<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X25n0489">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 489 金剛經註正訛</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 489 金剛經註正訛</title>
			<author>淸 仲之屛彙纂</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">489</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">金剛經註正訛</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00589">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00589</charName>
				<mapping cb:dec="983629" type="PUA">U+F024D</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3D4E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>澗</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[澗-日+月]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB02439">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02439</charName>
				<mapping cb:dec="985479" type="PUA">U+F0987</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>佞</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[佞-二+〦]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB02494">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName>
				<mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping>
			<mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05993">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05993</charName>
				<mapping cb:dec="989033" type="PUA">U+F1769</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+25725</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>祀</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[示*冀]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15081">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName>
				<mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping>
			<mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15354">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15354</charName>
				<mapping cb:dec="998394" type="PUA">U+F3BFA</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>媸</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[媏-而+(一/虫)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15895">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15895</charName>
				<mapping cb:dec="998935" type="PUA">U+F3E17</mapping>
			<mapping type="unicode">U+391D</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[怡-台+充]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17781">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17781</charName>
				<mapping cb:dec="1000821" type="PUA">U+F4575</mapping>
			<mapping type="unicode">U+23835</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鬱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(木*夕*木)/(冗-几+(卽-ㄗ+寸))]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-16T15:46:29">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0331a" n="0331a"/>
<lb ed="X" n="0331a01"/>
<lb ed="X" n="0331a02"/>
<lb ed="X" n="0331a03"/>
<lb ed="X" n="0331a04"/>
<lb ed="X" n="0331a05"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 489-A 金剛經註正譌序</cb:mulu><head>No. 489-A
<lb ed="X" n="0331a06"/><lb ed="R039" n="0643a01"/> 金剛經註正譌序</head>
<lb ed="X" n="0331a07"/>
<lb ed="X" n="0331a08"/><lb ed="R039" n="0643a02"/><p xml:id="pX25p0331a0801">夫般若眞空。金剛妙義。使人悟自本性。達自本心。頓
<lb ed="X" n="0331a09"/><lb ed="R039" n="0643a03"/>脫萬擾根塵。能虗一切身相。始爲詮註。咸從自心流
<lb ed="X" n="0331a10"/><lb ed="R039" n="0643a04"/>出。圓明淨妙。渾如皎日。照耀多千佛土。<g ref="#CB00589">㵎</g>悉無遺。然
<lb ed="X" n="0331a11"/><lb ed="R039" n="0643a05"/>金剛一經。有五譯之異。獨秦鳩摩羅什創譯。廣大流
<lb ed="X" n="0331a12"/><lb ed="R039" n="0643a06"/>通。盛行於世。吾鄕仲子士石。幼攻鄒魯衆聖典墳。晚
<lb ed="X" n="0331a13"/><lb ed="R039" n="0643a07"/>訊竺乾諸經奧旨。每嘗讀誦金剛般若經。竟忘歲月。
<lb ed="X" n="0331a14"/><lb ed="R039" n="0643a08"/>智慧從生。於夢幻泡影。審其虗妄。不眞於人我衆壽。
<lb ed="X" n="0331a15"/><lb ed="R039" n="0643a09"/>了其根元無相。彚纂諸註。刪繁簡要。解義正譌。似懸
<lb ed="X" n="0331a16"/><lb ed="R039" n="0643a10"/>金鏡於當臺。妍<g ref="#CB15354">媸</g>悉露。如納衆流於巨海。洋溢淸澄。
<lb ed="X" n="0331a17"/><lb ed="R039" n="0643a11"/>無論若緇與素。按覽咸明無上菩提矣。間得王際時
<lb ed="X" n="0331a18"/><lb ed="R039" n="0643a12"/>廣文久躭禪學。校正參詳。裒諸善信。剞劂流行。倘遇
<lb ed="X" n="0331a19"/><lb ed="R039" n="0643a13"/>再來大鑒。聞誦因無所住。忽悟本來。庶幾功用不淺。
<lb ed="X" n="0331a20"/><lb ed="R039" n="0643a14"/>貴當領取言外。知歸自然。虗空消殞。求文字相了不
<lb ed="X" n="0331a21"/><lb ed="R039" n="0643a15"/>可得。眞入不可思議。願讀者信受斯語。方有得焉。</p>
<lb ed="X" n="0331a22"/><lb ed="R039" n="0643a16"/><p xml:id="pX25p0331a2201">旹<anchor xml:id="nkr_note_orig_0331001" n="0331001"/></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0331a23"/>
<lb ed="X" n="0331a24"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0331b" n="0331b"/>
<lb ed="X" n="0331b01"/>
<lb ed="X" n="0331b02"/>
<lb ed="X" n="0331b03"/>
<lb ed="X" n="0331b04"/>
<lb ed="X" n="0331b05"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 489-B 金剛經註正譌序</cb:mulu><head>No. 489-B
<lb ed="X" n="0331b06"/><lb ed="R039" n="0643b01"/> 金剛經註正譌序</head>
<lb ed="X" n="0331b07"/>
<lb ed="X" n="0331b08"/><lb ed="R039" n="0643b02"/><p xml:id="pX25p0331b0801">西竺梵書來我華夏。歷千七百餘<g ref="#CB05993">𥜥</g>矣。會其旨者。明
<lb ed="X" n="0331b09"/><lb ed="R039" n="0643b03"/>性復元。代有明喆意。其文似無舛譌。如金剛一經。自
<lb ed="X" n="0331b10"/><lb ed="R039" n="0643b04"/>鳩摩羅什譯之長安。名<name role="" type="person">舍衛國</name>。嗣是支流初譯于雒
<lb ed="X" n="0331b11"/><lb ed="R039" n="0643b05"/>陽。名<name role="" type="person">舍婆提</name>。眞諦再譯於秪樹林。佛陀耶舍三譯於
<lb ed="X" n="0331b12"/><lb ed="R039" n="0643b06"/>祗陀林。後<name role="" type="person">玄奘</name>又譯於誓多林。凡此五譯。其文其義。
<lb ed="X" n="0331b13"/><lb ed="R039" n="0643b07"/>果同符協一與。如同符協一也。則一譯安用再譯。其
<lb ed="X" n="0331b14"/><lb ed="R039" n="0643b08"/>否也。則此是彼非者。將何去何從。是誠啓譌之竇。卽
<lb ed="X" n="0331b15"/><lb ed="R039" n="0643b09"/>釋義自<name role="" type="person">謝靈運</name>曇琛註後。越今數十百家。行世者。惟
<lb ed="X" n="0331b16"/><lb ed="R039" n="0643b10"/>中峰圭峰長水三家言耳。然二峰之註。果優於謝子
<lb ed="X" n="0331b17"/><lb ed="R039" n="0643b11"/>乎。長水之言。賢於二峰乎。否。意五經傳註朱程。是尙
<lb ed="X" n="0331b18"/><lb ed="R039" n="0643b12"/>要朱程。亦屬射覆。若百世以下之人。能與百世以上
<lb ed="X" n="0331b19"/><lb ed="R039" n="0643b13"/>之心。同符協一。又曷貴乎見知也。況於萬里外千載
<lb ed="X" n="0331b20"/><lb ed="R039" n="0643b14"/>前之虫書鳥篆。欲詮其心法。卽令其人。再生自攷。不
<lb ed="X" n="0331b21"/><lb ed="R039" n="0643b15"/>無今是昨非。而欲執我見期印前人之志。譬之逐影
<lb ed="X" n="0331b22"/><lb ed="R039" n="0643b16"/>形。愈勞而影愈馳矣。無惑乎譌之日滋也。竊願讀金
<lb ed="X" n="0331b23"/><lb ed="R039" n="0643b17"/>經者。毋<g ref="#CB02439">佞</g>佛誹儒。毋重儒外佛。弗以儒傅佛。勿以佛
<lb ed="X" n="0331b24"/><lb ed="R039" n="0643b18"/>泥儒。當以儒解儒。卽以佛證佛矣。全部金經。約其指
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0331c" n="0331c"/>
<lb ed="X" n="0331c01"/><lb ed="R039" n="0644a01"/>歸。只應如是住一語。與虞書安汝止之言。寧有差等。
<lb ed="X" n="0331c02"/><lb ed="R039" n="0644a02"/>奈人強生分別。是猶土偶笑木偶也。樹若仲子名儒
<lb ed="X" n="0331c03"/><lb ed="R039" n="0644a03"/>也。於經於史。無不擷其芳茹其英。篝燈研露之餘。旁
<lb ed="X" n="0331c04"/><lb ed="R039" n="0644a04"/>獵金經。凡句讀之譌。音聲之譌。釋解之譌。一一正之。
<lb ed="X" n="0331c05"/><lb ed="R039" n="0644a05"/>俾誦習者。燎若藜火。其功當與丁鴻白虎觀。攷正五
<lb ed="X" n="0331c06"/><lb ed="R039" n="0644a06"/>經同異等。可云經獅律虎矣。然余竊有疑焉。如來說
<lb ed="X" n="0331c07"/><lb ed="R039" n="0644a07"/>法。鹿苑以不立文字爲宗。余宗之素矣。今仲子以此
<lb ed="X" n="0331c08"/><lb ed="R039" n="0644a08"/>書。契期證禪。那恐居余左。或云。慧業文人。應生天上。
<lb ed="X" n="0331c09"/><lb ed="R039" n="0644a09"/>仲子具慧心慧舌。有此慧業。余之不立文字者。又居
<lb ed="X" n="0331c10"/><lb ed="R039" n="0644a10"/>仲子之後。奈何請以一言。正余之譌可否。</p>
<lb ed="X" n="0331c11"/><lb ed="R039" n="0644a11"/><p xml:id="pX25p0331c1101">康熈丙辰六月同學徐來賓九一甫拜題</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0331c12"/>
<lb ed="X" n="0331c13"/>
<lb ed="X" n="0331c14"/>
<lb ed="X" n="0331c15"/><cb:docNumber>No. 489</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0331c16"/><lb ed="R039" n="0644b01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金剛經註正訛</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0331c17"/>
<lb ed="X" n="0331c18"/><lb ed="R039" n="0644b02"/><byline cb:type="author">淸　長水　仲之屛　士石　甫彚纂</byline>
<lb ed="X" n="0331c19"/><lb ed="R039" n="0644b03"/><byline cb:type="other">天都　王維新　際時　甫校正</byline>
<lb ed="X" n="0331c20"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">經題</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0331c21"/><lb ed="R039" n="0644b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0331c2101">金剛般若波羅蜜經</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0331c22"/><lb ed="R039" n="0644b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0331c2201">此經。<name role="" type="person">釋迦文佛</name>所說。阿難迦葉述之以垂世者。金
<lb ed="X" n="0331c23"/><lb ed="R039" n="0644b06"/>爲萬物之寶。其性最剛。遇火不變。喩人眞性歷劫
<lb ed="X" n="0331c24"/><lb ed="R039" n="0644b07"/>不壞。般若。智慧也。波羅。彼岸也。智慧明了之心。能
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0332a" n="0332a"/>
<lb ed="X" n="0332a01"/><lb ed="R039" n="0644b08"/>斷一切執著。便是金剛不壞之身。非精力如金之
<lb ed="X" n="0332a02"/><lb ed="R039" n="0644b09"/>剛。卽無此智慧。故曰金剛般若。心迷則此岸。心悟
<lb ed="X" n="0332a03"/><lb ed="R039" n="0644b10"/>則彼岸。衆生流浪生死。不離此岸。若能勤修般若。
<lb ed="X" n="0332a04"/><lb ed="R039" n="0644b11"/>離生死此岸。便到涅槃彼岸矣。無住般若。卽爲涅
<lb ed="X" n="0332a05"/><lb ed="R039" n="0644b12"/>槃彼岸。非般若外更有彼岸也。蜜訓和。以一性和
<lb ed="X" n="0332a06"/><lb ed="R039" n="0644b13"/>合衆性也。經訓徑。佛以言敎明心之徑路。是超生
<lb ed="X" n="0332a07"/><lb ed="R039" n="0644b14"/>死之捷徑。夫具善根者。始誦經。終悟理。得堅固力。
<lb ed="X" n="0332a08"/><lb ed="R039" n="0644b15"/>金剛是也。具大智慧。般若是也。度生死海。登菩提
<lb ed="X" n="0332a09"/><lb ed="R039" n="0644b16"/>岸。波羅蜜是也。全經俱詮般若妙義。故如來號爲
<lb ed="X" n="0332a10"/><lb ed="R039" n="0644b17"/>般若波羅蜜經。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0332a11"/><lb ed="R039" n="0644b18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法會因由分第一</cb:mulu><head>○法會因由分第一</head>
<lb ed="X" n="0332a12"/><lb ed="R039" n="0645a01"/><p xml:id="pX25p0332a1201">此經三十二分。乃梁時昭明太子蕭統所分。自如
<lb ed="X" n="0332a13"/><lb ed="R039" n="0645a02"/>是至敷座。是說法衆會之處。故稱法會因由。</p>
<lb ed="X" n="0332a14"/><lb ed="R039" n="0645a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0332a1401">如是我聞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0332a15"/><lb ed="R039" n="0645a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0332a1501">自此至五十人俱。是一經總序。如者。揣摹之義。是
<lb ed="X" n="0332a16"/><lb ed="R039" n="0645a05"/>者。指證之辭。謂一經所言也。佛法無我。此云我者。
<lb ed="X" n="0332a17"/><lb ed="R039" n="0645a06"/>就闡揚佛法之身而言。阿難迦葉自謂也。聞者。耳
<lb ed="X" n="0332a18"/><lb ed="R039" n="0645a07"/>根發識。緣彼名句而生慧解也。阿難昇座說法。因
<lb ed="X" n="0332a19"/><lb ed="R039" n="0645a08"/>謂此經。所言如是之法。我從佛聞於某處某衆等。
<lb ed="X" n="0332a20"/><lb ed="R039" n="0645a09"/>而初非有臆說也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0332a21"/><lb ed="R039" n="0645a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0332a2101">一時佛在<name role="" type="person">舍衛國</name><name role="" type="person">祇樹給孤獨園</name>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0332a22"/><lb ed="R039" n="0645a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0332a2201">西天東土。正朔不同。故不標年月。只云一時。乃機
<lb ed="X" n="0332a23"/><lb ed="R039" n="0645a12"/>緣會合。說此般若時也。諸方時際。延促不同。故但
<lb ed="X" n="0332a24"/><lb ed="R039" n="0645a13"/>言一。佛者覺也。內覺無諸妄念。外覺不染六塵。自
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0332b" n="0332b"/>
<lb ed="X" n="0332b01"/><lb ed="R039" n="0645a14"/>覺覺人。覺行圓滿。故獨稱佛。卽世尊釋迦牟尼佛。
<lb ed="X" n="0332b02"/><lb ed="R039" n="0645a15"/>名悉達多。父淨梵王。摩耶其母也。在者。明其處所。
<lb ed="X" n="0332b03"/><lb ed="R039" n="0645a16"/>偶然卓錫。非是常居。<name role="" type="person">舍衛國</name>。在西域天竺之東。波
<lb ed="X" n="0332b04"/><lb ed="R039" n="0645a17"/>斯匿王所居。祇樹。是匿王太子祇陀所種。因以爲
<lb ed="X" n="0332b05"/><lb ed="R039" n="0645a18"/>名。<name role="" type="person">給孤獨</name>。匿王大臣須達拏長者別號。園本祇陀
<lb ed="X" n="0332b06"/><lb ed="R039" n="0645b01"/>太子園。因須達常於其中布施孤獨貧人故卽名
<lb ed="X" n="0332b07"/><lb ed="R039" n="0645b02"/><name role="" type="person">給孤獨</name>。須達請佛說法。佛令先卜勝地。惟祇陀太
<lb ed="X" n="0332b08"/><lb ed="R039" n="0645b03"/>子園。方廣嚴潔。往白太子。太子戲曰。若布金滿園。
<lb ed="X" n="0332b09"/><lb ed="R039" n="0645b04"/>我當賣之。須達歸家運金。側布八十頃。園竝滿。太
<lb ed="X" n="0332b10"/><lb ed="R039" n="0645b05"/>子不復受金。同建法林精舍。請佛住此說法。二句
<lb ed="X" n="0332b11"/><lb ed="R039" n="0645b06"/>是記者以所聞所見。證如來現身說法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0332b12"/><lb ed="R039" n="0645b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0332b1201">與大比丘衆千二百五十人俱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0332b13"/><lb ed="R039" n="0645b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0332b1301">與者。幷及之義。比丘。弟子之稱。去惡取善爲小比
<lb ed="X" n="0332b14"/><lb ed="R039" n="0645b09"/>丘。善惡俱遣名大比丘。大者。以其通達道理。猶高
<lb ed="X" n="0332b15"/><lb ed="R039" n="0645b10"/>座弟子。是阿羅漢之類。衆者。理事和合。多而若一
<lb ed="X" n="0332b16"/><lb ed="R039" n="0645b11"/>也。佛成道時。先度憍陳如等五人。次度三迦葉。幷
<lb ed="X" n="0332b17"/><lb ed="R039" n="0645b12"/>其徒衆千人。次度舍利<anchor xml:id="nkr_note_add_0332b1701" n="0332b1701"/><anchor xml:id="beg0332b1701" n="0332b1701"/>弗<anchor xml:id="end0332b1701"/>等百人。次度目犍連百
<lb ed="X" n="0332b18"/><lb ed="R039" n="0645b13"/>人。又耶舍長者五十人。一一法會。常隨佛不舍。故
<lb ed="X" n="0332b19"/><lb ed="R039" n="0645b14"/>諸經首列大衆。皆云千二百五十人俱。俱者。同處
<lb ed="X" n="0332b20"/><lb ed="R039" n="0645b15"/>園中聽法也。此言佛在此地而從之者衆。見能化
<lb ed="X" n="0332b21"/><lb ed="R039" n="0645b16"/>諸弟子處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0332b22"/><lb ed="R039" n="0645b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0332b2201">爾時世尊食時。著衣持鉢。入舍衛大城乞食。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0332b23"/><lb ed="R039" n="0645b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0332b2301">此爲別序。爾時。當是時也。佛爲世界之尊。故稱世
<lb ed="X" n="0332b24"/><lb ed="R039" n="0646a01"/>尊。諸天神旦食。諸鬼夕食。諸佛日中食。食時者。午
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0332c" n="0332c"/>
<lb ed="X" n="0332c01"/><lb ed="R039" n="0646a02"/>前辰巳之交。著衣者。服伽黎忍辱之衣。持鉢者。將
<lb ed="X" n="0332c02"/><lb ed="R039" n="0646a03"/>維衛所傳之鉢。爲顯敎示跡以出行也。入者。自城
<lb ed="X" n="0332c03"/><lb ed="R039" n="0646a04"/>外而入。舍衛大城。<name role="" type="person">舍衛國</name>之豐德城。卽波斯匿王
<lb ed="X" n="0332c04"/><lb ed="R039" n="0646a05"/>所居。身爲王子。而乞食自卑。葢以折<anchor xml:id="nkr_note_add_0332c0401" n="0332c0401"/><anchor xml:id="beg0332c0401" n="0332c0401"/>己<anchor xml:id="end0332c0401"/>憍慢。感化
<lb ed="X" n="0332c05"/><lb ed="R039" n="0646a06"/>衆生。又使後世比丘不積聚財寶也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0332c06"/><lb ed="R039" n="0646a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0332c0601">於其城中次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0332c0601" n="0332c0601"/><anchor xml:id="beg0332c0601" n="0332c0601"/>已<anchor xml:id="end0332c0601"/>。還至本處。飯食訖。收衣鉢。洗足
<lb ed="X" n="0332c07"/><lb ed="R039" n="0646a08"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0332c0701" n="0332c0701"/><anchor xml:id="beg0332c0701" n="0332c0701"/>已<anchor xml:id="end0332c0701"/>。敷座而坐。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0332c08"/><lb ed="R039" n="0646a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0332c0801">次第乞。不是如來一身去乞。尙有千二百五十人
<lb ed="X" n="0332c09"/><lb ed="R039" n="0646a10"/>與俱者。迦葉行乞。捨富從貧。爲貧者造福。空生行
<lb ed="X" n="0332c10"/><lb ed="R039" n="0646a11"/>乞。捨貧就富。爲富者易施。佛皆訶之。次第者。平等
<lb ed="X" n="0332c11"/><lb ed="R039" n="0646a12"/>待人。無有選擇分別。不越貧從富。不捨賤從貴。次
<lb ed="X" n="0332c12"/><lb ed="R039" n="0646a13"/>第徧及。彀足一<anchor xml:id="nkr_note_add_0332c1201" n="0332c1201"/><anchor xml:id="beg0332c1201" n="0332c1201"/>己<anchor xml:id="end0332c1201"/>一日之食。明日從未乞者起。乃
<lb ed="X" n="0332c13"/><lb ed="R039" n="0646a14"/>得周徧。見佛自如。無有忙迫。<anchor xml:id="nkr_note_add_0332c1301" n="0332c1301"/><anchor xml:id="beg0332c1301" n="0332c1301"/>已<anchor xml:id="end0332c1301"/>者。竟也。乞過則<anchor xml:id="nkr_note_add_0332c1302" n="0332c1302"/><anchor xml:id="beg0332c1302" n="0332c1302"/>已<anchor xml:id="end0332c1302"/>。
<lb ed="X" n="0332c14"/><lb ed="R039" n="0646a15"/>竝不留一毫未<anchor xml:id="nkr_note_add_0332c1401" n="0332c1401"/><anchor xml:id="beg0332c1401" n="0332c1401"/>已<anchor xml:id="end0332c1401"/>之想。本處。卽給孤園。仍歸祇園
<lb ed="X" n="0332c15"/><lb ed="R039" n="0646a16"/>食之。凡聽法伺候者。此時皆飯食訖矣。收字。照上
<lb ed="X" n="0332c16"/><lb ed="R039" n="0646a17"/>著持二字。乃安置袈裟。澣滌盂鉢。此日不再出也。
<lb ed="X" n="0332c17"/><lb ed="R039" n="0646a18"/>洗足者。佛行跣足。以水濯之。亦淨身業意。洗去煩
<lb ed="X" n="0332c18"/><lb ed="R039" n="0646b01"/>惱垢染。顯出淸淨法身。故僧稱爲白足。敷。布也。布
<lb ed="X" n="0332c19"/><lb ed="R039" n="0646b02"/>坐具而跏趺。正晏息入定也。凡臥則昏沉。行則掉
<lb ed="X" n="0332c20"/><lb ed="R039" n="0646b03"/>擧。坐則疲倦。惟跏趺打坐。是爲正法。佛形相端嚴。
<lb ed="X" n="0332c21"/><lb ed="R039" n="0646b04"/>不左右顧盻如此。此段描寫世尊及時中節。正顯
<lb ed="X" n="0332c22"/><lb ed="R039" n="0646b05"/>甚深般若。不出尋常日用。佛直從乞食趺坐中。和
<lb ed="X" n="0332c23"/><lb ed="R039" n="0646b06"/>盤托出。俾上達根性。目擊道存也。<name role="" type="person">周昭王</name>二十四
<lb ed="X" n="0332c24"/><lb ed="R039" n="0646b07"/>年甲寅歲四月八日。井泉溢。宮殿震。夜恒星不見。
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0333a" n="0333a"/>
<lb ed="X" n="0333a01"/><lb ed="R039" n="0646b08"/>太史蘇繇占爲西方聖人生。其釋迦之誕降歟。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0333a02"/><lb ed="R039" n="0646b09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">善現起請分第二</cb:mulu><head>○善現起請分第二</head>
<lb ed="X" n="0333a03"/><lb ed="R039" n="0646b10"/><p xml:id="pX25p0333a0301">須菩提先讚如來而後請問。故云善現起請。</p>
<lb ed="X" n="0333a04"/><lb ed="R039" n="0646b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0333a0401">時長老須菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0333a05"/><lb ed="R039" n="0646b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0333a0501">時者。善現起問時也。德尊年劭曰長老。見與衆比
<lb ed="X" n="0333a06"/><lb ed="R039" n="0646b13"/>丘不同。須菩提是梵語。此云空生。亦名善現。以其
<lb ed="X" n="0333a07"/><lb ed="R039" n="0646b14"/>頓悟空寂之性。眞是菩提。故名須菩提。空中能生
<lb ed="X" n="0333a08"/><lb ed="R039" n="0646b15"/>萬物。故名空生。空性隨緣應現。利人利物。故又名
<lb ed="X" n="0333a09"/><lb ed="R039" n="0646b16"/>善現。凡與釋迦問答者皆是。非止一人也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0333a10"/><lb ed="R039" n="0646b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0333a1001">在大衆中。卽從座起。偏袒右肩。右膝著地。合掌恭敬
<lb ed="X" n="0333a11"/><lb ed="R039" n="0646b18"/>而白佛言。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0333a12"/><lb ed="R039" n="0647a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0333a1201">修行人了不求異。故云在大衆中。卽千二百五十
<lb ed="X" n="0333a13"/><lb ed="R039" n="0647a02"/>人內也。大衆因聽法而皆坐。獨善現從坐間起立
<lb ed="X" n="0333a14"/><lb ed="R039" n="0647a03"/>而請法自此至恭敬。乃弟子請法。先行五種威儀。
<lb ed="X" n="0333a15"/><lb ed="R039" n="0647a04"/>所謂三業虔誠也。北土謝過請罪。則肉袒。西土興
<lb ed="X" n="0333a16"/><lb ed="R039" n="0647a05"/>敬行禮。則偏袒。其時所衣。則偏袒而掛之右肩。西
<lb ed="X" n="0333a17"/><lb ed="R039" n="0647a06"/>域衣製皆然。非善現獨穿此也。右膝著地。今之跪
<lb ed="X" n="0333a18"/><lb ed="R039" n="0647a07"/>禮。不言左者。省文也。右是正道。左是邪道。正能去
<lb ed="X" n="0333a19"/><lb ed="R039" n="0647a08"/>邪。所以西土之儀。尙右爲敬。合掌恭敬。只是求世
<lb ed="X" n="0333a20"/><lb ed="R039" n="0647a09"/>尊說法意。白。表白也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0333a21"/><lb ed="R039" n="0647a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0333a2101">希有世尊。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0333a22"/><lb ed="R039" n="0647a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0333a2201">善現不率爾而問。先用讚佛之辭以誠感動之。然
<lb ed="X" n="0333a23"/><lb ed="R039" n="0647a12"/>後啓請。希有者。佛性含容萬法。非尋常所能。世尊
<lb ed="X" n="0333a24"/><lb ed="R039" n="0647a13"/>者。智慧超過三界。神聖無有能及。德高無上。一切
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0333b" n="0333b"/>
<lb ed="X" n="0333b01"/><lb ed="R039" n="0647a14"/>咸恭敬也。此從日用極尋常之內。覷破千古極非
<lb ed="X" n="0333b02"/><lb ed="R039" n="0647a15"/>常之人也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0333b03"/><lb ed="R039" n="0647a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0333b0301">如來善護念諸菩薩。善付囑諸菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0333b04"/><lb ed="R039" n="0647a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0333b0401">旣稱世尊。又稱如來。葢如來是佛號。可以通稱者。
<lb ed="X" n="0333b05"/><lb ed="R039" n="0647a18"/>如乃眞性之本體。慧照而無有障礙。來乃眞性之
<lb ed="X" n="0333b06"/><lb ed="R039" n="0647b01"/>應用。感通而無不昭彰。兼佛體用言。護念二句。正
<lb ed="X" n="0333b07"/><lb ed="R039" n="0647b02"/>所稱希有事。此先述佛之素行以啓其慈也。護者
<lb ed="X" n="0333b08"/><lb ed="R039" n="0647b03"/>愛護。念者注念。謂如來慈悲深重。於親得聞法者。
<lb ed="X" n="0333b09"/><lb ed="R039" n="0647b04"/>曲加愛惜顧念。與智慧力。令自成就。與化導力。令
<lb ed="X" n="0333b10"/><lb ed="R039" n="0647b05"/>亦度生也。付者委托。囑者叮嚀。謂如來智眼明淨。
<lb ed="X" n="0333b11"/><lb ed="R039" n="0647b06"/>於天下後世不及親聞者。能委曲誨示。反覆精詳。
<lb ed="X" n="0333b12"/><lb ed="R039" n="0647b07"/>令皆感悟。從大付小。爲之授記。囑大護小。使之有
<lb ed="X" n="0333b13"/><lb ed="R039" n="0647b08"/>成也。兩稱善者。當理會機。旣不勉強以導。豈可聲
<lb ed="X" n="0333b14"/><lb ed="R039" n="0647b09"/>色而求。但循循善誘。爲最後垂範而<anchor xml:id="nkr_note_add_0333b1401" n="0333b1401"/><anchor xml:id="beg0333b1401" n="0333b1401"/>已<anchor xml:id="end0333b1401"/>。諸者。不一
<lb ed="X" n="0333b15"/><lb ed="R039" n="0647b10"/>之義。菩之言照。薩之言見。此菩薩。乃初發心菩薩。
<lb ed="X" n="0333b16"/><lb ed="R039" n="0647b11"/>卽下善男子善女人是也。梵語本云。菩提薩埵。茲
<lb ed="X" n="0333b17"/><lb ed="R039" n="0647b12"/>略其文而稱菩薩。以便於稱喚也。菩提華言覺。薩
<lb ed="X" n="0333b18"/><lb ed="R039" n="0647b13"/>埵華言有情。謂之覺有情者。能起善念。而猶未絕
<lb ed="X" n="0333b19"/><lb ed="R039" n="0647b14"/>情想也。若到佛地位。直謂之覺。而不言有情矣。諸
<lb ed="X" n="0333b20"/><lb ed="R039" n="0647b15"/>菩薩。則人之有情而向善者。故佛護囑之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0333b21"/><lb ed="R039" n="0647b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0333b2101">世尊。善男子善女人。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0333b22"/><lb ed="R039" n="0647b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0333b2201">凡有咨啓。卽稱世尊。以表敬也。此下四句。乃發問
<lb ed="X" n="0333b23"/><lb ed="R039" n="0647b18"/>之端。善男女。在千二百五十人之外者。男子。該比
<lb ed="X" n="0333b24"/><lb ed="R039" n="0648a01"/>丘沙彌優婆塞三衆。女人。該比丘尼沙彌尼優婆
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0333c" n="0333c"/>
<lb ed="X" n="0333c01"/><lb ed="R039" n="0648a02"/>夷式叉摩那四衆。卽經末所謂比丘優婆等。佛欲
<lb ed="X" n="0333c02"/><lb ed="R039" n="0648a03"/>廣度男女皆向善也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0333c03"/><lb ed="R039" n="0648a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0333c0301">發阿耨多羅三藐三菩提心。應云何住。云何降伏其
<lb ed="X" n="0333c04"/><lb ed="R039" n="0648a05"/>心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0333c05"/><lb ed="R039" n="0648a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0333c0501">應字在云何上。見李騰芳及朱<g ref="#CB15895">㤝</g>劬諸本。此又深
<lb ed="X" n="0333c06"/><lb ed="R039" n="0648a07"/>體護囑之心。以求誨示也。凡人有此心而溺於情
<lb ed="X" n="0333c07"/><lb ed="R039" n="0648a08"/>欲。則不能發生。譬如萌芽方茁而爲物掩。則欲茁
<lb ed="X" n="0333c08"/><lb ed="R039" n="0648a09"/>而不得茁矣。發者。萌芽之謂。順其所生也。阿是助
<lb ed="X" n="0333c09"/><lb ed="R039" n="0648a10"/>語辭。耨多羅。猶言無上。三藐。正等也。三菩提。正覺
<lb ed="X" n="0333c10"/><lb ed="R039" n="0648a11"/>也。謂眞性高出情欲。是無上。物物具足。是正等。光
<lb ed="X" n="0333c11"/><lb ed="R039" n="0648a12"/>明普照。無業緣染蔽。是正覺。上正字作證字解。下
<lb ed="X" n="0333c12"/><lb ed="R039" n="0648a13"/>正字作中正字解。謂男女發此善念。日用之間。酬
<lb ed="X" n="0333c13"/><lb ed="R039" n="0648a14"/>酢萬變。應若何而優游閒定。得近自然。於無住中
<lb ed="X" n="0333c14"/><lb ed="R039" n="0648a15"/>而若有所住也。住者。止觀之義。有眞心。卽有妄心。
<lb ed="X" n="0333c15"/><lb ed="R039" n="0648a16"/>須於邪心續起時。以大覺力降伏之。如制毒龍。如
<lb ed="X" n="0333c16"/><lb ed="R039" n="0648a17"/>縛猛虎。如禦強寇。稍不能降。反爲所中。所住者常。
<lb ed="X" n="0333c17"/><lb ed="R039" n="0648a18"/>則所伏者潛消而默化矣。二句是求一入門路徑
<lb ed="X" n="0333c18"/><lb ed="R039" n="0648b01"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0333c19"/><lb ed="R039" n="0648b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0333c1901">佛言。善哉善哉。須菩提。如汝所說如來善護念諸菩
<lb ed="X" n="0333c20"/><lb ed="R039" n="0648b03"/>薩。善付囑諸菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0333c21"/><lb ed="R039" n="0648b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0333c2101">善現所問。切於修心。妙稱佛意。故佛印可云。善得
<lb ed="X" n="0333c22"/><lb ed="R039" n="0648b05"/>我心哉。善得我意哉。葢旣讚其是。又呼而述其說
<lb ed="X" n="0333c23"/><lb ed="R039" n="0648b06"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0333c24"/><lb ed="R039" n="0648b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0333c2401">汝今諦聽。當爲汝說。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0334a" n="0334a"/>
<lb ed="X" n="0334a01"/><lb ed="R039" n="0648b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0334a0101">諦聽者。了達聲塵。勿逐語言。詳審而聽也。佛將說
<lb ed="X" n="0334a02"/><lb ed="R039" n="0648b09"/>法。常先戒敕。令聽者一心靜默。我當以微妙之旨。
<lb ed="X" n="0334a03"/><lb ed="R039" n="0648b10"/>爲汝委細言之。則所說者皆眞諦矣。下文所稱是
<lb ed="X" n="0334a04"/><lb ed="R039" n="0648b11"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0334a05"/><lb ed="R039" n="0648b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0334a0501">善男子善女人發阿耨多羅三藐三菩提心。應如是
<lb ed="X" n="0334a06"/><lb ed="R039" n="0648b13"/>住。如是降伏其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0334a07"/><lb ed="R039" n="0648b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0334a0701">佛就所問而答之。謂一切男女菩薩。若欲修行。發
<lb ed="X" n="0334a08"/><lb ed="R039" n="0648b15"/>無上眞正無法不知之心。我有道理敎汝。應如是
<lb ed="X" n="0334a09"/><lb ed="R039" n="0648b16"/>般若法。無有過。無有不及。恰好到此地位而住。如
<lb ed="X" n="0334a10"/><lb ed="R039" n="0648b17"/>是般若法。一切魔障惡道。盡行銷歸住處。而降伏
<lb ed="X" n="0334a11"/><lb ed="R039" n="0648b18"/>其妄想之心。葢懸指下文所答之意。二句須串看。
<lb ed="X" n="0334a12"/><lb ed="R039" n="0649a01"/>非一心住。又一心降伏也。葢於所當住者住之。則
<lb ed="X" n="0334a13"/><lb ed="R039" n="0649a02"/>所不當住者自然伏之矣。此非具戒定慧者不能
<lb ed="X" n="0334a14"/><lb ed="R039" n="0649a03"/>也。戒是防非止惡。定則寂靜不動。慧乃明照先知。
<lb ed="X" n="0334a15"/><lb ed="R039" n="0649a04"/>如海中現萬象。必須水淸。欲淸無過水靜。欲靜勿
<lb ed="X" n="0334a16"/><lb ed="R039" n="0649a05"/>令起波。止波似戒。水靜似定。水淸似慧。所現物像。
<lb ed="X" n="0334a17"/><lb ed="R039" n="0649a06"/>似慧之達一切法。全在住與降伏處得之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0334a18"/><lb ed="R039" n="0649a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0334a1801">唯然。世尊。願樂欲聞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0334a19"/><lb ed="R039" n="0649a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0334a1901">佛纔說應如是題頭。未發明如是之實。善現卽會
<lb ed="X" n="0334a20"/><lb ed="R039" n="0649a09"/>佛意。不覺喜聲難禁。唯然應諾。呼佛名號。謂我願
<lb ed="X" n="0334a21"/><lb ed="R039" n="0649a10"/>傾心樂聞如是住二句之旨也。善現恐來世衆生。
<lb ed="X" n="0334a22"/><lb ed="R039" n="0649a11"/>不能躬遇如來。更冀曲垂方便。俾衆生因有言而
<lb ed="X" n="0334a23"/><lb ed="R039" n="0649a12"/>獲無言。由文字而證實相。欲護念付囑。垂諸無窮
<lb ed="X" n="0334a24"/><lb ed="R039" n="0649a13"/>也。一經之要。善現所問。不過住伏。如來所答。不出
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0334b" n="0334b"/>
<lb ed="X" n="0334b01"/><lb ed="R039" n="0649a14"/>破執斷疑而<anchor xml:id="nkr_note_add_0334b0101" n="0334b0101"/><anchor xml:id="beg0334b0101" n="0334b0101"/>已<anchor xml:id="end0334b0101"/>。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0334b02"/><lb ed="R039" n="0649a15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">大乘正宗分第三</cb:mulu><head>○大乘正宗分第三</head>
<lb ed="X" n="0334b03"/><lb ed="R039" n="0649a16"/><p xml:id="pX25p0334b0301">此心不能降伏。爲有我人衆生壽者四種情妄。馳
<lb ed="X" n="0334b04"/><lb ed="R039" n="0649a17"/>逐去來。輪轉不息。故令度九類生皆入無餘涅槃。
<lb ed="X" n="0334b05"/><lb ed="R039" n="0649a18"/>四相旣盡。則此心不待別有降伏而自然寧謐。非
<lb ed="X" n="0334b06"/><lb ed="R039" n="0649b01"/>正宗而何。此分與四分是一頭。猶大學之有聖經。
<lb ed="X" n="0334b07"/><lb ed="R039" n="0649b02"/>中庸之有天命章也。一經大旨。<anchor xml:id="nkr_note_add_0334b0701" n="0334b0701"/><anchor xml:id="beg0334b0701" n="0334b0701"/>已<anchor xml:id="end0334b0701"/>括於此二分。</p>
<lb ed="X" n="0334b08"/><lb ed="R039" n="0649b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0334b0801">佛吿須菩提。諸菩薩摩訶薩。應如是降伏其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0334b09"/><lb ed="R039" n="0649b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0334b0901">善現言善男女。此云菩薩者。葢未發心。則是凡夫。
<lb ed="X" n="0334b10"/><lb ed="R039" n="0649b05"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0334b1001" n="0334b1001"/><anchor xml:id="beg0334b1001" n="0334b1001"/>已<anchor xml:id="end0334b1001"/>發心。則是菩薩也。摩訶薩者。心量寬廣。不可測
<lb ed="X" n="0334b11"/><lb ed="R039" n="0649b06"/>識。於諸菩薩中而又爲大菩薩也。言大菩薩。亦不
<lb ed="X" n="0334b12"/><lb ed="R039" n="0649b07"/>過從此入門。入門之法。只是一個降伏其心。問先
<lb ed="X" n="0334b13"/><lb ed="R039" n="0649b08"/>住而答先降伏者。正以勇猛精進之法吿也。人心
<lb ed="X" n="0334b14"/><lb ed="R039" n="0649b09"/>最難降伏。惟能以勇猛力量。精進神思。得步入步。
<lb ed="X" n="0334b15"/><lb ed="R039" n="0649b10"/>便是降伏工夫。故應如是。下文卽降伏之所以然
<lb ed="X" n="0334b16"/><lb ed="R039" n="0649b11"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0334b17"/><lb ed="R039" n="0649b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0334b1701">所有一切衆生之類。若卵生。若胎生。若濕生。若化生。
<lb ed="X" n="0334b18"/><lb ed="R039" n="0649b13"/>若有色。若無色。若有想。若無想。若非有想非無想。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0334b19"/><lb ed="R039" n="0649b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0334b1901">發心修佛行。以度生爲要務。調攝衆生。卽是調攝
<lb ed="X" n="0334b20"/><lb ed="R039" n="0649b15"/>自心。故爲降伏之實。自諸天及蠢動。皆不免有生。
<lb ed="X" n="0334b21"/><lb ed="R039" n="0649b16"/>所以謂之一切衆生。該下九種言。類者。不可勝擧
<lb ed="X" n="0334b22"/><lb ed="R039" n="0649b17"/>也。若者。是一一指點處。合三界衆生。有自殻而生
<lb ed="X" n="0334b23"/><lb ed="R039" n="0649b18"/>者。如大而鳳鸛。細而蟻虱之屬。有脫胎而生者。如
<lb ed="X" n="0334b24"/><lb ed="R039" n="0650a01"/>大而獅象。小而猫鼠之屬。有依濕而生者。如魚蟹
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0334c" n="0334c"/>
<lb ed="X" n="0334c01"/><lb ed="R039" n="0650a02"/>及水族細蟲。有從變化而生者。如蟬蝶等。四種單
<lb ed="X" n="0334c02"/><lb ed="R039" n="0650a03"/>指物言。不涉人類。若有色下。單指人言。不涉物類。
<lb ed="X" n="0334c03"/><lb ed="R039" n="0650a04"/>有色者。是有色身。溺於情欲之輩。無色者。雖有色
<lb ed="X" n="0334c04"/><lb ed="R039" n="0650a05"/>身。而斷絕情欲之輩。有想者。近於神鬼之精靈。無
<lb ed="X" n="0334c05"/><lb ed="R039" n="0650a06"/>想者。等於冥頑之木石。非有想非無想者。似呆蠢
<lb ed="X" n="0334c06"/><lb ed="R039" n="0650a07"/>無思。而又非眞呆蠢無思也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0334c07"/><lb ed="R039" n="0650a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0334c0701">我皆令入無餘涅槃而滅度之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0334c08"/><lb ed="R039" n="0650a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0334c0801">我指發菩提心者言。非佛自謂也。之字。指上九種
<lb ed="X" n="0334c09"/><lb ed="R039" n="0650a10"/>衆生。涅槃者。如來眞性明覺。超脫輪迴。與天地終
<lb ed="X" n="0334c10"/><lb ed="R039" n="0650a11"/>始。永無斷續。乃修行之極則。由小乘聲聞果。至大
<lb ed="X" n="0334c11"/><lb ed="R039" n="0650a12"/>乘十地菩薩。然後及等覺。及勢至位。及觀音位。乃
<lb ed="X" n="0334c12"/><lb ed="R039" n="0650a13"/>入如來而歸涅槃。必歷劫修持到此。衆生各有涅
<lb ed="X" n="0334c13"/><lb ed="R039" n="0650a14"/>槃妙心。發心菩薩。皆當令之見性。悟入如來之大
<lb ed="X" n="0334c14"/><lb ed="R039" n="0650a15"/>涅槃。九種旣分人物。便有靈蠢之殊。如何令皆滅
<lb ed="X" n="0334c15"/><lb ed="R039" n="0650a16"/>度。惟不分靈蠢而皆滅度。所以爲無餘涅槃。四字
<lb ed="X" n="0334c16"/><lb ed="R039" n="0650a17"/>相連。滅度。不是生滅之滅。是言如來度人。妙於潛
<lb ed="X" n="0334c17"/><lb ed="R039" n="0650a18"/>移默化。使之盡行化度而毫無形迹也。然滅度工
<lb ed="X" n="0334c18"/><lb ed="R039" n="0650b01"/>夫。總不出降伏其心時耳。</p><p xml:id="pX25p0334c1811" cb:place="inline">○十地。歡喜地。達物境
<lb ed="X" n="0334c19"/><lb ed="R039" n="0650b02"/>界。發光地。靜極明生。離垢地。同異性滅。焰慧地。明
<lb ed="X" n="0334c20"/><lb ed="R039" n="0650b03"/>極覺滿。現前地。同異不至。不動地。一眞如心。難勝
<lb ed="X" n="0334c21"/><lb ed="R039" n="0650b04"/>地。性淨明露。善慧地。發眞如用。遠行地。盡眞如際。
<lb ed="X" n="0334c22"/><lb ed="R039" n="0650b05"/>法雲地。覆涅槃海。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0334c23"/><lb ed="R039" n="0650b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0334c2301">如是滅度無量無數無邊衆生。實無衆生得滅度者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0334c24"/><lb ed="R039" n="0650b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0334c2401">承上言。我雖開悟此等無可限量。無可計數。無有
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0335a" n="0335a"/>
<lb ed="X" n="0335a01"/><lb ed="R039" n="0650b08"/>邊際一切之衆生。化之皆得成佛。亦適還其本然。
<lb ed="X" n="0335a02"/><lb ed="R039" n="0650b09"/>不以我之化度而成證果。何所加益。而謂我得滅
<lb ed="X" n="0335a03"/><lb ed="R039" n="0650b10"/>度之哉。</p><p xml:id="pX25p0335a0304" cb:place="inline">○度生。經中共有四處。此是世尊離我度
<lb ed="X" n="0335a04"/><lb ed="R039" n="0650b11"/>生。於衆生自完本性。實無有度。二是佛家亦無法
<lb ed="X" n="0335a05"/><lb ed="R039" n="0650b12"/>度生何由自知有度。三是不見度生之爲眞實。如
<lb ed="X" n="0335a06"/><lb ed="R039" n="0650b13"/>云大身之止爲虗名。四是戒人莫執度生之相。總
<lb ed="X" n="0335a07"/><lb ed="R039" n="0650b14"/>之念念在度生。念念皆忘執也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0335a08"/><lb ed="R039" n="0650b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0335a0801">何以故。須菩提。若菩薩有我相。人相。衆生相。壽者相。
<lb ed="X" n="0335a09"/><lb ed="R039" n="0650b16"/>卽非菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0335a10"/><lb ed="R039" n="0650b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0335a1001">佛問何由不見有度。遂呼善現而反言之曰。若菩
<lb ed="X" n="0335a11"/><lb ed="R039" n="0650b18"/>薩作一念。謂我當滅度衆生。而謂我之一身可以
<lb ed="X" n="0335a12"/><lb ed="R039" n="0651a01"/>度之。則菩薩心中。不能了證無我。而有度生之我
<lb ed="X" n="0335a13"/><lb ed="R039" n="0651a02"/>相。見彼沾我功勞得度。卽是人相。則前此九種衆
<lb ed="X" n="0335a14"/><lb ed="R039" n="0651a03"/>生。便分靈蠢高下。而存一衆生相。旣有衆生相。將
<lb ed="X" n="0335a15"/><lb ed="R039" n="0651a04"/>欲以我之身。永長於世而化度一切。便生壽者相。
<lb ed="X" n="0335a16"/><lb ed="R039" n="0651a05"/>如此。則妄念紛紜。不能降伏。自<anchor xml:id="nkr_note_add_0335a1601" n="0335a1601"/><anchor xml:id="beg0335a1601" n="0335a1601"/>己<anchor xml:id="end0335a1601"/>盡是生滅之相。
<lb ed="X" n="0335a17"/><lb ed="R039" n="0651a06"/>安能度人。則非發菩提心。修菩提行者矣。此論人
<lb ed="X" n="0335a18"/><lb ed="R039" n="0651a07"/>空以明無我能度。無衆生得度之義。</p><p xml:id="pX25p0335a1815" cb:place="inline">○人與我對。
<lb ed="X" n="0335a19"/><lb ed="R039" n="0651a08"/>自我之外。三界六道皆人也。衆生與壽者對。自衆
<lb ed="X" n="0335a20"/><lb ed="R039" n="0651a09"/>生而上。一切賢聖諸佛菩薩。皆壽者也。計著有諸
<lb ed="X" n="0335a21"/><lb ed="R039" n="0651a10"/>佛菩薩涅槃。不生不死。便是壽者相也。了得四相。
<lb ed="X" n="0335a22"/><lb ed="R039" n="0651a11"/>直下頓空。則妄心頓滅。所以云應如是降伏其心。
<lb ed="X" n="0335a23"/><lb ed="R039" n="0651a12"/>降伏自相。卽得自住無餘涅槃。亦能令衆生安住
<lb ed="X" n="0335a24"/><lb ed="R039" n="0651a13"/>無餘涅槃。故上實無衆生句。正降伏之要也。</p><p xml:id="pX25p0335a2418" cb:place="inline">○我
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0335b" n="0335b"/>
<lb ed="X" n="0335b01"/><lb ed="R039" n="0651a14"/>人四相。在根爲見。在境爲相。當境而起者多。故經
<lb ed="X" n="0335b02"/><lb ed="R039" n="0651a15"/>中多言四相。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0335b03"/><lb ed="R039" n="0651a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">妙行無住分第四</cb:mulu><head>○妙行無住分第四</head>
<lb ed="X" n="0335b04"/><lb ed="R039" n="0651a17"/><p xml:id="pX25p0335b0401">佛謂心有所住。卽是愚癡。心無所住。乃是般若。自
<lb ed="X" n="0335b05"/><lb ed="R039" n="0651a18"/>色之一法。至菩提涅槃。俱不令有所住。不惟布施
<lb ed="X" n="0335b06"/><lb ed="R039" n="0651b01"/>一法。乃至六波羅蜜。四無量心。亦無所住。其無住
<lb ed="X" n="0335b07"/><lb ed="R039" n="0651b02"/>而住之功。雖十方虗空之大。不可比量。故稱妙行
<lb ed="X" n="0335b08"/><lb ed="R039" n="0651b03"/>無住。</p>
<lb ed="X" n="0335b09"/><lb ed="R039" n="0651b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0335b0901">復次。須菩提。菩薩於法。應無所住。行於布施。所謂不
<lb ed="X" n="0335b10"/><lb ed="R039" n="0651b05"/>住色布施。不住聲香味觸法布施。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0335b11"/><lb ed="R039" n="0651b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0335b1101">此答應云何住之問見如是住。以無住爲住也。上
<lb ed="X" n="0335b12"/><lb ed="R039" n="0651b07"/>說無四相。此問正發明無相之旨。是時善現從座
<lb ed="X" n="0335b13"/><lb ed="R039" n="0651b08"/>起立。故世尊使復坐於位次而吿之曰。人心原無
<lb ed="X" n="0335b14"/><lb ed="R039" n="0651b09"/>住所。但菩薩修行。離不得一法字。度生又執不得
<lb ed="X" n="0335b15"/><lb ed="R039" n="0651b10"/>一法字。法卽無四相之法也。極意執著四相。便不
<lb ed="X" n="0335b16"/><lb ed="R039" n="0651b11"/>得空諸所有。故求正覺者。應當無所住著。更當以
<lb ed="X" n="0335b17"/><lb ed="R039" n="0651b12"/>我無住者。敎化衆生。行於布施。而令衆生之心亦
<lb ed="X" n="0335b18"/><lb ed="R039" n="0651b13"/>無住著。篇中七住字。上六住。俱作執著解。末住字。
<lb ed="X" n="0335b19"/><lb ed="R039" n="0651b14"/>作止住解。卽以六度中布施一節言之。亦不可以
<lb ed="X" n="0335b20"/><lb ed="R039" n="0651b15"/>執著行之也。布。普。施。散也。此段不重布施。世尊仍
<lb ed="X" n="0335b21"/><lb ed="R039" n="0651b16"/>爲大衆說法。而借布施一事。以發明無住相耳。不
<lb ed="X" n="0335b22"/><lb ed="R039" n="0651b17"/>住色等布施。是以無住行施也。二句頂上來。布施
<lb ed="X" n="0335b23"/><lb ed="R039" n="0651b18"/>而單說色者。凡人之念。只爲功德修於目前。福報
<lb ed="X" n="0335b24"/><lb ed="R039" n="0652a01"/>留於身後。便刻刻爲自<anchor xml:id="nkr_note_add_0335b2401" n="0335b2401"/><anchor xml:id="beg0335b2401" n="0335b2401"/>己<anchor xml:id="end0335b2401"/>地步。非普度之大願矣。
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0335c" n="0335c"/>
<lb ed="X" n="0335c01"/><lb ed="R039" n="0652a02"/>故言不住色布施。不特於六塵中。生此吝惜眷戀
<lb ed="X" n="0335c02"/><lb ed="R039" n="0652a03"/>而爲住。卽使盡蠲一切。其不忘福報之心。終著色
<lb ed="X" n="0335c03"/><lb ed="R039" n="0652a04"/>相。身不著觸。如冷暖勞佚之類。意不著法。如晨早
<lb ed="X" n="0335c04"/><lb ed="R039" n="0652a05"/>想日中所爲。夜眠思明日欲行之事。若離六塵。卽
<lb ed="X" n="0335c05"/><lb ed="R039" n="0652a06"/>落斷滅。若不離六塵。又起輪迴。菩提之心息矣。衆
<lb ed="X" n="0335c06"/><lb ed="R039" n="0652a07"/>生得滅度乎。佛所謂不住者。非離非卽也。</p><p xml:id="pX25p0335c0617" cb:place="inline">○六度。
<lb ed="X" n="0335c07"/><lb ed="R039" n="0652a08"/>一曰布施。爲檀波羅蜜。二曰持戒。爲尸波羅蜜。三
<lb ed="X" n="0335c08"/><lb ed="R039" n="0652a09"/>曰忍辱。爲羼提波羅蜜。四曰精進。爲毗離耶波羅
<lb ed="X" n="0335c09"/><lb ed="R039" n="0652a10"/>蜜。五曰禪定。爲禪波羅蜜。六曰智慧。爲般若波羅
<lb ed="X" n="0335c10"/><lb ed="R039" n="0652a11"/>蜜。六者全。爲到彼岸。故曰六度。</p><p xml:id="pX25p0335c1013" cb:place="inline">○六根。眼耳鼻舌
<lb ed="X" n="0335c11"/><lb ed="R039" n="0652a12"/>身意。如眼爲色根。耳爲聲根等是也。六塵。色聲香
<lb ed="X" n="0335c12"/><lb ed="R039" n="0652a13"/>味觸法。如色爲眼塵。聲爲耳塵等是也。六賊根與
<lb ed="X" n="0335c13"/><lb ed="R039" n="0652a14"/>塵相引。淆亂眞性也。五蘊。一曰色。著念物色。二曰
<lb ed="X" n="0335c14"/><lb ed="R039" n="0652a15"/>受。心自領納。三曰想。思惟不<anchor xml:id="nkr_note_add_0335c1401" n="0335c1401"/><anchor xml:id="beg0335c1401" n="0335c1401"/>已<anchor xml:id="end0335c1401"/>。四曰行。造作流轉。
<lb ed="X" n="0335c15"/><lb ed="R039" n="0652a16"/>五曰識。分別取捨。以其積聚。謂之五蘊。又遮掩本
<lb ed="X" n="0335c16"/><lb ed="R039" n="0652a17"/>性爲五陰也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0335c17"/><lb ed="R039" n="0652a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0335c1701">須菩提。菩薩應如是布施。不住於相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0335c18"/><lb ed="R039" n="0652b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0335c1801">是字。卽指上不住六塵。相卽六塵之相也。佛又謂
<lb ed="X" n="0335c19"/><lb ed="R039" n="0652b02"/>善現轉敎菩薩。應如是行施。了達體空。不住於相。
<lb ed="X" n="0335c20"/><lb ed="R039" n="0652b03"/>葢欲菩薩降伏其心也。夫不住六塵之法。卽眞空
<lb ed="X" n="0335c21"/><lb ed="R039" n="0652b04"/>常住之法。以是行施。則內不見有能施之我。外不
<lb ed="X" n="0335c22"/><lb ed="R039" n="0652b05"/>見有受施之人。中不見有所施之物。雖終日施。盡
<lb ed="X" n="0335c23"/><lb ed="R039" n="0652b06"/>人施。而實未嘗施。是爲不住相之施。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0335c24"/><lb ed="R039" n="0652b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0335c2401">何以故。若菩薩不住相布施。其福德不可思量。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0336a" n="0336a"/>
<lb ed="X" n="0336a01"/><lb ed="R039" n="0652b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0336a0101">善現問施本求福。曰不住於相。其意云何。佛答云。
<lb ed="X" n="0336a02"/><lb ed="R039" n="0652b09"/>學道之人。以法性了徹爲福德。不以世緣豐厚爲
<lb ed="X" n="0336a03"/><lb ed="R039" n="0652b10"/>福德。人疑離相布施。或無福報。豈知世福有盡。性
<lb ed="X" n="0336a04"/><lb ed="R039" n="0652b11"/>福無窮。此不住相之施。雖不徼福。歷千劫而不古。
<lb ed="X" n="0336a05"/><lb ed="R039" n="0652b12"/>超三界以長今。其福德何可思惟量度耶。此非以
<lb ed="X" n="0336a06"/><lb ed="R039" n="0652b13"/>果報引誘衆生。只緣衆生布施一念。求福者多。故
<lb ed="X" n="0336a07"/><lb ed="R039" n="0652b14"/>以福德聳動之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0336a08"/><lb ed="R039" n="0652b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0336a0801">須菩提。於意云何。東方虗空可思量不。不也世尊。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0336a09"/><lb ed="R039" n="0652b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0336a0901">於意云何者。是敎善現於意中自去忖度一番也。
<lb ed="X" n="0336a10"/><lb ed="R039" n="0652b17"/>菩薩敎人。每每劈頭提喚。使之自證自驗。正提撕
<lb ed="X" n="0336a11"/><lb ed="R039" n="0652b18"/>警覺諄切處。葢鼓舞機關。勝於當場棒喝也。經中
<lb ed="X" n="0336a12"/><lb ed="R039" n="0653a01"/>三十個於意云何。及何以故。皆作是解。菩薩行施。
<lb ed="X" n="0336a13"/><lb ed="R039" n="0653a02"/>心無希求。獲福如虗空之不可量。故又以虗空喩
<lb ed="X" n="0336a14"/><lb ed="R039" n="0653a03"/>福德。以無。爲福。非有心可較也。佛在西方。遠對東
<lb ed="X" n="0336a15"/><lb ed="R039" n="0653a04"/>方。故問東方虗空。可以意料窮盡否。善現謂東方
<lb ed="X" n="0336a16"/><lb ed="R039" n="0653a05"/>虗空。我思量之。實無可思量也。故言弗也世尊。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0336a17"/><lb ed="R039" n="0653a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0336a1701">須菩提。南西北方四維上下虗空。可思量不。不也。世
<lb ed="X" n="0336a18"/><lb ed="R039" n="0653a07"/>尊。須菩提。菩薩無住相布施。福德亦復如是不可思
<lb ed="X" n="0336a19"/><lb ed="R039" n="0653a08"/>量。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0336a20"/><lb ed="R039" n="0653a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0336a2001">四維。四隅。上天。下地也。佛又問南西北方。及乾艮
<lb ed="X" n="0336a21"/><lb ed="R039" n="0653a10"/>巽坤四隅天地虗空法界。合之爲十方。佛眼立見
<lb ed="X" n="0336a22"/><lb ed="R039" n="0653a11"/>十方世界。故借此以比福德之廣遠。須菩提會佛
<lb ed="X" n="0336a23"/><lb ed="R039" n="0653a12"/>意。有十方。便有處所。而此十方盡屬虗空。無有邊
<lb ed="X" n="0336a24"/><lb ed="R039" n="0653a13"/>際不可思惟量度。故又云弗也世尊。虗空中本無
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0336b" n="0336b"/>
<lb ed="X" n="0336b01"/><lb ed="R039" n="0653a14"/>東南西北。若見東南西北。亦是住相。不得解脫。佛
<lb ed="X" n="0336b02"/><lb ed="R039" n="0653a15"/>性本無我人衆生壽者。若有四相可見。亦是住相
<lb ed="X" n="0336b03"/><lb ed="R039" n="0653a16"/>布施。若菩薩將住相求福之念。一反虗空。則妄心
<lb ed="X" n="0336b04"/><lb ed="R039" n="0653a17"/>盡而妄相亦除。只有性福無邊。亦復如上所云十
<lb ed="X" n="0336b05"/><lb ed="R039" n="0653a18"/>方之無窮盡矣。此段正言不求福德而福德自至。
<lb ed="X" n="0336b06"/><lb ed="R039" n="0653b01"/>葢以其無執著也。空雖無相。非謂無空。福雖不住。
<lb ed="X" n="0336b07"/><lb ed="R039" n="0653b02"/>非謂無福。況乎世界有盡。空虗無窮。有漏有窮。無
<lb ed="X" n="0336b08"/><lb ed="R039" n="0653b03"/>漏無盡。然則無住之福。實稱法界。豈思慮所能及
<lb ed="X" n="0336b09"/><lb ed="R039" n="0653b04"/>哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0336b10"/><lb ed="R039" n="0653b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0336b1001">須菩提。菩薩但應如所敎住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0336b11"/><lb ed="R039" n="0653b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0336b1101">所敎。卽上無住相布施之敎。佛又恐人生果報心。
<lb ed="X" n="0336b12"/><lb ed="R039" n="0653b07"/>又呼其名。汝轉敎諸菩薩。但當依我所說之敎。不
<lb ed="X" n="0336b13"/><lb ed="R039" n="0653b08"/>住於相而降伏其心。則此心便有定向而得所住
<lb ed="X" n="0336b14"/><lb ed="R039" n="0653b09"/>止矣。此言法空。葢結無住相而幷結降伏也。要見
<lb ed="X" n="0336b15"/><lb ed="R039" n="0653b10"/>無住行施。乃發心者喫緊工夫。不得分爲兩事。自
<lb ed="X" n="0336b16"/><lb ed="R039" n="0653b11"/>此以上。<anchor xml:id="nkr_note_add_0336b1601" n="0336b1601"/><anchor xml:id="beg0336b1601" n="0336b1601"/>已<anchor xml:id="end0336b1601"/>竟降伏安住之問矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0336b17"/><lb ed="R039" n="0653b12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">如理實見分第五</cb:mulu><head>○如理實見分第五</head>
<lb ed="X" n="0336b18"/><lb ed="R039" n="0653b13"/><p xml:id="pX25p0336b1801">上言降住之法。俱不住相。則佛果遠矣。將無落斷
<lb ed="X" n="0336b19"/><lb ed="R039" n="0653b14"/>滅見乎。豈知如來正不在遠。著相卽迷。離相卽顯。
<lb ed="X" n="0336b20"/><lb ed="R039" n="0653b15"/>所以汰其空見也。</p>
<lb ed="X" n="0336b21"/><lb ed="R039" n="0653b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0336b2101">須菩提。於意云何。可以身相見如來不。不也世尊。不
<lb ed="X" n="0336b22"/><lb ed="R039" n="0653b17"/>可以身相得見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0336b23"/><lb ed="R039" n="0653b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0336b2301">自此至十六分。反覆發明住心降心之義。亦猶學
<lb ed="X" n="0336b24"/><lb ed="R039" n="0654a01"/>庸之分章也。不住相之外。更無降伏。是住義甚爲
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0336c" n="0336c"/>
<lb ed="X" n="0336c01"/><lb ed="R039" n="0654a02"/>緊要。故又闡發上文無住相之旨。是現身說法處。
<lb ed="X" n="0336c02"/><lb ed="R039" n="0654a03"/>上言無相無住。皆無心之修。佛恐其猶疑有身。故
<lb ed="X" n="0336c03"/><lb ed="R039" n="0654a04"/>呼而使其自思。此兩身相。幷下一句身相。皆指色
<lb ed="X" n="0336c04"/><lb ed="R039" n="0654a05"/>身言。此兩如來。皆指佛性。卽佛法身。此是以色勘
<lb ed="X" n="0336c05"/><lb ed="R039" n="0654a06"/>驗。是色非六塵粗色。乃發菩提所求佛身相好之
<lb ed="X" n="0336c06"/><lb ed="R039" n="0654a07"/>色。若果於此不惑方堪付囑。故以彼眼所見驗之
<lb ed="X" n="0336c07"/><lb ed="R039" n="0654a08"/>問果可以現在說法之身相見如來否。乃總收住
<lb ed="X" n="0336c08"/><lb ed="R039" n="0654a09"/>伏二處文字也。時善現當下直認云弗也。又稱世
<lb ed="X" n="0336c09"/><lb ed="R039" n="0654a10"/>尊而言。色身有相。地水火風。假合成人。法身無相。
<lb ed="X" n="0336c10"/><lb ed="R039" n="0654a11"/>絕諸形體。不可以今日說法之身相。得執著之以
<lb ed="X" n="0336c11"/><lb ed="R039" n="0654a12"/>見如來也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0336c12"/><lb ed="R039" n="0654a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0336c1201">何以故。如來所說身相。卽非身相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0336c13"/><lb ed="R039" n="0654a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0336c1301">善現隨自發明其意曰。何故不可身相見如來。卽
<lb ed="X" n="0336c14"/><lb ed="R039" n="0654a15"/>自答云。原佛所說色身之相。原無法身眞實之相。
<lb ed="X" n="0336c15"/><lb ed="R039" n="0654a16"/>卽猶是也。非。猶不也。文法似倒。正言。不是也。如來
<lb ed="X" n="0336c16"/><lb ed="R039" n="0654a17"/>以法爲身。身相。不過眞身所現之影像。若執影像。
<lb ed="X" n="0336c17"/><lb ed="R039" n="0654a18"/>誤　眞身則如來掩矣。故不可得見也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0336c18"/><lb ed="R039" n="0654b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0336c1801">佛吿須菩提。凡所有相。皆是虗妄。若見諸相非相。卽
<lb ed="X" n="0336c19"/><lb ed="R039" n="0654b02"/>見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0336c20"/><lb ed="R039" n="0654b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0336c2001">佛因其悟色身非相。遂擴之云。汝知身相。不是法
<lb ed="X" n="0336c21"/><lb ed="R039" n="0654b04"/>身眞實之相。則不獨佛身然也。有相之相。中無眞
<lb ed="X" n="0336c22"/><lb ed="R039" n="0654b05"/>實之理。凡世間所有變現之相。盡屬虗空妄設。無
<lb ed="X" n="0336c23"/><lb ed="R039" n="0654b06"/>有實際。若能灼見紛紛外相。不是實相。則不止佛
<lb ed="X" n="0336c24"/><lb ed="R039" n="0654b07"/>有法身之非相。一切衆生。皆有一非相之相矣。一
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0337a" n="0337a"/>
<lb ed="X" n="0337a01"/><lb ed="R039" n="0654b08"/>切衆生旣有非相之相。則一切衆生能見此非相。
<lb ed="X" n="0337a02"/><lb ed="R039" n="0654b09"/>便生智慧。本性如來。若眞見之矣。何必但認佛爲
<lb ed="X" n="0337a03"/><lb ed="R039" n="0654b10"/>如來耶。此二句。明說人人有佛心。而不可存佛相
<lb ed="X" n="0337a04"/><lb ed="R039" n="0654b11"/>佛心刻刻在念。無相而相眞。佛相或留於世。有相
<lb ed="X" n="0337a05"/><lb ed="R039" n="0654b12"/>而相假。見得卽心卽佛。不落障礙。方爲無住相也。</p>
<lb ed="X" n="0337a06"/><lb ed="R039" n="0654b13"/><p xml:id="pX25p0337a0601">○見如來凡四處。此是執色身。則不得眞性。二是
<lb ed="X" n="0337a07"/><lb ed="R039" n="0654b14"/>色身有壞時。惟性爲眞實。三是不離色身而想眞
<lb ed="X" n="0337a08"/><lb ed="R039" n="0654b15"/>性。四是不卽色身而得眞性。恐學佛者就佛身起
<lb ed="X" n="0337a09"/><lb ed="R039" n="0654b16"/>念。故屢諭之。要識自<anchor xml:id="nkr_note_add_0337a0901" n="0337a0901"/><anchor xml:id="beg0337a0901" n="0337a0901"/>己<anchor xml:id="end0337a0901"/>本性。卽是如來耳。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0337a10"/><lb ed="R039" n="0654b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正信希有分第六</cb:mulu><head>○正信希有分第六</head>
<lb ed="X" n="0337a11"/><lb ed="R039" n="0654b18"/><p xml:id="pX25p0337a1101">今之信般若者。皆昔於無量佛所深種善根而來。
<lb ed="X" n="0337a12"/><lb ed="R039" n="0655a01"/>夫般若之心。乃名正信。得福無量。則不復執相滯
<lb ed="X" n="0337a13"/><lb ed="R039" n="0655a02"/>見。而墮虗妄。然不執相滯見之法。亦欲令捨。何況
<lb ed="X" n="0337a14"/><lb ed="R039" n="0655a03"/>執相滯見之非法而不捨者。非愚而何。</p>
<lb ed="X" n="0337a15"/><lb ed="R039" n="0655a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0337a1501">須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。得聞如是言說章句。
<lb ed="X" n="0337a16"/><lb ed="R039" n="0655a05"/>生實信不。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0337a17"/><lb ed="R039" n="0655a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0337a1701">善現聞不可身相見如來之說。恐人因此一言。而
<lb ed="X" n="0337a18"/><lb ed="R039" n="0655a07"/>幷佛言皆屬空虗。故白佛言。頗有。疑其未必有也。
<lb ed="X" n="0337a19"/><lb ed="R039" n="0655a08"/>衆生得聞應如是住。與不住於相等言說。及經中
<lb ed="X" n="0337a20"/><lb ed="R039" n="0655a09"/>一章一句。生信心而奉持否乎。信佛者有。實信爲
<lb ed="X" n="0337a21"/><lb ed="R039" n="0655a10"/>難。實信者。非泛然浮慕也。法華會上。猶有五千退
<lb ed="X" n="0337a22"/><lb ed="R039" n="0655a11"/>席聲聞。況求實信於末世衆生。其可必乎。此慮末
<lb ed="X" n="0337a23"/><lb ed="R039" n="0655a12"/>世不見佛相。但聞佛言而生懈心。故有是問。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0337a24"/><lb ed="R039" n="0655a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0337a2401">佛吿須菩提。莫作是說。如來滅後後五百歲。有持戒
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0337b" n="0337b"/>
<lb ed="X" n="0337b01"/><lb ed="R039" n="0655a14"/>修福者。於此章句。能生信心。以此爲實。當知是人。不
<lb ed="X" n="0337b02"/><lb ed="R039" n="0655a15"/>於一佛二佛三四五佛而種善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0337b0201" n="0337b0201"/><anchor xml:id="beg0337b0201" n="0337b0201"/>已<anchor xml:id="end0337b0201"/>於無量千萬佛
<lb ed="X" n="0337b03"/><lb ed="R039" n="0655a16"/>所種諸善根。聞是章句。乃至一念生淨信者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0337b04"/><lb ed="R039" n="0655a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0337b0401">佛訶善現云。莫作是生實信之說。此中章句。不論
<lb ed="X" n="0337b05"/><lb ed="R039" n="0655a18"/>世代遠近。無有不信者。五百歲。是如來約略之時。
<lb ed="X" n="0337b06"/><lb ed="R039" n="0655b01"/>世運以五百歲而一治亂。此時出而復爲化度。所
<lb ed="X" n="0337b07"/><lb ed="R039" n="0655b02"/>以視五百歲爲期也。不惟我現在時。聞此般若法
<lb ed="X" n="0337b08"/><lb ed="R039" n="0655b03"/>門。不以爲難。卽使如來於五百歲之前說此言。而
<lb ed="X" n="0337b09"/><lb ed="R039" n="0655b04"/>五百歲後僅有言在。其有持佛戒而修福德者。遇
<lb ed="X" n="0337b10"/><lb ed="R039" n="0655b05"/>此章句能生信心。汝所謂實信者。寧有他哉。正以
<lb ed="X" n="0337b11"/><lb ed="R039" n="0655b06"/>此爲實也。一佛出世。謂之一佛。當知斯人之善根
<lb ed="X" n="0337b12"/><lb ed="R039" n="0655b07"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0337b1201" n="0337b1201"/><anchor xml:id="beg0337b1201" n="0337b1201"/>已<anchor xml:id="end0337b1201"/>深。不特於一二善人。及三四五之善人。持戒修
<lb ed="X" n="0337b13"/><lb ed="R039" n="0655b08"/>福。得此善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0337b1301" n="0337b1301"/><anchor xml:id="beg0337b1301" n="0337b1301"/>已<anchor xml:id="end0337b1301"/>於無可限量之善人。至千萬善中。
<lb ed="X" n="0337b14"/><lb ed="R039" n="0655b09"/>會著源頭。得此種子。根深蒂固。故聞此章句。乃至
<lb ed="X" n="0337b15"/><lb ed="R039" n="0655b10"/>無住相一念中。生淨信心。信此經能除一切煩惱。
<lb ed="X" n="0337b16"/><lb ed="R039" n="0655b11"/>成就出世功德。則是如來之言。雖世遠人湮而且
<lb ed="X" n="0337b17"/><lb ed="R039" n="0655b12"/>信從。況近代乎。實信者。眞確不虗。淨信者。純一不
<lb ed="X" n="0337b18"/><lb ed="R039" n="0655b13"/>雜。葢至淨信。則實又不足言矣。</p><p xml:id="pX25p0337b1813" cb:place="inline">○信心。經中凡四
<lb ed="X" n="0337b19"/><lb ed="R039" n="0655b14"/>處。此是種善根之人難得。二是能離相之人希有。
<lb ed="X" n="0337b20"/><lb ed="R039" n="0655b15"/>三是稱其人功德之大。四是引勸衆生。前云善護
<lb ed="X" n="0337b21"/><lb ed="R039" n="0655b16"/>囑。正於此等人。所謂善男女諸菩薩是也。令入無
<lb ed="X" n="0337b22"/><lb ed="R039" n="0655b17"/>餘涅槃。其根器辨於此。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0337b23"/><lb ed="R039" n="0655b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0337b2301">須菩提。如來悉知悉見是諸衆生。得如是無量福德。
<lb ed="X" n="0337b24"/><lb ed="R039" n="0656a01"/>何以故。是諸衆生。無復我相。人相。衆生相。壽者相。無
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0337c" n="0337c"/>
<lb ed="X" n="0337c01"/><lb ed="R039" n="0656a02"/>法相。亦無非法相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0337c02"/><lb ed="R039" n="0656a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0337c0201">卽此淨信一念。正佛與衆生平等之心。如來卽從
<lb ed="X" n="0337c03"/><lb ed="R039" n="0656a04"/>今日照見未來衆生。從歷劫修行。得如是無量福
<lb ed="X" n="0337c04"/><lb ed="R039" n="0656a05"/>德。何以故者。發明無量福德句也。後世衆生中特
<lb ed="X" n="0337c05"/><lb ed="R039" n="0656a06"/>出其人是諸淸淨心之衆生。夙世陶鎔。盡空諸相。
<lb ed="X" n="0337c06"/><lb ed="R039" n="0656a07"/>無復一毫迷戀。不惟我人等相皆空。幷法相與非
<lb ed="X" n="0337c07"/><lb ed="R039" n="0656a08"/>法相。一切淸淨。故得如來知見最深也。無法相者。
<lb ed="X" n="0337c08"/><lb ed="R039" n="0656a09"/>章句說法。難於拘泥。無著有心也。無非法相者。法
<lb ed="X" n="0337c09"/><lb ed="R039" n="0656a10"/>以垂敎。不可不遵。幷無著無心也。凡此皆爲淨信。
<lb ed="X" n="0337c10"/><lb ed="R039" n="0656a11"/>而慧性卽如來。所以得福無量也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0337c11"/><lb ed="R039" n="0656a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0337c1101">何以故。是諸衆生。若心取相。則爲著我人衆生壽者。
<lb ed="X" n="0337c12"/><lb ed="R039" n="0656a13"/>若取法相。卽著我人衆生壽者。何以故。若取非法相。
<lb ed="X" n="0337c13"/><lb ed="R039" n="0656a14"/>卽著我人衆生壽者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0337c14"/><lb ed="R039" n="0656a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0337c1401">何故要無諸相。此下反言之。是諸衆生。若心中先
<lb ed="X" n="0337c15"/><lb ed="R039" n="0656a16"/>有一相而取之。以爲我或求西方。或求天上。或求
<lb ed="X" n="0337c16"/><lb ed="R039" n="0656a17"/>後世爲人。則爲著四相而念不淨。此句多一爲字
<lb ed="X" n="0337c17"/><lb ed="R039" n="0656a18"/>者。以四相本無。而我自爲此相耳。若以世故留心。
<lb ed="X" n="0337c18"/><lb ed="R039" n="0656b01"/>偏於有。而認法相取之。我得般若波羅蜜法。則執
<lb ed="X" n="0337c19"/><lb ed="R039" n="0656b02"/>心外有法。拘泥難通。及隨世態。卽著四相而念不
<lb ed="X" n="0337c20"/><lb ed="R039" n="0656b03"/>淨。若偏於無。而認非法相取之。我不行般若波羅
<lb ed="X" n="0337c21"/><lb ed="R039" n="0656b04"/>蜜法。則執頑空爲法。任意而行。卽著四相。而念不
<lb ed="X" n="0337c22"/><lb ed="R039" n="0656b05"/>淨。凡此皆爲不種善根。安能淨信而得福耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0337c23"/><lb ed="R039" n="0656b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0337c2301">是故不應取法。不應取非法。以是義故。如來常說汝
<lb ed="X" n="0337c24"/><lb ed="R039" n="0656b07"/>等比丘。知我說法如筏喩者。法尙應捨。何況非法。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0338a" n="0338a"/>
<lb ed="X" n="0338a01"/><lb ed="R039" n="0656b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0338a0101">上旣正言反言以示勸戒。此復結言執取之非宜。
<lb ed="X" n="0338a02"/><lb ed="R039" n="0656b09"/>惟如來之法。不可偏有偏無。離了法。便是非法。取
<lb ed="X" n="0338a03"/><lb ed="R039" n="0656b10"/>法著有。取非法著無。是故不應取法。而徒托於章
<lb ed="X" n="0338a04"/><lb ed="R039" n="0656b11"/>句。不應取非法。而竟入於斷滅。正以是無住相之
<lb ed="X" n="0338a05"/><lb ed="R039" n="0656b12"/>義。皆不可以有無之心執著故也。知其故。則此義
<lb ed="X" n="0338a06"/><lb ed="R039" n="0656b13"/>非從今日言之。如來常語諸弟子云。汝等今日聽
<lb ed="X" n="0338a07"/><lb ed="R039" n="0656b14"/>法之比丘。當知我所說度生布施諸法。不可倚靠。
<lb ed="X" n="0338a08"/><lb ed="R039" n="0656b15"/>正如涉川之舟楫一般。筏字宜斷。此處不必補出
<lb ed="X" n="0338a09"/><lb ed="R039" n="0656b16"/>及其旣渡。卽爲捨筏若是心體明淨之人。觀空照
<lb ed="X" n="0338a10"/><lb ed="R039" n="0656b17"/>了。聞言頓悟。此喩者也。如魚飮水。冷暖自知。此時
<lb ed="X" n="0338a11"/><lb ed="R039" n="0656b18"/>任是說玄說妙。廣大神通到此都無用處。故曰法
<lb ed="X" n="0338a12"/><lb ed="R039" n="0657a01"/>尙應捨。此正所謂得魚忘筌得兔忘蹄也。何況非
<lb ed="X" n="0338a13"/><lb ed="R039" n="0657a02"/>法本無。出自<anchor xml:id="nkr_note_add_0338a1301" n="0338a1301"/><anchor xml:id="beg0338a1301" n="0338a1301"/>己<anchor xml:id="end0338a1301"/>意。而可誤執也哉。惟其能捨。所以
<lb ed="X" n="0338a14"/><lb ed="R039" n="0657a03"/>直到彼岸。而有如是無量福德耳。如此說來。文勢
<lb ed="X" n="0338a15"/><lb ed="R039" n="0657a04"/>順而易曉。若如筏喩者爲句。理<anchor xml:id="nkr_note_add_0338a1501" n="0338a1501"/><anchor xml:id="beg0338a1501" n="0338a1501"/>已<anchor xml:id="end0338a1501"/>難通。下。法尙應
<lb ed="X" n="0338a16"/><lb ed="R039" n="0657a05"/>捨句。又如何接得去。若解非法作邪魔外道。何喩
<lb ed="X" n="0338a17"/><lb ed="R039" n="0657a06"/>及捨筏之<anchor xml:id="nkr_note_add_0338a1701" n="0338a1701"/><anchor xml:id="beg0338a1701" n="0338a1701"/>已<anchor xml:id="end0338a1701"/>悟者耶。</p><p xml:id="pX25p0338a1709" cb:place="inline">○觀法尙應捨句如來於此。
<lb ed="X" n="0338a18"/><lb ed="R039" n="0657a07"/>又超出章句。<anchor xml:id="nkr_note_add_0338a1801" n="0338a1801"/><anchor xml:id="beg0338a1801" n="0338a1801"/>已<anchor xml:id="end0338a1801"/>深於前言說章句生實信矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0338a19"/><lb ed="R039" n="0657a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無得無說分第七</cb:mulu><head>○無得無說分第七</head>
<lb ed="X" n="0338a20"/><lb ed="R039" n="0657a09"/><p xml:id="pX25p0338a2001">無爲法。三界惟心也。有差別。萬法惟識也。心無爲。
<lb ed="X" n="0338a21"/><lb ed="R039" n="0657a10"/>故說性。識差別。故說相。總欲人會相歸性。轉識歸
<lb ed="X" n="0338a22"/><lb ed="R039" n="0657a11"/>心。安得有法有說耶。故此分名無得無說。</p>
<lb ed="X" n="0338a23"/><lb ed="R039" n="0657a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0338a2301">須菩提。於意云何。如來得阿耨多羅三藐三菩提耶。
<lb ed="X" n="0338a24"/><lb ed="R039" n="0657a13"/>如來有所說法耶。須菩提言。如我解佛所說義。無有
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0338b" n="0338b"/>
<lb ed="X" n="0338b01"/><lb ed="R039" n="0657a14"/>定法名阿耨多羅三藐三菩提。亦無有定法如來可
<lb ed="X" n="0338b02"/><lb ed="R039" n="0657a15"/>說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0338b03"/><lb ed="R039" n="0657a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0338b0301">此承上法尙應捨來。是設疑以啓悟善現意。無得
<lb ed="X" n="0338b04"/><lb ed="R039" n="0657a17"/>無說。是大柱子。因善現疑佛得菩提。疑佛說法。故
<lb ed="X" n="0338b05"/><lb ed="R039" n="0657a18"/>遂順其意問之曰。汝今意中若何。謂樹下得道。如
<lb ed="X" n="0338b06"/><lb ed="R039" n="0657b01"/>來得菩提不得耶。諸會說法。謂如來說法不說法
<lb ed="X" n="0338b07"/><lb ed="R039" n="0657b02"/>耶。則法不當捨矣。耶者。未定辭。葢試其解不解也。
<lb ed="X" n="0338b08"/><lb ed="R039" n="0657b03"/>善現答云。如我解。佛所說不取諸相等第一義。若
<lb ed="X" n="0338b09"/><lb ed="R039" n="0657b04"/>是有定。則可名而可得。此無上正等正覺之法。極
<lb ed="X" n="0338b10"/><lb ed="R039" n="0657b05"/>其神化變通。無執無著。何有實相而名菩提。旣無
<lb ed="X" n="0338b11"/><lb ed="R039" n="0657b06"/>有得可名。只可性修。難以口喩。應機而酬。隨叩而
<lb ed="X" n="0338b12"/><lb ed="R039" n="0657b07"/>答。何有實法如來而說之。葢謂無道可證。無法可
<lb ed="X" n="0338b13"/><lb ed="R039" n="0657b08"/>說也。此正所謂解佛所說義也。</p><p xml:id="pX25p0338b1313" cb:place="inline">○法不可定者。不
<lb ed="X" n="0338b14"/><lb ed="R039" n="0657b09"/>是千條萬緖。多而難定。只因人人有此正覺。便應
<lb ed="X" n="0338b15"/><lb ed="R039" n="0657b10"/>直造無上。一泥於法。卽落窠臼。而覺性反爲法泥。
<lb ed="X" n="0338b16"/><lb ed="R039" n="0657b11"/>下句說一亦字。見如來得之於<anchor xml:id="nkr_note_add_0338b1601" n="0338b1601"/><anchor xml:id="beg0338b1601" n="0338b1601"/>己<anchor xml:id="end0338b1601"/>。與喩之於人。皆
<lb ed="X" n="0338b17"/><lb ed="R039" n="0657b12"/>從性眞活潑處發出。竝非有成法而爲說法也。</p><p xml:id="pX25p0338b1719" cb:place="inline">○
<lb ed="X" n="0338b18"/><lb ed="R039" n="0657b13"/>無得凡四處。此是原無定法故無得。二是師以心
<lb ed="X" n="0338b19"/><lb ed="R039" n="0657b14"/>傳。不以言傳。故無得。三是菩提乃自<anchor xml:id="nkr_note_add_0338b1901" n="0338b1901"/><anchor xml:id="beg0338b1901" n="0338b1901"/>己<anchor xml:id="end0338b1901"/>之心。何從
<lb ed="X" n="0338b20"/><lb ed="R039" n="0657b15"/>而得。四是證果之後。自還本眞。雖得而不謂之得。
<lb ed="X" n="0338b21"/><lb ed="R039" n="0657b16"/>無說亦有四處。此是法非眞實。則說亦無說。二是
<lb ed="X" n="0338b22"/><lb ed="R039" n="0657b17"/>理入玄妙無容說。三是入門有得。不復待說。四是
<lb ed="X" n="0338b23"/><lb ed="R039" n="0657b18"/>悟到眞空。不可言說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0338b24"/><lb ed="R039" n="0658a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0338b2401">何以故。如來所說法。皆不可取。不可說。非法。非非法。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0338c" n="0338c"/>
<lb ed="X" n="0338c01"/><lb ed="R039" n="0658a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0338c0101">何故無定法。無定說。如來開示衆生。非不說法。然
<lb ed="X" n="0338c02"/><lb ed="R039" n="0658a03"/>如來所說無上菩提。非有眞實之法。此不可以一
<lb ed="X" n="0338c03"/><lb ed="R039" n="0658a04"/>定之法取。亦不可以一定之法說。惟不可取。則亦
<lb ed="X" n="0338c04"/><lb ed="R039" n="0658a05"/>不可說。到此。說不得是法。亦說不得不是法矣。將
<lb ed="X" n="0338c05"/><lb ed="R039" n="0658a06"/>以爲法。却又非法。將以爲非法。却又非非法。然如
<lb ed="X" n="0338c06"/><lb ed="R039" n="0658a07"/>來隨應有證有說者。葢得非有非無之體也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0338c07"/><lb ed="R039" n="0658a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0338c0701">所以者何。一切賢聖。皆以無爲法而有差別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0338c08"/><lb ed="R039" n="0658a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0338c0801">然所以不可取。不可說。旣謂非法。又謂非非法者
<lb ed="X" n="0338c09"/><lb ed="R039" n="0658a10"/>何。葢有取有說。法非法等。皆屬有爲。卽經末所謂
<lb ed="X" n="0338c10"/><lb ed="R039" n="0658a11"/>有爲法也。無相無住。順其自然。無假人爲曰無爲。
<lb ed="X" n="0338c11"/><lb ed="R039" n="0658a12"/>以用也。一切之菩薩而稱爲賢。如來之地位而稱
<lb ed="X" n="0338c12"/><lb ed="R039" n="0658a13"/>爲聖。皆不假造作強爲。造成賢聖。但其中先知後
<lb ed="X" n="0338c13"/><lb ed="R039" n="0658a14"/>覺。各自不同。故以後覺者爲賢。先知者爲聖。而微
<lb ed="X" n="0338c14"/><lb ed="R039" n="0658a15"/>有差等分別耳。無爲乃自證之體。差別乃化俗之
<lb ed="X" n="0338c15"/><lb ed="R039" n="0658a16"/>用。人之差別雖異。法之無爲則同。法惟無爲。所以
<lb ed="X" n="0338c16"/><lb ed="R039" n="0658a17"/>不可取。不可說也。豈得以人有差別而疑之乎。無
<lb ed="X" n="0338c17"/><lb ed="R039" n="0658a18"/>爲。照上淨信句。淨則無爲。不淨。則紛紛錯起。而爲
<lb ed="X" n="0338c18"/><lb ed="R039" n="0658b01"/>之不勝矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0338c19"/><lb ed="R039" n="0658b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">依法出生分第八</cb:mulu><head>○依法出生分第八</head>
<lb ed="X" n="0338c20"/><lb ed="R039" n="0658b03"/><p xml:id="pX25p0338c2001">佛謂有人於般若章句。自一句至無數等句而能
<lb ed="X" n="0338c21"/><lb ed="R039" n="0658b04"/>受持。不惟超過河沙七寶布施之福。當知般若體
<lb ed="X" n="0338c22"/><lb ed="R039" n="0658b05"/>中。能出生諸佛。及阿耨菩提。故名依法出生。</p>
<lb ed="X" n="0338c23"/><lb ed="R039" n="0658b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0338c2301">須菩提。於意云何。若人滿三千大千世界七寶以用
<lb ed="X" n="0338c24"/><lb ed="R039" n="0658b07"/>布施。是人所得福德。寧爲多不。須菩提言甚多。世尊。
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0339a" n="0339a"/>
<lb ed="X" n="0339a01"/><lb ed="R039" n="0658b08"/>何以故。是福德。卽非福德性。是故如來說福德多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0339a02"/><lb ed="R039" n="0658b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0339a0201">佛恐人聞是法不可取說。便欲毀棄言敎。將何信
<lb ed="X" n="0339a03"/><lb ed="R039" n="0658b10"/>解。使諸佛出生。故較量持說福德。謂捨財修福。不
<lb ed="X" n="0339a04"/><lb ed="R039" n="0658b11"/>如施法修慧。以結六分以下一支也。不住相布施。
<lb ed="X" n="0339a05"/><lb ed="R039" n="0658b12"/>非敎凡夫慳貪。專爲凡夫昔種福田。今有財施。然
<lb ed="X" n="0339a06"/><lb ed="R039" n="0658b13"/>彼但知求福而不知求慧。則福有盡而業愈深。故
<lb ed="X" n="0339a07"/><lb ed="R039" n="0658b14"/>敎其修菩薩行。佛問。假如人以三千大千。而又滿
<lb ed="X" n="0339a08"/><lb ed="R039" n="0658b15"/>此世界。無有脫空。盡著七寶布施。爲種來生福因。
<lb ed="X" n="0339a09"/><lb ed="R039" n="0658b16"/>是人所得之福德。多乎不多乎。善現答言甚多。隨
<lb ed="X" n="0339a10"/><lb ed="R039" n="0658b17"/>自究其甚多之故。卽自答云。此寶施。特世間福德
<lb ed="X" n="0339a11"/><lb ed="R039" n="0658b18"/>事。而非般若福德性。若福德。本之於性。更何處計
<lb ed="X" n="0339a12"/><lb ed="R039" n="0659a01"/>其多少。如來就事相論。故說寶施之福德多。以其
<lb ed="X" n="0339a13"/><lb ed="R039" n="0659a02"/>有限。得計多寡也。世間財有盡。福亦有盡。但可計
<lb ed="X" n="0339a14"/><lb ed="R039" n="0659a03"/>其甚多。不得爲無量。此問答俱設詞。</p><p xml:id="pX25p0339a1415" cb:place="inline">○心淨色空。
<lb ed="X" n="0339a15"/><lb ed="R039" n="0659a04"/>如鏡無塵翳。心淨見色。如鏡無翳。卽能現諸像也。
<lb ed="X" n="0339a16"/><lb ed="R039" n="0659a05"/>人爲色身起妄心。遂分別爾我。於一切順情境起
<lb ed="X" n="0339a17"/><lb ed="R039" n="0659a06"/>貪心。違情境起瞋心。力護自身。反受煩惱勞苦。其
<lb ed="X" n="0339a18"/><lb ed="R039" n="0659a07"/>名爲癡。貪瞋癡。壞其性矣。當思世人無有不死者。
<lb ed="X" n="0339a19"/><lb ed="R039" n="0659a08"/>只死後靈性不能泯沒。故佛敎人修福德性。以性
<lb ed="X" n="0339a20"/><lb ed="R039" n="0659a09"/>能歷劫常存耳。經只於此一露性字。其實一經所
<lb ed="X" n="0339a21"/><lb ed="R039" n="0659a10"/>言。無非要人見性。</p><p xml:id="pX25p0339a2108" cb:place="inline">○日月所照。爲一小世界。中間。
<lb ed="X" n="0339a22"/><lb ed="R039" n="0659a11"/>有<name role="" type="person">須彌山</name>。日月繞山運行。南爲<name role="" type="person">閻浮提</name>。西爲瞿耶
<lb ed="X" n="0339a23"/><lb ed="R039" n="0659a12"/>尼。北爲<g ref="#CB17781">𣠵</g>單越。東爲弗婆提。是名四天下。日月運
<lb ed="X" n="0339a24"/><lb ed="R039" n="0659a13"/>行。在此山中腰。此山高出日月上。山上分四方。每
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0339b" n="0339b"/>
<lb ed="X" n="0339b01"/><lb ed="R039" n="0659a14"/>方八所。中間又一所。共三十三所。謂之<name role="" type="person">三十三天</name>。
<lb ed="X" n="0339b02"/><lb ed="R039" n="0659a15"/>日月運行於四天下。謂之小世界。如此一千小千
<lb ed="X" n="0339b03"/><lb ed="R039" n="0659a16"/>世界爲小千。如此一千小千世界爲中千。如此一
<lb ed="X" n="0339b04"/><lb ed="R039" n="0659a17"/>千中千世界爲大千。以三次言千。故云三千大千。
<lb ed="X" n="0339b05"/><lb ed="R039" n="0659a18"/>其實只一大千耳。是謂一大世界。三千。極言世界
<lb ed="X" n="0339b06"/><lb ed="R039" n="0659b01"/>之多。至於大千。多之<anchor xml:id="nkr_note_add_0339b0601" n="0339b0601"/><anchor xml:id="beg0339b0601" n="0339b0601"/>已<anchor xml:id="end0339b0601"/>極。七寶。金。銀。琉璃。珊瑚。瑪
<lb ed="X" n="0339b07"/><lb ed="R039" n="0659b02"/>瑙。眞珠。玻瓈也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0339b08"/><lb ed="R039" n="0659b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0339b0801">若復有人於此經中受持。乃至四句偈等。爲他人說。
<lb ed="X" n="0339b09"/><lb ed="R039" n="0659b04"/>其福勝彼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0339b10"/><lb ed="R039" n="0659b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0339b1001">世尊因以福德性言之。其惟持經乎。若菩薩於此
<lb ed="X" n="0339b11"/><lb ed="R039" n="0659b06"/>經中。先自明心見性。解悟眞空實相妙理。受之而
<lb ed="X" n="0339b12"/><lb ed="R039" n="0659b07"/>不忘於心。持之而不厭其久。多則全經。或自一句
<lb ed="X" n="0339b13"/><lb ed="R039" n="0659b08"/>二句三句。乃至四句偈。等字不單指四句言。復憫
<lb ed="X" n="0339b14"/><lb ed="R039" n="0659b09"/>此衆生。隨機開導。此爲自性福德。不可思量。豈寶
<lb ed="X" n="0339b15"/><lb ed="R039" n="0659b10"/>施所能及哉。持說少許。尙有無量福德。況不止四
<lb ed="X" n="0339b16"/><lb ed="R039" n="0659b11"/>句者。此是第一番較量經勝。</p><p xml:id="pX25p0339b1612" cb:place="inline">○不明指四句爲何
<lb ed="X" n="0339b17"/><lb ed="R039" n="0659b12"/>說者。欲人自悟偈在何所也。</p><p xml:id="pX25p0339b1712" cb:place="inline">○持經較福。共有七
<lb ed="X" n="0339b18"/><lb ed="R039" n="0659b13"/>處。各自爲意。此以滿世界寶施。不及持經。二以河
<lb ed="X" n="0339b19"/><lb ed="R039" n="0659b14"/>沙多世界寶施。則加廣矣。三以河沙等身命施。不
<lb ed="X" n="0339b20"/><lb ed="R039" n="0659b15"/>及持經。四以一日三時。無量身命施。又加廣矣。五
<lb ed="X" n="0339b21"/><lb ed="R039" n="0659b16"/>以世尊前生供養諸佛。亦不及持經。則佛因又加
<lb ed="X" n="0339b22"/><lb ed="R039" n="0659b17"/>於布施矣。是外財兩次。內財兩次。佛因一次。較量
<lb ed="X" n="0339b23"/><lb ed="R039" n="0659b18"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0339b2301" n="0339b2301"/><anchor xml:id="beg0339b2301" n="0339b2301"/>已<anchor xml:id="end0339b2301"/>極。故後兩稱筭數譬喩所不能及。外又有兩處
<lb ed="X" n="0339b24"/><lb ed="R039" n="0660a01"/>相似。一以見經有善法之當修。一以見演說敎人
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0339c" n="0339c"/>
<lb ed="X" n="0339c01"/><lb ed="R039" n="0660a02"/>之有功。非更有讚較而意多重疊也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0339c02"/><lb ed="R039" n="0660a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0339c0201">何以故。須菩提。一切諸佛及諸佛阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0339c03"/><lb ed="R039" n="0660a04"/>菩提法。皆從此經出。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0339c04"/><lb ed="R039" n="0660a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0339c0401">何故持經者之得福。勝於寶施耶。須知一切古今
<lb ed="X" n="0339c05"/><lb ed="R039" n="0660a06"/>諸佛。何佛不從般若。成一切道果。受持此經。則煩
<lb ed="X" n="0339c06"/><lb ed="R039" n="0660a07"/>惱自斷。妙慧自新。妙慧卽諸佛法身。是佛從此經
<lb ed="X" n="0339c07"/><lb ed="R039" n="0660a08"/>出也。一切古今諸佛。具般若眞智。導引衆生。隨緣
<lb ed="X" n="0339c08"/><lb ed="R039" n="0660a09"/>說法。從菩提心生。卽菩提法。是法從此經出也。故
<lb ed="X" n="0339c09"/><lb ed="R039" n="0660a10"/>知此經非指文句。謂般若性體也。葢諸佛之身。及
<lb ed="X" n="0339c10"/><lb ed="R039" n="0660a11"/>所證之法。無不從般若而生。以此施人。則一佛化
<lb ed="X" n="0339c11"/><lb ed="R039" n="0660a12"/>爲無數佛。一法演成無數法。性中福德。豈不甚多
<lb ed="X" n="0339c12"/><lb ed="R039" n="0660a13"/>也耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0339c13"/><lb ed="R039" n="0660a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0339c1301">須菩提。所謂佛法者。卽非佛法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0339c14"/><lb ed="R039" n="0660a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0339c1401">然猶恐其拘泥佛法。又呼而吿之。所謂佛法者。佛
<lb ed="X" n="0339c15"/><lb ed="R039" n="0660a16"/>得之。而餘人未得。故曰佛法。然其實人人自具。佛
<lb ed="X" n="0339c16"/><lb ed="R039" n="0660a17"/>本非佛。法亦非法。佛法不出衆生日用。切莫執諸
<lb ed="X" n="0339c17"/><lb ed="R039" n="0660a18"/>相爲佛法。向外尋求也。必自證本性。超悟法外。以
<lb ed="X" n="0339c18"/><lb ed="R039" n="0660b01"/>之覺人。方爲福德性。而可言無量耳。推勘至此。非
<lb ed="X" n="0339c19"/><lb ed="R039" n="0660b02"/>法非非法之旨。不益彰乎。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0339c20"/><lb ed="R039" n="0660b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一相無相分第九</cb:mulu><head>○一相無相分第九</head>
<lb ed="X" n="0339c21"/><lb ed="R039" n="0660b04"/><p xml:id="pX25p0339c2101">善現謂二乘。人獨證四果。亦未免滯於所得。不能
<lb ed="X" n="0339c22"/><lb ed="R039" n="0660b05"/>離四相四見。然後自述無心於事。無事於心。<anchor xml:id="nkr_note_add_0339c2201" n="0339c2201"/><anchor xml:id="beg0339c2201" n="0339c2201"/>已<anchor xml:id="end0339c2201"/>至
<lb ed="X" n="0339c23"/><lb ed="R039" n="0660b06"/>無諍。故佛稱善現爲解空第一。</p>
<lb ed="X" n="0339c24"/><lb ed="R039" n="0660b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0339c2401">須菩提。於意云何。須陀洹能作是念。我得須陀洹果
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0340a" n="0340a"/>
<lb ed="X" n="0340a01"/><lb ed="R039" n="0660b08"/>不。須菩提言。不也世尊。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0340a02"/><lb ed="R039" n="0660b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0340a0201">上無爲法有差別之語。大契如來本懷。佛慮其倣
<lb ed="X" n="0340a03"/><lb ed="R039" n="0660b10"/>傚所得。或生執心。故復就賢聖位次。由四果至如
<lb ed="X" n="0340a04"/><lb ed="R039" n="0660b11"/>來。極之六度萬行。莊嚴佛土之菩薩。一一探其見
<lb ed="X" n="0340a05"/><lb ed="R039" n="0660b12"/>地虗實。以結住伏也。此下三分。申言凡所有相。皆
<lb ed="X" n="0340a06"/><lb ed="R039" n="0660b13"/>是虗妄。此指無爲法有差別樣子。人心止有降妄
<lb ed="X" n="0340a07"/><lb ed="R039" n="0660b14"/>法。別無住眞法。故智慧愈大。心體愈空。無所取。無
<lb ed="X" n="0340a08"/><lb ed="R039" n="0660b15"/>所得也。須陀洹者。謂初入門。<anchor xml:id="nkr_note_add_0340a0801" n="0340a0801"/><anchor xml:id="beg0340a0801" n="0340a0801"/>已<anchor xml:id="end0340a0801"/>斷見惑。麤重煩惱
<lb ed="X" n="0340a09"/><lb ed="R039" n="0660b16"/>不生。不受修羅異類之身。此聲聞所證初果也。作
<lb ed="X" n="0340a10"/><lb ed="R039" n="0660b17"/>是念當玩。凡人居一地步。貴其無念。葢經意只要
<lb ed="X" n="0340a11"/><lb ed="R039" n="0660b18"/>人斷念也。詰云初果之人。能作如是證果之念。我
<lb ed="X" n="0340a12"/><lb ed="R039" n="0661a01"/>得其果否乎。答以無所取而自成若了無相法。卽
<lb ed="X" n="0340a13"/><lb ed="R039" n="0661a02"/>無得果之心。微有得果之心。卽不名須陀洹。故言
<lb ed="X" n="0340a14"/><lb ed="R039" n="0661a03"/>弗也。</p><p xml:id="pX25p0340a1403" cb:place="inline">○果字各有分別。因果者。以前之所因。而得
<lb ed="X" n="0340a15"/><lb ed="R039" n="0661a04"/>今日之果。證果者。以今之所證而得當下之果。果
<lb ed="X" n="0340a16"/><lb ed="R039" n="0661a05"/>字又有二義。一是果決之果。一是果報之果。此處
<lb ed="X" n="0340a17"/><lb ed="R039" n="0661a06"/>應以果決解。葢四果菩薩。俱從勇猛精進。而堅修
<lb ed="X" n="0340a18"/><lb ed="R039" n="0661a07"/>以得之者。入流一往來諸名。正是證果處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0340a19"/><lb ed="R039" n="0661a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0340a1901">何以故。須陀洹。名爲入流而無所入。不入色聲香味
<lb ed="X" n="0340a20"/><lb ed="R039" n="0661a09"/>觸法。是名須陀洹。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0340a21"/><lb ed="R039" n="0661a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0340a2101">何故。人住六塵。卽滯凡流。不則入聖流。更無別法
<lb ed="X" n="0340a22"/><lb ed="R039" n="0661a11"/>爲所入。彼初悟道果者。<anchor xml:id="nkr_note_add_0340a2201" n="0340a2201"/><anchor xml:id="beg0340a2201" n="0340a2201"/>已<anchor xml:id="end0340a2201"/>斷見惑。離四趣生。故脫
<lb ed="X" n="0340a23"/><lb ed="R039" n="0661a12"/>凡流而入於聖賢之流。究之何所謂流。便是入焉
<lb ed="X" n="0340a24"/><lb ed="R039" n="0661a13"/>俱化。不著一念知入於此。實無所得入流之心。只
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0340b" n="0340b"/>
<lb ed="X" n="0340b01"/><lb ed="R039" n="0661a14"/>見塵緣可畏。而絕念不入六塵不淨境界。則煩惱
<lb ed="X" n="0340b02"/><lb ed="R039" n="0661a15"/>不著。弗逆聖流。但我相未忘。此須陀洹之所以名
<lb ed="X" n="0340b03"/><lb ed="R039" n="0661a16"/>也。此是一菩薩。是初入佛門者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0340b04"/><lb ed="R039" n="0661a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0340b0401">須菩提。於意云何。斯陀含能作是念。我得斯陀含果
<lb ed="X" n="0340b05"/><lb ed="R039" n="0661a18"/>不。須菩提言。不也世尊。何以故。斯陀含。名一往來而
<lb ed="X" n="0340b06"/><lb ed="R039" n="0661b01"/>實無往來。是名斯陀含。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0340b07"/><lb ed="R039" n="0661b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0340b0701">次詰云。汝意若何。二果之人。能作是般若之念。我
<lb ed="X" n="0340b08"/><lb ed="R039" n="0661b03"/>得二果否。答以無所取而自成。何故。欲界有九品
<lb ed="X" n="0340b09"/><lb ed="R039" n="0661b04"/>思惑。二果之人。較之初果則<anchor xml:id="nkr_note_add_0340b0901" n="0340b0901"/><anchor xml:id="beg0340b0901" n="0340b0901"/>已<anchor xml:id="end0340b0901"/>進矣。名一往來者。
<lb ed="X" n="0340b10"/><lb ed="R039" n="0661b05"/>凡人於塵相。有一往而不來。有旣來而復往者。此
<lb ed="X" n="0340b11"/><lb ed="R039" n="0661b06"/>則曾於其中一往來。而絕無顧戀。實無往來。但人
<lb ed="X" n="0340b12"/><lb ed="R039" n="0661b07"/>相猶存。斯陀含之二果無得也。此是二菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0340b13"/><lb ed="R039" n="0661b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0340b1301">須菩提。於意云何。阿那含能作是念我得阿那含果
<lb ed="X" n="0340b14"/><lb ed="R039" n="0661b09"/>不。須菩提言。不也世尊。何以故。阿那含。名爲不來而
<lb ed="X" n="0340b15"/><lb ed="R039" n="0661b10"/>實無不來。是故名阿那含。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0340b16"/><lb ed="R039" n="0661b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0340b1601">又詰云。汝意若何。三果之人。能作如是般若之念。
<lb ed="X" n="0340b17"/><lb ed="R039" n="0661b12"/>我得三果否。答以無所取而證果。何故。三果之人。
<lb ed="X" n="0340b18"/><lb ed="R039" n="0661b13"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0340b1801" n="0340b1801"/><anchor xml:id="beg0340b1801" n="0340b1801"/>已<anchor xml:id="end0340b1801"/>悟人法俱空。念念不退菩提。較第二果則又進
<lb ed="X" n="0340b19"/><lb ed="R039" n="0661b14"/>矣。於六塵四相。一一證空。通徹前後。了無障礙。不
<lb ed="X" n="0340b20"/><lb ed="R039" n="0661b15"/>特不往。直覺塵相無可來之迹。而實無不來者。心
<lb ed="X" n="0340b21"/><lb ed="R039" n="0661b16"/>空無我。不作念有不來法。不知得是果。是阿那含
<lb ed="X" n="0340b22"/><lb ed="R039" n="0661b17"/>之所以名也。然衆生見未爲遣盡。阿那含之二果
<lb ed="X" n="0340b23"/><lb ed="R039" n="0661b18"/>無得也。此是三菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0340b24"/><lb ed="R039" n="0662a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0340b2401">須菩提。於意云何。阿羅漢能作是念。我得阿羅漢道
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0340c" n="0340c"/>
<lb ed="X" n="0340c01"/><lb ed="R039" n="0662a02"/>不。須菩提言。不也世尊。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0340c02"/><lb ed="R039" n="0662a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0340c0201">再詰云。汝意若何。四果聖人。能作如是般若之念。
<lb ed="X" n="0340c03"/><lb ed="R039" n="0662a04"/>我得四果道否。了悟所學。道幾有得。故不言得果。
<lb ed="X" n="0340c04"/><lb ed="R039" n="0662a05"/>竟言得道。果通於四。阿羅漢獨稱道者。以得盡無
<lb ed="X" n="0340c05"/><lb ed="R039" n="0662a06"/>生二智。聲聞道極。故謂之道。今問自知得四果道
<lb ed="X" n="0340c06"/><lb ed="R039" n="0662a07"/>否。答言無所取而得道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0340c07"/><lb ed="R039" n="0662a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0340c0701">何以故。實無有法名阿羅漢。世尊。若阿羅漢作是念。
<lb ed="X" n="0340c08"/><lb ed="R039" n="0662a09"/>我得阿羅漢道。卽爲著我人衆生壽者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0340c09"/><lb ed="R039" n="0662a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0340c0901">阿羅漢。此言無學。謂無法可學也。較之第三果則
<lb ed="X" n="0340c10"/><lb ed="R039" n="0662a11"/>更進矣。何故名無學。諸漏<anchor xml:id="nkr_note_add_0340c1001" n="0340c1001"/><anchor xml:id="beg0340c1001" n="0340c1001"/>已<anchor xml:id="end0340c1001"/>盡。無復煩惱。雖名爲
<lb ed="X" n="0340c11"/><lb ed="R039" n="0662a12"/>阿羅漢。似於壽者見或未盡除。然實無有法名阿
<lb ed="X" n="0340c12"/><lb ed="R039" n="0662a13"/>羅漢。情無逆順。智境俱亡。葢見道而不著於道也。
<lb ed="X" n="0340c13"/><lb ed="R039" n="0662a14"/>再啓世尊而反言之。若使其見道而有所著。止成
<lb ed="X" n="0340c14"/><lb ed="R039" n="0662a15"/>阿羅漢之道而<anchor xml:id="nkr_note_add_0340c1401" n="0340c1401"/><anchor xml:id="beg0340c1401" n="0340c1401"/>已<anchor xml:id="end0340c1401"/>。豈能脫此四相哉。卽爲著句。是
<lb ed="X" n="0340c15"/><lb ed="R039" n="0662a16"/>反言以見念不可著。則前三果若作念云我得須
<lb ed="X" n="0340c16"/><lb ed="R039" n="0662a17"/>陀洹等果。亦卽著我人等相矣。此可類推也。作念
<lb ed="X" n="0340c17"/><lb ed="R039" n="0662a18"/>云我得此果。卽是著相。著相卽是取有所取。卽是
<lb ed="X" n="0340c18"/><lb ed="R039" n="0662b01"/>有爲。今言不作念不著相。乃是得而無得。無所取
<lb ed="X" n="0340c19"/><lb ed="R039" n="0662b02"/>而謂之無爲也。看一法字。總前四果皆法也。看一
<lb ed="X" n="0340c20"/><lb ed="R039" n="0662b03"/>道字。見前四果未證道也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0340c21"/><lb ed="R039" n="0662b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0340c2101">世尊。佛說我得無諍三昧人中最爲第一。是第一離
<lb ed="X" n="0340c22"/><lb ed="R039" n="0662b05"/>欲阿羅漢。世尊。我不作是念。我是離欲阿羅漢。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0340c23"/><lb ed="R039" n="0662b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0340c2301">此引自<anchor xml:id="nkr_note_add_0340c2301" n="0340c2301"/><anchor xml:id="beg0340c2301" n="0340c2301"/>己<anchor xml:id="end0340c2301"/>所證離著。以所得無爲則同。面彼自取
<lb ed="X" n="0340c24"/><lb ed="R039" n="0662b07"/>證有差別耳。述吿世尊云。佛於往日。曾稱我獨得
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0341a" n="0341a"/>
<lb ed="X" n="0341a01"/><lb ed="R039" n="0662b08"/>無諍。凡人一念要明理。又一念要祛欲。兩念相爭。
<lb ed="X" n="0341a02"/><lb ed="R039" n="0662b09"/>便內自諍矣。無諍。則理欲消亡。不起諍念。三昧者。
<lb ed="X" n="0341a03"/><lb ed="R039" n="0662b10"/>梵語。譯之爲正定。人心不能覺則昧。正其覺。則正
<lb ed="X" n="0341a04"/><lb ed="R039" n="0662b11"/>其昧矣。以其所覺而正其不覺。是爲三昧。非入神
<lb ed="X" n="0341a05"/><lb ed="R039" n="0662b12"/>之稱也。十大弟子。各有一長。皆爲第一。如阿難多
<lb ed="X" n="0341a06"/><lb ed="R039" n="0662b13"/>聞。目連神通皆是。於此三昧人中。稱我爲最第一。
<lb ed="X" n="0341a07"/><lb ed="R039" n="0662b14"/>不但是三昧人中作第一等人。亦於諸離欲羅漢
<lb ed="X" n="0341a08"/><lb ed="R039" n="0662b15"/>中稱爲第一大羅漢也。細微四相不生。愛染不著。
<lb ed="X" n="0341a09"/><lb ed="R039" n="0662b16"/>外無欲境。內無欲心。<anchor xml:id="nkr_note_add_0341a0901" n="0341a0901"/><anchor xml:id="beg0341a0901" n="0341a0901"/>已<anchor xml:id="end0341a0901"/>離欲界而至於無諍。便是
<lb ed="X" n="0341a10"/><lb ed="R039" n="0662b17"/>與欲相離。故謂離欲。道得於<anchor xml:id="nkr_note_add_0341a1001" n="0341a1001"/><anchor xml:id="beg0341a1001" n="0341a1001"/>己<anchor xml:id="end0341a1001"/>。情欲盡絕。又四果
<lb ed="X" n="0341a11"/><lb ed="R039" n="0662b18"/>之進級。此佛平日讚善現之言。善現謂佛雖如是
<lb ed="X" n="0341a12"/><lb ed="R039" n="0663a01"/>許我。我實不作是念。云我是離欲得道果之人。與
<lb ed="X" n="0341a13"/><lb ed="R039" n="0663a02"/>前四果。同除所得心者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0341a14"/><lb ed="R039" n="0663a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0341a1401">世尊。我若作是念。我得阿羅漢道。世尊則不說須菩
<lb ed="X" n="0341a15"/><lb ed="R039" n="0663a04"/>提是樂阿蘭那行者。以須菩提實無所行。而名須菩
<lb ed="X" n="0341a16"/><lb ed="R039" n="0663a05"/>提是樂阿蘭那行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0341a17"/><lb ed="R039" n="0663a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0341a1701">我者。善現自稱。須菩提。亦善現自稱也。阿蘭那。此
<lb ed="X" n="0341a18"/><lb ed="R039" n="0663a07"/>云寂靜。相盡於外。心息於內。內外俱寂。何時不靜。
<lb ed="X" n="0341a19"/><lb ed="R039" n="0663a08"/>卽無諍之異名。樂阿蘭那行者。好爲無諍而見於
<lb ed="X" n="0341a20"/><lb ed="R039" n="0663a09"/>行也。再啓世尊而反言之。假若我起意思。我得阿
<lb ed="X" n="0341a21"/><lb ed="R039" n="0663a10"/>羅漢道。卽著離欲之想。得心未除。便有凡心妄念。
<lb ed="X" n="0341a22"/><lb ed="R039" n="0663a11"/>世尊必輕鄙之。於諸弟子中。定不稱我是好樂無
<lb ed="X" n="0341a23"/><lb ed="R039" n="0663a12"/>諍之行者。萌之於心曰念。見之於事曰行。又正言
<lb ed="X" n="0341a24"/><lb ed="R039" n="0663a13"/>之曰。以我雖有是行。而實無所行其離欲之心。此
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0341b" n="0341b"/>
<lb ed="X" n="0341b01"/><lb ed="R039" n="0663a14"/>照前不作是念。不謂得道。乃心之無著無得。然後
<lb ed="X" n="0341b02"/><lb ed="R039" n="0663a15"/>稱說我得無諍。樂而行之者。此段是善現因聞四
<lb ed="X" n="0341b03"/><lb ed="R039" n="0663a16"/>果。自述以無心而得離欲之果。以就正於佛也。則
<lb ed="X" n="0341b04"/><lb ed="R039" n="0663a17"/>上四果。亦以無心而得愈明矣。要之四果無取無
<lb ed="X" n="0341b05"/><lb ed="R039" n="0663a18"/>得。只此不入六塵功夫到絕頂處。便是無上菩提
<lb ed="X" n="0341b06"/><lb ed="R039" n="0663b01"/>也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0341b07"/><lb ed="R039" n="0663b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">莊嚴淨土分第十</cb:mulu><head>○莊嚴淨土分第十</head>
<lb ed="X" n="0341b08"/><lb ed="R039" n="0663b03"/><p xml:id="pX25p0341b0801">如來自色之一法。至菩薩涅槃。皆不生所住之心。
<lb ed="X" n="0341b09"/><lb ed="R039" n="0663b04"/>則於阿耨菩提。不見有所得。於佛土不見有莊嚴。
<lb ed="X" n="0341b10"/><lb ed="R039" n="0663b05"/>猶無相法身。隱於諸相。雖<name role="" type="person">須彌山</name>王之大。不可得
<lb ed="X" n="0341b11"/><lb ed="R039" n="0663b06"/>比矣。如無所得之得。非莊嚴之莊嚴。無以異也。</p>
<lb ed="X" n="0341b12"/><lb ed="R039" n="0663b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0341b1201">佛吿須菩提。於意云何如來昔在然燈佛所。於法有
<lb ed="X" n="0341b13"/><lb ed="R039" n="0663b08"/>所得不。不也世尊。如來在然燈佛所。於法實無所得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0341b14"/><lb ed="R039" n="0663b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0341b1401">上說得果。便著一得相。故又將<anchor xml:id="nkr_note_add_0341b1401" n="0341b1401"/><anchor xml:id="beg0341b1401" n="0341b1401"/>己<anchor xml:id="end0341b1401"/>所得問。是試善
<lb ed="X" n="0341b15"/><lb ed="R039" n="0663b10"/>現認眞得字否。恐疑佛有師傳。因先使之自思。再
<lb ed="X" n="0341b16"/><lb ed="R039" n="0663b11"/>從當身指點云。我往昔在師處聽法。師必有法開
<lb ed="X" n="0341b17"/><lb ed="R039" n="0663b12"/>示。不知果有法可得否。善現答以法無所得。葢法
<lb ed="X" n="0341b18"/><lb ed="R039" n="0663b13"/>以發人淸淨心。如來本自淸淨。於本性中自得眞
<lb ed="X" n="0341b19"/><lb ed="R039" n="0663b14"/>悟卽在然燈佛所。不過以心印心。不專靠師之授
<lb ed="X" n="0341b20"/><lb ed="R039" n="0663b15"/>記而得。心若有得。卽是住相。不能淸淨。豈如來而
<lb ed="X" n="0341b21"/><lb ed="R039" n="0663b16"/>有所得也耶。然燈是定光佛。卽世尊授記師生時
<lb ed="X" n="0341b22"/><lb ed="R039" n="0663b17"/>有光。於眼耳口鼻百孔中放出。徧照十方。如燈之
<lb ed="X" n="0341b23"/><lb ed="R039" n="0663b18"/>明。至成佛時。遂名然燈。八王子皆師妙光得道。而
<lb ed="X" n="0341b24"/><lb ed="R039" n="0664a01"/>最後成佛者然燈。十六王子出家爲沙彌。皆得如
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0341c" n="0341c"/>
<lb ed="X" n="0341c01"/><lb ed="R039" n="0664a02"/>來之慧。最後者釋迦牟尼。是則世尊得無上菩提
<lb ed="X" n="0341c02"/><lb ed="R039" n="0664a03"/>法。爲諸釋法王。於法寧無所得。第不存所得心耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0341c03"/><lb ed="R039" n="0664a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0341c0301">須菩提。於意云何。菩薩莊嚴佛土不。不也世尊。何以
<lb ed="X" n="0341c04"/><lb ed="R039" n="0664a05"/>故。莊嚴佛土者。卽非莊嚴是名莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0341c05"/><lb ed="R039" n="0664a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0341c0501">上說然燈。因想諸佛現身說法。或尙莊嚴佛土。佛
<lb ed="X" n="0341c06"/><lb ed="R039" n="0664a07"/>土。喩菩提本念。莊嚴。喩心之淸淨。無邪妄牽擾也。
<lb ed="X" n="0341c07"/><lb ed="R039" n="0664a08"/>佛問菩薩果以入定無倚。而具此菩提心否乎。善
<lb ed="X" n="0341c08"/><lb ed="R039" n="0664a09"/>現會意。答云。實無此心也。何故無此心。莊嚴者。心
<lb ed="X" n="0341c09"/><lb ed="R039" n="0664a10"/>入於定而不著依倚也。佛土二字。是就菩提心入
<lb ed="X" n="0341c10"/><lb ed="R039" n="0664a11"/>定者言。人於操心時。存一分矜持。心意便不定。說
<lb ed="X" n="0341c11"/><lb ed="R039" n="0664a12"/>到入定。心無可持。正所謂無爲法也。心言土者。方
<lb ed="X" n="0341c12"/><lb ed="R039" n="0664a13"/>寸之地。本是良田。不侵削而加滋培。何在非佛土。
<lb ed="X" n="0341c13"/><lb ed="R039" n="0664a14"/>凡言卽非者。皆爲無異。乃破相顯理。凡言是名者。
<lb ed="X" n="0341c14"/><lb ed="R039" n="0664a15"/>皆爲虗聲。乃就事顯理。原佛所說莊嚴之意。原無
<lb ed="X" n="0341c15"/><lb ed="R039" n="0664a16"/>此莊嚴之想。故謂卽非莊嚴。特名之爲莊嚴耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0341c16"/><lb ed="R039" n="0664a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0341c1601">是故須菩提。諸菩薩摩訶薩。應如是生淸淨心。不應
<lb ed="X" n="0341c17"/><lb ed="R039" n="0664a18"/>住色生心。不應住聲香味觸法生心。應無所住而生
<lb ed="X" n="0341c18"/><lb ed="R039" n="0664b01"/>其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0341c19"/><lb ed="R039" n="0664b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0341c1901">上文得無所得。而莊嚴之想俱無。此心幾於枯槁。
<lb ed="X" n="0341c20"/><lb ed="R039" n="0664b03"/>故此段說一生字。以見諸想皆空。而心從虗中生
<lb ed="X" n="0341c21"/><lb ed="R039" n="0664b04"/>出。凡須菩提等。應如是而生此淸淨心。心至淸淨。
<lb ed="X" n="0341c22"/><lb ed="R039" n="0664b05"/>則六塵俱斷。又何有於色聲香味觸法以住其心。
<lb ed="X" n="0341c23"/><lb ed="R039" n="0664b06"/>淸淨心言生。六塵亦言生。二生字有別。上生字。言
<lb ed="X" n="0341c24"/><lb ed="R039" n="0664b07"/>心中一無罣礙而生此心。下生字。因六塵所染。而
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0342a" n="0342a"/>
<lb ed="X" n="0342a01"/><lb ed="R039" n="0664b08"/>心反爲其所生。應與不應。一勉一戒。正相照應。無
<lb ed="X" n="0342a02"/><lb ed="R039" n="0664b09"/>所住。心中毫無執著也。八字連讀。不言心之生。而
<lb ed="X" n="0342a03"/><lb ed="R039" n="0664b10"/>言生其心者。正以心本虗靈。原存生生之理。特爲
<lb ed="X" n="0342a04"/><lb ed="R039" n="0664b11"/>情欲所制。生機漸消。人於一念不起時。反觀內照。
<lb ed="X" n="0342a05"/><lb ed="R039" n="0664b12"/>覺得此心有油然而生者。非他心。其心也。應無所
<lb ed="X" n="0342a06"/><lb ed="R039" n="0664b13"/>住句。全是心之覺處生之。無所住者。心中盡是覺
<lb ed="X" n="0342a07"/><lb ed="R039" n="0664b14"/>處。不應的走不得來躲閃。便在在皆明覺之生心。
<lb ed="X" n="0342a08"/><lb ed="R039" n="0664b15"/>靈光透出。何生之非其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0342a09"/><lb ed="R039" n="0664b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0342a0901">須菩提。譬如有人。身如<name role="" type="person">須彌山</name>王。於意云何。是身爲
<lb ed="X" n="0342a10"/><lb ed="R039" n="0664b17"/>大不。須菩提言甚大。世尊。何以故。佛說非身。是名大
<lb ed="X" n="0342a11"/><lb ed="R039" n="0664b18"/>身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0342a12"/><lb ed="R039" n="0665a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0342a1201">因上人心淸淨。則其心大矣。惟人有此大心。可譬
<lb ed="X" n="0342a13"/><lb ed="R039" n="0665a02"/>有此大身。非反說到外也。身字卽作心字看。佛欲
<lb ed="X" n="0342a14"/><lb ed="R039" n="0665a03"/>廣善現之心。而復以身如<name role="" type="person">須彌山</name>王爲問。善現卽
<lb ed="X" n="0342a15"/><lb ed="R039" n="0665a04"/>悟佛意色身雖如<name role="" type="person">須彌山</name>王。皆是法身顯化。故應
<lb ed="X" n="0342a16"/><lb ed="R039" n="0665a05"/>曰甚大謂人心大。有如身大也。恐衆生不悟。遂自
<lb ed="X" n="0342a17"/><lb ed="R039" n="0665a06"/>闡揚之曰。何爲信有大身。葢佛自說淸淨心。充滿
<lb ed="X" n="0342a18"/><lb ed="R039" n="0665a07"/>六虗。乃生心之妙用。非說身軀之身。法界爲身。無
<lb ed="X" n="0342a19"/><lb ed="R039" n="0665a08"/>有形將豈<name role="" type="person">須彌山</name>王足喩哉。非身。卽無相二字。法
<lb ed="X" n="0342a20"/><lb ed="R039" n="0665a09"/>身也。亦卽淸淨眞心也。人不淸淨其心而染於六
<lb ed="X" n="0342a21"/><lb ed="R039" n="0665a10"/>塵。不爲小其身乎。以其遠離諸垢。名之爲非。以其
<lb ed="X" n="0342a22"/><lb ed="R039" n="0665a11"/>尊崇奇特。名之爲大。然非心無住著。何以得此。</p><p xml:id="pX25p0342a2219" cb:place="inline">○
<lb ed="X" n="0342a23"/><lb ed="R039" n="0665a12"/>須彌。西域山名。猶云妙高。四寶所成曰妙。突出衆
<lb ed="X" n="0342a24"/><lb ed="R039" n="0665a13"/>峯曰高。此山爲四天下中最大。廣三百<anchor xml:id="nkr_note_orig_0342001" n="0342001"/>六十六萬
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0342b" n="0342b"/>
<lb ed="X" n="0342b01"/><lb ed="R039" n="0665a14"/>里。爲衆山之長。故稱山王。人身豈有如是之大。世
<lb ed="X" n="0342b02"/><lb ed="R039" n="0665a15"/>尊欲人從色身中悟法身。故托此爲問。葢以須彌
<lb ed="X" n="0342b03"/><lb ed="R039" n="0665a16"/>爲衆山之尊。法身亦爲衆身之尊也。</p><p xml:id="pX25p0342b0315" cb:place="inline">○此段問答。
<lb ed="X" n="0342b04"/><lb ed="R039" n="0665a17"/>言無所得。無有莊嚴而至於心無所住。則此心方
<lb ed="X" n="0342b05"/><lb ed="R039" n="0665a18"/>爲廣大。此又佛開悟善現一則也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0342b06"/><lb ed="R039" n="0665b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無爲福勝分第十一</cb:mulu><head>○無爲福勝分第十一</head>
<lb ed="X" n="0342b07"/><lb ed="R039" n="0665b02"/><p xml:id="pX25p0342b0701">此卽莊嚴分不盡之詞。謂七寶施。不免生心住相。
<lb ed="X" n="0342b08"/><lb ed="R039" n="0665b03"/>若受持般若。於心無所生。於相無所住。是謂無爲
<lb ed="X" n="0342b09"/><lb ed="R039" n="0665b04"/>福勝。</p>
<lb ed="X" n="0342b10"/><lb ed="R039" n="0665b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0342b1001">須菩提。如恒河中所有沙數。如是沙等恒河。於意云
<lb ed="X" n="0342b11"/><lb ed="R039" n="0665b06"/>何。是諸恒河沙。寧爲多不。須菩提言。甚多。世尊。但諸
<lb ed="X" n="0342b12"/><lb ed="R039" n="0665b07"/>恒河。尙多無數。何況其沙。須菩提。我今實言吿汝。若
<lb ed="X" n="0342b13"/><lb ed="R039" n="0665b08"/>有善男子善女人。以七寶滿爾所恒河沙數三千大
<lb ed="X" n="0342b14"/><lb ed="R039" n="0665b09"/>千世界以用布施。得福多不。須菩提言。甚多。世尊。佛
<lb ed="X" n="0342b15"/><lb ed="R039" n="0665b10"/>吿須菩提。若善男子善女人。於此經中。乃至受持四
<lb ed="X" n="0342b16"/><lb ed="R039" n="0665b11"/>句偈等。爲他人說。而此福德。勝前福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0342b17"/><lb ed="R039" n="0665b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0342b1701">四果以下至非身大身。節節言佛法不可取。旣法
<lb ed="X" n="0342b18"/><lb ed="R039" n="0665b13"/>不可取。則持經有何利益。故此第二番又較量經
<lb ed="X" n="0342b19"/><lb ed="R039" n="0665b14"/>勝。以見持說之不空也。上言山。此言河。俱是喩說。
<lb ed="X" n="0342b20"/><lb ed="R039" n="0665b15"/>此段甚言世界之多。恒河者。西國祇桓精舍側近
<lb ed="X" n="0342b21"/><lb ed="R039" n="0665b16"/>之河。從阿耨池東<anchor xml:id="nkr_note_orig_0342002" n="0342002"/>西流出。周四十里。如來說法。常
<lb ed="X" n="0342b22"/><lb ed="R039" n="0665b17"/>因衆見而取此爲喩也。佛問如恒河中所有許多
<lb ed="X" n="0342b23"/><lb ed="R039" n="0665b18"/>沙數。如是一粒沙等類一恒河。於汝意下若何。是
<lb ed="X" n="0342b24"/><lb ed="R039" n="0666a01"/>諸多恒河沙。寧爲多否。欲令善現先悟此沙之多。
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0342c" n="0342c"/>
<lb ed="X" n="0342c01"/><lb ed="R039" n="0666a02"/>爲下文張本。善現會佛意。如來不是妄說。佛具正
<lb ed="X" n="0342c02"/><lb ed="R039" n="0666a03"/>徧知。照見盡虗空。徧法界。故先答言甚多。世尊。但
<lb ed="X" n="0342c03"/><lb ed="R039" n="0666a04"/>一沙一恒河。諸恒河尙然無可算數。何況諸恒河
<lb ed="X" n="0342c04"/><lb ed="R039" n="0666a05"/>中所有之沙。又可算數耶。佛呼善現。此喩非是謊
<lb ed="X" n="0342c05"/><lb ed="R039" n="0666a06"/>言而可實信。我今實言吿汝。上泛言物情。今說作
<lb ed="X" n="0342c06"/><lb ed="R039" n="0666a07"/>福事。故爲實言。以如是沙類諸恒河。諸恒河中所
<lb ed="X" n="0342c07"/><lb ed="R039" n="0666a08"/>有之沙。一沙等一世界。其世界之多又何如。若善
<lb ed="X" n="0342c08"/><lb ed="R039" n="0666a09"/>男女以七寶滿此世界。布施於人。其布施之多何
<lb ed="X" n="0342c09"/><lb ed="R039" n="0666a10"/>如。得福之多何如。前只滿世界。今滿河沙世界。尤
<lb ed="X" n="0342c10"/><lb ed="R039" n="0666a11"/>無數矣。亦無是理。只甚言其得福。善現會佛意。恒
<lb ed="X" n="0342c11"/><lb ed="R039" n="0666a12"/>河沙固不可勝數。又況一沙是一恒河。又是一世
<lb ed="X" n="0342c12"/><lb ed="R039" n="0666a13"/>界。如此布施。其得福豈不甚多。佛吿善現。若有善
<lb ed="X" n="0342c13"/><lb ed="R039" n="0666a14"/>男女受持隨分四句偈等。爲他人解說經義。使之
<lb ed="X" n="0342c14"/><lb ed="R039" n="0666a15"/>明悟。此福德歷劫常存。勝前寶施著相之福德也。
<lb ed="X" n="0342c15"/><lb ed="R039" n="0666a16"/>前說於此經中受持。乃至四句偈等。此說於此經
<lb ed="X" n="0342c16"/><lb ed="R039" n="0666a17"/>中乃至受持四句偈等。有別前兼說經。此單說偈。
<lb ed="X" n="0342c17"/><lb ed="R039" n="0666a18"/>見得以四句偈與人說。其福尙然無量。則持全經
<lb ed="X" n="0342c18"/><lb ed="R039" n="0666b01"/>者。又不知何如矣。葢布施必待七寶而得福。若經
<lb ed="X" n="0342c19"/><lb ed="R039" n="0666b02"/>與經中之偈。則不論貴賤貧富。隨人皆可持說也。</p>
<lb ed="X" n="0342c20"/><lb ed="R039" n="0666b03"/><p xml:id="pX25p0342c2001">○世人住相布施建塔造廟。莊嚴佛土。只爲福德
<lb ed="X" n="0342c21"/><lb ed="R039" n="0666b04"/>之念不淸。不知財寶布施。無論一大千世界。卽無
<lb ed="X" n="0342c22"/><lb ed="R039" n="0666b05"/>量大千之寶施。不出六塵。總屬有爲。不若此經四
<lb ed="X" n="0342c23"/><lb ed="R039" n="0666b06"/>句。自利利人。照徹本來面目。彼此可超生死。成無
<lb ed="X" n="0342c24"/><lb ed="R039" n="0666b07"/>上道也。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0343a" n="0343a"/>
<lb ed="X" n="0343a01"/><lb ed="R039" n="0666b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">尊重正敎分第十二</cb:mulu><head>○尊重正敎分第十二</head>
<lb ed="X" n="0343a02"/><lb ed="R039" n="0666b09"/><p xml:id="pX25p0343a0201">一是恭敬其說法之處。一是恭敬其受法之人。一
<lb ed="X" n="0343a03"/><lb ed="R039" n="0666b10"/>是恭敬其藏經之所。是爲尊重正敎。</p>
<lb ed="X" n="0343a04"/><lb ed="R039" n="0666b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0343a0401">復次。須菩提。隨說是經。乃至四句偈等。當知此處。一
<lb ed="X" n="0343a05"/><lb ed="R039" n="0666b12"/>切世間天人阿修羅。皆應供養。如佛塔廟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0343a06"/><lb ed="R039" n="0666b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0343a0601">旣言持經福勝。當知經可尊重。故復次及之。受持
<lb ed="X" n="0343a07"/><lb ed="R039" n="0666b14"/>解說。不論何地。若隨地而說此經。乃至者。下及之
<lb ed="X" n="0343a08"/><lb ed="R039" n="0666b15"/>辭。等者。綜貫之義。般若無多。擧一便該全旨。故四
<lb ed="X" n="0343a09"/><lb ed="R039" n="0666b16"/>句可以度生。此處。雖謂有經之處。却謂此心也。以
<lb ed="X" n="0343a10"/><lb ed="R039" n="0666b17"/>淸淨心說法。卽生人淸淨心。一切世間存有爲之
<lb ed="X" n="0343a11"/><lb ed="R039" n="0666b18"/>心。如天上之神。世間之人。及八部鬼神中兇狠之
<lb ed="X" n="0343a12"/><lb ed="R039" n="0667a01"/>阿修羅。欲求化度。正當生恭敬心而供養之。視說
<lb ed="X" n="0343a13"/><lb ed="R039" n="0667a02"/>經之人。巍巍高顯。如舍利所藏之塔。奕奕莊嚴。如
<lb ed="X" n="0343a14"/><lb ed="R039" n="0667a03"/>佛像所居之廟。而無不瞻禮也。人但恭敬塔廟。而
<lb ed="X" n="0343a15"/><lb ed="R039" n="0667a04"/>不恭敬說法之人。殊不知說法之人。便是法身。卽
<lb ed="X" n="0343a16"/><lb ed="R039" n="0667a05"/>爲塔廟。可不尊敬耶。</p><p xml:id="pX25p0343a1609" cb:place="inline">○阿修羅。魔王名。卽羅刹國
<lb ed="X" n="0343a17"/><lb ed="R039" n="0667a06"/>之主。有大神力。能與如來之法相敵者。如來說法
<lb ed="X" n="0343a18"/><lb ed="R039" n="0667a07"/>時。作比丘相而至。如來能以慧眼覷破。阿修羅無
<lb ed="X" n="0343a19"/><lb ed="R039" n="0667a08"/>可施。其魔力。遂反邪歸正。所以此經每說一切天
<lb ed="X" n="0343a20"/><lb ed="R039" n="0667a09"/>人阿修羅。正從此時證果者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0343a21"/><lb ed="R039" n="0667a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0343a2101">何況有人。盡能受持讀誦。須菩提。當知是人。成就最
<lb ed="X" n="0343a22"/><lb ed="R039" n="0667a11"/>上第一希有之法。若是經典所在之處。卽爲有佛。若
<lb ed="X" n="0343a23"/><lb ed="R039" n="0667a12"/>尊重弟子。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0343a24"/><lb ed="R039" n="0667a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0343a2401">善言妙義。與心相會。如膏助火。心觀益明。故此分
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0343b" n="0343b"/>
<lb ed="X" n="0343b01"/><lb ed="R039" n="0667a14"/>加讀誦二字。承上言隨說少許。尙感得天人供養。
<lb ed="X" n="0343b02"/><lb ed="R039" n="0667a15"/>何況於此一經全文。盡能受持。坐則對卷而讀。行
<lb ed="X" n="0343b03"/><lb ed="R039" n="0667a16"/>則釋卷而誦。其爲天人阿修羅所供養者。更當何
<lb ed="X" n="0343b04"/><lb ed="R039" n="0667a17"/>如也。則知是人見性無疑。成就最上第一乘出世
<lb ed="X" n="0343b05"/><lb ed="R039" n="0667a18"/>希有之法。更當何如恭敬乎。此言其人也。且不獨
<lb ed="X" n="0343b06"/><lb ed="R039" n="0667b01"/>說經與持誦。若是經典所在之處。隨何方所。便同
<lb ed="X" n="0343b07"/><lb ed="R039" n="0667b02"/>如來身歷之地。而佛無不在。不特佛在。幷持戒修
<lb ed="X" n="0343b08"/><lb ed="R039" n="0667b03"/>福而爲人所尊重之弟子。如菩薩摩訶薩。亦無不
<lb ed="X" n="0343b09"/><lb ed="R039" n="0667b04"/>在矣。而可不崇敬乎哉。</p><p xml:id="pX25p0343b0910" cb:place="inline">○上從說經處。以及持經
<lb ed="X" n="0343b10"/><lb ed="R039" n="0667b05"/>之人。自四句以及全經。是由淺入深也。此從持經
<lb ed="X" n="0343b11"/><lb ed="R039" n="0667b06"/>之人。以及經所在處。自成就佛菩薩。以及有佛與
<lb ed="X" n="0343b12"/><lb ed="R039" n="0667b07"/>弟子。是由深而又淺也。總反覆發明經勝。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0343b13"/><lb ed="R039" n="0667b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">如法受持分第十三</cb:mulu><head>○如法受持分第十三</head>
<lb ed="X" n="0343b14"/><lb ed="R039" n="0667b09"/><p xml:id="pX25p0343b1401">般若非般若。名相空也。說法無所說。法相空也。塵
<lb ed="X" n="0343b15"/><lb ed="R039" n="0667b10"/>界非塵界。世相空也。身相非身相。我相空也。一切
<lb ed="X" n="0343b16"/><lb ed="R039" n="0667b11"/>皆空。方從經義解脫。是謂如法受持。</p>
<lb ed="X" n="0343b17"/><lb ed="R039" n="0667b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0343b1701">爾時須菩提白佛言。世尊。當何名此經。我等云何奉
<lb ed="X" n="0343b18"/><lb ed="R039" n="0667b13"/>持。佛吿須菩提。是經名爲金剛般若波羅蜜。以是名
<lb ed="X" n="0343b19"/><lb ed="R039" n="0667b14"/>字。汝當奉持。所以者何。須菩提。佛說般若波羅蜜卽
<lb ed="X" n="0343b20"/><lb ed="R039" n="0667b15"/>非般若波羅蜜。是名般若波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0343b21"/><lb ed="R039" n="0667b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0343b2101">上說經典如此之妙。善現因問此經當以何名。若
<lb ed="X" n="0343b22"/><lb ed="R039" n="0667b17"/>有經名。我等何以敬奉而心持之。佛吿其經之名。
<lb ed="X" n="0343b23"/><lb ed="R039" n="0667b18"/>則名爲金剛般若波羅蜜。謂用堅固之智慧。出生
<lb ed="X" n="0343b24"/><lb ed="R039" n="0668a01"/>死苦海。而以一性和衆性。是此經之大旨。金剛所
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0343c" n="0343c"/>
<lb ed="X" n="0343c01"/><lb ed="R039" n="0668a02"/>擬。物無不碎。智慧所照。物無不空。所以名爲金剛
<lb ed="X" n="0343c02"/><lb ed="R039" n="0668a03"/>般若。凡人智慧之性。從無始而具。不著漸染。如金
<lb ed="X" n="0343c03"/><lb ed="R039" n="0668a04"/>之出火。純潔而無夾雜。此時私欲不入。何等堅剛。
<lb ed="X" n="0343c04"/><lb ed="R039" n="0668a05"/>一爲私欲軀遣。便柔軟而失其本然。不得登岸矣。
<lb ed="X" n="0343c05"/><lb ed="R039" n="0668a06"/>惟率其最初。而堅持固有之智慧。不使少有虧欠。
<lb ed="X" n="0343c06"/><lb ed="R039" n="0668a07"/>則回頭是岸。以此名義。汝當奉持於心。然其所以
<lb ed="X" n="0343c07"/><lb ed="R039" n="0668a08"/>行此奉持者何哉。言出於口。雖是佛說。止爲口說
<lb ed="X" n="0343c08"/><lb ed="R039" n="0668a09"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0343c0801" n="0343c0801"/><anchor xml:id="beg0343c0801" n="0343c0801"/>已<anchor xml:id="end0343c0801"/>。必有默傳此心。超出言表者。法相本空。不可
<lb ed="X" n="0343c09"/><lb ed="R039" n="0668a10"/>取著一名字相。況究實言之。只奉持其心。行住坐
<lb ed="X" n="0343c10"/><lb ed="R039" n="0668a11"/>臥。弗令昏昧。何有般若可名。葢學無要領。則汎而
<lb ed="X" n="0343c11"/><lb ed="R039" n="0668a12"/>無歸。知有統宗。又執而不化。故曰卽非般若波羅
<lb ed="X" n="0343c12"/><lb ed="R039" n="0668a13"/>蜜。爲奉持之故。於無名中。強立名爲般若波羅蜜。
<lb ed="X" n="0343c13"/><lb ed="R039" n="0668a14"/>幷般若而空之也。固知經可定名。經中之法不可
<lb ed="X" n="0343c14"/><lb ed="R039" n="0668a15"/>名。法可師授。法之爲理不能授也。卽非者。掃迹之
<lb ed="X" n="0343c15"/><lb ed="R039" n="0668a16"/>談。是名者。本具之義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0343c16"/><lb ed="R039" n="0668a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0343c1601">須菩提。於意云何。如來有所說法不。須菩提白佛言。
<lb ed="X" n="0343c17"/><lb ed="R039" n="0668a18"/>世尊。如來無所說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0343c18"/><lb ed="R039" n="0668b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0343c1801">名相盡掃。則智障悉空。智障旣空。尤當幷空言相。
<lb ed="X" n="0343c19"/><lb ed="R039" n="0668b02"/>般若波羅蜜之名。旣爲贅語。則又何有般若波羅
<lb ed="X" n="0343c20"/><lb ed="R039" n="0668b03"/>蜜之法。可以言說也哉。佛慮善現疑有名字該奉
<lb ed="X" n="0343c21"/><lb ed="R039" n="0668b04"/>持。則如來有所說法了。故又以此詰之。而善現了
<lb ed="X" n="0343c22"/><lb ed="R039" n="0668b05"/>知說卽無說。乃答云般若無法可得。如來亦不能
<lb ed="X" n="0343c23"/><lb ed="R039" n="0668b06"/>以文字而說也。如來秪是傳心。何曾說法。會得箇
<lb ed="X" n="0343c24"/><lb ed="R039" n="0668b07"/>中。則名亡說泯。經義全彰。言相何可執也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0344a" n="0344a"/>
<lb ed="X" n="0344a01"/><lb ed="R039" n="0668b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0344a0101">須菩提。於意云何。三千大千世界所有微塵。是爲多
<lb ed="X" n="0344a02"/><lb ed="R039" n="0668b09"/>不。須菩提言甚多。世尊。須菩提。諸微塵如來說非微
<lb ed="X" n="0344a03"/><lb ed="R039" n="0668b10"/>塵是名微塵。如來說世界。非世界。是名世界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0344a04"/><lb ed="R039" n="0668b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0344a0401">言相不可執。則器界相亦何可執。因惟難說之理。
<lb ed="X" n="0344a05"/><lb ed="R039" n="0668b12"/>先使其思。今以物之至細至大者觀之。衆生性中
<lb ed="X" n="0344a06"/><lb ed="R039" n="0668b13"/>妄念。如三千大千世界中所有纖微塵埃。何處不
<lb ed="X" n="0344a07"/><lb ed="R039" n="0668b14"/>有。是爲名否乎。善現會佛意。世界。喩法身。微塵喩
<lb ed="X" n="0344a08"/><lb ed="R039" n="0668b15"/>妄念。卽答言甚多。一切衆生。被妄念微塵遮蔽佛
<lb ed="X" n="0344a09"/><lb ed="R039" n="0668b16"/>性。不得解脫。若妄念得盡。便現眞如矣。佛又呼善
<lb ed="X" n="0344a10"/><lb ed="R039" n="0668b17"/>現謂。般若所以爲金剛者。爲不同於塵界及色身
<lb ed="X" n="0344a11"/><lb ed="R039" n="0668b18"/>也。不知微塵雖多。以淸淨心對之。無非虗妄之散
<lb ed="X" n="0344a12"/><lb ed="R039" n="0669a01"/>布。變幻無常。體非眞實。但據形色。名之爲微塵耳。
<lb ed="X" n="0344a13"/><lb ed="R039" n="0669a02"/>是微塵可說。而微塵之理無可說也。佛說世界。世
<lb ed="X" n="0344a14"/><lb ed="R039" n="0669a03"/>界雖大。以明眼人觀之。只是虗妄之結聚。劫數窮
<lb ed="X" n="0344a15"/><lb ed="R039" n="0669a04"/>盡。終有混沌。亦非眞實。但據迹象。名之爲世界耳。
<lb ed="X" n="0344a16"/><lb ed="R039" n="0669a05"/>是世界可說。而世界之理不可說也。微塵。該盡宇
<lb ed="X" n="0344a17"/><lb ed="R039" n="0669a06"/>內人物。世界。該盡天地始終。此外更有何說。上句
<lb ed="X" n="0344a18"/><lb ed="R039" n="0669a07"/>形起下句。重世界一邊。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0344a19"/><lb ed="R039" n="0669a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0344a1901">須菩提。於意云何。可以三十二相見如來不。不也世
<lb ed="X" n="0344a20"/><lb ed="R039" n="0669a09"/>尊。不可以三十二相得見如來。何以故。如來說三十
<lb ed="X" n="0344a21"/><lb ed="R039" n="0669a10"/>二相。卽是非相。是名三十二相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0344a22"/><lb ed="R039" n="0669a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0344a2201">器界相旣不可執。如來之身相亦豈可執乎。佛將
<lb ed="X" n="0344a23"/><lb ed="R039" n="0669a12"/>三十二相現身說法。又呼善現。汝意如來所修三
<lb ed="X" n="0344a24"/><lb ed="R039" n="0669a13"/>十二相爲實相否。善現會意。佛雖由於四大凝成。
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0344b" n="0344b"/>
<lb ed="X" n="0344b01"/><lb ed="R039" n="0669a14"/>現三十二相報身。至涅槃考終。同歸烏有。故言弗
<lb ed="X" n="0344b02"/><lb ed="R039" n="0669a15"/>也。相是色身。不可以此得見眞佛。此如來。謂眞性
<lb ed="X" n="0344b03"/><lb ed="R039" n="0669a16"/>佛也。下如來說三十二相。則謂色身佛也。何以故。
<lb ed="X" n="0344b04"/><lb ed="R039" n="0669a17"/>是三十二相者。只就如來幻身言之耳。此身雖與
<lb ed="X" n="0344b05"/><lb ed="R039" n="0669a18"/>衆生不同。而究竟色身終屬幻形。難久住世。是非
<lb ed="X" n="0344b06"/><lb ed="R039" n="0669b01"/>眞實相。特強名爲相。是佛身可說。而佛身之理無
<lb ed="X" n="0344b07"/><lb ed="R039" n="0669b02"/>可說也。乃知一住著卽經義。亦非般若。一解脫。卽
<lb ed="X" n="0344b08"/><lb ed="R039" n="0669b03"/>報身器界。無非般若波羅。以是心持經。方爲淨信。
<lb ed="X" n="0344b09"/><lb ed="R039" n="0669b04"/>又何必捐身棄世。以求度脫生死乎。此與上節。大
<lb ed="X" n="0344b10"/><lb ed="R039" n="0669b05"/>意謂細而微塵。大而世界。妙而佛之色身。皆虗妄
<lb ed="X" n="0344b11"/><lb ed="R039" n="0669b06"/>名。亦應上無有定法如來可說也。</p><p xml:id="pX25p0344b1114" cb:place="inline">○三十二相。一
<lb ed="X" n="0344b12"/><lb ed="R039" n="0669b07"/>身相。修廣莊嚴。容儀端整。二體相。上下等量齊肅。
<lb ed="X" n="0344b13"/><lb ed="R039" n="0669b08"/>三面相。如一輪滿。望日之月光彩可尋。四頂相。高
<lb ed="X" n="0344b14"/><lb ed="R039" n="0669b09"/>顯周圓。形如天葢。五髮相。右旋盤曲。一絲不亂。六
<lb ed="X" n="0344b15"/><lb ed="R039" n="0669b10"/>耳相。低垂過肩。七眉相。灣環淨皎。如　　弓。中高
<lb ed="X" n="0344b16"/><lb ed="R039" n="0669b11"/>而兩垂。八眉毫相。間有白毫。柔軟若綿。又如珂雪。
<lb ed="X" n="0344b17"/><lb ed="R039" n="0669b12"/>九眼相睫相紺靑而美。色平整若牛之長　　眼
<lb ed="X" n="0344b18"/><lb ed="R039" n="0669b13"/>大而左右齊整不偏。十眼睛相。色靑鮮白。而眶環
<lb ed="X" n="0344b19"/><lb ed="R039" n="0669b14"/>微紅。十一鼻相。豐高而下垂。十二脣相。潤若丹朱。
<lb ed="X" n="0344b20"/><lb ed="R039" n="0669b15"/>十三口相。閉若瓠形。開若海口。十四牙相。上下四
<lb ed="X" n="0344b21"/><lb ed="R039" n="0669b16"/>十。肉深根固。整齊平淨而密。十五齒相。四齒潔白
<lb ed="X" n="0344b22"/><lb ed="R039" n="0669b17"/>鋒利。十六舌相。廣薄修長。吐垂面輪。至耳髮際。十
<lb ed="X" n="0344b23"/><lb ed="R039" n="0669b18"/>七音聲相。梵音詞韻。和雅而衆聞。十八額相。方正
<lb ed="X" n="0344b24"/><lb ed="R039" n="0670a01"/>隆準。十九肩相。平正圓滿。與項相稱。二十項相。實
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0344c" n="0344c"/>
<lb ed="X" n="0344c01"/><lb ed="R039" n="0670a02"/>而厚。二十一背相。盎然周正。充滿廣豐。二十二腰
<lb ed="X" n="0344c02"/><lb ed="R039" n="0670a03"/>相。鯁直有威。二十三手相。十指尖圓。纖長豐白。骨
<lb ed="X" n="0344c03"/><lb ed="R039" n="0670a04"/>節柔軟若綿。二十四臂相。平立垂可摩膝。如象<anchor xml:id="nkr_note_add_0344c0301" n="0344c0301"/><anchor xml:id="beg0344c0301" n="0344c0301"/>王<anchor xml:id="end0344c0301"/>
<lb ed="X" n="0344c04"/><lb ed="R039" n="0670a05"/>鼻。二十五脇相。兩肋圍抱。如鹿之腨攝。二十六毛
<lb ed="X" n="0344c05"/><lb ed="R039" n="0670a06"/>相。皮上每孔生一毛。靑宛如絲。軟如兜羅。二十七
<lb ed="X" n="0344c06"/><lb ed="R039" n="0670a07"/>皮相。望之金光晃耀。肌理細潤不住垢膩。二十八
<lb ed="X" n="0344c07"/><lb ed="R039" n="0670a08"/>乳相。凝實不枯。二十九臍相。窅深可容細菓。三十
<lb ed="X" n="0344c08"/><lb ed="R039" n="0670a09"/>足相。兩底平滿。下有千輪輻文。三十一足指間有
<lb ed="X" n="0344c09"/><lb ed="R039" n="0670a10"/>雁　紋。狀若綺畵。三十二足趾廣長。坐與趺相稱。
<lb ed="X" n="0344c10"/><lb ed="R039" n="0670a11"/>趺與距相稱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0344c11"/><lb ed="R039" n="0670a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0344c1101">須菩提。若有善男子善女人以恒河沙等身命布施。
<lb ed="X" n="0344c12"/><lb ed="R039" n="0670a13"/>若復有人於此經中。乃至受持四句偈等。爲他人說。
<lb ed="X" n="0344c13"/><lb ed="R039" n="0670a14"/>其福甚多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0344c14"/><lb ed="R039" n="0670a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0344c1401">善現但知身相不可取。未知身相亦不當捨。今人
<lb ed="X" n="0344c15"/><lb ed="R039" n="0670a16"/>具有幻形。或能空其相。故又呼善現。若有善男女。
<lb ed="X" n="0344c16"/><lb ed="R039" n="0670a17"/>欲求了悟。以爲捨此有漏之身。可得無生之理。於
<lb ed="X" n="0344c17"/><lb ed="R039" n="0670a18"/>是敲骨擊髓投岩赴火。刎頸割肉。燃指卸臂。將此
<lb ed="X" n="0344c18"/><lb ed="R039" n="0670b01"/>身命。如恒河沙等以爲布施。身施。如尸毗王之代
<lb ed="X" n="0344c19"/><lb ed="R039" n="0670b02"/>鴿。命施。如薩埵之飼虎。如此種種。可爲極矣。若復
<lb ed="X" n="0344c20"/><lb ed="R039" n="0670b03"/>有人。將此般若經義。受持於<anchor xml:id="nkr_note_add_0344c2001" n="0344c2001"/><anchor xml:id="beg0344c2001" n="0344c2001"/>己<anchor xml:id="end0344c2001"/>。開導他人。比之捨
<lb ed="X" n="0344c21"/><lb ed="R039" n="0670b04"/>身命者。其所得靜妙福德。不更多哉。葢身命之捨。
<lb ed="X" n="0344c22"/><lb ed="R039" n="0670b05"/>終有盡日。而修性之功。歷劫常存。思及於此。眞不
<lb ed="X" n="0344c23"/><lb ed="R039" n="0670b06"/>可說也。此第三番較量持經。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0344c24"/><lb ed="R039" n="0670b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">離相寂滅分第十四</cb:mulu><head>○離相寂滅分第十四</head>
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0345a" n="0345a"/>
<lb ed="X" n="0345a01"/><lb ed="R039" n="0670b08"/><p xml:id="pX25p0345a0101">須菩提於此感悟。復歎後五百歲。有信解受持般
<lb ed="X" n="0345a02"/><lb ed="R039" n="0670b09"/>若者。決不爲四相所纏。旣離諸相。卽名爲佛。佛云
<lb ed="X" n="0345a03"/><lb ed="R039" n="0670b10"/>不惟信解。但聞此般若。不生驚怖。<anchor xml:id="nkr_note_add_0345a0301" n="0345a0301"/><anchor xml:id="beg0345a0301" n="0345a0301"/>已<anchor xml:id="end0345a0301"/>自希有。復引
<lb ed="X" n="0345a04"/><lb ed="R039" n="0670b11"/>因中以持般若故。得離諸相。雖遭割截。了無嗔恨。
<lb ed="X" n="0345a05"/><lb ed="R039" n="0670b12"/>復引不生心。不住法。及入闇處明之喩。此分名離
<lb ed="X" n="0345a06"/><lb ed="R039" n="0670b13"/>相寂滅。旨哉。</p>
<lb ed="X" n="0345a07"/><lb ed="R039" n="0670b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0345a0701">爾時須菩提聞說是經。深解義趣。涕淚悲泣而白佛
<lb ed="X" n="0345a08"/><lb ed="R039" n="0670b15"/>言。希有世尊。佛說如是甚深經典。我從昔來所得慧
<lb ed="X" n="0345a09"/><lb ed="R039" n="0670b16"/>眼。未曾得聞如是之經。世尊。若復有人得聞是經。信
<lb ed="X" n="0345a10"/><lb ed="R039" n="0670b17"/>心淸淨。則生實相。當知是人。成就第一希有功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0345a11"/><lb ed="R039" n="0670b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0345a1101">自此至十六分。總明受持之難。功德之大也。深解
<lb ed="X" n="0345a12"/><lb ed="R039" n="0671a01"/>大徹悟也。善現知捨身命所感之福。不如持說之
<lb ed="X" n="0345a13"/><lb ed="R039" n="0671a02"/>勝。遂悟眞空無相義趣。感佛恩深。不勝欣喜之至。
<lb ed="X" n="0345a14"/><lb ed="R039" n="0671a03"/>故反流涕發悲。讚言希有世尊。佛說如是般若甚
<lb ed="X" n="0345a15"/><lb ed="R039" n="0671a04"/>深經典。我從昔日受敎以來。夙植善根。所得如來
<lb ed="X" n="0345a16"/><lb ed="R039" n="0671a05"/>慧眼。於無上菩提。覿面成迷。自傷所聞之晚。昔未
<lb ed="X" n="0345a17"/><lb ed="R039" n="0671a06"/>聞而今聞二句正涕泣心事也。善現是阿羅漢。於
<lb ed="X" n="0345a18"/><lb ed="R039" n="0671a07"/>五百弟子中解空第一。豈不聞如是深法。況世尊
<lb ed="X" n="0345a19"/><lb ed="R039" n="0671a08"/>說時。聞者不少。只恐聲聞小乘。聞而未必能信。故
<lb ed="X" n="0345a20"/><lb ed="R039" n="0671a09"/>以此策勵同學。謂信心而有善根。淸淨而却六塵。
<lb ed="X" n="0345a21"/><lb ed="R039" n="0671a10"/>便是無相之相。則生實相。信經如何能生實相。以
<lb ed="X" n="0345a22"/><lb ed="R039" n="0671a11"/>經所詮皆無相之理。因經修證。離妄去執。諸相。亡
<lb ed="X" n="0345a23"/><lb ed="R039" n="0671a12"/>而實相見矣。當知是人。成就出世大事。功成果滿。
<lb ed="X" n="0345a24"/><lb ed="R039" n="0671a13"/>故言功而不言福。豈非第一希有乎。第一。卽無上
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0345b" n="0345b"/>
<lb ed="X" n="0345b01"/><lb ed="R039" n="0671a14"/>菩提也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0345b02"/><lb ed="R039" n="0671a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0345b0201">世尊。是實相者。卽是非相。是故如來說名實相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0345b03"/><lb ed="R039" n="0671a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0345b0301">因說實相。隨遣之以表奉持。是實相者。不過借以
<lb ed="X" n="0345b04"/><lb ed="R039" n="0671a17"/>生空相之資。其實理以無相爲眞。欲人反求諸心。
<lb ed="X" n="0345b05"/><lb ed="R039" n="0671a18"/>故曰實相。究非有執著之相。此如來平日之名言。
<lb ed="X" n="0345b06"/><lb ed="R039" n="0671b01"/>非我今日之臆說。故又引以證之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0345b07"/><lb ed="R039" n="0671b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0345b0701">世尊。我今得聞如是經典。信解受持。不足爲難。若當
<lb ed="X" n="0345b08"/><lb ed="R039" n="0671b03"/>來世後五百歲。其有衆生得聞是經。信解受持。是人
<lb ed="X" n="0345b09"/><lb ed="R039" n="0671b04"/>卽爲第一希有。何以故。此人無我相。無人相。無衆生
<lb ed="X" n="0345b10"/><lb ed="R039" n="0671b05"/>相。無壽者相。所以者何。我相。卽是非相。人相衆生相
<lb ed="X" n="0345b11"/><lb ed="R039" n="0671b06"/>壽者相。卽是非相。何以故。離一切諸相。卽名諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0345b12"/><lb ed="R039" n="0671b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0345b1201">信解者。信其義而曉解。受持者。受其義而持行。不
<lb ed="X" n="0345b13"/><lb ed="R039" n="0671b08"/>足爲難者。起下希有之詞。言我今身親値佛。獲聞
<lb ed="X" n="0345b14"/><lb ed="R039" n="0671b09"/>如是般若經典。親見如來印證。信解受持。不足以
<lb ed="X" n="0345b15"/><lb ed="R039" n="0671b10"/>爲難聞。而未來衆生。不得遇佛。能依是法。卽爲希
<lb ed="X" n="0345b16"/><lb ed="R039" n="0671b11"/>有。前云成就。此言卽爲。正以末世能信。尤可快也。
<lb ed="X" n="0345b17"/><lb ed="R039" n="0671b12"/>葢佛在之日。雖有中下根基。能往問佛。佛卽隨宜
<lb ed="X" n="0345b18"/><lb ed="R039" n="0671b13"/>開示。無不契悟。佛滅度後後五百歲。去聖遙遠。但
<lb ed="X" n="0345b19"/><lb ed="R039" n="0671b14"/>存言敎。人若有疑。無處咨決。於此時中。無緣面授。
<lb ed="X" n="0345b20"/><lb ed="R039" n="0671b15"/>僅得耳傳。淸心敬信。自解自悟。是最上根器。較之
<lb ed="X" n="0345b21"/><lb ed="R039" n="0671b16"/>我聞。最爲難得。何以信經之人。得爲希有。以此人
<lb ed="X" n="0345b22"/><lb ed="R039" n="0671b17"/>依此經修行。盡離妄識。<anchor xml:id="nkr_note_add_0345b2201" n="0345b2201"/><anchor xml:id="beg0345b2201" n="0345b2201"/>已<anchor xml:id="end0345b2201"/>是超脫四相也。所以無
<lb ed="X" n="0345b23"/><lb ed="R039" n="0671b18"/>四相者何哉。了悟四相俱妄想。不是本來心。故曰
<lb ed="X" n="0345b24"/><lb ed="R039" n="0672a01"/>卽是非相。非。猶無也。非相。卽實相也。何故非相宜
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0345c" n="0345c"/>
<lb ed="X" n="0345c01"/><lb ed="R039" n="0672a02"/>去。葢佛以覺言。外覺離一切有相。內覺離一切空
<lb ed="X" n="0345c02"/><lb ed="R039" n="0672a03"/>相。於相離相。於空離空。得眞空無相之妙故卽名
<lb ed="X" n="0345c03"/><lb ed="R039" n="0672a04"/>之爲諸佛中人。佛非第一希有乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0345c04"/><lb ed="R039" n="0672a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0345c0401">佛吿須菩提。如是如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0345c05"/><lb ed="R039" n="0672a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0345c0501">丞稱如是。是接引世人意。不但以其言之是也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0345c06"/><lb ed="R039" n="0672a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0345c0601">若復有人得聞是經。不驚不怖不畏。當知是人甚爲
<lb ed="X" n="0345c07"/><lb ed="R039" n="0672a08"/>希有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0345c08"/><lb ed="R039" n="0672a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0345c0801">大乘之法。非大乘根器。猝聞諸相不生。言下卽佛
<lb ed="X" n="0345c09"/><lb ed="R039" n="0672a10"/>之說。未免一往怪愕而驚。進退張皇而怖。恐懼阻
<lb ed="X" n="0345c10"/><lb ed="R039" n="0672a11"/>難而畏。因<g ref="#CB15081">䇿</g>勵後世學者。若復有人。信心淸淨。得
<lb ed="X" n="0345c11"/><lb ed="R039" n="0672a12"/>聞此理。歡喜受持。如有夙契而不驚。若曾行習而
<lb ed="X" n="0345c12"/><lb ed="R039" n="0672a13"/>不怖。勇猛承當而不畏。此人悟入法門。速離衆生
<lb ed="X" n="0345c13"/><lb ed="R039" n="0672a14"/>下劣之見。非久種善根。安能直造如來第一義諦。
<lb ed="X" n="0345c14"/><lb ed="R039" n="0672a15"/>則豈非甚爲希有乎。葢實難其人也。</p><p xml:id="pX25p0345c1415" cb:place="inline">○以下通說
<lb ed="X" n="0345c15"/><lb ed="R039" n="0672a16"/>後世持經之人。反覆申明。在無實無虗句結穴。後
<lb ed="X" n="0345c16"/><lb ed="R039" n="0672a17"/>說以要言之。而不說要言在何句者。佛不以一句
<lb ed="X" n="0345c17"/><lb ed="R039" n="0672a18"/>實法。生後人執著也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0345c18"/><lb ed="R039" n="0672b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0345c1801">何以故。須菩提。如來說第一波羅蜜。卽非第一波羅
<lb ed="X" n="0345c19"/><lb ed="R039" n="0672b02"/>蜜。是名第一波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0345c20"/><lb ed="R039" n="0672b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0345c2001">承上言。何故不驚怖畏。得爲希有。葢以此經爲萬
<lb ed="X" n="0345c21"/><lb ed="R039" n="0672b04"/>法宗源。凡經皆從此一經會出。諸法波羅蜜。皆無
<lb ed="X" n="0345c22"/><lb ed="R039" n="0672b05"/>以尙之。是爲第一波羅蜜。然是人正無第一相也。
<lb ed="X" n="0345c23"/><lb ed="R039" n="0672b06"/>心中若存第一相。便落二三小乘。不爲第一希有
<lb ed="X" n="0345c24"/><lb ed="R039" n="0672b07"/>矣。如來嘗說第一波羅蜜。非有第一相。所以名爲
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0346a" n="0346a"/>
<lb ed="X" n="0346a01"/><lb ed="R039" n="0672b08"/>第一波羅蜜。前曰佛說般若波羅蜜。重在般若。此
<lb ed="X" n="0346a02"/><lb ed="R039" n="0672b09"/>云如來說第一波羅蜜。重在第一。前曰卽非般若
<lb ed="X" n="0346a03"/><lb ed="R039" n="0672b10"/>波羅蜜。幷般若而遣之。此云卽非第一波羅蜜。幷
<lb ed="X" n="0346a04"/><lb ed="R039" n="0672b11"/>第一而遣之也。此又空善現第一相也。以上皆論
<lb ed="X" n="0346a05"/><lb ed="R039" n="0672b12"/>智慧。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0346a06"/><lb ed="R039" n="0672b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0346a0601">須菩提。忍辱波羅蜜。如來說非忍辱波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0346a07"/><lb ed="R039" n="0672b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0346a0701">智慧必從實行證驗始眞。故又吿之曰。人聞第一
<lb ed="X" n="0346a08"/><lb ed="R039" n="0672b15"/>波羅蜜而不驚怖畏者。法相空也。又不若試之利
<lb ed="X" n="0346a09"/><lb ed="R039" n="0672b16"/>害生死。而證人相之亦空也。卽如辱之所在。人不
<lb ed="X" n="0346a10"/><lb ed="R039" n="0672b17"/>能忍。而有忍之者。是卽入法之一門。故如來說忍
<lb ed="X" n="0346a11"/><lb ed="R039" n="0672b18"/>念皆去。辱自消亡。而何有忍辱相乎。遇値嶮巇。恁
<lb ed="X" n="0346a12"/><lb ed="R039" n="0673a01"/>地平平打過。方是眞降伏。李屠諸本。俱無是名句。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0346a13"/><lb ed="R039" n="0673a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0346a1301">何以故。須菩提。如我昔爲歌利王割截身體。我於爾
<lb ed="X" n="0346a14"/><lb ed="R039" n="0673a03"/>時。無我相。無人相。無衆生相。無壽者相。何以故。我於
<lb ed="X" n="0346a15"/><lb ed="R039" n="0673a04"/>往昔節節支解時。若有我相。人相。衆生相。壽者相。應
<lb ed="X" n="0346a16"/><lb ed="R039" n="0673a05"/>生瞋恨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0346a17"/><lb ed="R039" n="0673a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0346a1701">何故忍辱如無。人之於辱。不惟能忍爲難。而能忘
<lb ed="X" n="0346a18"/><lb ed="R039" n="0673a07"/>則尤難。因自擧歷劫修行事證之。佛有時自稱佛。
<lb ed="X" n="0346a19"/><lb ed="R039" n="0673a08"/>自稱如來。自稱我。我。特謂我身。如來與佛。則謂<anchor xml:id="nkr_note_add_0346a1901" n="0346a1901"/><anchor xml:id="beg0346a1901" n="0346a1901"/>己<anchor xml:id="end0346a1901"/>
<lb ed="X" n="0346a20"/><lb ed="R039" n="0673a09"/>與諸佛如來皆然。經中盡如是也。佛三世轉身爲
<lb ed="X" n="0346a21"/><lb ed="R039" n="0673a10"/>如來。歌利事在第一世。受記於然燈在第二世。如
<lb ed="X" n="0346a22"/><lb ed="R039" n="0673a11"/>我昔爲。十一字爲句。葢借此以證忍辱。幷忍辱皆
<lb ed="X" n="0346a23"/><lb ed="R039" n="0673a12"/>忘之意。乃。見割截於王。非佛身自爲王也。割截。卽
<lb ed="X" n="0346a24"/><lb ed="R039" n="0673a13"/>下支解。割至耳鼻。截及手足。辱斯甚矣。而佛能忍。
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0346b" n="0346b"/>
<lb ed="X" n="0346b01"/><lb ed="R039" n="0673a14"/>毫不起四相之見。葢五蘊本空。縱患害相加。如吹
<lb ed="X" n="0346b02"/><lb ed="R039" n="0673a15"/>光割水。湛然不動。此段是正說。因自問此何故哉。
<lb ed="X" n="0346b03"/><lb ed="R039" n="0673a16"/>又反言之曰。我昔支解時。若有四相。則瞋恨往往
<lb ed="X" n="0346b04"/><lb ed="R039" n="0673a17"/>而生。冤魂相報。莽撞投生。不復更去修行矣。所以
<lb ed="X" n="0346b05"/><lb ed="R039" n="0673a18"/>無四相者。忘其辱。幷忘其忍也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0346b06"/><lb ed="R039" n="0673b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0346b0601">須菩提。又念過去於五百世。作忍辱仙人。於爾所世。
<lb ed="X" n="0346b07"/><lb ed="R039" n="0673b02"/>無我相。無人相。無衆生相。無壽者相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0346b08"/><lb ed="R039" n="0673b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0346b0801">不特此時爲然。從今追念前生五百世入山求靜。
<lb ed="X" n="0346b09"/><lb ed="R039" n="0673b04"/>作忍辱仙人於爾所世。佛所歷之世。亦善現歷過
<lb ed="X" n="0346b10"/><lb ed="R039" n="0673b05"/>者。又正言之曰。此時早無我人等相。認爲宿世應
<lb ed="X" n="0346b11"/><lb ed="R039" n="0673b06"/>受之報。乃不昏亂眞性。托生再修。是忍辱之證。後
<lb ed="X" n="0346b12"/><lb ed="R039" n="0673b07"/>人修行者亦宜如是。見苦是苦。由於我相不化。若
<lb ed="X" n="0346b13"/><lb ed="R039" n="0673b08"/>離我相。則誰爲辱者。誰爲忍者。身空則無痛者。心
<lb ed="X" n="0346b14"/><lb ed="R039" n="0673b09"/>空則無覺痛者。不見爲苦。自然成忍也。上是引<anchor xml:id="nkr_note_add_0346b1401" n="0346b1401"/><anchor xml:id="beg0346b1401" n="0346b1401"/>己<anchor xml:id="end0346b1401"/>
<lb ed="X" n="0346b15"/><lb ed="R039" n="0673b10"/>以證。此又引多生以證。然則如來之無瞋恨久矣。
<lb ed="X" n="0346b16"/><lb ed="R039" n="0673b11"/>豈偶一能之者哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0346b17"/><lb ed="R039" n="0673b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0346b1701">是故須菩提。菩薩應離一切相。發阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0346b18"/><lb ed="R039" n="0673b13"/>菩提心。不應住色生心。不應住聲香味觸法生心。應
<lb ed="X" n="0346b19"/><lb ed="R039" n="0673b14"/>生無所住心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0346b20"/><lb ed="R039" n="0673b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0346b2001">此承上無相之故來。佛累世行忍辱行。以無我故。
<lb ed="X" n="0346b21"/><lb ed="R039" n="0673b16"/>得成菩提。故凡修行菩薩。於一切相。盡應解脫而
<lb ed="X" n="0346b22"/><lb ed="R039" n="0673b17"/>離之。發無上道心。不應住色聲等相生希求福利
<lb ed="X" n="0346b23"/><lb ed="R039" n="0673b18"/>之心。葢無上正等正覺心。乃淸淨無相心。豈可染
<lb ed="X" n="0346b24"/><lb ed="R039" n="0674a01"/>於六塵。住色者。眼前美好。屋宇器用服色之類。聲
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0346c" n="0346c"/>
<lb ed="X" n="0346c01"/><lb ed="R039" n="0674a02"/>香五者。謂凡音樂馨香滋味感觸事情利<anchor xml:id="nkr_note_add_0346c0101" n="0346c0101"/><anchor xml:id="beg0346c0101" n="0346c0101"/>己<anchor xml:id="end0346c0101"/>者。凡
<lb ed="X" n="0346c02"/><lb ed="R039" n="0674a03"/>住著處。皆不起念。收上兩句。應前離一切句。兩應
<lb ed="X" n="0346c03"/><lb ed="R039" n="0674a04"/>字。兩不應字。甚著力。此是故。及下是故。與上數何
<lb ed="X" n="0346c04"/><lb ed="R039" n="0674a05"/>以故。緊相呼應。此意<anchor xml:id="nkr_note_add_0346c0401" n="0346c0401"/><anchor xml:id="beg0346c0401" n="0346c0401"/>已<anchor xml:id="end0346c0401"/>見四分十分中。復詳言之
<lb ed="X" n="0346c05"/><lb ed="R039" n="0674a06"/>者。恐弟子聽之不審。或有續來聽者。經中重疊處。
<lb ed="X" n="0346c06"/><lb ed="R039" n="0674a07"/>義皆如此。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0346c07"/><lb ed="R039" n="0674a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0346c0701">若心有住。卽爲非住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0346c08"/><lb ed="R039" n="0674a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0346c0801">前是正言。此又反言之。若心中稍有所住。此心終
<lb ed="X" n="0346c09"/><lb ed="R039" n="0674a10"/>爲六塵把持。則妄念紛馳。<anchor xml:id="nkr_note_add_0346c0901" n="0346c0901"/><anchor xml:id="beg0346c0901" n="0346c0901"/>已<anchor xml:id="end0346c0901"/>著諸相。取捨愛憎。無
<lb ed="X" n="0346c10"/><lb ed="R039" n="0674a11"/>有休期。便落人天小果。不證無上菩提。何有住足
<lb ed="X" n="0346c11"/><lb ed="R039" n="0674a12"/>之處。所謂應無所住而生其心者此也。上四住。作
<lb ed="X" n="0346c12"/><lb ed="R039" n="0674a13"/>住著住字。末一住。作住止住字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0346c13"/><lb ed="R039" n="0674a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0346c1301">是故佛說菩薩心。不應住色布施。須菩提。菩薩爲利
<lb ed="X" n="0346c14"/><lb ed="R039" n="0674a15"/>益一切衆生故。應如是布施。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0346c15"/><lb ed="R039" n="0674a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0346c1501">論修行人之心。亦應無住。菩薩所行六度。皆應離
<lb ed="X" n="0346c16"/><lb ed="R039" n="0674a17"/>相。色爲六塵之首。施爲六度之初。故云不應住色
<lb ed="X" n="0346c17"/><lb ed="R039" n="0674a18"/>布施。五識皆因色相而起。故此止以一色總該無
<lb ed="X" n="0346c18"/><lb ed="R039" n="0674b01"/>住。如是行施。欲使含靈抱識。盡被恩澤。各得無相
<lb ed="X" n="0346c19"/><lb ed="R039" n="0674b02"/>之體。卽前所云滅度無量衆生。實無滅度者。不度
<lb ed="X" n="0346c20"/><lb ed="R039" n="0674b03"/>而度。乃所以深爲利益也。菩薩爲普度衆生。而以
<lb ed="X" n="0346c21"/><lb ed="R039" n="0674b04"/>布施利濟益物。原爲人而不爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0346c2101" n="0346c2101"/><anchor xml:id="beg0346c2101" n="0346c2101"/>己<anchor xml:id="end0346c2101"/>。則知不當復有
<lb ed="X" n="0346c22"/><lb ed="R039" n="0674b05"/>嗔恨。應如是以我無住之法而布施之耳。若存施
<lb ed="X" n="0346c23"/><lb ed="R039" n="0674b06"/>受之心。卽非無住矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0346c24"/><lb ed="R039" n="0674b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0346c2401">如來說一切諸相。卽是非相。又說一切衆生。卽非衆
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0347a" n="0347a"/>
<lb ed="X" n="0347a01"/><lb ed="R039" n="0674b08"/>生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0347a02"/><lb ed="R039" n="0674b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0347a0201">卽以如來之說證之。一切人我諸相。俱非眞實。盡
<lb ed="X" n="0347a03"/><lb ed="R039" n="0674b10"/>是空華。故不應住。又說一切衆生。盡是假名。不見
<lb ed="X" n="0347a04"/><lb ed="R039" n="0674b11"/>佛性。名爲衆生。若離妄心。見自性佛。卽無衆生可
<lb ed="X" n="0347a05"/><lb ed="R039" n="0674b12"/>得。故不應住相布施。下二句。是明上二句之所以
<lb ed="X" n="0347a06"/><lb ed="R039" n="0674b13"/>也。葢以衆生若有。則說不得諸相爲無若衆生旣
<lb ed="X" n="0347a07"/><lb ed="R039" n="0674b14"/>無。則諸相之無。益可知矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0347a08"/><lb ed="R039" n="0674b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0347a0801">須菩提。如來是眞語者。實語者。如語者。不誑語者。不
<lb ed="X" n="0347a09"/><lb ed="R039" n="0674b16"/>異語者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0347a10"/><lb ed="R039" n="0674b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0347a1001">此如來之語人不信心。則以爲妄。孰知其眞故不
<lb ed="X" n="0347a11"/><lb ed="R039" n="0674b18"/>僞而切人。實故不虗而有據。皆適如其心之所言。
<lb ed="X" n="0347a12"/><lb ed="R039" n="0675a01"/>而不加毫末。不減分寸不以虗誑之言而使人惑。
<lb ed="X" n="0347a13"/><lb ed="R039" n="0675a02"/>不以異同之言而使人疑。葢以破衆心之<anchor xml:id="nkr_note_add_0347a1301" n="0347a1301"/><anchor xml:id="beg0347a1301" n="0347a1301"/>狐<anchor xml:id="end0347a1301"/>疑也。
<lb ed="X" n="0347a14"/><lb ed="R039" n="0675a03"/>此泛說平日如來所有的話。皆一一可信。如此。則
<lb ed="X" n="0347a15"/><lb ed="R039" n="0675a04"/>又何疑於持經證果之言。爲不然乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0347a16"/><lb ed="R039" n="0675a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0347a1601">須菩提。如來所得法。此法無實無虗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0347a17"/><lb ed="R039" n="0675a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0347a1701">向云如來無所得。今云如來所得法。卽前無相無
<lb ed="X" n="0347a18"/><lb ed="R039" n="0675a07"/>住之謂。數語卽法之所在。此所說之法。眞體常存。
<lb ed="X" n="0347a19"/><lb ed="R039" n="0675a08"/>以爲實耶。而六塵四相皆空。以爲虗耶。而四果所
<lb ed="X" n="0347a20"/><lb ed="R039" n="0675a09"/>得皆有無實。故不住於有。無虗。故不住於空。非空
<lb ed="X" n="0347a21"/><lb ed="R039" n="0675a10"/>非有。執情盡化。乃爲眞得。虗實合說。虗中想出實
<lb ed="X" n="0347a22"/><lb ed="R039" n="0675a11"/>際。實中想出虗理。靠不得實。著不得虗。虗實相形。
<lb ed="X" n="0347a23"/><lb ed="R039" n="0675a12"/>乃成如來妙法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0347a24"/><lb ed="R039" n="0675a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0347a2401">須菩提。若菩薩心。住於法而行布施。如人入闇。卽無
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0347b" n="0347b"/>
<lb ed="X" n="0347b01"/><lb ed="R039" n="0675a14"/>所見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0347b02"/><lb ed="R039" n="0675a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0347b0201">無實無虗之法。佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0347b0201" n="0347b0201"/><anchor xml:id="beg0347b0201" n="0347b0201"/>已<anchor xml:id="end0347b0201"/>說出要領。故又言若悟得此
<lb ed="X" n="0347b03"/><lb ed="R039" n="0675a16"/>法。則無所住之心。在在皆然矣。卽以布施言。布施。
<lb ed="X" n="0347b04"/><lb ed="R039" n="0675a17"/>謂法施敎化衆生也。若菩薩自家修行。心住於法。
<lb ed="X" n="0347b05"/><lb ed="R039" n="0675a18"/>而又以此行於布施。心爲法所拘。彼此都受法障。
<lb ed="X" n="0347b06"/><lb ed="R039" n="0675b01"/>卽以貪愛自蔽其明矣。便如人入闇中。有何所見。
<lb ed="X" n="0347b07"/><lb ed="R039" n="0675b02"/>此行法之失也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0347b08"/><lb ed="R039" n="0675b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0347b0801">若菩薩心。不住法而行布施。如人有目。日光明照。見
<lb ed="X" n="0347b09"/><lb ed="R039" n="0675b04"/>種種色。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0347b10"/><lb ed="R039" n="0675b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0347b1001">若自心不住於法。而又以此無住者行其布施。則
<lb ed="X" n="0347b11"/><lb ed="R039" n="0675b06"/>觸處皆通。無有障礙。便如人之有目。加以日光照
<lb ed="X" n="0347b12"/><lb ed="R039" n="0675b07"/>之。秋毫皆矚。何色不見。此色字。與六塵之色不同。
<lb ed="X" n="0347b13"/><lb ed="R039" n="0675b08"/>滿眼乾坤山河大地。無非是色。故謂種種色。此言
<lb ed="X" n="0347b14"/><lb ed="R039" n="0675b09"/>法之所在。必能空而後能照。甚言執法者之不得
<lb ed="X" n="0347b15"/><lb ed="R039" n="0675b10"/>法也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0347b16"/><lb ed="R039" n="0675b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0347b1601">須菩提。當來之世。若有善男子善女人。能於此經受
<lb ed="X" n="0347b17"/><lb ed="R039" n="0675b12"/>持讀誦。卽爲如來以佛智慧。悉知是人。悉見是人。皆
<lb ed="X" n="0347b18"/><lb ed="R039" n="0675b13"/>得成就無量無邊功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0347b19"/><lb ed="R039" n="0675b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0347b1901">汝計末法無傳。豈知不解脫。則此經是文字。能解
<lb ed="X" n="0347b20"/><lb ed="R039" n="0675b15"/>脫卽是佛智慧。如來用此啓發後人者。耑望流通
<lb ed="X" n="0347b21"/><lb ed="R039" n="0675b16"/>之人。當來之世。邪法競起。正法難行。若有善男女
<lb ed="X" n="0347b22"/><lb ed="R039" n="0675b17"/>得遇此經。從師稟受。誦讀精進。非由口耳之傳。直
<lb ed="X" n="0347b23"/><lb ed="R039" n="0675b18"/>究心學。這便眞正是能了。何愧如來證果。卽是一
<lb ed="X" n="0347b24"/><lb ed="R039" n="0676a01"/>佛出世。如來豈庸釋我。無論世遠於五百歲。以自
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0347c" n="0347c"/>
<lb ed="X" n="0347c01"/><lb ed="R039" n="0676a02"/>心之佛智慧。照見自心。未有不洞徹者。以此流通
<lb ed="X" n="0347c02"/><lb ed="R039" n="0676a03"/>佛法。豈不成就作佛功德乎。無量者。不可稱量。非
<lb ed="X" n="0347c03"/><lb ed="R039" n="0676a04"/>特利一身。將普施羣生。無邊者。無有邊際。非特利
<lb ed="X" n="0347c04"/><lb ed="R039" n="0676a05"/>一時。且徧千萬億劫也。言人能如此。則人人可爲
<lb ed="X" n="0347c05"/><lb ed="R039" n="0676a06"/>如來。世世見有如來。故說功德之無窮耳。受持四
<lb ed="X" n="0347c06"/><lb ed="R039" n="0676a07"/>字相因。欲受其文故讀。欲持其義故誦如來悉知
<lb ed="X" n="0347c07"/><lb ed="R039" n="0676a08"/>見。示非臆說也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0347c08"/><lb ed="R039" n="0676a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">持經功德分第十五</cb:mulu><head>○持經功德分第十五</head>
<lb ed="X" n="0347c09"/><lb ed="R039" n="0676a10"/><p xml:id="pX25p0347c0901">如來謂此般若章句。專爲發大乘心者說。又能三
<lb ed="X" n="0347c10"/><lb ed="R039" n="0676a11"/>時受持。卽是負荷菩提良器。其樂小法。著四相者。
<lb ed="X" n="0347c11"/><lb ed="R039" n="0676a12"/>烏足語此。又謂此般若章句。在處卽是佛塔。天人
<lb ed="X" n="0347c12"/><lb ed="R039" n="0676a13"/>圍繞。豈過分哉。故云持經功德。</p>
<lb ed="X" n="0347c13"/><lb ed="R039" n="0676a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0347c1301">須菩提。若有善男子善女人。初日分以恒河沙等身
<lb ed="X" n="0347c14"/><lb ed="R039" n="0676a15"/>布施。中日分復以恒河沙等身布施。後日分亦以恒
<lb ed="X" n="0347c15"/><lb ed="R039" n="0676a16"/>河沙等身布施。如是無量百千萬億劫以身布施。若
<lb ed="X" n="0347c16"/><lb ed="R039" n="0676a17"/>復有人聞此經典。信心不逆。其福勝彼。何況書寫受
<lb ed="X" n="0347c17"/><lb ed="R039" n="0676a18"/>持讀誦。爲人解說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0347c18"/><lb ed="R039" n="0676b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0347c1801">此第四番較量持說福德也。初日分者早晨。中日
<lb ed="X" n="0347c19"/><lb ed="R039" n="0676b02"/>分者日午。後日分者晚間。日有六時。擧此以該終
<lb ed="X" n="0347c20"/><lb ed="R039" n="0676b03"/>日耳。恒河沙及無量劫。俱借言。葢身命。人所最重。
<lb ed="X" n="0347c21"/><lb ed="R039" n="0676b04"/>以此爲施。比七寶施尤甚矣。故佛呼善現而言。若
<lb ed="X" n="0347c22"/><lb ed="R039" n="0676b05"/>有善男女。於一日三時中以身命布施。如恒河沙
<lb ed="X" n="0347c23"/><lb ed="R039" n="0676b06"/>之多。且歷百千萬億劫之久。其布施之願極矣。若
<lb ed="X" n="0347c24"/><lb ed="R039" n="0676b07"/>人能以其心。實信此經而無違逆。其受出世福。<anchor xml:id="nkr_note_add_0347c2401" n="0347c2401"/><anchor xml:id="beg0347c2401" n="0347c2401"/>已<anchor xml:id="end0347c2401"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0348a" n="0348a"/>
<lb ed="X" n="0348a01"/><lb ed="R039" n="0676b08"/>勝彼身命之施。何況書寫傳布。行解相應而受。勇
<lb ed="X" n="0348a02"/><lb ed="R039" n="0676b09"/>猛精進而持。心不散亂而讀。見性不迷而誦。兼以
<lb ed="X" n="0348a03"/><lb ed="R039" n="0676b10"/>爲人解說。化導多方。捨身豈能及之耶。此較前加
<lb ed="X" n="0348a04"/><lb ed="R039" n="0676b11"/>書寫二字。欲人利導以廣濟度也。佛恐人執著如
<lb ed="X" n="0348a05"/><lb ed="R039" n="0676b12"/>來忍辱之說。徒以身施。於<anchor xml:id="nkr_note_add_0348a0501" n="0348a0501"/><anchor xml:id="beg0348a0501" n="0348a0501"/>己<anchor xml:id="end0348a0501"/>性人性。毫無利益。故
<lb ed="X" n="0348a06"/><lb ed="R039" n="0676b13"/>十三分<anchor xml:id="nkr_note_add_0348a0601" n="0348a0601"/><anchor xml:id="beg0348a0601" n="0348a0601"/>已<anchor xml:id="end0348a0601"/>言之。此復救其失也。</p><p xml:id="pX25p0348a0613" cb:place="inline">○人不悟道。欲破
<lb ed="X" n="0348a07"/><lb ed="R039" n="0676b14"/>生死。捨財不<anchor xml:id="nkr_note_add_0348a0701" n="0348a0701"/><anchor xml:id="beg0348a0701" n="0348a0701"/>已<anchor xml:id="end0348a0701"/>。至捨身命。不知捨身修福。不如施
<lb ed="X" n="0348a08"/><lb ed="R039" n="0676b15"/>法修慧。縱三時捨身。都是住相布施。有何利益。若
<lb ed="X" n="0348a09"/><lb ed="R039" n="0676b16"/>聞般若經典。信之於心。不逆於理。以之自度。則超
<lb ed="X" n="0348a10"/><lb ed="R039" n="0676b17"/>生死。得涅槃。福<anchor xml:id="nkr_note_add_0348a1001" n="0348a1001"/><anchor xml:id="beg0348a1001" n="0348a1001"/>已<anchor xml:id="end0348a1001"/>勝彼三時布施。何況受持讀誦
<lb ed="X" n="0348a11"/><lb ed="R039" n="0676b18"/>之餘。加以書寫解說。廣爲流傳。以之度生。而成無
<lb ed="X" n="0348a12"/><lb ed="R039" n="0677a01"/>上道者乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0348a13"/><lb ed="R039" n="0677a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0348a1301">須菩提。以要言之。是經有不可思議。不可稱量無邊
<lb ed="X" n="0348a14"/><lb ed="R039" n="0677a03"/>功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0348a15"/><lb ed="R039" n="0677a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0348a1501">承上文來。三時捨身。亦是有盡之言。若據實理。而
<lb ed="X" n="0348a16"/><lb ed="R039" n="0677a05"/>以經義之簡約者言之。說經之要。原自無多。過心
<lb ed="X" n="0348a17"/><lb ed="R039" n="0677a06"/>境界。不可思惟。過言境界。不可擬議。不可名物稱
<lb ed="X" n="0348a18"/><lb ed="R039" n="0677a07"/>不可淺深量。其中有大無邊際及人功德。然則前
<lb ed="X" n="0348a19"/><lb ed="R039" n="0677a08"/>云身命之施。尙在思議稱量有邊之域。烏足與此
<lb ed="X" n="0348a20"/><lb ed="R039" n="0677a09"/>較哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0348a21"/><lb ed="R039" n="0677a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0348a2101">如來爲發大乘者說。爲發最上乘者說。若有人能受
<lb ed="X" n="0348a22"/><lb ed="R039" n="0677a11"/>持讀誦。廣爲人說。如來悉知是人。悉見是人。皆得成
<lb ed="X" n="0348a23"/><lb ed="R039" n="0677a12"/>就不可量。不可稱。無有邊。不可思議功德。如是人等。
<lb ed="X" n="0348a24"/><lb ed="R039" n="0677a13"/>卽爲荷擔如來阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0348b" n="0348b"/>
<lb ed="X" n="0348b01"/><lb ed="R039" n="0677a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0348b0101">何言乎經之功德。此經如來非爲修因種福說。耑
<lb ed="X" n="0348b02"/><lb ed="R039" n="0677a15"/>爲發度<anchor xml:id="nkr_note_add_0348b0201" n="0348b0201"/><anchor xml:id="beg0348b0201" n="0348b0201"/>己<anchor xml:id="end0348b0201"/>度人之大乘心。像車乘之大。普載一切
<lb ed="X" n="0348b03"/><lb ed="R039" n="0677a16"/>衆生者說。亦非爲權淺之大乘說。爲發菩薩阿羅
<lb ed="X" n="0348b04"/><lb ed="R039" n="0677a17"/>漢等登大乘之最上乘心者說。大乘者。諸菩薩是
<lb ed="X" n="0348b05"/><lb ed="R039" n="0677a18"/>也。爲大乘說者。說此六塵四相之應空而入於法
<lb ed="X" n="0348b06"/><lb ed="R039" n="0677b01"/>也。最上乘者。佛如來是也。爲最上乘說者。說此空
<lb ed="X" n="0348b07"/><lb ed="R039" n="0677b02"/>相之心。皆歸於空而幷無所謂法也。第一句。是引
<lb ed="X" n="0348b08"/><lb ed="R039" n="0677b03"/>衆生而證入諸菩薩。第二句。是引諸菩薩而證入
<lb ed="X" n="0348b09"/><lb ed="R039" n="0677b04"/>於佛如來也。此正以要言之之意。乘取通遠之義。
<lb ed="X" n="0348b10"/><lb ed="R039" n="0677b05"/>乘有輪始可轉行。故以法爲法輪。諸經皆謂大乘
<lb ed="X" n="0348b11"/><lb ed="R039" n="0677b06"/>者。取法輪轉通之義也。若有最上機。發大心之人。
<lb ed="X" n="0348b12"/><lb ed="R039" n="0677b07"/>能持誦廣說。則其所知見。與如來合體。如來自悉
<lb ed="X" n="0348b13"/><lb ed="R039" n="0677b08"/>知其所知。悉見其所見。超情量。絕名稱。直入不思
<lb ed="X" n="0348b14"/><lb ed="R039" n="0677b09"/>議地。成就者。滿足之意。此再述前言。以見其必然
<lb ed="X" n="0348b15"/><lb ed="R039" n="0677b10"/>也。如是人等。卽爲大乘最上乘之法器。荷擔自性
<lb ed="X" n="0348b16"/><lb ed="R039" n="0677b11"/>如來在身內。而共成無上菩提。必至物我一時解
<lb ed="X" n="0348b17"/><lb ed="R039" n="0677b12"/>脫。方捨此擔也。背之所負曰荷。肩之所承曰擔。此
<lb ed="X" n="0348b18"/><lb ed="R039" n="0677b13"/>應前卽爲如來也。如來所以將此經啓發此人。使
<lb ed="X" n="0348b19"/><lb ed="R039" n="0677b14"/>繼往開來。而諸佛賴之也。其所成就何如乎。世間
<lb ed="X" n="0348b20"/><lb ed="R039" n="0677b15"/>上乘之人。入聖至易。中材之人。超凡最難。故佛往
<lb ed="X" n="0348b21"/><lb ed="R039" n="0677b16"/>往從第一等佛菩薩。直說到學爲佛菩薩者。是成
<lb ed="X" n="0348b22"/><lb ed="R039" n="0677b17"/>就中材。不使其恍惚無據也。</p><p xml:id="pX25p0348b2212" cb:place="inline">○佛家三乘。一曰聲
<lb ed="X" n="0348b23"/><lb ed="R039" n="0677b18"/>聞乘。羅漢得道。全仗佛語。指示爲聲聞。二曰緣覺
<lb ed="X" n="0348b24"/><lb ed="R039" n="0678a01"/>乘。辟支佛得道。緣<anchor xml:id="nkr_note_add_0348b2401" n="0348b2401"/><anchor xml:id="beg0348b2401" n="0348b2401"/>己<anchor xml:id="end0348b2401"/>感觸而心悟。是佛緣特達爲
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0348c" n="0348c"/>
<lb ed="X" n="0348c01"/><lb ed="R039" n="0678a02"/>緣覺。三曰菩薩乘。能修六度。<anchor xml:id="nkr_note_add_0348c0101" n="0348c0101"/><anchor xml:id="beg0348c0101" n="0348c0101"/>已<anchor xml:id="end0348c0101"/>爲佛矣。此則通修
<lb ed="X" n="0348c02"/><lb ed="R039" n="0678a03"/>萬行。功非爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0348c0201" n="0348c0201"/><anchor xml:id="beg0348c0201" n="0348c0201"/>己<anchor xml:id="end0348c0201"/>。志在廣濟。故以大道爲名。是登大
<lb ed="X" n="0348c03"/><lb ed="R039" n="0678a04"/>乘。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0348c04"/><lb ed="R039" n="0678a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0348c0401">何以故。須菩提。若樂小法者。著我見人見衆生見壽
<lb ed="X" n="0348c05"/><lb ed="R039" n="0678a06"/>者見。卽於此經不能聽受讀誦。爲人解說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0348c06"/><lb ed="R039" n="0678a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0348c0601">此反結上文。以明大乘最上乘之旨也。何以見其
<lb ed="X" n="0348c07"/><lb ed="R039" n="0678a08"/>荷擔之故。若鈍根下劣之徒。爲聲聞緣覺。其所好
<lb ed="X" n="0348c08"/><lb ed="R039" n="0678a09"/>樂。不脫於小乘法。不發大心。而沾沾章句之末。卽
<lb ed="X" n="0348c09"/><lb ed="R039" n="0678a10"/>爲妄著四見。毋論能持。且不樂聽受讀誦。寧得於
<lb ed="X" n="0348c10"/><lb ed="R039" n="0678a11"/>如來深法。解說以度人耶。則信此經非易語。而菩
<lb ed="X" n="0348c11"/><lb ed="R039" n="0678a12"/>提非易擔矣。此言其人也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0348c12"/><lb ed="R039" n="0678a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0348c1201">須菩提。在在處處若有此經。一切世間天人阿修羅。
<lb ed="X" n="0348c13"/><lb ed="R039" n="0678a14"/>所應供養。當知此處卽爲是塔。皆應恭敬。作禮圍繞。
<lb ed="X" n="0348c14"/><lb ed="R039" n="0678a15"/>以諸華香而散其處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0348c15"/><lb ed="R039" n="0678a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0348c1501">然荷擔之人不易得。則經宜護持。以待後之能信
<lb ed="X" n="0348c16"/><lb ed="R039" n="0678a17"/>者故囑善現云。衆生果能因經。悟此法性。便是心
<lb ed="X" n="0348c17"/><lb ed="R039" n="0678a18"/>上工夫。所在之處不一。若有此經。一切天神世人
<lb ed="X" n="0348c18"/><lb ed="R039" n="0678b01"/>兇神。抱有爲之心。求解脫者。固應敬事崇奉此經。
<lb ed="X" n="0348c19"/><lb ed="R039" n="0678b02"/>當知此般若經卷所在之處。如牟尼寶珠。瑞光輝
<lb ed="X" n="0348c20"/><lb ed="R039" n="0678b03"/>映。卽爲如來法身舍利寶塔。發心菩薩。豈不皆應
<lb ed="X" n="0348c21"/><lb ed="R039" n="0678b04"/>恭敬。而以淸淨心供養皈依頂禮環繞拜頌。而以
<lb ed="X" n="0348c22"/><lb ed="R039" n="0678b05"/>淸淨身供養。四撒華香。而以淸淨物供養也。華香
<lb ed="X" n="0348c23"/><lb ed="R039" n="0678b06"/>散處。卽所謂恭敬之文也。持經功德。不亦大乎。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0348c24"/><lb ed="R039" n="0678b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">能淨業障分第十六</cb:mulu><head>○能淨業障分第十六</head>
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0349a" n="0349a"/>
<lb ed="X" n="0349a01"/><lb ed="R039" n="0678b08"/><p xml:id="pX25p0349a0101">佛謂受持之人。以今生輕賤之微垢。能易當墮惡
<lb ed="X" n="0349a02"/><lb ed="R039" n="0678b09"/>道之重愆。復引因中供養諸佛之功。不如末世受
<lb ed="X" n="0349a03"/><lb ed="R039" n="0678b10"/>持般若少分之福。故云能淨業障。</p>
<lb ed="X" n="0349a04"/><lb ed="R039" n="0678b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0349a0401">復次須菩提。若善男子善女人受持讀誦此經。若爲
<lb ed="X" n="0349a05"/><lb ed="R039" n="0678b12"/>人輕賤。是人先世罪業。應墮惡道。以今世人輕賤故。
<lb ed="X" n="0349a06"/><lb ed="R039" n="0678b13"/>先世罪業卽爲消滅。當得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0349a07"/><lb ed="R039" n="0678b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0349a0701">此特說出果報。爲下乘人開自新法也。世人喜惡
<lb ed="X" n="0349a08"/><lb ed="R039" n="0678b15"/>嫉善。一見是人爲人輕賤。便謂受持無益。福報虗
<lb ed="X" n="0349a09"/><lb ed="R039" n="0678b16"/>語。使人生退轉心。不知輕賤亦忍辱中事。故佛言
<lb ed="X" n="0349a10"/><lb ed="R039" n="0678b17"/>持經之人。該天人恭敬。或因疾患貧窮衰老。反被
<lb ed="X" n="0349a11"/><lb ed="R039" n="0678b18"/>世人輕賤。何哉。佛申明之曰。是人雖今生無業。或
<lb ed="X" n="0349a12"/><lb ed="R039" n="0679a01"/>宿世業重。應墮地獄。等惡道。以今生持經力。止爲
<lb ed="X" n="0349a13"/><lb ed="R039" n="0679a02"/>人輕賤罵辱。前生大過。卽爲消除。時雖忍辱。力加
<lb ed="X" n="0349a14"/><lb ed="R039" n="0679a03"/>進修。當證無上佛果。持經功德。可謂大矣。豈可因
<lb ed="X" n="0349a15"/><lb ed="R039" n="0679a04"/>輕賤而隳精進哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0349a16"/><lb ed="R039" n="0679a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0349a1601">須菩提。我念過去無量阿僧祇劫。於然燈佛前。得値
<lb ed="X" n="0349a17"/><lb ed="R039" n="0679a06"/>八百四千萬億那由他諸佛。悉皆供養承事。無空過
<lb ed="X" n="0349a18"/><lb ed="R039" n="0679a07"/>者。若復有人於後末世。能受持讀誦此經。所得功德。
<lb ed="X" n="0349a19"/><lb ed="R039" n="0679a08"/>於我所供養諸佛功德。百分不及一。千萬億分。乃至
<lb ed="X" n="0349a20"/><lb ed="R039" n="0679a09"/>算數譬喩所不能及。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0349a21"/><lb ed="R039" n="0679a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0349a2101">此第五番。佛擧自行。較量福勝。以見經不可不持
<lb ed="X" n="0349a22"/><lb ed="R039" n="0679a11"/>也。阿僧祇。無數也。那由他。甚無數也。言此時之佛。
<lb ed="X" n="0349a23"/><lb ed="R039" n="0679a12"/>實有千千萬萬耳。佛自追思前生。於過去無量劫
<lb ed="X" n="0349a24"/><lb ed="R039" n="0679a13"/>數未遇然燈佛之前。此時無此經典。求道甚難。得
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0349b" n="0349b"/>
<lb ed="X" n="0349b01"/><lb ed="R039" n="0679a14"/>相値百千萬億之佛。悉皆敬奉承事之。與之參究
<lb ed="X" n="0349b02"/><lb ed="R039" n="0679a15"/>宗旨。而無一人空過。不與說明此經義者。今有此
<lb ed="X" n="0349b03"/><lb ed="R039" n="0679a16"/>經。非法非非法。若復有修行之人於後末世。雖目
<lb ed="X" n="0349b04"/><lb ed="R039" n="0679a17"/>中不見有諸佛。只須受持讀誦。會諸佛之源。從自
<lb ed="X" n="0349b05"/><lb ed="R039" n="0679a18"/>心性。一日了悟。則較我歷劫事佛之功德。彼得一
<lb ed="X" n="0349b06"/><lb ed="R039" n="0679b01"/>分。勝於我之百分。彼得百分。勝於我之千分。豈算
<lb ed="X" n="0349b07"/><lb ed="R039" n="0679b02"/>數譬喩。如微塵恒河沙等所可及哉。用力何其省。
<lb ed="X" n="0349b08"/><lb ed="R039" n="0679b03"/>而悟道何其易也。</p><p xml:id="pX25p0349b0808" cb:place="inline">○供佛雖感福報但是事相。終
<lb ed="X" n="0349b09"/><lb ed="R039" n="0679b04"/>屬有盡。況供養承事。無關自性。自性若迷。福無可
<lb ed="X" n="0349b10"/><lb ed="R039" n="0679b05"/>救。若持經。則能生理解。得證菩提。故供佛雖多。總
<lb ed="X" n="0349b11"/><lb ed="R039" n="0679b06"/>不及持經者百分中一分。千分萬分億分中一分
<lb ed="X" n="0349b12"/><lb ed="R039" n="0679b07"/>也。上節爲罪重者說。以持經力。罪滅之後。漸漸修
<lb ed="X" n="0349b13"/><lb ed="R039" n="0679b08"/>行。方得成佛。此節爲無罪者說。故因經力。一悟本
<lb ed="X" n="0349b14"/><lb ed="R039" n="0679b09"/>性。遂超入如來地也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0349b15"/><lb ed="R039" n="0679b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0349b1501">須菩提。若善男子善女人於後末世。有受持讀誦此
<lb ed="X" n="0349b16"/><lb ed="R039" n="0679b11"/>經。所得功德。我若具說者。或有人聞。心則狂亂。狐疑
<lb ed="X" n="0349b17"/><lb ed="R039" n="0679b12"/>不信。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0349b18"/><lb ed="R039" n="0679b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0349b1801">此結上文也。再言其人。深寓屬望之意。此經非大
<lb ed="X" n="0349b19"/><lb ed="R039" n="0679b14"/>乘根器。不能持誦。末法衆生。德薄垢重。嫉妬彌深。
<lb ed="X" n="0349b20"/><lb ed="R039" n="0679b15"/>若善男女於此時中。受持讀誦。心求眞諦。超登覺
<lb ed="X" n="0349b21"/><lb ed="R039" n="0679b16"/>岸。所得自性功德。在人神悟。豈容辭說而使人可
<lb ed="X" n="0349b22"/><lb ed="R039" n="0679b17"/>聞乎。具者。詳盡之義。與上以要言之相反。如來非
<lb ed="X" n="0349b23"/><lb ed="R039" n="0679b18"/>不欲詳晣言之。無如下乘之人。便謂如來與上乘
<lb ed="X" n="0349b24"/><lb ed="R039" n="0680a01"/>說者。又與下乘不同。則將疑如來不一其說。其心
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0349c" n="0349c"/>
<lb ed="X" n="0349c01"/><lb ed="R039" n="0680a02"/>因入於狂亂。以致如來之經。反生狐疑而不信。所
<lb ed="X" n="0349c02"/><lb ed="R039" n="0680a03"/>以不欲具說耳。狐性多疑惑。每渡河氷。且聽且渡。
<lb ed="X" n="0349c03"/><lb ed="R039" n="0680a04"/>故曰狐疑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0349c04"/><lb ed="R039" n="0680a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0349c0401">須菩提。當知是經義不可思議。果報亦不可思議。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0349c05"/><lb ed="R039" n="0680a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0349c0501">義者。般若妙義。卽性體也。果者。如華結實。報者。如
<lb ed="X" n="0349c06"/><lb ed="R039" n="0680a07"/>響應聲。言理之必然也自此<anchor xml:id="nkr_note_add_0349c0601" n="0349c0601"/><anchor xml:id="beg0349c0601" n="0349c0601"/>已<anchor xml:id="end0349c0601"/>後。讚較都絕。故此
<lb ed="X" n="0349c07"/><lb ed="R039" n="0680a08"/>結上無住無相之妙。又結上佛不具說之旨。餘所
<lb ed="X" n="0349c08"/><lb ed="R039" n="0680a09"/>較量。但是別意斷疑。與前次第不同。</p><p xml:id="pX25p0349c0815" cb:place="inline">○此處果字
<lb ed="X" n="0349c09"/><lb ed="R039" n="0680a10"/>加一報字。與前四果果字不同。前說得深。此說得
<lb ed="X" n="0349c10"/><lb ed="R039" n="0680a11"/>淺。前是自證自果。此則以果得報。此段全要發出
<lb ed="X" n="0349c11"/><lb ed="R039" n="0680a12"/>下愚自新求善。而又恐其爲善不卒。以致狂亂狐
<lb ed="X" n="0349c12"/><lb ed="R039" n="0680a13"/>疑。故以果報結之。是如來開導庸愚一片婆心也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0349c13"/><lb ed="R039" n="0680a14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">究竟無我分第十七</cb:mulu><head>○究竟無我分第十七</head>
<lb ed="X" n="0349c14"/><lb ed="R039" n="0680a15"/><p xml:id="pX25p0349c1401">善現復理最初之問。世尊亦如前答。又引因中以
<lb ed="X" n="0349c15"/><lb ed="R039" n="0680a16"/>無法可得。契空有兩融。故蒙然燈授記作佛。使我
<lb ed="X" n="0349c16"/><lb ed="R039" n="0680a17"/>當時有少法可得。則不與我授記矣。必至通達無
<lb ed="X" n="0349c17"/><lb ed="R039" n="0680a18"/>我法。始是眞菩薩。故爲究竟無我。</p>
<lb ed="X" n="0349c18"/><lb ed="R039" n="0680b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0349c1801">爾時須菩提白佛言。世尊。善男子善女人發阿耨多
<lb ed="X" n="0349c19"/><lb ed="R039" n="0680b02"/>羅三藐三菩提心。應云何住。云何降伏其心。佛吿須
<lb ed="X" n="0349c20"/><lb ed="R039" n="0680b03"/>菩提。善男子善女人發阿耨多羅三藐三菩提心者。
<lb ed="X" n="0349c21"/><lb ed="R039" n="0680b04"/>當生如是心。我應滅度一切衆生。滅度一切衆生<anchor xml:id="nkr_note_add_0349c2101" n="0349c2101"/><anchor xml:id="beg0349c2101" n="0349c2101"/>已<anchor xml:id="end0349c2101"/>。
<lb ed="X" n="0349c22"/><lb ed="R039" n="0680b05"/>而無有一衆生實滅度者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0349c23"/><lb ed="R039" n="0680b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0349c2301">自此至末。偏重法空。總欲淘汰二乘人所得心。遣
<lb ed="X" n="0349c24"/><lb ed="R039" n="0680b07"/>除凡夫業福心。故每說經一番問以較福一番也。
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0350a" n="0350a"/>
<lb ed="X" n="0350a01"/><lb ed="R039" n="0680b08"/>降住之法。佛前此<anchor xml:id="nkr_note_add_0350a0101" n="0350a0101"/><anchor xml:id="beg0350a0101" n="0350a0101"/>已<anchor xml:id="end0350a0101"/>爲詳答何必再請。葢善現見
<lb ed="X" n="0350a02"/><lb ed="R039" n="0680b09"/>佛所說皆破除我執。無佛可求。無生可度。未甞實
<lb ed="X" n="0350a03"/><lb ed="R039" n="0680b10"/>言何處可以住心。何法可以降心。將令初發心菩
<lb ed="X" n="0350a04"/><lb ed="R039" n="0680b11"/>薩茫無住向。又自前身相見如來。下十段。總說無
<lb ed="X" n="0350a05"/><lb ed="R039" n="0680b12"/>我。謂除却我。則誰爲住心降心。若有住心降心。則
<lb ed="X" n="0350a06"/><lb ed="R039" n="0680b13"/>又乖無我之義。所以因上不可思議。覆思前所問
<lb ed="X" n="0350a07"/><lb ed="R039" n="0680b14"/>住伏之說。亦不可思議。而又申明無我之旨也。不
<lb ed="X" n="0350a08"/><lb ed="R039" n="0680b15"/>知人我之相不立。卽無降伏之降伏。得法之想不
<lb ed="X" n="0350a09"/><lb ed="R039" n="0680b16"/>生。卽無安住之安住。故下仍以無生可度。無法可
<lb ed="X" n="0350a10"/><lb ed="R039" n="0680b17"/>得吿之。佛吿以下。是答住心人惟一點靈心運用。
<lb ed="X" n="0350a11"/><lb ed="R039" n="0680b18"/>凡發菩提心者。何甞有我。當生如是無我之心。謂
<lb ed="X" n="0350a12"/><lb ed="R039" n="0681a01"/>我當化度一切卵胎濕化等衆生出於輪迴。<anchor xml:id="nkr_note_add_0350a1201" n="0350a1201"/><anchor xml:id="beg0350a1201" n="0350a1201"/>已<anchor xml:id="end0350a1201"/>。盡
<lb ed="X" n="0350a13"/><lb ed="R039" n="0681a02"/>也。度生那有盡時。一度卽有一<anchor xml:id="nkr_note_add_0350a1301" n="0350a1301"/><anchor xml:id="beg0350a1301" n="0350a1301"/>己<anchor xml:id="end0350a1301"/>。卽化度之盡只
<lb ed="X" n="0350a14"/><lb ed="R039" n="0681a03"/>了得我性作用。豈可於淸淨虗空中。妄生執著。而
<lb ed="X" n="0350a15"/><lb ed="R039" n="0681a04"/>起一衆生可度之心。及我能度之之念乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0350a16"/><lb ed="R039" n="0681a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0350a1601">何以故。須菩提。若菩薩有我相。人相。衆生相。壽者相。
<lb ed="X" n="0350a17"/><lb ed="R039" n="0681a06"/>卽非菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0350a18"/><lb ed="R039" n="0681a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0350a1801">以何義故。普度衆生。而不起衆生念耶。若有滅度
<lb ed="X" n="0350a19"/><lb ed="R039" n="0681a08"/>念謂我得度生之法。人得我法而度。衆生得我法
<lb ed="X" n="0350a20"/><lb ed="R039" n="0681a09"/>而度。生生不<anchor xml:id="nkr_note_add_0350a2001" n="0350a2001"/><anchor xml:id="beg0350a2001" n="0350a2001"/>已<anchor xml:id="end0350a2001"/>之衆生。俱得我法而度。則私心未
<lb ed="X" n="0350a21"/><lb ed="R039" n="0681a10"/>絕。執而不化。四相總成一我。何能伏住。而名菩薩
<lb ed="X" n="0350a22"/><lb ed="R039" n="0681a11"/>淸淨心乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0350a23"/><lb ed="R039" n="0681a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0350a2301">所以者何。須菩提。實無有法發阿耨多羅三藐三菩
<lb ed="X" n="0350a24"/><lb ed="R039" n="0681a13"/>提心者。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0350b" n="0350b"/>
<lb ed="X" n="0350b01"/><lb ed="R039" n="0681a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0350b0101">所以不能破除四相者何。前說當生如是心。似發
<lb ed="X" n="0350b02"/><lb ed="R039" n="0681a15"/>心有法。豈知眞性虗空。原無有菩提心。心旣強名。
<lb ed="X" n="0350b03"/><lb ed="R039" n="0681a16"/>發豈有法。非徒無一切衆生卽發此度生之菩提
<lb ed="X" n="0350b04"/><lb ed="R039" n="0681a17"/>心。亦不可得。菩提心不可得。又安有可住可降之
<lb ed="X" n="0350b05"/><lb ed="R039" n="0681a18"/>心乎。發菩提心之法不可得。又安有住心降心之
<lb ed="X" n="0350b06"/><lb ed="R039" n="0681b01"/>法乎。住心降心之法且無。則所謂我者安在。而無
<lb ed="X" n="0350b07"/><lb ed="R039" n="0681b02"/>我之旨益明矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0350b08"/><lb ed="R039" n="0681b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0350b0801">須菩提。於意云何。如來於然燈佛所。有法得阿耨多
<lb ed="X" n="0350b09"/><lb ed="R039" n="0681b04"/>羅三藐三菩提不。不也世尊。如我解佛所說義。佛於
<lb ed="X" n="0350b10"/><lb ed="R039" n="0681b05"/>然燈佛所。無有法得阿耨多羅三藐三菩提。佛言如
<lb ed="X" n="0350b11"/><lb ed="R039" n="0681b06"/>是如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0350b12"/><lb ed="R039" n="0681b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0350b1201">如來。佛自謂也。然燈以下。歷擧如來無得法之果。
<lb ed="X" n="0350b13"/><lb ed="R039" n="0681b08"/>以明學者無得法之因。如來以昔在師所。有法得
<lb ed="X" n="0350b14"/><lb ed="R039" n="0681b09"/>菩提爲問。善現深解無相之理。故言弗也。所說義
<lb ed="X" n="0350b15"/><lb ed="R039" n="0681b10"/>義字。指上實無有法句。謂從心自發。外心無法。有
<lb ed="X" n="0350b16"/><lb ed="R039" n="0681b11"/>何所得。正悟如來之得法。得之於心不執師之法
<lb ed="X" n="0350b17"/><lb ed="R039" n="0681b12"/>以爲有得。佛然其說。重言如是以印可之。不但稱
<lb ed="X" n="0350b18"/><lb ed="R039" n="0681b13"/>其言之是。而謂我之所得。眞在心。而不著於師之
<lb ed="X" n="0350b19"/><lb ed="R039" n="0681b14"/>說耳。此皆無我意。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0350b20"/><lb ed="R039" n="0681b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0350b2001">須菩提。實無有法如來得阿耨多羅三藐三菩提。須
<lb ed="X" n="0350b21"/><lb ed="R039" n="0681b16"/>菩提。若有法如來得阿耨多羅三藐三菩提者。然燈
<lb ed="X" n="0350b22"/><lb ed="R039" n="0681b17"/>佛卽不與我授記。汝於來世當得作佛。號釋迦牟尼。
<lb ed="X" n="0350b23"/><lb ed="R039" n="0681b18"/>以實無有法得阿耨多羅三藐三菩提。是故然燈佛
<lb ed="X" n="0350b24"/><lb ed="R039" n="0682a01"/>與我授記。作是言。汝於來世。當得作佛。號釋迦牟尼。
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0350c" n="0350c"/>
<lb ed="X" n="0350c01"/><lb ed="R039" n="0682a02"/>何以故。如來者。卽諸法如義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0350c02"/><lb ed="R039" n="0682a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0350c0201">此反覆吿之者。欲善現知法無所得也。覺本非發。
<lb ed="X" n="0350c03"/><lb ed="R039" n="0682a04"/>何況有法。諦審於是。乃知人法俱空。一念不起。是
<lb ed="X" n="0350c04"/><lb ed="R039" n="0682a05"/>爲眞降伏耳佛深當意故隨順善現所說。而先正
<lb ed="X" n="0350c05"/><lb ed="R039" n="0682a06"/>言其實無所得。凡僧初入門祝髮。其師訓言曰授
<lb ed="X" n="0350c06"/><lb ed="R039" n="0682a07"/>記。然燈沒後卽是來世。非兩人又隔世代也。如來
<lb ed="X" n="0350c07"/><lb ed="R039" n="0682a08"/>法法皆空。心心無住。謂我若得法爲來世化度衆
<lb ed="X" n="0350c08"/><lb ed="R039" n="0682a09"/>生之人。此時授記師應以法傳我。令今世就成佛
<lb ed="X" n="0350c09"/><lb ed="R039" n="0682a10"/>道。卽不以我爲來世當得作佛而有佛之名號矣。
<lb ed="X" n="0350c10"/><lb ed="R039" n="0682a11"/>釋迦。此云能仁。言能以至仁之心。而普度一切也。
<lb ed="X" n="0350c11"/><lb ed="R039" n="0682a12"/>牟尼。此云圓通。言有此普度一切之心。而能圓通
<lb ed="X" n="0350c12"/><lb ed="R039" n="0682a13"/>四大。靡所不徧。毫無窒礙也。當日命名之意如此。
<lb ed="X" n="0350c13"/><lb ed="R039" n="0682a14"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0350c1301" n="0350c1301"/><anchor xml:id="beg0350c1301" n="0350c1301"/>已<anchor xml:id="end0350c1301"/>上葢反言之也。又正言之曰。我惟不存一得法
<lb ed="X" n="0350c14"/><lb ed="R039" n="0682a15"/>心。所以授記時。師曾作是當得作佛之言。而以釋
<lb ed="X" n="0350c15"/><lb ed="R039" n="0682a16"/>迦牟尼名之。然燈但作是言。則知然燈自成然燈。
<lb ed="X" n="0350c16"/><lb ed="R039" n="0682a17"/>釋迦自成釋迦。實無有法可授受明矣。此正結引
<lb ed="X" n="0350c17"/><lb ed="R039" n="0682a18"/>證意。總無無上菩提心。從心自發而<anchor xml:id="nkr_note_add_0350c1701" n="0350c1701"/><anchor xml:id="beg0350c1701" n="0350c1701"/>已<anchor xml:id="end0350c1701"/>。所謂無法
<lb ed="X" n="0350c18"/><lb ed="R039" n="0682b01"/>得者。何以見其無所得。諸法千條萬緖。而其一貫
<lb ed="X" n="0350c19"/><lb ed="R039" n="0682b02"/>之旨。總歸於如言如義而不言如法。如如中著不
<lb ed="X" n="0350c20"/><lb ed="R039" n="0682b03"/>得法相也。言諸法而同歸於如義。正是百川之流。
<lb ed="X" n="0350c21"/><lb ed="R039" n="0682b04"/>銷歸大海。不見增益。又何有一法之可獨名乎。當
<lb ed="X" n="0350c22"/><lb ed="R039" n="0682b05"/>生如是心至此。是前後照應。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0350c23"/><lb ed="R039" n="0682b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0350c2301">若有人言如來得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。實
<lb ed="X" n="0350c24"/><lb ed="R039" n="0682b07"/>無有法佛得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。如來所
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0351a" n="0351a"/>
<lb ed="X" n="0351a01"/><lb ed="R039" n="0682b08"/>得阿耨多羅三藐三菩提。於是中無實無虗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0351a02"/><lb ed="R039" n="0682b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0351a0201">此反覆推明以釋人疑也。得者。自外而得。眞性豈
<lb ed="X" n="0351a03"/><lb ed="R039" n="0682b10"/>由外得哉。言如來得菩提者。不過凡人之言耳。如
<lb ed="X" n="0351a04"/><lb ed="R039" n="0682b11"/>來實無有法得菩提也。故呼而吿之。以正人言之
<lb ed="X" n="0351a05"/><lb ed="R039" n="0682b12"/>妄。然不可謂如來不得菩提。但得之於眞性。性本
<lb ed="X" n="0351a06"/><lb ed="R039" n="0682b13"/>無法。故其中據以爲實。則全無憑藉。見以爲虗。則
<lb ed="X" n="0351a07"/><lb ed="R039" n="0682b14"/>觸處圓通。無實無虗。法安所施。前無實無虗。是言
<lb ed="X" n="0351a08"/><lb ed="R039" n="0682b15"/>如來所得之無相。此無實無虗。是言如來豎義之
<lb ed="X" n="0351a09"/><lb ed="R039" n="0682b16"/>無法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0351a10"/><lb ed="R039" n="0682b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0351a1001">是故如來說一切法。皆是佛法。須菩提。所言一切法
<lb ed="X" n="0351a11"/><lb ed="R039" n="0682b18"/>者。卽非一切法。是故名一切法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0351a12"/><lb ed="R039" n="0683a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0351a1201">因是之故。卽以如來平日所言證之。天下之可恃
<lb ed="X" n="0351a13"/><lb ed="R039" n="0683a02"/>者皆法也。法至一切。則無論大小。何處不是修行
<lb ed="X" n="0351a14"/><lb ed="R039" n="0683a03"/>成佛之法。不必於諸法外另覓菩提也。此釋諸法
<lb ed="X" n="0351a15"/><lb ed="R039" n="0683a04"/>如義。佛又恐人泥法。故呼善現。所言一切法者。假
<lb ed="X" n="0351a16"/><lb ed="R039" n="0683a05"/>此修行。不得認爲眞實。有所得。則不用之。原無有
<lb ed="X" n="0351a17"/><lb ed="R039" n="0683a06"/>實。不過是虗名耳。不可於諸法之內。執有菩提也。
<lb ed="X" n="0351a18"/><lb ed="R039" n="0683a07"/>人可泥法而不知眞性乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0351a19"/><lb ed="R039" n="0683a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0351a1901">須菩提。譬如人身長大。須菩提言。世尊。如來說人身
<lb ed="X" n="0351a20"/><lb ed="R039" n="0683a09"/>長大。卽爲非大身。是名大身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0351a21"/><lb ed="R039" n="0683a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0351a2101">此承上起下之辭。人身長大。喩一切法之多。法非
<lb ed="X" n="0351a22"/><lb ed="R039" n="0683a11"/>眞有可譬。前云人身等<name role="" type="person">須彌山</name>之長大。善現會無
<lb ed="X" n="0351a23"/><lb ed="R039" n="0683a12"/>實無虗之意。謂如來所說人身長大祇是幻形。豈
<lb ed="X" n="0351a24"/><lb ed="R039" n="0683a13"/>有眞實大身。惟此淸淨無爲之心。離一切相。徧一
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0351b" n="0351b"/>
<lb ed="X" n="0351b01"/><lb ed="R039" n="0683a14"/>切處。是法身大。功德無量。是報身大。是名大身耳。
<lb ed="X" n="0351b02"/><lb ed="R039" n="0683a15"/>明大身非身則無實無虗。愈可知矣。</p><p xml:id="pX25p0351b0215" cb:place="inline">○此性不明。
<lb ed="X" n="0351b03"/><lb ed="R039" n="0683a16"/>雖有長大之身。終爲虗殻。以喩雖有一切法。而不
<lb ed="X" n="0351b04"/><lb ed="R039" n="0683a17"/>能得之於心。則一切法。總屬成法。非我獨得之眞
<lb ed="X" n="0351b05"/><lb ed="R039" n="0683a18"/>諦矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0351b06"/><lb ed="R039" n="0683b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0351b0601">須菩提。菩薩亦如是。若作是言。我當滅度無量衆生。
<lb ed="X" n="0351b07"/><lb ed="R039" n="0683b02"/>卽不名菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0351b08"/><lb ed="R039" n="0683b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0351b0801">前言如來無滅度法。恐人以佛爲然而菩薩未必
<lb ed="X" n="0351b09"/><lb ed="R039" n="0683b04"/>然。故呼善現云。如來無法得記。菩薩亦當無法度
<lb ed="X" n="0351b10"/><lb ed="R039" n="0683b05"/>生。然菩薩之果。亦豈眞實也耶。不過如大身之虗
<lb ed="X" n="0351b11"/><lb ed="R039" n="0683b06"/>妄。徒有其名而<anchor xml:id="nkr_note_add_0351b1101" n="0351b1101"/><anchor xml:id="beg0351b1101" n="0351b1101"/>已<anchor xml:id="end0351b1101"/>。葢以菩薩通乎佛性。所差一間。
<lb ed="X" n="0351b12"/><lb ed="R039" n="0683b07"/>若使菩薩作是言謂我當化度無量之衆生。便是
<lb ed="X" n="0351b13"/><lb ed="R039" n="0683b08"/>執於化度之法。而不可名之爲菩薩矣。以菩薩著
<lb ed="X" n="0351b14"/><lb ed="R039" n="0683b09"/>相卽是衆生也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0351b15"/><lb ed="R039" n="0683b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0351b1501">何以故。須菩提。實無有法名爲菩薩。是故佛說一切
<lb ed="X" n="0351b16"/><lb ed="R039" n="0683b11"/>法。無我無人無衆生無壽者。須菩提。若菩薩作是言。
<lb ed="X" n="0351b17"/><lb ed="R039" n="0683b12"/>我當莊嚴佛土。是不名菩薩。何以故。如來說莊嚴佛
<lb ed="X" n="0351b18"/><lb ed="R039" n="0683b13"/>土者。卽非莊嚴。是名莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0351b19"/><lb ed="R039" n="0683b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0351b1901">佛又自問。何故一切衆生爲有情不名覺衆生。隨呼
<lb ed="X" n="0351b20"/><lb ed="R039" n="0683b15"/>善現而自答云。實無有法名覺衆生也。修行賴有
<lb ed="X" n="0351b21"/><lb ed="R039" n="0683b16"/>佛法。此云實無有者。謂非眞性有之也。又推其故。
<lb ed="X" n="0351b22"/><lb ed="R039" n="0683b17"/>佛說一切緣覺聲聞之法。以除四相爲主。四相無。
<lb ed="X" n="0351b23"/><lb ed="R039" n="0683b18"/>而念中豈有滅度衆生之由我者。言佛。則菩薩之
<lb ed="X" n="0351b24"/><lb ed="R039" n="0684a01"/>不落於化度法可知。菩薩旣不存化度心。則心中
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0351c" n="0351c"/>
<lb ed="X" n="0351c01"/><lb ed="R039" n="0684a02"/>淸淨。不爲淸淨所拘。若菩薩作是言。我當飾金寶
<lb ed="X" n="0351c02"/><lb ed="R039" n="0684a03"/>於世間。見有佛可取。則滯於法相。是凡夫之見。不
<lb ed="X" n="0351c03"/><lb ed="R039" n="0684a04"/>得名爲菩薩矣。此何故哉。如來只說心爲佛土。淸
<lb ed="X" n="0351c04"/><lb ed="R039" n="0684a05"/>淨無相。不假外飾。若是觀想西方。不達一眞法界。
<lb ed="X" n="0351c05"/><lb ed="R039" n="0684a06"/>外飾卽非莊嚴。惟以定慧之寶。莊嚴心之佛土。乃
<lb ed="X" n="0351c06"/><lb ed="R039" n="0684a07"/>是眞相。非虗名耳。然佛土是假名。莊嚴是假法。則
<lb ed="X" n="0351c07"/><lb ed="R039" n="0684a08"/>菩薩豈可作意莊嚴佛土哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0351c08"/><lb ed="R039" n="0684a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0351c0801">須菩提。若菩薩通達無我法者。如來說名眞是菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0351c09"/><lb ed="R039" n="0684a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0351c0901">度衆生是大悲。嚴佛土是大智。皆菩薩分內事。一
<lb ed="X" n="0351c10"/><lb ed="R039" n="0684a11"/>作於念。便非菩薩。然則起何等心。方名菩薩耶。凡
<lb ed="X" n="0351c11"/><lb ed="R039" n="0684a12"/>相皆是有我。如度生著相。歸功於我。莊嚴著相。徼
<lb ed="X" n="0351c12"/><lb ed="R039" n="0684a13"/>福於我。今曰無我法。只前無相無住之說。必也以
<lb ed="X" n="0351c13"/><lb ed="R039" n="0684a14"/>天下之身爲我。不以一<anchor xml:id="nkr_note_add_0351c1301" n="0351c1301"/><anchor xml:id="beg0351c1301" n="0351c1301"/>己<anchor xml:id="end0351c1301"/>之身爲我而人無我。當
<lb ed="X" n="0351c14"/><lb ed="R039" n="0684a15"/>布施。不惜<anchor xml:id="nkr_note_add_0351c1401" n="0351c1401"/><anchor xml:id="beg0351c1401" n="0351c1401"/>己<anchor xml:id="end0351c1401"/>有以濟物。當忍辱。雖割肢體而無嗔。
<lb ed="X" n="0351c15"/><lb ed="R039" n="0684a16"/>而法亦無我。觸處洞然。而得心契圓融之妙者。斯
<lb ed="X" n="0351c16"/><lb ed="R039" n="0684a17"/>則如來稱名眞正修行。而可授記作佛耳。章內三
<lb ed="X" n="0351c17"/><lb ed="R039" n="0684a18"/>言非菩薩。謂有我故。此言眞菩薩。以足實無法得
<lb ed="X" n="0351c18"/><lb ed="R039" n="0684b01"/>之旨。法尙本無。云何而求於住也。世尊到此。却把
<lb ed="X" n="0351c19"/><lb ed="R039" n="0684b02"/>四相。收爲一我相。要除四相。只在通達無我。下皆
<lb ed="X" n="0351c20"/><lb ed="R039" n="0684b03"/>明我法意也。</p><p xml:id="pX25p0351c2006" cb:place="inline">○上言六塵而單說色相。以聲香等
<lb ed="X" n="0351c21"/><lb ed="R039" n="0684b04"/>從色起也。此言四相而獨說無我法。以人衆壽皆
<lb ed="X" n="0351c22"/><lb ed="R039" n="0684b05"/>從我而起也。通達則彼此無礙。便是一箇正覺心。
<lb ed="X" n="0351c23"/><lb ed="R039" n="0684b06"/>何所容其爲法乎。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0351c24"/><lb ed="R039" n="0684b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一體同觀分第十八</cb:mulu><head>○一體同觀分第十八</head>
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0352a" n="0352a"/>
<lb ed="X" n="0352a01"/><lb ed="R039" n="0684b08"/><p xml:id="pX25p0352a0101">前言五眼。後說三心。中云河妙佛世界所有衆生
<lb ed="X" n="0352a02"/><lb ed="R039" n="0684b09"/>心。如來悉知。雖優劣善惡不同。皆如三心不可得。
<lb ed="X" n="0352a03"/><lb ed="R039" n="0684b10"/>萬法歸一。一更無異觀。故此分名一體同觀。</p>
<lb ed="X" n="0352a04"/><lb ed="R039" n="0684b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0352a0401">須菩提。於意云何。如來有肉眼不。如是世尊。如來有
<lb ed="X" n="0352a05"/><lb ed="R039" n="0684b12"/>肉眼。須菩提。於意云何。如來有天眼不。如是世尊。如
<lb ed="X" n="0352a06"/><lb ed="R039" n="0684b13"/>來有天眼。須菩提。於意云何。如來有慧眼不。如是世
<lb ed="X" n="0352a07"/><lb ed="R039" n="0684b14"/>尊。如來有慧眼。須菩提。於意云何。如來有法眼不。如
<lb ed="X" n="0352a08"/><lb ed="R039" n="0684b15"/>是世尊。如來有法眼。須菩提。於意云何。如來有佛眼
<lb ed="X" n="0352a09"/><lb ed="R039" n="0684b16"/>不。如是世尊。如來有佛眼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0352a10"/><lb ed="R039" n="0684b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0352a1001">此答降伏。上言無我。而此以五眼問者。眼亦我身
<lb ed="X" n="0352a11"/><lb ed="R039" n="0684b18"/>之一官。無我。便應空眼相。不知無我相者。但無我
<lb ed="X" n="0352a12"/><lb ed="R039" n="0685a01"/>身之累。非幷其身而無之也。身累盡忘。而我之慧
<lb ed="X" n="0352a13"/><lb ed="R039" n="0685a02"/>性。便從眼光透出。所以有此五眼。佛問五根。一步
<lb ed="X" n="0352a14"/><lb ed="R039" n="0685a03"/>說深一步。善現答五眼。一步見高一步。要之五眼
<lb ed="X" n="0352a15"/><lb ed="R039" n="0685a04"/>總是一眼。分言之有淺深。合言之無高下也。肉眼
<lb ed="X" n="0352a16"/><lb ed="R039" n="0685a05"/>者。色身之眼。人有色身。卽具此眼。而或見正。或見
<lb ed="X" n="0352a17"/><lb ed="R039" n="0685a06"/>邪者。此肉眼之所以相遠也。凡人與如來同此眼。
<lb ed="X" n="0352a18"/><lb ed="R039" n="0685a07"/>而如來有之。便能從此眼得證上果。則謂如來之
<lb ed="X" n="0352a19"/><lb ed="R039" n="0685a08"/>肉眼可也。天眼者。能普照衆生邪正。若登高視下。
<lb ed="X" n="0352a20"/><lb ed="R039" n="0685a09"/>纖毫畢見。此從肉眼證果後得之也。慧眼者。如來
<lb ed="X" n="0352a21"/><lb ed="R039" n="0685a10"/>具三世慧光。不徒見一<anchor xml:id="nkr_note_add_0352a2101" n="0352a2101"/><anchor xml:id="beg0352a2101" n="0352a2101"/>己<anchor xml:id="end0352a2101"/>之生滅去來。幷晰衆生
<lb ed="X" n="0352a22"/><lb ed="R039" n="0685a11"/>之種種色相。此從天眼中看出。法眼者。所視一軌
<lb ed="X" n="0352a23"/><lb ed="R039" n="0685a12"/>於法。而非法之事不得再迷。故如來曾以此眼。看
<lb ed="X" n="0352a24"/><lb ed="R039" n="0685a13"/>破阿修羅之假道亂眞。使反魔入正。佛眼者。見衆
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0352b" n="0352b"/>
<lb ed="X" n="0352b01"/><lb ed="R039" n="0685a14"/>生皆可成佛。而幷無善惡之分。正是開眼憫衆生。
<lb ed="X" n="0352b02"/><lb ed="R039" n="0685a15"/>合眼盡法界。而無所不入其眼也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0352b03"/><lb ed="R039" n="0685a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0352b0301">須菩提。於意云何。如恒河中所有沙。佛說是沙不。如
<lb ed="X" n="0352b04"/><lb ed="R039" n="0685a17"/>是世尊。如來說是沙。須菩提。於意云何。如一恒河中
<lb ed="X" n="0352b05"/><lb ed="R039" n="0685a18"/>所有沙。有如是沙等恒河。是諸恒河所有沙數。佛世
<lb ed="X" n="0352b06"/><lb ed="R039" n="0685b01"/>界如是。寧爲多不。甚多。世尊。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0352b07"/><lb ed="R039" n="0685b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0352b0701">善現雖知如來具五眼。而未知如來灼見衆生心
<lb ed="X" n="0352b08"/><lb ed="R039" n="0685b03"/>而爲眼。故復問汝意作何理會。恒河所有以下凡
<lb ed="X" n="0352b09"/><lb ed="R039" n="0685b04"/>五層。一河。二沙。三世界。四衆生。五衆生心也。欲明
<lb ed="X" n="0352b10"/><lb ed="R039" n="0685b05"/>衆生有種種妄念。故擧無窮之沙以喩。如恒河中
<lb ed="X" n="0352b11"/><lb ed="R039" n="0685b06"/>沙。佛說是沙否。善現。卽答以是沙。極細而無數。故
<lb ed="X" n="0352b12"/><lb ed="R039" n="0685b07"/>先言之。佛又問汝意若何。一恒河中沙。沙類恒河。
<lb ed="X" n="0352b13"/><lb ed="R039" n="0685b08"/>謂一粒沙一箇恒河也。如是。則恒河不勝其多矣。
<lb ed="X" n="0352b14"/><lb ed="R039" n="0685b09"/>是許多恒河中所有之沙數。是沙數多不可言。諸
<lb ed="X" n="0352b15"/><lb ed="R039" n="0685b10"/>佛世界。又如諸恒河中之沙數。是世界多不可言。
<lb ed="X" n="0352b16"/><lb ed="R039" n="0685b11"/>寧爲多否。善現卽應以甚多。佛世界謂一佛所設
<lb ed="X" n="0352b17"/><lb ed="R039" n="0685b12"/>化之世界。此起下文也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0352b18"/><lb ed="R039" n="0685b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0352b1801">佛吿須菩提。爾所國土中所有衆生若干種心。如來
<lb ed="X" n="0352b19"/><lb ed="R039" n="0685b14"/>悉知。何以故。如來說諸心。皆爲非心。是名爲心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0352b20"/><lb ed="R039" n="0685b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0352b2001">上說世界多。此則說人心多。國土。是世界中所分
<lb ed="X" n="0352b21"/><lb ed="R039" n="0685b16"/>者。葢住心降心。宜一切無心。無心則無相。寂若太
<lb ed="X" n="0352b22"/><lb ed="R039" n="0685b17"/>虗。烏可得而知。若妄心卽有形相。故爾所國土中
<lb ed="X" n="0352b23"/><lb ed="R039" n="0685b18"/>所有衆生。衆生何其多。一切衆生所具若干種難
<lb ed="X" n="0352b24"/><lb ed="R039" n="0686a01"/>計數之心。心又何其多。欲明如來之智。微妙能知。
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0352c" n="0352c"/>
<lb ed="X" n="0352c01"/><lb ed="R039" n="0686a02"/>故約所知之境廣多。以顯如來。所具五眼。無不知
<lb ed="X" n="0352c02"/><lb ed="R039" n="0686a03"/>見。心數雖多。總名妄心。故云悉知。此何以故而悉
<lb ed="X" n="0352c03"/><lb ed="R039" n="0686a04"/>知。如來說諸差別若干種心。皆屬後起。絕非淸淨
<lb ed="X" n="0352c04"/><lb ed="R039" n="0686a05"/>本心。識得妄心非心。是卽心之所以名也干。數也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0352c05"/><lb ed="R039" n="0686a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0352c0501">所以者何。須菩提。過去心不可得。現在心不可得。未
<lb ed="X" n="0352c06"/><lb ed="R039" n="0686a07"/>來心不可得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0352c07"/><lb ed="R039" n="0686a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0352c0701">此釋非心之所以也。前言若干心。此止說三種心
<lb ed="X" n="0352c08"/><lb ed="R039" n="0686a09"/>者。見非心不外三種耳。過去心者。此事<anchor xml:id="nkr_note_add_0352c0801" n="0352c0801"/><anchor xml:id="beg0352c0801" n="0352c0801"/>已<anchor xml:id="end0352c0801"/>過。此心
<lb ed="X" n="0352c09"/><lb ed="R039" n="0686a10"/>尙留。便多眷戀顧惜。終身迷惑而不悟也。現在心
<lb ed="X" n="0352c10"/><lb ed="R039" n="0686a11"/>者。卽如富貴貧賤。各有其位。不得越位而求。人惟
<lb ed="X" n="0352c11"/><lb ed="R039" n="0686a12"/>看不破。以我當久於此。則眷戀之心出矣。又以我
<lb ed="X" n="0352c12"/><lb ed="R039" n="0686a13"/>特暫於此。而厭常之心又出矣。故現在而莫知其
<lb ed="X" n="0352c13"/><lb ed="R039" n="0686a14"/>爲現也。未來者。此境不在目前。而設一或然之想。
<lb ed="X" n="0352c14"/><lb ed="R039" n="0686a15"/>此境尙在後日。而設一預期之端。便多患得患失
<lb ed="X" n="0352c15"/><lb ed="R039" n="0686a16"/>之心。三箇不可得。不是婉轉<anchor xml:id="nkr_note_add_0352c1501" n="0352c1501"/><anchor xml:id="beg0352c1501" n="0352c1501"/>商<anchor xml:id="end0352c1501"/>量。直是斬釘截鐵
<lb ed="X" n="0352c16"/><lb ed="R039" n="0686a17"/>語也。則夫著相心。幷有得有法。度生莊嚴心。俱不
<lb ed="X" n="0352c17"/><lb ed="R039" n="0686a18"/>可有。況所謂降伏哉。應無所住而生其心者此也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0352c18"/><lb ed="R039" n="0686b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法界通化分第十九</cb:mulu><head>○法界通化分第十九</head>
<lb ed="X" n="0352c19"/><lb ed="R039" n="0686b02"/><p xml:id="pX25p0352c1901">如來重引布施因緣。所得福德。皆虗妄非實。雖所
<lb ed="X" n="0352c20"/><lb ed="R039" n="0686b03"/>施之福多。較之持般若無盡之福。特泰山之毫末
<lb ed="X" n="0352c21"/><lb ed="R039" n="0686b04"/>耳。故云法界通化。</p>
<lb ed="X" n="0352c22"/><lb ed="R039" n="0686b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0352c2201">須菩提。於意云何。若有人滿三千大千世界七寶以
<lb ed="X" n="0352c23"/><lb ed="R039" n="0686b06"/>用布施。是人以是因緣。得福多不。如是世尊。此人以
<lb ed="X" n="0352c24"/><lb ed="R039" n="0686b07"/>是因緣。得福甚多。須菩提。若福德有實。如來不說得
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0353a" n="0353a"/>
<lb ed="X" n="0353a01"/><lb ed="R039" n="0686b08"/>福德多。以福德無。故如來說得福德多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0353a02"/><lb ed="R039" n="0686b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0353a0201">前說諸心非心。乃知無心是爲眞心。無福德是爲
<lb ed="X" n="0353a03"/><lb ed="R039" n="0686b10"/>眞福德。故揭出因緣二字。幷結十七分以下一支
<lb ed="X" n="0353a04"/><lb ed="R039" n="0686b11"/>也。因者。因其舊也。凡事必有因。而後緣之以起。因
<lb ed="X" n="0353a05"/><lb ed="R039" n="0686b12"/>其善者。卽緣善而起。因其惡者。亦緣惡而萌。人以
<lb ed="X" n="0353a06"/><lb ed="R039" n="0686b13"/>滿大千世界寶施作如是善因。結如是善果。得少
<lb ed="X" n="0353a07"/><lb ed="R039" n="0686b14"/>得多。似有分寸。故問得福多否。前世是因。今世是
<lb ed="X" n="0353a08"/><lb ed="R039" n="0686b15"/>緣。今世修因後世受緣。故言如是。凡是果德。皆彼
<lb ed="X" n="0353a09"/><lb ed="R039" n="0686b16"/>因成。故施多得福亦多。佛諭之曰。世間福德。緣會
<lb ed="X" n="0353a10"/><lb ed="R039" n="0686b17"/>而生。緣離則滅。若能離却因緣。方顯自性。自性顯
<lb ed="X" n="0353a11"/><lb ed="R039" n="0686b18"/>露。是眞實福德。福德在性。則不求而得。無相無量。
<lb ed="X" n="0353a12"/><lb ed="R039" n="0687a01"/>如來不得言多。有實。非住著之謂。葢布施若關自
<lb ed="X" n="0353a13"/><lb ed="R039" n="0687a02"/>性。便不墮入頑空。此<anchor xml:id="nkr_note_add_0353a1301" n="0353a1301"/><anchor xml:id="beg0353a1301" n="0353a1301"/>已<anchor xml:id="end0353a1301"/>超過算數境界。反說不得
<lb ed="X" n="0353a14"/><lb ed="R039" n="0687a03"/>多了。此二句。說福德性也。惟因緣果報。極富貴繁
<lb ed="X" n="0353a15"/><lb ed="R039" n="0687a04"/>華。轉眼皆空。生滅萬狀。寶施之福。不關自性。縱施
<lb ed="X" n="0353a16"/><lb ed="R039" n="0687a05"/>徧河沙。於<anchor xml:id="nkr_note_add_0353a1601" n="0353a1601"/><anchor xml:id="beg0353a1601" n="0353a1601"/>己<anchor xml:id="end0353a1601"/>性毫無利益是有而若無也。因其有
<lb ed="X" n="0353a17"/><lb ed="R039" n="0687a06"/>涯涘可測。得計多寡。所以如來說福德多。福德尙
<lb ed="X" n="0353a18"/><lb ed="R039" n="0687a07"/>不可得。而欲得非心。可乎。知此則前非福德性。及
<lb ed="X" n="0353a19"/><lb ed="R039" n="0687a08"/>福德多明矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0353a20"/><lb ed="R039" n="0687a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">離色離相分第二十</cb:mulu><head>○離色離相分第二十</head>
<lb ed="X" n="0353a21"/><lb ed="R039" n="0687a10"/><p xml:id="pX25p0353a2101">佛以具足色相問。而善現了解空義。皆云不可得
<lb ed="X" n="0353a22"/><lb ed="R039" n="0687a11"/>見。故世尊許之。</p>
<lb ed="X" n="0353a23"/><lb ed="R039" n="0687a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0353a2301">須菩提。於意云何。佛可以具足色身見不。不也世尊。
<lb ed="X" n="0353a24"/><lb ed="R039" n="0687a13"/>如來不應以具足色身見。何以故。如來說具足色身。
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0353b" n="0353b"/>
<lb ed="X" n="0353b01"/><lb ed="R039" n="0687a14"/>卽非具足色身。是名具足色身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0353b02"/><lb ed="R039" n="0687a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0353b0201">此與下。結前身相三十二相節意也。上說諸佛所
<lb ed="X" n="0353b03"/><lb ed="R039" n="0687a16"/>證。乃無爲之法。云何佛身有八十種隨形相好可
<lb ed="X" n="0353b04"/><lb ed="R039" n="0687a17"/>見耶。故有此問。色身。皮肉血氣之身具足者。五體
<lb ed="X" n="0353b05"/><lb ed="R039" n="0687a18"/>無缺少也。佛有五體。衆生亦有五體。故言佛可以
<lb ed="X" n="0353b06"/><lb ed="R039" n="0687b01"/>無所虧欠之肉身相見否。言有此身見之者必生
<lb ed="X" n="0353b07"/><lb ed="R039" n="0687b02"/>歡喜心也。善現以隨其身形。一一皆好終非眞相。
<lb ed="X" n="0353b08"/><lb ed="R039" n="0687b03"/>故言弗也。又謂此身不離肉身。仍歸烏有。佛性如
<lb ed="X" n="0353b09"/><lb ed="R039" n="0687b04"/>虗空。安得執此不可恃之色身以見如來耶。此其
<lb ed="X" n="0353b10"/><lb ed="R039" n="0687b05"/>故何哉。葢如來法身。固非形色可見。卒。未嘗離於
<lb ed="X" n="0353b11"/><lb ed="R039" n="0687b06"/>形色而不可見。故云卽非具足色身。是名具足色
<lb ed="X" n="0353b12"/><lb ed="R039" n="0687b07"/>身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0353b13"/><lb ed="R039" n="0687b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0353b1301">須菩提。於意云何。如來可以具足諸相見不。不也世
<lb ed="X" n="0353b14"/><lb ed="R039" n="0687b09"/>尊。如來不應以具足諸相見。何以故。如來說諸相具
<lb ed="X" n="0353b15"/><lb ed="R039" n="0687b10"/>足。卽非具足。是名諸相具足。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0353b16"/><lb ed="R039" n="0687b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0353b1601">諸相。是神通變現之相。不止三十二相也。不應以
<lb ed="X" n="0353b17"/><lb ed="R039" n="0687b12"/>相見。謂相亦非性也。此何故哉。如來所說諸相之
<lb ed="X" n="0353b18"/><lb ed="R039" n="0687b13"/>具足從佛觀之。亦是幻妄。原非具足。此具足之所
<lb ed="X" n="0353b19"/><lb ed="R039" n="0687b14"/>以名也相到具足。是爲完人。然貌足而性不全。卽
<lb ed="X" n="0353b20"/><lb ed="R039" n="0687b15"/>非踐形之人。與官之不全者何異。如來發問。意在
<lb ed="X" n="0353b21"/><lb ed="R039" n="0687b16"/>掃除色相。欲人於自性中求見眞佛法身。善現能
<lb ed="X" n="0353b22"/><lb ed="R039" n="0687b17"/>悟佛旨。卽一切掃去。則凡所有相皆是虗妄益明
<lb ed="X" n="0353b23"/><lb ed="R039" n="0687b18"/>矣。如來說出衆生色相之不可恃。隨言<anchor xml:id="nkr_note_add_0353b2301" n="0353b2301"/><anchor xml:id="beg0353b2301" n="0353b2301"/>已<anchor xml:id="end0353b2301"/>三十二
<lb ed="X" n="0353b24"/><lb ed="R039" n="0688a01"/>相之亦無足據其旨歸於無相無法。故下文卽以
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0353c" n="0353c"/>
<lb ed="X" n="0353c01"/><lb ed="R039" n="0688a02"/>無法申明之。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0353c02"/><lb ed="R039" n="0688a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">非說所說分第二十一</cb:mulu><head>○非說所說分第二十一</head>
<lb ed="X" n="0353c03"/><lb ed="R039" n="0688a04"/><p xml:id="pX25p0353c0301">解般若。故通達無我法者名菩薩。不解般若。故有
<lb ed="X" n="0353c04"/><lb ed="R039" n="0688a05"/>若干種心。是名衆生。然般若無說而說。乃悲願深
<lb ed="X" n="0353c05"/><lb ed="R039" n="0688a06"/>重。隨感而應。若有所說。則謗佛也。此理豈可爲執
<lb ed="X" n="0353c06"/><lb ed="R039" n="0688a07"/>相滯見者道哉。</p>
<lb ed="X" n="0353c07"/><lb ed="R039" n="0688a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0353c0701">須菩提。汝勿謂如來作是念。我當有所說法。莫作是
<lb ed="X" n="0353c08"/><lb ed="R039" n="0688a09"/>念。何以故。若人言如來有所說法。卽爲謗佛。不能解
<lb ed="X" n="0353c09"/><lb ed="R039" n="0688a10"/>我所說故。須菩提。說法者。無法可說。是名說法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0353c10"/><lb ed="R039" n="0688a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0353c1001">上言無相。此言無法。葢以法相名因。故必相空而
<lb ed="X" n="0353c11"/><lb ed="R039" n="0688a12"/>法亦空也。佛言汝勿謂我先作是念。將有所說法
<lb ed="X" n="0353c12"/><lb ed="R039" n="0688a13"/>以度生。使我先有是念。便是我爲法拘。卽人之聞
<lb ed="X" n="0353c13"/><lb ed="R039" n="0688a14"/>我法者。亦莫先作是聞法之念。謂如來將有所說
<lb ed="X" n="0353c14"/><lb ed="R039" n="0688a15"/>法。而我今得聞之也。此何故哉。葢無說而說。說卽
<lb ed="X" n="0353c15"/><lb ed="R039" n="0688a16"/>無說。若使其人不達是意。而謂如來有所說法。是
<lb ed="X" n="0353c16"/><lb ed="R039" n="0688a17"/>徒惑於章句之末。不明說經大旨。卽爲謗佛。不能
<lb ed="X" n="0353c17"/><lb ed="R039" n="0688a18"/>解我所說無相般若之故矣。然莫謂如來不說法
<lb ed="X" n="0353c18"/><lb ed="R039" n="0688b01"/>也。但眞性難言。無法可說。卽此是眞說法。不妨稱
<lb ed="X" n="0353c19"/><lb ed="R039" n="0688b02"/>性而示也。前如來無所說。謂莫著言說相也此言
<lb ed="X" n="0353c20"/><lb ed="R039" n="0688b03"/>如來無說處卽是說。謂莫著無說相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0353c21"/><lb ed="R039" n="0688b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0353c2101">爾時慧命須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。於未來世。
<lb ed="X" n="0353c22"/><lb ed="R039" n="0688b05"/>聞說是法。生信心不。佛言。須菩提。彼非衆生。非不衆
<lb ed="X" n="0353c23"/><lb ed="R039" n="0688b06"/>生。何以故。須菩提。衆生衆生者。如來說非衆生。是名
<lb ed="X" n="0353c24"/><lb ed="R039" n="0688b07"/>衆生。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0354a" n="0354a"/>
<lb ed="X" n="0354a01"/><lb ed="R039" n="0688b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0354a0101">上言說法與聞法者。皆無法可恃。則來世何所爲
<lb ed="X" n="0354a02"/><lb ed="R039" n="0688b09"/>據。而使人信從耶。善現是天生聰明。以慧爲命。慧
<lb ed="X" n="0354a03"/><lb ed="R039" n="0688b10"/>從性命中來。不緣後起。<anchor xml:id="nkr_note_add_0354a0301" n="0354a0301"/><anchor xml:id="beg0354a0301" n="0354a0301"/>已<anchor xml:id="end0354a0301"/>得正覺。故以是稱之。謂
<lb ed="X" n="0354a04"/><lb ed="R039" n="0688b11"/>佛說般若甚深。人雖具亦不識。說亦不信。況末法
<lb ed="X" n="0354a05"/><lb ed="R039" n="0688b12"/>駑劣之秋無佛開導。從文字遺敎中。能信如來者。
<lb ed="X" n="0354a06"/><lb ed="R039" n="0688b13"/>可有其人否前章實信淨信。指後日得道者言。此
<lb ed="X" n="0354a07"/><lb ed="R039" n="0688b14"/>信心。是大凡修持之人。故下文只論衆生。佛曉之
<lb ed="X" n="0354a08"/><lb ed="R039" n="0688b15"/>曰。汝慮末法難信者。執著衆生相也。豈知衆生皆
<lb ed="X" n="0354a09"/><lb ed="R039" n="0688b16"/>有佛性。卵胎濕化諸種。或有變化而脫於凡者。一
<lb ed="X" n="0354a10"/><lb ed="R039" n="0688b17"/>脫其凡。便是登岸。故不可以衆生名之亦不可以
<lb ed="X" n="0354a11"/><lb ed="R039" n="0688b18"/>非衆生名之。自問何故非不衆生。葢衆生之所以
<lb ed="X" n="0354a12"/><lb ed="R039" n="0689a01"/>爲衆生者。我佛嘗謂汝等皆當作佛。則非衆生可
<lb ed="X" n="0354a13"/><lb ed="R039" n="0689a02"/>知。是葢泥其迹而名之爲衆生耳。則不必作衆生
<lb ed="X" n="0354a14"/><lb ed="R039" n="0689a03"/>相也。此結前無衆生相句。凡佛自言。而云如來說
<lb ed="X" n="0354a15"/><lb ed="R039" n="0689a04"/>者。謂諸佛亦如是說也。見必能生信意。惟世有信
<lb ed="X" n="0354a16"/><lb ed="R039" n="0689a05"/>心之衆生。由有說而悟無說。由有相而悟無相。則
<lb ed="X" n="0354a17"/><lb ed="R039" n="0689a06"/>聖凡不足拘。而如來亦可見矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0354a18"/><lb ed="R039" n="0689a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無法可得分第二十二</cb:mulu><head>○無法可得分第二十二</head>
<lb ed="X" n="0354a19"/><lb ed="R039" n="0689a08"/><p xml:id="pX25p0354a1901">有法可得。卽非眞空法性。謂無可得者。以本來各
<lb ed="X" n="0354a20"/><lb ed="R039" n="0689a09"/>各具足故也。</p>
<lb ed="X" n="0354a21"/><lb ed="R039" n="0689a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0354a2101">須菩提白佛言。世尊。佛得阿耨多羅三藐三菩提。爲
<lb ed="X" n="0354a22"/><lb ed="R039" n="0689a11"/>無所得耶佛言如是如是。須菩提。我於阿耨多羅三
<lb ed="X" n="0354a23"/><lb ed="R039" n="0689a12"/>藐三菩提。乃至無有少法可得。是名阿耨多羅三藐
<lb ed="X" n="0354a24"/><lb ed="R039" n="0689a13"/>三菩提。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0354b" n="0354b"/>
<lb ed="X" n="0354b01"/><lb ed="R039" n="0689a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0354b0101">此段見佛於正覺之性。一歸於空也。前四論無得。
<lb ed="X" n="0354b02"/><lb ed="R039" n="0689a15"/>善現雖知無定法名菩提。尙不脫一法字。佛屢爲
<lb ed="X" n="0354b03"/><lb ed="R039" n="0689a16"/>遣除。此因聞上無法可說。故復問佛得菩提。果無
<lb ed="X" n="0354b04"/><lb ed="R039" n="0689a17"/>所得耶世尊見其意氣相投。眞爲以空合空。以水
<lb ed="X" n="0354b05"/><lb ed="R039" n="0689a18"/>投水。故印證之曰如是如是。人心以覺爲體。因不
<lb ed="X" n="0354b06"/><lb ed="R039" n="0689b01"/>覺而有覺。只爲倚著法相求覺。所以不能直下承
<lb ed="X" n="0354b07"/><lb ed="R039" n="0689b02"/>當。豈知心體湛寂本如虗空。無論萬法消融。卽使
<lb ed="X" n="0354b08"/><lb ed="R039" n="0689b03"/>其中稍有幾微之法。可留。便非眞覺性矣。加一少
<lb ed="X" n="0354b09"/><lb ed="R039" n="0689b04"/>字。甚言其無也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0354b10"/><lb ed="R039" n="0689b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">淨心行善分第二十三</cb:mulu><head>○淨心行善分第二十三</head>
<lb ed="X" n="0354b11"/><lb ed="R039" n="0689b06"/><p xml:id="pX25p0354b1101">依般若行。所作皆名善法。了無高下。體性平等安
<lb ed="X" n="0354b12"/><lb ed="R039" n="0689b07"/>容四相復入。哉。世尊初答以無法可得爲正覺。達
<lb ed="X" n="0354b13"/><lb ed="R039" n="0689b08"/>妄卽眞也。二答以平等爲正覺。法無高下也。三答
<lb ed="X" n="0354b14"/><lb ed="R039" n="0689b09"/>以正助爲正覺。離四相而修善也。故名淨心行善。</p>
<lb ed="X" n="0354b15"/><lb ed="R039" n="0689b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0354b1501">復次。須菩提。是法平等。無有高下。是名阿耨多羅三
<lb ed="X" n="0354b16"/><lb ed="R039" n="0689b11"/>藐三菩提。以無我無人無衆生無壽者。修一切善法。
<lb ed="X" n="0354b17"/><lb ed="R039" n="0689b12"/>則得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0354b18"/><lb ed="R039" n="0689b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0354b1801">上言無少法可得。落斷滅見矣故復以實法實修
<lb ed="X" n="0354b19"/><lb ed="R039" n="0689b14"/>吿之曰。此法之所以無可說者。正以此菩提法。千
<lb ed="X" n="0354b20"/><lb ed="R039" n="0689b15"/>佛同源。無奇異而甚平。無分數而有等。故於其中。
<lb ed="X" n="0354b21"/><lb ed="R039" n="0689b16"/>若智若愚。共聞共見。不分別諸佛是高。衆生是下。
<lb ed="X" n="0354b22"/><lb ed="R039" n="0689b17"/>所以名爲高而無上。均而正等。悟而正覺。惟此覺
<lb ed="X" n="0354b23"/><lb ed="R039" n="0689b18"/>性。人人同具則先覺者。正當覺其後覺。而何有四
<lb ed="X" n="0354b24"/><lb ed="R039" n="0690a01"/>相可存。若觀佛作光明超絕相。觀衆生作垢惑暗
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0354c" n="0354c"/>
<lb ed="X" n="0354c01"/><lb ed="R039" n="0690a02"/>昧相。則心不平等縱勤修一切。不得菩提。以。用也
<lb ed="X" n="0354c02"/><lb ed="R039" n="0690a03"/>佛法卽用此不著相淸淨之心。修一切日用常行
<lb ed="X" n="0354c03"/><lb ed="R039" n="0690a04"/>之法。化其不平不等。何善如之。用心行善曰修。復
<lb ed="X" n="0354c04"/><lb ed="R039" n="0690a05"/>還性體曰得眞性我本有之強名得耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0354c05"/><lb ed="R039" n="0690a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0354c0501">須菩提。所言善法者。如來說卽非善法。是名善法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0354c06"/><lb ed="R039" n="0690a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0354c0601">前言佛法非佛法。統言之而法不可執也。此言善
<lb ed="X" n="0354c07"/><lb ed="R039" n="0690a08"/>法非善法。析言之而法亦不可執也。法無所爲善。
<lb ed="X" n="0354c08"/><lb ed="R039" n="0690a09"/>因性而善。眞性無我。豈法有所助益而爲善。善與
<lb ed="X" n="0354c09"/><lb ed="R039" n="0690a10"/>非善。只在著意不著意間。若執定善法。便落法相。
<lb ed="X" n="0354c10"/><lb ed="R039" n="0690a11"/>恐人執有故隨說隨剗云。所言善法者。卽非善法。
<lb ed="X" n="0354c11"/><lb ed="R039" n="0690a12"/>但虗名之耳。然說到覺性中之善。則善仍不在法
<lb ed="X" n="0354c12"/><lb ed="R039" n="0690a13"/>上說矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0354c13"/><lb ed="R039" n="0690a14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">福智無比分第二十四</cb:mulu><head>○福智無比分第二十四</head>
<lb ed="X" n="0354c14"/><lb ed="R039" n="0690a15"/><p xml:id="pX25p0354c1401">重言受持之功。雖以七寶聚如須彌之高而用布
<lb ed="X" n="0354c15"/><lb ed="R039" n="0690a16"/>施不惟百分不及一。雖千萬億分。亦不及持經般
<lb ed="X" n="0354c16"/><lb ed="R039" n="0690a17"/>若之一分。宜乎稱福智無比。</p>
<lb ed="X" n="0354c17"/><lb ed="R039" n="0690a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0354c1701">須菩提。若三千大千世界中所有諸<name role="" type="person">須彌山</name>王。如是
<lb ed="X" n="0354c18"/><lb ed="R039" n="0690b01"/>等七寶聚。有人持用布施。若人以此般若波羅蜜經
<lb ed="X" n="0354c19"/><lb ed="R039" n="0690b02"/>乃至四句偈等。受持讀誦。爲他人說。於前福德。百分
<lb ed="X" n="0354c20"/><lb ed="R039" n="0690b03"/>不及一。百千萬億分。乃至算數譬喩所不能及。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0354c21"/><lb ed="R039" n="0690b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0354c2101">因言善法。又推到布施。因說布施。又歸到受持解
<lb ed="X" n="0354c22"/><lb ed="R039" n="0690b05"/>說。是從善法連絡下來。佛謂一四天下。則有一須
<lb ed="X" n="0354c23"/><lb ed="R039" n="0690b06"/>彌山若大千世界。所有百億<name role="" type="person">須彌山</name>矣。人能以須
<lb ed="X" n="0354c24"/><lb ed="R039" n="0690b07"/>彌山王大之七寶。集聚一處。而不分人我之物以
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0355a" n="0355a"/>
<lb ed="X" n="0355a01"/><lb ed="R039" n="0690b08"/>行布施。較三千大千世界更多矣。種因得果。生生
<lb ed="X" n="0355a02"/><lb ed="R039" n="0690b09"/>享之不盡。然終無解脫之期。故修福不如修慧。若
<lb ed="X" n="0355a03"/><lb ed="R039" n="0690b10"/>上根人。自得領會者有幾。中下根人。必須將此敎
<lb ed="X" n="0355a04"/><lb ed="R039" n="0690b11"/>典。爲入道梯筏。故前止言四句偈等。此處特提般
<lb ed="X" n="0355a05"/><lb ed="R039" n="0690b12"/>若波羅蜜經。自行持誦。以之敎人。其福德萬劫無
<lb ed="X" n="0355a06"/><lb ed="R039" n="0690b13"/>量。皆因其法之善故也。算數譬喩。總以明其善法
<lb ed="X" n="0355a07"/><lb ed="R039" n="0690b14"/>耳。自平等。句至下卽非凡夫。是因無法可說。生出
<lb ed="X" n="0355a08"/><lb ed="R039" n="0690b15"/>善法一番問答。自凡夫句以下。則又以無相可說。
<lb ed="X" n="0355a09"/><lb ed="R039" n="0690b16"/>生出一合相一番問答也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0355a10"/><lb ed="R039" n="0690b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">化無所化分第二十五</cb:mulu><head>○化無所化分第二十五</head>
<lb ed="X" n="0355a11"/><lb ed="R039" n="0690b18"/><p xml:id="pX25p0355a1101">受持般若。卽是度衆生。久之般若智圓。自然衆生
<lb ed="X" n="0355a12"/><lb ed="R039" n="0691a01"/>見盡。若欲離此。別起心而謂度衆生。則四相儼然。
<lb ed="X" n="0355a13"/><lb ed="R039" n="0691a02"/>是謂化無所化。</p>
<lb ed="X" n="0355a14"/><lb ed="R039" n="0691a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0355a1401">須菩提。於意云何。汝等勿謂如來作是念。我當度衆
<lb ed="X" n="0355a15"/><lb ed="R039" n="0691a04"/>生。須菩提。莫作是念。何以故。實無有衆生如來度者。
<lb ed="X" n="0355a16"/><lb ed="R039" n="0691a05"/>若有衆生如來度者。如來卽有我人衆生壽者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0355a17"/><lb ed="R039" n="0691a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0355a1701">上言經義之妙如此。則此經之度人多矣。而如來
<lb ed="X" n="0355a18"/><lb ed="R039" n="0691a07"/>又言。汝等聽法之學人。勿謂今日說經時。如來設
<lb ed="X" n="0355a19"/><lb ed="R039" n="0691a08"/>一念。以爲我之說經。單爲我當度脫後世衆生也。
<lb ed="X" n="0355a20"/><lb ed="R039" n="0691a09"/>須菩提莫作如此之念。何以故。覺性平等。誰有是
<lb ed="X" n="0355a21"/><lb ed="R039" n="0691a10"/>性而爲能度。誰無是性而爲所度。但衆生自復本
<lb ed="X" n="0355a22"/><lb ed="R039" n="0691a11"/>性。佛實不曾度之。前是佛自視。此是他人視佛如
<lb ed="X" n="0355a23"/><lb ed="R039" n="0691a12"/>此也。若作念如此。則佛本不著相。人視其有四相
<lb ed="X" n="0355a24"/><lb ed="R039" n="0691a13"/>矣。二句反言。以明果無衆生可度也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0355b" n="0355b"/>
<lb ed="X" n="0355b01"/><lb ed="R039" n="0691a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0355b0101">須菩提。如來說有我者。卽非有我。而凡夫之人。以爲
<lb ed="X" n="0355b02"/><lb ed="R039" n="0691a15"/>有我。須菩提。凡夫者。如來說卽非凡夫。是名凡夫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0355b03"/><lb ed="R039" n="0691a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0355b0301">此發明無度衆生之我。如來旣無四相。云何假名
<lb ed="X" n="0355b04"/><lb ed="R039" n="0691a17"/>稱我。葢對所度衆生言然如來平日。雖未甞不自
<lb ed="X" n="0355b05"/><lb ed="R039" n="0691a18"/>稱曰我。心中却不著我相。不自私<anchor xml:id="nkr_note_add_0355b0501" n="0355b0501"/><anchor xml:id="beg0355b0501" n="0355b0501"/>已<anchor xml:id="end0355b0501"/>。何有四相。故
<lb ed="X" n="0355b06"/><lb ed="R039" n="0691b01"/>度我卽是度衆生。本不差別。而取相凡夫。亦思度
<lb ed="X" n="0355b07"/><lb ed="R039" n="0691b02"/>人。乃自謂此經非我不能誦。非我不能解。誤執爲
<lb ed="X" n="0355b08"/><lb ed="R039" n="0691b03"/>有我。則安可以凡夫之執。遂謂有我度生。有生我
<lb ed="X" n="0355b09"/><lb ed="R039" n="0691b04"/>度哉。此結前無我相也。佛又恐分別聖凡。阻其精
<lb ed="X" n="0355b10"/><lb ed="R039" n="0691b05"/>進。故又結前無人相而言。凡夫者。如來說當其旣
<lb ed="X" n="0355b11"/><lb ed="R039" n="0691b06"/>悟無我。便是佛菩薩心腸。卽非凡夫。則亦是從其
<lb ed="X" n="0355b12"/><lb ed="R039" n="0691b07"/>在迷。名之爲凡夫而<anchor xml:id="nkr_note_add_0355b1201" n="0355b1201"/><anchor xml:id="beg0355b1201" n="0355b1201"/>已<anchor xml:id="end0355b1201"/>。幷凡夫而無之。而又何處
<lb ed="X" n="0355b13"/><lb ed="R039" n="0691b08"/>有我乎。此見聖凡一體。正所謂是法平等。此正如
<lb ed="X" n="0355b14"/><lb ed="R039" n="0691b09"/>來借<anchor xml:id="nkr_note_add_0355b1401" n="0355b1401"/><anchor xml:id="beg0355b1401" n="0355b1401"/>己<anchor xml:id="end0355b1401"/>以喩後人。望後人不作凡夫度世想也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0355b15"/><lb ed="R039" n="0691b10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法身非相分第二十六</cb:mulu><head>○法身非相分第二十六</head>
<lb ed="X" n="0355b16"/><lb ed="R039" n="0691b11"/><p xml:id="pX25p0355b1601">善現謂觀如來心不可離相。佛言轉輪聖王亦具
<lb ed="X" n="0355b17"/><lb ed="R039" n="0691b12"/>色相。若果以色相見。音聲求。則遠皆法身非相之
<lb ed="X" n="0355b18"/><lb ed="R039" n="0691b13"/>義也。</p>
<lb ed="X" n="0355b19"/><lb ed="R039" n="0691b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0355b1901">須菩提。於意云何。可以三十二相觀如來不。須菩提
<lb ed="X" n="0355b20"/><lb ed="R039" n="0691b15"/>言。如是如是。以三十二相觀如來。佛言。須菩提。若以
<lb ed="X" n="0355b21"/><lb ed="R039" n="0691b16"/>三十二相觀如來者。轉輪聖王卽是如來。須菩提白
<lb ed="X" n="0355b22"/><lb ed="R039" n="0691b17"/>佛言。世尊。如我解佛所說義。不應以三十二相觀如
<lb ed="X" n="0355b23"/><lb ed="R039" n="0691b18"/>來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0355b24"/><lb ed="R039" n="0692a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0355b2401">此段又以色相反覆申明。結前無壽者意也。總是
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0355c" n="0355c"/>
<lb ed="X" n="0355c01"/><lb ed="R039" n="0692a02"/>啓發善現悟到一合相處。前言三十二相不可得
<lb ed="X" n="0355c02"/><lb ed="R039" n="0692a03"/>見矣。此復問可以相觀如來者。正欲善現認淸不
<lb ed="X" n="0355c03"/><lb ed="R039" n="0692a04"/>應以色相見如來意。如是如是。是迎如來之機。且
<lb ed="X" n="0355c04"/><lb ed="R039" n="0692a05"/>順佛而說以相觀如來。佛恐其執著應身。不達法
<lb ed="X" n="0355c05"/><lb ed="R039" n="0692a06"/>體。故又以輪王卽如來爲難。轉輪。卽法輪也。輪王
<lb ed="X" n="0355c06"/><lb ed="R039" n="0692a07"/>管四天下。業福旣多。亦同佛具三十二相。若執相
<lb ed="X" n="0355c07"/><lb ed="R039" n="0692a08"/>觀如來。則輪王亦當是佛。豈知佛相由法身現。王
<lb ed="X" n="0355c08"/><lb ed="R039" n="0692a09"/>相依業因生。雖似而實異。何可執相論耶。善現迷
<lb ed="X" n="0355c09"/><lb ed="R039" n="0692a10"/>心頓釋。遂云如我解佛所說轉輪王之義。輪王雖
<lb ed="X" n="0355c10"/><lb ed="R039" n="0692a11"/>修三十二行。終不契淸淨本來心。則未可遂以如
<lb ed="X" n="0355c11"/><lb ed="R039" n="0692a12"/>來目之如來仍不應以三十二相觀也。</p><p xml:id="pX25p0355c1116" cb:place="inline">○前說見
<lb ed="X" n="0355c12"/><lb ed="R039" n="0692a13"/>如來。是令善現一眼覷定意此說觀如來。是令善
<lb ed="X" n="0355c13"/><lb ed="R039" n="0692a14"/>現一心會著意。前說在外。後說在內。此二字之不
<lb ed="X" n="0355c14"/><lb ed="R039" n="0692a15"/>同解也。故善現<anchor xml:id="nkr_note_add_0355c1401" n="0355c1401"/><anchor xml:id="beg0355c1401" n="0355c1401"/>已<anchor xml:id="end0355c1401"/>應如是而復悟不應也。總之實
<lb ed="X" n="0355c15"/><lb ed="R039" n="0692a16"/>得不在外見意。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0355c16"/><lb ed="R039" n="0692a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0355c1601">爾時世尊而說偈言。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0355c17"/><lb ed="R039" n="0692a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0355c1701">善現便能解佛難意。佛遂說偈以證之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0355c18"/><lb ed="R039" n="0692b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0355c1801">若以色見我。以音聲求我。是人行邪道。不能見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0355c19"/><lb ed="R039" n="0692b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0355c1901">法身之體。不離於聲色。然亦不在三十二相上認
<lb ed="X" n="0355c20"/><lb ed="R039" n="0692b03"/>取我。謂眞我。是佛性也。佛不於三界現身意。豈可
<lb ed="X" n="0355c21"/><lb ed="R039" n="0692b04"/>以光明相好而見。四十九年不說一字。亦豈可以
<lb ed="X" n="0355c22"/><lb ed="R039" n="0692b05"/>聽受文字而求。若以色相見。音聲求。便失眞空無
<lb ed="X" n="0355c23"/><lb ed="R039" n="0692b06"/>相之旨。悞入於邪道。安得見如來眞面目乎。此深
<lb ed="X" n="0355c24"/><lb ed="R039" n="0692b07"/>闢著相之非。見人當收視返聽。卽性而修。不在色
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0356a" n="0356a"/>
<lb ed="X" n="0356a01"/><lb ed="R039" n="0692b08"/>相音聲幻妄處求如來也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0356a02"/><lb ed="R039" n="0692b09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無斷無滅分第二十七</cb:mulu><head>○無斷無滅分第二十七</head>
<lb ed="X" n="0356a03"/><lb ed="R039" n="0692b10"/><p xml:id="pX25p0356a0301">般若性體。離一切法。與一切相。苟不悟無斷無滅
<lb ed="X" n="0356a04"/><lb ed="R039" n="0692b11"/>之理。謂有則墮常見。謂無則墮斷見。皆失般若中
<lb ed="X" n="0356a05"/><lb ed="R039" n="0692b12"/>道也。</p>
<lb ed="X" n="0356a06"/><lb ed="R039" n="0692b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0356a0601">須菩提。汝若作是念。如來不以具足相故得阿耨多
<lb ed="X" n="0356a07"/><lb ed="R039" n="0692b14"/>羅三藐三菩提。須菩提。莫作是念。如來不以具足相
<lb ed="X" n="0356a08"/><lb ed="R039" n="0692b15"/>故得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。汝若作是念。發
<lb ed="X" n="0356a09"/><lb ed="R039" n="0692b16"/>阿耨多羅三藐三菩提心者。說諸法斷滅。莫作是念。
<lb ed="X" n="0356a10"/><lb ed="R039" n="0692b17"/>何以故。發阿耨多羅三藐三菩提心者。於法不說斷
<lb ed="X" n="0356a11"/><lb ed="R039" n="0692b18"/>滅相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0356a12"/><lb ed="R039" n="0693a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0356a1201">身相旣不可執以觀如來。又烏可緣以得菩提哉。
<lb ed="X" n="0356a13"/><lb ed="R039" n="0693a02"/>佛又恐離相觀如來。謂人空則法亦空。竟成斷滅
<lb ed="X" n="0356a14"/><lb ed="R039" n="0693a03"/>見。故說此以見菩提不滯諸相。正所謂無實無虗
<lb ed="X" n="0356a15"/><lb ed="R039" n="0693a04"/>也。只重斷滅相三字。如來旣具此相。而不以一相
<lb ed="X" n="0356a16"/><lb ed="R039" n="0693a05"/>自存。所以無處不具足耳。是念者。謂以生相觀如
<lb ed="X" n="0356a17"/><lb ed="R039" n="0693a06"/>來也。若作莫作。反覆言之者。申明色相音聲之不
<lb ed="X" n="0356a18"/><lb ed="R039" n="0693a07"/>可泥也。若作者。指其失也。莫作者。開其悟也。具足
<lb ed="X" n="0356a19"/><lb ed="R039" n="0693a08"/>相。卽福德相。佛先反其詞曰。若作是取相之念。則
<lb ed="X" n="0356a20"/><lb ed="R039" n="0693a09"/>如來原不以具足相得菩提。遂正其詞曰。莫起是
<lb ed="X" n="0356a21"/><lb ed="R039" n="0693a10"/>滯相之念。如來原不以具足相而得菩提。相是外
<lb ed="X" n="0356a22"/><lb ed="R039" n="0693a11"/>相。菩提是眞性。豈因外相而得。是申明上文。乃叮
<lb ed="X" n="0356a23"/><lb ed="R039" n="0693a12"/>嚀諄切處。佛又反其詞而曰汝若設念。發菩提心
<lb ed="X" n="0356a24"/><lb ed="R039" n="0693a13"/>者。於一切法皆棄置之。斷滅而不用。如說佛身相。
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0356b" n="0356b"/>
<lb ed="X" n="0356b01"/><lb ed="R039" n="0693a14"/>幻形終屬有盡。是爲斷滅故說。佛又正其詞而示
<lb ed="X" n="0356b02"/><lb ed="R039" n="0693a15"/>之。不可作是念也。何故不可作是念葢發求眞性
<lb ed="X" n="0356b03"/><lb ed="R039" n="0693a16"/>心者。須依布施忍辱諸法修行。不可遂斷滅佛法。
<lb ed="X" n="0356b04"/><lb ed="R039" n="0693a17"/>當知無爲是有爲之體。有爲是無爲之用故不用
<lb ed="X" n="0356b05"/><lb ed="R039" n="0693a18"/>法者爲斷滅相理從心得。奚干外相。法以。證心。奚
<lb ed="X" n="0356b06"/><lb ed="R039" n="0693b01"/>能斷滅。大乘所修福德之因。所得福德之果。但離
<lb ed="X" n="0356b07"/><lb ed="R039" n="0693b02"/>取著之相。不同小乘斷滅見。故曰於法不說斷滅
<lb ed="X" n="0356b08"/><lb ed="R039" n="0693b03"/>相。前闢著相。爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0356b0801" n="0356b0801"/><anchor xml:id="beg0356b0801" n="0356b0801"/>已<anchor xml:id="end0356b0801"/>渡者說。此闢斷見。爲未渡者說
<lb ed="X" n="0356b09"/><lb ed="R039" n="0693b04"/>也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0356b10"/><lb ed="R039" n="0693b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">不受不貪分第二十八</cb:mulu><head>○不受不貪分第二十八</head>
<lb ed="X" n="0356b11"/><lb ed="R039" n="0693b06"/><p xml:id="pX25p0356b1101">佛謂持般若故。則知一切法無我。能成就無生法
<lb ed="X" n="0356b12"/><lb ed="R039" n="0693b07"/>忍。其七寶布施之人。豈可與此福德比量。彼布施
<lb ed="X" n="0356b13"/><lb ed="R039" n="0693b08"/>有貪受。此持經無貪受。以其不受。是名正受。如海
<lb ed="X" n="0356b14"/><lb ed="R039" n="0693b09"/>納百川。安有<anchor xml:id="nkr_note_add_0356b1401" n="0356b1401"/><anchor xml:id="beg0356b1401" n="0356b1401"/>已<anchor xml:id="end0356b1401"/>哉。</p>
<lb ed="X" n="0356b15"/><lb ed="R039" n="0693b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0356b1501">須菩提。若菩薩以滿恒河沙等世界七寶。持用布施。
<lb ed="X" n="0356b16"/><lb ed="R039" n="0693b11"/>若復有人。知一切法無我。得成於忍。此菩薩。勝前菩
<lb ed="X" n="0356b17"/><lb ed="R039" n="0693b12"/>薩所得功德。何以故。須菩提。以諸菩薩不受福德故。
<lb ed="X" n="0356b18"/><lb ed="R039" n="0693b13"/>須菩提白佛言。世尊。云何菩薩不受福德。須菩提。菩
<lb ed="X" n="0356b19"/><lb ed="R039" n="0693b14"/>薩所作福德。不應貪著。是故說不受福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0356b20"/><lb ed="R039" n="0693b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0356b2001">夫諸法雖不應斷滅然亦不可執著。今不與持經
<lb ed="X" n="0356b21"/><lb ed="R039" n="0693b16"/>者較。而與得法者較。乃形容佛法之妙。受福德受
<lb ed="X" n="0356b22"/><lb ed="R039" n="0693b17"/>字。對上布施二字。以其所施。得其所受。作字又對
<lb ed="X" n="0356b23"/><lb ed="R039" n="0693b18"/>上受字。因其所受。見其所作。此又借布施一段。說
<lb ed="X" n="0356b24"/><lb ed="R039" n="0694a01"/>出得成於忍。不重布施也。前以布施屬衆生。此又
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0356c" n="0356c"/>
<lb ed="X" n="0356c01"/><lb ed="R039" n="0694a02"/>屬之菩薩。非謂菩薩去布施。正從此印證菩提心
<lb ed="X" n="0356c02"/><lb ed="R039" n="0694a03"/>耳。假使菩薩以無量世界寶施。較<name role="" type="person">須彌山</name>王聚更
<lb ed="X" n="0356c03"/><lb ed="R039" n="0694a04"/>多矣。祗爲著相布施一念。貪受福報。便落人天小
<lb ed="X" n="0356c04"/><lb ed="R039" n="0694a05"/>果。不能成就自性功德。若復有人。知從前所說一
<lb ed="X" n="0356c05"/><lb ed="R039" n="0694a06"/>切法。只無我盡。之。其所由成。在於能忍。忍者。堅忍
<lb ed="X" n="0356c06"/><lb ed="R039" n="0694a07"/>不動之義。卽前無諍。及一切善法。與忍辱波羅蜜
<lb ed="X" n="0356c07"/><lb ed="R039" n="0694a08"/>是也。人惟不能忍。便不能有成。忍則六塵愛戀之
<lb ed="X" n="0356c08"/><lb ed="R039" n="0694a09"/>情。悉堅固無漏。能制妄念。不使之起便可件件放
<lb ed="X" n="0356c09"/><lb ed="R039" n="0694a10"/>下。到得人法兩空。智與理冥。纔是得成於忍。葢佛
<lb ed="X" n="0356c10"/><lb ed="R039" n="0694a11"/>以不忍度世。以忍捐我。有大忍於我。斯能大不忍
<lb ed="X" n="0356c11"/><lb ed="R039" n="0694a12"/>於世也。旣得無生法忍。自與住相行施者不同。此
<lb ed="X" n="0356c12"/><lb ed="R039" n="0694a13"/>菩薩所得無爲功德。豈不遠勝寶施有爲之功德
<lb ed="X" n="0356c13"/><lb ed="R039" n="0694a14"/>乎。然所得之故。何以勝於前也。葢以得之者。我所
<lb ed="X" n="0356c14"/><lb ed="R039" n="0694a15"/>固有。不假外來。非因一施而一受。以菩薩不受有
<lb ed="X" n="0356c15"/><lb ed="R039" n="0694a16"/>漏法報故也。善現又疑福所必得。奚曰不受。不知
<lb ed="X" n="0356c16"/><lb ed="R039" n="0694a17"/>所謂不受者。非云却而不受。我所自有。非人授之。
<lb ed="X" n="0356c17"/><lb ed="R039" n="0694a18"/>何處可容其受。福德是性。非有損益。從何而受。故
<lb ed="X" n="0356c18"/><lb ed="R039" n="0694b01"/>又言菩薩所作福德。不應貪著。福德自作之。自受
<lb ed="X" n="0356c19"/><lb ed="R039" n="0694b02"/>之。若據爲我有。求多於福德。則貪矣。此貪字。須會
<lb ed="X" n="0356c20"/><lb ed="R039" n="0694b03"/>上無爲法有差別。則知有爲處卽是貪矣。貪則未
<lb ed="X" n="0356c21"/><lb ed="R039" n="0694b04"/>有不著於相者。菩薩所以不受也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0356c22"/><lb ed="R039" n="0694b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">威儀寂靜分第二十九</cb:mulu><head>○威儀寂靜分第二十九</head>
<lb ed="X" n="0356c23"/><lb ed="R039" n="0694b06"/><p xml:id="pX25p0356c2301">般若智體。與十方虗空。湛然常寂。而不拒諸相。寂
<lb ed="X" n="0356c24"/><lb ed="R039" n="0694b07"/>而常照。照而常寂。行住坐臥。四威儀中。常住寂滅。
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0357a" n="0357a"/>
<lb ed="X" n="0357a01"/><lb ed="R039" n="0694b08"/>無不淸淨。故此分名爲威儀寂靜。</p>
<lb ed="X" n="0357a02"/><lb ed="R039" n="0694b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0357a0201">須菩提。若有人言如來。若來若去。若坐若臥。是人不
<lb ed="X" n="0357a03"/><lb ed="R039" n="0694b10"/>解我所說義。何以故。如來者。無所從來。亦無所去。故
<lb ed="X" n="0357a04"/><lb ed="R039" n="0694b11"/>名如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0357a05"/><lb ed="R039" n="0694b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0357a0501">上言不應貪著。則是法相尤不可著。前論佛之身
<lb ed="X" n="0357a06"/><lb ed="R039" n="0694b13"/>相。此論身相中之運用也。此段是借來去坐臥四
<lb ed="X" n="0357a07"/><lb ed="R039" n="0694b14"/>字。以喩如來之。意。四若字。見非眞有去來坐臥也。
<lb ed="X" n="0357a08"/><lb ed="R039" n="0694b15"/>人惟信如來是有形色的。則心中忽設一來念。便
<lb ed="X" n="0357a09"/><lb ed="R039" n="0694b16"/>覺其若來。而瞻禮敬肅之事起矣。設一去念。而以
<lb ed="X" n="0357a10"/><lb ed="R039" n="0694b17"/>爲若去。則枯禪槁性之說起矣。設一坐臥念。而以
<lb ed="X" n="0357a11"/><lb ed="R039" n="0694b18"/>爲若坐臥。則凡遇一塔一廟。便謂此中有如來趺
<lb ed="X" n="0357a12"/><lb ed="R039" n="0695a01"/>坐寢息。而依藉之想又起矣。故槪以不解所說義。
<lb ed="X" n="0357a13"/><lb ed="R039" n="0695a02"/>解後人之惑。無所從來二句不對。下句只帶言之
<lb ed="X" n="0357a14"/><lb ed="R039" n="0695a03"/>耳。如來者如其所性而來便有與生俱來意。非言
<lb ed="X" n="0357a15"/><lb ed="R039" n="0695a04"/>來時一無所從也。但此性虗靈。若說從何處發脚。
<lb ed="X" n="0357a16"/><lb ed="R039" n="0695a05"/>便有影子。故說一無所字。下句玩一亦字。則知佛
<lb ed="X" n="0357a17"/><lb ed="R039" n="0695a06"/>但說如來。不曾說如去。來曰從來。去曰所去。葢卽
<lb ed="X" n="0357a18"/><lb ed="R039" n="0695a07"/>以所從來者而還歸於所去也。來者。完全而來。去
<lb ed="X" n="0357a19"/><lb ed="R039" n="0695a08"/>者。不欠缺而去。卽使去而復來。依然如此。何得不
<lb ed="X" n="0357a20"/><lb ed="R039" n="0695a09"/>謂之如來乎。由此細而微塵。大而世界。分與合。無
<lb ed="X" n="0357a21"/><lb ed="R039" n="0695a10"/>非此理。下文遂暢言之。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0357a22"/><lb ed="R039" n="0695a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一合理相分第三十</cb:mulu><head>○一合理相分第三十</head>
<lb ed="X" n="0357a23"/><lb ed="R039" n="0695a12"/><p xml:id="pX25p0357a2301">佛謂微塵世界。乃事相也。能受微塵者。乃理性也。
<lb ed="X" n="0357a24"/><lb ed="R039" n="0695a13"/>事相理性。混合爲一無所可分。凡夫貪著事相。而
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0357b" n="0357b"/>
<lb ed="X" n="0357b01"/><lb ed="R039" n="0695a14"/>不悟理性。所以狥生滅而罔究涅槃。不容無斷說
<lb ed="X" n="0357b02"/><lb ed="R039" n="0695a15"/>也。</p>
<lb ed="X" n="0357b03"/><lb ed="R039" n="0695a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0357b0301">須菩提。若善男子善女人。以三千大千世界。碎爲微
<lb ed="X" n="0357b04"/><lb ed="R039" n="0695a17"/>塵。於意云何。是微塵衆。寧爲多不。須菩提言。甚多。世
<lb ed="X" n="0357b05"/><lb ed="R039" n="0695a18"/>尊何以故若是微塵衆實有者。佛卽不說是微塵衆。
<lb ed="X" n="0357b06"/><lb ed="R039" n="0695b01"/>所以者何。佛說微塵衆。卽非微塵衆。是名微塵衆。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0357b07"/><lb ed="R039" n="0695b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0357b0701">此與下。發明微塵世界之義。說微塵。說世界。是言
<lb ed="X" n="0357b08"/><lb ed="R039" n="0695b03"/>小之難容一芥。大之可藏須彌。而大小之形。皆不
<lb ed="X" n="0357b09"/><lb ed="R039" n="0695b04"/>可著故又反覆申明之。世界原係塵聚而成。非將
<lb ed="X" n="0357b10"/><lb ed="R039" n="0695b05"/>世界碎作微塵。今言其碎。指妄念言。見有所造作
<lb ed="X" n="0357b11"/><lb ed="R039" n="0695b06"/>耳。學道之人。不達諸法皆空。將廣大世界。一念分
<lb ed="X" n="0357b12"/><lb ed="R039" n="0695b07"/>別。使卵胎濕化。紛紜膠轕。剖析爲微塵。汝意謂何。
<lb ed="X" n="0357b13"/><lb ed="R039" n="0695b08"/>寧爲多否。此以人所易曉者開發善現。塵甚多。可
<lb ed="X" n="0357b14"/><lb ed="R039" n="0695b09"/>喩應身歷世務。卽悟答云碎世界爲微塵。以凡夫
<lb ed="X" n="0357b15"/><lb ed="R039" n="0695b10"/>心量計之。不勝其多矣。又白世尊而自問。彼微塵
<lb ed="X" n="0357b16"/><lb ed="R039" n="0695b11"/>何故甚多。自答云。微塵之多。無非影響虗妄之建
<lb ed="X" n="0357b17"/><lb ed="R039" n="0695b12"/>立。若微塵衆爲實有。佛卽不說碎爲微塵衆矣。葢
<lb ed="X" n="0357b18"/><lb ed="R039" n="0695b13"/>謂眞性爲實有。則不可說。而微塵衆非實有。故佛
<lb ed="X" n="0357b19"/><lb ed="R039" n="0695b14"/>說之。是可說皆虗妄。所以謂不可說。不可取。又自
<lb ed="X" n="0357b20"/><lb ed="R039" n="0695b15"/>問所以不說是微塵衆者何卽自答云。佛所說碎
<lb ed="X" n="0357b21"/><lb ed="R039" n="0695b16"/>世界爲微塵衆。隨風則散。隨水則凝。本無定體。可
<lb ed="X" n="0357b22"/><lb ed="R039" n="0695b17"/>執之以爲實乎。執之無可執。離之不必離但有微
<lb ed="X" n="0357b23"/><lb ed="R039" n="0695b18"/>塵衆之名耳。知此。則知如來應身。凡其去來坐臥。
<lb ed="X" n="0357b24"/><lb ed="R039" n="0696a01"/>不過虗應世而歸於空者。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0357c" n="0357c"/>
<lb ed="X" n="0357c01"/><lb ed="R039" n="0696a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0357c0101">世尊。如來所說三千大千世界。卽非世界。是名世界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0357c02"/><lb ed="R039" n="0696a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0357c0201">世界。身之別名。善現悟微塵。幷悟及世界。區宇雖
<lb ed="X" n="0357c03"/><lb ed="R039" n="0696a04"/>大然元會運世。凡十二萬九千六百年。天地亦終。
<lb ed="X" n="0357c04"/><lb ed="R039" n="0696a05"/>卽非世界。此世界之所以名耳。然則如來法身。無
<lb ed="X" n="0357c05"/><lb ed="R039" n="0696a06"/>來無去。亦不過虗住世而妙於空者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0357c06"/><lb ed="R039" n="0696a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0357c0601">何以故。若世界實有者。卽是一合相。如來說一合相。
<lb ed="X" n="0357c07"/><lb ed="R039" n="0696a08"/>卽非一合相。是名一合相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0357c08"/><lb ed="R039" n="0696a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0357c0801">又自問何故世界非眞實。自答云。若世界爲實有。
<lb ed="X" n="0357c09"/><lb ed="R039" n="0696a10"/>則聚微塵衆而成世界。建世界於衆微塵。卽爲一
<lb ed="X" n="0357c10"/><lb ed="R039" n="0696a11"/>合之事相。而無從解脫矣。一合者。一合而不可復
<lb ed="X" n="0357c11"/><lb ed="R039" n="0696a12"/>分也。未有合之事。先起合之心。心合於事。而相形
<lb ed="X" n="0357c12"/><lb ed="R039" n="0696a13"/>矣。卽如耳目口鼻。未起一念。色聲香味。全然無形。
<lb ed="X" n="0357c13"/><lb ed="R039" n="0696a14"/>及念起而欲視。則合於色相矣。念起而欲聽。則合
<lb ed="X" n="0357c14"/><lb ed="R039" n="0696a15"/>於聲相矣。念起而欲口鼻如其意。則合於香味相
<lb ed="X" n="0357c15"/><lb ed="R039" n="0696a16"/>矣。此因一念所發。遂與事相相牽。如來常說一念
<lb ed="X" n="0357c16"/><lb ed="R039" n="0696a17"/>相則不然。如來旣空塵相。正性所存。俱無執著。其
<lb ed="X" n="0357c17"/><lb ed="R039" n="0696a18"/>中自有不求合而合之理。納世界於微塵世界卽
<lb ed="X" n="0357c18"/><lb ed="R039" n="0696b01"/>具於一微塵而不見有餘。納微塵於世界。一一微
<lb ed="X" n="0357c19"/><lb ed="R039" n="0696b02"/>塵各現十方世界。而不見不足。非合非離。是之謂
<lb ed="X" n="0357c20"/><lb ed="R039" n="0696b03"/>一合相。豈甞有一合相可名乎。凡言卽非。皆謂實
<lb ed="X" n="0357c21"/><lb ed="R039" n="0696b04"/>無。凡言是名。皆謂虗名也。前由微塵世界及佛相。
<lb ed="X" n="0357c22"/><lb ed="R039" n="0696b05"/>論其皆非眞實而理無可說。以見如來之非有說。
<lb ed="X" n="0357c23"/><lb ed="R039" n="0696b06"/>此由佛身及微塵世界。論其。皆無眞實無同歸於
<lb ed="X" n="0357c24"/><lb ed="R039" n="0696b07"/>空。以見貪夫之不知空也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0358a" n="0358a"/>
<lb ed="X" n="0358a01"/><lb ed="R039" n="0696b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0358a0101">須菩提。一合相者。卽是不可說。但凡夫之人。貪著其
<lb ed="X" n="0358a02"/><lb ed="R039" n="0696b09"/>事。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0358a03"/><lb ed="R039" n="0696b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0358a0301">恐人妄生執著。故幷一合相而掃去之。佛謂此理
<lb ed="X" n="0358a04"/><lb ed="R039" n="0696b11"/>當俟悟者若以言語爲說。不惟中下凡夫。說微塵
<lb ed="X" n="0358a05"/><lb ed="R039" n="0696b12"/>著微塵。說世界著世界。卽上根凡夫。亦說一合著
<lb ed="X" n="0358a06"/><lb ed="R039" n="0696b13"/>一合。安能超悟哉。事者對理而言。眞性卽理卽事。
<lb ed="X" n="0358a07"/><lb ed="R039" n="0696b14"/>縱橫無礙。凡夫不明眞性。妄著性中所現五蘊六
<lb ed="X" n="0358a08"/><lb ed="R039" n="0696b15"/>根之事。貪戀而不肯割去。泥一切色身爲我。沉淪
<lb ed="X" n="0358a09"/><lb ed="R039" n="0696b16"/>六道。無由脫離。所以不能空世界而下等微塵也。</p>
<lb ed="X" n="0358a10"/><lb ed="R039" n="0696b17"/><p xml:id="pX25p0358a1001">○合而言一。如膠膝著物。始不相合。纔合。便堅固
<lb ed="X" n="0358a11"/><lb ed="R039" n="0696b18"/>而不可解所以合相易於貪著一者擧其初念而
<lb ed="X" n="0358a12"/><lb ed="R039" n="0697a01"/>言。初念一起。卽合到底著迷。故謂之凡夫云爾。如
<lb ed="X" n="0358a13"/><lb ed="R039" n="0697a02"/>來無所說之意。至此盡明。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0358a14"/><lb ed="R039" n="0697a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">知見不生分第三十一</cb:mulu><head>○知見不生分第三十一</head>
<lb ed="X" n="0358a15"/><lb ed="R039" n="0697a04"/><p xml:id="pX25p0358a1501">佛言發菩提心者。諸法無相。應如是知見信解。自
<lb ed="X" n="0358a16"/><lb ed="R039" n="0697a05"/>然於四相中不生知見也。</p>
<lb ed="X" n="0358a17"/><lb ed="R039" n="0697a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0358a1701">須菩提。若人言佛說我見人見衆生見壽者見。須菩
<lb ed="X" n="0358a18"/><lb ed="R039" n="0697a07"/>提。於意云何。是人解我所說義不。不也世尊。是人不
<lb ed="X" n="0358a19"/><lb ed="R039" n="0697a08"/>解如來所說義。何以故。世尊說我見人見衆生見壽
<lb ed="X" n="0358a20"/><lb ed="R039" n="0697a09"/>者見。卽非我見人見衆生見壽者見。是名我見人見
<lb ed="X" n="0358a21"/><lb ed="R039" n="0697a10"/>衆生見壽者見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0358a22"/><lb ed="R039" n="0697a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0358a2201">以下明離我法二見。此節初離我見也。經首降伏
<lb ed="X" n="0358a23"/><lb ed="R039" n="0697a12"/>章。若菩薩謂有生可度。卽著四相。安住章。若心取
<lb ed="X" n="0358a24"/><lb ed="R039" n="0697a13"/>相卽著四相。四相乃一經所遣之執。故佛問善現。
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0358b" n="0358b"/>
<lb ed="X" n="0358b01"/><lb ed="R039" n="0697a14"/>若人言佛處處說有四見者。須菩提。汝且思量。此
<lb ed="X" n="0358b02"/><lb ed="R039" n="0697a15"/>言佛所取義。必與世人四見不同能解之否。善現
<lb ed="X" n="0358b03"/><lb ed="R039" n="0697a16"/>謂。如來有眞四見不同凡夫。故言弗也世尊。凡人
<lb ed="X" n="0358b04"/><lb ed="R039" n="0697a17"/>迷妄之習。在境爲相。在根爲見。外不住相。原於內
<lb ed="X" n="0358b05"/><lb ed="R039" n="0697a18"/>不住根。世人見相不化無有眞見。見猶不見。安能
<lb ed="X" n="0358b06"/><lb ed="R039" n="0697b01"/>解佛所說義耶。說義何如世尊說眞四見。卽非如
<lb ed="X" n="0358b07"/><lb ed="R039" n="0697b02"/>世人之有<anchor xml:id="nkr_note_add_0358b0701" n="0358b0701"/><anchor xml:id="beg0358b0701" n="0358b0701"/>已<anchor xml:id="end0358b0701"/>無人分別愛憎壽夭之妄四見。若是
<lb ed="X" n="0358b08"/><lb ed="R039" n="0697b03"/>人明得眞上起妄。妄上起眞。眞妄不分。合而爲一。
<lb ed="X" n="0358b09"/><lb ed="R039" n="0697b04"/>是名四見。何謂眞四見。如來說一切衆生皆有佛
<lb ed="X" n="0358b10"/><lb ed="R039" n="0697b05"/>性。是眞我見。說一切衆生有無漏智性。是眞人見。
<lb ed="X" n="0358b11"/><lb ed="R039" n="0697b06"/>說一切衆生本無煩惱。是眞衆生見。說一切衆生
<lb ed="X" n="0358b12"/><lb ed="R039" n="0697b07"/>本性萬劫不壞。是眞壽者見。</p><p xml:id="pX25p0358b1212" cb:place="inline">○前言我人等相。而
<lb ed="X" n="0358b13"/><lb ed="R039" n="0697b08"/>此言見有別。言相則尙有相在。言見則幷無無相
<lb ed="X" n="0358b14"/><lb ed="R039" n="0697b09"/>之見矣。見非見之於目。而直見之於心。心有此見。
<lb ed="X" n="0358b15"/><lb ed="R039" n="0697b10"/>則相雖無。而仍著於有。如來此言。恐後人誤信如
<lb ed="X" n="0358b16"/><lb ed="R039" n="0697b11"/>來說法。因有四見。欲強制以歸於無。故申言之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0358b17"/><lb ed="R039" n="0697b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0358b1701">須菩提。發阿耨多羅三藐三菩提心者。於一切法。應
<lb ed="X" n="0358b18"/><lb ed="R039" n="0697b13"/>如是知。如是見。如是信解。不生法相。須菩薩。所言法
<lb ed="X" n="0358b19"/><lb ed="R039" n="0697b14"/>相者。如來說卽非法相。是名法相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0358b20"/><lb ed="R039" n="0697b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0358b2001">此離法見也。究竟正覺中。何有四相之名。三如是。
<lb ed="X" n="0358b21"/><lb ed="R039" n="0697b16"/>指菩提心言。照前應云何住。及如是住句也。不生
<lb ed="X" n="0358b22"/><lb ed="R039" n="0697b17"/>法相。應前云何降伏。及如是降伏。葢法相不生。則
<lb ed="X" n="0358b23"/><lb ed="R039" n="0697b18"/>更無起滅也。此<anchor xml:id="nkr_note_add_0358b2301" n="0358b2301"/><anchor xml:id="beg0358b2301" n="0358b2301"/>已<anchor xml:id="end0358b2301"/>收到應無所住。又起下如如不
<lb ed="X" n="0358b24"/><lb ed="R039" n="0698a01"/>動句。收到如是我聞句矣。佛見善現所悟<anchor xml:id="nkr_note_add_0358b2401" n="0358b2401"/><anchor xml:id="beg0358b2401" n="0358b2401"/>已<anchor xml:id="end0358b2401"/>徹。卽
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0358c" n="0358c"/>
<lb ed="X" n="0358c01"/><lb ed="R039" n="0698a02"/>其問詞而結之曰。凡聞經修法。發無上覺心者。於
<lb ed="X" n="0358c02"/><lb ed="R039" n="0698a03"/>經中一切所言修行之法。皆當淸心解脫。以如是
<lb ed="X" n="0358c03"/><lb ed="R039" n="0698a04"/>心知覺。如是心見識。如是心解說。不必生諸法相。
<lb ed="X" n="0358c04"/><lb ed="R039" n="0698a05"/>而有所取著也。能布施不知施。忍辱不知忍。便不
<lb ed="X" n="0358c05"/><lb ed="R039" n="0698a06"/>生法相矣。葢法相者。入門之路而非造極之處。所
<lb ed="X" n="0358c06"/><lb ed="R039" n="0698a07"/>以借此引導。不可以此證心。佛又恐善現不知何
<lb ed="X" n="0358c07"/><lb ed="R039" n="0698a08"/>爲法相而令不生。故釋之曰。所謂法相者。非有非
<lb ed="X" n="0358c08"/><lb ed="R039" n="0698a09"/>無。法到悟時。且不用矣。原不執著。亦豈有相。是法
<lb ed="X" n="0358c09"/><lb ed="R039" n="0698a10"/>相亦虗名。上達必由心悟耳。葢通收經中離卽離
<lb ed="X" n="0358c10"/><lb ed="R039" n="0698a11"/>非無住之理也。前於初學。則曰不取法相。此於成
<lb ed="X" n="0358c11"/><lb ed="R039" n="0698a12"/>學則曰不生法相。前言立法者。則曰卽非佛法。此
<lb ed="X" n="0358c12"/><lb ed="R039" n="0698a13"/>言用法者。則曰卽非法相。能不生相而無貪著。庶
<lb ed="X" n="0358c13"/><lb ed="R039" n="0698a14"/>超塵界。證如來。所以結全經住伏之理也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0358c14"/><lb ed="R039" n="0698a15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">應化非眞分第三十二</cb:mulu><head>○應化非眞分第三十二</head>
<lb ed="X" n="0358c15"/><lb ed="R039" n="0698a16"/><p xml:id="pX25p0358c1501">聞如來敎而生信解。斯則人因法悟。法假人弘。人
<lb ed="X" n="0358c16"/><lb ed="R039" n="0698a17"/>法相傳。流通無盡。當機大衆。天龍八部人等。歡喜
<lb ed="X" n="0358c17"/><lb ed="R039" n="0698a18"/>信聞。流通於遐方矣。</p>
<lb ed="X" n="0358c18"/><lb ed="R039" n="0698b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0358c1801">須菩提。若有人以滿無量阿僧祗世界七寶持用布
<lb ed="X" n="0358c19"/><lb ed="R039" n="0698b02"/>施若有善男子善女人發菩提心者。持於此經。乃至
<lb ed="X" n="0358c20"/><lb ed="R039" n="0698b03"/>四句偈等。受持讀誦。爲人演說。其福勝彼。云何爲人
<lb ed="X" n="0358c21"/><lb ed="R039" n="0698b04"/>演說。不取於相。如如不動。何以故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0358c22"/><lb ed="R039" n="0698b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0358c2201">此總結全經無住布施。幷前後二問也。前此無相
<lb ed="X" n="0358c23"/><lb ed="R039" n="0698b06"/>之故。<anchor xml:id="nkr_note_add_0358c2301" n="0358c2301"/><anchor xml:id="beg0358c2301" n="0358c2301"/>已<anchor xml:id="end0358c2301"/>了了分明。此只借布施。發出不取於相。以
<lb ed="X" n="0358c24"/><lb ed="R039" n="0698b07"/>證如如之旨。菩薩見道之後。福報一念未忘。縱以
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0359a" n="0359a"/>
<lb ed="X" n="0359a01"/><lb ed="R039" n="0698b08"/>無量無央數世界中之七寶與人。較恒河沙。更爲
<lb ed="X" n="0359a02"/><lb ed="R039" n="0698b09"/>大且多矣。得福終歸消滅。發心<anchor xml:id="nkr_note_add_0359a0201" n="0359a0201"/><anchor xml:id="beg0359a0201" n="0359a0201"/>已<anchor xml:id="end0359a0201"/>差。若善男女發
<lb ed="X" n="0359a03"/><lb ed="R039" n="0698b10"/>心度生。修菩薩行者。只須於此經中四句偈等。心
<lb ed="X" n="0359a04"/><lb ed="R039" n="0698b11"/>手不釋。悲憫衆生。復爲敷演其辭。解說其義。雖不
<lb ed="X" n="0359a05"/><lb ed="R039" n="0698b12"/>計福。而其福更勝彼寶施。演字與解字不同。解者
<lb ed="X" n="0359a06"/><lb ed="R039" n="0698b13"/>只以其大意而解之。演則幷其字句而演之。使天
<lb ed="X" n="0359a07"/><lb ed="R039" n="0698b14"/>下後世無不推求詳衍而無一字一句稍存疑義
<lb ed="X" n="0359a08"/><lb ed="R039" n="0698b15"/>也。佛自問演說之法何如。正以無有人我之相故
<lb ed="X" n="0359a09"/><lb ed="R039" n="0698b16"/>耳。故說法者。不破所有。只破所取。取則差別熾然。
<lb ed="X" n="0359a10"/><lb ed="R039" n="0698b17"/>不取則有無平等。故凡一切相皆無足取。而但如
<lb ed="X" n="0359a11"/><lb ed="R039" n="0698b18"/>其心以應之。上如字虗。下如字實。謂適如其所如
<lb ed="X" n="0359a12"/><lb ed="R039" n="0699a01"/>也。雖當紛擾之處。而此中却如如不動。二句是演
<lb ed="X" n="0359a13"/><lb ed="R039" n="0699a02"/>說之方。無爲法要旨也。</p><p xml:id="pX25p0359a1310" cb:place="inline">○如如者。如其所來。如其
<lb ed="X" n="0359a14"/><lb ed="R039" n="0699a03"/>所往。諸法如義。卽佛智慧也。不動者。不爲得心所
<lb ed="X" n="0359a15"/><lb ed="R039" n="0699a04"/>動。不爲因果所動。葢佛設化。不過應緣而說。緣了
<lb ed="X" n="0359a16"/><lb ed="R039" n="0699a05"/>則寂。乃自如之甚。而心體未甞動也。不取於相則
<lb ed="X" n="0359a17"/><lb ed="R039" n="0699a06"/>無住。如如不動則降伏矣。與人演說卽是相。云何
<lb ed="X" n="0359a18"/><lb ed="R039" n="0699a07"/>不取於相耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0359a19"/><lb ed="R039" n="0699a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0359a1901">一切有爲法。如夢幻泡影。如露亦如電。應作如是觀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0359a20"/><lb ed="R039" n="0699a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0359a2001">不動是無爲法。取相是有爲法。佛以無形相而無
<lb ed="X" n="0359a21"/><lb ed="R039" n="0699a10"/>所爲爲眞性。故以有形相而一切有爲爲僞妄。總
<lb ed="X" n="0359a22"/><lb ed="R039" n="0699a11"/>屬因緣。無有自性。縱得福報。倐忽變滅。就如夢之
<lb ed="X" n="0359a23"/><lb ed="R039" n="0699a12"/>得醒。而夢境成虗。術之有幻。而形聲莫據。水之有
<lb ed="X" n="0359a24"/><lb ed="R039" n="0699a13"/>泡。而泡滅卽無有泡影之隨身。影息而卽無有影。
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0359b" n="0359b"/>
<lb ed="X" n="0359b01"/><lb ed="R039" n="0699a14"/>與朝露之晞於日。電火之熄其光。六者皆瞬息無
<lb ed="X" n="0359b02"/><lb ed="R039" n="0699a15"/>形。何有爲之法可執乎。人能識眞空無相之旨。則
<lb ed="X" n="0359b03"/><lb ed="R039" n="0699a16"/>在在皆如是矣。觀卽般若妙智。能如是觀。則知如
<lb ed="X" n="0359b04"/><lb ed="R039" n="0699a17"/>來不動之體。可以爲人演說。而住心降心。究竟無
<lb ed="X" n="0359b05"/><lb ed="R039" n="0699a18"/>餘矣。一經始末。皆稱如是。始云如是住。如是降心。
<lb ed="X" n="0359b06"/><lb ed="R039" n="0699b01"/>至此又云如是觀。故知妙智實一經之宗也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0359b07"/><lb ed="R039" n="0699b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0359b0701">佛說是經<anchor xml:id="nkr_note_add_0359b0701" n="0359b0701"/><anchor xml:id="beg0359b0701" n="0359b0701"/>已<anchor xml:id="end0359b0701"/>。長老須菩提。及諸比丘。比丘尼。優婆塞。
<lb ed="X" n="0359b08"/><lb ed="R039" n="0699b03"/>優婆夷。一切世間天人阿修羅。聞佛所說。皆大歡喜。
<lb ed="X" n="0359b09"/><lb ed="R039" n="0699b04"/>信受奉行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0359b10"/><lb ed="R039" n="0699b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0359b1001">釋迦在祇園說法<anchor xml:id="nkr_note_add_0359b1001" n="0359b1001"/><anchor xml:id="beg0359b1001" n="0359b1001"/>已<anchor xml:id="end0359b1001"/>畢。爾時弟子中之長老。則有
<lb ed="X" n="0359b11"/><lb ed="R039" n="0699b06"/>須菩提。前說善男女是何等人。僧衆之比丘男。卽
<lb ed="X" n="0359b12"/><lb ed="R039" n="0699b07"/>千二百五十人之輩。又後來者比丘尼。乃出家尼
<lb ed="X" n="0359b13"/><lb ed="R039" n="0699b08"/>姑也。在家之優婆塞此言持戒男。是居士。卽經中
<lb ed="X" n="0359b14"/><lb ed="R039" n="0699b09"/>善男子也。在家優婆夷。是道姑。此云近事女。言其
<lb ed="X" n="0359b15"/><lb ed="R039" n="0699b10"/>親近比丘尼而承事。卽經中善女人也。天神。謂欲
<lb ed="X" n="0359b16"/><lb ed="R039" n="0699b11"/>界色界無色界諸禪天也。人類。謂王臣兆庶。鬼王
<lb ed="X" n="0359b17"/><lb ed="R039" n="0699b12"/>之名。阿修羅。有鬼道天道人道六道中之三道也。
<lb ed="X" n="0359b18"/><lb ed="R039" n="0699b13"/>聞如來說此微妙經義。皆得解脫。無不歡喜之至。
<lb ed="X" n="0359b19"/><lb ed="R039" n="0699b14"/>信之切而領受其言身體力踐而奉行之。夫聞法
<lb ed="X" n="0359b20"/><lb ed="R039" n="0699b15"/>醒夢。喜心易生。而身體力行。談何容易。不篤信者
<lb ed="X" n="0359b21"/><lb ed="R039" n="0699b16"/>不領受。信受而不奉行。雖喜猶弗喜也。必智慧眞
<lb ed="X" n="0359b22"/><lb ed="R039" n="0699b17"/>肖金剛。纔斬六根斷絕。佛法之能感人如此。豈非
<lb ed="X" n="0359b23"/><lb ed="R039" n="0699b18"/>護念付屬之善歟。如來從鹿苑至<g ref="#CB02494">䟦</g>提。中間四十
<lb ed="X" n="0359b24"/><lb ed="R039" n="0700a01"/>九年。未甞說一字。茲與須菩提問答成經。無非爲
<pb ed="X" xml:id="X25.0489.0359c" n="0359c"/>
<lb ed="X" n="0359c01"/><lb ed="R039" n="0700a02"/>化導羣生而設。然此理說亦無說也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0359c02"/><lb ed="R039" n="0700a03"/>
<lb ed="X" n="0359c03"/><lb ed="R039" n="0700a04"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金剛經註正訛<note place="inline">終</note></cb:jhead></cb:juan>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0332b1701" to="#end0332b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">弗</lem><rdg wit="#wit.orig">佛</rdg></app>
<app from="#beg0332c0401" to="#end0332c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0332c0601" to="#end0332c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0332c0701" to="#end0332c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0332c1201" to="#end0332c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0332c1301" to="#end0332c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0332c1302" to="#end0332c1302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0332c1401" to="#end0332c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0333b1401" to="#end0333b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0334b0101" to="#end0334b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0334b0701" to="#end0334b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0334b1001" to="#end0334b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0335a1601" to="#end0335a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0335b2401" to="#end0335b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0335c1401" to="#end0335c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0336b1601" to="#end0336b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0337a0901" to="#end0337a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0337b0201" to="#end0337b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0337b1201" to="#end0337b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0337b1301" to="#end0337b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0338a1301" to="#end0338a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0338a1501" to="#end0338a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0338a1701" to="#end0338a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0338a1801" to="#end0338a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0338b1601" to="#end0338b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0338b1901" to="#end0338b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0339b0601" to="#end0339b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0339b2301" to="#end0339b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0339c2201" to="#end0339c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0340a0801" to="#end0340a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0340a2201" to="#end0340a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0340b0901" to="#end0340b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0340b1801" to="#end0340b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0340c1001" to="#end0340c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0340c1401" to="#end0340c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0340c2301" to="#end0340c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0341a0901" to="#end0341a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0341a1001" to="#end0341a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0341b1401" to="#end0341b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0343c0801" to="#end0343c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0344c0301" to="#end0344c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">王</lem><rdg wit="#wit.orig">　</rdg></app>
<app from="#beg0344c2001" to="#end0344c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0345a0301" to="#end0345a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0345b2201" to="#end0345b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0346a1901" to="#end0346a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0346b1401" to="#end0346b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0346c0101" to="#end0346c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0346c0401" to="#end0346c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0346c0901" to="#end0346c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0346c2101" to="#end0346c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0347a1301" to="#end0347a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">狐</lem><rdg wit="#wit.orig">孤</rdg></app>
<app from="#beg0347b0201" to="#end0347b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0347c2401" to="#end0347c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0348a0501" to="#end0348a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0348a0601" to="#end0348a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0348a0701" to="#end0348a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0348a1001" to="#end0348a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0348b0201" to="#end0348b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0348b2401" to="#end0348b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0348c0101" to="#end0348c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0348c0201" to="#end0348c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0349c0601" to="#end0349c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0349c2101" to="#end0349c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0350a0101" to="#end0350a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0350a1201" to="#end0350a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0350a1301" to="#end0350a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0350a2001" to="#end0350a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0350c1301" to="#end0350c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0350c1701" to="#end0350c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0351b1101" to="#end0351b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0351c1301" to="#end0351c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0351c1401" to="#end0351c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0352a2101" to="#end0352a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0352c0801" to="#end0352c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0352c1501" to="#end0352c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">商</lem><rdg wit="#wit.orig">啇</rdg></app>
<app from="#beg0353a1301" to="#end0353a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0353a1601" to="#end0353a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0353b2301" to="#end0353b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0354a0301" to="#end0354a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0355b0501" to="#end0355b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0355b1201" to="#end0355b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0355b1401" to="#end0355b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0355c1401" to="#end0355c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0356b0801" to="#end0356b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0356b1401" to="#end0356b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0358b0701" to="#end0358b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0358b2301" to="#end0358b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0358b2401" to="#end0358b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0358c2301" to="#end0358c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0359a0201" to="#end0359a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0359b0701" to="#end0359b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0359b1001" to="#end0359b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0331001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0331001">此處恐落一紙然不得補</note>
<note n="0342001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0342001">六疑三</note>
<note n="0342002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0342002">西疑口</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0332b1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0332b1701">弗【CB】，佛【卍續】</note>
<note n="0332c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0332c0401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0332c0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0332c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0332c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0332c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0332c1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0332c1201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0332c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0332c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0332c1302" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0332c1302">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0332c1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0332c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0333b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0333b1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0334b0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0334b0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0334b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0334b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0334b1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0334b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0335a1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0335a1601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0335b2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0335b2401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0335c1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0335c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0336b1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0336b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0337a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0337a0901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0337b0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0337b0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0337b1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0337b1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0337b1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0337b1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0338a1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0338a1301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0338a1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0338a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0338a1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0338a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0338a1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0338a1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0338b1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0338b1601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0338b1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0338b1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0339b0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0339b0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0339b2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0339b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0339c2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0339c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0340a0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0340a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0340a2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0340a2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0340b0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0340b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0340b1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0340b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0340c1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0340c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0340c1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0340c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0340c2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0340c2301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0341a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0341a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0341a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0341a1001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0341b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0341b1401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0343c0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0343c0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0344c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0344c0301">王【CB】，［－］【卍續】</note>
<note n="0344c2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0344c2001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0345a0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0345a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0345b2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0345b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0346a1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0346a1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0346b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0346b1401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0346c0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0346c0101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0346c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0346c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0346c0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0346c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0346c2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0346c2101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0347a1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0347a1301">狐【CB】，孤【卍續】</note>
<note n="0347b0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0347b0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0347c2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0347c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0348a0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0348a0501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0348a0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0348a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0348a0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0348a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0348a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0348a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0348b0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0348b0201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0348b2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0348b2401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0348c0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0348c0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0348c0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0348c0201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0349c0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0349c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0349c2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0349c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0350a0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0350a0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0350a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0350a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0350a1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0350a1301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0350a2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0350a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0350c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0350c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0350c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0350c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0351b1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0351b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0351c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0351c1301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0351c1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0351c1401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0352a2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0352a2101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0352c0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0352c0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0352c1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0352c1501">商【CB】，啇【卍續】</note>
<note n="0353a1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0353a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0353a1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0353a1601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0353b2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0353b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0354a0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0354a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0355b0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0355b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0355b1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0355b1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0355b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0355b1401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0355c1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0355c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0356b0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0356b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0356b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0356b1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0358b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0358b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0358b2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0358b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0358b2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0358b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0358c2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0358c2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0359a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0359a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0359b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0359b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0359b1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0359b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>