/>中。百鍊不消。取其堅利。能斷萬物。有如智慧能絕
<lb ed="X" n="0186b16"/><lb ed="R039" n="0370a10"/>貪嗔癡一切顚倒之見。般若梵語。唐言智慧。波羅
<lb ed="X" n="0186b17"/><lb ed="R039" n="0370a11"/>蜜梵語。唐言到彼岸。欲到彼岸。須憑般若。經者徑
<lb ed="X" n="0186b18"/><lb ed="R039" n="0370a12"/>也。載最上乘。上菩提路。大鑑禪師金剛序云。金在
<lb ed="X" n="0186b19"/><lb ed="R039" n="0370a13"/>山中。山不知是寶。寶亦不知是山。由無性故。人則
<lb ed="X" n="0186b20"/><lb ed="R039" n="0370a14"/>有性。取其寶用得見。金師破山取礦。用火烹鍊。得
<lb ed="X" n="0186b21"/><lb ed="R039" n="0370a15"/>成精金。四大身中性亦云爾。世界中有人我山。人
<lb ed="X" n="0186b22"/><lb ed="R039" n="0370a16"/>我山中有煩惱礦。煩惱礦中有佛性寶。佛性寶中
<lb ed="X" n="0186b23"/><lb ed="R039" n="0370a17"/>有智慧匠。用覺悟火烹鍊。見自性金剛。了然明淨。
<lb ed="X" n="0186b24"/><lb ed="R039" n="0370a18"/>是故以金剛爲喩也。圓覺經曰。譬如銷金鑛。金非
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0186c" n="0186c"/>
<lb ed="X" n="0186c01"/><lb ed="R039" n="0370b01"/>銷故有。雖復本來金。終以銷成就。可知金剛不落
<lb ed="X" n="0186c02"/><lb ed="R039" n="0370b02"/>空虗。煅煉原有功用。</p><p xml:id="pX25p0186c0209" cb:place="inline">此經亦名小般若。乃大部六
<lb ed="X" n="0186c03"/><lb ed="R039" n="0370b03"/>百卷中。第五百七十七卷。名小般若者。謂一卷能
<lb ed="X" n="0186c04"/><lb ed="R039" n="0370b04"/>涵大部之義。非般若有大小也。此經盛行於世。自
<lb ed="X" n="0186c05"/><lb ed="R039" n="0370b05"/>黃梅五祖始。</p>
<lb ed="X" n="0186c06"/><lb ed="R039" n="0370b06"/><p xml:id="pX25p0186c0601">王世貞宛委餘編載。秦穆公時。扶風獲一石佛。公
<lb ed="X" n="0186c07"/><lb ed="R039" n="0370b07"/>不識。棄汚穢中。後染疾。夢天譴責。問由余。對曰。周
<lb ed="X" n="0186c08"/><lb ed="R039" n="0370b08"/>穆王時。有化人來。云。是佛。神王爲造中天臺。公乃
<lb ed="X" n="0186c09"/><lb ed="R039" n="0370b09"/>命由余視之。曰。眞佛神也。公以三牲祀之。由余曰。
<lb ed="X" n="0186c10"/><lb ed="R039" n="0370b10"/>佛法淸淨。所有供養。燒香而<anchor xml:id="nkr_note_add_0186c1001" n="0186c1001"/><anchor xml:id="beg0186c1001" n="0186c1001"/>已<anchor xml:id="end0186c1001"/>。譯經圖記云。明帝
<lb ed="X" n="0186c11"/><lb ed="R039" n="0370b11"/>感異夢。敕郞中蔡愔等。迎摩騰法蘭。用白馬<g ref="#CB00501">䭾</g>經。
<lb ed="X" n="0186c12"/><lb ed="R039" n="0370b12"/>此後來事。謂佛法至漢。始入中國。非也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0186c13"/><lb ed="R039" n="0370b13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法會因由分第一</cb:mulu><head>○法會因由分第一</head>
<lb ed="X" n="0186c14"/><lb ed="R039" n="0370b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0186c1401"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0186j01" n="0186j01"/>如是我聞。一時。佛在<name role="" type="person">舍衛國</name>祗樹<name role="" type="person">給孤獨園</name>。與大比
<lb ed="X" n="0186c15"/><lb ed="R039" n="0370b15"/>丘衆千二百五十人俱。爾時。世尊食時。著衣持鉢。入
<lb ed="X" n="0186c16"/><lb ed="R039" n="0370b16"/>舍衛大城乞食。於其城中。次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0186c1601" n="0186c1601"/><anchor xml:id="beg0186c1601" n="0186c1601"/>已<anchor xml:id="end0186c1601"/>。還至本處。飯食
<lb ed="X" n="0186c17"/><lb ed="R039" n="0370b17"/>訖。收衣鉢。洗足<anchor xml:id="nkr_note_add_0186c1701" n="0186c1701"/><anchor xml:id="beg0186c1701" n="0186c1701"/>已<anchor xml:id="end0186c1701"/>。敷座而坐。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0186c18"/><lb ed="R039" n="0370b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0186c1801">如是我聞者。如來涅槃時示阿難。一切經首。皆安
<lb ed="X" n="0186c19"/><lb ed="R039" n="0371a01"/>如是我聞。佛言覺也。自覺覺他。覺圓滿故。<name role="" type="person">舍衛國</name>。
<lb ed="X" n="0186c20"/><lb ed="R039" n="0371a02"/>波斯匿王所居。祗樹者。祗陀太子所施。<name role="" type="person">給孤獨園</name>
<lb ed="X" n="0186c21"/><lb ed="R039" n="0371a03"/>者。<name role="" type="person">給孤獨</name>長者之園。卽布金滿地處。比丘梵語。華
<lb ed="X" n="0186c22"/><lb ed="R039" n="0371a04"/>言乞士。上乞法於諸佛。下乞食於人間也。千二百
<lb ed="X" n="0186c23"/><lb ed="R039" n="0371a05"/>五十人。三迦葉目犍連舍利弗五人弟子。共合此
<lb ed="X" n="0186c24"/><lb ed="R039" n="0371a06"/>數。</p><p xml:id="pX25p0186c2402" cb:place="inline">如是二字。卽爲全經之髓。六祖云。法非有無謂
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0187a" n="0187a"/>
<lb ed="X" n="0187a01"/><lb ed="R039" n="0371a07"/>之如。皆是佛法謂之是。故住曰如是住。降伏曰如
<lb ed="X" n="0187a02"/><lb ed="R039" n="0371a08"/>是降伏。布施曰如是布施。福德曰福德亦復如是。
<lb ed="X" n="0187a03"/><lb ed="R039" n="0371a09"/>淸淨曰如是生淸淨心。又曰。如是知･如是見･如是
<lb ed="X" n="0187a04"/><lb ed="R039" n="0371a10"/>信解。又曰。如如不動。又曰。作如是觀。每每機鋒相
<lb ed="X" n="0187a05"/><lb ed="R039" n="0371a11"/>投。則曰如是如是。孔曰。一言終身其恕乎。恕者。如
<lb ed="X" n="0187a06"/><lb ed="R039" n="0371a12"/>心也。故曾悟一貫。亦曰忠恕。子思之未發。孟軻之
<lb ed="X" n="0187a07"/><lb ed="R039" n="0371a13"/>不動。總無二義。故經云諸法如義。</p><p xml:id="pX25p0187a0714" cb:place="inline">我聞者。固聞之
<lb ed="X" n="0187a08"/><lb ed="R039" n="0371a14"/>於佛。亦聞之於我也。阿難現身聞相。何所聞。何所
<lb ed="X" n="0187a09"/><lb ed="R039" n="0371a15"/>不聞。夫子之文章可得聞也。</p><p xml:id="pX25p0187a0912" cb:place="inline">一時者。在衛之時。爾
<lb ed="X" n="0187a10"/><lb ed="R039" n="0371a16"/>時者。入城之時。時長老須菩提。乃問法說法之時。
<lb ed="X" n="0187a11"/><lb ed="R039" n="0371a17"/>佛法隨時示現。卽所謂聖之時者。不拘一時也。一
<lb ed="X" n="0187a12"/><lb ed="R039" n="0371a18"/>切時中。無時不在。道也者。不可須臾離也。</p><p xml:id="pX25p0187a1217" cb:place="inline">擧舍衛
<lb ed="X" n="0187a13"/><lb ed="R039" n="0371b01"/>國祗樹園。以見微塵刹土。草木樓觀。頭頭皆是眞
<lb ed="X" n="0187a14"/><lb ed="R039" n="0371b02"/>如。不獨我有。諸大比丘衆。一切人天。幷及異類。俱
<lb ed="X" n="0187a15"/><lb ed="R039" n="0371b03"/>是共有。孔云。吾無行而不與二三子者。是丘也。故
<lb ed="X" n="0187a16"/><lb ed="R039" n="0371b04"/>千二百五十人俱此性。俱此般若。卽俱此佛體。世
<lb ed="X" n="0187a17"/><lb ed="R039" n="0371b05"/>尊傳心諭衆。相諭不言。政在穿衣吃飯處。討箇下
<lb ed="X" n="0187a18"/><lb ed="R039" n="0371b06"/>落。故著衣乞食。了不異於人。折我憍心。生彼施福
<lb ed="X" n="0187a19"/><lb ed="R039" n="0371b07"/>也。</p><p xml:id="pX25p0187a1902" cb:place="inline">還至本處。乃影借語。本地可還。卽我之本來亦
<lb ed="X" n="0187a20"/><lb ed="R039" n="0371b08"/>可還也。飯食<anchor xml:id="nkr_note_add_0187a2001" n="0187a2001"/><anchor xml:id="beg0187a2001" n="0187a2001"/>已<anchor xml:id="end0187a2001"/>畢。收衣鉢者。所以狀佛之脫粘染
<lb ed="X" n="0187a21"/><lb ed="R039" n="0371b09"/>而歸於無也。洗足者。亦以狀空塵也。敷座而坐。寧
<lb ed="X" n="0187a22"/><lb ed="R039" n="0371b10"/>靜登禪。入於化矣。葢菩提實性。無出入相。無往復
<lb ed="X" n="0187a23"/><lb ed="R039" n="0371b11"/>相。祗舍王城。不卽不離。次第乞內與。還至本處。原
<lb ed="X" n="0187a24"/><lb ed="R039" n="0371b12"/>無二見。到敷座而坐。則住心降心。俱在此中。爲第
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0187b" n="0187b"/>
<lb ed="X" n="0187b01"/><lb ed="R039" n="0371b13"/>二分。預示機關。須在解人自悟。</p>
<lb ed="X" n="0187b02"/><lb ed="R039" n="0371b14"/><p xml:id="pX25p0187b0201">有僧參忠國師。師問蘊何事業。曰。講金剛經。師
<lb ed="X" n="0187b03"/><lb ed="R039" n="0371b15"/>曰。最初兩字是甚麼。曰。如是。師曰。是甚麼。僧無
<lb ed="X" n="0187b04"/><lb ed="R039" n="0371b16"/>對。師曰。咄哉。將甚麼講經。</p>
<lb ed="X" n="0187b05"/><lb ed="R039" n="0371b17"/><p xml:id="pX25p0187b0501">僧問趙州。乞指示。州曰。吃粥了也未。僧云。吃粥
<lb ed="X" n="0187b06"/><lb ed="R039" n="0371b18"/>了。州云。洗鉢盂去。僧大悟。六祖曰。心念不起。是
<lb ed="X" n="0187b07"/><lb ed="R039" n="0372a01"/>爲坐故。收鉢洗足敷座。要向這裏參始得。</p>
<lb ed="X" n="0187b08"/><lb ed="R039" n="0372a02"/><p xml:id="pX25p0187b0801">按是經。以無相爲宗。前人以無我相四句。當四
<lb ed="X" n="0187b09"/><lb ed="R039" n="0372a03"/>句偈。此分首章曰。我聞。是我相也。乞食城中。是
<lb ed="X" n="0187b10"/><lb ed="R039" n="0372a04"/>人相也。大比丘衆。是衆生相也。曰佛。曰世尊。是
<lb ed="X" n="0187b11"/><lb ed="R039" n="0372a05"/>壽者相也。不應執著如此。余曰。此種種諸相。俱
<lb ed="X" n="0187b12"/><lb ed="R039" n="0372a06"/>在還至本處後掃之。不擧其地･其人。則落斷見。
<lb ed="X" n="0187b13"/><lb ed="R039" n="0372a07"/>擧而不掃。則落常見。</p><p xml:id="pX25p0187b1309" cb:place="inline">余常序林任先參詳註云。
<lb ed="X" n="0187b14"/><lb ed="R039" n="0372a08"/>無我相者。非無我也。無人相者。非無人也。無衆
<lb ed="X" n="0187b15"/><lb ed="R039" n="0372a09"/>生相･壽者相者。非無衆生與壽者也。不可以身
<lb ed="X" n="0187b16"/><lb ed="R039" n="0372a10"/>相得見如來者。非無身也。不住相布施者。非無
<lb ed="X" n="0187b17"/><lb ed="R039" n="0372a11"/>布施也。無定法可說者。非無法也。過去未來見
<lb ed="X" n="0187b18"/><lb ed="R039" n="0372a12"/>在心不可得者。非無心也。無所住者。非無住也。
<lb ed="X" n="0187b19"/><lb ed="R039" n="0372a13"/>皆從有說到無。葢不著有。便是無了。達摩曰。廓
<lb ed="X" n="0187b20"/><lb ed="R039" n="0372a14"/>然無聖。梁武不省。乃曰。對朕者誰。若了此義。則
<lb ed="X" n="0187b21"/><lb ed="R039" n="0372a15"/>三十二相。俱消化于敷座而坐中矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0187b22"/><lb ed="R039" n="0372a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">善現起請分第二</cb:mulu><head>○善現起請分第二</head>
<lb ed="X" n="0187b23"/><lb ed="R039" n="0372a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0187b2301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0187j01" n="0187j01"/>時。長老須菩提在大衆中卽從座起。偏袒右肩。右膝
<lb ed="X" n="0187b24"/><lb ed="R039" n="0372a18"/>著地。合掌恭敬而白佛言。希有。世尊。如來善護念諸
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0187c" n="0187c"/>
<lb ed="X" n="0187c01"/><lb ed="R039" n="0372b01"/>菩薩。善付囑諸菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0187c02"/><lb ed="R039" n="0372b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0187c0201">梵語須菩提。此言善吉。善現。空生。尊者。雲庵僧了
<lb ed="X" n="0187c03"/><lb ed="R039" n="0372b03"/>性曰。須菩提人人有之。若人頓悟空寂之性。故名
<lb ed="X" n="0187c04"/><lb ed="R039" n="0372b04"/>解空。全空之性。眞是菩提。故名須菩提。空性生出
<lb ed="X" n="0187c05"/><lb ed="R039" n="0372b05"/>萬法。故名空生。空性隨緣應現。利人利物。亦名善
<lb ed="X" n="0187c06"/><lb ed="R039" n="0372b06"/>現。萬行吉祥。亦名善吉。</p><p xml:id="pX25p0187c0610" cb:place="inline">言偏袒者。此土謝過請罪。
<lb ed="X" n="0187c07"/><lb ed="R039" n="0372b07"/>則肉袒。西土興敬禮儀。則偏袒。言右肩者。作用取
<lb ed="X" n="0187c08"/><lb ed="R039" n="0372b08"/>便。言右膝者。佛法尙右。世尊。佛號也。空生開言便
<lb ed="X" n="0187c09"/><lb ed="R039" n="0372b09"/>歎希有。作何見解。葢金輪王子。一旦舍王屋入雪
<lb ed="X" n="0187c10"/><lb ed="R039" n="0372b10"/>山。此事甚爲希有。弟子雲從。隨緣乞食。了不動情。
<lb ed="X" n="0187c11"/><lb ed="R039" n="0372b11"/>此道更爲希有。如來者。眞性謂之如。明則照無量
<lb ed="X" n="0187c12"/><lb ed="R039" n="0372b12"/>世界。而無所蔽。慧則通無量劫。而無所礙。能變現
<lb ed="X" n="0187c13"/><lb ed="R039" n="0372b13"/>爲一切衆生。而無所不可。是能自如者也。自如則
<lb ed="X" n="0187c14"/><lb ed="R039" n="0372b14"/>無去來。而謂之來者。葢以應現於此。而謂之來也。
<lb ed="X" n="0187c15"/><lb ed="R039" n="0372b15"/>然則言如者。乃眞性之本體。言來者。乃眞性之應
<lb ed="X" n="0187c16"/><lb ed="R039" n="0372b16"/>用。如來二字。兼佛之體･用而言之矣。</p><p xml:id="pX25p0187c1615" cb:place="inline">菩薩者梵語。
<lb ed="X" n="0187c17"/><lb ed="R039" n="0372b17"/>本云菩提薩埵。此云覺有情。有情則衆生也。一切
<lb ed="X" n="0187c18"/><lb ed="R039" n="0372b18"/>衆生具佛性者。皆有生而有情。惟菩薩在有情之
<lb ed="X" n="0187c19"/><lb ed="R039" n="0373a01"/>中。而能覺者。故謂之覺有情也。菩薩未能盡絕情
<lb ed="X" n="0187c20"/><lb ed="R039" n="0373a02"/>想。惟修至佛地。則絕情矣。護者護持。念者憶念。俾
<lb ed="X" n="0187c21"/><lb ed="R039" n="0373a03"/>不退轉也。付者付託。囑者訂囑。俾不斷絕也。諸菩
<lb ed="X" n="0187c22"/><lb ed="R039" n="0373a04"/>薩指大衆而言。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0187c23"/><lb ed="R039" n="0373a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0187c2301">世尊。善男子･善女人。發阿耨多羅三藐三菩提心。云
<lb ed="X" n="0187c24"/><lb ed="R039" n="0373a06"/>何應住。云何降伏其心。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0188a" n="0188a"/>
<lb ed="X" n="0188a01"/><lb ed="R039" n="0373a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0188a0101">善男子者。正定心也。善女人者。正慧心也。菩薩是
<lb ed="X" n="0188a02"/><lb ed="R039" n="0373a08"/>善因成熟者。男女是善因初發者。梵語阿。此云無。
<lb ed="X" n="0188a03"/><lb ed="R039" n="0373a09"/>梵語耨多羅。此云上。梵語三。此云正。梵語藐。此云
<lb ed="X" n="0188a04"/><lb ed="R039" n="0373a10"/>等。梵語菩提。此云覺。阿耨多羅三藐三菩提。乃無
<lb ed="X" n="0188a05"/><lb ed="R039" n="0373a11"/>上正等正覺也。謂眞性也。眞性卽佛也。略言之則
<lb ed="X" n="0188a06"/><lb ed="R039" n="0373a12"/>謂之覺。詳言之則謂之無上正等正覺也。眞性無
<lb ed="X" n="0188a07"/><lb ed="R039" n="0373a13"/>得而上之。故云無上。然佛不獨上。衆生不獨下。正
<lb ed="X" n="0188a08"/><lb ed="R039" n="0373a14"/>相平等。故云正等。佛不獨悟。衆生不獨迷。其覺公
<lb ed="X" n="0188a09"/><lb ed="R039" n="0373a15"/>普。故云正覺也。</p><p xml:id="pX25p0188a0907" cb:place="inline">初發心時。先求安心。故有此問。人
<lb ed="X" n="0188a10"/><lb ed="R039" n="0373a16"/>天住有。二乘住空。故曰如何應住。降者化逆從順。
<lb ed="X" n="0188a11"/><lb ed="R039" n="0373a17"/>煩惱卽菩提也。伏者遏抑妄心。轉識成智也。十住
<lb ed="X" n="0188a12"/><lb ed="R039" n="0373a18"/>中第一發心住。先言住。後言降伏者。住是進修著
<lb ed="X" n="0188a13"/><lb ed="R039" n="0373b01"/>脚之處。降伏二字。只到如來地位。方了盡也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0188a14"/><lb ed="R039" n="0373b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0188a1401">佛言。善哉。善哉。須菩提。如汝所說。如來善護念諸菩
<lb ed="X" n="0188a15"/><lb ed="R039" n="0373b03"/>薩。善付囑諸菩薩。汝今諦聽。當爲汝說。善男子･善女
<lb ed="X" n="0188a16"/><lb ed="R039" n="0373b04"/>人。發阿耨多羅三藐三菩提心。應如是住。如是降伏
<lb ed="X" n="0188a17"/><lb ed="R039" n="0373b05"/>其心。唯然。世尊。願樂欲聞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0188a18"/><lb ed="R039" n="0373b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0188a1801">諦審也。唯者諾其言。然者是其言。佛因須菩提所
<lb ed="X" n="0188a19"/><lb ed="R039" n="0373b07"/>問最契於心。故首肯曰。善哉。善哉。仍牒其言而約
<lb ed="X" n="0188a20"/><lb ed="R039" n="0373b08"/>之曰。發菩提心者。卽當如是住。如是降伏其心。如
<lb ed="X" n="0188a21"/><lb ed="R039" n="0373b09"/>是者卽開首。如是二字。如如不動之意也。謂所發
<lb ed="X" n="0188a22"/><lb ed="R039" n="0373b10"/>欲善護念善付囑之心。原無別法。卽此心如是。便
<lb ed="X" n="0188a23"/><lb ed="R039" n="0373b11"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0188a2301" n="0188a2301"/><anchor xml:id="beg0188a2301" n="0188a2301"/>已<anchor xml:id="end0188a2301"/>是住。是降伏矣。此外非更有安住降伏之法也。
<lb ed="X" n="0188a24"/><lb ed="R039" n="0373b12"/>黃蘗云。凡夫多被境礙心･事礙理。不知乃是心礙
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0188b" n="0188b"/>
<lb ed="X" n="0188b01"/><lb ed="R039" n="0373b13"/>境･理礙事。但令心空。境自空。理寂。事自寂。勿倒用
<lb ed="X" n="0188b02"/><lb ed="R039" n="0373b14"/>心也。可知如是卽是住。如是卽是降伏。</p>
<lb ed="X" n="0188b03"/><lb ed="R039" n="0373b15"/><p xml:id="pX25p0188b0301">孔子曰。吾道一以貫之。曾子曰。唯。及門弟子。皆
<lb ed="X" n="0188b04"/><lb ed="R039" n="0373b16"/>所不解。世尊曰。如是住。如是降伏其心。須菩提
<lb ed="X" n="0188b05"/><lb ed="R039" n="0373b17"/>曰。唯然。亦非千二百五十人所解。解之云何。亦
<lb ed="X" n="0188b06"/><lb ed="R039" n="0373b18"/>曰。中心如。心中心。卽如心。如如不動而<anchor xml:id="nkr_note_add_0188b0601" n="0188b0601"/><anchor xml:id="beg0188b0601" n="0188b0601"/>已<anchor xml:id="end0188b0601"/>。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0188b07"/><lb ed="R039" n="0374a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">大乘正宗分第三</cb:mulu><head>○大乘正宗分第三</head>
<lb ed="X" n="0188b08"/><lb ed="R039" n="0374a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0188b0801"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0188j01" n="0188j01"/>佛吿須菩提。諸菩薩摩訶薩應如是降伏其心。所有
<lb ed="X" n="0188b09"/><lb ed="R039" n="0374a03"/>一切衆生之類。若卵生･若胎生･若濕生･若化生。若有
<lb ed="X" n="0188b10"/><lb ed="R039" n="0374a04"/>色･若無色。若有想･若無想･若非有想。若非無想。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0188b11"/><lb ed="R039" n="0374a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0188b1101">空生問佛。先言應住。佛吿空生。先言降伏其心。以
<lb ed="X" n="0188b12"/><lb ed="R039" n="0374a06"/>降伏者。進修之極則。而無住者。降伏之要旨。如是
<lb ed="X" n="0188b13"/><lb ed="R039" n="0374a07"/>降伏。卽如是便是降伏了。直指秘密。更無別義。到
<lb ed="X" n="0188b14"/><lb ed="R039" n="0374a08"/>底無四相。無滅度。總要降伏。此有我度衆生之心
<lb ed="X" n="0188b15"/><lb ed="R039" n="0374a09"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0188b1501" n="0188b1501"/><anchor xml:id="beg0188b1501" n="0188b1501"/>已<anchor xml:id="end0188b1501"/>。</p><p xml:id="pX25p0188b1503" cb:place="inline">上言善男信女。此言菩薩摩訶薩。可見佛與
<lb ed="X" n="0188b16"/><lb ed="R039" n="0374a10"/>衆生。總如是心。總如是降伏也。摩訶言大。心量廣
<lb ed="X" n="0188b17"/><lb ed="R039" n="0374a11"/>大不可測量。卵生者。貪著無明。迷暗包裹也。胎生
<lb ed="X" n="0188b18"/><lb ed="R039" n="0374a12"/>者。食色輪迴。煩惱成聚也。濕生者。愛水浸淫。貪嗔
<lb ed="X" n="0188b19"/><lb ed="R039" n="0374a13"/>癡因此而得也。化生者。一切煩惱。本自無根。起妄
<lb ed="X" n="0188b20"/><lb ed="R039" n="0374a14"/>想心。忽然而有也。起心著相。妄見是非。名爲有色。
<lb ed="X" n="0188b21"/><lb ed="R039" n="0374a15"/>執著空相。不修福慧。名爲無色。窮智極慧。思之思
<lb ed="X" n="0188b22"/><lb ed="R039" n="0374a16"/>之。鬼神通之。名爲有想。頑空坐禪。不學慈悲。猶如
<lb ed="X" n="0188b23"/><lb ed="R039" n="0374a17"/>木石。無有作用。名爲無想。不著偏見。亦不了中道。
<lb ed="X" n="0188b24"/><lb ed="R039" n="0374a18"/>有如象罔。故名若非有想。求理心在。故名若非無
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0188c" n="0188c"/>
<lb ed="X" n="0188c01"/><lb ed="R039" n="0374b01"/>想。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0188c02"/><lb ed="R039" n="0374b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0188c0201">我皆令入無餘涅槃而滅度之。如是滅度無量無數
<lb ed="X" n="0188c03"/><lb ed="R039" n="0374b03"/>無邊衆生。實無衆生得滅度者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0188c04"/><lb ed="R039" n="0374b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0188c0401">涅槃者。卽不生滅也。涅而不生。槃而不滅。卽脫生
<lb ed="X" n="0188c05"/><lb ed="R039" n="0374b05"/>死也。無餘涅槃者。大涅槃也。謂此涅槃之外。更無
<lb ed="X" n="0188c06"/><lb ed="R039" n="0374b06"/>其餘。故名無餘涅槃。葢盡諸世界所有九類衆生。
<lb ed="X" n="0188c07"/><lb ed="R039" n="0374b07"/>皆化之成佛也。一切衆生。皆自業緣中現。若爲人
<lb ed="X" n="0188c08"/><lb ed="R039" n="0374b08"/>之業緣。則生而爲人。修天上之業緣。則生於天上。
<lb ed="X" n="0188c09"/><lb ed="R039" n="0374b09"/>作畜生之業緣。則生爲畜生。造地獄之業緣。則生
<lb ed="X" n="0188c10"/><lb ed="R039" n="0374b10"/>於地獄。九類衆生無非是業緣而生者。是本來無
<lb ed="X" n="0188c11"/><lb ed="R039" n="0374b11"/>此衆生也。菩薩旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0188c1101" n="0188c1101"/><anchor xml:id="beg0188c1101" n="0188c1101"/>已<anchor xml:id="end0188c1101"/>覺悟。無邊煩惱轉爲妙用。又
<lb ed="X" n="0188c12"/><lb ed="R039" n="0374b12"/>豈更有一衆生得滅度處。若見衆生可度。卽是生
<lb ed="X" n="0188c13"/><lb ed="R039" n="0374b13"/>滅。卽是我相。而四相熾然矣。良由一切衆生。本來
<lb ed="X" n="0188c14"/><lb ed="R039" n="0374b14"/>是佛。何生可度。故曰。平等眞法界。佛不度衆生。衆
<lb ed="X" n="0188c15"/><lb ed="R039" n="0374b15"/>生自性自度。我何功哉。壇經云。自性自度。名爲眞
<lb ed="X" n="0188c16"/><lb ed="R039" n="0374b16"/>度。淨名經云。一切衆生。本性常滅。不復更滅。又佛
<lb ed="X" n="0188c17"/><lb ed="R039" n="0374b17"/>吿淸淨慧菩薩言。於實相中。實無菩薩及諸衆生。
<lb ed="X" n="0188c18"/><lb ed="R039" n="0374b18"/>菩薩衆生。皆是幻化。幻化滅故。無取證者。凡經內
<lb ed="X" n="0188c19"/><lb ed="R039" n="0375a01"/>所云。衆生非衆生。凡夫非凡夫等語。皆是無佛無
<lb ed="X" n="0188c20"/><lb ed="R039" n="0375a02"/>衆生之義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0188c21"/><lb ed="R039" n="0375a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0188c2101">何以故。須菩提。若菩薩有我相･人相･衆生相･壽者相。
<lb ed="X" n="0188c22"/><lb ed="R039" n="0375a04"/>卽非菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0188c23"/><lb ed="R039" n="0375a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0188c2301">四相者。貪嗔癡愛所影現而成。貪則自私。自私是
<lb ed="X" n="0188c24"/><lb ed="R039" n="0375a06"/>我相。嗔則分別爾汝。是人相。癡則頑傲不靈。是衆
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0189a" n="0189a"/>
<lb ed="X" n="0189a01"/><lb ed="R039" n="0375a07"/>生相。愛則希覬長年。是壽者相。如來不以度衆生
<lb ed="X" n="0189a02"/><lb ed="R039" n="0375a08"/>爲功。而了無所得。以其四相盡化也。圓覺經云。未
<lb ed="X" n="0189a03"/><lb ed="R039" n="0375a09"/>除四種相。不得成菩提。設若有一於此。則必起能
<lb ed="X" n="0189a04"/><lb ed="R039" n="0375a10"/>度衆生之心。便是衆生之見。非菩薩矣。</p><p xml:id="pX25p0189a0416" cb:place="inline">四相中。一
<lb ed="X" n="0189a05"/><lb ed="R039" n="0375a11"/>我字是緊要的窟穴。有我則尊我卑人。因有人相。
<lb ed="X" n="0189a06"/><lb ed="R039" n="0375a12"/>欲度人。又欲盡乎人。因有衆生相。盡滅度之力。還
<lb ed="X" n="0189a07"/><lb ed="R039" n="0375a13"/>而證我成壽者相。遂妄認壽者爲涅槃。而牢不可
<lb ed="X" n="0189a08"/><lb ed="R039" n="0375a14"/>化矣。故我相是四相病根也。佛每言衆生者。非言
<lb ed="X" n="0189a09"/><lb ed="R039" n="0375a15"/>衆生。而實言衆生之我也。無我則無衆生。亦無壽
<lb ed="X" n="0189a10"/><lb ed="R039" n="0375a16"/>者矣。</p>
<lb ed="X" n="0189a11"/><lb ed="R039" n="0375a17"/><p xml:id="pX25p0189a1101">朱晦翁曰。所謂降伏者。非謂遏伏此心。謂盡降
<lb ed="X" n="0189a12"/><lb ed="R039" n="0375a18"/>伏衆生之心。入無餘涅槃中。敎他都無心了。方
<lb ed="X" n="0189a13"/><lb ed="R039" n="0375b01"/>是。</p>
<lb ed="X" n="0189a14"/><lb ed="R039" n="0375b02"/><p xml:id="pX25p0189a1401">脉望曰。鬼神有性無命。草木有命無性。禽獸性
<lb ed="X" n="0189a15"/><lb ed="R039" n="0375b03"/>少命多。惟人能全之。可知四生六道之義。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0189a16"/><lb ed="R039" n="0375b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">妙行無住分第四</cb:mulu><head>○妙行無住分第四</head>
<lb ed="X" n="0189a17"/><lb ed="R039" n="0375b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0189a1701"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0189j01" n="0189j01"/>復次須菩提。菩薩於法。應無所住。行於布施。所謂不
<lb ed="X" n="0189a18"/><lb ed="R039" n="0375b06"/>住色布施。不住聲香味觸法布施。須菩提。菩薩應如
<lb ed="X" n="0189a19"/><lb ed="R039" n="0375b07"/>是布施。不住於相。何以故。若菩薩不住相布施。其福
<lb ed="X" n="0189a20"/><lb ed="R039" n="0375b08"/>德不可思量。須菩提。於意云何。東方虗空可思量不。
<lb ed="X" n="0189a21"/><lb ed="R039" n="0375b09"/>不也。世尊。須菩提。南西北方四維上下虗空可思量
<lb ed="X" n="0189a22"/><lb ed="R039" n="0375b10"/>不。不也。世尊。須菩提。菩薩無住相布施。福德亦復如
<lb ed="X" n="0189a23"/><lb ed="R039" n="0375b11"/>是不可思量。須菩提。菩薩但應如所敎住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0189a24"/><lb ed="R039" n="0375b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0189a2401">上言度生無相。此卽言布施無住。行於布施。不落
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0189b" n="0189b"/>
<lb ed="X" n="0189b01"/><lb ed="R039" n="0375b13"/>空見。布施無住。亦不落有見。如此。則布施卽是般
<lb ed="X" n="0189b02"/><lb ed="R039" n="0375b14"/>若。故曰。應如是布施。如此。則福德亦是般若。故曰。
<lb ed="X" n="0189b03"/><lb ed="R039" n="0375b15"/>福德亦復如是。總就如何應住。而詳言之。以明如
<lb ed="X" n="0189b04"/><lb ed="R039" n="0375b16"/>是之性。其布施･其效應無不如是也。</p><p xml:id="pX25p0189b0415" cb:place="inline">色聲香味觸
<lb ed="X" n="0189b05"/><lb ed="R039" n="0375b17"/>法六者。謂之六塵。眼貪色。耳貪聲。鼻貪香。舌貪味。
<lb ed="X" n="0189b06"/><lb ed="R039" n="0375b18"/>身境相接謂觸。意事相拘謂法。人性淸淨。本無六
<lb ed="X" n="0189b07"/><lb ed="R039" n="0376a01"/>根六塵。又向何處安頓。東西南北及四維上下總
<lb ed="X" n="0189b08"/><lb ed="R039" n="0376a02"/>謂之十方。</p><p xml:id="pX25p0189b0805" cb:place="inline">菩薩不住相布施。是能施之體空也。一
<lb ed="X" n="0189b09"/><lb ed="R039" n="0376a03"/>切諸相卽是非相。是所施之法。其體空也。又說一
<lb ed="X" n="0189b10"/><lb ed="R039" n="0376a04"/>切衆生卽非衆生。卽所施之人。其體空也。<name role="" type="person">玄奘</name>譯
<lb ed="X" n="0189b11"/><lb ed="R039" n="0376a05"/>經云。不住於色。不住非色。是故無空可取。無有可
<lb ed="X" n="0189b12"/><lb ed="R039" n="0376a06"/>捨。空有同如。一體平等。施心廣大。猶若空虗。所獲
<lb ed="X" n="0189b13"/><lb ed="R039" n="0376a07"/>功德。亦復如是。楞嚴云。汝觀世間可作之法。誰爲
<lb ed="X" n="0189b14"/><lb ed="R039" n="0376a08"/>不壞。然終不聞爛壞虗空。此云。不可思量。以廣大
<lb ed="X" n="0189b15"/><lb ed="R039" n="0376a09"/>言。而無盡無壞。其意皆備。如來敎菩薩法。不過住
<lb ed="X" n="0189b16"/><lb ed="R039" n="0376a10"/>無所住。菩薩受如來敎。但當如其所敎者以爲住。
<lb ed="X" n="0189b17"/><lb ed="R039" n="0376a11"/>不住有故。入塵勞而不落生死。不住無故。居涅槃
<lb ed="X" n="0189b18"/><lb ed="R039" n="0376a12"/>而不屬斷滅。如如不動而<anchor xml:id="nkr_note_add_0189b1801" n="0189b1801"/><anchor xml:id="beg0189b1801" n="0189b1801"/>已<anchor xml:id="end0189b1801"/>。</p>
<lb ed="X" n="0189b19"/><lb ed="R039" n="0376a13"/><p xml:id="pX25p0189b1901">如所敎住。明乎有住者在。大學曰。有所好樂。則
<lb ed="X" n="0189b20"/><lb ed="R039" n="0376a14"/>不得其正。心不在焉故也。故無在則無不在。無
<lb ed="X" n="0189b21"/><lb ed="R039" n="0376a15"/>住則無不住。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0189b22"/><lb ed="R039" n="0376a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">如理實見分第五</cb:mulu><head>○如理實見分第五</head>
<lb ed="X" n="0189b23"/><lb ed="R039" n="0376a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0189b2301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0189j02" n="0189j02"/>須菩提。於意云何。可以身相見如來不。不也。世尊。不
<lb ed="X" n="0189b24"/><lb ed="R039" n="0376a18"/>可以身相得見如來。何以故。如來所說身相。卽非身
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0189c" n="0189c"/>
<lb ed="X" n="0189c01"/><lb ed="R039" n="0376b01"/>相。佛吿須菩提。凡所有相。皆是虗妄。若見諸相非相。
<lb ed="X" n="0189c02"/><lb ed="R039" n="0376b02"/>卽見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0189c03"/><lb ed="R039" n="0376b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0189c0301">此如來乃謂眞性之佛。與下身相之如來異。自布
<lb ed="X" n="0189c04"/><lb ed="R039" n="0376b04"/>施說到法身。言之愈切。自法身說到諸相。言之愈
<lb ed="X" n="0189c05"/><lb ed="R039" n="0376b05"/>廣。皆以明無相之旨。</p><p xml:id="pX25p0189c0509" cb:place="inline">佛有三身。法身･報身･化身也。
<lb ed="X" n="0189c06"/><lb ed="R039" n="0376b06"/>如來係自性眞如。豈有身相。四大色身。皆由妄念
<lb ed="X" n="0189c07"/><lb ed="R039" n="0376b07"/>而生。若執著身相。而欲見如來之性。譬如認賊爲
<lb ed="X" n="0189c08"/><lb ed="R039" n="0376b08"/>子。終無是處。惟見諸相非相。則見如來者。非盡除
<lb ed="X" n="0189c09"/><lb ed="R039" n="0376b09"/>諸相也。見諸相者。病爲執有。除諸相者。病爲執空。
<lb ed="X" n="0189c10"/><lb ed="R039" n="0376b10"/>惟就諸相見非相。乃爲中道。葢了妄卽眞。非別於
<lb ed="X" n="0189c11"/><lb ed="R039" n="0376b11"/>妄外有眞耳。故能就幻相以見實相。則四相者相
<lb ed="X" n="0189c12"/><lb ed="R039" n="0376b12"/>也。法相者亦相也。非法相者亦相也。楞嚴經云。不
<lb ed="X" n="0189c13"/><lb ed="R039" n="0376b13"/>取一切法相。則得聖智究竟相也。</p>
<lb ed="X" n="0189c14"/><lb ed="R039" n="0376b14"/><p xml:id="pX25p0189c1401">俱胝和尙凡有所問。只竪一指。博山曰。人人一
<lb ed="X" n="0189c15"/><lb ed="R039" n="0376b15"/>箇指頭。他因甚這等會用。人人有箇身相。如來
<lb ed="X" n="0189c16"/><lb ed="R039" n="0376b16"/>偏恁會用。凡夫爭盡氣力。落得肉臭軀殻。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0189c17"/><lb ed="R039" n="0376b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正信希有分第六</cb:mulu><head>○正信希有分第六</head>
<lb ed="X" n="0189c18"/><lb ed="R039" n="0376b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0189c1801"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0189j03" n="0189j03"/>須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。得聞如是言說章句。
<lb ed="X" n="0189c19"/><lb ed="R039" n="0377a01"/>生實信不。佛吿須菩提。莫作是說。如來滅後。後五百
<lb ed="X" n="0189c20"/><lb ed="R039" n="0377a02"/>歲。有持戒修福者。於此章句能生信心。以此爲實。當
<lb ed="X" n="0189c21"/><lb ed="R039" n="0377a03"/>知是人不於一佛二佛三四五佛而種善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0189c2101" n="0189c2101"/><anchor xml:id="beg0189c2101" n="0189c2101"/>已<anchor xml:id="end0189c2101"/>於無
<lb ed="X" n="0189c22"/><lb ed="R039" n="0377a04"/>量千萬佛所種諸善根。聞是章句。乃至一念生淨信
<lb ed="X" n="0189c23"/><lb ed="R039" n="0377a05"/>者。須菩提。如來悉知悉見。是諸衆生得如是無量福
<lb ed="X" n="0189c24"/><lb ed="R039" n="0377a06"/>德。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0190a" n="0190a"/>
<lb ed="X" n="0190a01"/><lb ed="R039" n="0377a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0190a0101">上言若見諸相非相。卽見如來。恐人謂得見如來
<lb ed="X" n="0190a02"/><lb ed="R039" n="0377a08"/>爲希有之法。狐疑轉生。故問生實信否。不知此實
<lb ed="X" n="0190a03"/><lb ed="R039" n="0377a09"/>信一念。可以立千百年而不渝。可以統千萬佛而
<lb ed="X" n="0190a04"/><lb ed="R039" n="0377a10"/>同根。不獨我能見如來。而如來亦悉知悉見我之
<lb ed="X" n="0190a05"/><lb ed="R039" n="0377a11"/>一念。必如是而後爲能生實信。法輪預記云。初五
<lb ed="X" n="0190a06"/><lb ed="R039" n="0377a12"/>百歲。解脫居多。二五百歲。禪定居多。三五百歲。或
<lb ed="X" n="0190a07"/><lb ed="R039" n="0377a13"/>務多聞。四五百歲。或營塔寺。五五百歲。多聞鬪諍。
<lb ed="X" n="0190a08"/><lb ed="R039" n="0377a14"/>葢天道五百年一大變。君子之澤。久而愈斬。屬望
<lb ed="X" n="0190a09"/><lb ed="R039" n="0377a15"/>後人。自爾如是。</p><p xml:id="pX25p0190a0907" cb:place="inline">持戒者。不著諸相。卽是持戒。持戒
<lb ed="X" n="0190a10"/><lb ed="R039" n="0377a16"/>卽是修福。善根者。萬善從生。爲衆善之根本也。生
<lb ed="X" n="0190a11"/><lb ed="R039" n="0377a17"/>淨信上有乃至二字。當從生信心以此爲實來。上
<lb ed="X" n="0190a12"/><lb ed="R039" n="0377a18"/>二句。是全體之信。而乃至以下。則頓悟之信也。一
<lb ed="X" n="0190a13"/><lb ed="R039" n="0377b01"/>念者。心空境寂。萬慮消亡。不作有爲見。不作無爲
<lb ed="X" n="0190a14"/><lb ed="R039" n="0377b02"/>解。出四相。越三空。是名一念淨信。便與如來心心
<lb ed="X" n="0190a15"/><lb ed="R039" n="0377b03"/>相印。故曰。悉知悉見。淨信心便是如是心。如是心
<lb ed="X" n="0190a16"/><lb ed="R039" n="0377b04"/>便是最上第一希有之法。十方無盡之虗空。皆在
<lb ed="X" n="0190a17"/><lb ed="R039" n="0377b05"/>如是福德中矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0190a18"/><lb ed="R039" n="0377b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0190a1801">何以故。是諸衆生無復我相･人相･衆生相･壽者相。無
<lb ed="X" n="0190a19"/><lb ed="R039" n="0377b07"/>法相。亦無非法相。何以故。是諸衆生若心取相。則爲
<lb ed="X" n="0190a20"/><lb ed="R039" n="0377b08"/>著我人衆生壽者。若取法相。卽著我人衆生壽者。何
<lb ed="X" n="0190a21"/><lb ed="R039" n="0377b09"/>以故。若取非法相。卽著我人衆生壽者。是故不應取
<lb ed="X" n="0190a22"/><lb ed="R039" n="0377b10"/>法。不應取非法。以是義故。如來常說。汝等比丘。知我
<lb ed="X" n="0190a23"/><lb ed="R039" n="0377b11"/>說法。如筏喩者。法尙應捨。何況非法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0190a24"/><lb ed="R039" n="0377b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0190a2401">實信之心。至於淸淨。豈復有四相可見哉。旣無四
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0190b" n="0190b"/>
<lb ed="X" n="0190b01"/><lb ed="R039" n="0377b13"/>相。又豈有法相可見哉。又豈有非法相可見哉。無
<lb ed="X" n="0190b02"/><lb ed="R039" n="0377b14"/>四相。是人空也。無法相･無非法相。是法空也。如是
<lb ed="X" n="0190b03"/><lb ed="R039" n="0377b15"/>所生淨信。豈曰容易。故將若心取相。次第深言。而
<lb ed="X" n="0190b04"/><lb ed="R039" n="0377b16"/>歸之於法空。曰。不應取法。不應取非法。皆以明法
<lb ed="X" n="0190b05"/><lb ed="R039" n="0377b17"/>空也。至於不取非法。不但證法空。亦脫法空之障
<lb ed="X" n="0190b06"/><lb ed="R039" n="0377b18"/>矣。</p><p xml:id="pX25p0190b0602" cb:place="inline">以四相爲相者。乃心取相也。知四相之非相而
<lb ed="X" n="0190b07"/><lb ed="R039" n="0378a01"/>離之。卽是法相。知離相之亦非。而復離之。卽是非
<lb ed="X" n="0190b08"/><lb ed="R039" n="0378a02"/>法相。甚矣取之病根深矣。</p><p xml:id="pX25p0190b0811" cb:place="inline">如筏喩者。筏所以渡河
<lb ed="X" n="0190b09"/><lb ed="R039" n="0378a03"/>也。旣渡則不須用筏矣。何必言筏非筏。法所以破
<lb ed="X" n="0190b10"/><lb ed="R039" n="0378a04"/>相也。旣破則不須用法矣。何必言法非法。此法不
<lb ed="X" n="0190b11"/><lb ed="R039" n="0378a05"/>住此岸。不住彼岸。不住中流。以不應取故。</p><p xml:id="pX25p0190b1117" cb:place="inline">楞嚴經
<lb ed="X" n="0190b12"/><lb ed="R039" n="0378a06"/>云。不取無非幻。非幻尙不生。幻法云何立。卽此分
<lb ed="X" n="0190b13"/><lb ed="R039" n="0378a07"/>文意。</p>
<lb ed="X" n="0190b14"/><lb ed="R039" n="0378a08"/><p xml:id="pX25p0190b1401">維摩詰問<name role="" type="person">文殊師利</name>。如何是不二法門。殊云。於
<lb ed="X" n="0190b15"/><lb ed="R039" n="0378a09"/>一切法。無說無言。無示無識。離諸問答。是爲入
<lb ed="X" n="0190b16"/><lb ed="R039" n="0378a10"/>不二法門。文殊復問維摩。仁者如何說。維摩默
<lb ed="X" n="0190b17"/><lb ed="R039" n="0378a11"/>然。若再加一語。是落第二義。</p>
<lb ed="X" n="0190b18"/><lb ed="R039" n="0378a12"/><p xml:id="pX25p0190b1801">老子曰。善行無轍迹。善言無瑕謫。是以聖人善
<lb ed="X" n="0190b19"/><lb ed="R039" n="0378a13"/>救人無棄人。善救物無棄物。如來說法。爲救人
<lb ed="X" n="0190b20"/><lb ed="R039" n="0378a14"/>救物而設。其轍迹瑕謫。如何可尋。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0190b21"/><lb ed="R039" n="0378a15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無得無說分第七</cb:mulu><head>○無得無說分第七</head>
<lb ed="X" n="0190b22"/><lb ed="R039" n="0378a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0190b2201">須菩提。於意云何。如來得阿耨多羅三藐三菩提耶。
<lb ed="X" n="0190b23"/><lb ed="R039" n="0378a17"/>如來有所說法耶。須菩提言。如我解佛所說義。無有
<lb ed="X" n="0190b24"/><lb ed="R039" n="0378a18"/>定法名阿耨多羅三藐三菩提。亦無有定法。如來可
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0190c" n="0190c"/>
<lb ed="X" n="0190c01"/><lb ed="R039" n="0378b01"/>說。何以故。如來所說法。皆不可取･不可說･非法･非非
<lb ed="X" n="0190c02"/><lb ed="R039" n="0378b02"/>法。所以者何。一切賢聖。皆以無爲法而有差別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0190c03"/><lb ed="R039" n="0378b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0190c0301">無上菩提乃第一義。深妙難名。或持戒忍辱而得
<lb ed="X" n="0190c04"/><lb ed="R039" n="0378b04"/>之。或精進禪定而得之。或聚沙爲塔。或稱南無。皆
<lb ed="X" n="0190c05"/><lb ed="R039" n="0378b05"/>可得之。豈可以拘以空法而名之哉。如來憫衆生
<lb ed="X" n="0190c06"/><lb ed="R039" n="0378b06"/>之未悟。安得嘿然而無言。或爲志求勝法者說。或
<lb ed="X" n="0190c07"/><lb ed="R039" n="0378b07"/>爲求無上慧者說。或爲求聲聞者說。或爲求辟支
<lb ed="X" n="0190c08"/><lb ed="R039" n="0378b08"/>佛者說。應機四酬。隨叩而答。寧無說哉。</p><p xml:id="pX25p0190c0816" cb:place="inline">然妙性平
<lb ed="X" n="0190c09"/><lb ed="R039" n="0378b09"/>等。云何有得。若有所得。佛從外來。道本無言。何云
<lb ed="X" n="0190c10"/><lb ed="R039" n="0378b10"/>有說。若有所說。是爲謗佛。</p><p xml:id="pX25p0190c1011" cb:place="inline">謝云。非法則不有。非非
<lb ed="X" n="0190c11"/><lb ed="R039" n="0378b11"/>法則不無。有無並無。理之極也。金剛標云。空生自
<lb ed="X" n="0190c12"/><lb ed="R039" n="0378b12"/>云。解佛所說義。只解其無定法可說。尙未解其爲
<lb ed="X" n="0190c13"/><lb ed="R039" n="0378b13"/>無得無說也。如謂不可取不可說。卽是無得無說。
<lb ed="X" n="0190c14"/><lb ed="R039" n="0378b14"/>何後第十分中。如來重問。于法有所得否。而空生
<lb ed="X" n="0190c15"/><lb ed="R039" n="0378b15"/>始答無所得也。十三分中。佛又重問。如來有所說
<lb ed="X" n="0190c16"/><lb ed="R039" n="0378b16"/>法不。而空生始答。如來無所說也。則無定法之與
<lb ed="X" n="0190c17"/><lb ed="R039" n="0378b17"/>無得無說。又隔一間矣。以者用也。無爲者。自然覺
<lb ed="X" n="0190c18"/><lb ed="R039" n="0378b18"/>性。無假人爲。故一切賢聖。皆用此無爲之法。然法
<lb ed="X" n="0190c19"/><lb ed="R039" n="0379a01"/>本無爲。而一切法。未必盡是佛法。遂生差別。或安
<lb ed="X" n="0190c20"/><lb ed="R039" n="0379a02"/>而行之。或勉而行之。及成功則一也。以無爲法。釋
<lb ed="X" n="0190c21"/><lb ed="R039" n="0379a03"/>上非法。賢聖差別。釋非非法。</p><p xml:id="pX25p0190c2112" cb:place="inline">道川云。江北城枳江
<lb ed="X" n="0190c22"/><lb ed="R039" n="0379a04"/>南橘。春來都放一般華。</p>
<lb ed="X" n="0190c23"/><lb ed="R039" n="0379a05"/><p xml:id="pX25p0190c2301">藥山陞座。良久。便下座。院主請云。云何不垂一
<lb ed="X" n="0190c24"/><lb ed="R039" n="0379a06"/>言。山曰。經有經師。論有論師。爭怪得老僧。</p><p xml:id="pX25p0190c2417" cb:place="inline">孔子
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0191a" n="0191a"/>
<lb ed="X" n="0191a01"/><lb ed="R039" n="0379a07"/>曰。四時行焉。百物生焉。予何言哉。其機甚深。學
<lb ed="X" n="0191a02"/><lb ed="R039" n="0379a08"/>者不從禪靜入耳。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0191a03"/><lb ed="R039" n="0379a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">依法出生分第八</cb:mulu><head>○依法出生分第八</head>
<lb ed="X" n="0191a04"/><lb ed="R039" n="0379a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0191a0401"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0191j01" n="0191j01"/>須菩提。於意云何。若人滿三千大千世界七寶以用
<lb ed="X" n="0191a05"/><lb ed="R039" n="0379a11"/>布施。是人所得福德。寧爲多不。須菩提言。甚多。世尊。
<lb ed="X" n="0191a06"/><lb ed="R039" n="0379a12"/>何以故。是福德卽非福德性。是故如來說福德多。若
<lb ed="X" n="0191a07"/><lb ed="R039" n="0379a13"/>復有人。於此經中受持。乃至四句偈等。爲他人說。其
<lb ed="X" n="0191a08"/><lb ed="R039" n="0379a14"/>福勝彼。何以故。須菩提。一切諸佛。及諸佛阿耨多羅
<lb ed="X" n="0191a09"/><lb ed="R039" n="0379a15"/>三藐三菩提法。皆從此經出。須菩提。所謂佛･法者。卽
<lb ed="X" n="0191a10"/><lb ed="R039" n="0379a16"/>非佛･法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0191a11"/><lb ed="R039" n="0379a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0191a1101">此以財施有漏之因。以較無爲之福。三千大千者。
<lb ed="X" n="0191a12"/><lb ed="R039" n="0379a18"/>一佛化境也。七寶雖多。心有能所。卽非福德性。能
<lb ed="X" n="0191a13"/><lb ed="R039" n="0379b01"/>所心滅。是名福德性。福德性直到成佛地位。超然
<lb ed="X" n="0191a14"/><lb ed="R039" n="0379b02"/>數量之外。自此經出者。此經是金剛般若。而實相･
<lb ed="X" n="0191a15"/><lb ed="R039" n="0379b03"/>觀照･文字三般若皆在其中。若非文字。將何者爲
<lb ed="X" n="0191a16"/><lb ed="R039" n="0379b04"/>他人說乎。然法從經出。而經非卽法。恐人執法爲
<lb ed="X" n="0191a17"/><lb ed="R039" n="0379b05"/>經。執經爲法。故隨言卽非佛法以遣之。四句偈者。
<lb ed="X" n="0191a18"/><lb ed="R039" n="0379b06"/>中峰云。經中凡言四句偈。必上有乃至二字。下有
<lb ed="X" n="0191a19"/><lb ed="R039" n="0379b07"/>等字。未嘗單言四句。則全經皆是。不必指定色見
<lb ed="X" n="0191a20"/><lb ed="R039" n="0379b08"/>我一切有爲無我相等句也。傅大士云。若論四句
<lb ed="X" n="0191a21"/><lb ed="R039" n="0379b09"/>偈。應當不離身。以是而觀。則四句偈者。初不假外
<lb ed="X" n="0191a22"/><lb ed="R039" n="0379b10"/>求。而在吾心地明矣。六祖偈云。人我俱盡。妄想旣
<lb ed="X" n="0191a23"/><lb ed="R039" n="0379b11"/>除。言下成佛。</p><p xml:id="pX25p0191a2306" cb:place="inline">向使此偈可以言傳面命。我。佛乃天
<lb ed="X" n="0191a24"/><lb ed="R039" n="0379b12"/>人之師。住世七十九年。廣爲衆生說法三百五十
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0191b" n="0191b"/>
<lb ed="X" n="0191b01"/><lb ed="R039" n="0379b13"/>度。而於此經。凡一十四處擧四句偈。而終不明明
<lb ed="X" n="0191b02"/><lb ed="R039" n="0379b14"/>指示端的。豈吝其辭而不爲說破耶。葢恐人執指
<lb ed="X" n="0191b03"/><lb ed="R039" n="0379b15"/>爲月。而徒泥紙上之死句。而不能返觀自<anchor xml:id="nkr_note_add_0191b0301" n="0191b0301"/><anchor xml:id="beg0191b0301" n="0191b0301"/>己<anchor xml:id="end0191b0301"/>之活
<lb ed="X" n="0191b04"/><lb ed="R039" n="0379b16"/>句也。佛法非佛法者。隨說隨剗也。卽心是佛。更無
<lb ed="X" n="0191b05"/><lb ed="R039" n="0379b17"/>別佛。卽心是法。更無別法。黃蘗云。欲要眞實會。一
<lb ed="X" n="0191b06"/><lb ed="R039" n="0379b18"/>切總不是。萬松云。端的委細會。一切無不是。可以
<lb ed="X" n="0191b07"/><lb ed="R039" n="0380a01"/>互參。</p>
<lb ed="X" n="0191b08"/><lb ed="R039" n="0380a02"/><p xml:id="pX25p0191b0801">世尊一日陞座。文殊云。諦觀法王法。法王法如
<lb ed="X" n="0191b09"/><lb ed="R039" n="0380a03"/>是。博山別曰。世尊未陞座。法王法在甚處。這裏
<lb ed="X" n="0191b10"/><lb ed="R039" n="0380a04"/>如參透。乃知焚鈔竪拂。總非釋氏之法。御氣燒
<lb ed="X" n="0191b11"/><lb ed="R039" n="0380a05"/>丹。總非老氏之法。多學默識。總非孔子之法。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0191b12"/><lb ed="R039" n="0380a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一相無相分第九</cb:mulu><head>○一相無相分第九</head>
<lb ed="X" n="0191b13"/><lb ed="R039" n="0380a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0191b1301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0191j02" n="0191j02"/>須菩提。於意云何。須陀洹能作是念。我得須陀洹果
<lb ed="X" n="0191b14"/><lb ed="R039" n="0380a08"/>不。須菩提言。不也。世尊。何以故。須陀洹名爲入流。而
<lb ed="X" n="0191b15"/><lb ed="R039" n="0380a09"/>無所入。不入色聲香味觸法。是名須陀洹。須菩提。於
<lb ed="X" n="0191b16"/><lb ed="R039" n="0380a10"/>意云何。斯陀含能作是念。我得斯陀含果不。須菩提
<lb ed="X" n="0191b17"/><lb ed="R039" n="0380a11"/>言。不也。世尊。何以故。斯陀含名一往來。而實無往來。
<lb ed="X" n="0191b18"/><lb ed="R039" n="0380a12"/>是名斯陀含。須菩提。於意云何。阿那含能作是念。我
<lb ed="X" n="0191b19"/><lb ed="R039" n="0380a13"/>得阿那含果不。須菩提言。不也。世尊。何以故。阿那含
<lb ed="X" n="0191b20"/><lb ed="R039" n="0380a14"/>名爲不來。而實無不來。是故名阿那含。須菩提。於意
<lb ed="X" n="0191b21"/><lb ed="R039" n="0380a15"/>云何。阿羅漢能作是念。我得阿羅漢道不。須菩提言。
<lb ed="X" n="0191b22"/><lb ed="R039" n="0380a16"/>不也。世尊。何以故。實無有法名阿羅漢。世尊。若阿羅
<lb ed="X" n="0191b23"/><lb ed="R039" n="0380a17"/>漢作是念。我得阿羅漢道。卽爲著我人衆生壽者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0191b24"/><lb ed="R039" n="0380a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0191b2401">上言一切賢聖皆以無爲法而有差別。不但賢與
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0191c" n="0191c"/>
<lb ed="X" n="0191c01"/><lb ed="R039" n="0380b01"/>聖有差別。而就賢人中。亦各有差別。然其於無爲
<lb ed="X" n="0191c02"/><lb ed="R039" n="0380b02"/>一也。於無得亦一也。</p><p xml:id="pX25p0191c0209" cb:place="inline">須陀洹名爲入流者。欲入無
<lb ed="X" n="0191c03"/><lb ed="R039" n="0380b03"/>爲之理。舍凡入聖。初入聖流也。而無所入者。本性
<lb ed="X" n="0191c04"/><lb ed="R039" n="0380b04"/>自空。不假緣入。卽鑽之彌堅也。</p><p xml:id="pX25p0191c0413" cb:place="inline">斯陀含名一往來
<lb ed="X" n="0191c05"/><lb ed="R039" n="0380b05"/>者。色身雖有來去。而法身湛然不動。不見操存舍
<lb ed="X" n="0191c06"/><lb ed="R039" n="0380b06"/>亡也。</p><p xml:id="pX25p0191c0603" cb:place="inline">阿那含名爲不來者。迎之不見其首。而實無
<lb ed="X" n="0191c07"/><lb ed="R039" n="0380b07"/>不來者。隨之不見其後也。</p><p xml:id="pX25p0191c0711" cb:place="inline">阿羅漢能作是念而得
<lb ed="X" n="0191c08"/><lb ed="R039" n="0380b08"/>道者。前三果人。居有學位。故立果義以酬因。阿羅
<lb ed="X" n="0191c09"/><lb ed="R039" n="0380b09"/>漢不事學問人也。乃立道名以顯證極。故不曰阿
<lb ed="X" n="0191c10"/><lb ed="R039" n="0380b10"/>羅漢果。而曰阿羅漢道。</p><p xml:id="pX25p0191c1010" cb:place="inline">法華經曰。諸法不受。亦得
<lb ed="X" n="0191c11"/><lb ed="R039" n="0380b11"/>阿羅漢。若萌一得念。卽落人我四相。尊<anchor xml:id="nkr_note_add_0191c1101" n="0191c1101"/><anchor xml:id="beg0191c1101" n="0191c1101"/>己<anchor xml:id="end0191c1101"/>輕人。慢
<lb ed="X" n="0191c12"/><lb ed="R039" n="0380b12"/>視衆生。期壽長久。種種見前。是凡人之見。非聖人
<lb ed="X" n="0191c13"/><lb ed="R039" n="0380b13"/>之徒矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0191c14"/><lb ed="R039" n="0380b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0191c1401">世尊。佛說我得無諍三昧人中最爲第一。是第一離
<lb ed="X" n="0191c15"/><lb ed="R039" n="0380b15"/>欲阿羅漢。我不作是念。我是離欲阿羅漢。世尊。我若
<lb ed="X" n="0191c16"/><lb ed="R039" n="0380b16"/>作是念。我得阿羅漢道。世尊則不說須菩提是樂阿
<lb ed="X" n="0191c17"/><lb ed="R039" n="0380b17"/>蘭那行者。以須菩提實無所行。而名須菩提是樂阿
<lb ed="X" n="0191c18"/><lb ed="R039" n="0380b18"/>蘭那行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0191c19"/><lb ed="R039" n="0381a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0191c1901">梵語三昧。此云正定。亦云正受。乃謂入定思慧法
<lb ed="X" n="0191c20"/><lb ed="R039" n="0381a02"/>也。非謂玄妙之意。佛恐衆不知去所得心。故引<anchor xml:id="nkr_note_add_0191c2001" n="0191c2001"/><anchor xml:id="beg0191c2001" n="0191c2001"/>己<anchor xml:id="end0191c2001"/>
<lb ed="X" n="0191c21"/><lb ed="R039" n="0381a03"/>作證。無諍者。卽解脫義也。諍是勝負心。無諍則無
<lb ed="X" n="0191c22"/><lb ed="R039" n="0381a04"/>我無人。無高無下。無聖無凡。一相平等。葢凡有對
<lb ed="X" n="0191c23"/><lb ed="R039" n="0381a05"/>待。卽成諍端。長繫死生。何由能脫。</p><p xml:id="pX25p0191c2314" cb:place="inline">故涅槃經曰。須
<lb ed="X" n="0191c24"/><lb ed="R039" n="0381a06"/>菩提住虗空地。若有衆生。嫌我立者。我當終日端
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0192a" n="0192a"/>
<lb ed="X" n="0192a01"/><lb ed="R039" n="0381a07"/>坐不起。嫌我坐者。我當終日立不移處。如此不起
<lb ed="X" n="0192a02"/><lb ed="R039" n="0381a08"/>一煩惱。謂之無諍。無諍則正定。正定則離欲。離欲
<lb ed="X" n="0192a03"/><lb ed="R039" n="0381a09"/>卽解脫。阿羅漢卽般若也。樂者好也。阿蘭那梵語。
<lb ed="X" n="0192a04"/><lb ed="R039" n="0381a10"/>無諍也。樂阿蘭那行。猶云好無諍人也。</p><p xml:id="pX25p0192a0416" cb:place="inline">夫萌之於
<lb ed="X" n="0192a05"/><lb ed="R039" n="0381a11"/>心者曰念。見於修爲者曰行。有所念。則必有所行。
<lb ed="X" n="0192a06"/><lb ed="R039" n="0381a12"/>有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0192001" n="0192001"/>取行。則必有<anchor xml:id="note_star_1" n="0192001" type="star"/>取得。須菩提得無諍三昧。有是行
<lb ed="X" n="0192a07"/><lb ed="R039" n="0381a13"/>也。且曰無所行者。以心無所得也。有是行而心無
<lb ed="X" n="0192a08"/><lb ed="R039" n="0381a14"/>所得。故世尊以樂阿蘭那名之。葢無爲法中。本無
<lb ed="X" n="0192a09"/><lb ed="R039" n="0381a15"/>一法生。本無一法滅。無煩惱可斷。無涅槃可證。但
<lb ed="X" n="0192a10"/><lb ed="R039" n="0381a16"/>是一念不生而<anchor xml:id="nkr_note_add_0192a1001" n="0192a1001"/><anchor xml:id="beg0192a1001" n="0192a1001"/>已<anchor xml:id="end0192a1001"/>。</p><p xml:id="pX25p0192a1008" cb:place="inline">心地觀云。若不捨離我我所執。
<lb ed="X" n="0192a11"/><lb ed="R039" n="0381a17"/>不應安住阿蘭若中。若心調柔。無有諍論。故當安
<lb ed="X" n="0192a12"/><lb ed="R039" n="0381a18"/>住阿蘭若中。後人本此。遂以蘭若名佛住處云。</p>
<lb ed="X" n="0192a13"/><lb ed="R039" n="0381b01"/><p xml:id="pX25p0192a1301">四果皆曰能作是念。作行病淺。作念病深。無所
<lb ed="X" n="0192a14"/><lb ed="R039" n="0381b02"/>入。無往來無不來。無有法。皆四果之不作念處。
<lb ed="X" n="0192a15"/><lb ed="R039" n="0381b03"/>佛之有四果。卽儒之有四配也。顏欲從末由。參
<lb ed="X" n="0192a16"/><lb ed="R039" n="0381b04"/>以魯得之。思不覩不聞。孟勿忘勿助。何甞作念。
<lb ed="X" n="0192a17"/><lb ed="R039" n="0381b05"/>若顏到屢空處。卽阿羅漢到無所得道處。其于
<lb ed="X" n="0192a18"/><lb ed="R039" n="0381b06"/>空空如也。本體一間耳。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0192a19"/><lb ed="R039" n="0381b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">莊嚴淨土分第十</cb:mulu><head>○莊嚴淨土分第十</head>
<lb ed="X" n="0192a20"/><lb ed="R039" n="0381b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0192a2001"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0192j01" n="0192j01"/>佛吿須菩提。於意云何。如來昔在然燈佛所。於法有
<lb ed="X" n="0192a21"/><lb ed="R039" n="0381b09"/>所得不。不也世尊。如來在然燈佛所。於法實無所得。
<lb ed="X" n="0192a22"/><lb ed="R039" n="0381b10"/>須菩提。於意云何。菩薩莊嚴佛土不。不也。世尊。何以
<lb ed="X" n="0192a23"/><lb ed="R039" n="0381b11"/>故。莊嚴佛土者。卽非莊嚴。是名莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0192a24"/><lb ed="R039" n="0381b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0192a2401">上言四果無所得。正欲明佛果無所得也。故此卽
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0192b" n="0192b"/>
<lb ed="X" n="0192b01"/><lb ed="R039" n="0381b13"/>明言之云。不獨汝等見我無法可得。卽我見然燈
<lb ed="X" n="0192b02"/><lb ed="R039" n="0381b14"/>佛。亦無法可得也。然燈佛。釋迦牟尼佛授記之師。
<lb ed="X" n="0192b03"/><lb ed="R039" n="0381b15"/>如來於佛法旣無所得。故菩薩於佛土。卽非莊嚴。
<lb ed="X" n="0192b04"/><lb ed="R039" n="0381b16"/>蓋一大世界。必有一佛設化。皆謂之佛土。而菩薩
<lb ed="X" n="0192b05"/><lb ed="R039" n="0381b17"/>於佛土之中。作種種善事。以變易其世界。如黃金
<lb ed="X" n="0192b06"/><lb ed="R039" n="0381b18"/>爲地。七寶爲樹林樓臺。故謂之莊嚴。然眞性中。豈
<lb ed="X" n="0192b07"/><lb ed="R039" n="0382a01"/>有此莊嚴哉。其莊嚴。非莊嚴也。惟眞性爲眞莊嚴
<lb ed="X" n="0192b08"/><lb ed="R039" n="0382a02"/>也。維摩經云。隨其心淸淨。則佛土淨。葢此心淸淨。
<lb ed="X" n="0192b09"/><lb ed="R039" n="0382a03"/>卽是莊嚴佛土。奚外飾爲莊嚴佛土。</p><p xml:id="pX25p0192b0915" cb:place="inline">三句。第一句
<lb ed="X" n="0192b10"/><lb ed="R039" n="0382a04"/>莊嚴佛土者。是假觀。是俗諦。屬相宗。第二句卽非
<lb ed="X" n="0192b11"/><lb ed="R039" n="0382a05"/>莊嚴。是空觀。是眞諦。屬空宗。第三句是名莊嚴。是
<lb ed="X" n="0192b12"/><lb ed="R039" n="0382a06"/>空假俱融。眞俗無礙。是中道觀。中道諦。屬性宗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0192b13"/><lb ed="R039" n="0382a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0192b1301">是故須菩提。諸菩薩摩訶薩應如是生淸淨心。不應
<lb ed="X" n="0192b14"/><lb ed="R039" n="0382a08"/>住色生心。不應住聲香味觸法生心。應無所住而生
<lb ed="X" n="0192b15"/><lb ed="R039" n="0382a09"/>其心。須菩提。譬如有人。身如<name role="" type="person">須彌山</name>王。於意云何。是
<lb ed="X" n="0192b16"/><lb ed="R039" n="0382a10"/>身爲大不。須菩提言。甚大。世尊。何以故。佛說非身。是
<lb ed="X" n="0192b17"/><lb ed="R039" n="0382a11"/>名大身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0192b18"/><lb ed="R039" n="0382a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0192b1801">梵語菩薩摩訶薩。此云覺衆生。菩薩莊嚴。旣不在
<lb ed="X" n="0192b19"/><lb ed="R039" n="0382a13"/>於外飾。則當反而求之於心。心能如是自然淸淨。
<lb ed="X" n="0192b20"/><lb ed="R039" n="0382a14"/>不必更求淸淨。故云應如是生淸淨心。凡住六塵
<lb ed="X" n="0192b21"/><lb ed="R039" n="0382a15"/>而生其心者。皆非淸淨心也。惟無所住而生其心
<lb ed="X" n="0192b22"/><lb ed="R039" n="0382a16"/>者。乃淸淨心也。無所住之心。便是不生。如是生淸
<lb ed="X" n="0192b23"/><lb ed="R039" n="0382a17"/>淨心。便是不滅。無生之生。何礙於生。知不滅卽是
<lb ed="X" n="0192b24"/><lb ed="R039" n="0382a18"/>生。不必更求生相矣。</p><p xml:id="pX25p0192b2409" cb:place="inline">佛言六塵之苦。每以色爲先。
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0192c" n="0192c"/>
<lb ed="X" n="0192c01"/><lb ed="R039" n="0382b01"/>而繼之以聲香味觸法。葢以見色者。人情之所易
<lb ed="X" n="0192c02"/><lb ed="R039" n="0382b02"/>入。故觀照爲先。經中凡言觀者。皆從見起也。</p><p xml:id="pX25p0192c0218" cb:place="inline">須彌
<lb ed="X" n="0192c03"/><lb ed="R039" n="0382b03"/>山在四天下中爲極大。故名山王。須彌雖大。有爲
<lb ed="X" n="0192c04"/><lb ed="R039" n="0382b04"/>生滅。劫燒不免。縱使身如須彌。亦非淸淨本體。乃
<lb ed="X" n="0192c05"/><lb ed="R039" n="0382b05"/>業力相持。非不壞也。何如無所住之爲大哉。故言
<lb ed="X" n="0192c06"/><lb ed="R039" n="0382b06"/>佛土卽非莊嚴者。是眞土無形。非身是名大身者。
<lb ed="X" n="0192c07"/><lb ed="R039" n="0382b07"/>是法身無相。身土皆空。心境雙絕。始是般若極則。
<lb ed="X" n="0192c08"/><lb ed="R039" n="0382b08"/>非土之土。常寂光也。非身之身。大法身也。</p>
<lb ed="X" n="0192c09"/><lb ed="R039" n="0382b09"/><p xml:id="pX25p0192c0901">林兆恩曰。身之<name role="" type="person">極樂國</name>也。如來禪定於其中矣。
<lb ed="X" n="0192c10"/><lb ed="R039" n="0382b10"/>而釋流則西方之。身之蓬萊島也。神仙逍遙於
<lb ed="X" n="0192c11"/><lb ed="R039" n="0382b11"/>其中矣。而道流則海外之。</p>
<lb ed="X" n="0192c12"/><lb ed="R039" n="0382b12"/><p xml:id="pX25p0192c1201">列禦寇曰。橫心之所念。而後眼如耳。耳如鼻。鼻
<lb ed="X" n="0192c13"/><lb ed="R039" n="0382b13"/>如口。無不同也。不住色聲香味生心。其理如是。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0192c14"/><lb ed="R039" n="0382b14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無爲福勝分第十一</cb:mulu><head>○無爲福勝分第十一</head>
<lb ed="X" n="0192c15"/><lb ed="R039" n="0382b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0192c1501"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0192j02" n="0192j02"/>須菩提。如恒河中所有沙數。如是沙等恒河。於意云
<lb ed="X" n="0192c16"/><lb ed="R039" n="0382b16"/>何。是諸恒河沙寧爲多不。須菩提言。甚多。世尊。但諸
<lb ed="X" n="0192c17"/><lb ed="R039" n="0382b17"/>恒河尙多無數。何況其沙。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0192c18"/><lb ed="R039" n="0382b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0192c1801">雪山有四洲。其東牛口磽伽河。卽恒河也。佛以此
<lb ed="X" n="0192c19"/><lb ed="R039" n="0383a01"/>河沙爲喩者。葢說法時。常近此河耳。一沙卽爲一
<lb ed="X" n="0192c20"/><lb ed="R039" n="0383a02"/>河。河尙無數。何況其沙。此喩最爲微妙。爲世人沒
<lb ed="X" n="0192c21"/><lb ed="R039" n="0383a03"/>大愛河。隨順欲流。漂沒瀰漫。甚爲可愍。此中政當
<lb ed="X" n="0192c22"/><lb ed="R039" n="0383a04"/>尋筏到岸。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0192c23"/><lb ed="R039" n="0383a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0192c2301">須菩提。我今實言吿汝。若有善男子･善女人。以七寶
<lb ed="X" n="0192c24"/><lb ed="R039" n="0383a06"/>滿爾所恒河沙數三千大千世界。以用布施。得福多
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0193a" n="0193a"/>
<lb ed="X" n="0193a01"/><lb ed="R039" n="0383a07"/>不。須菩提言。甚多。世尊。佛吿須菩提。若善男子･善女
<lb ed="X" n="0193a02"/><lb ed="R039" n="0383a08"/>人。於此經中。乃至受持四句偈等。爲他人說。而此福
<lb ed="X" n="0193a03"/><lb ed="R039" n="0383a09"/>德勝前福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0193a04"/><lb ed="R039" n="0383a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0193a0401">天地間河沙無盡。人亦無盡。古往今來。生生不息。
<lb ed="X" n="0193a05"/><lb ed="R039" n="0383a11"/>小德川流。豈但河沙耶。爲人解說。三千大千世界
<lb ed="X" n="0193a06"/><lb ed="R039" n="0383a12"/>皆獲法施。皆悟無住相布施。豈河沙可數。與受持
<lb ed="X" n="0193a07"/><lb ed="R039" n="0383a13"/>四句偈。不爲惡業所縛。可以悟明眞性。爲人解說。
<lb ed="X" n="0193a08"/><lb ed="R039" n="0383a14"/>而人亦得聞此理。而悟明眞性。脫離輪迴。永超生
<lb ed="X" n="0193a09"/><lb ed="R039" n="0383a15"/>死。萬劫無有盡期。故其福德殊勝也。</p><p xml:id="pX25p0193a0915" cb:place="inline">佛嘗言財施
<lb ed="X" n="0193a10"/><lb ed="R039" n="0383a16"/>有盡。法施無窮。財施不出欲界。法施能出三界。華
<lb ed="X" n="0193a11"/><lb ed="R039" n="0383a17"/>嚴云。譬如暗中寶。無燈不可見。佛法無人說。雖慧
<lb ed="X" n="0193a12"/><lb ed="R039" n="0383a18"/>不能了。是則解說之功。與受持相輔而大矣。楞伽
<lb ed="X" n="0193a13"/><lb ed="R039" n="0383b01"/>云。譬如恒沙。是地自性。經劫火燒。地性不壞。如來
<lb ed="X" n="0193a14"/><lb ed="R039" n="0383b02"/>法身。亦復如是。譬如恒河。人獸踐踏。不生分別。如
<lb ed="X" n="0193a15"/><lb ed="R039" n="0383b03"/>來解脫。亦復如是。譬如恒沙。不增不減。如來智慧。
<lb ed="X" n="0193a16"/><lb ed="R039" n="0383b04"/>亦復如是。此章讚般若最勝處。發衆生信受之心。</p>
<lb ed="X" n="0193a17"/><lb ed="R039" n="0383b05"/><p xml:id="pX25p0193a1701">此福德勝前福德者。所謂智慧寶洲。求則得之。
<lb ed="X" n="0193a18"/><lb ed="R039" n="0383b06"/>求有益於得也。七寶恒沙。得之有命。熟讀孟子
<lb ed="X" n="0193a19"/><lb ed="R039" n="0383b07"/>便得。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0193a20"/><lb ed="R039" n="0383b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">尊重正敎分第十二</cb:mulu><head>○尊重正敎分第十二</head>
<lb ed="X" n="0193a21"/><lb ed="R039" n="0383b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0193a2101">復次。須菩提。隨說是經。乃至四句偈等。當知此處。一
<lb ed="X" n="0193a22"/><lb ed="R039" n="0383b10"/>切世間･天･人･阿修羅。皆應供養。如佛塔廟。何況有人
<lb ed="X" n="0193a23"/><lb ed="R039" n="0383b11"/>盡能受持讀誦。須菩提。當知是人成就最上第一希
<lb ed="X" n="0193a24"/><lb ed="R039" n="0383b12"/>有之法。若是經典所在之處。卽爲有佛。若尊重弟子。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0193b" n="0193b"/>
<lb ed="X" n="0193b01"/><lb ed="R039" n="0383b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0193b0101">六祖云。隨說者。逢凡說凡。逢聖說聖也。謝云。封殯
<lb ed="X" n="0193b02"/><lb ed="R039" n="0383b14"/>法身。謂之塔。樹像虗空。謂之廟。所在之處。見人卽
<lb ed="X" n="0193b03"/><lb ed="R039" n="0383b15"/>說是經。常行無所得心。無所住心。令諸聽者生淸
<lb ed="X" n="0193b04"/><lb ed="R039" n="0383b16"/>淨心。是名眞供養。卽此身中。有如來全身全舍利。
<lb ed="X" n="0193b05"/><lb ed="R039" n="0383b17"/>故言如佛塔廟。</p><p xml:id="pX25p0193b0507" cb:place="inline">果禪師云。卽心是佛。更無別佛。卽
<lb ed="X" n="0193b06"/><lb ed="R039" n="0383b18"/>佛是心。更無別心。如拳作掌。似水成波。波卽是水。
<lb ed="X" n="0193b07"/><lb ed="R039" n="0384a01"/>掌卽是拳也。</p><p xml:id="pX25p0193b0706" cb:place="inline">弟子者。學居師後。故稱弟。解從師生。
<lb ed="X" n="0193b08"/><lb ed="R039" n="0384a02"/>故稱子。尊重弟子。謂弟子之可尊重者。乃大弟子
<lb ed="X" n="0193b09"/><lb ed="R039" n="0384a03"/>菩薩之流也。</p>
<lb ed="X" n="0193b10"/><lb ed="R039" n="0384a04"/><p xml:id="pX25p0193b1001">東印國王請二十七祖<name role="" type="person">般若多羅</name>齋。王曰。何不
<lb ed="X" n="0193b11"/><lb ed="R039" n="0384a05"/>看經。祖云。貧道入息不居陰界。出息不涉衆緣。
<lb ed="X" n="0193b12"/><lb ed="R039" n="0384a06"/>常轉如是經。百千萬億卷。要知經典所不在。亦
<lb ed="X" n="0193b13"/><lb ed="R039" n="0384a07"/>爲有佛。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0193b14"/><lb ed="R039" n="0384a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">如法受持分第十三</cb:mulu><head>○如法受持分第十三</head>
<lb ed="X" n="0193b15"/><lb ed="R039" n="0384a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0193b1501"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0193j01" n="0193j01"/>爾時。須菩提白佛言。世尊。當何名此經。我等云何奉
<lb ed="X" n="0193b16"/><lb ed="R039" n="0384a10"/>持。佛吿須菩提。是經名爲金剛般若波羅蜜。以是名
<lb ed="X" n="0193b17"/><lb ed="R039" n="0384a11"/>字。汝當奉持。所以者何。須菩提。佛說般若波羅蜜。卽
<lb ed="X" n="0193b18"/><lb ed="R039" n="0384a12"/>非般若波羅蜜。是名般若波羅蜜。須菩提。於意云何。
<lb ed="X" n="0193b19"/><lb ed="R039" n="0384a13"/>如來有所說法不。須菩提白佛言。世尊。如來無所說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0193b20"/><lb ed="R039" n="0384a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0193b2001">如來前云。一切佛法皆從此經出。故空生請名此
<lb ed="X" n="0193b21"/><lb ed="R039" n="0384a15"/>經。竝問云何奉持。夫妙明本性。湛若太虗。何處得
<lb ed="X" n="0193b22"/><lb ed="R039" n="0384a16"/>名。如來恐人生斷滅見。不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0193b2201" n="0193b2201"/><anchor xml:id="beg0193b2201" n="0193b2201"/>已<anchor xml:id="end0193b2201"/>而強安是名也。葢
<lb ed="X" n="0193b23"/><lb ed="R039" n="0384a17"/>人性如金之剛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193001" n="0193001"/>　故能斷除一切煩惱。直至彼岸。
<lb ed="X" n="0193b24"/><lb ed="R039" n="0384a18"/>故曰般若波羅蜜。然能觀無所觀。照無所照。空無
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0193c" n="0193c"/>
<lb ed="X" n="0193c01"/><lb ed="R039" n="0384b01"/>所空。到無所到。故曰卽非般若波羅蜜。惟是不觀
<lb ed="X" n="0193c02"/><lb ed="R039" n="0384b02"/>而觀。不照而照。不空而空。不到而到。故曰是名般
<lb ed="X" n="0193c03"/><lb ed="R039" n="0384b03"/>若波羅蜜。</p><p xml:id="pX25p0193c0305" cb:place="inline">從前問答。都是因相破相。此則立名遣
<lb ed="X" n="0193c04"/><lb ed="R039" n="0384b04"/>名。夫般若旣無可名之名。又豈有所說之法。故重
<lb ed="X" n="0193c05"/><lb ed="R039" n="0384b05"/>申問答。而云。如來無所說也。無所說者。直下無開
<lb ed="X" n="0193c06"/><lb ed="R039" n="0384b06"/>口處。所以世尊臨入涅槃。文殊請佛再轉法輪。世
<lb ed="X" n="0193c07"/><lb ed="R039" n="0384b07"/>尊咄云。吾住世七十九年。未甞說著一字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0193c08"/><lb ed="R039" n="0384b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0193c0801">須菩提。於意云何。三千大千世界所有微塵是爲多
<lb ed="X" n="0193c09"/><lb ed="R039" n="0384b09"/>不。須菩提言。甚多。世尊。須菩提。諸微塵。如來說非微
<lb ed="X" n="0193c10"/><lb ed="R039" n="0384b10"/>塵。是名微塵。如來說。世界。非世界。是名世界。須菩提。
<lb ed="X" n="0193c11"/><lb ed="R039" n="0384b11"/>於意云何。可以三十二相見如來不。不也。世尊。不可
<lb ed="X" n="0193c12"/><lb ed="R039" n="0384b12"/>以三十二相得見如來。何以故。如來說。三十二相。卽
<lb ed="X" n="0193c13"/><lb ed="R039" n="0384b13"/>是非相。是名三十二相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0193c14"/><lb ed="R039" n="0384b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0193c1401">華嚴經云。三千大千世界。以無量因緣。乃成一切
<lb ed="X" n="0193c15"/><lb ed="R039" n="0384b15"/>衆生。豈此外而別有世界。悟者處此。迷者亦處此。
<lb ed="X" n="0193c16"/><lb ed="R039" n="0384b16"/>悟者之心。淸淨心也。以此心處此世界。卽淸淨世
<lb ed="X" n="0193c17"/><lb ed="R039" n="0384b17"/>界。迷者之心。塵垢心也。以此心處此世界。卽微塵
<lb ed="X" n="0193c18"/><lb ed="R039" n="0384b18"/>世界。諸微塵者。一切衆生心上微塵也。佛分身於
<lb ed="X" n="0193c19"/><lb ed="R039" n="0385a01"/>微塵世界中。示現無邊法力。開闡淸淨無垢之法。
<lb ed="X" n="0193c20"/><lb ed="R039" n="0385a02"/>使一切衆生皆生淸淨心。非微塵所可汚。故云非
<lb ed="X" n="0193c21"/><lb ed="R039" n="0385a03"/>微塵。得出世界法。非世界所得囿。故云非世界。</p><p xml:id="pX25p0193c2119" cb:place="inline">世
<lb ed="X" n="0193c22"/><lb ed="R039" n="0385a04"/>尊答文殊曰。在世離世。在塵離塵。是爲究竟法。楞
<lb ed="X" n="0193c23"/><lb ed="R039" n="0385a05"/>嚴中。於一毛端現寶王刹。坐微塵裏轉大法輪。皆
<lb ed="X" n="0193c24"/><lb ed="R039" n="0385a06"/>是離世離塵之意。三十二相。始從足下安平。終至
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0194a" n="0194a"/>
<lb ed="X" n="0194a01"/><lb ed="R039" n="0385a07"/>頂肉髻相。皆屬修成。然如如眞佛。何相之有。恐人
<lb ed="X" n="0194a02"/><lb ed="R039" n="0385a08"/>疑前說塵性空界性空。遂執有佛身根性。殊不知
<lb ed="X" n="0194a03"/><lb ed="R039" n="0385a09"/>佛身根性亦空也。</p><p xml:id="pX25p0194a0308" cb:place="inline">此分大意。謂細而微塵。大而世
<lb ed="X" n="0194a04"/><lb ed="R039" n="0385a10"/>界。妙而佛之色身。皆爲虗妄。惟眞性爲眞實。是以
<lb ed="X" n="0194a05"/><lb ed="R039" n="0385a11"/>自古及今。無變無壞。彼三者。則有變壞故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0194a06"/><lb ed="R039" n="0385a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0194a0601">須菩提。若有善男子･善女人。以恒河沙等身命布施。
<lb ed="X" n="0194a07"/><lb ed="R039" n="0385a13"/>若復有人。於此經中。乃至受持四句偈等。爲他人說。
<lb ed="X" n="0194a08"/><lb ed="R039" n="0385a14"/>其福甚多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0194a09"/><lb ed="R039" n="0385a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0194a0901">以恒河沙等身命布施。終受頑福。畢竟不明本性。
<lb ed="X" n="0194a10"/><lb ed="R039" n="0385a16"/>所謂住相布施也。若受持四句。一念見性。人法俱
<lb ed="X" n="0194a11"/><lb ed="R039" n="0385a17"/>空。卽名正見。所得淨妙無相無爲功德。豈有限量
<lb ed="X" n="0194a12"/><lb ed="R039" n="0385a18"/>可名。</p>
<lb ed="X" n="0194a13"/><lb ed="R039" n="0385b01"/><p xml:id="pX25p0194a1301">中庸。一撮土之多微塵意也。及其廣厚。萬物載
<lb ed="X" n="0194a14"/><lb ed="R039" n="0385b02"/>焉。世界也。微塵積而爲世界。世界析而爲微塵。
<lb ed="X" n="0194a15"/><lb ed="R039" n="0385b03"/>皆誠之不可<anchor xml:id="nkr_note_add_0194a1501" n="0194a1501"/><anchor xml:id="beg0194a1501" n="0194a1501"/>已<anchor xml:id="end0194a1501"/>處。中庸無實非虗。佛法無虗非
<lb ed="X" n="0194a16"/><lb ed="R039" n="0385b04"/>實。</p>
<lb ed="X" n="0194a17"/><lb ed="R039" n="0385b05"/><p xml:id="pX25p0194a1701">此分總言所以名經。與所以持經功夫。可以貫
<lb ed="X" n="0194a18"/><lb ed="R039" n="0385b06"/>串全經。自爲一部。故與前後。語多重復。不覺其
<lb ed="X" n="0194a19"/><lb ed="R039" n="0385b07"/>煩。謂爲先後聽經者說。非是。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0194a20"/><lb ed="R039" n="0385b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">離相寂滅分第十四</cb:mulu><head>○離相寂滅分第十四</head>
<lb ed="X" n="0194a21"/><lb ed="R039" n="0385b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0194a2101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0194j01" n="0194j01"/>爾時。須菩提聞說是經。深解義趣。涕淚悲泣。而白佛
<lb ed="X" n="0194a22"/><lb ed="R039" n="0385b10"/>言。希有。世尊。佛說如是甚深經典。我從昔來所得慧
<lb ed="X" n="0194a23"/><lb ed="R039" n="0385b11"/>眼。未曾得聞如是之經。世尊。若復有人得聞是經。信
<lb ed="X" n="0194a24"/><lb ed="R039" n="0385b12"/>心淸淨。則生實相。當知是人。成就第一希有功德。世
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0194b" n="0194b"/>
<lb ed="X" n="0194b01"/><lb ed="R039" n="0385b13"/>尊。是實相者。則是非相。是故如來說名實相。世尊。我
<lb ed="X" n="0194b02"/><lb ed="R039" n="0385b14"/>今得聞如是經典。信解受持不足爲難。若當來世。後
<lb ed="X" n="0194b03"/><lb ed="R039" n="0385b15"/>五百歲。其有衆生。得聞是經。信解受持。是人則爲第
<lb ed="X" n="0194b04"/><lb ed="R039" n="0385b16"/>一希有。何以故。此人無我相。無人相。無衆生相。無壽
<lb ed="X" n="0194b05"/><lb ed="R039" n="0385b17"/>者相。所以者何。我相卽是非相。人相･衆生相･壽者相
<lb ed="X" n="0194b06"/><lb ed="R039" n="0385b18"/>卽是非相。何以故。離一切諸相。則名諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0194b07"/><lb ed="R039" n="0386a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0194b0701">空生在前解悟空理。是於有中見空。止得人空。今
<lb ed="X" n="0194b08"/><lb ed="R039" n="0386a02"/>聞般若非般若。是名般若。竝得法空。故深解義趣。
<lb ed="X" n="0194b09"/><lb ed="R039" n="0386a03"/>感極涕零。若非佛恩撥我慧眼。安能聞如是二字。
<lb ed="X" n="0194b10"/><lb ed="R039" n="0386a04"/>便是眞諦。此如是性中。具如來法身。卽是實相。人
<lb ed="X" n="0194b11"/><lb ed="R039" n="0386a05"/>法俱空。善惡諸相自然寂滅。故曰實相。非實相也。
<lb ed="X" n="0194b12"/><lb ed="R039" n="0386a06"/>生者以是人之信解爲生。而實相畢竟無生耳。</p><p xml:id="pX25p0194b1219" cb:place="inline">圓
<lb ed="X" n="0194b13"/><lb ed="R039" n="0386a07"/>覺云。一切實相。性淸淨故。功德者。卽成就法身。便
<lb ed="X" n="0194b14"/><lb ed="R039" n="0386a08"/>是莫大功德。第一希有。經以福兼德言者屢矣。而
<lb ed="X" n="0194b15"/><lb ed="R039" n="0386a09"/>此獨單言功德。不及福者。是功成果滿之時。其福
<lb ed="X" n="0194b16"/><lb ed="R039" n="0386a10"/>爲不足道也。以所壇經有功德在法身中。非在于
<lb ed="X" n="0194b17"/><lb ed="R039" n="0386a11"/>福之句。</p><p xml:id="pX25p0194b1704" cb:place="inline">此段文義三疊。上言。我未曾聞如是之經。
<lb ed="X" n="0194b18"/><lb ed="R039" n="0386a12"/>隨言。若復有人得聞是經。繼言。來世衆生得聞是
<lb ed="X" n="0194b19"/><lb ed="R039" n="0386a13"/>經。言人則可大。言來世則可久。葢佛在時。爲正法
<lb ed="X" n="0194b20"/><lb ed="R039" n="0386a14"/>之世。佛滅度後。爲像法之世。若當來世後五百歲。
<lb ed="X" n="0194b21"/><lb ed="R039" n="0386a15"/>爲末法之世。衆生能信解受持。亦見四相非相。卽
<lb ed="X" n="0194b22"/><lb ed="R039" n="0386a16"/>契般若。同此實相。卽同此無相耳。悟則是佛。迷則
<lb ed="X" n="0194b23"/><lb ed="R039" n="0386a17"/>是衆生。佛與衆生。性豈有異。離相者。卽相以空相。
<lb ed="X" n="0194b24"/><lb ed="R039" n="0386a18"/>非除相以卽空也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0194c" n="0194c"/>
<lb ed="X" n="0194c01"/><lb ed="R039" n="0386b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0194c0101">佛吿須菩提。如是。如是。若復有人。得聞是經。不驚･不
<lb ed="X" n="0194c02"/><lb ed="R039" n="0386b02"/>怖･不畏。當知是人甚爲希有。何以故。須菩提。如來說。
<lb ed="X" n="0194c03"/><lb ed="R039" n="0386b03"/>第一波羅蜜。卽非第一波羅蜜。是名第一波羅蜜。須
<lb ed="X" n="0194c04"/><lb ed="R039" n="0386b04"/>菩提。忍辱波羅蜜。如來說非忍辱波羅蜜。是名忍辱
<lb ed="X" n="0194c05"/><lb ed="R039" n="0386b05"/>波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0194c06"/><lb ed="R039" n="0386b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0194c0601">空生悟到此。將淸淨心。滿盤托出。直指如是本體。
<lb ed="X" n="0194c07"/><lb ed="R039" n="0386b07"/>佛又何言。故嘆曰。如是如是。不驚者聞慧也。不怖
<lb ed="X" n="0194c08"/><lb ed="R039" n="0386b08"/>者思慧也。不畏者修慧也。第一波羅蜜者。有十種。
<lb ed="X" n="0194c09"/><lb ed="R039" n="0386b09"/>一布施。二持戒。三忍辱。四精進。五禪定。六智慧。七
<lb ed="X" n="0194c10"/><lb ed="R039" n="0386b10"/>慈。八悲。九方便。十不退。今言第一波羅蜜者。獨言
<lb ed="X" n="0194c11"/><lb ed="R039" n="0386b11"/>布施爲第一。曰。布施者通攝萬行。直至菩提。尙行
<lb ed="X" n="0194c12"/><lb ed="R039" n="0386b12"/>法施也。言非者。行無住相布施也。佛于第四分說
<lb ed="X" n="0194c13"/><lb ed="R039" n="0386b13"/>無住。便說行於布施。故于此分足之一。說第一波
<lb ed="X" n="0194c14"/><lb ed="R039" n="0386b14"/>羅蜜實以般若爲第一。楞嚴說第一波羅蜜。亦指
<lb ed="X" n="0194c15"/><lb ed="R039" n="0386b15"/>般若。六祖說摩訶般若波羅蜜。最尊最上最第一
<lb ed="X" n="0194c16"/><lb ed="R039" n="0386b16"/>是也。悟諸相非相。卽達彼岸。故名第一。旣悟人法
<lb ed="X" n="0194c17"/><lb ed="R039" n="0386b17"/>俱空。卽無生死可度。無彼岸可到。故非第一。</p><p xml:id="pX25p0194c1718" cb:place="inline">忍辱
<lb ed="X" n="0194c18"/><lb ed="R039" n="0386b18"/>波羅蜜者。卽十度中第三也。能忍辱。方不起嗔心
<lb ed="X" n="0194c19"/><lb ed="R039" n="0387a01"/>以昏亂眞性。故能到諸佛菩薩彼岸。佛有時自稱
<lb ed="X" n="0194c20"/><lb ed="R039" n="0387a02"/>如來。自稱佛。謂<anchor xml:id="nkr_note_add_0194c2001" n="0194c2001"/><anchor xml:id="beg0194c2001" n="0194c2001"/>己<anchor xml:id="end0194c2001"/>與諸佛菩薩無異性也。若了悟
<lb ed="X" n="0194c21"/><lb ed="R039" n="0387a03"/>人法俱空。亦掃忍辱之相。般若體中。原無辱可忍。
<lb ed="X" n="0194c22"/><lb ed="R039" n="0387a04"/>亦無忍可見。忍無可忍。能所俱無。方成于忍。是名
<lb ed="X" n="0194c23"/><lb ed="R039" n="0387a05"/>爲忍也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0194c24"/><lb ed="R039" n="0387a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0194c2401"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0194j02" n="0194j02"/>何以故。須菩提。如我昔爲歌利王割截身體。我於爾
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0195a" n="0195a"/>
<lb ed="X" n="0195a01"/><lb ed="R039" n="0387a07"/>時。無我相･無人相･無衆生相･無壽者相。何以故。我於
<lb ed="X" n="0195a02"/><lb ed="R039" n="0387a08"/>往昔節節支解時。若有我相･人相･衆生相･壽者相。應
<lb ed="X" n="0195a03"/><lb ed="R039" n="0387a09"/>生瞋恨。須菩提。又念過去於五百世作忍辱仙人。於
<lb ed="X" n="0195a04"/><lb ed="R039" n="0387a10"/>爾所世。無我相･無人相･無衆生相･無壽者相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0195a05"/><lb ed="R039" n="0387a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0195a0501">歌利王梵語。此云無道極惡。如來因地修行。在山
<lb ed="X" n="0195a06"/><lb ed="R039" n="0387a12"/>中宴坐。遇歌利王遊獵。以宮女禮拜仙人。王大怒。
<lb ed="X" n="0195a07"/><lb ed="R039" n="0387a13"/>遂支解仙人。仙人無嗔恨。體復如故。憍陳如。以此
<lb ed="X" n="0195a08"/><lb ed="R039" n="0387a14"/>得度。</p><p xml:id="pX25p0195a0803" cb:place="inline">五百世。是於釋迦成道世中。逆數向前。說到
<lb ed="X" n="0195a09"/><lb ed="R039" n="0387a15"/>五百世也。遇歌利時。是作忍辱仙世中一世之事。
<lb ed="X" n="0195a10"/><lb ed="R039" n="0387a16"/>重言之者。言修忍非一世事。益見忍於歌利者。非
<lb ed="X" n="0195a11"/><lb ed="R039" n="0387a17"/>容易也。忍辱卽是法施。六度萬行。其實以布施爲
<lb ed="X" n="0195a12"/><lb ed="R039" n="0387a18"/>大。因割截而歌利得度。豈徒忍辱乎。故曰法施也。</p>
<lb ed="X" n="0195a13"/><lb ed="R039" n="0387b01"/><p xml:id="pX25p0195a1301">夫自心邪見。如歌利王。殘害法身。如截身體。黃蘗
<lb ed="X" n="0195a14"/><lb ed="R039" n="0387b02"/>大師云。纔起心向外求者。名爲歌利王愛遊獵。心
<lb ed="X" n="0195a15"/><lb ed="R039" n="0387b03"/>不外馳。名忍辱仙人。身心俱無。卽是佛道。</p><p xml:id="pX25p0195a1517" cb:place="inline">肇法師
<lb ed="X" n="0195a16"/><lb ed="R039" n="0387b04"/>云。五蘊身非有。四大本來空。將頭臨白刃。一似斬
<lb ed="X" n="0195a17"/><lb ed="R039" n="0387b05"/>春風。</p><p xml:id="pX25p0195a1703" cb:place="inline">應生嗔恨者。謂色身與法身卽有不同也。割
<lb ed="X" n="0195a18"/><lb ed="R039" n="0387b06"/>截之時。不見有身相。卽不見有我人衆生壽者四
<lb ed="X" n="0195a19"/><lb ed="R039" n="0387b07"/>相。何處更著嗔恨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0195a20"/><lb ed="R039" n="0387b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0195a2001">是故須菩提。菩薩應離一切相。發阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0195a21"/><lb ed="R039" n="0387b09"/>菩提心。不應住色生心。不應住聲香味觸法生心。應
<lb ed="X" n="0195a22"/><lb ed="R039" n="0387b10"/>生無所住心。若心有住。卽爲非住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0195a23"/><lb ed="R039" n="0387b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0195a2301">就忍辱而推之。一切俱應離相。葢心常空寂。不生
<lb ed="X" n="0195a24"/><lb ed="R039" n="0387b12"/>起滅。我相捐而一切之相俱捐。然離相所發之心。
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0195b" n="0195b"/>
<lb ed="X" n="0195b01"/><lb ed="R039" n="0387b13"/>正覺心也。正覺現前。邪妄自伏。更將何法以降其
<lb ed="X" n="0195b02"/><lb ed="R039" n="0387b14"/>心。所發之心卽正等心也。諸法唯心。卽是實相。復
<lb ed="X" n="0195b03"/><lb ed="R039" n="0387b15"/>將何地爲求應住。</p><p xml:id="pX25p0195b0308" cb:place="inline">先言色。後言聲香味觸法者。我
<lb ed="X" n="0195b04"/><lb ed="R039" n="0387b16"/>見等見。法眼等眼。皆從色遇。心經亦云。無眼界乃
<lb ed="X" n="0195b05"/><lb ed="R039" n="0387b17"/>至無意識界。亦同此意。佛法不離色聲香味觸法。
<lb ed="X" n="0195b06"/><lb ed="R039" n="0387b18"/>葢因衆生根器。假六塵而設化。若住著六塵。則心
<lb ed="X" n="0195b07"/><lb ed="R039" n="0388a01"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0195b0701" n="0195b0701"/><anchor xml:id="beg0195b0701" n="0195b0701"/>已<anchor xml:id="end0195b0701"/>死。唯卽六塵。而不住六塵。則心常生。生則發生
<lb ed="X" n="0195b08"/><lb ed="R039" n="0388a02"/>心體本空。旣空諸有。心地了了自如。何甞不生。故
<lb ed="X" n="0195b09"/><lb ed="R039" n="0388a03"/>住於法。卽爲非住。凡夫執心以除事。智者空心不
<lb ed="X" n="0195b10"/><lb ed="R039" n="0388a04"/>空事。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0195b11"/><lb ed="R039" n="0388a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0195b1101">是故佛說。菩薩心不應住色布施。須菩提。菩薩爲利
<lb ed="X" n="0195b12"/><lb ed="R039" n="0388a06"/>益一切衆生故。應如是布施。如來說。一切諸相。卽是
<lb ed="X" n="0195b13"/><lb ed="R039" n="0388a07"/>非相。又說。一切衆生。卽非衆生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0195b14"/><lb ed="R039" n="0388a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0195b1401">又卽一切之中。摘出布施言之。以菩薩爲利益一
<lb ed="X" n="0195b15"/><lb ed="R039" n="0388a09"/>切衆生故。應以如是之心布施。不住於相。若不如
<lb ed="X" n="0195b16"/><lb ed="R039" n="0388a10"/>是布施。則是誣衆生爲著色。一切有相。反陷溺此
<lb ed="X" n="0195b17"/><lb ed="R039" n="0388a11"/>衆生矣。以色字統六根。觀照之心。從見而入。爲證
<lb ed="X" n="0195b18"/><lb ed="R039" n="0388a12"/>性之機竅也。</p><p xml:id="pX25p0195b1806" cb:place="inline">七寶雖滿大千界。等<name role="" type="person">須彌山</name>。亦有時
<lb ed="X" n="0195b19"/><lb ed="R039" n="0388a13"/>而盡。惟無諸欲之求。無能施之心。亦無所施之物。
<lb ed="X" n="0195b20"/><lb ed="R039" n="0388a14"/>以如是相喩。則含靈抱識。均被其澤。布施之心。但
<lb ed="X" n="0195b21"/><lb ed="R039" n="0388a15"/>應如是。華嚴經云。不爲自身求快樂。但爲救護諸
<lb ed="X" n="0195b22"/><lb ed="R039" n="0388a16"/>衆生。諸相非相者。畢竟可破壞。非眞實體也。衆生
<lb ed="X" n="0195b23"/><lb ed="R039" n="0388a17"/>非衆生者。若離妄心。卽無衆生可得也。眞性之中。
<lb ed="X" n="0195b24"/><lb ed="R039" n="0388a18"/>佛與衆生俱泯。何容菩薩住相化求。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0195c" n="0195c"/>
<lb ed="X" n="0195c01"/><lb ed="R039" n="0388b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0195c0101">須菩提。如來是眞語者･實語者･如語者･不誑語者･不
<lb ed="X" n="0195c02"/><lb ed="R039" n="0388b02"/>異語者。須菩提。如來所得法。此法無實無虗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0195c03"/><lb ed="R039" n="0388b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0195c0301">眞語者。一切含生皆有佛性也。實語者。一切法空
<lb ed="X" n="0195c04"/><lb ed="R039" n="0388b04"/>本無所有也。如語者。一切萬法如如不動也。不誑
<lb ed="X" n="0195c05"/><lb ed="R039" n="0388b05"/>語者。聞如是法皆得解脫也。不異語者。一切萬法
<lb ed="X" n="0195c06"/><lb ed="R039" n="0388b06"/>本來空寂。於何而異也。</p><p xml:id="pX25p0195c0610" cb:place="inline">此心本體。不可言有。不可
<lb ed="X" n="0195c07"/><lb ed="R039" n="0388b07"/>言無。有而不有。無而不無。言辭不及。其唯聖人乎。
<lb ed="X" n="0195c08"/><lb ed="R039" n="0388b08"/>故曰。無實無虗。諸相非相故無實。卽見如來故無
<lb ed="X" n="0195c09"/><lb ed="R039" n="0388b09"/>虗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0195c10"/><lb ed="R039" n="0388b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0195c1001">須菩提。若菩薩心住於法而行布施。如人入闇卽無
<lb ed="X" n="0195c11"/><lb ed="R039" n="0388b11"/>所見。若菩薩心不住法而行布施。如人有目。日光明
<lb ed="X" n="0195c12"/><lb ed="R039" n="0388b12"/>照。見種種色。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0195c13"/><lb ed="R039" n="0388b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0195c1301">布施謂法施。天之神聚於日。故爲光。人之神聚於
<lb ed="X" n="0195c14"/><lb ed="R039" n="0388b14"/>目。故爲見。住法而行布施者。二乘之人。不見色而
<lb ed="X" n="0195c15"/><lb ed="R039" n="0388b15"/>住色。譬如不見坑穽而墜坑穽。不住法而行布施
<lb ed="X" n="0195c16"/><lb ed="R039" n="0388b16"/>者。菩薩。見色而不住色。譬如見坑穽則不墜坑穽
<lb ed="X" n="0195c17"/><lb ed="R039" n="0388b17"/>矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0195c18"/><lb ed="R039" n="0388b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0195c1801">須菩提。當來之世。若有善男子･善女人。能於此經受
<lb ed="X" n="0195c19"/><lb ed="R039" n="0389a01"/>持讀誦。卽爲如來以佛智慧。悉知是人。悉見是人。皆
<lb ed="X" n="0195c20"/><lb ed="R039" n="0389a02"/>得成就無量無邊功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0195c21"/><lb ed="R039" n="0389a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0195c2101">迷則爲男子。悟則爲如來。佛之智慧。卽人之智慧
<lb ed="X" n="0195c22"/><lb ed="R039" n="0389a04"/>也。佛之功德。卽人之功德也。無量無邊功德。又超
<lb ed="X" n="0195c23"/><lb ed="R039" n="0389a05"/>功德而言。葢成就無上菩提。功德莫大於是。六祖
<lb ed="X" n="0195c24"/><lb ed="R039" n="0389a06"/>云。見性是功。平等是德。念念無滯。常見本性。眞實
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0196a" n="0196a"/>
<lb ed="X" n="0196a01"/><lb ed="R039" n="0389a07"/>妙用。名爲功德。</p>
<lb ed="X" n="0196a02"/><lb ed="R039" n="0389a08"/><p xml:id="pX25p0196a0201">往於碧峰山下。參一齋和尙。問佛實相。和尙云。
<lb ed="X" n="0196a03"/><lb ed="R039" n="0389a09"/>三國關漢侯。使是古來大佛祖。余曰。關夫子大
<lb ed="X" n="0196a04"/><lb ed="R039" n="0389a10"/>節殉身。如何便是佛祖。僧曰。卽心是佛。關侯生
<lb ed="X" n="0196a05"/><lb ed="R039" n="0389a11"/>平事心之道。無絲毫遺憾。古今人心。各各有關
<lb ed="X" n="0196a06"/><lb ed="R039" n="0389a12"/>聖。便是割截身體。體復如故處。余是其言。附記
<lb ed="X" n="0196a07"/><lb ed="R039" n="0389a13"/>於此。</p>
<lb ed="X" n="0196a08"/><lb ed="R039" n="0389a14"/><p xml:id="pX25p0196a0801">僧問西影禪師。或有聞佛正法。不能了悟。更待
<lb ed="X" n="0196a09"/><lb ed="R039" n="0389a15"/>來生。還得聞否。師曰。有甚來生。要了此時卽了。
<lb ed="X" n="0196a10"/><lb ed="R039" n="0389a16"/>有何欠缺更待來生。是謂無志氣。改頭換面。千
<lb ed="X" n="0196a11"/><lb ed="R039" n="0389a17"/>刓萬刓。</p>
<lb ed="X" n="0196a12"/><lb ed="R039" n="0389a18"/><p xml:id="pX25p0196a1201">按無我相等句。至此三見。第三分是就菩薩說。
<lb ed="X" n="0196a13"/><lb ed="R039" n="0389b01"/>第六分是就衆生說。此分是就來世衆生說。熟
<lb ed="X" n="0196a14"/><lb ed="R039" n="0389b02"/>讀自見。諸解皆言爲續到聽法者重說。失之遠
<lb ed="X" n="0196a15"/><lb ed="R039" n="0389b03"/>矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0196a16"/><lb ed="R039" n="0389b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">持經功德分第十五</cb:mulu><head>○持經功德分第十五</head>
<lb ed="X" n="0196a17"/><lb ed="R039" n="0389b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0196a1701"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0196j01" n="0196j01"/>須菩提。若有善男子･善女人。初日分以恒河沙等身
<lb ed="X" n="0196a18"/><lb ed="R039" n="0389b06"/>布施。中日分復以恒河沙等身布施。後日分亦以恒
<lb ed="X" n="0196a19"/><lb ed="R039" n="0389b07"/>河沙等身布施。如是無量百千萬億劫以身布施。若
<lb ed="X" n="0196a20"/><lb ed="R039" n="0389b08"/>復有人。聞此經典。信心不逆。其福勝彼。何況書寫･受
<lb ed="X" n="0196a21"/><lb ed="R039" n="0389b09"/>持･讀誦･爲人解說。須菩提。以要言之。是經有不可思
<lb ed="X" n="0196a22"/><lb ed="R039" n="0389b10"/>議･不可稱量･無邊功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0196a23"/><lb ed="R039" n="0389b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0196a2301">初日分謂晨。中日分謂午。後日分謂暝。於此三時。
<lb ed="X" n="0196a24"/><lb ed="R039" n="0389b12"/>以恒河沙等身命布施。百千萬億劫。無量無數。雖
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0196b" n="0196b"/>
<lb ed="X" n="0196b01"/><lb ed="R039" n="0389b13"/>受無量福報。乃世間福耳。受世間福者。卽染煩惱
<lb ed="X" n="0196b02"/><lb ed="R039" n="0389b14"/>之因。聞此經典。信心不疑。則見自性矣。見自性則
<lb ed="X" n="0196b03"/><lb ed="R039" n="0389b15"/>深明實相。人法二空。乃是大悟。人爲出世間福。佛
<lb ed="X" n="0196b04"/><lb ed="R039" n="0389b16"/>恐世人執著如來忍辱之說。徒以身布施。而於自
<lb ed="X" n="0196b05"/><lb ed="R039" n="0389b17"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0196b0501" n="0196b0501"/><anchor xml:id="beg0196b0501" n="0196b0501"/>己<anchor xml:id="end0196b0501"/>性。與他人性。無少利益。故於十三分言之。至此
<lb ed="X" n="0196b06"/><lb ed="R039" n="0389b18"/>復言不可思議者。謂不可以心思。不可以言議。不
<lb ed="X" n="0196b07"/><lb ed="R039" n="0390a01"/>可稱量者。謂不可以秤稱。不可以器量。無邊功德
<lb ed="X" n="0196b08"/><lb ed="R039" n="0390a02"/>者。若著人法。則落有無二邊際。惟深明實相。卽同
<lb ed="X" n="0196b09"/><lb ed="R039" n="0390a03"/>佛心。無有邊際。旣無邊際可按。卽無思議稱量可
<lb ed="X" n="0196b10"/><lb ed="R039" n="0390a04"/>施。</p><p xml:id="pX25p0196b1002" cb:place="inline">壇經云。諸三乘人。不能測佛智者。患在度量也。
<lb ed="X" n="0196b11"/><lb ed="R039" n="0390a05"/>饒伊盡思有推。轉加懸遠。御生云。書寫屬身業。受
<lb ed="X" n="0196b12"/><lb ed="R039" n="0390a06"/>持屬意業。解說屬口業。三業氷淸。其福豈有倫匹
<lb ed="X" n="0196b13"/><lb ed="R039" n="0390a07"/>哉。</p>
<lb ed="X" n="0196b14"/><lb ed="R039" n="0390a08"/><p xml:id="pX25p0196b1401">蘇軾<g ref="#CB02494">䟦</g>金剛經云。昔有人受持此經。常以手指。作
<lb ed="X" n="0196b15"/><lb ed="R039" n="0390a09"/>捉筆狀。于虗空中寫諸經法。是人去後。此寫經處
<lb ed="X" n="0196b16"/><lb ed="R039" n="0390a10"/>雨不能濕。亦不可思議處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0196b17"/><lb ed="R039" n="0390a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0196b1701">如來爲發大乘者說。爲發最上乘者說。若有人能受
<lb ed="X" n="0196b18"/><lb ed="R039" n="0390a12"/>持讀誦。廣爲人說。如來悉知是人。悉見是人。皆得成
<lb ed="X" n="0196b19"/><lb ed="R039" n="0390a13"/>就不可量･不可稱･無有邊･不可思議功德。如是人等。
<lb ed="X" n="0196b20"/><lb ed="R039" n="0390a14"/>則爲荷擔如來阿耨多羅三藐三菩提。何以故。須菩
<lb ed="X" n="0196b21"/><lb ed="R039" n="0390a15"/>提。若樂小法者。著我見･人見･衆生見･壽者見。卽於此
<lb ed="X" n="0196b22"/><lb ed="R039" n="0390a16"/>經。不能聽受讀誦･爲人解說。須菩提。在在處處。若有
<lb ed="X" n="0196b23"/><lb ed="R039" n="0390a17"/>此經。一切世間･天･人･阿修羅。所應供養。當知此處。卽
<lb ed="X" n="0196b24"/><lb ed="R039" n="0390a18"/>爲是塔。皆應恭敬。作禮圍繞。以諸華香而散其處。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0196c" n="0196c"/>
<lb ed="X" n="0196c01"/><lb ed="R039" n="0390b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0196c0101">乘者車乘之乘。大乘謂菩薩乘。阿羅漢獨了生死。
<lb ed="X" n="0196c02"/><lb ed="R039" n="0390b02"/>不度衆生。故云小乘。唯能自載而<anchor xml:id="nkr_note_add_0196c0201" n="0196c0201"/><anchor xml:id="beg0196c0201" n="0196c0201"/>已<anchor xml:id="end0196c0201"/>。緣覺之人爲
<lb ed="X" n="0196c03"/><lb ed="R039" n="0390b03"/>中乘。如車乘之適中者也。菩薩爲大乘。謂如車乘
<lb ed="X" n="0196c04"/><lb ed="R039" n="0390b04"/>之大者。普能載度一切衆生也。此經欲普度衆生
<lb ed="X" n="0196c05"/><lb ed="R039" n="0390b05"/>故。爲發菩薩大乘者說。發乃起發。謂起發此以濟
<lb ed="X" n="0196c06"/><lb ed="R039" n="0390b06"/>度衆生也。</p><p xml:id="pX25p0196c0605" cb:place="inline">最上乘者。佛乘也。佛又能兼菩薩而載
<lb ed="X" n="0196c07"/><lb ed="R039" n="0390b07"/>度之。則在大乘之上。故爲最上乘。</p><p xml:id="pX25p0196c0714" cb:place="inline">然此經爲大根
<lb ed="X" n="0196c08"/><lb ed="R039" n="0390b08"/>者說。豈拒絕於小哉。孔子云。夫婦之愚不肖。可以
<lb ed="X" n="0196c09"/><lb ed="R039" n="0390b09"/>與知與能。故又云皆得成就。謂諸凡小乘。皆載此
<lb ed="X" n="0196c10"/><lb ed="R039" n="0390b10"/>乘。共登佛頂耳。如來無上菩提智悲無量功德。只
<lb ed="X" n="0196c11"/><lb ed="R039" n="0390b11"/>在擔荷二字。擔荷者。不屬別人。卽是如是人等。如
<lb ed="X" n="0196c12"/><lb ed="R039" n="0390b12"/>如不動。便能擔荷得起。若生種種諸見。謂我有智
<lb ed="X" n="0196c13"/><lb ed="R039" n="0390b13"/>慧。炤破煩惱。便落二乘見解。羊鹿等機。上智大根。
<lb ed="X" n="0196c14"/><lb ed="R039" n="0390b14"/>決不如是。</p><p xml:id="pX25p0196c1405" cb:place="inline">小法者。小乘法。便是有餘涅槃。安得法
<lb ed="X" n="0196c15"/><lb ed="R039" n="0390b15"/>華授記也。</p><p xml:id="pX25p0196c1505" cb:place="inline">人我衆生壽者。不曰相而曰見。由粗入
<lb ed="X" n="0196c16"/><lb ed="R039" n="0390b16"/>細。見分屬內。相分屬外。有粗細之別。</p><p xml:id="pX25p0196c1615" cb:place="inline">若有此經。譬
<lb ed="X" n="0196c17"/><lb ed="R039" n="0390b17"/>如摩尼寶珠。瑞光輝煥。卽此處卽是如來眞身舍
<lb ed="X" n="0196c18"/><lb ed="R039" n="0390b18"/>利寶塔。非重此經也。重此聽受誦讀也。此持經者。
<lb ed="X" n="0196c19"/><lb ed="R039" n="0391a01"/>所當自有聞思修慧。缺一不可。文字云乎哉。解脫
<lb ed="X" n="0196c20"/><lb ed="R039" n="0391a02"/>之性。巍巍高顯。故云是塔。華香散處。開敷知見。熏
<lb ed="X" n="0196c21"/><lb ed="R039" n="0391a03"/>植萬行。卽法界性。自然顯見於其<anchor xml:id="nkr_note_orig_0196001" n="0196001"/>問耳。</p><p xml:id="pX25p0196c2116" cb:place="inline">書寫是手
<lb ed="X" n="0196c22"/><lb ed="R039" n="0391a04"/>具般若。屬身根。受持是心具般若。屬意根。誦讀是
<lb ed="X" n="0196c23"/><lb ed="R039" n="0391a05"/>口具般若。屬舌根。皆自利事。爲人解說。是利人事。
<lb ed="X" n="0196c24"/><lb ed="R039" n="0391a06"/>到利人則法施極。則爲擔荷如來之大事。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0197a" n="0197a"/>
<lb ed="X" n="0197a01"/><lb ed="R039" n="0391a07"/><p xml:id="pX25p0197a0101">列子。周穆王時。西極有化人來。王與同遊。及化
<lb ed="X" n="0197a02"/><lb ed="R039" n="0391a08"/>人之宮。若屯雲焉。視王宮榭。如累塊積蘇。此雖
<lb ed="X" n="0197a03"/><lb ed="R039" n="0391a09"/>寓言。與佛莊嚴塔廟。其理不異。西極化人。非古
<lb ed="X" n="0197a04"/><lb ed="R039" n="0391a10"/>佛乎。記之備考。</p>
<lb ed="X" n="0197a05"/><lb ed="R039" n="0391a11"/><p xml:id="pX25p0197a0501">肅宗問忠國師。百年後須何物。師云。與老僧作
<lb ed="X" n="0197a06"/><lb ed="R039" n="0391a12"/>個無縫塔。帝不會。天童頌曰。孤逈逈。圓陀陀。眼
<lb ed="X" n="0197a07"/><lb ed="R039" n="0391a13"/>力盡處高峨峨。可知卽爲是塔。不是七級浮屠。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0197a08"/><lb ed="R039" n="0391a14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">能淨業障分第十六</cb:mulu><head>○能淨業障分第十六</head>
<lb ed="X" n="0197a09"/><lb ed="R039" n="0391a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0197a0901"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0197j01" n="0197j01"/>復次。須菩提。善男子･善女人。受持讀誦此經。若爲人
<lb ed="X" n="0197a10"/><lb ed="R039" n="0391a16"/>輕賤。是人先世罪業。應墮惡道。以今世人輕賤故。先
<lb ed="X" n="0197a11"/><lb ed="R039" n="0391a17"/>世罪業卽爲銷滅。當得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0197a12"/><lb ed="R039" n="0391a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0197a1201">此分經中。專爲破罪而言。先世罪業應墮惡道。何
<lb ed="X" n="0197a13"/><lb ed="R039" n="0391b01"/>以今世尙能持誦。政第六分中能生信心種諸善
<lb ed="X" n="0197a14"/><lb ed="R039" n="0391b02"/>根者。故能生淨信。持誦此經也。持經卽見淸淨本
<lb ed="X" n="0197a15"/><lb ed="R039" n="0391b03"/>心。造罪由心造。罪性本空。心滅罪亡。宿業何有。葢
<lb ed="X" n="0197a16"/><lb ed="R039" n="0391b04"/>先世罪業。卽前念妄心。今世輕賤。卽後念覺心。故
<lb ed="X" n="0197a17"/><lb ed="R039" n="0391b05"/>當得無上正等正覺也。爲人輕賤。先世罪業卽爲
<lb ed="X" n="0197a18"/><lb ed="R039" n="0391b06"/>消除。則輕賤亦是便益。此所以割截身體。亦不嗔
<lb ed="X" n="0197a19"/><lb ed="R039" n="0391b07"/>恨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0197a20"/><lb ed="R039" n="0391b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0197a2001">須菩提。我念過去無量阿僧祗劫。於然燈佛前。得値
<lb ed="X" n="0197a21"/><lb ed="R039" n="0391b09"/>八百四千萬億那由他諸佛。悉皆供養承事。無空過
<lb ed="X" n="0197a22"/><lb ed="R039" n="0391b10"/>者。若復有人。於後末世。能受持讀誦此經。所得功德。
<lb ed="X" n="0197a23"/><lb ed="R039" n="0391b11"/>於我所供養諸佛功德。百分不及一。千萬億分･乃至
<lb ed="X" n="0197a24"/><lb ed="R039" n="0391b12"/>算數譬喩所不能及。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0197b" n="0197b"/>
<lb ed="X" n="0197b01"/><lb ed="R039" n="0391b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0197b0101">阿僧祗･那由他。梵語。皆無數之謂。歷無數劫。供無
<lb ed="X" n="0197b02"/><lb ed="R039" n="0391b14"/>數佛。求福而<anchor xml:id="nkr_note_add_0197b0201" n="0197b0201"/><anchor xml:id="beg0197b0201" n="0197b0201"/>已<anchor xml:id="end0197b0201"/>。不若持此眞經。見我本性。永離輪
<lb ed="X" n="0197b03"/><lb ed="R039" n="0391b15"/>迴。五祖云。終日供養。只求福田。不求出離生死苦
<lb ed="X" n="0197b04"/><lb ed="R039" n="0391b16"/>海。自性若迷。福何可救。是故供佛功德。雖百分･百
<lb ed="X" n="0197b05"/><lb ed="R039" n="0391b17"/>千萬億分乃至算數之多。皆不及持經功德之一
<lb ed="X" n="0197b06"/><lb ed="R039" n="0391b18"/>分也。所比功德。不以他人所得之功德比之。卽以
<lb ed="X" n="0197b07"/><lb ed="R039" n="0392a01"/>如來自<anchor xml:id="nkr_note_add_0197b0701" n="0197b0701"/><anchor xml:id="beg0197b0701" n="0197b0701"/>己<anchor xml:id="end0197b0701"/>供養諸佛之功德比之。乃愈見其親切。
<lb ed="X" n="0197b08"/><lb ed="R039" n="0392a02"/>梁武帝造寺布施供佛設齋。問祖師達磨。有何功
<lb ed="X" n="0197b09"/><lb ed="R039" n="0392a03"/>德。答曰。實無功德。後人不了此意。韶州韋使尹。因
<lb ed="X" n="0197b10"/><lb ed="R039" n="0392a04"/>問六祖。六祖曰。造寺布施供佛設齋。名爲修福。不
<lb ed="X" n="0197b11"/><lb ed="R039" n="0392a05"/>可將福以爲功德。功德在法身中。非在修福。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0197b12"/><lb ed="R039" n="0392a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0197b1201">須菩提。若善男子･善女人。於後末世。有受持讀誦此
<lb ed="X" n="0197b13"/><lb ed="R039" n="0392a07"/>經。所得功德。我若具說者。或有人聞。心卽狂亂。狐疑
<lb ed="X" n="0197b14"/><lb ed="R039" n="0392a08"/>不信。須菩提。當知是經義不可思議。果報亦不可思
<lb ed="X" n="0197b15"/><lb ed="R039" n="0392a09"/>議。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0197b16"/><lb ed="R039" n="0392a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0197b1601">具盡也。我若盡說其功德。人則狂亂狐疑不信。以
<lb ed="X" n="0197b17"/><lb ed="R039" n="0392a11"/>其極大。不免驚怪。無上醍醐。翻成毒藥。不可思議
<lb ed="X" n="0197b18"/><lb ed="R039" n="0392a12"/>者。心無所住。豈容思。無法可說。豈容議。思議有盡
<lb ed="X" n="0197b19"/><lb ed="R039" n="0392a13"/>境。不可思議。無盡境也。經義不可思議。所爲如是
<lb ed="X" n="0197b20"/><lb ed="R039" n="0392a14"/>之經。果報不可思議。所爲福德亦復如是也。如如
<lb ed="X" n="0197b21"/><lb ed="R039" n="0392a15"/>之體。稍涉擬議。便落第二義。稍涉因果。便落有爲
<lb ed="X" n="0197b22"/><lb ed="R039" n="0392a16"/>福。卽如梁武･苻堅捨身迎佛。無救于亡。而歌利割
<lb ed="X" n="0197b23"/><lb ed="R039" n="0392a17"/>截身體。體復如故。此中可著參解哉。葢阿含敎中。
<lb ed="X" n="0197b24"/><lb ed="R039" n="0392a18"/>罪福熾然。般若敎中。罪福皆空。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0197c" n="0197c"/>
<lb ed="X" n="0197c01"/><lb ed="R039" n="0392b01"/><p xml:id="pX25p0197c0101">博山異和尙曰。此段經文。縛殺多少人。若以因
<lb ed="X" n="0197c02"/><lb ed="R039" n="0392b02"/>果評之。入地獄如箭射。</p>
<lb ed="X" n="0197c03"/><lb ed="R039" n="0392b03"/><p xml:id="pX25p0197c0301">今世輕賤是見在。先世罪業是過去。於後末世
<lb ed="X" n="0197c04"/><lb ed="R039" n="0392b04"/>是未來。受持讀誦。則三心俱不可得。業障於何
<lb ed="X" n="0197c05"/><lb ed="R039" n="0392b05"/>處見。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0197c06"/><lb ed="R039" n="0392b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">究竟無我分第十七</cb:mulu><head>○究竟無我分第十七</head>
<lb ed="X" n="0197c07"/><lb ed="R039" n="0392b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0197c0701"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0197j02" n="0197j02"/>爾時。須菩提白佛言。世尊。善男子･善女人。發阿耨多
<lb ed="X" n="0197c08"/><lb ed="R039" n="0392b08"/>羅三藐三菩提心。云何應住。云何降伏其心。佛吿須
<lb ed="X" n="0197c09"/><lb ed="R039" n="0392b09"/>菩提。善男子･善女人。發阿耨多羅三藐三菩提心者。
<lb ed="X" n="0197c10"/><lb ed="R039" n="0392b10"/>當生如是心。我應滅度一切衆生。滅度一切衆生<anchor xml:id="nkr_note_add_0197c1001" n="0197c1001"/><anchor xml:id="beg0197c1001" n="0197c1001"/>已<anchor xml:id="end0197c1001"/>。
<lb ed="X" n="0197c11"/><lb ed="R039" n="0392b11"/>而無有一衆生實滅度者。何以故。須菩提。若菩薩有
<lb ed="X" n="0197c12"/><lb ed="R039" n="0392b12"/>我相･人相･衆生相･壽者相。則非菩薩。所以者何。須菩
<lb ed="X" n="0197c13"/><lb ed="R039" n="0392b13"/>提。實無有法發阿耨多羅三藐三菩提心者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0197c14"/><lb ed="R039" n="0392b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0197c1401">應無所住。應如是降伏其心。第三四分<anchor xml:id="nkr_note_add_0197c1401" n="0197c1401"/><anchor xml:id="beg0197c1401" n="0197c1401"/>已<anchor xml:id="end0197c1401"/>言之。至
<lb ed="X" n="0197c15"/><lb ed="R039" n="0392b15"/>此再擧者。葢前從菩薩身上說。此從善男女發心
<lb ed="X" n="0197c16"/><lb ed="R039" n="0392b16"/>說。此接引苦心也。葢旣開示降住之法。恐人謂我
<lb ed="X" n="0197c17"/><lb ed="R039" n="0392b17"/>能住。我能降伏。我能發心。猶是眼中金屑。故此再
<lb ed="X" n="0197c18"/><lb ed="R039" n="0392b18"/>問。云何降心應住。此發心者。比前轉深義。謂前敎
<lb ed="X" n="0197c19"/><lb ed="R039" n="0393a01"/>於法應無所住。是則佛果菩薩亦不可住矣。發阿
<lb ed="X" n="0197c20"/><lb ed="R039" n="0393a02"/>耨多羅三藐三菩提心者。當生如是心。卽如如不
<lb ed="X" n="0197c21"/><lb ed="R039" n="0393a03"/>動之心。卽佛法無二之心也。生如是心。則是法矣。
<lb ed="X" n="0197c22"/><lb ed="R039" n="0393a04"/>此又言實無有法發阿耨多羅三藐三菩提心。何
<lb ed="X" n="0197c23"/><lb ed="R039" n="0393a05"/>也。葢當生如是心者。以無所住而生也。若有生之
<lb ed="X" n="0197c24"/><lb ed="R039" n="0393a06"/>之心。便非如是之心。故如是心亦應除遣。葢能度
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0198a" n="0198a"/>
<lb ed="X" n="0198a01"/><lb ed="R039" n="0393a07"/>所度。能滅所滅。能降所降。能住所住。皆落法執。佛
<lb ed="X" n="0198a02"/><lb ed="R039" n="0393a08"/>恐誤認所謂生如是心者。故此說破。然則非徒無
<lb ed="X" n="0198a03"/><lb ed="R039" n="0393a09"/>滅度衆生一切相。而幷此發求眞性之心者亦本
<lb ed="X" n="0198a04"/><lb ed="R039" n="0393a10"/>無也。求性之心。尙有微細四相。但少有悟心。是我
<lb ed="X" n="0198a05"/><lb ed="R039" n="0393a11"/>相。見有智慧能降伏煩惱。是人相。見降伏煩惱竟。
<lb ed="X" n="0198a06"/><lb ed="R039" n="0393a12"/>是衆生相。見淸淨心可得。是壽者相。不除此念。皆
<lb ed="X" n="0198a07"/><lb ed="R039" n="0393a13"/>是有法。故云實無有法。發菩提心。豈易究竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0198a08"/><lb ed="R039" n="0393a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0198a0801">須菩提。於意云何。如來於然燈佛所。有法得阿耨多
<lb ed="X" n="0198a09"/><lb ed="R039" n="0393a15"/>羅三藐三菩提不。不也。世尊。如我解佛所說義。佛於
<lb ed="X" n="0198a10"/><lb ed="R039" n="0393a16"/>然燈佛所。無有法得阿耨多羅三藐三菩提。佛言。如
<lb ed="X" n="0198a11"/><lb ed="R039" n="0393a17"/>是。如是。須菩提。實無有法如來得阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0198a12"/><lb ed="R039" n="0393a18"/>菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0198a13"/><lb ed="R039" n="0393b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0198a1301">此法字。比前問又深。前云有法。義屬于他。是心外
<lb ed="X" n="0198a14"/><lb ed="R039" n="0393b02"/>之見。此云有法。義屬于自。乃內心之障。旣發菩提
<lb ed="X" n="0198a15"/><lb ed="R039" n="0393b03"/>心。則無修無證。何法可得。如是如是者。兩心善契。
<lb ed="X" n="0198a16"/><lb ed="R039" n="0393b04"/>佛與然燈佛。須菩提。總在無法無得中矣。此如字
<lb ed="X" n="0198a17"/><lb ed="R039" n="0393b05"/>卽如來之如。亦卽法如之如。又卽此經如如不動
<lb ed="X" n="0198a18"/><lb ed="R039" n="0393b06"/>之如也。佛與空生相對。又復何言。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0198a19"/><lb ed="R039" n="0393b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0198a1901">須菩提。若有法如來得阿耨多羅三藐三菩提者。然
<lb ed="X" n="0198a20"/><lb ed="R039" n="0393b08"/>燈佛則不與我授記。汝於來世。當得作佛。號釋迦牟
<lb ed="X" n="0198a21"/><lb ed="R039" n="0393b09"/>尼。以實無有法得阿耨多羅三藐三菩提。是故然燈
<lb ed="X" n="0198a22"/><lb ed="R039" n="0393b10"/>佛與我授記。作是言。汝於來世。當得作佛。號釋迦牟
<lb ed="X" n="0198a23"/><lb ed="R039" n="0393b11"/>尼。何以故。如來者。卽諸法如義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0198a24"/><lb ed="R039" n="0393b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0198a2401">與我授記當得作佛者。因智慧而得見本性也。若
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0198b" n="0198b"/>
<lb ed="X" n="0198b01"/><lb ed="R039" n="0393b13"/>有能所之心。卽是有法可得。性同凡夫。如何得授
<lb ed="X" n="0198b02"/><lb ed="R039" n="0393b14"/>記。</p><p xml:id="pX25p0198b0202" cb:place="inline">釋迦之義。此云能仁。牟尼之義。此云寂嘿。能仁
<lb ed="X" n="0198b03"/><lb ed="R039" n="0393b15"/>者。心量無邊。含容一切。寂嘿者。心體本寂。動靜不
<lb ed="X" n="0198b04"/><lb ed="R039" n="0393b16"/>生也。如來者。謂眞性佛。葢如者。謂眞性徧虗空世
<lb ed="X" n="0198b05"/><lb ed="R039" n="0393b17"/>界。而常自如。又隨所感而來現。故名如來。詳言之。
<lb ed="X" n="0198b06"/><lb ed="R039" n="0393b18"/>則爲阿耨多羅三藐三菩提。略言之。則爲如來。又
<lb ed="X" n="0198b07"/><lb ed="R039" n="0394a01"/>略言之。則爲佛。淨名云。如者不二不異。一切法如
<lb ed="X" n="0198b08"/><lb ed="R039" n="0394a02"/>也。一切衆生衆聖賢乃至彌勒亦如也。諸佛菩提
<lb ed="X" n="0198b09"/><lb ed="R039" n="0394a03"/>涅槃亦如也。來亦如也。去亦如也。如如之中。何容
<lb ed="X" n="0198b10"/><lb ed="R039" n="0394a04"/>一法。眞性妙明。中天杲日。於諸法上都無取捨。是
<lb ed="X" n="0198b11"/><lb ed="R039" n="0394a05"/>諸法如義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0198b12"/><lb ed="R039" n="0394a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0198b1201">若有人言。如來得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。實
<lb ed="X" n="0198b13"/><lb ed="R039" n="0394a07"/>無有法。佛得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。如來所
<lb ed="X" n="0198b14"/><lb ed="R039" n="0394a08"/>得阿耨多羅三藐三菩提。於是中無實無虗。是故如
<lb ed="X" n="0198b15"/><lb ed="R039" n="0394a09"/>來說。一切法皆是佛法。須菩提。所言一切法者。卽非
<lb ed="X" n="0198b16"/><lb ed="R039" n="0394a10"/>一切法。是故名一切法。須菩提。譬如人身長大。須菩
<lb ed="X" n="0198b17"/><lb ed="R039" n="0394a11"/>提言。世尊。如來說。人身長大。則爲非大身。是名大身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0198b18"/><lb ed="R039" n="0394a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0198b1801">凡言得者。皆自外而得。此眞性豈有自外而得哉。
<lb ed="X" n="0198b19"/><lb ed="R039" n="0394a13"/>故言得者。則爲不實語也。無實者。以菩提無色相
<lb ed="X" n="0198b20"/><lb ed="R039" n="0394a14"/>故。無虗者。色相空處卽是菩提。如來所證菩提之
<lb ed="X" n="0198b21"/><lb ed="R039" n="0394a15"/>法。不空不有。故曰無實無虗。諸法皆是用之以修
<lb ed="X" n="0198b22"/><lb ed="R039" n="0394a16"/>行。而成佛之名也。佛卽是法。法卽是佛。</p><p xml:id="pX25p0198b2216" cb:place="inline"><name role="" type="person">馬祖</name>云。一
<lb ed="X" n="0198b23"/><lb ed="R039" n="0394a17"/>切衆生。從無量劫來。不出法性三昧。若能一念迴
<lb ed="X" n="0198b24"/><lb ed="R039" n="0394a18"/>光返照。全體聖心。何處不是佛法。故言一切法皆
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0198c" n="0198c"/>
<lb ed="X" n="0198c01"/><lb ed="R039" n="0394b01"/>是佛法。然佛恐人泥於法。隨又掃去。謂諸法實無
<lb ed="X" n="0198c02"/><lb ed="R039" n="0394b02"/>所得。故云卽非一切法。古德云。用卽知而常寂。不
<lb ed="X" n="0198c03"/><lb ed="R039" n="0394b03"/>用卽寂而常知也。皆是佛法。故無虗。卽非一切法。
<lb ed="X" n="0198c04"/><lb ed="R039" n="0394b04"/>故無實。色身有相。卽非大身。法身無相。廣大無邊。
<lb ed="X" n="0198c05"/><lb ed="R039" n="0394b05"/>故爲大身。恐人不識法身眞理。故擧此譬之。</p>
<lb ed="X" n="0198c06"/><lb ed="R039" n="0394b06"/><p xml:id="pX25p0198c0601">御生云。一切法皆是佛法者。如靑靑翠竹咸是眞
<lb ed="X" n="0198c07"/><lb ed="R039" n="0394b07"/>如法身。<g ref="#CB15106">鬱</g>欝黃華無非自性般若。言一切法。卽非
<lb ed="X" n="0198c08"/><lb ed="R039" n="0394b08"/>一切法者。如海慧云。黃華若是般若。般若卽同無
<lb ed="X" n="0198c09"/><lb ed="R039" n="0394b09"/>情。翠竹若是法身。法身卽同草木。如人喫笋。喫著
<lb ed="X" n="0198c10"/><lb ed="R039" n="0394b10"/>法身。以是卽非。俱不可說。故如來于勝義般若中。
<lb ed="X" n="0198c11"/><lb ed="R039" n="0394b11"/>巧施法句曰。假名一切法。皆是法王身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0198c12"/><lb ed="R039" n="0394b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0198c1201">須菩提。菩薩亦如是。若作是言。我當滅度無量衆生。
<lb ed="X" n="0198c13"/><lb ed="R039" n="0394b13"/>則不名菩薩。何以故。須菩提。實無有法名爲菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0198c14"/><lb ed="R039" n="0394b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0198c1401">梵語菩薩。此云覺衆生。菩薩亦如是者。法性本如。
<lb ed="X" n="0198c15"/><lb ed="R039" n="0394b15"/>不變不異。不礙隨緣。佛性本如。不變不異。不礙隨
<lb ed="X" n="0198c16"/><lb ed="R039" n="0394b16"/>緣。非于如是外。菩薩有最上希有之法也。佛外無
<lb ed="X" n="0198c17"/><lb ed="R039" n="0394b17"/>法。故如來無菩薩可得。法外無佛。故無法爲如來
<lb ed="X" n="0198c18"/><lb ed="R039" n="0394b18"/>所得。淨名經云。色性自空。非色滅空。如病眼人。見
<lb ed="X" n="0198c19"/><lb ed="R039" n="0395a01"/>空中華。無有是處。惟無有法。不見有生死。不見有
<lb ed="X" n="0198c20"/><lb ed="R039" n="0395a02"/>善惡。不見有凡聖。不見一切法。是名見法。正見之
<lb ed="X" n="0198c21"/><lb ed="R039" n="0395a03"/>時。了無可見耳。經中有云作是念。有云作是言。言
<lb ed="X" n="0198c22"/><lb ed="R039" n="0395a04"/>者。從聽法說。欲其廣也。念者。從內心說。欲其細也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0198c23"/><lb ed="R039" n="0395a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0198c2301">是故佛說。一切法無我･無人･無衆生･無壽者。須菩提。
<lb ed="X" n="0198c24"/><lb ed="R039" n="0395a06"/>若菩薩作是言。我當莊嚴佛土。是不名菩薩。何以故。
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0199a" n="0199a"/>
<lb ed="X" n="0199a01"/><lb ed="R039" n="0395a07"/>如來說。莊嚴佛土者。卽非莊嚴。是名莊嚴。須菩提。若
<lb ed="X" n="0199a02"/><lb ed="R039" n="0395a08"/>菩薩通達無我･法者。如來說名眞是菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0199a03"/><lb ed="R039" n="0395a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0199a0301">佛說一切法。竝無我人諸相。是法本無我。安得纖
<lb ed="X" n="0199a04"/><lb ed="R039" n="0395a10"/>毫有我。莊嚴佛土。便是心有能所。便是罣礙。皆不
<lb ed="X" n="0199a05"/><lb ed="R039" n="0395a11"/>通達無我･法也。鈔云。佛土者。心土也。以定慧之寶。
<lb ed="X" n="0199a06"/><lb ed="R039" n="0395a12"/>莊嚴心內佛土者。菩薩也。不言其功。而人莫見其
<lb ed="X" n="0199a07"/><lb ed="R039" n="0395a13"/>跡。以金珠之寶。莊嚴世間佛土者。凡夫也。自言其
<lb ed="X" n="0199a08"/><lb ed="R039" n="0395a14"/>功。而常急於人見。</p><p xml:id="pX25p0199a0808" cb:place="inline">文殊般若經云。爲一切衆生。發
<lb ed="X" n="0199a09"/><lb ed="R039" n="0395a15"/>大莊嚴之心。不見莊嚴之相是也。</p><p xml:id="pX25p0199a0914" cb:place="inline">無我･法者。卽楞
<lb ed="X" n="0199a10"/><lb ed="R039" n="0395a16"/>伽經所云二無我。謂人無我與法無我也。人無我
<lb ed="X" n="0199a11"/><lb ed="R039" n="0395a17"/>者。謂人無本體。因業而生。法無我者。謂法無本體。
<lb ed="X" n="0199a12"/><lb ed="R039" n="0395a18"/>因事而立。若作富貴之業。則生於富貴中。作貧賤
<lb ed="X" n="0199a13"/><lb ed="R039" n="0395b01"/>之業。則生於貧賤中。是人本無體也。若因欲渡水。
<lb ed="X" n="0199a14"/><lb ed="R039" n="0395b02"/>則爲舟楫之法。因欲行陸。則爲車輿之法。是法本
<lb ed="X" n="0199a15"/><lb ed="R039" n="0395b03"/>無體也。</p><p xml:id="pX25p0199a1504" cb:place="inline"><name role="" type="person">馬祖</name>云。自性本來具足。但於善惡事上不
<lb ed="X" n="0199a16"/><lb ed="R039" n="0395b04"/>滯。方喚作修道人。取善捨惡。觀空入定。皆屬造作。
<lb ed="X" n="0199a17"/><lb ed="R039" n="0395b05"/>一念妄想。便是三界生死根本。但無一念。是除生
<lb ed="X" n="0199a18"/><lb ed="R039" n="0395b06"/>死根本。卽得法王無上珍寶。故曰眞是菩薩。</p>
<lb ed="X" n="0199a19"/><lb ed="R039" n="0395b07"/><p xml:id="pX25p0199a1901">莊子云。黃帝遺珠。惟象罔得之。若有法能得菩
<lb ed="X" n="0199a20"/><lb ed="R039" n="0395b08"/>提。便是無象中著象。故唯無所得。乃爲眞得。故
<lb ed="X" n="0199a21"/><lb ed="R039" n="0395b09"/>老子曰。失者同于失。同于失者失亦樂得之。知
<lb ed="X" n="0199a22"/><lb ed="R039" n="0395b10"/>失之爲得。永得矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0199a23"/><lb ed="R039" n="0395b11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一體同觀分第十八</cb:mulu><head>○一體同觀分第十八</head>
<lb ed="X" n="0199a24"/><lb ed="R039" n="0395b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0199a2401"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0199j01" n="0199j01"/>須菩提。於意云何。如來有肉眼不。如是。世尊。如來有
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0199b" n="0199b"/>
<lb ed="X" n="0199b01"/><lb ed="R039" n="0395b13"/>肉眼。須菩提。於意云何。如來有天眼不。如是。世尊。如
<lb ed="X" n="0199b02"/><lb ed="R039" n="0395b14"/>來有天眼。須菩提。於意云何。如來有慧眼不。如是。世
<lb ed="X" n="0199b03"/><lb ed="R039" n="0395b15"/>尊。如來有慧眼。須菩提。於意云何。如來有法眼不。如
<lb ed="X" n="0199b04"/><lb ed="R039" n="0395b16"/>是。世尊。如來有法眼。須菩提。於意云何。如來有佛眼
<lb ed="X" n="0199b05"/><lb ed="R039" n="0395b17"/>不。如是。世尊。如來有佛眼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0199b06"/><lb ed="R039" n="0395b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0199b0601">十七分中。所言菩薩亦如是。言菩薩當學如來也。
<lb ed="X" n="0199b07"/><lb ed="R039" n="0396a01"/>故節節言如來分上事。如是。世尊。極其讚美。亦不
<lb ed="X" n="0199b08"/><lb ed="R039" n="0396a02"/>能於如是下。別添毫末。五眼皆如是所變現而成。
<lb ed="X" n="0199b09"/><lb ed="R039" n="0396a03"/>華嚴經云。肉眼見一切色故。天眼見一切衆心故。
<lb ed="X" n="0199b10"/><lb ed="R039" n="0396a04"/>慧眼見一切衆生諸根境界故。法眼見一切法如
<lb ed="X" n="0199b11"/><lb ed="R039" n="0396a05"/>實相故。佛眼見如來十方故。般若經所謂淸淨五
<lb ed="X" n="0199b12"/><lb ed="R039" n="0396a06"/>眼是也。</p><p xml:id="pX25p0199b1204" cb:place="inline">一切凡夫。皆具五眼。而被迷心葢覆。不能
<lb ed="X" n="0199b13"/><lb ed="R039" n="0396a07"/>自見。如無迷心妄念。則翳障退滅。五眼開明。見一
<lb ed="X" n="0199b14"/><lb ed="R039" n="0396a08"/>切色也。</p><p xml:id="pX25p0199b1404" cb:place="inline">有僧問尊宿云。觀音菩薩用許多手眼作
<lb ed="X" n="0199b15"/><lb ed="R039" n="0396a09"/>甚麼。尊宿云。通身是手眼。若人於這裏睜得一眼
<lb ed="X" n="0199b16"/><lb ed="R039" n="0396a10"/>也無。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0199b17"/><lb ed="R039" n="0396a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0199b1701">須菩提。於意云何。如恒河中所有沙。佛說是沙不。如
<lb ed="X" n="0199b18"/><lb ed="R039" n="0396a12"/>是。世尊。如來說是沙。須菩提。於意云何。如一恒河中
<lb ed="X" n="0199b19"/><lb ed="R039" n="0396a13"/>所有沙。有如是沙等恒河。是諸恒河所有沙數。佛世
<lb ed="X" n="0199b20"/><lb ed="R039" n="0396a14"/>界如是。寧爲多不。甚多。世尊。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0199b21"/><lb ed="R039" n="0396a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0199b2101">如來說法。常指恒河爲喩。有如是沙等恒河者。謂
<lb ed="X" n="0199b22"/><lb ed="R039" n="0396a16"/>一粒沙爲一恒河也。佛世界者。謂一凡夫世界。必
<lb ed="X" n="0199b23"/><lb ed="R039" n="0396a17"/>有一佛設化。故凡夫世界。皆謂之佛世界。黃檗云。
<lb ed="X" n="0199b24"/><lb ed="R039" n="0396a18"/>佛說是沙。諸佛菩薩釋梵諸天步履而過。沙亦不
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0199c" n="0199c"/>
<lb ed="X" n="0199c01"/><lb ed="R039" n="0396b01"/>喜。牛羊螻蟻踏踐。沙亦不怒。珍寶馨香。沙亦不貪。
<lb ed="X" n="0199c02"/><lb ed="R039" n="0396b02"/>糞泥臭味。沙亦不惡。此心卽無心之心。衆生與佛。
<lb ed="X" n="0199c03"/><lb ed="R039" n="0396b03"/>更無分別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0199c04"/><lb ed="R039" n="0396b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0199c0401">佛吿須菩提。爾所國土中。所有衆生。若干種心。如來
<lb ed="X" n="0199c05"/><lb ed="R039" n="0396b05"/>悉知。何以故。如來說。諸心皆爲非心。是名爲心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0199c06"/><lb ed="R039" n="0396b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0199c0601">若干種心如來悉知。以此心起念時。便屬妄根。自
<lb ed="X" n="0199c07"/><lb ed="R039" n="0396b07"/>佛觀之。則有形相矣。有形相故。可得而知也。若寂
<lb ed="X" n="0199c08"/><lb ed="R039" n="0396b08"/>然如虗空。則無得而知矣。且所謂他心通者。謂彼
<lb ed="X" n="0199c09"/><lb ed="R039" n="0396b09"/>旣起心念。則可得而知也。昔有人把碁子於手中。
<lb ed="X" n="0199c10"/><lb ed="R039" n="0396b10"/>令他心通者觀之。則知其爲碁子。以<anchor xml:id="nkr_note_add_0199c1001" n="0199c1001"/><anchor xml:id="beg0199c1001" n="0199c1001"/>己<anchor xml:id="end0199c1001"/>知爲碁子
<lb ed="X" n="0199c11"/><lb ed="R039" n="0396b11"/>故也。然<anchor xml:id="nkr_note_add_0199c1101" n="0199c1101"/><anchor xml:id="beg0199c1101" n="0199c1101"/>己<anchor xml:id="end0199c1101"/>則不知其數之多寡。使彼言之。則亦不
<lb ed="X" n="0199c12"/><lb ed="R039" n="0396b12"/>知其數。以<anchor xml:id="nkr_note_add_0199c1201" n="0199c1201"/><anchor xml:id="beg0199c1201" n="0199c1201"/>己<anchor xml:id="end0199c1201"/>不知其數故也。如佛者。豈止他心通
<lb ed="X" n="0199c13"/><lb ed="R039" n="0396b13"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0199c1301" n="0199c1301"/><anchor xml:id="beg0199c1301" n="0199c1301"/>已<anchor xml:id="end0199c1301"/>哉。故無量衆生。一起心念。皆悉知<anchor xml:id="nkr_note_add_0199c1302" n="0199c1302"/><anchor xml:id="beg0199c1302" n="0199c1302"/>已<anchor xml:id="end0199c1302"/>。妄心卽
<lb ed="X" n="0199c14"/><lb ed="R039" n="0396b14"/>非心。覺妄之心亦爲非心。本無妄念。不起妄心。是
<lb ed="X" n="0199c15"/><lb ed="R039" n="0396b15"/>自性本心。故云是名爲心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0199c16"/><lb ed="R039" n="0396b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0199c1601">所以者何。須菩提。過去心不可得。現在心不可得。未
<lb ed="X" n="0199c17"/><lb ed="R039" n="0396b17"/>來心不可得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0199c18"/><lb ed="R039" n="0396b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0199c1801">心意搆逗。隨時流轉。故有三世。若悟眞一之心。卽
<lb ed="X" n="0199c19"/><lb ed="R039" n="0397a01"/>無過去現在未來。若有過去心可滅。卽是自滅。若
<lb ed="X" n="0199c20"/><lb ed="R039" n="0397a02"/>有未來心可生。卽是自生。旣有生有滅。卽非常住
<lb ed="X" n="0199c21"/><lb ed="R039" n="0397a03"/>眞心。卽成六十二種邪見。九百種煩惱。</p><p xml:id="pX25p0199c2116" cb:place="inline">過去未來
<lb ed="X" n="0199c22"/><lb ed="R039" n="0397a04"/>現在三心。皆不可得。卽此是爲非心。亦卽此是名
<lb ed="X" n="0199c23"/><lb ed="R039" n="0397a05"/>爲心。種心之心屬妄。非心之心屬眞。爲心之心則
<lb ed="X" n="0199c24"/><lb ed="R039" n="0397a06"/>眞妄混一。卽中道也。</p><p xml:id="pX25p0199c2409" cb:place="inline">二祖云。覓心了不可得。初祖
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0200a" n="0200a"/>
<lb ed="X" n="0200a01"/><lb ed="R039" n="0397a07"/>云。與汝安心竟。此能覓之心。卽了不可得之心也。
<lb ed="X" n="0200a02"/><lb ed="R039" n="0397a08"/>與安心。豈非是名爲心乎。可以知心之義矣。</p>
<lb ed="X" n="0200a03"/><lb ed="R039" n="0397a09"/><p xml:id="pX25p0200a0301">昔<name role="" type="person">妙吉祥</name>菩薩見一人云。我造殺業。決墮地獄。
<lb ed="X" n="0200a04"/><lb ed="R039" n="0397a10"/>如何救度。菩薩敎之謁佛。佛曰。汝造殺業。從何
<lb ed="X" n="0200a05"/><lb ed="R039" n="0397a11"/>心而起。爲過去耶。未來耶。現在耶。若起過去心
<lb ed="X" n="0200a06"/><lb ed="R039" n="0397a12"/>者。過去<anchor xml:id="nkr_note_add_0200a0601" n="0200a0601"/><anchor xml:id="beg0200a0601" n="0200a0601"/>已<anchor xml:id="end0200a0601"/>滅。若起未來心者。未來未生。若起現
<lb ed="X" n="0200a07"/><lb ed="R039" n="0397a13"/>在心者。現在不住。三心俱不可得故。卽無起作。
<lb ed="X" n="0200a08"/><lb ed="R039" n="0397a14"/>無起作。於其罪相。何所見耶。心之自性卽諸法
<lb ed="X" n="0200a09"/><lb ed="R039" n="0397a15"/>性。諸法性空卽眞實性。汝不應妄生怖畏。是人
<lb ed="X" n="0200a10"/><lb ed="R039" n="0397a16"/>聞佛說法。卽悟罪業性空。不生怖畏。</p>
<lb ed="X" n="0200a11"/><lb ed="R039" n="0397a17"/><p xml:id="pX25p0200a1101">羅山問巖頭。起滅不停時如何。頭咄云。是誰起
<lb ed="X" n="0200a12"/><lb ed="R039" n="0397a18"/>滅。天童頌云。紛紛起滅是何物。過去未來現在。
<lb ed="X" n="0200a13"/><lb ed="R039" n="0397b01"/>皆心起滅而成。但識是誰起滅。卽便心空境
<lb ed="X" n="0200a14"/><lb ed="R039" n="0397b02"/>寂。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0200a15"/><lb ed="R039" n="0397b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法界通化分第十九</cb:mulu><head><anchor xml:id="nkr_note_orig_0200j01" n="0200j01"/>○法界通化分第十九</head>
<lb ed="X" n="0200a16"/><lb ed="R039" n="0397b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0200a1601">須菩提。於意云何。若有人滿三千大千世界七寶以
<lb ed="X" n="0200a17"/><lb ed="R039" n="0397b05"/>用布施。是人以是因緣。得福多不。如是。世尊。此人以
<lb ed="X" n="0200a18"/><lb ed="R039" n="0397b06"/>是因緣。得福甚多。須菩提。若福德有實。如來不說得
<lb ed="X" n="0200a19"/><lb ed="R039" n="0397b07"/>福德多。以福德無故。如來說得福德多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0200a20"/><lb ed="R039" n="0397b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0200a2001">此再發明無住相布施。以明福德。亦歸無相之意。
<lb ed="X" n="0200a21"/><lb ed="R039" n="0397b09"/>疏鈔云。若據捨大千珍寶布施。其福極多。若執著
<lb ed="X" n="0200a22"/><lb ed="R039" n="0397b10"/>希望福德。有爲則有盡。故不爲多。福德無故者。無
<lb ed="X" n="0200a23"/><lb ed="R039" n="0397b11"/>希望心也。是名無爲福。正如空谷來風。谷不與風
<lb ed="X" n="0200a24"/><lb ed="R039" n="0397b12"/>期。而風自至。又如深山產木。山不與木期。而木自
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0200b" n="0200b"/>
<lb ed="X" n="0200b01"/><lb ed="R039" n="0397b13"/>生。故福德爲多。因緣二字是眼。</p><p xml:id="pX25p0200b0113" cb:place="inline">此分爲佛因。下二
<lb ed="X" n="0200b02"/><lb ed="R039" n="0397b14"/>十分色身諸相爲佛果。因無相。果亦無相。故次第
<lb ed="X" n="0200b03"/><lb ed="R039" n="0397b15"/>明之。</p>
<lb ed="X" n="0200b04"/><lb ed="R039" n="0397b16"/><p xml:id="pX25p0200b0401">潙山問仰山。一切衆生但有業識。茫茫無本可
<lb ed="X" n="0200b05"/><lb ed="R039" n="0397b17"/>據。博山別曰。業識茫茫。與諸佛不動智。相去幾
<lb ed="X" n="0200b06"/><lb ed="R039" n="0397b18"/>何。譬夫貧者握金成土。富者握土成金。其變動
<lb ed="X" n="0200b07"/><lb ed="R039" n="0398a01"/>一也。福德有無之義。明矣。</p>
<lb ed="X" n="0200b08"/><lb ed="R039" n="0398a02"/><p xml:id="pX25p0200b0801">蘇軾阿羅漢頌曰。爾以捨來。我以慈受。各獲其
<lb ed="X" n="0200b09"/><lb ed="R039" n="0398a03"/>心。寶則誰有。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0200b10"/><lb ed="R039" n="0398a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">離色離相分第二十</cb:mulu><head>○離色離相分第二十</head>
<lb ed="X" n="0200b11"/><lb ed="R039" n="0398a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0200b1101">須菩提。於意云何。佛可以具足色身見不。不也。世尊。
<lb ed="X" n="0200b12"/><lb ed="R039" n="0398a06"/>如來不應以具足色身見。何以故。如來說。具足色身。
<lb ed="X" n="0200b13"/><lb ed="R039" n="0398a07"/>卽非具足色身。是名具足色身。須菩提。於意云何。如
<lb ed="X" n="0200b14"/><lb ed="R039" n="0398a08"/>來可以具足諸相見不。不也。世尊。如來不應以具足
<lb ed="X" n="0200b15"/><lb ed="R039" n="0398a09"/>諸相見。何以故。如來說。諸相具足。卽非具足。是名諸
<lb ed="X" n="0200b16"/><lb ed="R039" n="0398a10"/>相具足。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0200b17"/><lb ed="R039" n="0398a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0200b1701">十九分之福德。因無相也。二十八之具足。果無相
<lb ed="X" n="0200b18"/><lb ed="R039" n="0398a12"/>也。具足色身三十二相。具足諸相八十種好。壇經
<lb ed="X" n="0200b19"/><lb ed="R039" n="0398a13"/>云。皮肉是色身。華嚴經云。色身非是佛。觀此則知
<lb ed="X" n="0200b20"/><lb ed="R039" n="0398a14"/>肉身無如來。殊不知有眞如來存焉。知色身非法
<lb ed="X" n="0200b21"/><lb ed="R039" n="0398a15"/>身。殊不知有妙色身存焉。華嚴經云。淸淨妙色身。
<lb ed="X" n="0200b22"/><lb ed="R039" n="0398a16"/>神力故顯現。曰妙色身。則現一切色身三昧。便是
<lb ed="X" n="0200b23"/><lb ed="R039" n="0398a17"/>法身。非別有神力以顯法身也。</p><p xml:id="pX25p0200b2313" cb:place="inline">凡夫見說諸相不
<lb ed="X" n="0200b24"/><lb ed="R039" n="0398a18"/>可得。恐著於空。謂觀空莫非見色。見色莫不皆空。
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0200c" n="0200c"/>
<lb ed="X" n="0200c01"/><lb ed="R039" n="0398b01"/>則失之枯寂矣。殊不知空色一如。有無不異。能於
<lb ed="X" n="0200c02"/><lb ed="R039" n="0398b02"/>無身而見一切身。無相而見一切相。則色身諸相。
<lb ed="X" n="0200c03"/><lb ed="R039" n="0398b03"/>何甞欠缺哉。具足諸相。便有住相意。諸相具足。便
<lb ed="X" n="0200c04"/><lb ed="R039" n="0398b04"/>是無我相作用。</p>
<lb ed="X" n="0200c05"/><lb ed="R039" n="0398b05"/><p xml:id="pX25p0200c0501">東坡居士曰。衆生剛狼自用。莫肯信入。故諸賢
<lb ed="X" n="0200c06"/><lb ed="R039" n="0398b06"/>聖。皆隱不見。獨峨眉五臺廬山天台。猶出光景
<lb ed="X" n="0200c07"/><lb ed="R039" n="0398b07"/>變異。葢慈悲深重。急于接物。具足諸相。其應現
<lb ed="X" n="0200c08"/><lb ed="R039" n="0398b08"/>亦然。故有頌曰。願解此相。是誰縛爾。具足諸相。
<lb ed="X" n="0200c09"/><lb ed="R039" n="0398b09"/>是急于接物處。卽非具足。是解相縛處。</p>
<lb ed="X" n="0200c10"/><lb ed="R039" n="0398b10"/><p xml:id="pX25p0200c1001">大悲閣記云。牽一髮而頭爲之動。拔一毛而身
<lb ed="X" n="0200c11"/><lb ed="R039" n="0398b11"/>爲之變。然則髮皆吾頭。而毛孔皆吾身也。彼皆
<lb ed="X" n="0200c12"/><lb ed="R039" n="0398b12"/>吾頭。而不能爲頭之用。皆吾身。而不能具身之
<lb ed="X" n="0200c13"/><lb ed="R039" n="0398b13"/>智。則物有以亂之矣。又云。非無身。無以擧千萬
<lb ed="X" n="0200c14"/><lb ed="R039" n="0398b14"/>億身之衆。非千萬億身。無以示無心之至。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0200c15"/><lb ed="R039" n="0398b15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">非說所說分第二十一</cb:mulu><head>○非說所說分第二十一</head>
<lb ed="X" n="0200c16"/><lb ed="R039" n="0398b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0200c1601"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0200j02" n="0200j02"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0200j02" n="0200j02"/>須菩提。汝勿謂如來作是念。我當有所說法。莫作是
<lb ed="X" n="0200c17"/><lb ed="R039" n="0398b17"/>念。何以故。若人言。如來有所說法。卽爲謗佛。不能解
<lb ed="X" n="0200c18"/><lb ed="R039" n="0398b18"/>我所說故。須菩提。說法者。無法可說。是名說法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0200c19"/><lb ed="R039" n="0399a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0200c1901">前云。無定法可說。但隨宜所說。而所說皆不可取。
<lb ed="X" n="0200c20"/><lb ed="R039" n="0399a02"/>是猶有說。至此。則徹底掃去。直云。無法可說。莫作
<lb ed="X" n="0200c21"/><lb ed="R039" n="0399a03"/>是念。乃決言之。不惟無其說。幷無其念也。楞伽云。
<lb ed="X" n="0200c22"/><lb ed="R039" n="0399a04"/>若不說一切法者。敎化則壞。故知無說。非杜默不
<lb ed="X" n="0200c23"/><lb ed="R039" n="0399a05"/>言。但以無所住心而說。此說遍天下。無乖法之過
<lb ed="X" n="0200c24"/><lb ed="R039" n="0399a06"/>也。顏曰。終日喫飯。不曾喫著一粒米。終日著衣。不
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0201a" n="0201a"/>
<lb ed="X" n="0201a01"/><lb ed="R039" n="0399a07"/>曾掛著一莖絲。是以我佛橫說直說。四十九年。未
<lb ed="X" n="0201a02"/><lb ed="R039" n="0399a08"/>曾道著一字。若言如來有所說法。便不能解會我
<lb ed="X" n="0201a03"/><lb ed="R039" n="0399a09"/>所說。直饒說得天華亂墜。也落在第二著。唯能坐
<lb ed="X" n="0201a04"/><lb ed="R039" n="0399a10"/>斷十方。打成一片。非言語可到。是名眞說法也。孔
<lb ed="X" n="0201a05"/><lb ed="R039" n="0399a11"/>云。予欲無言。老云。知者不言。要知無言不言是所
<lb ed="X" n="0201a06"/><lb ed="R039" n="0399a12"/>以言。便知無說處是所以說矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0201a07"/><lb ed="R039" n="0399a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0201a0701">爾時。慧命須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。於未來世。
<lb ed="X" n="0201a08"/><lb ed="R039" n="0399a14"/>聞說是法。生信心不。佛言。須菩提。彼非衆生。非不衆
<lb ed="X" n="0201a09"/><lb ed="R039" n="0399a15"/>生。何以故。須菩提。衆生衆生者。如來說非衆生。是名
<lb ed="X" n="0201a10"/><lb ed="R039" n="0399a16"/>衆生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0201a11"/><lb ed="R039" n="0399a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0201a1101">慧命者。善現達佛智海。入深悟門。慧悟無生。覺本
<lb ed="X" n="0201a12"/><lb ed="R039" n="0399a18"/>原之命。非去非來。故曰慧命。</p><p xml:id="pX25p0201a1212" cb:place="inline">生信心。則著佛見。故
<lb ed="X" n="0201a13"/><lb ed="R039" n="0399b01"/>曰非衆生。不信。則著凡夫見。故曰非不衆生。此二
<lb ed="X" n="0201a14"/><lb ed="R039" n="0399b02"/>見者。皆須掃除。聖凡同盡。不隔二界。故曰衆生衆
<lb ed="X" n="0201a15"/><lb ed="R039" n="0399b03"/>生者。如來說非衆生。是名衆生。</p>
<lb ed="X" n="0201a16"/><lb ed="R039" n="0399b04"/><p xml:id="pX25p0201a1601">有人問。如何是大地衆生同成佛。西影曰。他見
<lb ed="X" n="0201a17"/><lb ed="R039" n="0399b05"/>得衆生是佛。纔是自信自佛。你若不信。還是衆
<lb ed="X" n="0201a18"/><lb ed="R039" n="0399b06"/>生。</p>
<lb ed="X" n="0201a19"/><lb ed="R039" n="0399b07"/><p xml:id="pX25p0201a1901">道德經云。絕聖棄智。民利百倍。又云。常使民無
<lb ed="X" n="0201a20"/><lb ed="R039" n="0399b08"/>知無欲。孔子曰。民可使由之。此衆生本來面目。
<lb ed="X" n="0201a21"/><lb ed="R039" n="0399b09"/>三敎聖人。別無法門。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0201a22"/><lb ed="R039" n="0399b10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無法可得分第二十二</cb:mulu><head>○無法可得分第二十二</head>
<lb ed="X" n="0201a23"/><lb ed="R039" n="0399b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0201a2301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0201j01" n="0201j01"/>須菩提白佛言。世尊。佛得阿耨多羅三藐三菩提。爲
<lb ed="X" n="0201a24"/><lb ed="R039" n="0399b12"/>無所得耶。佛言如是。如是。須菩提。我於阿耨多羅三
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0201b" n="0201b"/>
<lb ed="X" n="0201b01"/><lb ed="R039" n="0399b13"/>藐三菩提乃至無有少法可得。是名阿耨多羅三藐
<lb ed="X" n="0201b02"/><lb ed="R039" n="0399b14"/>三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0201b03"/><lb ed="R039" n="0399b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0201b0301">須菩提恐聽法者雖屢聞無得。尙未能生實信之
<lb ed="X" n="0201b04"/><lb ed="R039" n="0399b16"/>心。或仍謂如來於菩提爲有所得。故復問以決明
<lb ed="X" n="0201b05"/><lb ed="R039" n="0399b17"/>之。佛言如是如是。則無復可言矣。又申言。無有少
<lb ed="X" n="0201b06"/><lb ed="R039" n="0399b18"/>法可得。此不但空有二法不可得也。卽中道亦不
<lb ed="X" n="0201b07"/><lb ed="R039" n="0400a01"/>可得。故隨說是法平等。三諦俱圓矣。</p>
<lb ed="X" n="0201b08"/><lb ed="R039" n="0400a02"/><p xml:id="pX25p0201b0801">阿難問迦葉尊者云。世尊傳金襴袈裟外。別傳
<lb ed="X" n="0201b09"/><lb ed="R039" n="0400a03"/>個甚麼。迦葉云。倒却門前刹竿著。阿難言下大
<lb ed="X" n="0201b10"/><lb ed="R039" n="0400a04"/>悟。方知此道。只在當人分上。本無傳受。</p>
<lb ed="X" n="0201b11"/><lb ed="R039" n="0400a05"/><p xml:id="pX25p0201b1101">西影示衆云。學道求明白的心。是最痛的病根。
<lb ed="X" n="0201b12"/><lb ed="R039" n="0400a06"/>世人貪愛情境。便落苦海。你今貪戀佛法。亦名
<lb ed="X" n="0201b13"/><lb ed="R039" n="0400a07"/>苦海。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0201b14"/><lb ed="R039" n="0400a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">淨心行善分第二十三</cb:mulu><head>○淨心行善分第二十三</head>
<lb ed="X" n="0201b15"/><lb ed="R039" n="0400a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0201b1501">復次。須菩提。是法平等。無有高下。是名阿耨多羅三
<lb ed="X" n="0201b16"/><lb ed="R039" n="0400a10"/>藐三菩提。以無我･無人･無衆生･無壽者。修一切善法。
<lb ed="X" n="0201b17"/><lb ed="R039" n="0400a11"/>則得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。所言善法者。如
<lb ed="X" n="0201b18"/><lb ed="R039" n="0400a12"/>來說卽非善法。是名善法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0201b19"/><lb ed="R039" n="0400a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0201b1901">如是本體。在六道中心亦不減。在諸佛中心亦不
<lb ed="X" n="0201b20"/><lb ed="R039" n="0400a14"/>增。是名平等。報父母恩重經云。物不能平物。惟水
<lb ed="X" n="0201b21"/><lb ed="R039" n="0400a15"/>不動則可以平物。物不能等物。惟權衡則可以等
<lb ed="X" n="0201b22"/><lb ed="R039" n="0400a16"/>物。平則無高無下。等則無重無輕。此可謂法之至
<lb ed="X" n="0201b23"/><lb ed="R039" n="0400a17"/>善者矣。雖然佛凡同是一法。豈有所謂善法者爲
<lb ed="X" n="0201b24"/><lb ed="R039" n="0400a18"/>佛偏得哉。故曰。卽非善法。因上言無少法可得。此
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0201c" n="0201c"/>
<lb ed="X" n="0201c01"/><lb ed="R039" n="0400b01"/>卽言是法平等。則得與無得。總平等也。</p>
<lb ed="X" n="0201c02"/><lb ed="R039" n="0400b02"/><p xml:id="pX25p0201c0201">平等者。正覺本體。若一切聖賢。皆以無爲法而
<lb ed="X" n="0201c03"/><lb ed="R039" n="0400b03"/>有差別。如何得平等。故所謂善法者卽非善法。
<lb ed="X" n="0201c04"/><lb ed="R039" n="0400b04"/>葢求佛･求菩提涅槃。便屬貪病。故曰。佛病最難
<lb ed="X" n="0201c05"/><lb ed="R039" n="0400b05"/>治。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0201c06"/><lb ed="R039" n="0400b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">福智無比分第二十四</cb:mulu><head>○福智無比分第二十四</head>
<lb ed="X" n="0201c07"/><lb ed="R039" n="0400b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0201c0701"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0201j02" n="0201j02"/>須菩提。若三千大千世界中所有諸<name role="" type="person">須彌山</name>王。如是
<lb ed="X" n="0201c08"/><lb ed="R039" n="0400b08"/>等七寶聚。有人持用布施。若人以此般若波羅蜜經。
<lb ed="X" n="0201c09"/><lb ed="R039" n="0400b09"/>乃至四句偈等。受持讀誦。爲他人說。於前福德百分
<lb ed="X" n="0201c10"/><lb ed="R039" n="0400b10"/>不及一。百千萬億分。乃至算數譬喩所不能及。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0201c11"/><lb ed="R039" n="0400b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0201c1101">此示修一切善法者。勿離無我等觀。而墮有漏之
<lb ed="X" n="0201c12"/><lb ed="R039" n="0400b12"/>因也。佛以性上福德爲最上。以身中七寶爲希有。
<lb ed="X" n="0201c13"/><lb ed="R039" n="0400b13"/>須彌雖大。七寶雖多。若誦眞經幷四句偈。說與他
<lb ed="X" n="0201c14"/><lb ed="R039" n="0400b14"/>人。是修自性上福德。煩惱生死。各人自了。是何等
<lb ed="X" n="0201c15"/><lb ed="R039" n="0400b15"/>觀照。何等持行。故曰算數譬喩所不能及。</p><p xml:id="pX25p0201c1517" cb:place="inline">六祖曰。
<lb ed="X" n="0201c16"/><lb ed="R039" n="0400b16"/>乘船永世求珠。不知身是七寶。</p>
<lb ed="X" n="0201c17"/><lb ed="R039" n="0400b17"/><p xml:id="pX25p0201c1701">湯若望曰。欲明地球之廣。當論經緯一度爲幾
<lb ed="X" n="0201c18"/><lb ed="R039" n="0400b18"/>何里。今約二百五十里爲一度。乘以周地之數
<lb ed="X" n="0201c19"/><lb ed="R039" n="0401a01"/>得九萬里。佛氏乃云。<name role="" type="person">須彌山</name>上至<name role="" type="person">忉利天</name>。下至
<lb ed="X" n="0201c20"/><lb ed="R039" n="0401a02"/>崑崙際。又云。四天下皆有一<name role="" type="person">須彌山</name>。則塞滿地
<lb ed="X" n="0201c21"/><lb ed="R039" n="0401a03"/>球不能容也。此理極是。然儒曰。共工氏頭觸不
<lb ed="X" n="0201c22"/><lb ed="R039" n="0401a04"/>周山。又曰女媧補天。釋與儒皆寓言耳。未偏廢
<lb ed="X" n="0201c23"/><lb ed="R039" n="0401a05"/>也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0201c24"/><lb ed="R039" n="0401a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">化無所化分第二十五</cb:mulu><head>○化無所化分第二十五</head>
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0202a" n="0202a"/>
<lb ed="X" n="0202a01"/><lb ed="R039" n="0401a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0202a0101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0202j01" n="0202j01"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0202j01" n="0202j01"/>須菩提。於意云何。汝等勿謂如來作是念。我當度衆
<lb ed="X" n="0202a02"/><lb ed="R039" n="0401a08"/>生。須菩提。莫作是念。何以故。實無有衆生如來度者。
<lb ed="X" n="0202a03"/><lb ed="R039" n="0401a09"/>若有衆生如來度者。如來則有我人衆生壽者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0202a04"/><lb ed="R039" n="0401a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0202a0401">實無衆生得滅度。前<anchor xml:id="nkr_note_add_0202a0401" n="0202a0401"/><anchor xml:id="beg0202a0401" n="0202a0401"/>已<anchor xml:id="end0202a0401"/>兩見。皆在菩薩分上說。至
<lb ed="X" n="0202a05"/><lb ed="R039" n="0401a11"/>此。專在如來分上說。所以示菩薩也。衆生本來寂
<lb ed="X" n="0202a06"/><lb ed="R039" n="0401a12"/>滅。實無有待如來滅度。若如來欲滅度衆生。是於
<lb ed="X" n="0202a07"/><lb ed="R039" n="0401a13"/>本寂滅之衆生上。添出我人等相。而曰我當度衆
<lb ed="X" n="0202a08"/><lb ed="R039" n="0401a14"/>生。豈其然乎。</p>
<lb ed="X" n="0202a09"/><lb ed="R039" n="0401a15"/><p xml:id="pX25p0202a0901">作念字。最是病根。墨子曰。兼者大利之所生也。別
<lb ed="X" n="0202a10"/><lb ed="R039" n="0401a16"/>者大害之所生也。有利兼愛之心。便是作念度衆
<lb ed="X" n="0202a11"/><lb ed="R039" n="0401a17"/>生處。此未達一間之論。世儒不知。以墨爲佛。取笑
<lb ed="X" n="0202a12"/><lb ed="R039" n="0401a18"/>孟軻氏矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0202a13"/><lb ed="R039" n="0401b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0202a1301">須菩提。如來說。有我者。卽非有我。而凡夫之人以爲
<lb ed="X" n="0202a14"/><lb ed="R039" n="0401b02"/>有我。須菩提。凡夫者。如來說卽非凡夫。是名凡夫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0202a15"/><lb ed="R039" n="0401b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0202a1501">如來旣無我人等相。云何有時稱我。又有時稱凡
<lb ed="X" n="0202a16"/><lb ed="R039" n="0401b04"/>夫。此所謂隨擧隨掃也。上言我與凡夫。是謂擧。下
<lb ed="X" n="0202a17"/><lb ed="R039" n="0401b05"/>言我與凡夫。是謂掃。與其掃之。曷若不擧。葢不擧。
<lb ed="X" n="0202a18"/><lb ed="R039" n="0401b06"/>則無以明其理。譬如過渡而不用筏者也。不掃。則
<lb ed="X" n="0202a19"/><lb ed="R039" n="0401b07"/>恐人泥其說。譬如到岸而不登。乃住於筏上者也。
<lb ed="X" n="0202a20"/><lb ed="R039" n="0401b08"/>此所以必擧之。而又必掃之。凡夫著我相故有我。
<lb ed="X" n="0202a21"/><lb ed="R039" n="0401b09"/>如來不著我相故無我。著四相卽是凡夫。離四相
<lb ed="X" n="0202a22"/><lb ed="R039" n="0401b10"/>卽非凡夫。</p>
<lb ed="X" n="0202a23"/><lb ed="R039" n="0401b11"/><p xml:id="pX25p0202a2301">孔子得力曰毋我。釋氏得力亦曰無我。我之爲
<lb ed="X" n="0202a24"/><lb ed="R039" n="0401b12"/>病。不特以色聲求者爲有我。卽說斷滅者亦爲
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0202b" n="0202b"/>
<lb ed="X" n="0202b01"/><lb ed="R039" n="0401b13"/>有我。比之孟子求在我者。深矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0202b02"/><lb ed="R039" n="0401b14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法身非相分第二十六</cb:mulu><head>○法身非相分第二十六</head>
<lb ed="X" n="0202b03"/><lb ed="R039" n="0401b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0202b0301">須菩提。於意云何。可以三十二相觀如來不。須菩提
<lb ed="X" n="0202b04"/><lb ed="R039" n="0401b16"/>言。如是。如是。以三十二相觀如來。佛言。須菩提。若以
<lb ed="X" n="0202b05"/><lb ed="R039" n="0401b17"/>三十二相觀如來者。轉輪聖王卽是如來。須菩提白
<lb ed="X" n="0202b06"/><lb ed="R039" n="0401b18"/>佛言。世尊。如我解佛所說義。不應以三十二相觀如
<lb ed="X" n="0202b07"/><lb ed="R039" n="0402a01"/>來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0202b08"/><lb ed="R039" n="0402a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0202b0801">第五分<anchor xml:id="nkr_note_add_0202b0801" n="0202b0801"/><anchor xml:id="beg0202b0801" n="0202b0801"/>已<anchor xml:id="end0202b0801"/>言此意矣。恐須菩提執相之病未除。故
<lb ed="X" n="0202b09"/><lb ed="R039" n="0402a03"/>又作此問。且欲明無斷滅相。先從有相者徵之。空
<lb ed="X" n="0202b10"/><lb ed="R039" n="0402a04"/>生疑謂肉相非眞。固不可以三十二相見如來。然
<lb ed="X" n="0202b11"/><lb ed="R039" n="0402a05"/>法･化非二。似欲觀如來者。亦不必離三十二相也。
<lb ed="X" n="0202b12"/><lb ed="R039" n="0402a06"/>以無實無虗。卽如是之心。如是之法。此固大阿羅
<lb ed="X" n="0202b13"/><lb ed="R039" n="0402a07"/>漢之解也。佛恐衆生不達空生之解。但執應身相
<lb ed="X" n="0202b14"/><lb ed="R039" n="0402a08"/>好以觀如來。故又以轉輪聖王卽是如來難之。而
<lb ed="X" n="0202b15"/><lb ed="R039" n="0402a09"/>空生卽悟復云。不可以三十二相觀如來也。</p><p xml:id="pX25p0202b1518" cb:place="inline">轉輪
<lb ed="X" n="0202b16"/><lb ed="R039" n="0402a10"/>者。如輪之轉。以照四天下。故名轉輪聖王。其色身
<lb ed="X" n="0202b17"/><lb ed="R039" n="0402a11"/>亦具足三十二相。雖修好衆相。卽是心有生滅。生
<lb ed="X" n="0202b18"/><lb ed="R039" n="0402a12"/>滅心多。終不是淸淨本心。佛乃說偈以證之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0202b19"/><lb ed="R039" n="0402a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0202b1901">爾時。世尊而說偈言。若以色見我。以音聲求我。是人
<lb ed="X" n="0202b20"/><lb ed="R039" n="0402a14"/>行邪道。不能見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0202b21"/><lb ed="R039" n="0402a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0202b2101">音聲色相。本自心生。分別之心。皆落邪道。若能見
<lb ed="X" n="0202b22"/><lb ed="R039" n="0402a16"/>無所見。聞無所聞。知無所知。證無所證。邪正都冥。
<lb ed="X" n="0202b23"/><lb ed="R039" n="0402a17"/>方見如來。上言有我者卽非有我。而凡夫之人以
<lb ed="X" n="0202b24"/><lb ed="R039" n="0402a18"/>爲有我。故我相者不可著也。我相每從色聲而入。
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0202c" n="0202c"/>
<lb ed="X" n="0202c01"/><lb ed="R039" n="0402b01"/>卽是邪道。非觀自在菩薩之道也。故曰。不能見如
<lb ed="X" n="0202c02"/><lb ed="R039" n="0402b02"/>來。華嚴經云。色相非是佛。音聲亦復然。亦不離色
<lb ed="X" n="0202c03"/><lb ed="R039" n="0402b03"/>聲。見佛神通力。佛法不離處。便是不卽處。若離却
<lb ed="X" n="0202c04"/><lb ed="R039" n="0402b04"/>色聲。又于何地覓如來。</p>
<lb ed="X" n="0202c05"/><lb ed="R039" n="0402b05"/><p xml:id="pX25p0202c0501">此偈不能見如來。與後偈作如是觀同意。陰符
<lb ed="X" n="0202c06"/><lb ed="R039" n="0402b06"/>經曰。心生於物死於物。機在於目。</p><p xml:id="pX25p0202c0614" cb:place="inline">老子曰。不見
<lb ed="X" n="0202c07"/><lb ed="R039" n="0402b07"/>可欲。孔子答回問仁。以視爲首。朱氏云。求於心
<lb ed="X" n="0202c08"/><lb ed="R039" n="0402b08"/>須目在。佛氏之學。以觀門爲最。故屢及之。</p>
<lb ed="X" n="0202c09"/><lb ed="R039" n="0402b09"/><p xml:id="pX25p0202c0901">此偈反言以見性。葢道之微妙者。非言說可及。
<lb ed="X" n="0202c10"/><lb ed="R039" n="0402b10"/>佛之所謂禪。卽儒之所謂仁。道之所謂丹。皆不
<lb ed="X" n="0202c11"/><lb ed="R039" n="0402b11"/>可說也。</p><p xml:id="pX25p0202c1104" cb:place="inline">孔子終日言仁。曰爲仁。曰不違仁。曰好
<lb ed="X" n="0202c12"/><lb ed="R039" n="0402b12"/>仁。曰近仁。曰鮮矣仁。終未言仁是何物。故曰。子
<lb ed="X" n="0202c13"/><lb ed="R039" n="0402b13"/>罕言仁。道家玄牝守中。終未言丹是何物。此偈
<lb ed="X" n="0202c14"/><lb ed="R039" n="0402b14"/>曰。以色見。以音聲求。不能見如來。終不能言如
<lb ed="X" n="0202c15"/><lb ed="R039" n="0402b15"/>來在何處。後偈言。有爲法如夢幻泡影。終不能
<lb ed="X" n="0202c16"/><lb ed="R039" n="0402b16"/>言無爲是何法。微乎。微乎。非顏回･莊周･須菩提。
<lb ed="X" n="0202c17"/><lb ed="R039" n="0402b17"/>不能解此。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0202c18"/><lb ed="R039" n="0402b18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無斷無滅分第二十七</cb:mulu><head>○無斷無滅分第二十七</head>
<lb ed="X" n="0202c19"/><lb ed="R039" n="0403a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0202c1901"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0202j02" n="0202j02"/>須菩提。汝若作是念。如來不以具足相故。得阿耨多
<lb ed="X" n="0202c20"/><lb ed="R039" n="0403a02"/>羅三藐三菩提。須菩提。莫作是念。如來不以具足相
<lb ed="X" n="0202c21"/><lb ed="R039" n="0403a03"/>故。得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。汝若作是念。發
<lb ed="X" n="0202c22"/><lb ed="R039" n="0403a04"/>阿耨多羅三藐三菩提心者。說諸法斷滅。莫作是念。
<lb ed="X" n="0202c23"/><lb ed="R039" n="0403a05"/>何以故。發阿耨多羅三藐三菩提心者。於法不說斷
<lb ed="X" n="0202c24"/><lb ed="R039" n="0403a06"/>滅相。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0203a" n="0203a"/>
<lb ed="X" n="0203a01"/><lb ed="R039" n="0403a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0203a0101">二十分中。言如來不應以具足色身見。恐人過執。
<lb ed="X" n="0203a02"/><lb ed="R039" n="0403a08"/>反墮頑空。故又深一層。說如來雖不著色身。然不
<lb ed="X" n="0203a03"/><lb ed="R039" n="0403a09"/>可作離色身一念。若作是念。便落斷滅之見。斷滅
<lb ed="X" n="0203a04"/><lb ed="R039" n="0403a10"/>者。槁木死<g ref="#CB01926">灰</g>。豈有相。但作是念。則有是念。故作有
<lb ed="X" n="0203a05"/><lb ed="R039" n="0403a11"/>相觀。固是一邊見。不作有相觀。卽是斷滅見。眞如
<lb ed="X" n="0203a06"/><lb ed="R039" n="0403a12"/>法性。不是有。不是無。湛然不動。觀與不觀。皆是生
<lb ed="X" n="0203a07"/><lb ed="R039" n="0403a13"/>滅。故云莫作是念也。學者不可墮於常見。亦不可
<lb ed="X" n="0203a08"/><lb ed="R039" n="0403a14"/>墮於斷見。常見。則卽相見佛。緣相發心。非也。斷見。
<lb ed="X" n="0203a09"/><lb ed="R039" n="0403a15"/>則離相覓佛。相外發心。亦非也。</p>
<lb ed="X" n="0203a10"/><lb ed="R039" n="0403a16"/><p xml:id="pX25p0203a1001">昔張拙秀才。參西堂藏禪師。問。三世諸佛。是有
<lb ed="X" n="0203a11"/><lb ed="R039" n="0403a17"/>是無。藏答云。有。拙不解。藏云。曾參見什麼人來。
<lb ed="X" n="0203a12"/><lb ed="R039" n="0403a18"/>拙云。參見徑山來。某甲問徑山。皆言無。藏云。居
<lb ed="X" n="0203a13"/><lb ed="R039" n="0403b01"/>士有何骨肉。曰。有一妻二僕。藏云。徑山有何骨
<lb ed="X" n="0203a14"/><lb ed="R039" n="0403b02"/>肉。曰。無。藏云。待先輩得似徑山時。便可一切皆
<lb ed="X" n="0203a15"/><lb ed="R039" n="0403b03"/>無。大凡未見性人。如何便說一切皆無。</p>
<lb ed="X" n="0203a16"/><lb ed="R039" n="0403b04"/><p xml:id="pX25p0203a1601">此一分。是全經中鐵門限。前後俱以無相･無得･
<lb ed="X" n="0203a17"/><lb ed="R039" n="0403b05"/>無說･無法爲宗。非此一分定執空矣。</p><p xml:id="pX25p0203a1715" cb:place="inline">往訪黃檗。
<lb ed="X" n="0203a18"/><lb ed="R039" n="0403b06"/>經卓吾中郞參禪處。得壁上無念和尙偈云。三
<lb ed="X" n="0203a19"/><lb ed="R039" n="0403b07"/>十年來不住功。窮來窮去却無蹤。而今窮得無
<lb ed="X" n="0203a20"/><lb ed="R039" n="0403b08"/>依倚。不是眞空定執空。無念不識文字。經師王
<lb ed="X" n="0203a21"/><lb ed="R039" n="0403b09"/>瓜茄子一語點破。遂大悟。</p>
<lb ed="X" n="0203a22"/><lb ed="R039" n="0403b10"/><p xml:id="pX25p0203a2201">按。佛氏以無相爲宗。忽出無斷無滅一分。以救
<lb ed="X" n="0203a23"/><lb ed="R039" n="0403b11"/>空虗之障。後儒何得以寂滅病之。試看顏氏仰
<lb ed="X" n="0203a24"/><lb ed="R039" n="0403b12"/>鑽瞻忽卓立末由。與佛氏夢幻泡影何異。倘非
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0203b" n="0203b"/>
<lb ed="X" n="0203b01"/><lb ed="R039" n="0403b13"/>有博文約禮二語。後儒亦將以異端非之矣。微
<lb ed="X" n="0203b02"/><lb ed="R039" n="0403b14"/>乎。微乎。如通此解。乃知喟然而歎。卽所謂凡所
<lb ed="X" n="0203b03"/><lb ed="R039" n="0403b15"/>有相皆是虗妄也。循循善誘。卽所謂諸相非相。
<lb ed="X" n="0203b04"/><lb ed="R039" n="0403b16"/>卽見如來也。欲從末由。卽所謂如來于法實無
<lb ed="X" n="0203b05"/><lb ed="R039" n="0403b17"/>所得也。聖門第一學問人。自然如是。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0203b06"/><lb ed="R039" n="0403b18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">不受不貪分第二十八</cb:mulu><head>○不受不貪分第二十八</head>
<lb ed="X" n="0203b07"/><lb ed="R039" n="0404a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0203b0701">須菩提。若菩薩以滿恒河沙等世界七寶。持用布施。
<lb ed="X" n="0203b08"/><lb ed="R039" n="0404a02"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0203j01" n="0203j01"/>若復有人知一切法無我。得成於忍。此菩薩勝前菩
<lb ed="X" n="0203b09"/><lb ed="R039" n="0404a03"/>薩所得功德。何以故。須菩提。以諸菩薩不受福德故。
<lb ed="X" n="0203b10"/><lb ed="R039" n="0404a04"/>須菩提白佛言。世尊。云何菩薩不受福德。須菩提。菩
<lb ed="X" n="0203b11"/><lb ed="R039" n="0404a05"/>薩所作福德。不應貪著。是故說不受福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0203b12"/><lb ed="R039" n="0404a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0203b1201">通達一切法。無能所心。是名爲忍。大般若有安受
<lb ed="X" n="0203b13"/><lb ed="R039" n="0404a07"/>忍･觀察忍。修此二忍。便得無生法忍。此處知字。便
<lb ed="X" n="0203b14"/><lb ed="R039" n="0404a08"/>是觀察忍。成字。便是安受忍。合之便得無生法忍。
<lb ed="X" n="0203b15"/><lb ed="R039" n="0404a09"/>菩薩了悟眞性。同於太虗。不曾生滅。凡夫隨六塵
<lb ed="X" n="0203b16"/><lb ed="R039" n="0404a10"/>轉。卽有生滅。故塵起卽心起。塵滅卽心滅。不知所
<lb ed="X" n="0203b17"/><lb ed="R039" n="0404a11"/>起滅心。皆非心也。若見起滅不生。功德有何著處。</p>
<lb ed="X" n="0203b18"/><lb ed="R039" n="0404a12"/><p xml:id="pX25p0203b1801">天親菩薩云。無我卽無作者。無作者亦無受者。諸
<lb ed="X" n="0203b19"/><lb ed="R039" n="0404a13"/>法淸淨。是名順忍。由一事以至事事。忍力成就。自
<lb ed="X" n="0203b20"/><lb ed="R039" n="0404a14"/>得無生樂。故云得成於忍。福德自然隨之。如人行
<lb ed="X" n="0203b21"/><lb ed="R039" n="0404a15"/>日中。本不爲日影。而日影自然隨之。非爲作福德
<lb ed="X" n="0203b22"/><lb ed="R039" n="0404a16"/>而度衆生也。雖受而不貪著其受。故說不受。不是
<lb ed="X" n="0203b23"/><lb ed="R039" n="0404a17"/>說斷滅相。取於非法。不修諸度也。</p>
<lb ed="X" n="0203b24"/><lb ed="R039" n="0404a18"/><p xml:id="pX25p0203b2401">忍字。刃在心上。非大力不能。</p><p xml:id="pX25p0203b2412" cb:place="inline">老子曰。勇於敢則
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0203c" n="0203c"/>
<lb ed="X" n="0203c01"/><lb ed="R039" n="0404b01"/>殺。勇於不敢則活。</p><p xml:id="pX25p0203c0108" cb:place="inline">孔子云。小不忍則亂大謀。然
<lb ed="X" n="0203c02"/><lb ed="R039" n="0404b02"/>非徒恃忍力也。</p><p xml:id="pX25p0203c0207" cb:place="inline">淮南子曰。萬物有所生。而知守。
<lb ed="X" n="0203c03"/><lb ed="R039" n="0404b03"/>其根。藏于不敢。行於不能。</p><p xml:id="pX25p0203c0311" cb:place="inline">唯知無我法。則觀察
<lb ed="X" n="0203c04"/><lb ed="R039" n="0404b04"/>所至。不忍者誰。忍者又誰。此佛所以爲大雄氏
<lb ed="X" n="0203c05"/><lb ed="R039" n="0404b05"/>也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0203c06"/><lb ed="R039" n="0404b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">威儀寂靜分第二十九</cb:mulu><head>○威儀寂靜分第二十九</head>
<lb ed="X" n="0203c07"/><lb ed="R039" n="0404b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0203c0701">須菩提。若有人言。如來若來若去･若坐若臥。是人不
<lb ed="X" n="0203c08"/><lb ed="R039" n="0404b08"/>解我所說義。何以故。如來者。無所從來。亦無所去。故
<lb ed="X" n="0203c09"/><lb ed="R039" n="0404b09"/>名如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0203c10"/><lb ed="R039" n="0404b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0203c1001">妙性中。原無來去坐臥。衆生亦如是。如來亦如是。
<lb ed="X" n="0203c11"/><lb ed="R039" n="0404b11"/>行住坐臥四威儀中。非動非靜。上合諸佛。下等群
<lb ed="X" n="0203c12"/><lb ed="R039" n="0404b12"/>生。一性平等。故號如來。此分三言如來。皆謂眞性
<lb ed="X" n="0203c13"/><lb ed="R039" n="0404b13"/>佛也。無所從來者不生也。亦無所去者不滅也。色
<lb ed="X" n="0203c14"/><lb ed="R039" n="0404b14"/>聲起時從何而起。色聲滅時從何而滅。色聲自有
<lb ed="X" n="0203c15"/><lb ed="R039" n="0404b15"/>起滅。我心湛然。豈有來去。寂而常照。照而常寂。行
<lb ed="X" n="0203c16"/><lb ed="R039" n="0404b16"/>住坐臥。無不淸淨也。</p>
<lb ed="X" n="0203c17"/><lb ed="R039" n="0404b17"/><p xml:id="pX25p0203c1701">昔肅宗皇帝詔國一禪師入內道場。師見帝起
<lb ed="X" n="0203c18"/><lb ed="R039" n="0404b18"/>身。帝曰。禪師何必見寡人起身。師曰。檀越何得
<lb ed="X" n="0203c19"/><lb ed="R039" n="0405a01"/>於四威儀中見貧道。</p>
<lb ed="X" n="0203c20"/><lb ed="R039" n="0405a02"/><p xml:id="pX25p0203c2001">要知來去坐臥中。無不是如來。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0203c21"/><lb ed="R039" n="0405a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一合理相分第三十</cb:mulu><head>○一合理相分第三十</head>
<lb ed="X" n="0203c22"/><lb ed="R039" n="0405a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0203c2201">須菩提。若善男子･善女人。以三千大千世界碎爲微
<lb ed="X" n="0203c23"/><lb ed="R039" n="0405a05"/>塵。於意云何。是微塵衆寧爲多不。甚多。世尊。何以故。
<lb ed="X" n="0203c24"/><lb ed="R039" n="0405a06"/>若是微塵衆實有者。佛卽不說是微塵衆。所以者何。
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0204a" n="0204a"/>
<lb ed="X" n="0204a01"/><lb ed="R039" n="0405a07"/>佛說。微塵衆。卽非微塵衆。是名微塵衆。世尊。如來所
<lb ed="X" n="0204a02"/><lb ed="R039" n="0405a08"/>說三千大千世界。卽非世界。是名世界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0204a03"/><lb ed="R039" n="0405a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0204a0301">世界碎而爲微塵。微塵積而爲世界。皆是因果相
<lb ed="X" n="0204a04"/><lb ed="R039" n="0405a10"/>生。愈出愈多。自<anchor xml:id="nkr_note_add_0204a0401" n="0204a0401"/><anchor xml:id="beg0204a0401" n="0204a0401"/>己<anchor xml:id="end0204a0401"/>眞性。非因非果。能與六道衆生
<lb ed="X" n="0204a05"/><lb ed="R039" n="0405a11"/>爲因果。故世界起於微塵。輪迴由於一念。因果原
<lb ed="X" n="0204a06"/><lb ed="R039" n="0405a12"/>是妄心。自作自受。一念悟來。卽無微塵。世界何有。
<lb ed="X" n="0204a07"/><lb ed="R039" n="0405a13"/>空生因佛問塵界二字。深悟佛旨。遂發明塵界俱
<lb ed="X" n="0204a08"/><lb ed="R039" n="0405a14"/>非實有。佛亦不煩再示。故言一合相不可說以答
<lb ed="X" n="0204a09"/><lb ed="R039" n="0405a15"/>之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0204a10"/><lb ed="R039" n="0405a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0204a1001">何以故。若世界實有者。卽是一合相。如來說。一合相。
<lb ed="X" n="0204a11"/><lb ed="R039" n="0405a17"/>則非一合相。是名一合相。須菩提。一合相者。卽是不
<lb ed="X" n="0204a12"/><lb ed="R039" n="0405a18"/>可說。但凡夫之人貪著其事。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0204a13"/><lb ed="R039" n="0405b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0204a1301">眞形徧虗空。世界又無形相。故一而不可分之以
<lb ed="X" n="0204a14"/><lb ed="R039" n="0405b02"/>爲二。合而不可析之以爲離。非有相也。但強名爲
<lb ed="X" n="0204a15"/><lb ed="R039" n="0405b03"/>一合相而<anchor xml:id="nkr_note_add_0204a1501" n="0204a1501"/><anchor xml:id="beg0204a1501" n="0204a1501"/>已<anchor xml:id="end0204a1501"/>。</p><p xml:id="pX25p0204a1506" cb:place="inline">六祖云。一合相者。眼見色愛色。卽與
<lb ed="X" n="0204a16"/><lb ed="R039" n="0405b04"/>色合。耳聞聲愛聲。卽與聲合。至於六塵皆然。合卽
<lb ed="X" n="0204a17"/><lb ed="R039" n="0405b05"/>是凡夫。散卽非凡夫。凡夫之人。於一切法皆合相。
<lb ed="X" n="0204a18"/><lb ed="R039" n="0405b06"/>若菩薩於一切法皆不合而散。何以故。合卽是繫
<lb ed="X" n="0204a19"/><lb ed="R039" n="0405b07"/>縛生滅處。卽是凡夫。所以經云。貪著其事。</p><p xml:id="pX25p0204a1917" cb:place="inline">顏曰。微
<lb ed="X" n="0204a20"/><lb ed="R039" n="0405b08"/>塵雖多。未足爲多。世界幻成。終無實義。若說實有
<lb ed="X" n="0204a21"/><lb ed="R039" n="0405b09"/>微塵。實有世界。卽是彼此著相。彼旣是相。我又著
<lb ed="X" n="0204a22"/><lb ed="R039" n="0405b10"/>相。兩相相合。謂一合相。</p><p xml:id="pX25p0204a2210" cb:place="inline">圓悟禪師云。你但上不見
<lb ed="X" n="0204a23"/><lb ed="R039" n="0405b11"/>有諸佛。下不見有衆生。外不見有山河大地。內不
<lb ed="X" n="0204a24"/><lb ed="R039" n="0405b12"/>見有見聞覺知。好惡長短。打成一片。一一拈出。更
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0204b" n="0204b"/>
<lb ed="X" n="0204b01"/><lb ed="R039" n="0405b13"/>無異見。</p>
<lb ed="X" n="0204b02"/><lb ed="R039" n="0405b14"/><p xml:id="pX25p0204b0201">地藏問修山主。近日南方佛法如何。爭如我這
<lb ed="X" n="0204b03"/><lb ed="R039" n="0405b15"/>裏種田<anchor xml:id="nkr_note_orig_0204001" n="0204001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0204001" n="0204001"/>博飯喫。修云。如三界何。藏云。你喚甚麼
<lb ed="X" n="0204b04"/><lb ed="R039" n="0405b16"/>處作三界。微塵世界。亦如是觀。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0204b05"/><lb ed="R039" n="0405b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">知見不生分第三十一</cb:mulu><head>○知見不生分第三十一</head>
<lb ed="X" n="0204b06"/><lb ed="R039" n="0405b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0204b0601">須菩提。若人言。佛說我見･人見･衆生見･壽者見。須菩
<lb ed="X" n="0204b07"/><lb ed="R039" n="0406a01"/>提。於意云何。是人解我所說義不。不也世尊。是人不
<lb ed="X" n="0204b08"/><lb ed="R039" n="0406a02"/>解如來所說義。何以故。世尊說。我見･人見･衆生見･壽
<lb ed="X" n="0204b09"/><lb ed="R039" n="0406a03"/>者見。卽非我見･人見･衆生見･壽者見。是名我見･人見･
<lb ed="X" n="0204b10"/><lb ed="R039" n="0406a04"/>衆生見･壽者見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0204b11"/><lb ed="R039" n="0406a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0204b1101">心生則種種法生。相之爲病。皆起於見也。佛言此
<lb ed="X" n="0204b12"/><lb ed="R039" n="0406a06"/>四相。只見其性。不見其相。疊前三遍再說者。是佛
<lb ed="X" n="0204b13"/><lb ed="R039" n="0406a07"/>分別棄身見性之義也。始卽令諸學人先除粗重
<lb ed="X" n="0204b14"/><lb ed="R039" n="0406a08"/>四相。如大乘正宗分所說也。次卽令見自性之後。
<lb ed="X" n="0204b15"/><lb ed="R039" n="0406a09"/>復除微細四相。如究竟無我分中說也。此二分中。
<lb ed="X" n="0204b16"/><lb ed="R039" n="0406a10"/>卽皆顯出理中淸淨四相。若於自心無求無得。湛
<lb ed="X" n="0204b17"/><lb ed="R039" n="0406a11"/>然常住。是淸淨我見。若見自性本自具足。是淸淨
<lb ed="X" n="0204b18"/><lb ed="R039" n="0406a12"/>人見。於自心中無煩惱可斷。是淸淨衆生見。自性
<lb ed="X" n="0204b19"/><lb ed="R039" n="0406a13"/>無變無異。不生不滅。是淸淨壽者見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0204b20"/><lb ed="R039" n="0406a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0204b2001">須菩提。發阿耨多羅三藐三菩提心者。於一切法。應
<lb ed="X" n="0204b21"/><lb ed="R039" n="0406a15"/>如是知。如是見。如是信解。不生法相。須菩提。所言法
<lb ed="X" n="0204b22"/><lb ed="R039" n="0406a16"/>相者。如來說卽非法相。是名法相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0204b23"/><lb ed="R039" n="0406a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0204b2301">如是二字。直指法身實際。以所見之妄相旣空。則
<lb ed="X" n="0204b24"/><lb ed="R039" n="0406a18"/>能見之妄見亦泯。知見信解。總應如是。此眞實般
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0204c" n="0204c"/>
<lb ed="X" n="0204c01"/><lb ed="R039" n="0406b01"/>若。究竟極則。不必另求法相。然初入道時。不假法
<lb ed="X" n="0204c02"/><lb ed="R039" n="0406b02"/>相。故無入頭處。旣見性了。亦當遠離此相。所謂得
<lb ed="X" n="0204c03"/><lb ed="R039" n="0406b03"/>魚忘却筌。到岸不須船之說。所以末後爲汝剗却
<lb ed="X" n="0204c04"/><lb ed="R039" n="0406b04"/>云。卽非法相。是名法相。學佛者不但形相不可著。
<lb ed="X" n="0204c05"/><lb ed="R039" n="0406b05"/>法相亦不可著也。</p>
<lb ed="X" n="0204c06"/><lb ed="R039" n="0406b06"/><p xml:id="pX25p0204c0601">百丈禪師云。法身卽虗空。虗空卽法身。虗空與
<lb ed="X" n="0204c07"/><lb ed="R039" n="0406b07"/>法身無異相。佛與衆生無異相。生死與涅槃無
<lb ed="X" n="0204c08"/><lb ed="R039" n="0406b08"/>異相。煩惱與菩提無異相。離一切相卽是佛。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0204c09"/><lb ed="R039" n="0406b09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">應化非眞分第三十二</cb:mulu><head>○應化非眞分第三十二</head>
<lb ed="X" n="0204c10"/><lb ed="R039" n="0406b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0204c1001">須菩提。若有人以滿無量阿僧祗世界七寶持用布
<lb ed="X" n="0204c11"/><lb ed="R039" n="0406b11"/>施。若有善男子･善女人。發菩提心者。持於此經。乃至
<lb ed="X" n="0204c12"/><lb ed="R039" n="0406b12"/>四句偈等。受持讀誦。爲人演說。其福勝彼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0204c13"/><lb ed="R039" n="0406b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0204c1301">前言恒河沙等世界七寶。尙屬有量。此則言無量
<lb ed="X" n="0204c14"/><lb ed="R039" n="0406b14"/>阿僧祗世界七寶。是極言其多也。以是布施。尙不
<lb ed="X" n="0204c15"/><lb ed="R039" n="0406b15"/>及受持演說得福爲多。葢發菩提心者。是大乘最
<lb ed="X" n="0204c16"/><lb ed="R039" n="0406b16"/>上乘人也。凡夫四大色身。豈能說法聽法。是他本
<lb ed="X" n="0204c17"/><lb ed="R039" n="0406b17"/>來孤明。通徹十方的解說解聽。如此持經。其心自
<lb ed="X" n="0204c18"/><lb ed="R039" n="0406b18"/>是不生不滅。無掛無礙。其福可知。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0204c19"/><lb ed="R039" n="0407a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0204c1901"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0204j01" n="0204j01"/>云何爲人演說。不取於相。如如不動。何以故。一切有
<lb ed="X" n="0204c20"/><lb ed="R039" n="0407a02"/>爲法。如夢幻泡影。如露亦如電。應作如是觀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0204c21"/><lb ed="R039" n="0407a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0204c2101">如何爲人演說。可見不是口吻邊話說。不取於相。
<lb ed="X" n="0204c22"/><lb ed="R039" n="0407a04"/>如如不動。心體本空。相亦是空。人法俱空。是眞演
<lb ed="X" n="0204c23"/><lb ed="R039" n="0407a05"/>說也。眞如之性。不生不滅。不斷不常。不來不去。無
<lb ed="X" n="0204c24"/><lb ed="R039" n="0407a06"/>顚倒。無變異。是眞如如。上如字是體。下如字是。用
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0205a" n="0205a"/>
<lb ed="X" n="0205a01"/><lb ed="R039" n="0407a07"/>心境一如。本無動搖。譬如鏡中現影。無如不可。有
<lb ed="X" n="0205a02"/><lb ed="R039" n="0407a08"/>爲法者。一落于法。皆有爲也。經云。一切法皆是佛
<lb ed="X" n="0205a03"/><lb ed="R039" n="0407a09"/>法。佛豈離法者哉。但著于法。則爲法所泥。故有夢
<lb ed="X" n="0205a04"/><lb ed="R039" n="0407a10"/>幻泡影露電之喩。以見所謂佛法者。卽非佛法也。</p>
<lb ed="X" n="0205a05"/><lb ed="R039" n="0407a11"/><p xml:id="pX25p0205a0501">如夢者。心之所想。而非本心也。如幻者。謂假此以
<lb ed="X" n="0205a06"/><lb ed="R039" n="0407a12"/>設敎。非可挑燈更覓火也。如泡者。水聚成泡。泡散
<lb ed="X" n="0205a07"/><lb ed="R039" n="0407a13"/>復爲水。如影者。形生影見。形消卽影滅。如露者。滋
<lb ed="X" n="0205a08"/><lb ed="R039" n="0407a14"/>潤草木之長。草木自有性也。如電者。光燭陰黑之
<lb ed="X" n="0205a09"/><lb ed="R039" n="0407a15"/>際。光去還成空也。夢幻泡影四喩。喩法本空。露電
<lb ed="X" n="0205a10"/><lb ed="R039" n="0407a16"/>二喩。喩法無常。本空則無常。無常則歸空。故法法
<lb ed="X" n="0205a11"/><lb ed="R039" n="0407a17"/>本無法也。如是觀者。不動不靜。不生不滅。無爲無
<lb ed="X" n="0205a12"/><lb ed="R039" n="0407a18"/>不爲。定觀止觀。更無異法。</p>
<lb ed="X" n="0205a13"/><lb ed="R039" n="0407b01"/><p xml:id="pX25p0205a1301">佛鑑和尙示衆。擧僧問法眼。不取於相。如如不
<lb ed="X" n="0205a14"/><lb ed="R039" n="0407b02"/>動。如何。法眼云。日出東方夜落西。其僧有省。若
<lb ed="X" n="0205a15"/><lb ed="R039" n="0407b03"/>也於此見得。方知道旋風偃岳。本來常靜。江河
<lb ed="X" n="0205a16"/><lb ed="R039" n="0407b04"/>兢注。元自不流。</p>
<lb ed="X" n="0205a17"/><lb ed="R039" n="0407b05"/><p xml:id="pX25p0205a1701">憨山曰。琴瑟雖有妙音。非妙指不能發。衆生雖
<lb ed="X" n="0205a18"/><lb ed="R039" n="0407b06"/>具妙心。非妙觀不能顯。故示三觀門。曰空觀。曰
<lb ed="X" n="0205a19"/><lb ed="R039" n="0407b07"/>不空觀。曰中道觀。觀至中道。非寂非照。如如平
<lb ed="X" n="0205a20"/><lb ed="R039" n="0407b08"/>等。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0205a21"/><lb ed="R039" n="0407b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0205a2101">佛說是經<anchor xml:id="nkr_note_add_0205a2101" n="0205a2101"/><anchor xml:id="beg0205a2101" n="0205a2101"/>已<anchor xml:id="end0205a2101"/>。長老須菩提及諸比丘･比丘尼･優婆塞･
<lb ed="X" n="0205a22"/><lb ed="R039" n="0407b10"/>優婆夷･一切世間･天･人･阿修羅。聞佛所說。皆大歡喜。
<lb ed="X" n="0205a23"/><lb ed="R039" n="0407b11"/>信受奉行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0205a24"/><lb ed="R039" n="0407b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0205a2401">僧謂之比丘。尼姑謂之比丘尼。居士謂之優婆塞。
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0205b" n="0205b"/>
<lb ed="X" n="0205b01"/><lb ed="R039" n="0407b13"/>道姑謂之優婆夷。一切世間之人。及天上之人。阿
<lb ed="X" n="0205b02"/><lb ed="R039" n="0407b14"/>修羅神。乃六道中之三道也。此照應首章與大比
<lb ed="X" n="0205b03"/><lb ed="R039" n="0407b15"/>丘衆等語。聞佛所說。具聞慧也。皆大歡喜。具思慧
<lb ed="X" n="0205b04"/><lb ed="R039" n="0407b16"/>也。信受奉行。具修慧也。至理無言。眞空無相。說是
<lb ed="X" n="0205b05"/><lb ed="R039" n="0407b17"/>經<anchor xml:id="nkr_note_add_0205b0501" n="0205b0501"/><anchor xml:id="beg0205b0501" n="0205b0501"/>已<anchor xml:id="end0205b0501"/>。仍歸無言。諸色天人。終歸無相。金剛之義盡
<lb ed="X" n="0205b06"/><lb ed="R039" n="0407b18"/>矣。</p>
<lb ed="X" n="0205b07"/><lb ed="R039" n="0408a01"/><p xml:id="pX25p0205b0701">皆大歡喜。是佛法普度廣大結願處。凡人有得
<lb ed="X" n="0205b08"/><lb ed="R039" n="0408a02"/>則歡喜。佛法無得故爲大歡喜。凡人具足則歡
<lb ed="X" n="0205b09"/><lb ed="R039" n="0408a03"/>喜。佛法具足非具足故爲大歡喜。皆大歡喜。則
<lb ed="X" n="0205b10"/><lb ed="R039" n="0408a04"/>人人菩提。人人彼岸。人人涅槃也。不獨摩頂受
<lb ed="X" n="0205b11"/><lb ed="R039" n="0408a05"/>記爲歡喜。卽爲人輕賤亦歡喜。不獨福德不可
<lb ed="X" n="0205b12"/><lb ed="R039" n="0408a06"/>思量爲歡喜。卽割截身體亦歡喜。道川頌曰。如
<lb ed="X" n="0205b13"/><lb ed="R039" n="0408a07"/>客歸鄕。如子見孃。是爲如是大道場。</p>
<lb ed="X" n="0205b14"/><lb ed="R039" n="0408a08"/><p xml:id="pX25p0205b1401">按。是經開首。便說如是兩字。中間節節。皆詮如
<lb ed="X" n="0205b15"/><lb ed="R039" n="0408a09"/>是義。故總結全經。則曰作如是觀。如是觀者。比
<lb ed="X" n="0205b16"/><lb ed="R039" n="0408a10"/>如是知･如是見･如是信解。更爲了徹。禪之正諦
<lb ed="X" n="0205b17"/><lb ed="R039" n="0408a11"/>不過觀照而<anchor xml:id="nkr_note_add_0205b1701" n="0205b1701"/><anchor xml:id="beg0205b1701" n="0205b1701"/>已<anchor xml:id="end0205b1701"/>。心經開首。卽曰觀自在菩薩。易
<lb ed="X" n="0205b18"/><lb ed="R039" n="0408a12"/>曰。觀盥而不薦。道德經曰。內觀其心。心無其心。
<lb ed="X" n="0205b19"/><lb ed="R039" n="0408a13"/>陰符經曰。觀天之道。又曰。機在於目。孔曰。觀其
<lb ed="X" n="0205b20"/><lb ed="R039" n="0408a14"/>所由。顏曰。瞻之在前。孟曰。莫良於眸子。莊曰。冥
<lb ed="X" n="0205b21"/><lb ed="R039" n="0408a15"/>冥之中能見曉焉。觀之一法。原爲入禪機竅。故
<lb ed="X" n="0205b22"/><lb ed="R039" n="0408a16"/>木經人我等見皆曰見。佛法等眼皆曰眼。如是
<lb ed="X" n="0205b23"/><lb ed="R039" n="0408a17"/>觀則以不觀爲觀而無不觀。如如不動。諸法如
<lb ed="X" n="0205b24"/><lb ed="R039" n="0408a18"/>義。卽其所爲觀也。故曰作如是觀。乃妙智正覺。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0205c" n="0205c"/>
<lb ed="X" n="0205c01"/><lb ed="R039" n="0408b01"/><p xml:id="pX25p0205c0101">金剛般若全經之宗旨也。每見詮道之書。皆以
<lb ed="X" n="0205c02"/><lb ed="R039" n="0408b02"/>起首爲結證。如中庸天命之謂性。末則曰上天
<lb ed="X" n="0205c03"/><lb ed="R039" n="0408b03"/>之載。上論曰時習。末則曰時哉時哉。大學曰明
<lb ed="X" n="0205c04"/><lb ed="R039" n="0408b04"/>德。通篇總是明德於天下。孟軻曰仁義而<anchor xml:id="nkr_note_add_0205c0401" n="0205c0401"/><anchor xml:id="beg0205c0401" n="0205c0401"/>已<anchor xml:id="end0205c0401"/>矣。
<lb ed="X" n="0205c05"/><lb ed="R039" n="0408b05"/>通篇皆是仁義。又何疑此經如是起首。不如是
<lb ed="X" n="0205c06"/><lb ed="R039" n="0408b06"/>結束乎。由此言之。則四句偈。卽以此當之。何嘗
<lb ed="X" n="0205c07"/><lb ed="R039" n="0408b07"/>不是自此偈出。佛再無言。阿難再不問。皆大歡
<lb ed="X" n="0205c08"/><lb ed="R039" n="0408b08"/>喜。佛與凡夫。皆如是人。全經皆如是說。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0205c09"/><lb ed="R039" n="0408b09"/>
<lb ed="X" n="0205c10"/><lb ed="R039" n="0408b10"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金剛經如是解<note place="inline">終</note></cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0205c11"/>
<lb ed="X" n="0205c12"/>
<lb ed="X" n="0205c13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">偈讚</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0205c14"/><lb ed="R039" n="0408b12"/><cb:div type="w"><cb:mulu type="附文" level="2">長白山樵李化熈閱註經卽說偈曰</cb:mulu><head>長白山樵李化熈閱註經卽說偈曰</head>
<lb ed="X" n="0205c15"/><lb ed="R039" n="0408b13"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0205c1501"><l>瞥爾無明</l><l>惑業蔓延</l><l>于眞空中</l>
<lb ed="X" n="0205c16"/><lb ed="R039" n="0408b14"/><l>諸法熾然</l><l>轉大法輪</l><l>塵霾盡掃</l>
<lb ed="X" n="0205c17"/><lb ed="R039" n="0408b15"/><l>妙高峰頭</l><l>紅日杲杲</l><l>釋迦饒舌</l>
<lb ed="X" n="0205c18"/><lb ed="R039" n="0408b16"/><l><g ref="#CB13474">𭥹</g>絮空生</l><l>此大居士</l><l>再添葛藤</l>
<lb ed="X" n="0205c19"/><lb ed="R039" n="0408b17"/><l>蛇足婆心</l><l>原無文字</l><l>不住法門</l>
<lb ed="X" n="0205c20"/><lb ed="R039" n="0408b18"/><l>如是如是</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0205c21"/><lb ed="R039" n="0409a01"/><cb:div type="w"><cb:mulu type="附文" level="2">一齋和尙頌讚</cb:mulu><head>一齋和尙頌讚</head>
<lb ed="X" n="0205c22"/><lb ed="R039" n="0409a02"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0205c2201"><l>言之似有究來無</l><l>眞個金剛髓裡居</l>
<lb ed="X" n="0205c23"/><lb ed="R039" n="0409a03"/><l>迷時憑燈光曉夜</l><l>蚤承願力示神珠</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0205c24"/><lb ed="R039" n="0409a04"/><cb:div type="w"><cb:mulu type="附文" level="2">蘧菴道人金之俊頌</cb:mulu><head>蘧菴道人金之俊頌</head>
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0206a" n="0206a"/>
<lb ed="X" n="0206a01"/><lb ed="R039" n="0409a05"/><p xml:id="pX25p0206a0101">如是如是。三藏十二部。無不如是。一千七百則公
<lb ed="X" n="0206a02"/><lb ed="R039" n="0409a06"/>案。無不如是。</p><p xml:id="pX25p0206a0206" cb:place="inline">雖然認作如是。無有是處。無是道人。
<lb ed="X" n="0206a03"/><lb ed="R039" n="0409a07"/>何故絮絮。</p><p xml:id="pX25p0206a0305" cb:place="inline">咄。不聞晨市雞聲擾。萬戶千門處處曉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0206a04"/><lb ed="R039" n="0409a08"/><cb:div type="w"><cb:mulu type="附文" level="2">又偈</cb:mulu><head>又偈</head>
<lb ed="X" n="0206a05"/><lb ed="R039" n="0409a09"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0206a0501"><l>若說有法則謗法</l><l>若說有佛則謗佛</l>
<lb ed="X" n="0206a06"/><lb ed="R039" n="0409a10"/><l>若說無法倂無佛</l><l>無是道人又呌屈</l></lg></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0206a07"/>
<lb ed="X" n="0206a08"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 485-D <g ref="#CB02494">䟦</g>語</cb:mulu><head>No. 485-D
<lb ed="X" n="0206a09"/><lb ed="R039" n="0409a12"/> <g ref="#CB02494">䟦</g>語</head>
<lb ed="X" n="0206a10"/>
<lb ed="X" n="0206a11"/><lb ed="R039" n="0409a13"/><p xml:id="pX25p0206a1101">萬曆間。紫栢尊者以藏册梵本繁重。難以流通。更於
<lb ed="X" n="0206a12"/><lb ed="R039" n="0409a14"/>擕李楞嚴禪刹。創置側理輕編。使佛祖慧命。得緇白
<lb ed="X" n="0206a13"/><lb ed="R039" n="0409a15"/>交參。其功並於日月。<note place="inline">琮</note>謬膺衆推。不揣綿力。擔荷此
<lb ed="X" n="0206a14"/><lb ed="R039" n="0409a16"/>重寄者。三十餘載於茲矣。所見金剛經註釋種類非
<lb ed="X" n="0206a15"/><lb ed="R039" n="0409a17"/>一。中有釋論三卷。乃天親得之無著。無著得十行偈
<lb ed="X" n="0206a16"/><lb ed="R039" n="0409a18"/>於日光定中。出定而授者。嗣後<name role="" type="person">謝靈運</name>･曇琛･慧淨。以
<lb ed="X" n="0206a17"/><lb ed="R039" n="0409b01"/>至圭峯･中峯各有發明。未有現宰官身。作如是解。朗
<lb ed="X" n="0206a18"/><lb ed="R039" n="0409b02"/>同懸鏡。辯解連環。能令義虎禪龍。揮麈高談者。且拱
<lb ed="X" n="0206a19"/><lb ed="R039" n="0409b03"/>手韜翰。如此其希有奇特者。從今附藏而行。將天壤
<lb ed="X" n="0206a20"/><lb ed="R039" n="0409b04"/>有盡。利益無窮。豈止排衆苦。永福壽而<anchor xml:id="nkr_note_add_0206a2001" n="0206a2001"/><anchor xml:id="beg0206a2001" n="0206a2001"/>已<anchor xml:id="end0206a2001"/>哉。</p><p xml:id="pX25p0206a2018" cb:place="inline">主般若
<lb ed="X" n="0206a21"/><lb ed="R039" n="0409b05"/>堂八十三歲老僧性琮和南謹識</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0206a22"/>
<lb ed="X" n="0206a23"/>
<lb ed="X" n="0206a24"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0206b" n="0206b"/>
<lb ed="X" n="0206b01"/>
<lb ed="X" n="0206b02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 485-E 序</cb:mulu><head>No. 485-E
<lb ed="X" n="0206b03"/><lb ed="R039" n="0409b07"/> 序</head>
<lb ed="X" n="0206b04"/>
<lb ed="X" n="0206b05"/><lb ed="R039" n="0409b08"/><p xml:id="pX25p0206b0501">說佛法者。動借提唱影響焉。伸指屈拳以爲盡西來
<lb ed="X" n="0206b06"/><lb ed="R039" n="0409b09"/>意。噫敎宗一而<anchor xml:id="nkr_note_add_0206b0601" n="0206b0601"/><anchor xml:id="beg0206b0601" n="0206b0601"/>已<anchor xml:id="end0206b0601"/>。瞽師避柱疾觸拭不岌岌擧十二
<lb ed="X" n="0206b07"/><lb ed="R039" n="0409b10"/>部付一炬乎。予見坦公金剛經註。始無齟齬不合也。
<lb ed="X" n="0206b08"/><lb ed="R039" n="0409b11"/>金剛乃爲佛根基。堅定不壞。虗實有無相圓。卽至涅
<lb ed="X" n="0206b09"/><lb ed="R039" n="0409b12"/>槃。亦無首尾。豈非衆經之軌則。而必以伸指屈拳頑
<lb ed="X" n="0206b10"/><lb ed="R039" n="0409b13"/>空雲霧兒說閇結。不又數重<name role="" type="person">須彌山</name>數重流沙鰐水
<lb ed="X" n="0206b11"/><lb ed="R039" n="0409b14"/>耶。故觀其分次。法忍總歸妙有。不倚八正。譬諸月自
<lb ed="X" n="0206b12"/><lb ed="R039" n="0409b15"/>皎虗羣峰寂然不住。究竟如如不動。謂之正法象敎。
<lb ed="X" n="0206b13"/><lb ed="R039" n="0409b16"/>三明十力。不在斯編耶。<name role="" type="person">馬鳴</name>悟道寶光手中華。非落
<lb ed="X" n="0206b14"/><lb ed="R039" n="0409b17"/>思搆組撰之藩。認取太無。坦公有焉。諸公刻此。覺律
<lb ed="X" n="0206b15"/><lb ed="R039" n="0409b18"/>論儀。則評唱宗鏡。下以此燈照之。今後珊瑚池諸大
<lb ed="X" n="0206b16"/><lb ed="R039" n="0410a01"/>衆。聞十三昧。始知西來意。神幢在此金剛定耳。予論
<lb ed="X" n="0206b17"/><lb ed="R039" n="0410a02"/>與坦公合。不涉于子影孫響二諱。何分宗敎眞詮。若
<lb ed="X" n="0206b18"/><lb ed="R039" n="0410a03"/>謂十二部不基于此。吾不信矣。</p>
<lb ed="X" n="0206b19"/><lb ed="R039" n="0410a04"/><p xml:id="pX25p0206b1901">順治庚寅冬眷年社弟王鐸撰</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0206b20"/>
<lb ed="X" n="0206b21"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 485-F <g ref="#CB02494">䟦</g></cb:mulu><head>No. 485-F
<lb ed="X" n="0206b22"/><lb ed="R039" n="0410a06"/> <g ref="#CB02494">䟦</g></head>
<lb ed="X" n="0206b23"/>
<lb ed="X" n="0206b24"/><lb ed="R039" n="0410a07"/><p xml:id="pX25p0206b2401">如是道人註金剛經。成函一帙示余。且命序之。余平
<pb ed="X" xml:id="X25.0485.0206c" n="0206c"/>
<lb ed="X" n="0206c01"/><lb ed="R039" n="0410a08"/>昔未讀佛氏書。闇昧其理。烏能妄置一辭。然因是而
<lb ed="X" n="0206c02"/><lb ed="R039" n="0410a09"/>有感也。奚感乎。葢感夫道人生平履變。而乃卒歸於
<lb ed="X" n="0206c03"/><lb ed="R039" n="0410a10"/>如是也。憶道人初當釋褐。余與觀政同曹。晨夕晤對。
<lb ed="X" n="0206c04"/><lb ed="R039" n="0410a11"/>靜如處女。及至揚扢古今。則洋洋灑灑。鈎玄聆要。如
<lb ed="X" n="0206c05"/><lb ed="R039" n="0410a12"/>列眉如指掌。吾知其爲多聞。出尹荒徼。戈鋌滿地。道
<lb ed="X" n="0206c06"/><lb ed="R039" n="0410a13"/>人茹雪<g ref="#CB04432">䬸</g>氷。半菽不飽。日與鶉結之民。扶傷弔死。共
<lb ed="X" n="0206c07"/><lb ed="R039" n="0410a14"/>相存活。吾知其爲廉慈。入佐度支。尋遷翰苑。繼掌樞
<lb ed="X" n="0206c08"/><lb ed="R039" n="0410a15"/>垣。條畫之疏。日凡數上。及守制歸里。時事大非。猝俾
<lb ed="X" n="0206c09"/><lb ed="R039" n="0410a16"/>重任。甫及兩月。柄臣議論紛紜。諸竪罔主作姦。讀道
<lb ed="X" n="0206c10"/><lb ed="R039" n="0410a17"/>人縋賊一疏。猶堪髮立。吾知其爲忠藎。身爲賊執。欲
<lb ed="X" n="0206c11"/><lb ed="R039" n="0410a18"/>挾而西。計脫間走。馳身西南。號召草澤。血口而盟者
<lb ed="X" n="0206c12"/><lb ed="R039" n="0410b01"/>數萬人。冀得逆賊而甘心焉。此何異橋下劍･博浪槌。
<lb ed="X" n="0206c13"/><lb ed="R039" n="0410b02"/>吾知其爲俠烈。</p><p xml:id="pX25p0206c1307" cb:place="inline">至大憝就殲。
<lb ed="X" n="0206c14" type="honorific"/><lb ed="R039" n="0410b03"/>天命有定。道人散徒黨。解<g ref="#CB01998">靺</g>鞨。布袍芒履。投首轅門。
<lb ed="X" n="0206c15"/><lb ed="R039" n="0410b04"/>僑居轂下。蕭然四壁。口不言貧。日尋黃冠師。商確服
<lb ed="X" n="0206c16"/><lb ed="R039" n="0410b05"/>餌吐納之術。又取佛氏經。以儒者名理分章闡釋。超
<lb ed="X" n="0206c17"/><lb ed="R039" n="0410b06"/>超玄著。有如郭之註莊。讀者止知其眞實如義。而不
<lb ed="X" n="0206c18"/><lb ed="R039" n="0410b07"/>知擧世間一切聲華。勳伐名根。理障糺結。而不可解
<lb ed="X" n="0206c19"/><lb ed="R039" n="0410b08"/>者。咸歸於是。而破除焉。世宙有壞。金剛不壞。金剛不
<lb ed="X" n="0206c20"/><lb ed="R039" n="0410b09"/>壞。此註亦不壞。以如是理。說如是法。吾今而後不能
<lb ed="X" n="0206c21"/><lb ed="R039" n="0410b10"/>知道人也。</p><p xml:id="pX25p0206c2105" cb:place="inline">北海老人書</p></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0184c0901" to="#end0184c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0184c1901" to="#end0184c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0185a1101" to="#end0185a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0185b1201" to="#end0185b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0185c0301" to="#end0185c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0186a0201" to="#end0186a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0186a0501" to="#end0186a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0186c1001" to="#end0186c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0186c1601" to="#end0186c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0186c1701" to="#end0186c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0187a2001" to="#end0187a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0188a2301" to="#end0188a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0188b0601" to="#end0188b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0188b1501" to="#end0188b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0188c1101" to="#end0188c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0189b1801" to="#end0189b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0189c2101" to="#end0189c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0191b0301" to="#end0191b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0191c1101" to="#end0191c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0191c2001" to="#end0191c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0192a1001" to="#end0192a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0193b2201" to="#end0193b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0194a1501" to="#end0194a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0194c2001" to="#end0194c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0195b0701" to="#end0195b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0196b0501" to="#end0196b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0196c0201" to="#end0196c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0197b0201" to="#end0197b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0197b0701" to="#end0197b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0197c1001" to="#end0197c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0197c1401" to="#end0197c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0199c1001" to="#end0199c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0199c1101" to="#end0199c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0199c1201" to="#end0199c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0199c1301" to="#end0199c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0199c1302" to="#end0199c1302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0200a0601" to="#end0200a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0202a0401" to="#end0202a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0202b0801" to="#end0202b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0204a0401" to="#end0204a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0204a1501" to="#end0204a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0205a2101" to="#end0205a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0205b0501" to="#end0205b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0205b1701" to="#end0205b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0205c0401" to="#end0205c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0206a2001" to="#end0206a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0206b0601" to="#end0206b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
<note n="0200j02" resp="#resp2" type="mod" subtype="jie" target="#nkr_note_mod_0200j02">第七分已言無法可說此竝其念而冥之</note>
<note n="0202j01" resp="#resp2" type="mod" subtype="jie" target="#nkr_note_mod_0202j01">第三分已言寔無衆生得滅度此重在作念上</note>
<note n="0204001" resp="#resp2" type="mod" cb:note_key="X25.0204b03.04" target="#nkr_note_mod_0204001">博疑摶（CBETA 按：《嘉興藏》本（J19nB038_p0075c11）作「博」之異體。）</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0186j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0186j01">是法平等故叙佛衣食了不異人意</note>
<note n="0187j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0187j01">希有二字看來亦是佛法</note>
<note n="0188j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0188j01">就菩薩說起直指如是心竝諸生盡歸降伏</note>
<note n="0189j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0189j01">法施無住是度菩薩先闡如是降伏其心次闡應如是住恐著意降伏便落有住耳</note>
<note n="0189j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0189j02">身相非相請問如來與何處相見</note>
<note n="0189j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0189j03">是度衆生</note>
<note n="0191j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0191j01">是虗設一人菩薩衆生俱在･從福德見法</note>
<note n="0191j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0191j02">四果皆無念</note>
<note n="0192001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192001 #note_star_1">取疑所次同</note>
<note n="0192j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0192j01">從師法說亦如是</note>
<note n="0192j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0192j02">就眼前河沙比喩･十一分與第八分旨意全同疑此分與十二分原是一分</note>
<note n="0193j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0193j01">此分總言所以名經持經功夫可以貫串全經自爲一部是以語句與前後多重</note>
<note n="0193001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193001">（旧版、欠字。<g ref="#CB18834">󴦒</g>）</note>
<note n="0194j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0194j01">忽聞如是之義又度到後世衆生爲說法</note>
<note n="0194j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0194j02">因說後生故說到前世總此法此佛</note>
<note n="0196j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0196j01">與十一分意同但諸見比諸相又精</note>
<note n="0196001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0196001">問疑間</note>
<note n="0197j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0197j01">現在過去未來</note>
<note n="0197j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0197j02">又提住心降心之要總歸於無我法</note>
<note n="0199j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0199j01">到佛眼處總是無心</note>
<note n="0200j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0200j01">與第八分全同此拈出因緣二字</note>
<note n="0200j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0200j02">第七分巳言無法可說此竝其念而冥之</note>
<note n="0201j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0201j01">第七分反言之此分正言之</note>
<note n="0201j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0201j02">與十一分十五分意同彼以河沙此以山勢各喩其顯者</note>
<note n="0202j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0202j01">第三分巳言寔無衆生得滅度此重在作念上</note>
<note n="0202j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0202j02">此分最關係</note>
<note n="0203j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0203j01">提出忍爲無我之要</note>
<note n="0204001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0204001">博疑摶</note>
<note n="0204j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0204j01">演說只此一句盡之</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0184c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0184c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0184c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0184c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0185a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0185a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0185b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0185b1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0185c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0185c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0186a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0186a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0186a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0186a0501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0186c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0186c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0186c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0186c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0186c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0186c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0187a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0187a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0188a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0188a2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0188b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0188b0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0188b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0188b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0188c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0188c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0189b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0189b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0189c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0189c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0191b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0191b0301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0191c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0191c1101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0191c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0191c2001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0192a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0192a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0193b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0193b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0194a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0194a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0194c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0194c2001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0195b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0195b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0196b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0196b0501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0196c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0196c0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0197b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0197b0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0197b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0197b0701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0197c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0197c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0197c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0197c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0199c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0199c1001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0199c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0199c1101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0199c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0199c1201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0199c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0199c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0199c1302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0199c1302">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0200a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0200a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0202a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0202a0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0202b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0202b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0204a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0204a0401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0204a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0204a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0205a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0205a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0205b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0205b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0205b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0205b1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0205c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0205c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0206a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0206a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0206b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0206b0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>