<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X25n0494">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 494 金剛經註釋</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 494 金剛經註釋</title>
			<author>淸 溥仁乩書　子眞乩訂</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">494</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-02-25 09:56:44 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">金剛經註釋</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB02494">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName>
				<mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping>
			<mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15081">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName>
				<mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping>
			<mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15148">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15148</charName>
				<mapping cb:dec="998188" type="PUA">U+F3B2C</mapping>
			<mapping type="unicode">U+26615</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>畫</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[書-曰+(且-二+人)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17844">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17844</charName>
				<mapping cb:dec="1000884" type="PUA">U+F45B4</mapping>
			<mapping type="unicode">U+20656</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>憑</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[馮-(烈-列)+几]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-16T15:46:31">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0520c" n="0520c"/>
<lb ed="X" n="0520c01"/>
<lb ed="X" n="0520c02"/>
<lb ed="X" n="0520c03"/>
<lb ed="X" n="0520c04"/>
<lb ed="X" n="0520c05"/>
<lb ed="X" n="0520c06"/>
<lb ed="X" n="0520c07"/>
<lb ed="X" n="0520c08"/>
<lb ed="X" n="0520c09"/>
<lb ed="X" n="0520c10"/>
<lb ed="X" n="0520c11"/>
<lb ed="X" n="0520c12"/>
<lb ed="X" n="0520c13"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 494-A 序</cb:mulu><head>No. 494-A
<lb ed="X" n="0520c14"/><lb ed="R040" n="0038a01"/> 序</head>
<lb ed="X" n="0520c15"/>
<lb ed="X" n="0520c16"/><lb ed="R040" n="0038a02"/><p xml:id="pX25p0520c1601">夫自羲皇畫卦倉頡造書。天地始開文字。自文字開
<lb ed="X" n="0520c17"/><lb ed="R040" n="0038a03"/>而後有三敎。是三敎文字之祖。出於一原。尙<anchor xml:id="nkr_note_add_0520c1701" n="0520c1701"/><anchor xml:id="beg0520c1701" n="0520c1701"/>已<anchor xml:id="end0520c1701"/>迨其
<lb ed="X" n="0520c18"/><lb ed="R040" n="0038a04"/>後。三敎分而遂各爲一敎之文字。要其立言之旨。總
<lb ed="X" n="0520c19"/><lb ed="R040" n="0038a05"/>以盡性致命爲歸。用開人心明覺。闡大道宗源。以垂
<lb ed="X" n="0520c20"/><lb ed="R040" n="0038a06"/>訓天下。初無異同。降而異端紛起。附會之徒。各分門
<lb ed="X" n="0520c21"/><lb ed="R040" n="0038a07"/>戶。互相犄角。彼此詆非是。使三敎文字。本以正天下。
<lb ed="X" n="0520c22"/><lb ed="R040" n="0038a08"/>天下反因之以擾。此不特如來皺眉。孔老亦爲蹙額。
<lb ed="X" n="0520c23"/><lb ed="R040" n="0038a09"/>獨自性命之說。不能相岐。故三敎書典。往往文字。相
<lb ed="X" n="0520c24"/><lb ed="R040" n="0038a10"/>異立說自同。此如來金剛一經。直通於孔孟。高於老
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0521a" n="0521a"/>
<lb ed="X" n="0521a01"/><lb ed="R040" n="0038a11"/>聃。葢以是經之義。大要以覺性爲旨。一切求通覺性
<lb ed="X" n="0521a02"/><lb ed="R040" n="0038a12"/>之論。似淺而深。似虗而實。其說原於天命。合於性善。
<lb ed="X" n="0521a03"/><lb ed="R040" n="0038a13"/>而明於道德。五十言故。能使上知下愚。無不開悟發
<lb ed="X" n="0521a04"/><lb ed="R040" n="0038a14"/>蒙。明心見性。此經之所以爲諸經祖也。但其間六塵
<lb ed="X" n="0521a05"/><lb ed="R040" n="0038a15"/>四相福德布施之說。始終問答。不出於是總見覺性
<lb ed="X" n="0521a06"/><lb ed="R040" n="0038a16"/>因。由不從後起。而借以啓人之迷。引人入道。若其功
<lb ed="X" n="0521a07"/><lb ed="R040" n="0038a17"/>之至要。則不外降伏一言。其反於自然。尤著力。無所
<lb ed="X" n="0521a08"/><lb ed="R040" n="0038a18"/>住而生。其心一語。故說是經者。不可以虗無寂滅之
<lb ed="X" n="0521a09"/><lb ed="R040" n="0038b01"/>論。誣我如來正旨也。辛丑二月望後。道人適訪道匡
<lb ed="X" n="0521a10"/><lb ed="R040" n="0038b02"/>廬子眞行者。亦復來遊江右。遇我於<name role="" type="person">竹林精舍</name>。相與
<lb ed="X" n="0521a11"/><lb ed="R040" n="0038b03"/>言世外事。了無剩義。而子眞力欲於塵寰中作度人
<lb ed="X" n="0521a12"/><lb ed="R040" n="0038b04"/>想。道人因與偕至尉山。尉山子眞舊遊地也。其地山
<lb ed="X" n="0521a13"/><lb ed="R040" n="0038b05"/>環水瀠。實可棲隱。道人喜而留之。中有二三弟子。頗
<lb ed="X" n="0521a14"/><lb ed="R040" n="0038b06"/>好精進。子眞向與二三子有宿緣。遂以金剛一經。欲
<lb ed="X" n="0521a15"/><lb ed="R040" n="0038b07"/>我解釋。道人始難之。旣而見其有誠可終始竟事者。
<lb ed="X" n="0521a16"/><lb ed="R040" n="0038b08"/>因請於如來。得慈悲旨。開壇設講。凡四十日吿成。諸
<lb ed="X" n="0521a17"/><lb ed="R040" n="0038b09"/>弟子復請道人爲之序。道人因念此經解者。什伯大
<lb ed="X" n="0521a18"/><lb ed="R040" n="0038b10"/>半。多屬宗門語錄。釋氏公案不得如來說經之要。故
<lb ed="X" n="0521a19"/><lb ed="R040" n="0038b11"/>特以經中字義。就字參義。總以歸於正覺。不使見者
<lb ed="X" n="0521a20"/><lb ed="R040" n="0038b12"/>聞者。稍存疑闕。雖於釋氏之論。微有不同。然開如來
<lb ed="X" n="0521a21"/><lb ed="R040" n="0038b13"/>之眞面目。以發如來之眞玅諦。則不出乎如是知如
<lb ed="X" n="0521a22"/><lb ed="R040" n="0038b14"/>是見如是信解而<anchor xml:id="nkr_note_add_0521a2201" n="0521a2201"/><anchor xml:id="beg0521a2201" n="0521a2201"/>已<anchor xml:id="end0521a2201"/>。要之釋敎眞空。原於實理。未有
<lb ed="X" n="0521a23"/><lb ed="R040" n="0038b15"/>其理不實。而泛泛言空者。夫如來之言。眞空無相。原
<lb ed="X" n="0521a24"/><lb ed="R040" n="0038b16"/>以覺性本無虗靈無相可著。而後之解者。舍其正旨。
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0521b" n="0521b"/>
<lb ed="X" n="0521b01"/><lb ed="R040" n="0038b17"/>掇其粗跡。一切經中。六塵四相福德布施。敷衍成篇。
<lb ed="X" n="0521b02"/><lb ed="R040" n="0038b18"/>便同癡人說夢。何益於覺性。所以道人之解獨重三
<lb ed="X" n="0521b03"/><lb ed="R040" n="0039a01"/>藐三菩提一語也。葢是語實一經之綱領。而合三敎
<lb ed="X" n="0521b04"/><lb ed="R040" n="0039a02"/>之源流。得其旨趣。則諸經之說。與三敎之道。一以貫
<lb ed="X" n="0521b05"/><lb ed="R040" n="0039a03"/>通。初未嘗有疑玄難信者。爲後世藉口。但凡人耳。提
<lb ed="X" n="0521b06"/><lb ed="R040" n="0039a04"/>口授尙多所疑。況憑一乩之言。何以爲據。惟是不作
<lb ed="X" n="0521b07"/><lb ed="R040" n="0039a05"/>誕語不設浮辭。止有盡性致命之理。曉暢明白。庶乎
<lb ed="X" n="0521b08"/><lb ed="R040" n="0039a06"/>不罪於如來。而亦可使從事孔老者。皆以道人爲非
<lb ed="X" n="0521b09"/><lb ed="R040" n="0039a07"/>欺世之言耳。後有作者。能以道人之意。刊而布之。此
<lb ed="X" n="0521b10"/><lb ed="R040" n="0039a08"/>解亦可當寰中一鑑也。</p>
<lb ed="X" n="0521b11"/><lb ed="R040" n="0039a09"/><p xml:id="pX25p0521b1101">時
<lb ed="X" n="0521b12" type="honorific"/><lb ed="R040" n="0039a10"/>辛丑四月望前五日雲峰道人乩書</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0521b13"/>
<lb ed="X" n="0521b14"/>
<lb ed="X" n="0521b15"/>
<lb ed="X" n="0521b16"/>
<lb ed="X" n="0521b17"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 494-B 叙</cb:mulu><head>No. 494-B
<lb ed="X" n="0521b18"/><lb ed="R040" n="0039a12"/> 叙</head>
<lb ed="X" n="0521b19"/>
<lb ed="X" n="0521b20"/><lb ed="R040" n="0039a13"/><p xml:id="pX25p0521b2001">夫人之與僊。相隔於形。而相合以神。其所得合者。非
<lb ed="X" n="0521b21"/><lb ed="R040" n="0039a14"/>偶然也。必合之也有因。故能相聚而成功焉。我嘗論
<lb ed="X" n="0521b22"/><lb ed="R040" n="0039a15"/>僊踪於世。若卽若離。譬如風之有聲觸物成響。不可執
<lb ed="X" n="0521b23"/><lb ed="R040" n="0039a16"/>聲以爲風。又不可謂聲之非風也。然以爲無形而有
<lb ed="X" n="0521b24"/><lb ed="R040" n="0039a17"/>聲者。事近於誕。則凡乩書之言。皆涉於虗渺而難稽。
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0521c" n="0521c"/>
<lb ed="X" n="0521c01"/><lb ed="R040" n="0039a18"/>故周穆漢武。並好神僊之術。乃始而信旣而疑。終而
<lb ed="X" n="0521c02"/><lb ed="R040" n="0039b01"/>盡返平生之所爲。則神僊之不足據。見於經傳者。亦
<lb ed="X" n="0521c03"/><lb ed="R040" n="0039b02"/>大明矣。我敢自托於神僊。憑一乩以惑天下乎。然我
<lb ed="X" n="0521c04"/><lb ed="R040" n="0039b03"/>則有說焉。夫憑一乩而言。不可知之。言述無可考之
<lb ed="X" n="0521c05"/><lb ed="R040" n="0039b04"/>事者。幻也。若天壤間。有書典而神僊能讀之。書典中
<lb ed="X" n="0521c06"/><lb ed="R040" n="0039b05"/>有奧義。而神僊能釋之。幻乎非幻乎。此我不敢自居
<lb ed="X" n="0521c07"/><lb ed="R040" n="0039b06"/>於神僊。而好爲不可稽之言也。獨以如來金剛一經。
<lb ed="X" n="0521c08"/><lb ed="R040" n="0039b07"/>參演成帙者。不但爲諸弟子言。直以剖天下後世之
<lb ed="X" n="0521c09"/><lb ed="R040" n="0039b08"/>疑。而共證此解。葢是解也。我得之於雲峰大師。而雲
<lb ed="X" n="0521c10"/><lb ed="R040" n="0039b09"/>峰大師又得之於天竺國土。親受如來之敎。始得傳
<lb ed="X" n="0521c11"/><lb ed="R040" n="0039b10"/>於乩書。我何嘗有參解之功哉。但不得不竊附於參
<lb ed="X" n="0521c12"/><lb ed="R040" n="0039b11"/>解之末者。良以參解之法。有三難耳。一難在於解直
<lb ed="X" n="0521c13"/><lb ed="R040" n="0039b12"/>而未得深也。二難在於言簡而未得詳也。三難在於
<lb ed="X" n="0521c14"/><lb ed="R040" n="0039b13"/>蠲棄一切宗門語錄釋氏公案。而未得動時俗之耳
<lb ed="X" n="0521c15"/><lb ed="R040" n="0039b14"/>目也。試以經中摘要言之。卽如祇園恒河須彌等名。
<lb ed="X" n="0521c16"/><lb ed="R040" n="0039b15"/>舊本俱有圖樣。確指里數。而今皆刪矣。如阿修羅歌
<lb ed="X" n="0521c17"/><lb ed="R040" n="0039b16"/>利王轉輪王。俱有名號出處。今亦盡刪矣。如三菩提。
<lb ed="X" n="0521c18"/><lb ed="R040" n="0039b17"/>則從舊解正覺三昧。直以昧字。對覺字矣。四果菩薩。
<lb ed="X" n="0521c19"/><lb ed="R040" n="0039b18"/>舊解須陀洹等。皆屬名號。今卽作入流一往來解矣。
<lb ed="X" n="0521c20"/><lb ed="R040" n="0040a01"/>涅槃作彼岸解。佛土作艮土解。皆異於別解矣。先世
<lb ed="X" n="0521c21"/><lb ed="R040" n="0040a02"/>及過去。未來現在。向作夙世今生解。今<anchor xml:id="nkr_note_add_0521c2101" n="0521c2101"/><anchor xml:id="beg0521c2101" n="0521c2101"/>已<anchor xml:id="end0521c2101"/>顯然照字
<lb ed="X" n="0521c22"/><lb ed="R040" n="0040a03"/>義解矣。種種名色可傳。而不可考者。無不刪煩就約。
<lb ed="X" n="0521c23"/><lb ed="R040" n="0040a04"/>或經文只一言。而參解必晰。或經文有纍言。而大略
<lb ed="X" n="0521c24"/><lb ed="R040" n="0040a05"/>點過。此皆說是經之摘要處也。所以雲峰大師獨於
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0522a" n="0522a"/>
<lb ed="X" n="0522a01"/><lb ed="R040" n="0040a06"/>世所未盡解者。明白通曉言之。則我之得參此經。其
<lb ed="X" n="0522a02"/><lb ed="R040" n="0040a07"/>中不過什之二三。然我又有說焉。此經之得釋。幸遇
<lb ed="X" n="0522a03"/><lb ed="R040" n="0040a08"/>大師於匡廬。亦幸遇諸弟子於新邑。乃得共襄厥功。
<lb ed="X" n="0522a04"/><lb ed="R040" n="0040a09"/>夫雲峰大師之來。原以諸弟子之堅誠所致。但我於
<lb ed="X" n="0522a05"/><lb ed="R040" n="0040a10"/>諸弟子言之。皆產於雲間。客於江右。向與我世有夙
<lb ed="X" n="0522a06"/><lb ed="R040" n="0040a11"/>緣。得復合遇斯土。遂發是願。迎大師至新邑。開壇設
<lb ed="X" n="0522a07"/><lb ed="R040" n="0040a12"/>講。閱四十日吿成。其始則辛丑二月十九日。其終則
<lb ed="X" n="0522a08"/><lb ed="R040" n="0040a13"/>四月初九日也。夫以四十日之中。大師之與諸弟子。
<lb ed="X" n="0522a09"/><lb ed="R040" n="0040a14"/>僊凡雖隔。而神氣自通。所以不覺其成之速。而我與
<lb ed="X" n="0522a10"/><lb ed="R040" n="0040a15"/>諸弟子。皆獲證如來之玅旨。得附大師之後。以傳其
<lb ed="X" n="0522a11"/><lb ed="R040" n="0040a16"/>名。諸弟子亦不無有補焉。嗟乎。天人非遙。僊凡豈迥。
<lb ed="X" n="0522a12"/><lb ed="R040" n="0040a17"/>能以覺性自存。便可作合於今日。則今日之得書是
<lb ed="X" n="0522a13"/><lb ed="R040" n="0040a18"/>經於乩。以布刊於世者。不爲非無因矣。諸弟子惟相
<lb ed="X" n="0522a14"/><lb ed="R040" n="0040b01"/>勗。而奉持解說之。不使天下後世。以神僊爲誕妄。亦
<lb ed="X" n="0522a15"/><lb ed="R040" n="0040b02"/>庶幾共見如來眞面目也。</p><p xml:id="pX25p0522a1511" cb:place="inline">時
<lb ed="X" n="0522a16" type="honorific"/><lb ed="R040" n="0040b03"/>辛丑孟夏四月旣望谷口子眞乩書於尉山故里</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0522a17"/>
<lb ed="X" n="0522a18"/>
<lb ed="X" n="0522a19"/>
<lb ed="X" n="0522a20"/>
<lb ed="X" n="0522a21"/>
<lb ed="X" n="0522a22"/>
<lb ed="X" n="0522a23"/>
<lb ed="X" n="0522a24"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0522b" n="0522b"/>
<lb ed="X" n="0522b01"/>
<lb ed="X" n="0522b02"/><cb:docNumber>No. 494</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0522b03"/><lb ed="R040" n="0041a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金剛般若波羅蜜經</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0522b04"/>
<lb ed="X" n="0522b05"/><lb ed="R040" n="0041a02"/><byline cb:type="other">姚秦三藏法師鳩摩羅什譯</byline>
<lb ed="X" n="0522b06"/><lb ed="R040" n="0041a03"/><byline cb:type="author">雲峰大師乩　釋</byline>
<lb ed="X" n="0522b07"/><lb ed="R040" n="0041a04"/><byline cb:type="other">谷口子眞乩　訂</byline>
<lb ed="X" n="0522b08"/><lb ed="R040" n="0041a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法會因由分第一</cb:mulu><head>○法會因由分第一</head>
<lb ed="X" n="0522b09"/><lb ed="R040" n="0041a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0522b0901">如是我聞。一時佛在<name role="" type="person">舍衛國</name><name role="" type="person">祇樹給孤獨園</name>。與大比
<lb ed="X" n="0522b10"/><lb ed="R040" n="0041a07"/>丘衆千二百五十人俱。爾時世尊。食時著衣持鉢。入
<lb ed="X" n="0522b11"/><lb ed="R040" n="0041a08"/>舍衛大城乞食。於其城中次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0522b1101" n="0522b1101"/><anchor xml:id="beg0522b1101" n="0522b1101"/>已<anchor xml:id="end0522b1101"/>。還至本處。飯食
<lb ed="X" n="0522b12"/><lb ed="R040" n="0041a09"/>訖。收衣鉢。洗足<anchor xml:id="nkr_note_add_0522b1201" n="0522b1201"/><anchor xml:id="beg0522b1201" n="0522b1201"/>已<anchor xml:id="end0522b1201"/>。敷座而坐。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0522b13"/><lb ed="R040" n="0041a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0522b1301">子眞說　金剛一經。是如來說。眞空無相之旨。首
<lb ed="X" n="0522b14"/><lb ed="R040" n="0041a11"/>言如是。終說如如不動。前後相應。</p>
<lb ed="X" n="0522b15"/><lb ed="R040" n="0041a12"/><p xml:id="pX25p0522b1501">雲峰說　如則是。不如則不是。如如則幷無所是。
<lb ed="X" n="0522b16"/><lb ed="R040" n="0041a13"/>不可竟作開講語。如是則我得而聞之。不如是則
<lb ed="X" n="0522b17"/><lb ed="R040" n="0041a14"/>雖有說法。不可得爲我聞矣。一時佛在者。見佛之
<lb ed="X" n="0522b18"/><lb ed="R040" n="0041a15"/>在此一時。欲聞法而不見佛在。則此心未堅。今佛
<lb ed="X" n="0522b19"/><lb ed="R040" n="0041a16"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0522b1901" n="0522b1901"/><anchor xml:id="beg0522b1901" n="0522b1901"/>已<anchor xml:id="end0522b1901"/>在而我所聞。不<anchor xml:id="nkr_note_add_0522b1902" n="0522b1902"/><anchor xml:id="beg0522b1902" n="0522b1902"/>已<anchor xml:id="end0522b1902"/>確乎。此二句。是記者欲以所
<lb ed="X" n="0522b20"/><lb ed="R040" n="0041a17"/>聞所見證如來現身說法意。</p>
<lb ed="X" n="0522b21"/><lb ed="R040" n="0041a18"/><p xml:id="pX25p0522b2101">子眞說　<name role="" type="person">舍衛國</name>在西域天竺之東。時佛偶到其
<lb ed="X" n="0522b22"/><lb ed="R040" n="0041b01"/>國。而非常住。祇樹<name role="" type="person">祇陀太子</name>所種。因以爲名。是文
<lb ed="X" n="0522b23"/><lb ed="R040" n="0041b02"/>家寫景意。<name role="" type="person">給孤獨園</name>者。乃昔迦尼給散孤獨之處。
<lb ed="X" n="0522b24"/><lb ed="R040" n="0041b03"/>時佛在其園中。與比丘衆同居。比丘。弟子之稱。比
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0522c" n="0522c"/>
<lb ed="X" n="0522c01"/><lb ed="R040" n="0041b04"/>丘言大者。以其通達道理。猶高座弟子也。時有千
<lb ed="X" n="0522c02"/><lb ed="R040" n="0041b05"/>二百五十人。同住於此。</p>
<lb ed="X" n="0522c03"/><lb ed="R040" n="0041b06"/><p xml:id="pX25p0522c0301">雲峰說　此一段言佛在此地。而從之者衆。見其
<lb ed="X" n="0522c04"/><lb ed="R040" n="0041b07"/>信而從之也。與之俱。則必與之聞矣。三句是說佛
<lb ed="X" n="0522c05"/><lb ed="R040" n="0041b08"/>之能化諸弟子處。</p>
<lb ed="X" n="0522c06"/><lb ed="R040" n="0041b09"/><p xml:id="pX25p0522c0601">子眞說　爾時世尊。非佛之外另有世尊。以聖人
<lb ed="X" n="0522c07"/><lb ed="R040" n="0041b10"/>之稱謂。佛以人之尊。佛而謂世尊。總一佛也。著衣
<lb ed="X" n="0522c08"/><lb ed="R040" n="0041b11"/>著褊袒衣。有云。柔和之衣。持鉢是持優龍鉢。有云。
<lb ed="X" n="0522c09"/><lb ed="R040" n="0041b12"/>天王所獻之鉢。入此<name role="" type="person">舍衛國</name>城中而乞食者。未說
<lb ed="X" n="0522c10"/><lb ed="R040" n="0041b13"/>法前。先以乞食。而動諸衆之見聞也。次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0522c1001" n="0522c1001"/><anchor xml:id="beg0522c1001" n="0522c1001"/>已<anchor xml:id="end0522c1001"/>。便
<lb ed="X" n="0522c11"/><lb ed="R040" n="0041b14"/>是無住相圖<g ref="#CB15148">𦘕</g>。不必論其多寡有無。乞過則<anchor xml:id="nkr_note_add_0522c1101" n="0522c1101"/><anchor xml:id="beg0522c1101" n="0522c1101"/>已<anchor xml:id="end0522c1101"/>竝
<lb ed="X" n="0522c12"/><lb ed="R040" n="0041b15"/>不留一毫未<anchor xml:id="nkr_note_add_0522c1201" n="0522c1201"/><anchor xml:id="beg0522c1201" n="0522c1201"/>已<anchor xml:id="end0522c1201"/>之想。還至還到<name role="" type="person">給孤獨園</name>中也。於
<lb ed="X" n="0522c13"/><lb ed="R040" n="0041b16"/>無住相中。而仍有一住處。故曰本也。飯食訖而收
<lb ed="X" n="0522c14"/><lb ed="R040" n="0041b17"/>衣鉢。便完一段乞食供案。洗足<anchor xml:id="nkr_note_add_0522c1401" n="0522c1401"/><anchor xml:id="beg0522c1401" n="0522c1401"/>已<anchor xml:id="end0522c1401"/>不過淸淨意。</p>
<lb ed="X" n="0522c15"/><lb ed="R040" n="0041b18"/><p xml:id="pX25p0522c1501">雲峯說　飯食訖三句。可作一串說。</p>
<lb ed="X" n="0522c16"/><lb ed="R040" n="0042a01"/><p xml:id="pX25p0522c1601">子眞說　敷座者。獨設高座於千二百五十人之
<lb ed="X" n="0522c17"/><lb ed="R040" n="0042a02"/>上。時<anchor xml:id="nkr_note_add_0522c1701" n="0522c1701"/><anchor xml:id="beg0522c1701" n="0522c1701"/>已<anchor xml:id="end0522c1701"/>坐而世尊將欲說法也。</p>
<lb ed="X" n="0522c18"/><lb ed="R040" n="0042a03"/><p xml:id="pX25p0522c1801">雲峯說　乞食而<anchor xml:id="nkr_note_add_0522c1801" n="0522c1801"/><anchor xml:id="beg0522c1801" n="0522c1801"/>已<anchor xml:id="end0522c1801"/>完。洗足而<anchor xml:id="nkr_note_add_0522c1802" n="0522c1802"/><anchor xml:id="beg0522c1802" n="0522c1802"/>已<anchor xml:id="end0522c1802"/>過。俱是佛之得
<lb ed="X" n="0522c19"/><lb ed="R040" n="0042a04"/>心處。故敷座而絕無倚著。人常靜坐一刻。萬緣皆
<lb ed="X" n="0522c20"/><lb ed="R040" n="0042a05"/>起非是不足。便求有餘。則躍然而起。世尊於此<anchor xml:id="nkr_note_add_0522c2001" n="0522c2001"/><anchor xml:id="beg0522c2001" n="0522c2001"/>已<anchor xml:id="end0522c2001"/>
<lb ed="X" n="0522c21"/><lb ed="R040" n="0042a06"/>忘<anchor xml:id="nkr_note_add_0522c2101" n="0522c2101"/><anchor xml:id="beg0522c2101" n="0522c2101"/>卻<anchor xml:id="end0522c2101"/>乞食事。是無我相張本矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0522c22"/><lb ed="R040" n="0042a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">善現起請分第二</cb:mulu><head>○善現起請分第二</head>
<lb ed="X" n="0522c23"/><lb ed="R040" n="0042a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0522c2301">時長老須菩提。在大衆中。卽從座起。偏袒右肩。右膝
<lb ed="X" n="0522c24"/><lb ed="R040" n="0042a09"/>著地。合掌恭敬。而白佛言。希有世尊。如來善護念諸
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0523a" n="0523a"/>
<lb ed="X" n="0523a01"/><lb ed="R040" n="0042a10"/>菩薩。善付囑諸菩薩。世尊。善男子善女人發阿耨多
<lb ed="X" n="0523a02"/><lb ed="R040" n="0042a11"/>羅三藐三菩提心。云何應住。云何降伏其心。佛言善
<lb ed="X" n="0523a03"/><lb ed="R040" n="0042a12"/>哉善哉。須菩提。如汝所說。如來善護念諸菩薩。善付
<lb ed="X" n="0523a04"/><lb ed="R040" n="0042a13"/>囑諸菩薩。汝今諦聽。當爲汝說。善男子善女人發阿
<lb ed="X" n="0523a05"/><lb ed="R040" n="0042a14"/>耨多羅三藐三菩提心。應如是住。如是降伏其心。唯
<lb ed="X" n="0523a06"/><lb ed="R040" n="0042a15"/>然世尊。願樂欲聞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0523a07"/><lb ed="R040" n="0042a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0523a0701">子眞說　長老卽千二百五十人中之有德行者。
<lb ed="X" n="0523a08"/><lb ed="R040" n="0042a17"/>須菩提有三名。一曰空生。一曰善現。一曰須菩提。
<lb ed="X" n="0523a09"/><lb ed="R040" n="0042a18"/>此其得證果之號也。在大衆中。卽從座起者。時世
<lb ed="X" n="0523a10"/><lb ed="R040" n="0042b01"/>尊先<anchor xml:id="nkr_note_add_0523a1001" n="0523a1001"/><anchor xml:id="beg0523a1001" n="0523a1001"/>已<anchor xml:id="end0523a1001"/>敷座。而大衆亦<anchor xml:id="nkr_note_add_0523a1002" n="0523a1002"/><anchor xml:id="beg0523a1002" n="0523a1002"/>已<anchor xml:id="end0523a1002"/>皆坐。獨須菩提從坐間
<lb ed="X" n="0523a11"/><lb ed="R040" n="0042b02"/>而起立。其時所衣。則偏袒而掛之。右肩。是西域衣
<lb ed="X" n="0523a12"/><lb ed="R040" n="0042b03"/>製皆如此。不是須菩提獨穿此衣也。右膝著地。則
<lb ed="X" n="0523a13"/><lb ed="R040" n="0042b04"/>今之跪禮也。言右不言左者。是文字中減省法。言
<lb ed="X" n="0523a14"/><lb ed="R040" n="0042b05"/>合掌恭敬。而白佛言。只是敬求世尊說法意。希有
<lb ed="X" n="0523a15"/><lb ed="R040" n="0042b06"/>二字。是須菩提稱讚說言之。世尊是當世希有者。
<lb ed="X" n="0523a16"/><lb ed="R040" n="0042b07"/>而獨尊於世也。</p>
<lb ed="X" n="0523a17"/><lb ed="R040" n="0042b08"/><p xml:id="pX25p0523a1701">雲峰說　如來卽是佛。卽是世尊。如來二字。有二
<lb ed="X" n="0523a18"/><lb ed="R040" n="0042b09"/>義。以其靜而言之。則若止水。以其感而言之。則如
<lb ed="X" n="0523a19"/><lb ed="R040" n="0042b10"/>流泉。當其止時。萬感不動。當其流時。百念不滯。故
<lb ed="X" n="0523a20"/><lb ed="R040" n="0042b11"/>曰如來也。如來二字。尙有奧義。舊說寂然不動。感
<lb ed="X" n="0523a21"/><lb ed="R040" n="0042b12"/>而遂通。此但言如來之字義耳。夫來者必有所自
<lb ed="X" n="0523a22"/><lb ed="R040" n="0042b13"/>而來。惟適如其來者。其來也。不藉乎法相。法相者。
<lb ed="X" n="0523a23"/><lb ed="R040" n="0042b14"/>來以後之事。未來之前。無有法相。只有一如。葢如
<lb ed="X" n="0523a24"/><lb ed="R040" n="0042b15"/>者覺性之源也。故當其源之未發。則如含於性。當
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0523b" n="0523b"/>
<lb ed="X" n="0523b01"/><lb ed="R040" n="0042b16"/>其旣發。則如覺於心。此如字之不可以虗解也。如
<lb ed="X" n="0523b02"/><lb ed="R040" n="0042b17"/>來者。如則可。來則不。如者不得來矣。如來則未及
<lb ed="X" n="0523b03"/><lb ed="R040" n="0042b18"/>如者。亦不能卽來矣。合而言之。何在非如。則何在
<lb ed="X" n="0523b04"/><lb ed="R040" n="0043a01"/>非適如。其所如以來乎此。又進於寂然不動二句
<lb ed="X" n="0523b05"/><lb ed="R040" n="0043a02"/>之解。前言近於喩。今仍以本文字義釋之。總以如
<lb ed="X" n="0523b06"/><lb ed="R040" n="0043a03"/>字合。到覺性說。則無不如矣。</p>
<lb ed="X" n="0523b07"/><lb ed="R040" n="0043a04"/><p xml:id="pX25p0523b0701">子眞說　善護念諸菩薩。諸菩薩卽千二百五十
<lb ed="X" n="0523b08"/><lb ed="R040" n="0043a05"/>人。菩薩是通稱。善護者。言如來能以善念保護諸
<lb ed="X" n="0523b09"/><lb ed="R040" n="0043a06"/>菩薩。念者。卽如來之念。善付囑者。卽足上句。意如
<lb ed="X" n="0523b10"/><lb ed="R040" n="0043a07"/>來能保護眷念諸菩薩。則必能以此法付委。而囑
<lb ed="X" n="0523b11"/><lb ed="R040" n="0043a08"/>托之矣。此段是須菩提冀望。如來說法話頭。</p>
<lb ed="X" n="0523b12"/><lb ed="R040" n="0043a09"/><p xml:id="pX25p0523b1201">子眞說　世尊二字。是須菩提呼佛名。而求說法
<lb ed="X" n="0523b13"/><lb ed="R040" n="0043a10"/>也。凡後世尊二字。俱是須菩提尊稱如來者。男子
<lb ed="X" n="0523b14"/><lb ed="R040" n="0043a11"/>女人。在千二百五十人之外。言有善念之男子女
<lb ed="X" n="0523b15"/><lb ed="R040" n="0043a12"/>人。同集於此。而發阿耨多羅三藐三菩提心也。</p>
<lb ed="X" n="0523b16"/><lb ed="R040" n="0043a13"/><p xml:id="pX25p0523b1601">雲峰說　發者猶生發之法。阿字是語助辭。耨多
<lb ed="X" n="0523b17"/><lb ed="R040" n="0043a14"/>羅三字。譯作無上二字講。三藐二字。譯作正等二
<lb ed="X" n="0523b18"/><lb ed="R040" n="0043a15"/>字講。三菩提。譯作正覺二字講。葢人有此心。而溺
<lb ed="X" n="0523b19"/><lb ed="R040" n="0043a16"/>於情欲。則不能發生。譬如萌芽方茁而爲物所掩。
<lb ed="X" n="0523b20"/><lb ed="R040" n="0043a17"/>則欲茁而不得茁矣。故下一發字。發者順其所生
<lb ed="X" n="0523b21"/><lb ed="R040" n="0043a18"/>也。何謂無上無有一物。更可以加其上也。正等者。
<lb ed="X" n="0523b22"/><lb ed="R040" n="0043b01"/>言此無上之心。自如來及諸菩薩。以迄衆生。在在
<lb ed="X" n="0523b23"/><lb ed="R040" n="0043b02"/>平等。俱得此無上之正覺。正覺者。此心不偏不倚。
<lb ed="X" n="0523b24"/><lb ed="R040" n="0043b03"/>如日懸中表影方正。上下四方無不徧照。無有不
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0523c" n="0523c"/>
<lb ed="X" n="0523c01"/><lb ed="R040" n="0043b04"/>覺故。謂正覺此從最初一點靈光。不滓物欲。而無
<lb ed="X" n="0523c02"/><lb ed="R040" n="0043b05"/>論上中下三乘。個個皆具此覺心。上正字作證字
<lb ed="X" n="0523c03"/><lb ed="R040" n="0043b06"/>解。下正字作中正字解。合而言之。總謂諸菩薩。今
<lb ed="X" n="0523c04"/><lb ed="R040" n="0043b07"/>日聽如來之法者。皆能發生。此無可加上。共正之
<lb ed="X" n="0523c05"/><lb ed="R040" n="0043b08"/>正覺心者。特未知所以住所以降伏耳。釋氏言。此
<lb ed="X" n="0523c06"/><lb ed="R040" n="0043b09"/>句。猶儒家言愼獨也。獨則無對。此是無上註脚。凡
<lb ed="X" n="0523c07"/><lb ed="R040" n="0043b10"/>事有對。如先後之類是也。說一無上。便無配耦。正事
<lb ed="X" n="0523c08"/><lb ed="R040" n="0043b11"/>是從無始以來言。猶儒家性善之說也。儒家單說
<lb ed="X" n="0523c09"/><lb ed="R040" n="0043b12"/>人。如來兼說九種。此是度盡一切衆生之意。但人
<lb ed="X" n="0523c10"/><lb ed="R040" n="0043b13"/>人有是明覺至上之心。而不知所以修之之法者。
<lb ed="X" n="0523c11"/><lb ed="R040" n="0043b14"/>何故。葢緣善念方起。邪念踵生。故不得覺。卽覺之
<lb ed="X" n="0523c12"/><lb ed="R040" n="0043b15"/>而不得至上之心也。今問世尊此等男子女人。旣
<lb ed="X" n="0523c13"/><lb ed="R040" n="0043b16"/>具善念。云何應住。云何者。如何意也。應住者。凡人
<lb ed="X" n="0523c14"/><lb ed="R040" n="0043b17"/>起此善念。何以使之堅守不去。而常住於心也。</p>
<lb ed="X" n="0523c15"/><lb ed="R040" n="0043b18"/><p xml:id="pX25p0523c1501">雲峰又說　應住不是強執定之。而使之住。只要
<lb ed="X" n="0523c16"/><lb ed="R040" n="0044a01"/>於發念時。見得眞確。便不走脫。云何降伏其心者。
<lb ed="X" n="0523c17"/><lb ed="R040" n="0044a02"/>此心非另有一心也。善心方解。邪心卽隨故。須於
<lb ed="X" n="0523c18"/><lb ed="R040" n="0044a03"/>邪心續起之時。以大覺力降伏之耳。降伏者。如制
<lb ed="X" n="0523c19"/><lb ed="R040" n="0044a04"/>毒龍。如伏猛虎。如禦強宼。少不能降。反爲所制。卽
<lb ed="X" n="0523c20"/><lb ed="R040" n="0044a05"/>降之而復萌。其熾愈甚矣。降而伏之。不是強伏。所
<lb ed="X" n="0523c21"/><lb ed="R040" n="0044a06"/>住者常。則所伏者潛消而默化。此二句。是求世尊
<lb ed="X" n="0523c22"/><lb ed="R040" n="0044a07"/>一入門路徑。</p>
<lb ed="X" n="0523c23"/><lb ed="R040" n="0044a08"/><p xml:id="pX25p0523c2301">雲峰再說　應如是住如是降伏其心二句。一串
<lb ed="X" n="0523c24"/><lb ed="R040" n="0044a09"/>看。不是應如是住。又如是去降伏。所當住者住之。
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0524a" n="0524a"/>
<lb ed="X" n="0524a01"/><lb ed="R040" n="0044a10"/>則所不當住者。自然伏之矣。只因人於不應住處
<lb ed="X" n="0524a02"/><lb ed="R040" n="0044a11"/>住脚。便多一番。不自在心。那住得久。住不久時。又
<lb ed="X" n="0524a03"/><lb ed="R040" n="0044a12"/>去則所以制我者。皆跳躍而至矣。</p>
<lb ed="X" n="0524a04"/><lb ed="R040" n="0044a13"/><p xml:id="pX25p0524a0401">子眞說　佛言善哉善哉者。讚其問之甚善也。故
<lb ed="X" n="0524a05"/><lb ed="R040" n="0044a14"/>呼其名曰須菩提。正是儒家呼門人名一般。意如
<lb ed="X" n="0524a06"/><lb ed="R040" n="0044a15"/>汝所說。說字卽是下二句。添如來二字者。見得善
<lb ed="X" n="0524a07"/><lb ed="R040" n="0044a16"/>保護眷念諸菩薩。而付委囑托之。正是佛之本意。
<lb ed="X" n="0524a08"/><lb ed="R040" n="0044a17"/>所謂因其問而發之也。亦是迎機啓悟法。言世尊
<lb ed="X" n="0524a09"/><lb ed="R040" n="0044a18"/>說善男子善女人等。有此無上第一等。共證明覺
<lb ed="X" n="0524a10"/><lb ed="R040" n="0044b01"/>之心。便應如是住如是降伏也。如是意是如來說。
<lb ed="X" n="0524a11"/><lb ed="R040" n="0044b02"/>人有所住之地。而不能住。則不能降伏其心矣。故
<lb ed="X" n="0524a12"/><lb ed="R040" n="0044b03"/>應於所住之地。無有過。無有不及。恰好到此住位
<lb ed="X" n="0524a13"/><lb ed="R040" n="0044b04"/>故。佛言如是住。猶儒家言知所止也。止其所當止。
<lb ed="X" n="0524a14"/><lb ed="R040" n="0044b05"/>卽是如是住註脚也。人患在不知住。便將此心付
<lb ed="X" n="0524a15"/><lb ed="R040" n="0044b06"/>之。烏有何以降伏故。凡愚之心。蠢而不靈。中人之
<lb ed="X" n="0524a16"/><lb ed="R040" n="0044b07"/>心。觸而始動。聖賢之心。靜而能通者。其分別區畫。
<lb ed="X" n="0524a17"/><lb ed="R040" n="0044b08"/>只在一住時相違耳。何以故。能住者。適如其住而
<lb ed="X" n="0524a18"/><lb ed="R040" n="0044b09"/>止。不能住者。有過心便落魔障。有不及心。卽墮惡
<lb ed="X" n="0524a19"/><lb ed="R040" n="0044b10"/>道。人若於此得適中法。則一切魔障惡道。盡行銷
<lb ed="X" n="0524a20"/><lb ed="R040" n="0044b11"/>歸住處。而何有不降伏者乎。唯然是應而信之之
<lb ed="X" n="0524a21"/><lb ed="R040" n="0044b12"/>辭。故稱世尊願傾心樂聞。如是住二句之旨也。聞
<lb ed="X" n="0524a22"/><lb ed="R040" n="0044b13"/>言欲聞。是須菩提見解。欲進未進關頭故。下卽以
<lb ed="X" n="0524a23"/><lb ed="R040" n="0044b14"/>正宗指示。汝今諦聽。不是竟說審視。言汝今當以
<lb ed="X" n="0524a24"/><lb ed="R040" n="0044b15"/>其微妙之旨。審而聽之。則爲汝說者。皆有眞諦也。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0524b" n="0524b"/>
<lb ed="X" n="0524b01"/><lb ed="R040" n="0044b16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">大乘正宗分第三</cb:mulu><head>○大乘正宗分第三</head>
<lb ed="X" n="0524b02"/><lb ed="R040" n="0044b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0524b0201">佛吿須菩提。諸菩薩摩訶薩。應如是降伏其心。所有
<lb ed="X" n="0524b03"/><lb ed="R040" n="0044b18"/>一切衆生之類。若卵生。若胎生。若濕生。若化生。若有
<lb ed="X" n="0524b04"/><lb ed="R040" n="0045a01"/>色若。無色。若有想。若無想。若非有想非無想。我皆令
<lb ed="X" n="0524b05"/><lb ed="R040" n="0045a02"/>入無餘涅槃。而滅度之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0524b06"/><lb ed="R040" n="0045a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0524b0601">子眞說　爾時佛聞須菩提之請說而吿之。此一
<lb ed="X" n="0524b07"/><lb ed="R040" n="0045a04"/>段文字。是說入門大頭腦也。須菩提三字。是呼其
<lb ed="X" n="0524b08"/><lb ed="R040" n="0045a05"/>名而吿之。不連下諸菩薩摩訶薩在內。摩訶二字。
<lb ed="X" n="0524b09"/><lb ed="R040" n="0045a06"/>是大者之稱。於諸菩薩中。而又爲大菩薩也。言此
<lb ed="X" n="0524b10"/><lb ed="R040" n="0045a07"/>大菩薩。亦不過從此入門。入門之法。只是一個降
<lb ed="X" n="0524b11"/><lb ed="R040" n="0045a08"/>伏其心。前此言如是住如是降伏其心。此專言下
<lb ed="X" n="0524b12"/><lb ed="R040" n="0045a09"/>句者。正以勇猛精進之法吿也。人心最難降伏。惟
<lb ed="X" n="0524b13"/><lb ed="R040" n="0045a10"/>能以勇猛力量。及精進神思。得步入步。便是降伏
<lb ed="X" n="0524b14"/><lb ed="R040" n="0045a11"/>功夫。故應如是也。但生類不一。且槪擧而言之。所
<lb ed="X" n="0524b15"/><lb ed="R040" n="0045a12"/>以有一切衆生之類。此句是冐該下文九種而言。
<lb ed="X" n="0524b16"/><lb ed="R040" n="0045a13"/>數若字。是二指點處。非無想句。不下若字。<anchor xml:id="nkr_note_add_0524b1601" n="0524b1601"/><anchor xml:id="beg0524b1601" n="0524b1601"/>已<anchor xml:id="end0524b1601"/>到實
<lb ed="X" n="0524b17"/><lb ed="R040" n="0045a14"/>地位矣。卵胎濕化。單指物。言不涉人類。若有色下。
<lb ed="X" n="0524b18"/><lb ed="R040" n="0045a15"/>單指人言。不涉物類。言卵胎溼化四種之生。各自
<lb ed="X" n="0524b19"/><lb ed="R040" n="0045a16"/>不同。而總一生也。有色色字。不專指情欲。言人有
<lb ed="X" n="0524b20"/><lb ed="R040" n="0045a17"/>此身。卽有此色故。謂之色相。有色則聲香味觸法。
<lb ed="X" n="0524b21"/><lb ed="R040" n="0045a18"/>皆爲色動。而卽爲色迷。此有字。仍對有色相者。言
<lb ed="X" n="0524b22"/><lb ed="R040" n="0045b01"/>若無色。非專言無色也。空諸相則著不得色。而色
<lb ed="X" n="0524b23"/><lb ed="R040" n="0045b02"/>自無矣。有想想字。不專指私稱。言凡人有心必有
<lb ed="X" n="0524b24"/><lb ed="R040" n="0045b03"/>想故。謂之思想。視聽言動。從思想而出。想之正。則
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0524c" n="0524c"/>
<lb ed="X" n="0524c01"/><lb ed="R040" n="0045b04"/>視聽言動皆正。想之邪。則皆邪。惟其有想。便有邪
<lb ed="X" n="0524c02"/><lb ed="R040" n="0045b05"/>正二端。故此想字。仍從正邊說。若無想。則邪正之
<lb ed="X" n="0524c03"/><lb ed="R040" n="0045b06"/>念。陶融入化。而想歸於無矣。若非有想。則想雖有。
<lb ed="X" n="0524c04"/><lb ed="R040" n="0045b07"/>而想<anchor xml:id="nkr_note_add_0524c0401" n="0524c0401"/><anchor xml:id="beg0524c0401" n="0524c0401"/>已<anchor xml:id="end0524c0401"/>入微。不見有想之迹。故有想而非有也。非
<lb ed="X" n="0524c05"/><lb ed="R040" n="0045b08"/>無想句。卽從上句連絡。無想<anchor xml:id="nkr_note_add_0524c0501" n="0524c0501"/><anchor xml:id="beg0524c0501" n="0524c0501"/>已<anchor xml:id="end0524c0501"/>不落想矣。非無想
<lb ed="X" n="0524c06"/><lb ed="R040" n="0045b09"/>幷不落無想。葢緣想入無上。則心性明覺。無可更
<lb ed="X" n="0524c07"/><lb ed="R040" n="0045b10"/>著想處。何有於無想。若此想眞落空處。則前此從
<lb ed="X" n="0524c08"/><lb ed="R040" n="0045b11"/>想而得者。反墮落矣。所以此句。竟將以無量無邊。
<lb ed="X" n="0524c09"/><lb ed="R040" n="0045b12"/>作非字解也。</p>
<lb ed="X" n="0524c10"/><lb ed="R040" n="0045b13"/><p xml:id="pX25p0524c1001">雲峰說　我字是佛自稱。皆字指上九種說。令字
<lb ed="X" n="0524c11"/><lb ed="R040" n="0045b14"/>是佛以覺性。而通於九種之覺性。故能令之也。入
<lb ed="X" n="0524c12"/><lb ed="R040" n="0045b15"/>字最有功夫。不可作出彼入此看。直是令一切衆
<lb ed="X" n="0524c13"/><lb ed="R040" n="0045b16"/>生。造入法門。而佛以無剩義之法。使之盡覺。涅槃
<lb ed="X" n="0524c14"/><lb ed="R040" n="0045b17"/>二字。解者多悞。有以涅槃爲死者。釋氏之悞也。有
<lb ed="X" n="0524c15"/><lb ed="R040" n="0045b18"/>以如來另有涅槃經者。再悞也。夫涅槃者。是如來
<lb ed="X" n="0524c16"/><lb ed="R040" n="0046a01"/>之眞性明覺。自有天地到今。無分今古。此眞性。常
<lb ed="X" n="0524c17"/><lb ed="R040" n="0046a02"/>存不失。所以如來以三世轉身法界。如去復來。愈
<lb ed="X" n="0524c18"/><lb ed="R040" n="0046a03"/>到愈熟。永無迷路。故得以其眞性。與天地終始。永
<lb ed="X" n="0524c19"/><lb ed="R040" n="0046a04"/>無斷續。謂之涅槃。無餘涅槃者。言此涅槃毫無剩
<lb ed="X" n="0524c20"/><lb ed="R040" n="0046a05"/>義。尙待補塞。所以將此眞性普度一切衆生也。言
<lb ed="X" n="0524c21"/><lb ed="R040" n="0046a06"/>滅度者。不是生滅之滅。是言如來度人。全無形跡。
<lb ed="X" n="0524c22"/><lb ed="R040" n="0046a07"/>潛移默化。使之盡行化度也。</p>
<lb ed="X" n="0524c23"/><lb ed="R040" n="0046a08"/><p xml:id="pX25p0524c2301">子眞說　涅槃竟作到彼岸看。是否。</p>
<lb ed="X" n="0524c24"/><lb ed="R040" n="0046a09"/><p xml:id="pX25p0524c2401">雲峯說　是是但不說得明白。竟云到彼岸。從何
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0525a" n="0525a"/>
<lb ed="X" n="0525a01"/><lb ed="R040" n="0046a10"/>處作津梁。故須以前之降伏二字。下一杖子。如無
<lb ed="X" n="0525a02"/><lb ed="R040" n="0046a11"/>餘則不消降伏矣。若論到無餘地位。則涅槃仍是
<lb ed="X" n="0525a03"/><lb ed="R040" n="0046a12"/>無餘有餘。非涅槃矣。求其無餘。則亦非涅槃矣。四
<lb ed="X" n="0525a04"/><lb ed="R040" n="0046a13"/>字相連而解。何有不明乎。</p>
<lb ed="X" n="0525a05"/><lb ed="R040" n="0046a14"/><p xml:id="pX25p0525a0501">子眞說　滅度之如來有心否。</p>
<lb ed="X" n="0525a06"/><lb ed="R040" n="0046a15"/><p xml:id="pX25p0525a0601">雲峯說　有心滅度。便有度不得處。功夫不在滅
<lb ed="X" n="0525a07"/><lb ed="R040" n="0046a16"/>度時。而在降伏其心時。如來惟不待降伏。便能令
<lb ed="X" n="0525a08"/><lb ed="R040" n="0046a17"/>衆生無不化度矣。九種旣分。人物便有靈蠢。如來
<lb ed="X" n="0525a09"/><lb ed="R040" n="0046a18"/>如何令皆滅度。惟不分靈蠢。而皆滅度。所以謂無
<lb ed="X" n="0525a10"/><lb ed="R040" n="0046b01"/>餘涅槃也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0525a11"/><lb ed="R040" n="0046b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0525a1101">如是滅度無量無數無邊衆生。實無衆生得滅度者。
<lb ed="X" n="0525a12"/><lb ed="R040" n="0046b03"/>何以故。須菩提。若菩薩有我相人相衆生相壽者相。
<lb ed="X" n="0525a13"/><lb ed="R040" n="0046b04"/>卽非菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0525a14"/><lb ed="R040" n="0046b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0525a1401">子眞說　上文言佛滅度衆生。而如來以爲衆生。
<lb ed="X" n="0525a15"/><lb ed="R040" n="0046b06"/>皆有佛性。皆可作佛。則是此等無可限量。無可指
<lb ed="X" n="0525a16"/><lb ed="R040" n="0046b07"/>數。無有邊際。一切衆生。俱是可以化度。不以我之
<lb ed="X" n="0525a17"/><lb ed="R040" n="0046b08"/>化度。而成證果故。謂實無衆生得滅度也。</p>
<lb ed="X" n="0525a18"/><lb ed="R040" n="0046b09"/><p xml:id="pX25p0525a1801">雲峯說　實無句。是言如來以無餘涅槃滅度衆
<lb ed="X" n="0525a19"/><lb ed="R040" n="0046b10"/>生。到衆生滅度之後。使九種衆生。俱<anchor xml:id="nkr_note_add_0525a1901" n="0525a1901"/><anchor xml:id="beg0525a1901" n="0525a1901"/>已<anchor xml:id="end0525a1901"/>入化。則是
<lb ed="X" n="0525a20"/><lb ed="R040" n="0046b11"/>衆生。<anchor xml:id="nkr_note_add_0525a2001" n="0525a2001"/><anchor xml:id="beg0525a2001" n="0525a2001"/>已<anchor xml:id="end0525a2001"/>無如來滅度之形跡。故謂之實無有得。譬
<lb ed="X" n="0525a21"/><lb ed="R040" n="0046b12"/>如魚在水而忘水。與之俱化何得之有。此句不是
<lb ed="X" n="0525a22"/><lb ed="R040" n="0046b13"/>如來自讚能度衆生。正言無量無數無邊。在在可
<lb ed="X" n="0525a23"/><lb ed="R040" n="0046b14"/>度。實由衆生可造入無餘。而非我之功也。何以故
<lb ed="X" n="0525a24"/><lb ed="R040" n="0046b15"/>三字。申明實無有句之故。如來以爲若菩薩欲滅
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0525b" n="0525b"/>
<lb ed="X" n="0525b01"/><lb ed="R040" n="0046b16"/>度衆生。而謂我之一身可以度之。便先設一我相。
<lb ed="X" n="0525b02"/><lb ed="R040" n="0046b17"/>有我卽有人。人我相形。便有人相。有人相。則前此
<lb ed="X" n="0525b03"/><lb ed="R040" n="0046b18"/>九種衆生。其中便分別靈蠢高下。而存一衆生相
<lb ed="X" n="0525b04"/><lb ed="R040" n="0047a01"/>矣。有衆生相。將欲以我之身。永長於世。而化度一
<lb ed="X" n="0525b05"/><lb ed="R040" n="0047a02"/>切。便生壽者相。卽非菩薩地位中人矣。所以如來
<lb ed="X" n="0525b06"/><lb ed="R040" n="0047a03"/>度盡衆生。而不留四相故。謂之皆入無餘涅槃也。</p>
<lb ed="X" n="0525b07"/><lb ed="R040" n="0047a04"/><p xml:id="pX25p0525b0701">子眞說　如此說有我相四句。是一串矣。何謂四
<lb ed="X" n="0525b08"/><lb ed="R040" n="0047a05"/>相。</p>
<lb ed="X" n="0525b09"/><lb ed="R040" n="0047a06"/><p xml:id="pX25p0525b0901">雲峰說　我相卽是人相。則雖有四相。仍從我相
<lb ed="X" n="0525b10"/><lb ed="R040" n="0047a07"/>而起。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0525b11"/><lb ed="R040" n="0047a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">妙行無住分第四</cb:mulu><head>○妙行無住分第四</head>
<lb ed="X" n="0525b12"/><lb ed="R040" n="0047a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0525b1201">復次須菩提。菩薩於法應無所住行於布施。所謂不
<lb ed="X" n="0525b13"/><lb ed="R040" n="0047a10"/>住色布施。不住聲香味觸法布施。須菩提。菩薩應如
<lb ed="X" n="0525b14"/><lb ed="R040" n="0047a11"/>是布施。不住於相。何以故。若菩薩不住相布施。其福
<lb ed="X" n="0525b15"/><lb ed="R040" n="0047a12"/>德不可思量。須菩提。於意云何。東方虗空可思量不。
<lb ed="X" n="0525b16"/><lb ed="R040" n="0047a13"/>不也世尊。須菩提。南西北方四維上下虗空。可思量
<lb ed="X" n="0525b17"/><lb ed="R040" n="0047a14"/>不。不也世尊。須菩提。菩薩無住相布施。福德亦復如
<lb ed="X" n="0525b18"/><lb ed="R040" n="0047a15"/>是。不可思量。須菩提。菩薩但應如所敎住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0525b19"/><lb ed="R040" n="0047a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0525b1901">子眞說　上文說無有四相。而此問正發明無相
<lb ed="X" n="0525b20"/><lb ed="R040" n="0047a17"/>之旨。是時須菩提從座起立。而世尊使復坐於位
<lb ed="X" n="0525b21"/><lb ed="R040" n="0047a18"/>次。而吿之曰。所謂四相者。不可住著於心故。菩薩
<lb ed="X" n="0525b22"/><lb ed="R040" n="0047b01"/>應無所住。此問內有七住字。上六住俱作執著意
<lb ed="X" n="0525b23"/><lb ed="R040" n="0047b02"/>解。末一住字。仍作止住意解。於法法字。卽無四相
<lb ed="X" n="0525b24"/><lb ed="R040" n="0047b03"/>之法也。應無所住者。卽下文色聲香味觸法是也。
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0525c" n="0525c"/>
<lb ed="X" n="0525c01"/><lb ed="R040" n="0047b04"/>六者謂之六塵極意。執著人我衆生壽者四相。緣
<lb ed="X" n="0525c02"/><lb ed="R040" n="0047b05"/>此六塵。便不得空諸所有故。應無所住也。無所住
<lb ed="X" n="0525c03"/><lb ed="R040" n="0047b06"/>卽以六度中布施一節言之。亦不可以執著行之。
<lb ed="X" n="0525c04"/><lb ed="R040" n="0047b07"/>不可行者何。如色聲等。是色者形色。聲者音聲。香
<lb ed="X" n="0525c05"/><lb ed="R040" n="0047b08"/>者馨香。味者滋味。觸者情所感觸。法者法所引導。此
<lb ed="X" n="0525c06"/><lb ed="R040" n="0047b09"/>六項於布施時。尤易漸染。惟布施時。不住色聲香
<lb ed="X" n="0525c07"/><lb ed="R040" n="0047b10"/>味觸法想。則亦無求福報想矣。故言菩薩無住相
<lb ed="X" n="0525c08"/><lb ed="R040" n="0047b11"/>布施。葢因人於布施時。每每著相。將謂我施於人
<lb ed="X" n="0525c09"/><lb ed="R040" n="0047b12"/>人。人可施而願世人同沾我澤。而又願我常常布
<lb ed="X" n="0525c10"/><lb ed="R040" n="0047b13"/>施。四相俱不空矣。其故實由色聲等而起。就如見
<lb ed="X" n="0525c11"/><lb ed="R040" n="0047b14"/>一人而思布施。便動形色相。聞一人而欲布施。便
<lb ed="X" n="0525c12"/><lb ed="R040" n="0047b15"/>生音聲相。布施之時。馨香滋味。必求全美。而又因
<lb ed="X" n="0525c13"/><lb ed="R040" n="0047b16"/>求福德之心觸動。欲使接引衆生同歸大法。便是
<lb ed="X" n="0525c14"/><lb ed="R040" n="0047b17"/>六塵不淨。此段不重布施。世尊仍爲大衆說法。而
<lb ed="X" n="0525c15"/><lb ed="R040" n="0047b18"/>借布施一事。以發明無住相耳。布施者布陳<anchor xml:id="nkr_note_add_0525c1501" n="0525c1501"/><anchor xml:id="beg0525c1501" n="0525c1501"/>己<anchor xml:id="end0525c1501"/>之
<lb ed="X" n="0525c16"/><lb ed="R040" n="0048a01"/>所有。而施之於人。最著色相。故世尊於六塵中。單
<lb ed="X" n="0525c17"/><lb ed="R040" n="0048a02"/>提言之。</p>
<lb ed="X" n="0525c18"/><lb ed="R040" n="0048a03"/><p xml:id="pX25p0525c1801">子眞又說　上言無住相布施其故何。以此句是
<lb ed="X" n="0525c19"/><lb ed="R040" n="0048a04"/>申明上文意。故言若菩薩不以四相六塵執著。而
<lb ed="X" n="0525c20"/><lb ed="R040" n="0048a05"/>行於布施。其於福德不可思維而度量。</p>
<lb ed="X" n="0525c21"/><lb ed="R040" n="0048a06"/><p xml:id="pX25p0525c2101">雲峰說　上文旣說無住相。此又說到福德。不是
<lb ed="X" n="0525c22"/><lb ed="R040" n="0048a07"/>如來以果報忻動衆生。只緣衆生布施一念。求福
<lb ed="X" n="0525c23"/><lb ed="R040" n="0048a08"/>者多。故以福德聳動之。其實是對下乘者說。非謂
<lb ed="X" n="0525c24"/><lb ed="R040" n="0048a09"/>無住相註脚也。總之。無住相中。自有福德。若求而
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0526a" n="0526a"/>
<lb ed="X" n="0526a01"/><lb ed="R040" n="0048a10"/>得之。便是有限。何不可思量之有此二句。上重下
<lb ed="X" n="0526a02"/><lb ed="R040" n="0048a11"/>輕。福德又在布施中說出。</p>
<lb ed="X" n="0526a03"/><lb ed="R040" n="0048a12"/><p xml:id="pX25p0526a0301">子眞說　如來又言。於意云何者。是敎須菩提於
<lb ed="X" n="0526a04"/><lb ed="R040" n="0048a13"/>意中自去忖度一番說。東西南北上下四維。指十
<lb ed="X" n="0526a05"/><lb ed="R040" n="0048a14"/>方而言也。有十方便有方嚮。而此十方。盡屬虗空。
<lb ed="X" n="0526a06"/><lb ed="R040" n="0048a15"/>則無有邊際。不可思維度量矣。故如來問其可思
<lb ed="X" n="0526a07"/><lb ed="R040" n="0048a16"/>量不。而須菩提直言不可思量也。言菩薩無住相
<lb ed="X" n="0526a08"/><lb ed="R040" n="0048a17"/>布施。其於福德。亦復如上所云十方虗空不可思
<lb ed="X" n="0526a09"/><lb ed="R040" n="0048a18"/>量也。此段正言不求福德。而福德自至。葢以其無
<lb ed="X" n="0526a10"/><lb ed="R040" n="0048b01"/>執著也。故如來說。凡菩薩但應如我所敎。不住於
<lb ed="X" n="0526a11"/><lb ed="R040" n="0048b02"/>相而降伏其心。則此心便有定嚮。而得所住止矣。</p>
<lb ed="X" n="0526a12"/><lb ed="R040" n="0048b03"/><p xml:id="pX25p0526a1201">雲峰說　此句結無住相。而幷結降伏其心之旨。
<lb ed="X" n="0526a13"/><lb ed="R040" n="0048b04"/>如所敎說得。自然不由勉強。故能斷絕塵根。一空
<lb ed="X" n="0526a14"/><lb ed="R040" n="0048b05"/>諸相。乃能住止。若使諸相。稍存心中有所。更何住
<lb ed="X" n="0526a15"/><lb ed="R040" n="0048b06"/>處。</p>
<lb ed="X" n="0526a16"/><lb ed="R040" n="0048b07"/><p xml:id="pX25p0526a1601">子眞說　住在何處。</p>
<lb ed="X" n="0526a17"/><lb ed="R040" n="0048b08"/><p xml:id="pX25p0526a1701">雲峯說　住在空虗處。</p>
<lb ed="X" n="0526a18"/><lb ed="R040" n="0048b09"/><p xml:id="pX25p0526a1801">子眞說　空虗處住得定否。</p>
<lb ed="X" n="0526a19"/><lb ed="R040" n="0048b10"/><p xml:id="pX25p0526a1901">雲峯說　空虗處住得久。若涉六塵。便刻刻欲遷
<lb ed="X" n="0526a20"/><lb ed="R040" n="0048b11"/>矣。何處是我安心處乎。</p>
<lb ed="X" n="0526a21"/><lb ed="R040" n="0048b12"/><p xml:id="pX25p0526a2101">子眞說　布施一端。不說到福德。布施何用。</p>
<lb ed="X" n="0526a22"/><lb ed="R040" n="0048b13"/><p xml:id="pX25p0526a2201">雲峰說　若說到福德布施。又何用。</p>
<lb ed="X" n="0526a23"/><lb ed="R040" n="0048b14"/><p xml:id="pX25p0526a2301">子眞說　然則不布施者。反有福德乎。</p>
<lb ed="X" n="0526a24"/><lb ed="R040" n="0048b15"/><p xml:id="pX25p0526a2401">雲峯說　布施有限。福德無窮。人若於布施。前後
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0526b" n="0526b"/>
<lb ed="X" n="0526b01"/><lb ed="R040" n="0048b16"/>打算。一回反爲布施所拘。而果報亦從此分限矣。
<lb ed="X" n="0526b02"/><lb ed="R040" n="0048b17"/>故此段深言淺解。與後義不同。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0526b03"/><lb ed="R040" n="0048b18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">如理實見分第五</cb:mulu><head>○如理實見分第五</head>
<lb ed="X" n="0526b04"/><lb ed="R040" n="0049a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0526b0401">須菩提。於意云何。可以身相見如來不。不也世尊。不
<lb ed="X" n="0526b05"/><lb ed="R040" n="0049a02"/>可以身相得見如來。何以故。如來所說身相。卽非身
<lb ed="X" n="0526b06"/><lb ed="R040" n="0049a03"/>相。佛吿須菩提。凡所有相。皆是虗妄。若見諸相非相。
<lb ed="X" n="0526b07"/><lb ed="R040" n="0049a04"/>卽見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0526b08"/><lb ed="R040" n="0049a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0526b0801">子眞說　此段是如來詰問。須菩提以令之言下
<lb ed="X" n="0526b09"/><lb ed="R040" n="0049a06"/>自悟意。總發明上文無住相之旨。亦是如來現身
<lb ed="X" n="0526b10"/><lb ed="R040" n="0049a07"/>說法處。故言心中揣度。何如果可以現在說法之
<lb ed="X" n="0526b11"/><lb ed="R040" n="0049a08"/>身相。見如來否。此句正是進須菩提一層也。時須
<lb ed="X" n="0526b12"/><lb ed="R040" n="0049a09"/>菩提於當下直認不也。故稱世尊不可以今日說
<lb ed="X" n="0526b13"/><lb ed="R040" n="0049a10"/>法之身相。得執著之以見如來。而復自解其故。凡
<lb ed="X" n="0526b14"/><lb ed="R040" n="0049a11"/>一切所見之相。皆是虗空妄說。無有實際。故云見
<lb ed="X" n="0526b15"/><lb ed="R040" n="0049a12"/>得一切之相非眞相。卽知今日說法如來之身。尙
<lb ed="X" n="0526b16"/><lb ed="R040" n="0049a13"/>是幻相不可執。此相以爲見如來也。此句明說人
<lb ed="X" n="0526b17"/><lb ed="R040" n="0049a14"/>人有佛心。而不可存佛相佛心。刻刻在念。無相而
<lb ed="X" n="0526b18"/><lb ed="R040" n="0049a15"/>相。眞佛相或留於世。有相而相。假見得卽心卽佛。
<lb ed="X" n="0526b19"/><lb ed="R040" n="0049a16"/>不落障礙。方爲無住相也。時佛又言此者。正使須
<lb ed="X" n="0526b20"/><lb ed="R040" n="0049a17"/>菩提認定非相。是見如來之本旨。不可又自疑惑
<lb ed="X" n="0526b21"/><lb ed="R040" n="0049a18"/>也。此段一問一答。而問答中。又一結以終不可以
<lb ed="X" n="0526b22"/><lb ed="R040" n="0049b01"/>身相見之義。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0526b23"/><lb ed="R040" n="0049b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正信希有分第六</cb:mulu><head>○正信希有分第六</head>
<lb ed="X" n="0526b24"/><lb ed="R040" n="0049b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0526b2401">須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。得聞如是言說章句。
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0526c" n="0526c"/>
<lb ed="X" n="0526c01"/><lb ed="R040" n="0049b04"/>生實信不。佛吿須菩提。莫作是說。如來滅後。後五百
<lb ed="X" n="0526c02"/><lb ed="R040" n="0049b05"/>歲。有持戒修福者。於此章句。能生信心。以此爲實。當
<lb ed="X" n="0526c03"/><lb ed="R040" n="0049b06"/>知是人不於一佛二佛三四五佛而種善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0526c0301" n="0526c0301"/><anchor xml:id="beg0526c0301" n="0526c0301"/>已<anchor xml:id="end0526c0301"/>於無
<lb ed="X" n="0526c04"/><lb ed="R040" n="0049b07"/>量千萬佛所種諸善根。聞是章句。乃至一念生淨信
<lb ed="X" n="0526c05"/><lb ed="R040" n="0049b08"/>者。須菩提。如來悉知悉見是諸衆生。得如是無量福
<lb ed="X" n="0526c06"/><lb ed="R040" n="0049b09"/>德。何以故。是諸衆生。無復我相人相衆生相壽者相。
<lb ed="X" n="0526c07"/><lb ed="R040" n="0049b10"/>無法相。亦無非法相。何以故。是諸衆生。若心取相。卽
<lb ed="X" n="0526c08"/><lb ed="R040" n="0049b11"/>爲著我人衆生壽者。若取法相。卽著我人衆生壽者。
<lb ed="X" n="0526c09"/><lb ed="R040" n="0049b12"/>何以故。若取非法相。卽著我人衆生壽者。是故不應
<lb ed="X" n="0526c10"/><lb ed="R040" n="0049b13"/>取法。不應取非法。以是義故。如來常說。汝等比丘。知
<lb ed="X" n="0526c11"/><lb ed="R040" n="0049b14"/>我說法。如筏喩者。法尙應捨。何況非法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0526c12"/><lb ed="R040" n="0049b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0526c1201">子眞說　此段是須菩提於信後復設疑端以問。
<lb ed="X" n="0526c13"/><lb ed="R040" n="0049b16"/>葢以上言成佛之言。下言成佛之事。是時須菩提
<lb ed="X" n="0526c14"/><lb ed="R040" n="0049b17"/>聞如來說。不可以身相見如來。恐世人因此一言。
<lb ed="X" n="0526c15"/><lb ed="R040" n="0049b18"/>而幷佛言皆屬空虗。故白佛言。頗有一切衆生得
<lb ed="X" n="0526c16"/><lb ed="R040" n="0050a01"/>聞應如是住之言。與無住於相之說。及此經中之
<lb ed="X" n="0526c17"/><lb ed="R040" n="0050a02"/>一章一句。生信心而奉持否乎。此段問意。單恐人
<lb ed="X" n="0526c18"/><lb ed="R040" n="0050a03"/>不見佛相。但聞佛言。而生懈心。故言莫作是生實
<lb ed="X" n="0526c19"/><lb ed="R040" n="0050a04"/>信之說。此中章句不論世代遠近無有。不信者。卽
<lb ed="X" n="0526c20"/><lb ed="R040" n="0050a05"/>使如來於五百歲之前說此言。而於五百歲之後。
<lb ed="X" n="0526c21"/><lb ed="R040" n="0050a06"/>如來此時僅有言在。其有持佛戒而修福德。聞此
<lb ed="X" n="0526c22"/><lb ed="R040" n="0050a07"/>章句。實實能生信心。正以此言非空說。而有實理
<lb ed="X" n="0526c23"/><lb ed="R040" n="0050a08"/>也。故是人得奉持其言。當知是人之善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0526c2301" n="0526c2301"/><anchor xml:id="beg0526c2301" n="0526c2301"/>已<anchor xml:id="end0526c2301"/>深不
<lb ed="X" n="0526c24"/><lb ed="R040" n="0050a09"/>特於一二善人。及三四五之善人。得此善根<anchor xml:id="nkr_note_add_0526c2401" n="0526c2401"/><anchor xml:id="beg0526c2401" n="0526c2401"/>已<anchor xml:id="end0526c2401"/>。於
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0527a" n="0527a"/>
<lb ed="X" n="0527a01"/><lb ed="R040" n="0050a10"/>無可限量之善人。至千萬善中。會著源頭。得此種
<lb ed="X" n="0527a02"/><lb ed="R040" n="0050a11"/>子根深蒂固故。聞此章句。乃至於無住相一念中。
<lb ed="X" n="0527a03"/><lb ed="R040" n="0050a12"/>生淸淨心。信其實而無疑者。則是如來之言。雖世
<lb ed="X" n="0527a04"/><lb ed="R040" n="0050a13"/>遠人湮。而且信從。況近代乎。故又言如來不分遠
<lb ed="X" n="0527a05"/><lb ed="R040" n="0050a14"/>近。人人實信是如來之心。無有不知之。而見之者。
<lb ed="X" n="0527a06"/><lb ed="R040" n="0050a15"/>則悉知悉見之諸衆生。應於淸淨中。得此無可限
<lb ed="X" n="0527a07"/><lb ed="R040" n="0050a16"/>量之福德矣。</p>
<lb ed="X" n="0527a08"/><lb ed="R040" n="0050a17"/><p xml:id="pX25p0527a0801">雲峰說　人人是如來心。則無不信。人人信如來
<lb ed="X" n="0527a09"/><lb ed="R040" n="0050a18"/>言。則此心無不生淸淨。淸淨心中。便具無量福德。
<lb ed="X" n="0527a10"/><lb ed="R040" n="0050b01"/>正以此福德。原不假求而得者。故能得之無量也。
<lb ed="X" n="0527a11"/><lb ed="R040" n="0050b02"/>子眞說　悉知悉見。則衆生卽是如來。何分衆生
<lb ed="X" n="0527a12"/><lb ed="R040" n="0050b03"/>雲峰說　<anchor xml:id="nkr_note_add_0527a1201" n="0527a1201"/><anchor xml:id="beg0527a1201" n="0527a1201"/>已<anchor xml:id="end0527a1201"/>知者如來也。見而知之者衆生也。能
<lb ed="X" n="0527a13"/><lb ed="R040" n="0050b04"/>見而知。便可造如來地位矣。</p>
<lb ed="X" n="0527a14"/><lb ed="R040" n="0050b05"/><p xml:id="pX25p0527a1401">子眞說　何以故者。是發明上得無量福德句也。
<lb ed="X" n="0527a15"/><lb ed="R040" n="0050b06"/>此下作三段看。葢言是淸淨心之衆生。不可一毫
<lb ed="X" n="0527a16"/><lb ed="R040" n="0050b07"/>迷戀。若心中先有一相而取之。以爲我有。卽爲著
<lb ed="X" n="0527a17"/><lb ed="R040" n="0050b08"/>四相。言爲字者。四相本無。而我自爲此相。故下文
<lb ed="X" n="0527a18"/><lb ed="R040" n="0050b09"/>不著爲字。而此獨添言之。此段應單講。下二段應
<lb ed="X" n="0527a19"/><lb ed="R040" n="0050b10"/>對講。大意云。若心中著相。則四相齊至。此爲不能
<lb ed="X" n="0527a20"/><lb ed="R040" n="0050b11"/>空相者言。下二段云。若心中偏於有。而認定法相
<lb ed="X" n="0527a21"/><lb ed="R040" n="0050b12"/>取之。卽著四相。若偏於無。而認定非法相取之。則
<lb ed="X" n="0527a22"/><lb ed="R040" n="0050b13"/>亦著四相。正以如來之法。不可偏有偏無。是故不
<lb ed="X" n="0527a23"/><lb ed="R040" n="0050b14"/>應取法。而徒托於章句。不應取非法。而竟落於斷
<lb ed="X" n="0527a24"/><lb ed="R040" n="0050b15"/>滅。正以是無住相之義。皆不可以有無之心執著
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0527b" n="0527b"/>
<lb ed="X" n="0527b01"/><lb ed="R040" n="0050b16"/>故也。知其故則汝等今日聽法之比丘。皆當知我
<lb ed="X" n="0527b02"/><lb ed="R040" n="0050b17"/>所說之法。不可倚靠。正如渡人之筏。方其未渡。人
<lb ed="X" n="0527b03"/><lb ed="R040" n="0050b18"/>人欲登。旣登而及岸。卽捨之不用矣。則信今日所
<lb ed="X" n="0527b04"/><lb ed="R040" n="0051a01"/>說之法。尙如此筏。而有可用不必用之時。況於非
<lb ed="X" n="0527b05"/><lb ed="R040" n="0051a02"/>法。而可悞執之乎。</p>
<lb ed="X" n="0527b06"/><lb ed="R040" n="0051a03"/><p xml:id="pX25p0527b0601">雲峯說　此三段。第一段言心取相者。相隨心生
<lb ed="X" n="0527b07"/><lb ed="R040" n="0051a04"/>也。第二段。言取法相者。相隨法起也。第三段。言取
<lb ed="X" n="0527b08"/><lb ed="R040" n="0051a05"/>非法相者。因欲去六塵。而未得無住相之眞旨。竟
<lb ed="X" n="0527b09"/><lb ed="R040" n="0051a06"/>墮空魔。了無所得。是以非法相而生相也。但下文
<lb ed="X" n="0527b10"/><lb ed="R040" n="0051a07"/>只說法相非法相句。而不及心取相句。則知心字
<lb ed="X" n="0527b11"/><lb ed="R040" n="0051a08"/>是貫串三段之義。末句是足明上句。竝不深一層。
<lb ed="X" n="0527b12"/><lb ed="R040" n="0051a09"/>從來講非法太粘。應耑重法。尙應捨句。以見如來
<lb ed="X" n="0527b13"/><lb ed="R040" n="0051a10"/>於衆生言說章句生實信。後又超出章句。便得如
<lb ed="X" n="0527b14"/><lb ed="R040" n="0051a11"/>來眞面目矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0527b15"/><lb ed="R040" n="0051a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無得無說分第七</cb:mulu><head>○無得無說分第七</head>
<lb ed="X" n="0527b16"/><lb ed="R040" n="0051a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0527b1601">須菩提。於意云何。如來得阿耨多羅三藐三菩提耶。
<lb ed="X" n="0527b17"/><lb ed="R040" n="0051a14"/>如來有所說法耶。須菩提言。如我解佛所說義。無有
<lb ed="X" n="0527b18"/><lb ed="R040" n="0051a15"/>定法名阿耨多羅三藐三菩提。亦無有定法如來可
<lb ed="X" n="0527b19"/><lb ed="R040" n="0051a16"/>說。何以故。如來所說法。皆不可取不可說。非法非非
<lb ed="X" n="0527b20"/><lb ed="R040" n="0051a17"/>法。所以者何。一切賢聖。皆以無爲法。而有差別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0527b21"/><lb ed="R040" n="0051a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0527b2101">子眞說　此段是如來設疑端。以啓悟須菩提意。
<lb ed="X" n="0527b22"/><lb ed="R040" n="0051b01"/>故言汝今意中揣度如來。果得阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0527b23"/><lb ed="R040" n="0051b02"/>菩提耶。葢謂如來<anchor xml:id="nkr_note_add_0527b2301" n="0527b2301"/><anchor xml:id="beg0527b2301" n="0527b2301"/>已<anchor xml:id="end0527b2301"/>成證果。而於無上正等正覺
<lb ed="X" n="0527b24"/><lb ed="R040" n="0051b03"/>果。有所得否。故如來有所憑藉。而今爲之說法耶。
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0527c" n="0527c"/>
<lb ed="X" n="0527c01"/><lb ed="R040" n="0051b04"/>此一問要見上文無住相。而至於無法。可說微矣。
<lb ed="X" n="0527c02"/><lb ed="R040" n="0051b05"/>但非法不可取易明也。法而應捨。則後之求法者。
<lb ed="X" n="0527c03"/><lb ed="R040" n="0051b06"/>無有入門處。故設此以問耳。須菩提卽答云。如我
<lb ed="X" n="0527c04"/><lb ed="R040" n="0051b07"/>解如來有所說法之義。其實無有定法。名此無上
<lb ed="X" n="0527c05"/><lb ed="R040" n="0051b08"/>正等之正覺。亦無有定法。而爲今日如來可說之
<lb ed="X" n="0527c06"/><lb ed="R040" n="0051b09"/>法也。</p>
<lb ed="X" n="0527c07"/><lb ed="R040" n="0051b10"/><p xml:id="pX25p0527c0701">雲峰說　法不可定者。不是千條萬緖多而難定。
<lb ed="X" n="0527c08"/><lb ed="R040" n="0051b11"/>只因人人有此正覺。便應直造無上。一泥於法。卽
<lb ed="X" n="0527c09"/><lb ed="R040" n="0051b12"/>落窠臼。而覺性反爲法泥。下句說無有定法。而下
<lb ed="X" n="0527c10"/><lb ed="R040" n="0051b13"/>一亦字。是連上句說。下見得如來。得之於<anchor xml:id="nkr_note_add_0527c1001" n="0527c1001"/><anchor xml:id="beg0527c1001" n="0527c1001"/>己<anchor xml:id="end0527c1001"/>。與喩
<lb ed="X" n="0527c11"/><lb ed="R040" n="0051b14"/>之於人。皆從性眞。活潑潑處發出。並不有成法。而
<lb ed="X" n="0527c12"/><lb ed="R040" n="0051b15"/>爲說法也。何以故者。釋上無有定法之故。言如來
<lb ed="X" n="0527c13"/><lb ed="R040" n="0051b16"/>說法。皆不可以一定之法取故。不可以一定之法
<lb ed="X" n="0527c14"/><lb ed="R040" n="0051b17"/>說。所以如來之說法。不可說是法非是法也二。句
<lb ed="X" n="0527c15"/><lb ed="R040" n="0051b18"/>三非字。一作是字解。一作勿字解。是法則有實相。
<lb ed="X" n="0527c16"/><lb ed="R040" n="0052a01"/>勿字法。則落空相。非有非無法無不備。乃爲無爲
<lb ed="X" n="0527c17"/><lb ed="R040" n="0052a02"/>法也。故卽解云。所以說非法非非法者。何以故。葢
<lb ed="X" n="0527c18"/><lb ed="R040" n="0052a03"/>緣如來所說之法。原從覺性中來。不倚於法者。若
<lb ed="X" n="0527c19"/><lb ed="R040" n="0052a04"/>有倚則必有所取。取者因我之所無。就彼之所有。
<lb ed="X" n="0527c20"/><lb ed="R040" n="0052a05"/>以取之。便知法在外。而不在內。不可取者。非謂法
<lb ed="X" n="0527c21"/><lb ed="R040" n="0052a06"/>之不善。而不可取如來所說之法。俱從覺性說出。
<lb ed="X" n="0527c22"/><lb ed="R040" n="0052a07"/>則凡假法以說者。法雖善而皆不可取矣。惟不可
<lb ed="X" n="0527c23"/><lb ed="R040" n="0052a08"/>取。則亦不可說到。此說不得是法。亦說不得。不是
<lb ed="X" n="0527c24"/><lb ed="R040" n="0052a09"/>法矣。非法者。我明上無法可說句。非非法者。我明
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0528a" n="0528a"/>
<lb ed="X" n="0528a01"/><lb ed="R040" n="0052a10"/>上法尙應捨。何況非法二句。絕不支離。則知一切
<lb ed="X" n="0528a02"/><lb ed="R040" n="0052a11"/>之菩薩而稱爲賢。如來之地位。而稱爲聖。皆不假
<lb ed="X" n="0528a03"/><lb ed="R040" n="0052a12"/>造作強爲。而實以無爲之法。造成賢聖。但其中先
<lb ed="X" n="0528a04"/><lb ed="R040" n="0052a13"/>知後覺。各自不同故。以後覺者爲賢。先知者爲聖。
<lb ed="X" n="0528a05"/><lb ed="R040" n="0052a14"/>而微有差等分別耳。究之其原。同出於無爲之法。
<lb ed="X" n="0528a06"/><lb ed="R040" n="0052a15"/>而未嘗有別。</p>
<lb ed="X" n="0528a07"/><lb ed="R040" n="0052a16"/><p xml:id="pX25p0528a0701">子眞說　無爲法。正照上文一念生淨信句。淨則
<lb ed="X" n="0528a08"/><lb ed="R040" n="0052a17"/>無爲。不淨則紛紛錯起。而爲之不勝矣。</p>
<lb ed="X" n="0528a09"/><lb ed="R040" n="0052a18"/><p xml:id="pX25p0528a0901">雲峰說　無爲不是一無所爲。縱爲之到底。仍返
<lb ed="X" n="0528a10"/><lb ed="R040" n="0052b01"/>於無爲人。若未甞有爲。先求無爲。便是踏空而行。
<lb ed="X" n="0528a11"/><lb ed="R040" n="0052b02"/>何有實效。人若旣經爲過。但恃所爲。則又踱實而
<lb ed="X" n="0528a12"/><lb ed="R040" n="0052b03"/>走。何有靈機。所以法至無爲。而幾幾於賢聖矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0528a13"/><lb ed="R040" n="0052b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">依法出生分第八</cb:mulu><head>○依法出生分第八</head>
<lb ed="X" n="0528a14"/><lb ed="R040" n="0052b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0528a1401">須菩提。於意云何。若人滿三千大千世界七寶。以用
<lb ed="X" n="0528a15"/><lb ed="R040" n="0052b06"/>布施。是人所得福德。寧爲多不。須菩提言。甚多世尊。
<lb ed="X" n="0528a16"/><lb ed="R040" n="0052b07"/>何以故。是福德卽非德福性。是故如來說福德多。若
<lb ed="X" n="0528a17"/><lb ed="R040" n="0052b08"/>復有人。於此經中。受持乃至四句偈等。爲他人說。其
<lb ed="X" n="0528a18"/><lb ed="R040" n="0052b09"/>福勝彼。何以故。須菩提。一切諸佛及諸佛阿耨多羅
<lb ed="X" n="0528a19"/><lb ed="R040" n="0052b10"/>三藐三菩提法。皆從此經出。須菩提。所謂佛法者。卽
<lb ed="X" n="0528a20"/><lb ed="R040" n="0052b11"/>非佛法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0528a21"/><lb ed="R040" n="0052b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0528a2101">子眞說　若有人滿三千大千世界。三千者擧成
<lb ed="X" n="0528a22"/><lb ed="R040" n="0052b13"/>數。而言大千者。又以三千之數言。猶云三千箇三
<lb ed="X" n="0528a23"/><lb ed="R040" n="0052b14"/>千。此極言世界之多。至於大千。多之<anchor xml:id="nkr_note_add_0528a2301" n="0528a2301"/><anchor xml:id="beg0528a2301" n="0528a2301"/>已<anchor xml:id="end0528a2301"/>極。而又滿
<lb ed="X" n="0528a24"/><lb ed="R040" n="0052b15"/>此世界。無有脫空。將此世界之七寶。用以布施七
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0528b" n="0528b"/>
<lb ed="X" n="0528b01"/><lb ed="R040" n="0052b16"/>寶者。金銀琉璃瑪瑙玻璃珊瑚明珠是也。此七寶
<lb ed="X" n="0528b02"/><lb ed="R040" n="0052b17"/>者。世界中之希珍。用以布施。其所得之福德多乎。
<lb ed="X" n="0528b03"/><lb ed="R040" n="0052b18"/>不多乎。此一段又借布施一端。以啓其問。而須菩
<lb ed="X" n="0528b04"/><lb ed="R040" n="0053a01"/>提直言多者。亦只就布施。言其多耳。一問一答。俱
<lb ed="X" n="0528b05"/><lb ed="R040" n="0053a02"/>是設詞。不作實有。如是布施。以得福德也。</p>
<lb ed="X" n="0528b06"/><lb ed="R040" n="0053a03"/><p xml:id="pX25p0528b0601">雲峯說　如來卽言所得之福德。仍是性中固有。
<lb ed="X" n="0528b07"/><lb ed="R040" n="0053a04"/>不假布施。而有增益。何以故。是知來發明福德多
<lb ed="X" n="0528b08"/><lb ed="R040" n="0053a05"/>之故。故言福德本之於性。何處計其多少。則知言
<lb ed="X" n="0528b09"/><lb ed="R040" n="0053a06"/>多者。猶著布施相。見得布施。如此之多。而得福德
<lb ed="X" n="0528b10"/><lb ed="R040" n="0053a07"/>究竟。返歸性分。不著多相。是故如來說得福德之
<lb ed="X" n="0528b11"/><lb ed="R040" n="0053a08"/>多耳。</p>
<lb ed="X" n="0528b12"/><lb ed="R040" n="0053a09"/><p xml:id="pX25p0528b1201">子眞說　四句偈。不單指四句言。故說一等字。有
<lb ed="X" n="0528b13"/><lb ed="R040" n="0053a10"/>經而後有偈。故下乃至二字。則知四句偈前後皆
<lb ed="X" n="0528b14"/><lb ed="R040" n="0053a11"/>偈矣。受持二字。各有解受者。口受持者。心持能口
<lb ed="X" n="0528b15"/><lb ed="R040" n="0053a12"/>受。心持而復爲人解說。此經中之義。則其所得之
<lb ed="X" n="0528b16"/><lb ed="R040" n="0053a13"/>福。更勝於布施之福。何以故者。解明其福勝彼之
<lb ed="X" n="0528b17"/><lb ed="R040" n="0053a14"/>故。葢以一切<anchor xml:id="nkr_note_add_0528b1701" n="0528b1701"/><anchor xml:id="beg0528b1701" n="0528b1701"/>已<anchor xml:id="end0528b1701"/>成正果之諸佛。及將成正果之諸
<lb ed="X" n="0528b18"/><lb ed="R040" n="0053a15"/>菩薩。而會悟諸佛無上正覺之法。皆從此經中。解
<lb ed="X" n="0528b19"/><lb ed="R040" n="0053a16"/>出眞義。故呼須菩提言。此卽佛法也。而一有執著
<lb ed="X" n="0528b20"/><lb ed="R040" n="0053a17"/>於法。便非法矣。</p>
<lb ed="X" n="0528b21"/><lb ed="R040" n="0053a18"/><p xml:id="pX25p0528b2101">雲峰說　此一問答。只重受持。爲人解說二句。上
<lb ed="X" n="0528b22"/><lb ed="R040" n="0053b01"/>句自修功。下句及人功。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0528b23"/><lb ed="R040" n="0053b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一相無相分第九</cb:mulu><head>○一相無相分第九</head>
<lb ed="X" n="0528b24"/><lb ed="R040" n="0053b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0528b2401">須菩提。於意云何。須陀洹能作是念。我得須陀洹果
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0528c" n="0528c"/>
<lb ed="X" n="0528c01"/><lb ed="R040" n="0053b04"/>不。須菩提言。不也世尊。何以故。須陀洹名爲入流。而
<lb ed="X" n="0528c02"/><lb ed="R040" n="0053b05"/>無所入。不入色聲香味觸法。是名須陀洹。須菩提。於
<lb ed="X" n="0528c03"/><lb ed="R040" n="0053b06"/>意云何。斯陀含能作是念。我得斯陀含果不。須菩提
<lb ed="X" n="0528c04"/><lb ed="R040" n="0053b07"/>言。不也世尊。何以故。斯陀含名一往來。而實無往來。
<lb ed="X" n="0528c05"/><lb ed="R040" n="0053b08"/>是名斯陀含。須菩提。於意云何。阿那含能作是念。我
<lb ed="X" n="0528c06"/><lb ed="R040" n="0053b09"/>得阿那含果不。須菩提言。不也世尊。何以故。阿那含
<lb ed="X" n="0528c07"/><lb ed="R040" n="0053b10"/>名爲不來。而實無不來。是故名阿那含。須菩提。於意
<lb ed="X" n="0528c08"/><lb ed="R040" n="0053b11"/>云何。阿羅漢能作是念。我得阿羅漢道不。須菩提言。
<lb ed="X" n="0528c09"/><lb ed="R040" n="0053b12"/>不也世尊。何以故。實無有法名阿羅漢。世尊。若阿羅
<lb ed="X" n="0528c10"/><lb ed="R040" n="0053b13"/>漢作是念。我得阿羅漢道。卽爲著我人衆生壽者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0528c11"/><lb ed="R040" n="0053b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0528c1101">子眞說　上文言佛法無相。而無相中。其實有果。
<lb ed="X" n="0528c12"/><lb ed="R040" n="0053b15"/>但相不可著。果亦不可定。故此段以四菩薩之四
<lb ed="X" n="0528c13"/><lb ed="R040" n="0053b16"/>果言之。以見四果。一果進一果而究竟。以果名者。
<lb ed="X" n="0528c14"/><lb ed="R040" n="0053b17"/>猶是法門之小乘。其須陀洹斯陀含阿那含阿羅
<lb ed="X" n="0528c15"/><lb ed="R040" n="0053b18"/>漢是四等入道進修之人。其名不同。證果則一。須
<lb ed="X" n="0528c16"/><lb ed="R040" n="0054a01"/>陀洹是梵語之稱。卽譯作下入流二字。下三段皆
<lb ed="X" n="0528c17"/><lb ed="R040" n="0054a02"/>倣此。如來言須陀洹者。能作是證果之念。我得其
<lb ed="X" n="0528c18"/><lb ed="R040" n="0054a03"/>果否乎。而須菩提答云。不也。葢以此須陀洹者。於
<lb ed="X" n="0528c19"/><lb ed="R040" n="0054a04"/>六塵中。脫出能生淸淨心故。<anchor xml:id="nkr_note_add_0528c1901" n="0528c1901"/><anchor xml:id="beg0528c1901" n="0528c1901"/>已<anchor xml:id="end0528c1901"/>入於賢聖之流而
<lb ed="X" n="0528c20"/><lb ed="R040" n="0054a05"/>究之。何所謂流。便是入焉。俱化則不入於人我相。
<lb ed="X" n="0528c21"/><lb ed="R040" n="0054a06"/>而何有於色聲等。故雖名須陀洹。而實無可名也。
<lb ed="X" n="0528c22"/><lb ed="R040" n="0054a07"/>此爲初果斯陀含者。較之初果。則<anchor xml:id="nkr_note_add_0528c2201" n="0528c2201"/><anchor xml:id="beg0528c2201" n="0528c2201"/>已<anchor xml:id="end0528c2201"/>進矣。名一往
<lb ed="X" n="0528c23"/><lb ed="R040" n="0054a08"/>來者。曾於此中。往來一番也。凡人於塵相有一往。
<lb ed="X" n="0528c24"/><lb ed="R040" n="0054a09"/>而不來有。旣來而復往者。此則曾於其中。一往來
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0529a" n="0529a"/>
<lb ed="X" n="0529a01"/><lb ed="R040" n="0054a10"/>而絕無顧戀。所以謂之一往來也。則名爲斯陀含。
<lb ed="X" n="0529a02"/><lb ed="R040" n="0054a11"/>而實無可名也。此爲第二果。阿那含者。較之第二
<lb ed="X" n="0529a03"/><lb ed="R040" n="0054a12"/>果。則又進矣。而此阿那含。於六塵四相。一一證空。
<lb ed="X" n="0529a04"/><lb ed="R040" n="0054a13"/>幷無可名。而特於此中。通徹前後。了無障礙。故不
<lb ed="X" n="0529a05"/><lb ed="R040" n="0054a14"/>特不往直<anchor xml:id="nkr_note_add_0529a0501" n="0529a0501"/><anchor xml:id="beg0529a0501" n="0529a0501"/>已<anchor xml:id="end0529a0501"/>。不來覺得塵相<anchor xml:id="nkr_note_add_0529a0502" n="0529a0502"/><anchor xml:id="beg0529a0502" n="0529a0502"/>已<anchor xml:id="end0529a0502"/>。無有可來之迹。此
<lb ed="X" n="0529a06"/><lb ed="R040" n="0054a15"/>爲第三果。阿羅漢者。較之第三果。則更進矣。而阿
<lb ed="X" n="0529a07"/><lb ed="R040" n="0054a16"/>羅漢實無有法相者。葢以阿羅漢見道而不著於
<lb ed="X" n="0529a08"/><lb ed="R040" n="0054a17"/>道也。若其見道而有所著。不過成其爲阿羅漢之
<lb ed="X" n="0529a09"/><lb ed="R040" n="0054a18"/>道。而<anchor xml:id="nkr_note_add_0529a0901" n="0529a0901"/><anchor xml:id="beg0529a0901" n="0529a0901"/>已<anchor xml:id="end0529a0901"/>豈能脫此四相乎。故雖名爲阿羅漢。而實
<lb ed="X" n="0529a10"/><lb ed="R040" n="0054b01"/>無以名之。此爲第四果。凡此四果。各就地位。同證
<lb ed="X" n="0529a11"/><lb ed="R040" n="0054b02"/>無上。無非說不著一果。而成此果耳。</p>
<lb ed="X" n="0529a12"/><lb ed="R040" n="0054b03"/><p xml:id="pX25p0529a1201">雲峰說　四果果字一義也。因果證果。各有分別
<lb ed="X" n="0529a13"/><lb ed="R040" n="0054b04"/>因果者。以前之所因。而得今日之果。證果者以今
<lb ed="X" n="0529a14"/><lb ed="R040" n="0054b05"/>之所證。而得當下之果也。果字有二義。一果決之
<lb ed="X" n="0529a15"/><lb ed="R040" n="0054b06"/>果。一果報之果。此應以果決義解。葢以四菩薩俱
<lb ed="X" n="0529a16"/><lb ed="R040" n="0054b07"/>從勇猛精進。而堅修以得之者。入流一往來諸名。
<lb ed="X" n="0529a17"/><lb ed="R040" n="0054b08"/>正是證其果處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0529a18"/><lb ed="R040" n="0054b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0529a1801">世尊。佛說我得無諍三昧人中最爲第一。是第一離
<lb ed="X" n="0529a19"/><lb ed="R040" n="0054b10"/>欲阿羅漢。世尊。我不作是念。我是離欲阿羅漢。世尊。
<lb ed="X" n="0529a20"/><lb ed="R040" n="0054b11"/>我若作是念。我得阿羅漢道。世尊卽不說須菩提是
<lb ed="X" n="0529a21"/><lb ed="R040" n="0054b12"/>樂阿蘭那行者。以須菩提實無所行。而名須菩提。是
<lb ed="X" n="0529a22"/><lb ed="R040" n="0054b13"/>樂阿蘭那行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0529a23"/><lb ed="R040" n="0054b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0529a2301">雲峰說　上四果俱以無心而得果者。無可名之。
<lb ed="X" n="0529a24"/><lb ed="R040" n="0054b15"/>故強名爲四果之人。究竟實無所名也。但上三種
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0529b" n="0529b"/>
<lb ed="X" n="0529b01"/><lb ed="R040" n="0054b16"/>人言得果。下阿羅漢言得道。果與道。其中淺深不
<lb ed="X" n="0529b02"/><lb ed="R040" n="0054b17"/>同。須知道字實高果一層。故下不說果。只說道耳。</p>
<lb ed="X" n="0529b03"/><lb ed="R040" n="0054b18"/><p xml:id="pX25p0529b0301">子眞說　無諍者無所諍也。人心一念欲明理。又
<lb ed="X" n="0529b04"/><lb ed="R040" n="0055a01"/>一念欲驅欲。兩念相爭。便內自諍矣。無諍則理欲
<lb ed="X" n="0529b05"/><lb ed="R040" n="0055a02"/>消忘。不起諍念。是爲無諍。三昧者。梵語也。譯之則
<lb ed="X" n="0529b06"/><lb ed="R040" n="0055a03"/>爲入定。</p>
<lb ed="X" n="0529b07"/><lb ed="R040" n="0055a04"/><p xml:id="pX25p0529b0701">雲峰說　無諍者。非諍於口諍於心也。無諍在儒
<lb ed="X" n="0529b08"/><lb ed="R040" n="0055a05"/>家。則曰內自訟。在如來則曰。無諍人有過。而自訟
<lb ed="X" n="0529b09"/><lb ed="R040" n="0055a06"/>則過消人。至於無過之可訟。遂到無諍地位。夫無
<lb ed="X" n="0529b10"/><lb ed="R040" n="0055a07"/>諍則善念。亦且消融。從何而諍。所以然者。葢因此
<lb ed="X" n="0529b11"/><lb ed="R040" n="0055a08"/>中。<anchor xml:id="nkr_note_add_0529b1101" n="0529b1101"/><anchor xml:id="beg0529b1101" n="0529b1101"/>已<anchor xml:id="end0529b1101"/>至入定之會。更無有所相持。而寂然之中。萬
<lb ed="X" n="0529b12"/><lb ed="R040" n="0055a09"/>感不動。故得一定而無所擾也。三昧甚難發明。我
<lb ed="X" n="0529b13"/><lb ed="R040" n="0055a10"/>當解字義。以充其義。三昧二字。世以爲三昧火者
<lb ed="X" n="0529b14"/><lb ed="R040" n="0055a11"/>非也。因以其名。而釋氏悞謂無明火。後又悞以無
<lb ed="X" n="0529b15"/><lb ed="R040" n="0055a12"/>明。爲無名去三昧之解。遠矣。夫三昧而解作入定
<lb ed="X" n="0529b16"/><lb ed="R040" n="0055a13"/>者。從無諍譯說也。若云昧之一字。直以明昧。昧字
<lb ed="X" n="0529b17"/><lb ed="R040" n="0055a14"/>解之爲近。葢人不覺則昧。若正覺則不昧矣。昧從
<lb ed="X" n="0529b18"/><lb ed="R040" n="0055a15"/>心生。則心爲昧所掩。而往往多迷。故世稱昧爲迷
<lb ed="X" n="0529b19"/><lb ed="R040" n="0055a16"/>昧。正覺之人。心有慧燈。古今常照一切塵相。更無
<lb ed="X" n="0529b20"/><lb ed="R040" n="0055a17"/>有昧。此昧字義之粗解也。</p>
<lb ed="X" n="0529b21"/><lb ed="R040" n="0055a18"/><p xml:id="pX25p0529b2101">雲峯又說　三昧云者。凡經中三字。俱作正字解。
<lb ed="X" n="0529b22"/><lb ed="R040" n="0055b01"/>而此言無諍而得正定之心也。以今所說昧義。當
<lb ed="X" n="0529b23"/><lb ed="R040" n="0055b02"/>云無諍之得。得之於正直。從無昧處。以歸於正覺
<lb ed="X" n="0529b24"/><lb ed="R040" n="0055b03"/>也。此亦從實義說。言三昧者。未嘗以此解也。恐釋
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0529c" n="0529c"/>
<lb ed="X" n="0529c01"/><lb ed="R040" n="0055b04"/>氏以爲說之膚淺故。向未言其實。今照正覺。而銓
<lb ed="X" n="0529c02"/><lb ed="R040" n="0055b05"/>三昧。則亦不脫章旨。要之。不能覺則昧。或有覺有
<lb ed="X" n="0529c03"/><lb ed="R040" n="0055b06"/>不覺。則或昧或不昧。至於正其覺。則亦正其昧矣。
<lb ed="X" n="0529c04"/><lb ed="R040" n="0055b07"/>何必紛紛多其說耶。且看下文人中最爲第一句。
<lb ed="X" n="0529c05"/><lb ed="R040" n="0055b08"/>便知仍是無上之旨。總以見正其昧者。是第一等
<lb ed="X" n="0529c06"/><lb ed="R040" n="0055b09"/>人。猶之正其覺者。更無有可加上意也。</p>
<lb ed="X" n="0529c07"/><lb ed="R040" n="0055b10"/><p xml:id="pX25p0529c0701">子眞說　得無諍三昧。得字照上得果得道說來。
<lb ed="X" n="0529c08"/><lb ed="R040" n="0055b11"/>比前又深一層。故說最爲第一。最爲第一不但是
<lb ed="X" n="0529c09"/><lb ed="R040" n="0055b12"/>三昧中人。又在於三昧中作第一等人。是爲離欲
<lb ed="X" n="0529c10"/><lb ed="R040" n="0055b13"/>阿羅漢。離欲者。離此六塵四相。而至於無諍。便是
<lb ed="X" n="0529c11"/><lb ed="R040" n="0055b14"/>與欲相離。非強遏以隔離之。故說我。若起意思。說
<lb ed="X" n="0529c12"/><lb ed="R040" n="0055b15"/>我是離欲阿羅漢。卽著離欲之想。而執阿羅漢之
<lb ed="X" n="0529c13"/><lb ed="R040" n="0055b16"/>道故。又說我若作是意思。而謂我<anchor xml:id="nkr_note_add_0529c1301" n="0529c1301"/><anchor xml:id="beg0529c1301" n="0529c1301"/>已<anchor xml:id="end0529c1301"/>得阿羅漢道。
<lb ed="X" n="0529c14"/><lb ed="R040" n="0055b17"/>如來卽不說樂阿蘭那行者矣。阿蘭那。譯作無諍
<lb ed="X" n="0529c15"/><lb ed="R040" n="0055b18"/>二字。樂是好樂意。葢謂此時若以離欲之想自存。
<lb ed="X" n="0529c16"/><lb ed="R040" n="0056a01"/>則佛於諸弟子中。不以我爲好樂。無諍之行者。行
<lb ed="X" n="0529c17"/><lb ed="R040" n="0056a02"/>者作修行人。看正以須菩提實無所行。其離欲之
<lb ed="X" n="0529c18"/><lb ed="R040" n="0056a03"/>心故。謂之樂阿蘭那行耳。此段是須菩提自言。以
<lb ed="X" n="0529c19"/><lb ed="R040" n="0056a04"/>無心而得。離欲之果。則上四果。亦以無心而得愈
<lb ed="X" n="0529c20"/><lb ed="R040" n="0056a05"/>明矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0529c21"/><lb ed="R040" n="0056a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">莊嚴淨土分第十</cb:mulu><head>○莊嚴淨土分第十</head>
<lb ed="X" n="0529c22"/><lb ed="R040" n="0056a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0529c2201">佛吿須菩提。於意云何。如來昔在然燈佛所。於法有
<lb ed="X" n="0529c23"/><lb ed="R040" n="0056a08"/>所得不。不也世尊。如來在然燈佛所。於法實無所得。
<lb ed="X" n="0529c24"/><lb ed="R040" n="0056a09"/>須菩提。於意云何。菩薩莊嚴佛土不。不也世尊。何以
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0530a" n="0530a"/>
<lb ed="X" n="0530a01"/><lb ed="R040" n="0056a10"/>故。莊嚴佛土者。卽非莊嚴。是名莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0530a02"/><lb ed="R040" n="0056a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0530a0201">子眞說　上言得果。說一得字。便著一得之相。故
<lb ed="X" n="0530a03"/><lb ed="R040" n="0056a12"/>此如來又將<anchor xml:id="nkr_note_add_0530a0301" n="0530a0301"/><anchor xml:id="beg0530a0301" n="0530a0301"/>己<anchor xml:id="end0530a0301"/>之所得。而問須菩提。以見得之心
<lb ed="X" n="0530a04"/><lb ed="R040" n="0056a13"/>不留也。故言往日我在然燈佛所授記之時。於法
<lb ed="X" n="0530a05"/><lb ed="R040" n="0056a14"/>有所得否乎。然燈佛者。卽今世所稱定光佛是也。
<lb ed="X" n="0530a06"/><lb ed="R040" n="0056a15"/>佛生時有光。於眼耳口鼻百孔中放出。遍照十方。
<lb ed="X" n="0530a07"/><lb ed="R040" n="0056a16"/>如燈之明。而號然燈也。是爲釋迦佛之師。此一問。
<lb ed="X" n="0530a08"/><lb ed="R040" n="0056a17"/>是看須菩提認眞得字否。而答云否者。見得當時
<lb ed="X" n="0530a09"/><lb ed="R040" n="0056a18"/>授記時。實是如來於本性中。自得眞悟。仍不專靠
<lb ed="X" n="0530a10"/><lb ed="R040" n="0056b01"/>師之授記而得故得之。而實實無所得耳。此問單
<lb ed="X" n="0530a11"/><lb ed="R040" n="0056b02"/>空一得字。而佛又問。菩薩莊嚴佛土否乎。莊嚴者。
<lb ed="X" n="0530a12"/><lb ed="R040" n="0056b03"/>心入於定。而不著依倚也。佛土二字。卽菩提心也。
<lb ed="X" n="0530a13"/><lb ed="R040" n="0056b04"/>言菩薩果以入定無倚。而具此菩提心否。故答云。
<lb ed="X" n="0530a14"/><lb ed="R040" n="0056b05"/>實無此心也。何以故。佛說此莊嚴。原無此莊嚴之
<lb ed="X" n="0530a15"/><lb ed="R040" n="0056b06"/>想。故謂卽非莊嚴。而特名之爲莊嚴耳。土字。是就
<lb ed="X" n="0530a16"/><lb ed="R040" n="0056b07"/>菩提心入定者言。人於操心時。存一分競持意。心
<lb ed="X" n="0530a17"/><lb ed="R040" n="0056b08"/>便不定。說到入定心。無可持正。所謂無爲法也。土
<lb ed="X" n="0530a18"/><lb ed="R040" n="0056b09"/>卽土也。土止而安。是爲良土。卽以此解其義得矣。</p>
<lb ed="X" n="0530a19"/><lb ed="R040" n="0056b10"/><p xml:id="pX25p0530a1901">雲峯說　土字卽解土字義。亦是實說葢人心能
<lb ed="X" n="0530a20"/><lb ed="R040" n="0056b11"/>如良土之止。則自然入定。言心而曰土者。猶人之
<lb ed="X" n="0530a21"/><lb ed="R040" n="0056b12"/>言心田心地心苗等意也。此心方寸之地。而能種
<lb ed="X" n="0530a22"/><lb ed="R040" n="0056b13"/>出良苗。便知方寸本是良田。故謂佛土不去侵削
<lb ed="X" n="0530a23"/><lb ed="R040" n="0056b14"/>而加滋培。何在非佛土也。</p>
<lb ed="X" n="0530a24"/><lb ed="R040" n="0056b15"/><p xml:id="pX25p0530a2401">雲峯又說　自須陀洹起直說到菩薩。層層駁入。
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0530b" n="0530b"/>
<lb ed="X" n="0530b01"/><lb ed="R040" n="0056b16"/>俱是須菩提善解處。言四果中人。卽答以小乘之
<lb ed="X" n="0530b02"/><lb ed="R040" n="0056b17"/>旨。言阿羅漢。卽答以無諍之旨。言佛。卽答以無所
<lb ed="X" n="0530b03"/><lb ed="R040" n="0056b18"/>得之旨。言菩薩。卽答以非莊嚴之旨。隨問隨答。而
<lb ed="X" n="0530b04"/><lb ed="R040" n="0057a01"/>中間須菩提自說佛名之一段。是須菩提以身自
<lb ed="X" n="0530b05"/><lb ed="R040" n="0057a02"/>證之意。佛又說然燈佛一段。是如來以身證須菩
<lb ed="X" n="0530b06"/><lb ed="R040" n="0057a03"/>提意。針針相對。絕不支離。當以此番問答。爲兩人
<lb ed="X" n="0530b07"/><lb ed="R040" n="0057a04"/>本地風光。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0530b08"/><lb ed="R040" n="0057a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0530b0801">是故須菩提。諸菩薩摩訶薩應如是生淸淨心。不應
<lb ed="X" n="0530b09"/><lb ed="R040" n="0057a06"/>住色生心。不應住聲香味觸法生心。應無所住而生
<lb ed="X" n="0530b10"/><lb ed="R040" n="0057a07"/>其心。須菩提。譬如有人。身如<name role="" type="person">須彌山</name>王。於意云何。是
<lb ed="X" n="0530b11"/><lb ed="R040" n="0057a08"/>身爲大不。須菩提言。甚大世尊。何以故。佛說非身。是
<lb ed="X" n="0530b12"/><lb ed="R040" n="0057a09"/>名大身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0530b13"/><lb ed="R040" n="0057a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0530b1301">子眞說　上文得無所得而莊嚴之想。俱無此心。
<lb ed="X" n="0530b14"/><lb ed="R040" n="0057a11"/>幾於枯稿。故此段說一生字。以見諸想皆空。而心
<lb ed="X" n="0530b15"/><lb ed="R040" n="0057a12"/>從虗中生出。凡須菩提等。應如是而生此淸淨之
<lb ed="X" n="0530b16"/><lb ed="R040" n="0057a13"/>心。心至於淸淨。則六塵俱斷而何有於色聲香味
<lb ed="X" n="0530b17"/><lb ed="R040" n="0057a14"/>觸法。以住其心。淸淨心言生。而六塵亦言生者。二
<lb ed="X" n="0530b18"/><lb ed="R040" n="0057a15"/>生字有別。上生字。言心中一無掛礙。而生此淸淨
<lb ed="X" n="0530b19"/><lb ed="R040" n="0057a16"/>心。下生字。因六塵所染。而心反爲其所生。一正一
<lb ed="X" n="0530b20"/><lb ed="R040" n="0057a17"/>反。則出下句。應無所住而生其心。句無所住。不是
<lb ed="X" n="0530b21"/><lb ed="R040" n="0057a18"/>懸空。只爲形相消忘心中。毫無執著。此心油然自
<lb ed="X" n="0530b22"/><lb ed="R040" n="0057b01"/>生。不曰心之生。而曰生其心者。無所住中生之也。</p>
<lb ed="X" n="0530b23"/><lb ed="R040" n="0057b02"/><p xml:id="pX25p0530b2301">雲峯說　葢心至虗而不可有所。所者情欲之所
<lb ed="X" n="0530b24"/><lb ed="R040" n="0057b03"/>也。心爲人之安宅。而宅爲情欲居之。則不安矣。住
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0530c" n="0530c"/>
<lb ed="X" n="0530c01"/><lb ed="R040" n="0057b04"/>字猶居住一般。因其有所住。而人之七情六欲。皆
<lb ed="X" n="0530c02"/><lb ed="R040" n="0057b05"/>足以汩沒其心。此心便不能生。無所住者。不是六
<lb ed="X" n="0530c03"/><lb ed="R040" n="0057b06"/>塵之來強拒之。而不使其住。實實心中。原著不得
<lb ed="X" n="0530c04"/><lb ed="R040" n="0057b07"/>些子。仍無有可住者。故於無所住處。而生其心也。
<lb ed="X" n="0530c05"/><lb ed="R040" n="0057b08"/>但此句一連誦下。不可於無所住作頓。葢不以無
<lb ed="X" n="0530c06"/><lb ed="R040" n="0057b09"/>所住後。而始生其心也。不言心之生。而曰生其心
<lb ed="X" n="0530c07"/><lb ed="R040" n="0057b10"/>者。正以心本虗靈。原存生生之理。特爲情欲所制。
<lb ed="X" n="0530c08"/><lb ed="R040" n="0057b11"/>生機漸消故。入於一念不起時。此心有油然而生
<lb ed="X" n="0530c09"/><lb ed="R040" n="0057b12"/>者。非他心其心也。人不能使之生。而心自生之。則
<lb ed="X" n="0530c10"/><lb ed="R040" n="0057b13"/>知其心者。本然之心也。夫心說到生時。便覺有一
<lb ed="X" n="0530c11"/><lb ed="R040" n="0057b14"/>番勃勃意矣。此一句之大旨也。</p>
<lb ed="X" n="0530c12"/><lb ed="R040" n="0057b15"/><p xml:id="pX25p0530c1201">雲峯又說　上言心下言身者。非反說到外也。身
<lb ed="X" n="0530c13"/><lb ed="R040" n="0057b16"/>字卽作心字看。如來葢欲廣須菩提之心。而復以
<lb ed="X" n="0530c14"/><lb ed="R040" n="0057b17"/><name role="" type="person">須彌山</name>王之身問之耳。如來設言。有人身如此山
<lb ed="X" n="0530c15"/><lb ed="R040" n="0057b18"/>之大。而非眞有此大身也。須彌西域山名。爲衆山
<lb ed="X" n="0530c16"/><lb ed="R040" n="0058a01"/>之長。故曰山王。其身如山王。則大之極矣。而實無
<lb ed="X" n="0530c17"/><lb ed="R040" n="0058a02"/>此大身之相。若存此相。大便有限。而佛亦不說之
<lb ed="X" n="0530c18"/><lb ed="R040" n="0058a03"/>矣。此段問答。言無所得無有莊嚴。而至於心無所
<lb ed="X" n="0530c19"/><lb ed="R040" n="0058a04"/>住。則此心方爲廣大。此又是如來開悟須菩提一
<lb ed="X" n="0530c20"/><lb ed="R040" n="0058a05"/>則也。</p>
<lb ed="X" n="0530c21"/><lb ed="R040" n="0058a06"/><p xml:id="pX25p0530c2101">如來於辛丑四月十五日。降壇說法。雲峯譯解大
<lb ed="X" n="0530c22"/><lb ed="R040" n="0058a07"/>旨。</p>
<lb ed="X" n="0530c23"/><lb ed="R040" n="0058a08"/><p xml:id="pX25p0530c2301">如來說　無所住。而生其心。全是心之覺處。生之無
<lb ed="X" n="0530c24"/><lb ed="R040" n="0058a09"/>所住者。心中盡是覺處。不應住的走。不得來躲閃。
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0531a" n="0531a"/>
<lb ed="X" n="0531a01"/><lb ed="R040" n="0058a10"/>便在在皆明覺之生心。靈光透出。何生之非其心。
<lb ed="X" n="0531a02"/><lb ed="R040" n="0058a11"/>此是說如是住。精意可將如是住三字看出。</p>
<lb ed="X" n="0531a03"/><lb ed="R040" n="0058a12"/><p xml:id="pX25p0531a0301">如來又說　此句不看住究竟。但看住由來。究竟則
<lb ed="X" n="0531a04"/><lb ed="R040" n="0058a13"/>應無所住。由來則生其心。言人若住不住。於在歇
<lb ed="X" n="0531a05"/><lb ed="R040" n="0058a14"/>脚處。便能生出一番明覺心來。</p><p xml:id="pX25p0531a0513" cb:place="inline">溥仁說　卽雲峯
<lb ed="X" n="0531a06"/><lb ed="R040" n="0058a15"/>名。可以此經問須菩提否。</p>
<lb ed="X" n="0531a07"/><lb ed="R040" n="0058a16"/><p xml:id="pX25p0531a0701">如來旨留阿難行者。再發明此句經義。</p>
<lb ed="X" n="0531a08"/><lb ed="R040" n="0058a17"/><p xml:id="pX25p0531a0801">阿難尊者說　色聲香味觸法。未有住處。尙無其
<lb ed="X" n="0531a09"/><lb ed="R040" n="0058a18"/>所。一經住著。便<anchor xml:id="nkr_note_add_0531a0901" n="0531a0901"/><anchor xml:id="beg0531a0901" n="0531a0901"/>已<anchor xml:id="end0531a0901"/>各占一所。而不得卽行。故其住
<lb ed="X" n="0531a10"/><lb ed="R040" n="0058b01"/>之也久。而所住之地。爲其紛擾。遂不成其所矣。無
<lb ed="X" n="0531a11"/><lb ed="R040" n="0058b02"/>所住者。未嘗不有其所。而不引之。入住卽有色聲
<lb ed="X" n="0531a12"/><lb ed="R040" n="0058b03"/>香味等項。俱是門外過客。安得投足於不招之所
<lb ed="X" n="0531a13"/><lb ed="R040" n="0058b04"/>耶。故經文言。應無所住。是應與不應。俱從自心。招
<lb ed="X" n="0531a14"/><lb ed="R040" n="0058b05"/>攬自心。推脫別非他人可以承當。直是其心。自讓
<lb ed="X" n="0531a15"/><lb ed="R040" n="0058b06"/>所住。與色聲香味等住。而其心反退處於四絕之
<lb ed="X" n="0531a16"/><lb ed="R040" n="0058b07"/>地。從何得生。惟無所住而其心廓然澹然。不留一
<lb ed="X" n="0531a17"/><lb ed="R040" n="0058b08"/>物。占其地位。欲培卽培。欲植卽植。譬如良田無莠。
<lb ed="X" n="0531a18"/><lb ed="R040" n="0058b09"/>所承雨露。所滋灌漑。皆是扶生之會。而何有不生
<lb ed="X" n="0531a19"/><lb ed="R040" n="0058b10"/>者。故上言兩生心。此單言生其心。足知生處。木是
<lb ed="X" n="0531a20"/><lb ed="R040" n="0058b11"/>浩曠。何嘗絕人於生。特患生之未久。又從而絕之。
<lb ed="X" n="0531a21"/><lb ed="R040" n="0058b12"/>則此心將不得爲其心。其不敗壞於色聲香味等
<lb ed="X" n="0531a22"/><lb ed="R040" n="0058b13"/>者。亦幾希矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0531a23"/><lb ed="R040" n="0058b14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無爲福勝分第十一</cb:mulu><head>○無爲福勝分第十一</head>
<lb ed="X" n="0531a24"/><lb ed="R040" n="0058b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0531a2401">須菩提。如恒河中所有沙數。如是沙等恒河。於意云
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0531b" n="0531b"/>
<lb ed="X" n="0531b01"/><lb ed="R040" n="0058b16"/>何。是諸恒河沙。寧爲多不。須菩提言。甚多世尊。但諸
<lb ed="X" n="0531b02"/><lb ed="R040" n="0058b17"/>恒河尙多無數。何況其沙。須菩提。我今實言吿汝。若
<lb ed="X" n="0531b03"/><lb ed="R040" n="0058b18"/>有善男子善女人。以七寶滿爾所恒河沙數三千大
<lb ed="X" n="0531b04"/><lb ed="R040" n="0059a01"/>千世界。以用布施。得福多不。須菩提言。甚多世尊。佛
<lb ed="X" n="0531b05"/><lb ed="R040" n="0059a02"/>吿須菩提。若善男子善女人。於此經中。乃至受持四
<lb ed="X" n="0531b06"/><lb ed="R040" n="0059a03"/>句偈等。爲他人說。而此福德。勝前福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0531b07"/><lb ed="R040" n="0059a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0531b0701">子眞說　上言山。此言河。俱是喩說。此段甚言世
<lb ed="X" n="0531b08"/><lb ed="R040" n="0059a05"/>界之多。如恒河沙。故如來言之。恒河西域河名。卽
<lb ed="X" n="0531b09"/><lb ed="R040" n="0059a06"/>在佛說經之處。故卽以喩言。如河中之沙。而以一
<lb ed="X" n="0531b10"/><lb ed="R040" n="0059a07"/>粒之沙。算一恒河。可爲多矣。而須菩提謂如此恒
<lb ed="X" n="0531b11"/><lb ed="R040" n="0059a08"/>河。尙無可算故。如來吿之說此喩。非是謊言。而實
<lb ed="X" n="0531b12"/><lb ed="R040" n="0059a09"/>可信。見得世間善男子善女人。以此河沙之數七
<lb ed="X" n="0531b13"/><lb ed="R040" n="0059a10"/>寶。布施於人。其福德之多。亦猶是也。然不若於此
<lb ed="X" n="0531b14"/><lb ed="R040" n="0059a11"/>經中。以四句偈受持而爲他人說。其福更多於布
<lb ed="X" n="0531b15"/><lb ed="R040" n="0059a12"/>施之福德。前說於此經中。受持乃至四句偈等。此
<lb ed="X" n="0531b16"/><lb ed="R040" n="0059a13"/>說於此經中。乃至四句偈等。有別。前兼言經。此單
<lb ed="X" n="0531b17"/><lb ed="R040" n="0059a14"/>言偈。見得以四句偈等與人說。其福亦是無限。葢
<lb ed="X" n="0531b18"/><lb ed="R040" n="0059a15"/>布施必待七寶而得福。此經與偈。則無論貧富窮
<lb ed="X" n="0531b19"/><lb ed="R040" n="0059a16"/>達。隨在可受持解說耳。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0531b20"/><lb ed="R040" n="0059a17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">尊重正敎分第十二</cb:mulu><head>○尊重正敎分第十二</head>
<lb ed="X" n="0531b21"/><lb ed="R040" n="0059a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0531b2101">復次須菩提。隨說是經。乃至四句偈等。當知此處一
<lb ed="X" n="0531b22"/><lb ed="R040" n="0059b01"/>切世間天人阿修羅。皆應供養。如佛塔廟。何況有人
<lb ed="X" n="0531b23"/><lb ed="R040" n="0059b02"/>盡能受持讀誦。須菩提。當知是人成就最上第一希
<lb ed="X" n="0531b24"/><lb ed="R040" n="0059b03"/>有之法。若是經典所在之處。卽爲有佛。若尊重弟子。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0531c" n="0531c"/>
<lb ed="X" n="0531c01"/><lb ed="R040" n="0059b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0531c0101">子眞說　復次與前微別。葢與如來說法以來。至
<lb ed="X" n="0531c02"/><lb ed="R040" n="0059b05"/>此幾復次矣。此段是言受持解說。不論何地。處處
<lb ed="X" n="0531c03"/><lb ed="R040" n="0059b06"/>可以說經。故言隨說。若隨地而說此經。與四句偈
<lb ed="X" n="0531c04"/><lb ed="R040" n="0059b07"/>等。卽有天上之神。世間之人。及八部中阿修羅之
<lb ed="X" n="0531c05"/><lb ed="R040" n="0059b08"/>惡類。一切等皆應於此地。生恭敬心。而供養之。如
<lb ed="X" n="0531c06"/><lb ed="R040" n="0059b09"/>佛之藏舍利之塔。與現法身之廟所在之處。無不
<lb ed="X" n="0531c07"/><lb ed="R040" n="0059b10"/>瞻禮。塔廟葢借言耳。非眞有塔廟也。何況有人將
<lb ed="X" n="0531c08"/><lb ed="R040" n="0059b11"/>此全經之義。而廣爲人解說。其爲天人阿修羅所
<lb ed="X" n="0531c09"/><lb ed="R040" n="0059b12"/>供養者。更何如也。且不特以四句偈等及全經。隨
<lb ed="X" n="0531c10"/><lb ed="R040" n="0059b13"/>地解說。卽使此經留於其地。便同如來身歷之地。
<lb ed="X" n="0531c11"/><lb ed="R040" n="0059b14"/>未嘗有佛而佛實卽在。且不特佛在。幷及所持戒
<lb ed="X" n="0531c12"/><lb ed="R040" n="0059b15"/>修福。而爲人所尊重之弟子。亦無不在矣。</p>
<lb ed="X" n="0531c13"/><lb ed="R040" n="0059b16"/><p xml:id="pX25p0531c1301">雲峯說　若字作及字解。尊重弟子。竟作諸菩薩
<lb ed="X" n="0531c14"/><lb ed="R040" n="0059b17"/>摩訶薩看。上言佛此言及佛之弟子。便見千二百
<lb ed="X" n="0531c15"/><lb ed="R040" n="0059b18"/>五十人。皆是可尊重。若如來者。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0531c16"/><lb ed="R040" n="0060a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">如法受持分第十三</cb:mulu><head>○如法受持分第十三</head>
<lb ed="X" n="0531c17"/><lb ed="R040" n="0060a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0531c1701">爾時須菩提白佛言。世尊。當何名此經。我等云何奉
<lb ed="X" n="0531c18"/><lb ed="R040" n="0060a03"/>持。佛吿須菩提。是經名爲金剛般若波羅蜜。以是名
<lb ed="X" n="0531c19"/><lb ed="R040" n="0060a04"/>字。汝當奉持。所以者何。須菩提。佛說般若波羅蜜。卽
<lb ed="X" n="0531c20"/><lb ed="R040" n="0060a05"/>非般若波羅蜜。是名般若波羅蜜。須菩提。於意云何。
<lb ed="X" n="0531c21"/><lb ed="R040" n="0060a06"/>如來有所說法不。須菩提白佛言。世尊。如來無所說。
<lb ed="X" n="0531c22"/><lb ed="R040" n="0060a07"/>須菩提。於意云何。三千大千世界所有微塵。是爲多
<lb ed="X" n="0531c23"/><lb ed="R040" n="0060a08"/>不。須菩提言。甚多世尊。須菩提。諸微塵如來說非微
<lb ed="X" n="0531c24"/><lb ed="R040" n="0060a09"/>塵。是名微塵。如來說世界非世界。是名世界。須菩提。
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0532a" n="0532a"/>
<lb ed="X" n="0532a01"/><lb ed="R040" n="0060a10"/>於意云何。可以三十二相見如來不。不也世尊。不可
<lb ed="X" n="0532a02"/><lb ed="R040" n="0060a11"/>以三十二相得見如來。何以故。如來說三十二相卽
<lb ed="X" n="0532a03"/><lb ed="R040" n="0060a12"/>是非相。是名三十二相。須菩提。若有善男子善女人。
<lb ed="X" n="0532a04"/><lb ed="R040" n="0060a13"/>以恒河沙等身命布施。若復有人。於此經中乃至受
<lb ed="X" n="0532a05"/><lb ed="R040" n="0060a14"/>持四句偈等。爲他人說。其福甚多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0532a06"/><lb ed="R040" n="0060a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0532a0601">子眞說　上文如來說經典。如此之妙故。須菩提
<lb ed="X" n="0532a07"/><lb ed="R040" n="0060a16"/>因問此經。當以何名。旣有經名。何以敬奉。而心持
<lb ed="X" n="0532a08"/><lb ed="R040" n="0060a17"/>之。而佛吿其經之名。則名爲金剛般若波羅蜜。金
<lb ed="X" n="0532a09"/><lb ed="R040" n="0060a18"/>剛者。金性純而最堅故。謂金剛般若者。譯作智慧
<lb ed="X" n="0532a10"/><lb ed="R040" n="0060b01"/>二字。波羅蜜者。譯作到彼岸三字。言人智慧之性
<lb ed="X" n="0532a11"/><lb ed="R040" n="0060b02"/>從無始而具。不著漸染。如金之出土純潔。而無所
<lb ed="X" n="0532a12"/><lb ed="R040" n="0060b03"/>夾雜。惟其無所夾雜。則私欲不得相人。何等堅剛。
<lb ed="X" n="0532a13"/><lb ed="R040" n="0060b04"/>今人爲私欲軀遣。便自柔軟。而失其本眞。則智損
<lb ed="X" n="0532a14"/><lb ed="R040" n="0060b05"/>而不明。慧削而不悟。以至汩沒本性。不得登岸矣。
<lb ed="X" n="0532a15"/><lb ed="R040" n="0060b06"/>惟率其最初之性。而以性中固有之智慧堅持。不
<lb ed="X" n="0532a16"/><lb ed="R040" n="0060b07"/>使一毫有虧。則回頭卽是彼岸。此爲小乘者。說般
<lb ed="X" n="0532a17"/><lb ed="R040" n="0060b08"/>若法。若大乘之賢聖。如諸菩薩等。則此般若之性。
<lb ed="X" n="0532a18"/><lb ed="R040" n="0060b09"/>本來具足。有何侵損。到底堅剛。其登彼岸。猶入熟
<lb ed="X" n="0532a19"/><lb ed="R040" n="0060b10"/>徑。前後不迷。永無退步。登彼岸者。爲大乘解。則爲
<lb ed="X" n="0532a20"/><lb ed="R040" n="0060b11"/>登峯造極。爲小乘解。則爲出此入彼。所到不同。而
<lb ed="X" n="0532a21"/><lb ed="R040" n="0060b12"/>彼岸一也。但疑之者。迷而不知到。畏之者。望而不
<lb ed="X" n="0532a22"/><lb ed="R040" n="0060b13"/>能到。是在於勇猛精進者。此經之所以名也。受持
<lb ed="X" n="0532a23"/><lb ed="R040" n="0060b14"/>者。當奉行此名。而可得經中之實義。但此名不過
<lb ed="X" n="0532a24"/><lb ed="R040" n="0060b15"/>強名之耳。葢以般若。卽具於性。有何可名。故佛又
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0532b" n="0532b"/>
<lb ed="X" n="0532b01"/><lb ed="R040" n="0060b16"/>說。非般若波羅蜜也。若一執著其名。則落相矣。惟
<lb ed="X" n="0532b02"/><lb ed="R040" n="0060b17"/>旋說而旋非。是以名之爲波羅蜜也。言般若卽爲
<lb ed="X" n="0532b03"/><lb ed="R040" n="0060b18"/>般若之法。而佛又問。於法有所得否者。說此般若
<lb ed="X" n="0532b04"/><lb ed="R040" n="0061a01"/>波羅蜜之法也。而須菩提言佛無所說者。正以此
<lb ed="X" n="0532b05"/><lb ed="R040" n="0061a02"/>經之名不可執也。故佛又借世界微塵以喩之。言
<lb ed="X" n="0532b06"/><lb ed="R040" n="0061a03"/>三千大千世界中之纖微塵埃。何處不有。可謂多
<lb ed="X" n="0532b07"/><lb ed="R040" n="0061a04"/>矣。而究竟微塵。不可盡執之以爲微塵。猶世界不
<lb ed="X" n="0532b08"/><lb ed="R040" n="0061a05"/>可盡執之。以爲世界。葢微塵而至於破碎。世界而
<lb ed="X" n="0532b09"/><lb ed="R040" n="0061a06"/>至於陸沉。則又何可名之有。</p>
<lb ed="X" n="0532b10"/><lb ed="R040" n="0061a07"/><p xml:id="pX25p0532b1001">雲峯說　上句形起。下句重世界一邊。說如來至
<lb ed="X" n="0532b11"/><lb ed="R040" n="0061a08"/>此。又將三十二相現身說法。三十二相者。只就如
<lb ed="X" n="0532b12"/><lb ed="R040" n="0061a09"/>來幻身言之耳。此身雖與衆生不同。而究竟幻身
<lb ed="X" n="0532b13"/><lb ed="R040" n="0061a10"/>有盡故。說以身相見如來。而名爲相。卽便落相。特
<lb ed="X" n="0532b14"/><lb ed="R040" n="0061a11"/>強名爲相。以見如來耳。三十二相一身相。修廣莊
<lb ed="X" n="0532b15"/><lb ed="R040" n="0061a12"/>嚴。容儀端正。二體相。上下量等端肅。三面相。而如
<lb ed="X" n="0532b16"/><lb ed="R040" n="0061a13"/>滿月。四頂相。頂如天葢。五髮相。右旋盤曲。一髮不
<lb ed="X" n="0532b17"/><lb ed="R040" n="0061a14"/>亂。六耳相。耳垂過肩。七眉相。皎淨如天帝弓。天帝
<lb ed="X" n="0532b18"/><lb ed="R040" n="0061a15"/>弓者。中高而兩垂。八眉毫相。眉間有白毫。柔軟若
<lb ed="X" n="0532b19"/><lb ed="R040" n="0061a16"/>綿。白若珂雪。九眼相。睫相靑紺色。平整若牛王。牛
<lb ed="X" n="0532b20"/><lb ed="R040" n="0061a17"/>王者。眼大而左右齊整不偏。十眼睛相。靑紺色鮮。
<lb ed="X" n="0532b21"/><lb ed="R040" n="0061a18"/>白眶微紅。十一鼻相。豐高而下垂。十二唇相。唇若
<lb ed="X" n="0532b22"/><lb ed="R040" n="0061b01"/>丹朱。十三日相。閉若瓠形。開若海口。十四牙相。上
<lb ed="X" n="0532b23"/><lb ed="R040" n="0061b02"/>下四十。肉深根固。整齊白若珂雪。十五齒相。四齒
<lb ed="X" n="0532b24"/><lb ed="R040" n="0061b03"/>潔白鋒利。十六舌相。廣薄修長。吐垂面輪。至耳髮
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0532c" n="0532c"/>
<lb ed="X" n="0532c01"/><lb ed="R040" n="0061b04"/>際。十七音聲相。聲音朗朗。雖人衆中。遠近共聞。十
<lb ed="X" n="0532c02"/><lb ed="R040" n="0061b05"/>八額相。方正隆準。十九肩相。兩肩平正圓滿。二十
<lb ed="X" n="0532c03"/><lb ed="R040" n="0061b06"/>臂相。平立雙臂垂過膝。如象王鼻。二十一脇相。兩
<lb ed="X" n="0532c04"/><lb ed="R040" n="0061b07"/>肋圍抱。如鹿王腨攝。二十二毛相。皮上每孔生一
<lb ed="X" n="0532c05"/><lb ed="R040" n="0061b08"/>毛。靑紺色。軟如兜羅。右旋不亂。二十三皮相。金色
<lb ed="X" n="0532c06"/><lb ed="R040" n="0061b09"/>肌膚。柔滑不沾泥垢。二十四陰相。藏密不露。二十
<lb ed="X" n="0532c07"/><lb ed="R040" n="0061b10"/>五手足相。竝柔軟如綿。二十六足底平滿。足下有
<lb ed="X" n="0532c08"/><lb ed="R040" n="0061b11"/>千輪輻文。二十七足指。有雁王文。狀若綺畫。二十
<lb ed="X" n="0532c09"/><lb ed="R040" n="0061b12"/>八足趾。坐與趺相稱。趺與距相稱。二十九手足竝
<lb ed="X" n="0532c10"/><lb ed="R040" n="0061b13"/>尖圓。修長潔白可愛。三十兩手兩足雙肩一項。竝
<lb ed="X" n="0532c11"/><lb ed="R040" n="0061b14"/>圓滿。三十一頷臆周正充滿。三十二腋下竝充實。</p>
<lb ed="X" n="0532c12"/><lb ed="R040" n="0061b15"/><p xml:id="pX25p0532c1201">子眞說　如來之相。雖與衆生不同。而終是幻相。
<lb ed="X" n="0532c13"/><lb ed="R040" n="0061b16"/>所以說非相。而強名爲相耳。今人具有幻相。而能
<lb ed="X" n="0532c14"/><lb ed="R040" n="0061b17"/>空其相。將此身命如恒河沙等。以爲布施。可爲極
<lb ed="X" n="0532c15"/><lb ed="R040" n="0061b18"/>矣。而終不若以此經受持解說。其所得福德。亦復
<lb ed="X" n="0532c16"/><lb ed="R040" n="0062a01"/>如布施身命者。正以身命有盡。而經義無窮也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0532c17"/><lb ed="R040" n="0062a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">離相寂滅分第十四</cb:mulu><head>○離相寂滅分第十四</head>
<lb ed="X" n="0532c18"/><lb ed="R040" n="0062a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0532c1801">爾時須菩提。聞說是經。深解義趣。涕淚悲泣。而白佛
<lb ed="X" n="0532c19"/><lb ed="R040" n="0062a04"/>言。希有世尊。佛說如是甚深經典。我從昔來。所得慧
<lb ed="X" n="0532c20"/><lb ed="R040" n="0062a05"/>眼。未曾得聞如是之經。世尊。若復有人。得聞是經。信
<lb ed="X" n="0532c21"/><lb ed="R040" n="0062a06"/>心淸淨則生實相。當知是人成就第一希有功德。世
<lb ed="X" n="0532c22"/><lb ed="R040" n="0062a07"/>尊。是實相者卽是非相。是故如來說<anchor xml:id="nkr_note_orig_0532001" n="0532001"/>明實相。世尊。我
<lb ed="X" n="0532c23"/><lb ed="R040" n="0062a08"/>今得聞如是經典。信解受持。不足爲難。若當來世。後
<lb ed="X" n="0532c24"/><lb ed="R040" n="0062a09"/>五百歲。其有衆生。得聞是經。信解受持。是人卽爲第
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0533a" n="0533a"/>
<lb ed="X" n="0533a01"/><lb ed="R040" n="0062a10"/>一希有。何以故。此人無我相無人相無衆生相無壽
<lb ed="X" n="0533a02"/><lb ed="R040" n="0062a11"/>者相。所以者何。我相卽是非相。人相衆生相壽者相。
<lb ed="X" n="0533a03"/><lb ed="R040" n="0062a12"/>卽是非相。何以故。離一切諸相。卽名諸佛。佛吿須菩
<lb ed="X" n="0533a04"/><lb ed="R040" n="0062a13"/>提。如是如是。若復有人。得聞是經。不驚不怖不畏。當
<lb ed="X" n="0533a05"/><lb ed="R040" n="0062a14"/>知是人甚爲希有。何以故。須菩提。如來說第一波羅
<lb ed="X" n="0533a06"/><lb ed="R040" n="0062a15"/>蜜。卽非第一波羅蜜。是名第一波羅蜜。須菩提。忍辱
<lb ed="X" n="0533a07"/><lb ed="R040" n="0062a16"/>波羅蜜。如來說非忍辱波羅蜜。是名忍辱波羅蜜。何
<lb ed="X" n="0533a08"/><lb ed="R040" n="0062a17"/>以故。須菩提。如我昔爲歌利王割截身體。我於爾時。
<lb ed="X" n="0533a09"/><lb ed="R040" n="0062a18"/>無我相無人相無衆生相無壽者相。何以故。我於往
<lb ed="X" n="0533a10"/><lb ed="R040" n="0062b01"/>昔節節支解時。若有我相人相衆生相壽者相。應生
<lb ed="X" n="0533a11"/><lb ed="R040" n="0062b02"/>瞋恨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0533a12"/><lb ed="R040" n="0062b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0533a1201">子眞說　爾時須菩提。聞如來說此經中空義了
<lb ed="X" n="0533a13"/><lb ed="R040" n="0062b04"/>徹。不覺涕淚悲泣。感其說中之義趣。而白佛言。自
<lb ed="X" n="0533a14"/><lb ed="R040" n="0062b05"/>我從昔日受敎以來。所得如來慧眼。未得聞此般
<lb ed="X" n="0533a15"/><lb ed="R040" n="0062b06"/>若之經。葢嘆其聞之晚也。若復有人。如我今日所
<lb ed="X" n="0533a16"/><lb ed="R040" n="0062b07"/>聞。而亦同得聞此經。信之於心。而萬念皆空。此心
<lb ed="X" n="0533a17"/><lb ed="R040" n="0062b08"/>淸淨。卽以淸淨心中。生出實相來。是人卽爲第一
<lb ed="X" n="0533a18"/><lb ed="R040" n="0062b09"/>等少有之功德矣。</p>
<lb ed="X" n="0533a19"/><lb ed="R040" n="0062b10"/><p xml:id="pX25p0533a1901">雲峯說　實相二字。是如來實地功夫。若未從實
<lb ed="X" n="0533a20"/><lb ed="R040" n="0062b11"/>相處。修持泛言空相。便落寂滅。何處發生。故言實
<lb ed="X" n="0533a21"/><lb ed="R040" n="0062b12"/>相。以使人從此實地。生出空相。若未經由此修持。
<lb ed="X" n="0533a22"/><lb ed="R040" n="0062b13"/>何處著手。故於空相後反說實相。生者不是生此
<lb ed="X" n="0533a23"/><lb ed="R040" n="0062b14"/>實相。葢從實相內生出空相之旨也。上言福德。此
<lb ed="X" n="0533a24"/><lb ed="R040" n="0062b15"/>言功德。有別福在。於能修功。則自修福<anchor xml:id="nkr_note_add_0533a2401" n="0533a2401"/><anchor xml:id="beg0533a2401" n="0533a2401"/>已<anchor xml:id="end0533a2401"/>。至後言
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0533b" n="0533b"/>
<lb ed="X" n="0533b01"/><lb ed="R040" n="0062b16"/>之。正照上希有字說。</p>
<lb ed="X" n="0533b02"/><lb ed="R040" n="0062b17"/><p xml:id="pX25p0533b0201">子眞說　是實相者。不過借以生空相之資。其實
<lb ed="X" n="0533b03"/><lb ed="R040" n="0062b18"/>實相不可執著。特強名之爲實相耳。而須菩提。又
<lb ed="X" n="0533b04"/><lb ed="R040" n="0063a01"/>言。我今得聞此經。賴有如來親承面誨。不足以爲
<lb ed="X" n="0533b05"/><lb ed="R040" n="0063a02"/>難聞。若當五百歲之後。而此來世衆生。不及見知。
<lb ed="X" n="0533b06"/><lb ed="R040" n="0063a03"/>俱是聞知。其得聞此經者。皆能信心。是人實以<anchor xml:id="nkr_note_add_0533b0601" n="0533b0601"/><anchor xml:id="beg0533b0601" n="0533b0601"/>己<anchor xml:id="end0533b0601"/>
<lb ed="X" n="0533b07"/><lb ed="R040" n="0063a04"/>之智慧。卽證如來。較之我聞。甚爲難得。豈非希有。
<lb ed="X" n="0533b08"/><lb ed="R040" n="0063a05"/>何以見其希有之故。此人<anchor xml:id="nkr_note_add_0533b0801" n="0533b0801"/><anchor xml:id="beg0533b0801" n="0533b0801"/>已<anchor xml:id="end0533b0801"/>是超脫四相。而無人
<lb ed="X" n="0533b09"/><lb ed="R040" n="0063a06"/>我衆生壽者之見矣。所以無四相者。何故。葢人我
<lb ed="X" n="0533b10"/><lb ed="R040" n="0063a07"/>等相。俱無可名。卽無可著。而後之衆生。不及見如
<lb ed="X" n="0533b11"/><lb ed="R040" n="0063a08"/>來。但解如來經義。豈不是四相皆空。而卽名之爲
<lb ed="X" n="0533b12"/><lb ed="R040" n="0063a09"/>諸佛中人。不亦可乎。如來直應之曰。如是如是。是
<lb ed="X" n="0533b13"/><lb ed="R040" n="0063a10"/>接引後世人意。不但答其言之是也。故如來卽言。
<lb ed="X" n="0533b14"/><lb ed="R040" n="0063a11"/>若後世復有人。起而能不生驚駭心。不生怖懼心。
<lb ed="X" n="0533b15"/><lb ed="R040" n="0063a12"/>不生阻難心。便能勇往精進。悟入法門。豈非希有
<lb ed="X" n="0533b16"/><lb ed="R040" n="0063a13"/>之第一等人乎。而又不特不驚怖畏之一等人也。
<lb ed="X" n="0533b17"/><lb ed="R040" n="0063a14"/>卽如辱之所在人不能忍。而有忍之者。是卽入法
<lb ed="X" n="0533b18"/><lb ed="R040" n="0063a15"/>之一門。故如來說箇忍辱波羅蜜。忍辱二字最難。
<lb ed="X" n="0533b19"/><lb ed="R040" n="0063a16"/>人若有辱。而存此忍心。便與辱字。不能解脫。故說
<lb ed="X" n="0533b20"/><lb ed="R040" n="0063a17"/>忍念皆去。辱自消忘。而何有忍辱波羅蜜乎。言此
<lb ed="X" n="0533b21"/><lb ed="R040" n="0063a18"/>不過強名之耳。第一波羅蜜卽從上希有二字。發
<lb ed="X" n="0533b22"/><lb ed="R040" n="0063b01"/>出此一段。總於如是如是內說來。見如來接引後
<lb ed="X" n="0533b23"/><lb ed="R040" n="0063b02"/>世。衆生入道之意耳。葢以此經。爲萬法宗源。凡所
<lb ed="X" n="0533b24"/><lb ed="R040" n="0063b03"/>有經典。皆從此一經會出。是爲第一波羅蜜也。但
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0533c" n="0533c"/>
<lb ed="X" n="0533c01"/><lb ed="R040" n="0063b04"/>波羅蜜不可執著。如來所說。不過借此以度人。故
<lb ed="X" n="0533c02"/><lb ed="R040" n="0063b05"/>強名之耳。而何可據以爲第一波羅蜜哉。且不特
<lb ed="X" n="0533c03"/><lb ed="R040" n="0063b06"/>此凡人之最難忍者莫如辱。可見人之於辱。不惟
<lb ed="X" n="0533c04"/><lb ed="R040" n="0063b07"/>能忍爲難。而忘忍之尤難。何以故。如昔如來爲歌
<lb ed="X" n="0533c05"/><lb ed="R040" n="0063b08"/>利王割截身體時。可證也。歌利王者。西域國惡王
<lb ed="X" n="0533c06"/><lb ed="R040" n="0063b09"/>名。嘗率宮女數十人出獵。晝而酣寢。適如來過此。
<lb ed="X" n="0533c07"/><lb ed="R040" n="0063b10"/>而諸宮女見以爲神人。羅而拜之。歌利王覺。怒其
<lb ed="X" n="0533c08"/><lb ed="R040" n="0063b11"/>爲戲。而磔裂之。故如來借此事。以證忍辱。幷忍辱
<lb ed="X" n="0533c09"/><lb ed="R040" n="0063b12"/>皆忘之意。其言若謂此時節節支解。絕不生四相。
<lb ed="X" n="0533c10"/><lb ed="R040" n="0063b13"/>葢以此時若生四相。則瞋恨之心不免。所以無者。
<lb ed="X" n="0533c11"/><lb ed="R040" n="0063b14"/>忘其辱幷忘其忍也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0533c12"/><lb ed="R040" n="0063b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0533c1201">須菩提。又念過去於五百世。作忍辱僊人。於爾所世。
<lb ed="X" n="0533c13"/><lb ed="R040" n="0063b16"/>無我相無人相無衆生相無壽者相。是故須菩提。菩
<lb ed="X" n="0533c14"/><lb ed="R040" n="0063b17"/>薩應離一切相。發阿耨多羅三藐三菩提心。不應住
<lb ed="X" n="0533c15"/><lb ed="R040" n="0063b18"/>色生心。不應住聲香味觸法生心。應生無所住心。若
<lb ed="X" n="0533c16"/><lb ed="R040" n="0064a01"/>心有住卽爲非住。是故佛說菩薩心。不應住色布施。
<lb ed="X" n="0533c17"/><lb ed="R040" n="0064a02"/>須菩提。菩薩爲利益一切衆生故。應如是布施。如來
<lb ed="X" n="0533c18"/><lb ed="R040" n="0064a03"/>說一切諸相卽是非相。又說一切衆生卽非衆生。須
<lb ed="X" n="0533c19"/><lb ed="R040" n="0064a04"/>菩提。如來是眞語者實語者如語者不誑語者不異
<lb ed="X" n="0533c20"/><lb ed="R040" n="0064a05"/>語者。須菩提。如來所得法。此法無實無虗。須菩提。若
<lb ed="X" n="0533c21"/><lb ed="R040" n="0064a06"/>菩薩心。住於法而行布施。如人入闇。卽無所見。若菩
<lb ed="X" n="0533c22"/><lb ed="R040" n="0064a07"/>薩心。不住法而行布施。如人有目。日光明照。見種種
<lb ed="X" n="0533c23"/><lb ed="R040" n="0064a08"/>色。須菩提。當來之世。若有善男子善女人。能於此經
<lb ed="X" n="0533c24"/><lb ed="R040" n="0064a09"/>受持讀誦。卽爲如來以佛智慧。悉知是人。悉見是人。
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0534a" n="0534a"/>
<lb ed="X" n="0534a01"/><lb ed="R040" n="0064a10"/>皆得成無量無邊功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0534a02"/><lb ed="R040" n="0064a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0534a0201">子眞說　故又言我若會得忍辱一法。則於過去
<lb ed="X" n="0534a03"/><lb ed="R040" n="0064a12"/>五百歲後。當作忍辱仙人。此如來發念如此。未嘗
<lb ed="X" n="0534a04"/><lb ed="R040" n="0064a13"/>實作此仙人也。故說於爾所世。自從今日想到此
<lb ed="X" n="0534a05"/><lb ed="R040" n="0064a14"/>世。如同一日。更無別念可岐。所以究竟無有四相。
<lb ed="X" n="0534a06"/><lb ed="R040" n="0064a15"/>是故應離一切相。如來說四相皆空。則一切之相
<lb ed="X" n="0534a07"/><lb ed="R040" n="0064a16"/>盡。應解脫而離之矣。一切之相離。而生淸淨心。此
<lb ed="X" n="0534a08"/><lb ed="R040" n="0064a17"/>時心中明覺。得無上之旨。會無上之法。實實發此
<lb ed="X" n="0534a09"/><lb ed="R040" n="0064a18"/>正覺之心。而何有於色聲香味觸法等。住於心乎。
<lb ed="X" n="0534a10"/><lb ed="R040" n="0064b01"/>此六塵旣無所住。則心<anchor xml:id="nkr_note_add_0534a1001" n="0534a1001"/><anchor xml:id="beg0534a1001" n="0534a1001"/>已<anchor xml:id="end0534a1001"/>淸淨。而所悟皆正覺。若
<lb ed="X" n="0534a11"/><lb ed="R040" n="0064b02"/>心中稍有所住。此心終爲六塵把持。而何有住止
<lb ed="X" n="0534a12"/><lb ed="R040" n="0064b03"/>之處。</p>
<lb ed="X" n="0534a13"/><lb ed="R040" n="0064b04"/><p xml:id="pX25p0534a1301">雲峯說　此一段上四住字。作住著看。末住字。作
<lb ed="X" n="0534a14"/><lb ed="R040" n="0064b05"/>住止看。凡說色聲等。必以色字。單提一句。見得下
<lb ed="X" n="0534a15"/><lb ed="R040" n="0064b06"/>五字皆因色相而起故。下文除却聲香等。專以一
<lb ed="X" n="0534a16"/><lb ed="R040" n="0064b07"/>色相。說布施耳。</p>
<lb ed="X" n="0534a17"/><lb ed="R040" n="0064b08"/><p xml:id="pX25p0534a1701">子眞說　菩薩於法。應無所住行於布施。布施而
<lb ed="X" n="0534a18"/><lb ed="R040" n="0064b09"/>單說色者。凡人之念。只爲功德修於目前。福報留
<lb ed="X" n="0534a19"/><lb ed="R040" n="0064b10"/>於身後。便是刻刻爲自<anchor xml:id="nkr_note_add_0534a1901" n="0534a1901"/><anchor xml:id="beg0534a1901" n="0534a1901"/>己<anchor xml:id="end0534a1901"/>地步。非普度衆生之大
<lb ed="X" n="0534a20"/><lb ed="R040" n="0064b11"/>法願矣。故言不住色布施。不特於六塵中。生此吝
<lb ed="X" n="0534a21"/><lb ed="R040" n="0064b12"/>惜眷戀之意。而爲有住。卽使盡蠲一切不忘求報
<lb ed="X" n="0534a22"/><lb ed="R040" n="0064b13"/>福德之心。終著色相。所以說無住相布施也。故菩
<lb ed="X" n="0534a23"/><lb ed="R040" n="0064b14"/>薩爲普度衆生。而以布施。利濟益物。布施原爲人。
<lb ed="X" n="0534a24"/><lb ed="R040" n="0064b15"/>而非爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0534a2401" n="0534a2401"/><anchor xml:id="beg0534a2401" n="0534a2401"/>己<anchor xml:id="end0534a2401"/>。是應如是也。所以如來又言我今日所
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0534b" n="0534b"/>
<lb ed="X" n="0534b01"/><lb ed="R040" n="0064b16"/>說之經。不論歲久人湮。無有不信從者。益以所言
<lb ed="X" n="0534b02"/><lb ed="R040" n="0064b17"/>是眞而不僞。實而不虗。適如其心之所言。而不加
<lb ed="X" n="0534b03"/><lb ed="R040" n="0064b18"/>毫末。不減分寸。不以虗誑之言。而使人惑。不以異
<lb ed="X" n="0534b04"/><lb ed="R040" n="0065a01"/>同之言。而使人疑。則是般若一經。不分世代遠近。
<lb ed="X" n="0534b05"/><lb ed="R040" n="0065a02"/>不論人造就淺深。受持解說。俱是明白曉易。正以
<lb ed="X" n="0534b06"/><lb ed="R040" n="0065a03"/>所語之如此也。而又言此數語者。卽法之所在。此
<lb ed="X" n="0534b07"/><lb ed="R040" n="0065a04"/>所說之法。以爲實有。而六塵四相。皆空以爲虗。而
<lb ed="X" n="0534b08"/><lb ed="R040" n="0065a05"/>四果所得。皆有正從。此無實無虗中說出。所以久
<lb ed="X" n="0534b09"/><lb ed="R040" n="0065a06"/>而可信也。</p>
<lb ed="X" n="0534b10"/><lb ed="R040" n="0065a07"/><p xml:id="pX25p0534b1001">雲峯說　虗實二字。合說有味。虗中想出實際。實
<lb ed="X" n="0534b11"/><lb ed="R040" n="0065a08"/>中想出虗理。靠不得實。著不得虗。虗實相形。乃成
<lb ed="X" n="0534b12"/><lb ed="R040" n="0065a09"/>如來妙法。</p>
<lb ed="X" n="0534b13"/><lb ed="R040" n="0065a10"/><p xml:id="pX25p0534b1301">子眞說　無實無虗之法。如來於此。<anchor xml:id="nkr_note_add_0534b1301" n="0534b1301"/><anchor xml:id="beg0534b1301" n="0534b1301"/>已<anchor xml:id="end0534b1301"/>經說出要
<lb ed="X" n="0534b14"/><lb ed="R040" n="0065a11"/>領。故又言若悟得此法。則是無所住之心。在在皆
<lb ed="X" n="0534b15"/><lb ed="R040" n="0065a12"/>然矣。卽以布施言。若菩薩此心住於法而行布施。
<lb ed="X" n="0534b16"/><lb ed="R040" n="0065a13"/>心爲法所拘。便如人入闇中一無所見。若此心不
<lb ed="X" n="0534b17"/><lb ed="R040" n="0065a14"/>住於法而行之。則觸處皆通。無有障礙。便如人之
<lb ed="X" n="0534b18"/><lb ed="R040" n="0065a15"/>有目。加以日光照之。有何不見。此段言法之所在。
<lb ed="X" n="0534b19"/><lb ed="R040" n="0065a16"/>必能空而後能照。甚言執法者之不得法也。故又
<lb ed="X" n="0534b20"/><lb ed="R040" n="0065a17"/>言若有善男子女人。能於此經中。受持解說。雖在
<lb ed="X" n="0534b21"/><lb ed="R040" n="0065a18"/>當來之世。是人<anchor xml:id="nkr_note_add_0534b2101" n="0534b2101"/><anchor xml:id="beg0534b2101" n="0534b2101"/>已<anchor xml:id="end0534b2101"/>得聞知。而同見知可成如來證
<lb ed="X" n="0534b22"/><lb ed="R040" n="0065b01"/>果。卽到如來地位。無論世遠於五百歲。而佛之智
<lb ed="X" n="0534b23"/><lb ed="R040" n="0065b02"/>慧。自然遠照。悉知其人。皆得成就不可思議功德。
<lb ed="X" n="0534b24"/><lb ed="R040" n="0065b03"/>說無量無邊者。言人能如此。則人人可爲如來。世
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0534c" n="0534c"/>
<lb ed="X" n="0534c01"/><lb ed="R040" n="0065b04"/>世見有如來。故說功德之無窮耳。</p>
<lb ed="X" n="0534c02"/><lb ed="R040" n="0065b05"/><p xml:id="pX25p0534c0201">雲峯說　此問是如是如是以下。通說後世奉持
<lb ed="X" n="0534c03"/><lb ed="R040" n="0065b06"/>此經之人。如來反覆申明。終在於無實無虗一句
<lb ed="X" n="0534c04"/><lb ed="R040" n="0065b07"/>結穴。後說以要言之。而不說要。言在於何句者。正
<lb ed="X" n="0534c05"/><lb ed="R040" n="0065b08"/>是如來不以一句實法。使後人執著也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0534c06"/><lb ed="R040" n="0065b09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">持經功德分第十五</cb:mulu><head>○持經功德分第十五</head>
<lb ed="X" n="0534c07"/><lb ed="R040" n="0065b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0534c0701">須菩提。若有善男子善女人。初日分以恒河沙等身
<lb ed="X" n="0534c08"/><lb ed="R040" n="0065b11"/>布施。中日分復以恒河沙等身布施。後日分亦以恒
<lb ed="X" n="0534c09"/><lb ed="R040" n="0065b12"/>河沙等身布施。如是無量百千萬億劫。以身布施。若
<lb ed="X" n="0534c10"/><lb ed="R040" n="0065b13"/>復有人。聞此經典。信心不逆。其福勝彼。何況書寫受
<lb ed="X" n="0534c11"/><lb ed="R040" n="0065b14"/>持讀誦。爲人解說。須菩提。以要言之。是經有不可思
<lb ed="X" n="0534c12"/><lb ed="R040" n="0065b15"/>議不可稱量無邊功德。如來爲發大乘者說。爲發最
<lb ed="X" n="0534c13"/><lb ed="R040" n="0065b16"/>上乘者說。若有人能受持讀誦。廣爲人說。如來悉知
<lb ed="X" n="0534c14"/><lb ed="R040" n="0065b17"/>是人。悉見是人。皆得成就不可量不可稱無有邊不
<lb ed="X" n="0534c15"/><lb ed="R040" n="0065b18"/>可思議功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0534c16"/><lb ed="R040" n="0066a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0534c1601">子眞說　佛又言若後世有人。於一日之內。初日
<lb ed="X" n="0534c17"/><lb ed="R040" n="0066a02"/>中日後日三時間。以身命布施。而如恒河沙之多。
<lb ed="X" n="0534c18"/><lb ed="R040" n="0066a03"/>且歷百千萬億劫之久。其布施之功極矣。終不若
<lb ed="X" n="0534c19"/><lb ed="R040" n="0066a04"/>信心。於此經之功尤大也。初日早時也。中日午時
<lb ed="X" n="0534c20"/><lb ed="R040" n="0066a05"/>也。後日晚時也。日有六時。擧此以槩終日耳。恒河
<lb ed="X" n="0534c21"/><lb ed="R040" n="0066a06"/>沙之多。百千萬億劫之久。俱是借言。非眞有此等
<lb ed="X" n="0534c22"/><lb ed="R040" n="0066a07"/>身命也。身命人所重者。以身命布施。甚言七寶之
<lb ed="X" n="0534c23"/><lb ed="R040" n="0066a08"/>珍。不若身命之重。而幷捐之。其布施何等大願。不
<lb ed="X" n="0534c24"/><lb ed="R040" n="0066a09"/>是如來敎人撇却身命也。釋氏於此段。最多饒舌。
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0535a" n="0535a"/>
<lb ed="X" n="0535a01"/><lb ed="R040" n="0066a10"/>須訂明之。言以此等身命布施。有人能以其心信
<lb ed="X" n="0535a02"/><lb ed="R040" n="0066a11"/>實。此經而無違逆。則其福自勝於彼之布施者。夫
<lb ed="X" n="0535a03"/><lb ed="R040" n="0066a12"/>以一心信之。尙屬<anchor xml:id="nkr_note_add_0535a0301" n="0535a0301"/><anchor xml:id="beg0535a0301" n="0535a0301"/>己<anchor xml:id="end0535a0301"/>修之功。何況書寫傳布。受持
<lb ed="X" n="0535a04"/><lb ed="R040" n="0066a13"/>讀誦。爲人解說。則不惟自度。廣以度人。其所成就
<lb ed="X" n="0535a05"/><lb ed="R040" n="0066a14"/>者。寧有量乎。故又言此經後人得力如此。而究之
<lb ed="X" n="0535a06"/><lb ed="R040" n="0066a15"/>說經之要。原自無多。不過於空相。空法無所住之
<lb ed="X" n="0535a07"/><lb ed="R040" n="0066a16"/>旨而<anchor xml:id="nkr_note_add_0535a0701" n="0535a0701"/><anchor xml:id="beg0535a0701" n="0535a0701"/>已<anchor xml:id="end0535a0701"/>。故是經有不可思維而議論。亦不可稱算
<lb ed="X" n="0535a08"/><lb ed="R040" n="0066a17"/>而度量。實實其中有無限量。無邊際之功德。其要
<lb ed="X" n="0535a09"/><lb ed="R040" n="0066a18"/>不在多言。然此經中之要。如來原爲大乘最上乘
<lb ed="X" n="0535a10"/><lb ed="R040" n="0066b01"/>者而說。大乘最上乘之人。要皆不落法相者也。故
<lb ed="X" n="0535a11"/><lb ed="R040" n="0066b02"/>又言能以此經。後世有人。受持讀誦以自覺。廣爲
<lb ed="X" n="0535a12"/><lb ed="R040" n="0066b03"/>人說以覺人。便是如來眞心相印。雖在如來五百
<lb ed="X" n="0535a13"/><lb ed="R040" n="0066b04"/>歲後。而如來早<anchor xml:id="nkr_note_add_0535a1301" n="0535a1301"/><anchor xml:id="beg0535a1301" n="0535a1301"/>已<anchor xml:id="end0535a1301"/>於慧覺中。悉知悉見之。其心合
<lb ed="X" n="0535a14"/><lb ed="R040" n="0066b05"/>一。故必其決然成就此不可思量無量無邊之功
<lb ed="X" n="0535a15"/><lb ed="R040" n="0066b06"/>德。正以受持讀誦。爲人解說之功。更大於今日說
<lb ed="X" n="0535a16"/><lb ed="R040" n="0066b07"/>法功也。</p>
<lb ed="X" n="0535a17"/><lb ed="R040" n="0066b08"/><p xml:id="pX25p0535a1701">雲峯說　大乘者。諸菩薩是也。最上乘者。佛如來
<lb ed="X" n="0535a18"/><lb ed="R040" n="0066b09"/>是也。爲大乘說者。說此六塵四相之應空而入於
<lb ed="X" n="0535a19"/><lb ed="R040" n="0066b10"/>法也。爲最上乘說者。說此空相之心。皆歸於空。而
<lb ed="X" n="0535a20"/><lb ed="R040" n="0066b11"/>幷無所謂法也。第一句是引衆生。而證入諸菩薩。
<lb ed="X" n="0535a21"/><lb ed="R040" n="0066b12"/>第二句是引諸菩薩。而證入於佛如來也。此正是
<lb ed="X" n="0535a22"/><lb ed="R040" n="0066b13"/>以要言之之意。而絕不說要言。是何言者。正是如
<lb ed="X" n="0535a23"/><lb ed="R040" n="0066b14"/>來欲度人。而不留一度人梯子處。世間只有上乘
<lb ed="X" n="0535a24"/><lb ed="R040" n="0066b15"/>之人。入聖至易。惟有中材之人。超凡最難。故如來
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0535b" n="0535b"/>
<lb ed="X" n="0535b01"/><lb ed="R040" n="0066b16"/>於此段。往往從第一等佛菩薩。直說到學。爲佛菩
<lb ed="X" n="0535b02"/><lb ed="R040" n="0066b17"/>薩者。亦是成就中材處。而不使其恍惚無所據。故
<lb ed="X" n="0535b03"/><lb ed="R040" n="0066b18"/>實實以成就。直造如來地步吿之耳。</p>
<lb ed="X" n="0535b04"/><lb ed="R040" n="0067a01"/><p xml:id="pX25p0535b0401">雲峯又說　乘卽車乘。取通遠之義。乘有大小上
<lb ed="X" n="0535b05"/><lb ed="R040" n="0067a02"/>中下之分。其乘則一乘。有輪始可轉行。故以法爲
<lb ed="X" n="0535b06"/><lb ed="R040" n="0067a03"/>法輪。有法而不能流通。猶之有乘而不用以行遠。
<lb ed="X" n="0535b07"/><lb ed="R040" n="0067a04"/>所以諸經皆謂之大乘者。正取義於法輪轉通之
<lb ed="X" n="0535b08"/><lb ed="R040" n="0067a05"/>意也。此乘字又別有解。夫乘車也乘一。而乘車者
<lb ed="X" n="0535b09"/><lb ed="R040" n="0067a06"/>之人不同。所以有上中下之分。若舍此三種人。便
<lb ed="X" n="0535b10"/><lb ed="R040" n="0067a07"/>如徒步者之難。以行遠矣。故人得居乘中。當思堅
<lb ed="X" n="0535b11"/><lb ed="R040" n="0067a08"/>其輪輻。不使有折轅覆轍之虞。則居是乘者。不論
<lb ed="X" n="0535b12"/><lb ed="R040" n="0067a09"/>上中下人。皆可以負重致遠。人若棄其乘而不居。
<lb ed="X" n="0535b13"/><lb ed="R040" n="0067a10"/>又自甘於徒步。及至車乘朽脫。雖欲乘之不可得
<lb ed="X" n="0535b14"/><lb ed="R040" n="0067a11"/>矣。但此中何以分上中下。上乘者不勞餘力。而卽
<lb ed="X" n="0535b15"/><lb ed="R040" n="0067a12"/>可通達。中乘則必加鞭策。而後能馳驅。若下乘則
<lb ed="X" n="0535b16"/><lb ed="R040" n="0067a13"/>又如駑馬。而駕敗車。稍不加防。卽有前車之戒。所
<lb ed="X" n="0535b17"/><lb ed="R040" n="0067a14"/>以雖曰乘。而幾幾乎非乘矣。此上中下乘之大略
<lb ed="X" n="0535b18"/><lb ed="R040" n="0067a15"/>解也。至於最上乘。則又有解。葢最上乘。卽從上乘
<lb ed="X" n="0535b19"/><lb ed="R040" n="0067a16"/>而得超乎。其最猶如車之輪轅堅固。而更駕以良
<lb ed="X" n="0535b20"/><lb ed="R040" n="0067a17"/>驥。所謂不加鞭<g ref="#CB15081">䇿</g>。萬里可通。此眞造父之車。世希
<lb ed="X" n="0535b21"/><lb ed="R040" n="0067a18"/>御者。是又最上乘之大略解也。若下者造而及中。
<lb ed="X" n="0535b22"/><lb ed="R040" n="0067b01"/>中者造而及上。上者出乎最上。則猶之竝車而行。
<lb ed="X" n="0535b23"/><lb ed="R040" n="0067b02"/>努力者在前。弛鞭者在後。豈嘗限人以上中下哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0535b24"/><lb ed="R040" n="0067b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0535b2401">如是人等。卽爲荷擔如來阿耨多羅三藐三菩提。何
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0535c" n="0535c"/>
<lb ed="X" n="0535c01"/><lb ed="R040" n="0067b04"/>以故。須菩提。若樂小法者。著我見人見衆生見壽者
<lb ed="X" n="0535c02"/><lb ed="R040" n="0067b05"/>見。卽於此經。不能聽受讀誦。爲人解說。須菩提。在在
<lb ed="X" n="0535c03"/><lb ed="R040" n="0067b06"/>處處。若有此經。一切世間天人阿修羅所應供養。當
<lb ed="X" n="0535c04"/><lb ed="R040" n="0067b07"/>知此處卽爲是塔。皆應恭敬作禮圍繞。以諸華香而
<lb ed="X" n="0535c05"/><lb ed="R040" n="0067b08"/>散其處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0535c06"/><lb ed="R040" n="0067b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0535c0601">子眞說　如是等指上受持等而言。言人能若此。
<lb ed="X" n="0535c07"/><lb ed="R040" n="0067b10"/>卽是能荷擔之人。背負曰荷。肩挑曰擔。言此人是
<lb ed="X" n="0535c08"/><lb ed="R040" n="0067b11"/>能身任如來阿耨多羅三藐三菩提之責者。其人
<lb ed="X" n="0535c09"/><lb ed="R040" n="0067b12"/>之成就何如乎。何以見其荷擔之故。若人<anchor xml:id="nkr_note_add_0535c0901" n="0535c0901"/><anchor xml:id="beg0535c0901" n="0535c0901"/>已<anchor xml:id="end0535c0901"/>是大
<lb ed="X" n="0535c10"/><lb ed="R040" n="0067b13"/>乘最上乘之人。而非樂小法者。葢能荷擔必是四
<lb ed="X" n="0535c11"/><lb ed="R040" n="0067b14"/>相皆空。而幷空無相。若人所好樂。不脫於小法。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0535001" n="0535001"/>面
<lb ed="X" n="0535c12"/><lb ed="R040" n="0067b15"/>沾沾章句之末。卽爲著四相矣。豈得有如是之大
<lb ed="X" n="0535c13"/><lb ed="R040" n="0067b16"/>功德乎。故知以此經自覺覺人者。終不樂小法也。
<lb ed="X" n="0535c14"/><lb ed="R040" n="0067b17"/>此又反言明大乘最上乘之旨。在在處處。隨在有
<lb ed="X" n="0535c15"/><lb ed="R040" n="0067b18"/>是經也。言有是經之所。則天人阿修羅。便於此處
<lb ed="X" n="0535c16"/><lb ed="R040" n="0068a01"/>恭敬圍繞。如佛之塔。正以經在。卽若如來親在也。
<lb ed="X" n="0535c17"/><lb ed="R040" n="0068a02"/>所以天上人間無不敬奉。以華香而散其處耳。言
<lb ed="X" n="0535c18"/><lb ed="R040" n="0068a03"/>散華香者。非必實有華香。不過極言恭敬之念。一
<lb ed="X" n="0535c19"/><lb ed="R040" n="0068a04"/>物且然。他可知也。</p>
<lb ed="X" n="0535c20"/><lb ed="R040" n="0068a05"/><p xml:id="pX25p0535c2001">雲峯說　荷擔而上加卽爲二字。便知其人不可
<lb ed="X" n="0535c21"/><lb ed="R040" n="0068a06"/>多得者。向解荷擔。只說背負肩任。特釋字義耳。若
<lb ed="X" n="0535c22"/><lb ed="R040" n="0068a07"/>說二字之旨。直是如來欲以正覺之性。付托其人。
<lb ed="X" n="0535c23"/><lb ed="R040" n="0068a08"/>而一任其荷擔矣。但旣經荷擔。便脫不得肩。必待
<lb ed="X" n="0535c24"/><lb ed="R040" n="0068a09"/>更有能荷擔者而與之。此如來以後所以有五祖
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0536a" n="0536a"/>
<lb ed="X" n="0536a01"/><lb ed="R040" n="0068a10"/>之傳流也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0536a02"/><lb ed="R040" n="0068a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">能淨業障分第十六</cb:mulu><head>○能淨業障分第十六</head>
<lb ed="X" n="0536a03"/><lb ed="R040" n="0068a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0536a0301">復次須菩提。若善男子善女人。受持讀誦此經。若爲
<lb ed="X" n="0536a04"/><lb ed="R040" n="0068a13"/>人輕賤。是人先世罪業應墮惡道。以今世人輕賤故。
<lb ed="X" n="0536a05"/><lb ed="R040" n="0068a14"/>先世罪業卽爲消滅。當得阿耨多羅三藐三菩提。須
<lb ed="X" n="0536a06"/><lb ed="R040" n="0068a15"/>菩提。我念過去無量阿僧祇劫。於然燈佛前。得値八
<lb ed="X" n="0536a07"/><lb ed="R040" n="0068a16"/>百四千萬億那由他諸佛。悉皆供養承事。無空過者。
<lb ed="X" n="0536a08"/><lb ed="R040" n="0068a17"/>若復有人。於後末世。能受持讀誦此經。所得功德。於
<lb ed="X" n="0536a09"/><lb ed="R040" n="0068a18"/>我所供養諸佛功德。百分不及一。千萬億分乃至算
<lb ed="X" n="0536a10"/><lb ed="R040" n="0068b01"/>數譬喩所不能及。須菩提。若善男子善女人。於後末
<lb ed="X" n="0536a11"/><lb ed="R040" n="0068b02"/>世。有受持讀誦此經。所得功德。我若具說者。或有人
<lb ed="X" n="0536a12"/><lb ed="R040" n="0068b03"/>聞。心卽狂亂。狐疑不信。須菩提。當知是經義不可思
<lb ed="X" n="0536a13"/><lb ed="R040" n="0068b04"/>議。果報亦不可思議。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0536a14"/><lb ed="R040" n="0068b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0536a1401">雲峯說　此一段又爲下乘者說法。葢從四果起。
<lb ed="X" n="0536a15"/><lb ed="R040" n="0068b06"/>至此直說。到有罪惡之人。<anchor xml:id="nkr_note_add_0536a1501" n="0536a1501"/><anchor xml:id="beg0536a1501" n="0536a1501"/>已<anchor xml:id="end0536a1501"/>是無可醒悟。而能一
<lb ed="X" n="0536a16"/><lb ed="R040" n="0068b07"/>旦得醒悟。受持此經。亦可消其愆。而釋其過。此又
<lb ed="X" n="0536a17"/><lb ed="R040" n="0068b08"/>爲下乘。開一自新之法門也。從前不說果報。而此
<lb ed="X" n="0536a18"/><lb ed="R040" n="0068b09"/>段說出。單爲下乘人。開其感動奮發之機耳。</p>
<lb ed="X" n="0536a19"/><lb ed="R040" n="0068b10"/><p xml:id="pX25p0536a1901">子眞說　先世二字。不可專作前世看。如來說經。
<lb ed="X" n="0536a20"/><lb ed="R040" n="0068b11"/>仍不曾說得玄空。此直是昨非今是話頭。切不可
<lb ed="X" n="0536a21"/><lb ed="R040" n="0068b12"/>以前世後世渺茫難信者。爲庸愚藉口。反失經義。
<lb ed="X" n="0536a22"/><lb ed="R040" n="0068b13"/>故言若有人於前日作此罪惡。自然應墮惡道矣。
<lb ed="X" n="0536a23"/><lb ed="R040" n="0068b14"/>猶如人從前作惡。無可躲避刑罰。一旦改過自新。
<lb ed="X" n="0536a24"/><lb ed="R040" n="0068b15"/>從於善道。卽爲善道中人。若人之目之者。尙以爲
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0536b" n="0536b"/>
<lb ed="X" n="0536b01"/><lb ed="R040" n="0068b16"/>惡道中人。而輕賤之。其實人雖輕賤。若人先前罪
<lb ed="X" n="0536b02"/><lb ed="R040" n="0068b17"/>業。固以氷消而熄滅矣。此段舊說。多引證宿世今
<lb ed="X" n="0536b03"/><lb ed="R040" n="0068b18"/>生事以講。亦是不必。葢其人能悔悟。則前者盡除
<lb ed="X" n="0536b04"/><lb ed="R040" n="0069a01"/>其惡。來者日進於善。卽當得如來之正覺矣。故又
<lb ed="X" n="0536b05"/><lb ed="R040" n="0069a02"/>言我念此身過去以後。人當歷無量阿僧祗劫。阿
<lb ed="X" n="0536b06"/><lb ed="R040" n="0069a03"/>僧祗者。譯作無數二字。言人無有如來化導之。則
<lb ed="X" n="0536b07"/><lb ed="R040" n="0069a04"/>沉淪於無量無數之劫者多矣。然有此經在。可以
<lb ed="X" n="0536b08"/><lb ed="R040" n="0069a05"/>救之。但如來此經。其實於然燈佛前。得相値百千
<lb ed="X" n="0536b09"/><lb ed="R040" n="0069a06"/>萬萬之佛。悉皆敬奉承事之。故得與之參究宗旨。
<lb ed="X" n="0536b10"/><lb ed="R040" n="0069a07"/>而無一人空過。不與說明此經義者。那由他三字。
<lb ed="X" n="0536b11"/><lb ed="R040" n="0069a08"/>譯作萬萬二字解。言此時之佛。實有千千萬萬耳。
<lb ed="X" n="0536b12"/><lb ed="R040" n="0069a09"/>葢此時有如此諸佛。而如來不肯一人放過。箇箇
<lb ed="X" n="0536b13"/><lb ed="R040" n="0069a10"/>與之參究此經。而得經中之奧。若來世有人。能於
<lb ed="X" n="0536b14"/><lb ed="R040" n="0069a11"/>此經。受持讀誦。雖目中不見有諸佛。而其受持讀
<lb ed="X" n="0536b15"/><lb ed="R040" n="0069a12"/>誦之功德。與我昔日供養諸佛之功德。直是百不
<lb ed="X" n="0536b16"/><lb ed="R040" n="0069a13"/>及千。千不及萬。葢言我所得者百分。而彼得一分。
<lb ed="X" n="0536b17"/><lb ed="R040" n="0069a14"/>勝於我之百分。我得千分。而彼得百分。勝於我之
<lb ed="X" n="0536b18"/><lb ed="R040" n="0069a15"/>千分。正言我所得有諸佛在似易。彼不見如來在。
<lb ed="X" n="0536b19"/><lb ed="R040" n="0069a16"/>而單信此經較難故。言乃至算數譬喩所不能及
<lb ed="X" n="0536b20"/><lb ed="R040" n="0069a17"/>者。甚言其功德之大。以欣動下乘之人。然是經也。
<lb ed="X" n="0536b21"/><lb ed="R040" n="0069a18"/>如來未嘗具說。而反使人惑。具字作詳字解。</p>
<lb ed="X" n="0536b22"/><lb ed="R040" n="0069b01"/><p xml:id="pX25p0536b2201">雲峯說　如來何以不具說。葢以此經俱是對上
<lb ed="X" n="0536b23"/><lb ed="R040" n="0069b02"/>乘言。而撮其要者。一句中可該萬法之旨。故上說
<lb ed="X" n="0536b24"/><lb ed="R040" n="0069b03"/>以要言之也。若下乘之人。卽以要言吿之。全然不
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0536c" n="0536c"/>
<lb ed="X" n="0536c01"/><lb ed="R040" n="0069b04"/>覺。而欲變其說辭。約者反煩。要者反多。此於前說。
<lb ed="X" n="0536c02"/><lb ed="R040" n="0069b05"/>又加詳晰。如來非不欲如此。其如一經具說。而下
<lb ed="X" n="0536c03"/><lb ed="R040" n="0069b06"/>乘之人。便謂如來與上乘說者。又與下乘不同。則
<lb ed="X" n="0536c04"/><lb ed="R040" n="0069b07"/>將疑如來說之。不一其心因卽於狂亂矣。何以見
<lb ed="X" n="0536c05"/><lb ed="R040" n="0069b08"/>其狂亂。葢如來之經。不過眞空之理。末世不明其
<lb ed="X" n="0536c06"/><lb ed="R040" n="0069b09"/>理。遂有假托。如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0536001" n="0536001"/>來之人僞造經典。以贗亂眞。庸愚
<lb ed="X" n="0536c07"/><lb ed="R040" n="0069b10"/>反爲所惑。而心卽於狂亂。以致如來之經。反生狐
<lb ed="X" n="0536c08"/><lb ed="R040" n="0069b11"/>疑。而不信之。此如來於說經時。直料到末世必有
<lb ed="X" n="0536c09"/><lb ed="R040" n="0069b12"/>此人。必有此事。所以不欲具說耳。</p>
<lb ed="X" n="0536c10"/><lb ed="R040" n="0069b13"/><p xml:id="pX25p0536c1001">雲峯又說　此處果字。增一報字。比前四果果字。
<lb ed="X" n="0536c11"/><lb ed="R040" n="0069b14"/>不同前說得深。此說得淺。前果自證自果後。則以
<lb ed="X" n="0536c12"/><lb ed="R040" n="0069b15"/>果得報。果得報限矣。此段全要發出下愚。自新求
<lb ed="X" n="0536c13"/><lb ed="R040" n="0069b16"/>善。而又恐其爲善。不卒以至於狂亂狐疑。故終以
<lb ed="X" n="0536c14"/><lb ed="R040" n="0069b17"/>果報結之。是如來引導庸愚之一片婆心也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0536c15"/><lb ed="R040" n="0069b18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">究竟無我分第十七</cb:mulu><head>○究竟無我分第十七</head>
<lb ed="X" n="0536c16"/><lb ed="R040" n="0070a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0536c1601">爾時須菩提白佛言。世尊。善男子善女人。發阿耨多
<lb ed="X" n="0536c17"/><lb ed="R040" n="0070a02"/>羅三藐三菩提心。云何應住。云何降伏其心。佛吿須
<lb ed="X" n="0536c18"/><lb ed="R040" n="0070a03"/>菩提。善男子善女人。發阿耨多羅三藐三菩提心者。
<lb ed="X" n="0536c19"/><lb ed="R040" n="0070a04"/>當生如是心。我應滅度一切衆生。滅度一切衆生<anchor xml:id="nkr_note_add_0536c1901" n="0536c1901"/><anchor xml:id="beg0536c1901" n="0536c1901"/>已<anchor xml:id="end0536c1901"/>。
<lb ed="X" n="0536c20"/><lb ed="R040" n="0070a05"/>而無有一衆生實滅度者。何以故。須菩提。若菩薩有
<lb ed="X" n="0536c21"/><lb ed="R040" n="0070a06"/>我相人相衆生相壽者相。卽非菩薩。所以者何。須菩
<lb ed="X" n="0536c22"/><lb ed="R040" n="0070a07"/>提。實無有法。發阿耨多羅三藐三菩提心者。須菩提。
<lb ed="X" n="0536c23"/><lb ed="R040" n="0070a08"/>於意云何。如來於然燈佛所。有法得阿耨多羅三藐
<lb ed="X" n="0536c24"/><lb ed="R040" n="0070a09"/>三菩提不。不也世尊。如我解佛所說義。佛於然燈佛
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0537a" n="0537a"/>
<lb ed="X" n="0537a01"/><lb ed="R040" n="0070a10"/>所。無有法得阿耨多羅三藐三菩提。佛言如是如是。
<lb ed="X" n="0537a02"/><lb ed="R040" n="0070a11"/>須菩提。實無有法。如來得阿耨多羅三藐三菩提。須
<lb ed="X" n="0537a03"/><lb ed="R040" n="0070a12"/>菩提。若有法如來得阿耨多羅三藐三菩提者。然燈
<lb ed="X" n="0537a04"/><lb ed="R040" n="0070a13"/>佛卽不與我受記。汝於來世。當得作佛。號釋迦牟尼。
<lb ed="X" n="0537a05"/><lb ed="R040" n="0070a14"/>以實無有法得阿耨多羅三藐三菩提。是故然燈佛
<lb ed="X" n="0537a06"/><lb ed="R040" n="0070a15"/>與我受記。作是言。汝於來世。當得作佛號釋迦牟尼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0537a07"/><lb ed="R040" n="0070a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0537a0701">子眞說　上言功德不可思議如此故。須菩提覆
<lb ed="X" n="0537a08"/><lb ed="R040" n="0070a17"/>思前之所問。應住降伏之說。亦不可思議故。又擧
<lb ed="X" n="0537a09"/><lb ed="R040" n="0070a18"/>所以住。所以降伏者。是善男子女人。發此菩提心
<lb ed="X" n="0537a10"/><lb ed="R040" n="0070b01"/>而得之究竟。何以有此住與降伏之心也。此一問
<lb ed="X" n="0537a11"/><lb ed="R040" n="0070b02"/>是須菩提因不可思議。而又申明無我之旨。故佛
<lb ed="X" n="0537a12"/><lb ed="R040" n="0070b03"/>言凡此發菩提心者。俱是有佛性。自能返照。而生
<lb ed="X" n="0537a13"/><lb ed="R040" n="0070b04"/>如是之菩提心。原非佛之可敎以發出者。故如來
<lb ed="X" n="0537a14"/><lb ed="R040" n="0070b05"/>化度一切衆生。至於化度一切衆生成佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0537a1401" n="0537a1401"/><anchor xml:id="beg0537a1401" n="0537a1401"/>已<anchor xml:id="end0537a1401"/>。則是
<lb ed="X" n="0537a15"/><lb ed="R040" n="0070b06"/>衆生箇箇皆佛。如來心中。何甞存此衆生爲我之
<lb ed="X" n="0537a16"/><lb ed="R040" n="0070b07"/>化度。故曰無有一衆生實滅度也。解佛所說義。義
<lb ed="X" n="0537a17"/><lb ed="R040" n="0070b08"/>字是指上實無有法義。故又言實無所得正覺心。
<lb ed="X" n="0537a18"/><lb ed="R040" n="0070b09"/>得後則忘其得。幷忘其法矣。故又言昔在然燈佛
<lb ed="X" n="0537a19"/><lb ed="R040" n="0070b10"/>所受記時。若謂我旣得法。爲來世化度衆生之人。
<lb ed="X" n="0537a20"/><lb ed="R040" n="0070b11"/>此時受記師。卽不以我爲當得作佛。而有當得作
<lb ed="X" n="0537a21"/><lb ed="R040" n="0070b12"/>佛之名號。釋迦二字。譯作能仁二字。言能以至仁
<lb ed="X" n="0537a22"/><lb ed="R040" n="0070b13"/>之心。而普度一切。牟尼者。譯作圓通解。言有此普
<lb ed="X" n="0537a23"/><lb ed="R040" n="0070b14"/>度一切之心。而能圓通四大。無所不徧。毫無窒礙
<lb ed="X" n="0537a24"/><lb ed="R040" n="0070b15"/>也。此是當日命名之意如此。故如來又言。我惟不
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0537b" n="0537b"/>
<lb ed="X" n="0537b01"/><lb ed="R040" n="0070b16"/>存得法心。所以受記時。師曾作是當得作佛之言。
<lb ed="X" n="0537b02"/><lb ed="R040" n="0070b17"/>而以釋迦牟尼名之。</p>
<lb ed="X" n="0537b03"/><lb ed="R040" n="0070b18"/><p xml:id="pX25p0537b0301">雲峯說　化度在如來生如是心。在衆生不自生
<lb ed="X" n="0537b04"/><lb ed="R040" n="0071a01"/>如是之心。如來安從化度之。夫至於化度<anchor xml:id="nkr_note_add_0537b0401" n="0537b0401"/><anchor xml:id="beg0537b0401" n="0537b0401"/>已<anchor xml:id="end0537b0401"/>。則消
<lb ed="X" n="0537b05"/><lb ed="R040" n="0071a02"/>融人我。在在皆佛。何有化度之心可留。故又言。菩
<lb ed="X" n="0537b06"/><lb ed="R040" n="0071a03"/>薩欲化度人。尙有我人四相。卽非菩薩地位。葢以
<lb ed="X" n="0537b07"/><lb ed="R040" n="0071a04"/>如來之心。空諸所有。毫無染著。不以所得之法。存
<lb ed="X" n="0537b08"/><lb ed="R040" n="0071a05"/>一得法心。故能證此無上正等正覺之心也。如來
<lb ed="X" n="0537b09"/><lb ed="R040" n="0071a06"/>旣言法無所得。卽以<anchor xml:id="nkr_note_add_0537b0901" n="0537b0901"/><anchor xml:id="beg0537b0901" n="0537b0901"/>己<anchor xml:id="end0537b0901"/>之所得。於然燈佛者。復問
<lb ed="X" n="0537b10"/><lb ed="R040" n="0071a07"/>須菩提欲使<anchor xml:id="nkr_note_add_0537b1001" n="0537b1001"/><anchor xml:id="beg0537b1001" n="0537b1001"/>己<anchor xml:id="end0537b1001"/>得之法。亦不留法相。故問昔在師
<lb ed="X" n="0537b11"/><lb ed="R040" n="0071a08"/>所。於法有所得否。須菩提直見以爲實無。所得正
<lb ed="X" n="0537b12"/><lb ed="R040" n="0071a09"/>悟。如來之得法。得之於心。不執師之法。以爲有得。
<lb ed="X" n="0537b13"/><lb ed="R040" n="0071a10"/>故佛言如是如是。不但稱其言之是。而謂我之所
<lb ed="X" n="0537b14"/><lb ed="R040" n="0071a11"/>得眞在心。而不著於師之說耳。此皆是無我之意。
<lb ed="X" n="0537b15"/><lb ed="R040" n="0071a12"/>言以心得而得成佛。不假師說。方爲眞得悟入。於
<lb ed="X" n="0537b16"/><lb ed="R040" n="0071a13"/>得無所得。乃稱如來之義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0537b17"/><lb ed="R040" n="0071a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0537b1701">何以故。如來者。卽諸法如義。若有人言。如來得阿耨
<lb ed="X" n="0537b18"/><lb ed="R040" n="0071a15"/>多羅三藐三菩提。須菩提。實無有法。佛得阿耨多羅
<lb ed="X" n="0537b19"/><lb ed="R040" n="0071a16"/>三藐三菩提。須菩提。如來所得阿耨多羅三藐三菩
<lb ed="X" n="0537b20"/><lb ed="R040" n="0071a17"/>提。於是中無實無虗。是故如來說一切法皆是佛法。
<lb ed="X" n="0537b21"/><lb ed="R040" n="0071a18"/>須菩提。所言一切法者。卽非一切法。是故名一切法。
<lb ed="X" n="0537b22"/><lb ed="R040" n="0071b01"/>須菩提。譬如人身長大。須菩提言。世尊。如來說人身
<lb ed="X" n="0537b23"/><lb ed="R040" n="0071b02"/>長大卽爲非大身是名大身。須菩提。菩薩亦如是。若
<lb ed="X" n="0537b24"/><lb ed="R040" n="0071b03"/>作是言。我當滅度無量衆生。卽不名菩薩。何以故。須
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0537c" n="0537c"/>
<lb ed="X" n="0537c01"/><lb ed="R040" n="0071b04"/>菩提。實無有法。名爲菩薩。是故佛說一切法。無我無
<lb ed="X" n="0537c02"/><lb ed="R040" n="0071b05"/>人無衆生無壽者。須菩提。若菩薩作是言。我當莊嚴
<lb ed="X" n="0537c03"/><lb ed="R040" n="0071b06"/>佛土。是不名菩薩。何以故。如來說莊嚴佛土者。卽非
<lb ed="X" n="0537c04"/><lb ed="R040" n="0071b07"/>莊嚴。是名莊嚴。須菩提。若菩薩通達無我法者。如來
<lb ed="X" n="0537c05"/><lb ed="R040" n="0071b08"/>說名眞是菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0537c06"/><lb ed="R040" n="0071b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0537c0601">子眞說　何以見其無所得之故。葢如來能了徹
<lb ed="X" n="0537c07"/><lb ed="R040" n="0071b10"/>一切之法。而得無所得故。卽於空諸法。而悟如如
<lb ed="X" n="0537c08"/><lb ed="R040" n="0071b11"/>之義。</p>
<lb ed="X" n="0537c09"/><lb ed="R040" n="0071b12"/><p xml:id="pX25p0537c0901">雲峯說　諸法如義。是如來說經要旨。言卽此諸
<lb ed="X" n="0537c10"/><lb ed="R040" n="0071b13"/>法千條萬緖。而其一貫之旨。總歸於如如二字。如
<lb ed="X" n="0537c11"/><lb ed="R040" n="0071b14"/>則無不如。如如則無所爲如。故言如義而不言如
<lb ed="X" n="0537c12"/><lb ed="R040" n="0071b15"/>法。如如中著不得法相也。如來者。以其無所不如。
<lb ed="X" n="0537c13"/><lb ed="R040" n="0071b16"/>而能靜中生。照虗中起。白若鏡之懸內。無毫髮障
<lb ed="X" n="0537c14"/><lb ed="R040" n="0071b17"/>礙。憑物之來。適如其來。以應之影。過不留。仍存虗
<lb ed="X" n="0537c15"/><lb ed="R040" n="0071b18"/>體。故無有來有不來。而來亦無有。如有不如也。言
<lb ed="X" n="0537c16"/><lb ed="R040" n="0072a01"/>諸法而同歸於如義。正是百川之流。銷歸大海。不
<lb ed="X" n="0537c17"/><lb ed="R040" n="0072a02"/>見增益。無不容納。此可以悟如義之所包者廣。又
<lb ed="X" n="0537c18"/><lb ed="R040" n="0072a03"/>何有一法之可獨名乎。</p>
<lb ed="X" n="0537c19"/><lb ed="R040" n="0072a04"/><p xml:id="pX25p0537c1901">子眞說　如義若此。而復有人言。如來必有所得
<lb ed="X" n="0537c20"/><lb ed="R040" n="0072a05"/>正覺。而後名如來者。是不知如來之實無有得也。
<lb ed="X" n="0537c21"/><lb ed="R040" n="0072a06"/>何以見其無有得之故。葢以得之於眞性者。性本
<lb ed="X" n="0537c22"/><lb ed="R040" n="0072a07"/>無法故。其中據以爲實。則全無<g ref="#CB17844">𠙖</g>藉。見以爲虗。則
<lb ed="X" n="0537c23"/><lb ed="R040" n="0072a08"/>觸處圓通。無實無虗。法安所施。故又言。天下之可
<lb ed="X" n="0537c24"/><lb ed="R040" n="0072a09"/>恃者。皆法也。法至一切。則無論大小矣。然此一切
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0538a" n="0538a"/>
<lb ed="X" n="0538a01"/><lb ed="R040" n="0072a10"/>法者。卽之則非。體之自實。雖有一切法。彚於一法。
<lb ed="X" n="0538a02"/><lb ed="R040" n="0072a11"/>而一法之法。原無有法。故雖云一切法不過虗名
<lb ed="X" n="0538a03"/><lb ed="R040" n="0072a12"/>之耳。亦何可執乎。故又言。人身之長大。以喩一切
<lb ed="X" n="0538a04"/><lb ed="R040" n="0072a13"/>法之多。然此性不明覺。雖有長大之身。終爲虗殻。
<lb ed="X" n="0538a05"/><lb ed="R040" n="0072a14"/>亦何所用。以喩雖有一切之法。而不能得之於心。
<lb ed="X" n="0538a06"/><lb ed="R040" n="0072a15"/>則一切法。總屬成法。依樣葫蘆。何嘗自我本性中。
<lb ed="X" n="0538a07"/><lb ed="R040" n="0072a16"/>獨得之眞諦。所以須菩提直言如來所說人身長
<lb ed="X" n="0538a08"/><lb ed="R040" n="0072a17"/>大者。不過虗名之耳。長大之身。安足據乎。</p>
<lb ed="X" n="0538a09"/><lb ed="R040" n="0072a18"/><p xml:id="pX25p0538a0901">雲峯說　自如是以下。至諸法如義句。前後照應。
<lb ed="X" n="0538a10"/><lb ed="R040" n="0072b01"/>而此段所喩。是承上起下之詞。</p>
<lb ed="X" n="0538a11"/><lb ed="R040" n="0072b02"/><p xml:id="pX25p0538a1101">子眞說　上言無有滅度法。豈惟如來無之。卽菩
<lb ed="X" n="0538a12"/><lb ed="R040" n="0072b03"/>薩亦如是矣。葢以菩薩通乎佛性。所差一間。若使
<lb ed="X" n="0538a13"/><lb ed="R040" n="0072b04"/>菩薩作是言。謂我當化度無量之衆生。便是執於
<lb ed="X" n="0538a14"/><lb ed="R040" n="0072b05"/>化度之法。而不可名之爲菩薩矣。夫迷者衆生。悟
<lb ed="X" n="0538a15"/><lb ed="R040" n="0072b06"/>者是菩薩。以衆生待人。以菩薩自待。卽是人我相
<lb ed="X" n="0538a16"/><lb ed="R040" n="0072b07"/>矣。焉有菩薩地位。而尙存四相者。故又言。佛無人
<lb ed="X" n="0538a17"/><lb ed="R040" n="0072b08"/>我衆生壽者相也。言佛則菩薩之不落於化度法
<lb ed="X" n="0538a18"/><lb ed="R040" n="0072b09"/>可知。故如來又言。菩薩旣不存化度心。則心中淸
<lb ed="X" n="0538a19"/><lb ed="R040" n="0072b10"/>淨可知。然使菩薩有心而求淸淨。此心卽爲淸淨
<lb ed="X" n="0538a20"/><lb ed="R040" n="0072b11"/>所拘矣。所以菩薩不作是言。以爲我<anchor xml:id="nkr_note_add_0538a2001" n="0538a2001"/><anchor xml:id="beg0538a2001" n="0538a2001"/>已<anchor xml:id="end0538a2001"/>莊嚴佛土。
<lb ed="X" n="0538a21"/><lb ed="R040" n="0072b12"/>葢此心<anchor xml:id="nkr_note_add_0538a2101" n="0538a2101"/><anchor xml:id="beg0538a2101" n="0538a2101"/>已<anchor xml:id="end0538a2101"/>至於莊嚴。便<anchor xml:id="nkr_note_add_0538a2102" n="0538a2102"/><anchor xml:id="beg0538a2102" n="0538a2102"/>已<anchor xml:id="end0538a2102"/>脫却莊嚴形跡。特無以
<lb ed="X" n="0538a22"/><lb ed="R040" n="0072b13"/>名之。而強名之爲莊嚴。其實何所爲莊嚴乎。故又
<lb ed="X" n="0538a23"/><lb ed="R040" n="0072b14"/>言。若菩薩於化度法莊嚴法。俱<anchor xml:id="nkr_note_add_0538a2301" n="0538a2301"/><anchor xml:id="beg0538a2301" n="0538a2301"/>已<anchor xml:id="end0538a2301"/>空相。則知此身
<lb ed="X" n="0538a24"/><lb ed="R040" n="0072b15"/>非身。此法非法而<anchor xml:id="nkr_note_add_0538a2401" n="0538a2401"/><anchor xml:id="beg0538a2401" n="0538a2401"/>已<anchor xml:id="end0538a2401"/>。通達於無我法矣。是眞名之
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0538b" n="0538b"/>
<lb ed="X" n="0538b01"/><lb ed="R040" n="0072b16"/>爲菩薩也。</p>
<lb ed="X" n="0538b02"/><lb ed="R040" n="0072b17"/><p xml:id="pX25p0538b0201">雲峯說　一切法而獨提布施法。言爲衆生說一
<lb ed="X" n="0538b03"/><lb ed="R040" n="0072b18"/>切法。而單提化度法。言爲菩薩說也。上言六塵。而
<lb ed="X" n="0538b04"/><lb ed="R040" n="0073a01"/>單說色相。以聲香等從色起也。此言四相。而獨說
<lb ed="X" n="0538b05"/><lb ed="R040" n="0073a02"/>無我法。以人衆生壽者。皆從我而起也。說無我法。
<lb ed="X" n="0538b06"/><lb ed="R040" n="0073a03"/>而謂之通達者。通於此而達乎彼也。彼此無礙。便
<lb ed="X" n="0538b07"/><lb ed="R040" n="0073a04"/>是一箇正覺心。何所容其爲法乎。此處說無我。不
<lb ed="X" n="0538b08"/><lb ed="R040" n="0073a05"/>言心而言法者。是如來指點菩薩空法處。不是說
<lb ed="X" n="0538b09"/><lb ed="R040" n="0073a06"/>盡無法。而又留一箇無我法。使後人存疑也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0538b10"/><lb ed="R040" n="0073a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一體同觀分第十八</cb:mulu><head>○一體同觀分第十八</head>
<lb ed="X" n="0538b11"/><lb ed="R040" n="0073a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0538b1101">須菩提。於意云何。如來有肉眼不。如是世尊。如來有
<lb ed="X" n="0538b12"/><lb ed="R040" n="0073a09"/>肉眼。須菩提。於意云何。如來有天眼不。如是世尊。如
<lb ed="X" n="0538b13"/><lb ed="R040" n="0073a10"/>來有天眼。須菩提。於意去何。如來有慧眼不。如是世
<lb ed="X" n="0538b14"/><lb ed="R040" n="0073a11"/>尊。如來有慧眼。須菩提。於意云何。如來有法眼不。如
<lb ed="X" n="0538b15"/><lb ed="R040" n="0073a12"/>是世尊。如來有法眼。須菩提。於意云何。如來有佛眼
<lb ed="X" n="0538b16"/><lb ed="R040" n="0073a13"/>不。如是世尊。如來有佛眼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0538b17"/><lb ed="R040" n="0073a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0538b1701">子眞說　上文言無我。而此又以五眼問者。正是
<lb ed="X" n="0538b18"/><lb ed="R040" n="0073a15"/>如來不作寂滅之說也。葢眼亦我身中一官。無我
<lb ed="X" n="0538b19"/><lb ed="R040" n="0073a16"/>身便應空眼相。不知無我相者。無我身之累。而非
<lb ed="X" n="0538b20"/><lb ed="R040" n="0073a17"/>幷身無之也。此身之累盡忘。而我之慧性。便從眼
<lb ed="X" n="0538b21"/><lb ed="R040" n="0073a18"/>光透出。所以有此五眼。如來之問五眼。一步說深
<lb ed="X" n="0538b22"/><lb ed="R040" n="0073b01"/>一步。須菩提之答五眼。一步見高一步。俱是針針
<lb ed="X" n="0538b23"/><lb ed="R040" n="0073b02"/>相對處。肉眼者。色身之眼。人有色身。卽具此眼。而
<lb ed="X" n="0538b24"/><lb ed="R040" n="0073b03"/>或有瞽眇之不同。有明昧之各別。至於具有眼光。
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0538c" n="0538c"/>
<lb ed="X" n="0538c01"/><lb ed="R040" n="0073b04"/>而一見正一見邪者。此肉眼之所以相遠也。凡人
<lb ed="X" n="0538c02"/><lb ed="R040" n="0073b05"/>與如來同此眼。而如來有之。便能從此眼。得證上
<lb ed="X" n="0538c03"/><lb ed="R040" n="0073b06"/>果。則謂如來之肉眼可也。天眼者。言眼界甚大。而
<lb ed="X" n="0538c04"/><lb ed="R040" n="0073b07"/>能普見一切衆生。無所不入其眼也。善惡邪正。若
<lb ed="X" n="0538c05"/><lb ed="R040" n="0073b08"/>登高視下。纖毫畢見。此從肉眼。證果後得之也。慧
<lb ed="X" n="0538c06"/><lb ed="R040" n="0073b09"/>眼者。眼光甚明。能使一切衆生前後世事慧光一
<lb ed="X" n="0538c07"/><lb ed="R040" n="0073b10"/>照。九種盡皆明白。而無可廋麗。此從天眼中看出。
<lb ed="X" n="0538c08"/><lb ed="R040" n="0073b11"/>正是見之大者。見之明也。法眼者。所視一規於法。
<lb ed="X" n="0538c09"/><lb ed="R040" n="0073b12"/>而見正不見邪見。善不見惡。是以我之大。且明處
<lb ed="X" n="0538c10"/><lb ed="R040" n="0073b13"/>見爲萬善同歸之意也。佛眼者。見天下衆生。皆可
<lb ed="X" n="0538c11"/><lb ed="R040" n="0073b14"/>成佛。而幷無善惡之分。正是開眼憫衆生。合眼盡
<lb ed="X" n="0538c12"/><lb ed="R040" n="0073b15"/>法界。而無所不入其眼也。此五眼之大略也。</p>
<lb ed="X" n="0538c13"/><lb ed="R040" n="0073b16"/><p xml:id="pX25p0538c1301">雲峯說　五眼是一眼。分言之有淺深。合言之無
<lb ed="X" n="0538c14"/><lb ed="R040" n="0073b17"/>高下。如來有五眼。凡人亦有五眼。其中分別處。只
<lb ed="X" n="0538c15"/><lb ed="R040" n="0073b18"/>從肉眼而始。若以後四眼說來。此解尙有未盡。可
<lb ed="X" n="0538c16"/><lb ed="R040" n="0074a01"/>再解之。肉眼者。有色身卽有是眼也。身之肉眼爲
<lb ed="X" n="0538c17"/><lb ed="R040" n="0074a02"/>一官。而惟眼與心相通。故心之邪正。獨形於目。目
<lb ed="X" n="0538c18"/><lb ed="R040" n="0074a03"/>之所視。心每爲其所引。若心不處於虗。而眼著於
<lb ed="X" n="0538c19"/><lb ed="R040" n="0074a04"/>相矣。故謂肉眼。然如來之肉眼。能見<anchor xml:id="nkr_note_add_0538c1901" n="0538c1901"/><anchor xml:id="beg0538c1901" n="0538c1901"/>己<anchor xml:id="end0538c1901"/>身生滅。則
<lb ed="X" n="0538c20"/><lb ed="R040" n="0074a05"/>與凡眼不同。特此眼自有身後得之。與身生滅。所
<lb ed="X" n="0538c21"/><lb ed="R040" n="0074a06"/>以不可爲據耳。但如來以一眼。見<anchor xml:id="nkr_note_add_0538c2101" n="0538c2101"/><anchor xml:id="beg0538c2101" n="0538c2101"/>己<anchor xml:id="end0538c2101"/>之生從此來。
<lb ed="X" n="0538c22"/><lb ed="R040" n="0074a07"/>滅從此去。無所昏瞇。所以必從肉眼入門也。天眼
<lb ed="X" n="0538c23"/><lb ed="R040" n="0074a08"/>者。借天以言大。且高<anchor xml:id="nkr_note_add_0538c2301" n="0538c2301"/><anchor xml:id="beg0538c2301" n="0538c2301"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0538c2301"/>且遠耳。人以眼望天。而不
<lb ed="X" n="0538c24"/><lb ed="R040" n="0074a09"/>能窮天之際。天以眼視人。而能悉人之微。以其大
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0539a" n="0539a"/>
<lb ed="X" n="0539a01"/><lb ed="R040" n="0074a10"/>也。大則無所不遍。高則無所不燭。遠則無所不及。
<lb ed="X" n="0539a02"/><lb ed="R040" n="0074a11"/>如來能具此眼。便能遍滿十方界。而能以一眼通
<lb ed="X" n="0539a03"/><lb ed="R040" n="0074a12"/>之。此謂之天眼。慧眼者。其明足以燭幽察微晰及
<lb ed="X" n="0539a04"/><lb ed="R040" n="0074a13"/>毫末。如來以三世之慧光。具於眼中。不徒見一<anchor xml:id="nkr_note_add_0539a0401" n="0539a0401"/><anchor xml:id="beg0539a0401" n="0539a0401"/>己<anchor xml:id="end0539a0401"/>
<lb ed="X" n="0539a05"/><lb ed="R040" n="0074a14"/>之生滅去來。而能見衆生之種種色相。如日月之
<lb ed="X" n="0539a06"/><lb ed="R040" n="0074a15"/>明容。光必照故。謂之慧眼。法眼者。眼之所見。一合
<lb ed="X" n="0539a07"/><lb ed="R040" n="0074a16"/>於法。而使非法之事。不得再迷。故如來曾以法眼。
<lb ed="X" n="0539a08"/><lb ed="R040" n="0074a17"/>看出阿修羅之假道亂眞。能使之反魔入正。是皆
<lb ed="X" n="0539a09"/><lb ed="R040" n="0074a18"/>法眼所得也。佛眼者。以其眼之所見無在非佛故。
<lb ed="X" n="0539a10"/><lb ed="R040" n="0074b01"/>於一切衆生。能以大慈悲心。發之於眼。而使衆生
<lb ed="X" n="0539a11"/><lb ed="R040" n="0074b02"/>無不成佛。佛眼一見。頓成菩提。所謂開眼卽是度
<lb ed="X" n="0539a12"/><lb ed="R040" n="0074b03"/>世也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0539a13"/><lb ed="R040" n="0074b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0539a1301">須菩提。於意云何。如恒河中所有沙。佛說是沙不。如
<lb ed="X" n="0539a14"/><lb ed="R040" n="0074b05"/>是世尊。如來說是沙。須菩提。於意云何。如一恒河中
<lb ed="X" n="0539a15"/><lb ed="R040" n="0074b06"/>所有沙。有如是沙等恒河。是諸恒河所有沙數佛世
<lb ed="X" n="0539a16"/><lb ed="R040" n="0074b07"/>界如是寧爲多不。甚多世尊。佛吿須菩提。爾所國土
<lb ed="X" n="0539a17"/><lb ed="R040" n="0074b08"/>中。所有衆生。若干種心。如來悉知。何以故。如來說諸
<lb ed="X" n="0539a18"/><lb ed="R040" n="0074b09"/>心。皆爲非心。是名爲心。所以者何。須菩提。過去心不
<lb ed="X" n="0539a19"/><lb ed="R040" n="0074b10"/>可得。現在心不可得。未來心不可得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0539a20"/><lb ed="R040" n="0074b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0539a2001">子眞說　上言五眼具足。便可悉見人心。而非心
<lb ed="X" n="0539a21"/><lb ed="R040" n="0074b12"/>亦無不見。故於五眼後。說出三種心。以見非心之
<lb ed="X" n="0539a22"/><lb ed="R040" n="0074b13"/>無不可見耳。恒河沙一段。從沙說河。從一河沙說。
<lb ed="X" n="0539a23"/><lb ed="R040" n="0074b14"/>河數如沙之數。反覆轉曲。總是說到佛世界之多
<lb ed="X" n="0539a24"/><lb ed="R040" n="0074b15"/>耳。言有一世界。必有一佛居之。而世界之多。與佛
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0539b" n="0539b"/>
<lb ed="X" n="0539b01"/><lb ed="R040" n="0074b16"/>之多。直與恒河沙。及如沙之恒河之多。則是滿世
<lb ed="X" n="0539b02"/><lb ed="R040" n="0074b17"/>界皆佛。故謂之佛世界也。佛世界者。世界皆佛所
<lb ed="X" n="0539b03"/><lb ed="R040" n="0074b18"/>主持。有一世界。卽有一佛主持之分。而至於諸世
<lb ed="X" n="0539b04"/><lb ed="R040" n="0075a01"/>界。則主持者。亦有諸佛。葢言世界中在在處處。皆
<lb ed="X" n="0539b05"/><lb ed="R040" n="0075a02"/>有佛也。看下爾所國土中句。則知分世界而化度
<lb ed="X" n="0539b06"/><lb ed="R040" n="0075a03"/>之說是<anchor xml:id="nkr_note_add_0539b0601" n="0539b0601"/><anchor xml:id="beg0539b0601" n="0539b0601"/>已<anchor xml:id="end0539b0601"/>。夫有世界卽有國土。有國土卽有人。有
<lb ed="X" n="0539b07"/><lb ed="R040" n="0075a04"/>人卽有若干心。人心而有種心。便知其心一而其
<lb ed="X" n="0539b08"/><lb ed="R040" n="0075a05"/>種不一。所以說若干二字。如來以五眼之明。悉知
<lb ed="X" n="0539b09"/><lb ed="R040" n="0075a06"/>之者。正以若干心。雖自不同其實。直謂之非心而
<lb ed="X" n="0539b10"/><lb ed="R040" n="0075a07"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0539b1001" n="0539b1001"/><anchor xml:id="beg0539b1001" n="0539b1001"/>已<anchor xml:id="end0539b1001"/>。葢以諸心皆屬後起。絕非淸淨本來。何以爲心。
<lb ed="X" n="0539b11"/><lb ed="R040" n="0075a08"/>其非心之故何在。葢以人心只有三項。過去現在
<lb ed="X" n="0539b12"/><lb ed="R040" n="0075a09"/>未來是也。三者俱不可必得。而人心不免涉之。如
<lb ed="X" n="0539b13"/><lb ed="R040" n="0075a10"/>來特於此處。見其非心。正是五眼具足是也。</p>
<lb ed="X" n="0539b14"/><lb ed="R040" n="0075a11"/><p xml:id="pX25p0539b1401">雲峯說　過去現在未來。不必作前世今世後世
<lb ed="X" n="0539b15"/><lb ed="R040" n="0075a12"/>看。卽以一事一言論如出口。便是過去。方言便是
<lb ed="X" n="0539b16"/><lb ed="R040" n="0075a13"/>現在。未言便是未來。總在一時。說不分前後。此三
<lb ed="X" n="0539b17"/><lb ed="R040" n="0075a14"/>句經極有意味。前言若干心。此止說三種心者。見
<lb ed="X" n="0539b18"/><lb ed="R040" n="0075a15"/>非心不外於三種耳。過去心者。此事<anchor xml:id="nkr_note_add_0539b1801" n="0539b1801"/><anchor xml:id="beg0539b1801" n="0539b1801"/>已<anchor xml:id="end0539b1801"/>過。此心尙
<lb ed="X" n="0539b19"/><lb ed="R040" n="0075a16"/>留。便多眷戀顧惜之意。所以此心一留。則終身迷
<lb ed="X" n="0539b20"/><lb ed="R040" n="0075a17"/>惑。現在心者。卽如富貴貧賤。各有其位。不得越位
<lb ed="X" n="0539b21"/><lb ed="R040" n="0075a18"/>而求。人惟看不破目前之所處。而以爲我所在者。
<lb ed="X" n="0539b22"/><lb ed="R040" n="0075b01"/>當久於此也。則眷戀之心出矣。又以爲我所在者。
<lb ed="X" n="0539b23"/><lb ed="R040" n="0075b02"/>特暫於此也。厭常之心又出矣。故現在而不自知
<lb ed="X" n="0539b24"/><lb ed="R040" n="0075b03"/>其爲現也。未來者。此境不在目前。而設一或然之
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0539c" n="0539c"/>
<lb ed="X" n="0539c01"/><lb ed="R040" n="0075b04"/>想。此境尙在後日。而設一預期之思。便多患得患
<lb ed="X" n="0539c02"/><lb ed="R040" n="0075b05"/>失之心。未來而果得。來則開僥倖之竇。未來而終
<lb ed="X" n="0539c03"/><lb ed="R040" n="0075b06"/>不得。來又開怨尤之門。如來說三箇不可得。不是
<lb ed="X" n="0539c04"/><lb ed="R040" n="0075b07"/>婉轉商量。直是斬釘嚼鐵語。所以破衆生之非心
<lb ed="X" n="0539c05"/><lb ed="R040" n="0075b08"/>者。亦甚決矣。</p>
<lb ed="X" n="0539c06"/><lb ed="R040" n="0075b09"/><p xml:id="pX25p0539c0601">雲峯又說　現在心原不脫日用飮食事。但有此
<lb ed="X" n="0539c07"/><lb ed="R040" n="0075b10"/>心而又生不自在者何故。葢緣人於現在處。每多
<lb ed="X" n="0539c08"/><lb ed="R040" n="0075b11"/>不自足。便不能自在矣。如來說現在心。原說人不
<lb ed="X" n="0539c09"/><lb ed="R040" n="0075b12"/>肯。以現在自求。而反去現求賖。則知過去未來。俱
<lb ed="X" n="0539c10"/><lb ed="R040" n="0075b13"/>從現在處。發出賖想矣。譬如身處於此。此卽現在。
<lb ed="X" n="0539c11"/><lb ed="R040" n="0075b14"/>而尙以此爲未足。更追及於前。計想於後。而幷現
<lb ed="X" n="0539c12"/><lb ed="R040" n="0075b15"/>在者不可得矣。此又以現在心。生出過去未來心
<lb ed="X" n="0539c13"/><lb ed="R040" n="0075b16"/>之大略也。得字亦有解。此處說得。皆是必不可得。
<lb ed="X" n="0539c14"/><lb ed="R040" n="0075b17"/>而強求得者。猶儒家言得之有命。求無益於得之
<lb ed="X" n="0539c15"/><lb ed="R040" n="0075b18"/>說也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0539c16"/><lb ed="R040" n="0076a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法界通化分第十九</cb:mulu><head>○法界通化分第十九</head>
<lb ed="X" n="0539c17"/><lb ed="R040" n="0076a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0539c1701">須菩提。於意云何。若有人滿三千大千世界七寶。以
<lb ed="X" n="0539c18"/><lb ed="R040" n="0076a03"/>用布施。是人以是因緣。得福多不。如是世尊。此人以
<lb ed="X" n="0539c19"/><lb ed="R040" n="0076a04"/>是因緣。得福甚多。須菩提。若福德有實。如來不說得
<lb ed="X" n="0539c20"/><lb ed="R040" n="0076a05"/>福德多。以福德無故。如來說得福德多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0539c21"/><lb ed="R040" n="0076a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0539c2101">子眞說　上言非心不可得如此。則是福德者。我
<lb ed="X" n="0539c22"/><lb ed="R040" n="0076a07"/>性中所固有。自可以不求而得。如來亦以無所得
<lb ed="X" n="0539c23"/><lb ed="R040" n="0076a08"/>言之。非謂福德本無也。福德在性。則不求而得。福
<lb ed="X" n="0539c24"/><lb ed="R040" n="0076a09"/>德在布施。則得而還歸於無得。此又如來深一層
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0540a" n="0540a"/>
<lb ed="X" n="0540a01"/><lb ed="R040" n="0076a10"/>義。故問須菩提以爲如是布施而得福德。其中因
<lb ed="X" n="0540a02"/><lb ed="R040" n="0076a11"/>緣。得少得多。似有分寸。是布施多。得福德亦多。則
<lb ed="X" n="0540a03"/><lb ed="R040" n="0076a12"/>福德隨布施而轉矣。何關於性。故說一實字。夫福
<lb ed="X" n="0540a04"/><lb ed="R040" n="0076a13"/>在德性則虗。在布施則實。實則其中因緣。便可限
<lb ed="X" n="0540a05"/><lb ed="R040" n="0076a14"/>量。而福德之多。亦有限量。故如來說一無字。以見
<lb ed="X" n="0540a06"/><lb ed="R040" n="0076a15"/>福德之多。不過從我之說而起見。非眞有多之形
<lb ed="X" n="0540a07"/><lb ed="R040" n="0076a16"/>跡耳。</p>
<lb ed="X" n="0540a08"/><lb ed="R040" n="0076a17"/><p xml:id="pX25p0540a0801">雲峯說　有則實。無則虗。福德不是外來之物。何
<lb ed="X" n="0540a09"/><lb ed="R040" n="0076a18"/>故說到因緣。葢以福德原有種子。便是因緣。因者
<lb ed="X" n="0540a10"/><lb ed="R040" n="0076b01"/>仍其舊也。凡事必有因。而後緣之以起。但因中亦
<lb ed="X" n="0540a11"/><lb ed="R040" n="0076b02"/>有兩端。因其善者卽緣善而起。因其惡者亦緣惡
<lb ed="X" n="0540a12"/><lb ed="R040" n="0076b03"/>而萌。此處只說善因緣正以福德性本善也。善本
<lb ed="X" n="0540a13"/><lb ed="R040" n="0076b04"/>性生。何有惡之夾雜。特借布施一端。以爲修善之
<lb ed="X" n="0540a14"/><lb ed="R040" n="0076b05"/>基。非以布施較多論少。而隨布施。隨與福德也。福
<lb ed="X" n="0540a15"/><lb ed="R040" n="0076b06"/>德尙不可得。而欲得非心可乎。結句處當著眼看。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0540a16"/><lb ed="R040" n="0076b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">離色離相分第二十</cb:mulu><head>○離色離相分第二十</head>
<lb ed="X" n="0540a17"/><lb ed="R040" n="0076b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0540a1701">須菩提。於意云何。佛可以具足色身見不。不也世尊。
<lb ed="X" n="0540a18"/><lb ed="R040" n="0076b09"/>如來不應以具足色身見。何以故。如來說具足色身
<lb ed="X" n="0540a19"/><lb ed="R040" n="0076b10"/>卽非具足色身。是名具足色身。須菩提。於意云何。如
<lb ed="X" n="0540a20"/><lb ed="R040" n="0076b11"/>來可以具足諸相見不。不也世尊。如來不應以具足
<lb ed="X" n="0540a21"/><lb ed="R040" n="0076b12"/>諸相見。何以故。如來說諸相具足卽非具足。是名諸
<lb ed="X" n="0540a22"/><lb ed="R040" n="0076b13"/>相具足。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0540a23"/><lb ed="R040" n="0076b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0540a2301">子眞說　上言福德旣無。則性本虗。而色身斷不
<lb ed="X" n="0540a24"/><lb ed="R040" n="0076b15"/>可著相矣。色身者。肉身也。具足者。五體無有欠缺
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0540b" n="0540b"/>
<lb ed="X" n="0540b01"/><lb ed="R040" n="0076b16"/>也。佛有五體。衆生亦有五體。是言佛身卽以該衆
<lb ed="X" n="0540b02"/><lb ed="R040" n="0076b17"/>生之身。今且不言佛之具足相試。卽以衆生之具
<lb ed="X" n="0540b03"/><lb ed="R040" n="0076b18"/>足者證之。則知衆生而能有具足相者。皆佛也。故
<lb ed="X" n="0540b04"/><lb ed="R040" n="0077a01"/>言佛可以無所欠缺之肉身相見否。言有是相則
<lb ed="X" n="0540b05"/><lb ed="R040" n="0077a02"/>見之者。必生歡喜心而究竟。此身不離肉身。仍歸
<lb ed="X" n="0540b06"/><lb ed="R040" n="0077a03"/>烏有此身滅。而此性長存。因知色身原不可恃。故
<lb ed="X" n="0540b07"/><lb ed="R040" n="0077a04"/>說卽非具足色身。特因其有形。以強名之耳。故又
<lb ed="X" n="0540b08"/><lb ed="R040" n="0077a05"/>言。如我今日之身。有三十二相是。所謂具足諸相
<lb ed="X" n="0540b09"/><lb ed="R040" n="0077a06"/>也。見之者誰不生瞻仰心。特以我之具足諸相。不
<lb ed="X" n="0540b10"/><lb ed="R040" n="0077a07"/>外肉身。亦有盡時。何可執著。故雖說有三十二相
<lb ed="X" n="0540b11"/><lb ed="R040" n="0077a08"/>具足之相。實則非有也。特強名之耳。此兩段言具
<lb ed="X" n="0540b12"/><lb ed="R040" n="0077a09"/>足相之別也。</p>
<lb ed="X" n="0540b13"/><lb ed="R040" n="0077a10"/><p xml:id="pX25p0540b1301">雲峯說　相到具足。是爲完人。然貌足而性不全。
<lb ed="X" n="0540b14"/><lb ed="R040" n="0077a11"/>卽非踐形之人。與官之不全者何異。如來說出衆
<lb ed="X" n="0540b15"/><lb ed="R040" n="0077a12"/>生色相之不可恃隨言<anchor xml:id="nkr_note_add_0540b1501" n="0540b1501"/><anchor xml:id="beg0540b1501" n="0540b1501"/>已<anchor xml:id="end0540b1501"/>。三十二相之亦無足據。
<lb ed="X" n="0540b16"/><lb ed="R040" n="0077a13"/>其大旨之歸於無相。而幷歸於無法可知。故下文
<lb ed="X" n="0540b17"/><lb ed="R040" n="0077a14"/>卽以無法申明之。</p>
<lb ed="X" n="0540b18"/><lb ed="R040" n="0077a15"/><p xml:id="pX25p0540b1801">阿難尊者言　此段竟將佛字推到衆生具足相
<lb ed="X" n="0540b19"/><lb ed="R040" n="0077a16"/>看。以見相之自衆生。及諸菩薩摩訶薩。直到如來。
<lb ed="X" n="0540b20"/><lb ed="R040" n="0077a17"/>皆是肉身不可恃。以結無相之旨。此論雖講中先
<lb ed="X" n="0540b21"/><lb ed="R040" n="0077a18"/>有。當再記之。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0540b22"/><lb ed="R040" n="0077b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">非說所說分第二十一</cb:mulu><head>○非說所說分第二十一</head>
<lb ed="X" n="0540b23"/><lb ed="R040" n="0077b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0540b2301">須菩提。汝勿謂如來作是念。我當有所說法。莫作是
<lb ed="X" n="0540b24"/><lb ed="R040" n="0077b03"/>念。何以故。若人言如來有所說法。卽爲謗佛。不能解
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0540c" n="0540c"/>
<lb ed="X" n="0540c01"/><lb ed="R040" n="0077b04"/>我所說故。須菩提。說法者無法可說。是名說法。爾時
<lb ed="X" n="0540c02"/><lb ed="R040" n="0077b05"/>慧命須菩提白佛言。世尊。頗有衆生於未來世。聞說
<lb ed="X" n="0540c03"/><lb ed="R040" n="0077b06"/>是法。生信心不。佛言須菩提。彼非衆生。非不衆生。何
<lb ed="X" n="0540c04"/><lb ed="R040" n="0077b07"/>以故。須菩提。衆生衆生者。如來說非衆生。是名衆生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0540c05"/><lb ed="R040" n="0077b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0540c0501">子眞說　上言無相。此言無法。葢以法相相因故
<lb ed="X" n="0540c06"/><lb ed="R040" n="0077b09"/>必相空。而法亦皆空。如來所以言勿謂我未說法
<lb ed="X" n="0540c07"/><lb ed="R040" n="0077b10"/>之前。先設一念。謂我今將說法。若使我於說法前。
<lb ed="X" n="0540c08"/><lb ed="R040" n="0077b11"/>先有是念。便是我爲法拘。卽人之聞我法者。亦莫
<lb ed="X" n="0540c09"/><lb ed="R040" n="0077b12"/>先設一聞法念。謂如來將有所說法。而我今得聞
<lb ed="X" n="0540c10"/><lb ed="R040" n="0077b13"/>也。若使其人設是念。卽爲不知佛之人。何能解佛
<lb ed="X" n="0540c11"/><lb ed="R040" n="0077b14"/>所說之義。謂之謗佛者。以其不明說經大旨。而徒
<lb ed="X" n="0540c12"/><lb ed="R040" n="0077b15"/>惑於章句之末。</p>
<lb ed="X" n="0540c13"/><lb ed="R040" n="0077b16"/><p xml:id="pX25p0540c1301">雲峯說　上念字是如來說自<anchor xml:id="nkr_note_add_0540c1301" n="0540c1301"/><anchor xml:id="beg0540c1301" n="0540c1301"/>己<anchor xml:id="end0540c1301"/>之念。下念字是
<lb ed="X" n="0540c14"/><lb ed="R040" n="0077b17"/>說衆生之念。此一問。又爲徒恃章句。以誦讀解說
<lb ed="X" n="0540c15"/><lb ed="R040" n="0077b18"/>者言也。</p>
<lb ed="X" n="0540c16"/><lb ed="R040" n="0078a01"/><p xml:id="pX25p0540c1601">子眞說　如來旣言說法者。與聞法者。皆無法可
<lb ed="X" n="0540c17"/><lb ed="R040" n="0078a02"/>恃。則將來之世。何所爲據。而使人信從。故須菩提
<lb ed="X" n="0540c18"/><lb ed="R040" n="0078a03"/>所以復問也。言須菩提而加慧命二字。見得須菩
<lb ed="X" n="0540c19"/><lb ed="R040" n="0078a04"/>提此時<anchor xml:id="nkr_note_add_0540c1901" n="0540c1901"/><anchor xml:id="beg0540c1901" n="0540c1901"/>己<anchor xml:id="end0540c1901"/>通慧命矣。</p>
<lb ed="X" n="0540c20"/><lb ed="R040" n="0078a05"/><p xml:id="pX25p0540c2001">雲峯說　慧命卽慧性也。性中本自有慧。而此慧
<lb ed="X" n="0540c21"/><lb ed="R040" n="0078a06"/>從性命中來。不緣後起。卽命卽慧。不可分作兩項。
<lb ed="X" n="0540c22"/><lb ed="R040" n="0078a07"/>正以命非慧。無由見性。慧非命無以明心。所以慧
<lb ed="X" n="0540c23"/><lb ed="R040" n="0078a08"/>命合一也。若單言慧。則涉於後起。而非先覺。惟慧
<lb ed="X" n="0540c24"/><lb ed="R040" n="0078a09"/>涵性中。而與生俱生。不與滅俱滅者。所性故也。時
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0541a" n="0541a"/>
<lb ed="X" n="0541a01"/><lb ed="R040" n="0078a10"/>須菩提<anchor xml:id="nkr_note_add_0541a0101" n="0541a0101"/><anchor xml:id="beg0541a0101" n="0541a0101"/>已<anchor xml:id="end0541a0101"/>得正覺故。以此名之耳。</p>
<lb ed="X" n="0541a02"/><lb ed="R040" n="0078a11"/><p xml:id="pX25p0541a0201">子眞說　此時須菩提又問如來。此來世衆生。旣
<lb ed="X" n="0541a03"/><lb ed="R040" n="0078a12"/>無法可說。亦無法可聞。其能信如來者。可有其人
<lb ed="X" n="0541a04"/><lb ed="R040" n="0078a13"/>否。如來謂此衆生。皆有佛性。不可以衆生名之。亦
<lb ed="X" n="0541a05"/><lb ed="R040" n="0078a14"/>不可以非衆生名之。蓋衆生之所以爲衆生者。特
<lb ed="X" n="0541a06"/><lb ed="R040" n="0078a15"/>以未證佛果。未登彼岸故。強以衆生名之。其實衆
<lb ed="X" n="0541a07"/><lb ed="R040" n="0078a16"/>生不可限量。而何槩以衆生目之乎。</p>
<lb ed="X" n="0541a08"/><lb ed="R040" n="0078a17"/><p xml:id="pX25p0541a0801">雲峯說　非衆生非不衆生。是如來點化衆生處。
<lb ed="X" n="0541a09"/><lb ed="R040" n="0078a18"/>卵胎濕化諸種。或有變化。而脫其凡胎者。一脫其
<lb ed="X" n="0541a10"/><lb ed="R040" n="0078b01"/>凡。便是登岸。故說非衆生。則猶有衆生之跡。說非
<lb ed="X" n="0541a11"/><lb ed="R040" n="0078b02"/>不衆生。則幷忘衆生之名矣。故下文不說衆生。而
<lb ed="X" n="0541a12"/><lb ed="R040" n="0078b03"/>直言菩提心也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0541a13"/><lb ed="R040" n="0078b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無法可得分第二十二</cb:mulu><head>○無法可得分第二十二</head>
<lb ed="X" n="0541a14"/><lb ed="R040" n="0078b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0541a1401">須菩提白佛言。世尊。佛得阿耨多羅三藐三菩提。爲
<lb ed="X" n="0541a15"/><lb ed="R040" n="0078b06"/>無所得耶。佛言如是如是。須菩提。我於阿耨多羅三
<lb ed="X" n="0541a16"/><lb ed="R040" n="0078b07"/>藐三菩提。乃至無有少法可得。名名阿耨多羅三藐
<lb ed="X" n="0541a17"/><lb ed="R040" n="0078b08"/>三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0541a18"/><lb ed="R040" n="0078b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0541a1801">子眞說　此段見如來於正覺之性。一歸於空。毫
<lb ed="X" n="0541a19"/><lb ed="R040" n="0078b10"/>不留一。得使後世藉此。以爲如來之正覺。有異乎
<lb ed="X" n="0541a20"/><lb ed="R040" n="0078b11"/>人。故須菩提以正覺之性實無所得。如來直是其
<lb ed="X" n="0541a21"/><lb ed="R040" n="0078b12"/>言以爲正覺之性。不從法得。無論萬法銷融。卽使
<lb ed="X" n="0541a22"/><lb ed="R040" n="0078b13"/>其中稍有幾微之法可留。便非眞覺性矣。</p>
<lb ed="X" n="0541a23"/><lb ed="R040" n="0078b14"/><p xml:id="pX25p0541a2301">雲峯說　此段只重無有少法可得一句。見如來
<lb ed="X" n="0541a24"/><lb ed="R040" n="0078b15"/>不留一法。乃通萬法。法在外。覺在心。若以外法而
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0541b" n="0541b"/>
<lb ed="X" n="0541b01"/><lb ed="R040" n="0078b16"/>覺我心。則有覺有不覺。故曰無有少法可得。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0541b02"/><lb ed="R040" n="0078b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">淨心行善分第二十三</cb:mulu><head>○淨心行善分第二十三</head>
<lb ed="X" n="0541b03"/><lb ed="R040" n="0078b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0541b0301">復次須菩提。是法平等。無有高下。是名阿耨多羅三
<lb ed="X" n="0541b04"/><lb ed="R040" n="0079a01"/>藐三菩提。以無我無人無衆生無壽者。修一切善法。
<lb ed="X" n="0541b05"/><lb ed="R040" n="0079a02"/>卽得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。所言善法者。如
<lb ed="X" n="0541b06"/><lb ed="R040" n="0079a03"/>來說卽非善法。是名善法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0541b07"/><lb ed="R040" n="0079a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0541b0701">子眞說　上言無法可說。此復言善法。正以見法
<lb ed="X" n="0541b08"/><lb ed="R040" n="0079a05"/>之同歸。而無所高下。故又說出善法一段。如來言
<lb ed="X" n="0541b09"/><lb ed="R040" n="0079a06"/>此法之所以無可說者。以爲其法甚平而不偏。且
<lb ed="X" n="0541b10"/><lb ed="R040" n="0079a07"/>相等而無差別故。於其中無有高下之不同。正以
<lb ed="X" n="0541b11"/><lb ed="R040" n="0079a08"/>此無上正等正覺之心生而同具也。</p>
<lb ed="X" n="0541b12"/><lb ed="R040" n="0079a09"/><p xml:id="pX25p0541b1201">雲峯說　平等二字有別乎。則一槩皆然。等則便
<lb ed="X" n="0541b13"/><lb ed="R040" n="0079a10"/>有差別。就如如來與須菩提諸菩薩等。俱是佛地
<lb ed="X" n="0541b14"/><lb ed="R040" n="0079a11"/>位中人。但此中何以各分名色。可見平之中有等
<lb ed="X" n="0541b15"/><lb ed="R040" n="0079a12"/>也。若說到等而上之。則諸菩薩便與如來同此覺
<lb ed="X" n="0541b16"/><lb ed="R040" n="0079a13"/>性。說到等而下之。則諸衆生亦與如來同具此覺
<lb ed="X" n="0541b17"/><lb ed="R040" n="0079a14"/>性。此平等中。無有高下之說也。平等二字有另解。
<lb ed="X" n="0541b18"/><lb ed="R040" n="0079a15"/>此二句仍只說法。未甞說人。但法隨人而分高下。
<lb ed="X" n="0541b19"/><lb ed="R040" n="0079a16"/>其實平等二字。卽是儒家中庸二字。葢言此法原
<lb ed="X" n="0541b20"/><lb ed="R040" n="0079a17"/>無奇異而甚平。亦無分類而有等。正使後世若智
<lb ed="X" n="0541b21"/><lb ed="R040" n="0079a18"/>若愚。共聞共見。乃不至以異端左道。壞此平等之
<lb ed="X" n="0541b22"/><lb ed="R040" n="0079b01"/>法也。此解專講平等二字。而下句自明矣。</p>
<lb ed="X" n="0541b23"/><lb ed="R040" n="0079b02"/><p xml:id="pX25p0541b2301">子眞說　惟此覺性。人人同具。則先覺者正當覺
<lb ed="X" n="0541b24"/><lb ed="R040" n="0079b03"/>其後覺。而何有人我四相可存。故曰。無四相也。葢
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0541c" n="0541c"/>
<lb ed="X" n="0541c01"/><lb ed="R040" n="0079b04"/>無相則所爲法者。皆覺性之善。直謂之善法可也。
<lb ed="X" n="0541c02"/><lb ed="R040" n="0079b05"/>法無所爲善。因性而善。若執定如來說法。又著善
<lb ed="X" n="0541c03"/><lb ed="R040" n="0079b06"/>法。便落法相。故曰卽非善法。但虗名之耳。</p>
<lb ed="X" n="0541c04"/><lb ed="R040" n="0079b07"/><p xml:id="pX25p0541c0401">雲峯說　善法說到覺性中之善。則善仍不在法
<lb ed="X" n="0541c05"/><lb ed="R040" n="0079b08"/>上說矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0541c06"/><lb ed="R040" n="0079b09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">福智無比分第二十四</cb:mulu><head>○福智無比分第二十四</head>
<lb ed="X" n="0541c07"/><lb ed="R040" n="0079b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0541c0701">須菩提。若三千大千世界中。所有諸<name role="" type="person">須彌山</name>王。如是
<lb ed="X" n="0541c08"/><lb ed="R040" n="0079b11"/>等七寶聚。有人持用布施。若人以此般若波羅蜜經。
<lb ed="X" n="0541c09"/><lb ed="R040" n="0079b12"/>乃至四句偈等。受持讀誦。爲他人說。於前福德。百分
<lb ed="X" n="0541c10"/><lb ed="R040" n="0079b13"/>不及一。百千萬億分。乃至算數譬喩。所不能及。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0541c11"/><lb ed="R040" n="0079b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0541c1101">子眞說　因言善法。又推到布施。因說布施。又歸
<lb ed="X" n="0541c12"/><lb ed="R040" n="0079b15"/>到受持解說。是從善法。連絡下來。如來又言。若世
<lb ed="X" n="0541c13"/><lb ed="R040" n="0079b16"/>界中人。有能以<name role="" type="person">須彌山</name>王大之七寶。集聚一處。以
<lb ed="X" n="0541c14"/><lb ed="R040" n="0079b17"/>行布施。可謂多矣。而終不若受持解說之福德勝。
<lb ed="X" n="0541c15"/><lb ed="R040" n="0079b18"/>於此布施者。皆因其法之善故也。故言。百分不及
<lb ed="X" n="0541c16"/><lb ed="R040" n="0080a01"/>一。百千萬億分而至於算數譬喩亦有所不能及
<lb ed="X" n="0541c17"/><lb ed="R040" n="0080a02"/>者。總以明其善法耳。</p>
<lb ed="X" n="0541c18"/><lb ed="R040" n="0080a03"/><p xml:id="pX25p0541c1801">雲峯說　前言布施而以恒河沙喩。此言布施而
<lb ed="X" n="0541c19"/><lb ed="R040" n="0080a04"/>以<name role="" type="person">須彌山</name>喩。前言其多。此言其大。聚者聚天下之
<lb ed="X" n="0541c20"/><lb ed="R040" n="0080a05"/>七寶於一處。而不分人我之物也。此段經義似言
<lb ed="X" n="0541c21"/><lb ed="R040" n="0080a06"/>之。又言。其實貫串善法二字說來。可見如來說經
<lb ed="X" n="0541c22"/><lb ed="R040" n="0080a07"/>之義。自是法平等句起。至卽非凡夫一段。俱因無
<lb ed="X" n="0541c23"/><lb ed="R040" n="0080a08"/>法可說。生出善法一番問答。是凡夫句以下。則又
<lb ed="X" n="0541c24"/><lb ed="R040" n="0080a09"/>以無相可說。生出一合相一番問答矣。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0542a" n="0542a"/>
<lb ed="X" n="0542a01"/><lb ed="R040" n="0080a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">化無所化分第二十五</cb:mulu><head>○化無所化分第二十五</head>
<lb ed="X" n="0542a02"/><lb ed="R040" n="0080a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0542a0201">須菩提。於意云何。汝等勿謂如來作是念。我當度衆
<lb ed="X" n="0542a03"/><lb ed="R040" n="0080a12"/>生。須菩提。莫作是念。何以故。實無有衆生如來度者。
<lb ed="X" n="0542a04"/><lb ed="R040" n="0080a13"/>若有衆生如來度者。如來卽有我人衆生壽者。須菩
<lb ed="X" n="0542a05"/><lb ed="R040" n="0080a14"/>提。如來說有我者。卽非有我。而凡夫之人。以爲有我。
<lb ed="X" n="0542a06"/><lb ed="R040" n="0080a15"/>須菩提。凡夫者。如來說卽非凡夫。是名凡夫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0542a07"/><lb ed="R040" n="0080a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0542a0701">子直說　上言經義之妙如此。則是如來以此經。
<lb ed="X" n="0542a08"/><lb ed="R040" n="0080a17"/>度人多矣。而如來又言。莫謂今日說經時。設一念
<lb ed="X" n="0542a09"/><lb ed="R040" n="0080a18"/>以爲我之說經。單爲我欲度後世衆生也。若使作
<lb ed="X" n="0542a10"/><lb ed="R040" n="0080b01"/>是念。謂以此度衆生。則法雖善。而<anchor xml:id="nkr_note_add_0542a1001" n="0542a1001"/><anchor xml:id="beg0542a1001" n="0542a1001"/>已<anchor xml:id="end0542a1001"/>存一我相。葢
<lb ed="X" n="0542a11"/><lb ed="R040" n="0080b02"/>有我而說經。有我說經。而以經度人。是以佛自待
<lb ed="X" n="0542a12"/><lb ed="R040" n="0080b03"/>以衆生。待人何所爲度。故設一無我之問。以使後
<lb ed="X" n="0542a13"/><lb ed="R040" n="0080b04"/>世之受持解說者。皆當無我也。爲人解說。而存有
<lb ed="X" n="0542a14"/><lb ed="R040" n="0080b05"/>我。卽凡夫矣。葢凡人之心。原思度人而解說。特自
<lb ed="X" n="0542a15"/><lb ed="R040" n="0080b06"/>謂此經者非我不能誦。非我不能解。卽不是如來
<lb ed="X" n="0542a16"/><lb ed="R040" n="0080b07"/>說經之心。非凡夫而何。言貪著其事。正謂貪著度
<lb ed="X" n="0542a17"/><lb ed="R040" n="0080b08"/>人之事也。然言凡夫。則必有與凡夫相對者。而有
<lb ed="X" n="0542a18"/><lb ed="R040" n="0080b09"/>我之相又生。故曰凡夫者特強名之耳。非眞有凡
<lb ed="X" n="0542a19"/><lb ed="R040" n="0080b10"/>夫也。</p>
<lb ed="X" n="0542a20"/><lb ed="R040" n="0080b11"/><p xml:id="pX25p0542a2001">雲峯說　凡夫不是愚人一種。以其未能超凡入
<lb ed="X" n="0542a21"/><lb ed="R040" n="0080b12"/>聖。謂之凡夫。看淺不得。如來段段。要人持誦解說。
<lb ed="X" n="0542a22"/><lb ed="R040" n="0080b13"/>反以凡夫。目後世之人。寧有是理。特以度世人。於
<lb ed="X" n="0542a23"/><lb ed="R040" n="0080b14"/>旣度之後。更無有度世名色留於心中。此正如來
<lb ed="X" n="0542a24"/><lb ed="R040" n="0080b15"/>望後人。不作凡夫度世想。卽是入聖地位矣。此段
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0542b" n="0542b"/>
<lb ed="X" n="0542b01"/><lb ed="R040" n="0080b16"/>是如來借<anchor xml:id="nkr_note_add_0542b0101" n="0542b0101"/><anchor xml:id="beg0542b0101" n="0542b0101"/>己<anchor xml:id="end0542b0101"/>。以喩後人處。不可作落空話頭。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0542b02"/><lb ed="R040" n="0080b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法身非相分第二十六</cb:mulu><head>○法身非相分第二十六</head>
<lb ed="X" n="0542b03"/><lb ed="R040" n="0080b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0542b0301">須菩提。於意云何。可以三十二相觀如來不。須菩提
<lb ed="X" n="0542b04"/><lb ed="R040" n="0081a01"/>言如是如是。以三十二相觀如來。佛言須菩提。若以
<lb ed="X" n="0542b05"/><lb ed="R040" n="0081a02"/>三十二相觀如來者。轉輪聖王卽是如來。須菩提白
<lb ed="X" n="0542b06"/><lb ed="R040" n="0081a03"/>佛言。世尊。如我解佛所說義。不應以三十二相觀如
<lb ed="X" n="0542b07"/><lb ed="R040" n="0081a04"/>來。爾時世尊。而說偈曰。</p>
<lb ed="X" n="0542b08"/><lb ed="R040" n="0081a05"/><p xml:id="pX25p0542b0801">若以色見我。以音聲求我。是人行邪道。不能見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0542b09"/><lb ed="R040" n="0081a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0542b0901">雲峯說　此段又以色相。反覆申明。總是啓發須
<lb ed="X" n="0542b10"/><lb ed="R040" n="0081a07"/>菩提。悟到一合相處。前言三十二相不可得見矣。
<lb ed="X" n="0542b11"/><lb ed="R040" n="0081a08"/>此復問可以得見者。正是如來要須菩提認淸不
<lb ed="X" n="0542b12"/><lb ed="R040" n="0081a09"/>可以色相見如來意故。須菩提言。如是如是。是迎
<lb ed="X" n="0542b13"/><lb ed="R040" n="0081a10"/>如來之機。以見不同於轉輪聖王也。轉輪卽法輪
<lb ed="X" n="0542b14"/><lb ed="R040" n="0081a11"/>也。有此法輪。而無人轉之。不知輪之可致遠。故其
<lb ed="X" n="0542b15"/><lb ed="R040" n="0081a12"/>功在於能轉之者。轉輪聖王。亦具如來之相。更能
<lb ed="X" n="0542b16"/><lb ed="R040" n="0081a13"/>以如來之法。化行一國。其實未嘗以因有此相。而
<lb ed="X" n="0542b17"/><lb ed="R040" n="0081a14"/>行如來之法。若謂以其具相而得行其法。聖王與
<lb ed="X" n="0542b18"/><lb ed="R040" n="0081a15"/>如來何異。故曰卽是如來。非眞同如來也。因說四
<lb ed="X" n="0542b19"/><lb ed="R040" n="0081a16"/>句偈。以明之見得。色與音聲。俱落於相而不可著。
<lb ed="X" n="0542b20"/><lb ed="R040" n="0081a17"/>何可以此欲見欲聞乎。若僅以此色而求見。以此
<lb ed="X" n="0542b21"/><lb ed="R040" n="0081a18"/>音聲而求聞。便失如來眞空無相之旨。悞入於邪
<lb ed="X" n="0542b22"/><lb ed="R040" n="0081b01"/>道。而行之者。皆非正宗。安能得見如來眞面目乎。
<lb ed="X" n="0542b23"/><lb ed="R040" n="0081b02"/>此段是經中一結穴處。要之無我相四句。俱於四
<lb ed="X" n="0542b24"/><lb ed="R040" n="0081b03"/>句剖明。而後之四句偈。亦於此關照者。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0542c" n="0542c"/>
<lb ed="X" n="0542c01"/><lb ed="R040" n="0081b04"/><p xml:id="pX25p0542c0101">雲峯又說　前說見如來。是如來令須菩提一眼
<lb ed="X" n="0542c02"/><lb ed="R040" n="0081b05"/>覷定意。此說觀如來。是如來令須菩提一心會著
<lb ed="X" n="0542c03"/><lb ed="R040" n="0081b06"/>意。前說在外。後說在內。此二字之不同解也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0542c04"/><lb ed="R040" n="0081b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無斷無滅分第二十七</cb:mulu><head>○無斷無滅分第二十七</head>
<lb ed="X" n="0542c05"/><lb ed="R040" n="0081b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0542c0501">須菩提。汝若作是念。如來不以具足相故。得阿耨多
<lb ed="X" n="0542c06"/><lb ed="R040" n="0081b09"/>羅三藐三菩提。須菩提。莫作是念。如來不以具足相
<lb ed="X" n="0542c07"/><lb ed="R040" n="0081b10"/>故。得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。汝若作是念。發
<lb ed="X" n="0542c08"/><lb ed="R040" n="0081b11"/>阿耨多羅三藐三菩提心者。說諸法斷滅。莫作是念。
<lb ed="X" n="0542c09"/><lb ed="R040" n="0081b12"/>何以故。發阿耨多羅三藐三菩提心者。於法不說斷
<lb ed="X" n="0542c10"/><lb ed="R040" n="0081b13"/>滅相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0542c11"/><lb ed="R040" n="0081b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0542c1101">子眞說　此段問答。只重斷滅相三字。如來旣具
<lb ed="X" n="0542c12"/><lb ed="R040" n="0081b15"/>此相。而不以一相自存。所以無處不具足耳。故說
<lb ed="X" n="0542c13"/><lb ed="R040" n="0081b16"/>不以具足相得正覺心。葢正覺之心。不倚於相。而
<lb ed="X" n="0542c14"/><lb ed="R040" n="0081b17"/>特借相之具足。以證此心見。有是心者。其相未有。
<lb ed="X" n="0542c15"/><lb ed="R040" n="0081b18"/>不具足究竟三藐三菩提心。何有於相乎。故復說
<lb ed="X" n="0542c16"/><lb ed="R040" n="0082a01"/>斷滅相以證之。其實斷滅相。亦不可得而名也。</p>
<lb ed="X" n="0542c17"/><lb ed="R040" n="0082a02"/><p xml:id="pX25p0542c1701">雲峯說　斷滅相不是斬根絕蒂之意。若斷而實
<lb ed="X" n="0542c18"/><lb ed="R040" n="0082a03"/>連。若滅而實生。此從不留一法相。繪出一段眞空
<lb ed="X" n="0542c19"/><lb ed="R040" n="0082a04"/>光景。若終於斷滅。而無一法可傳。豈是如來引導
<lb ed="X" n="0542c20"/><lb ed="R040" n="0082a05"/>之意。</p>
<lb ed="X" n="0542c21"/><lb ed="R040" n="0082a06"/><p xml:id="pX25p0542c2101">雲峯又說　人但知釋氏說法空虗。豈知如來言
<lb ed="X" n="0542c22"/><lb ed="R040" n="0082a07"/>眞空無相。實實從實地功夫。做到絕頂。方得眞空
<lb ed="X" n="0542c23"/><lb ed="R040" n="0082a08"/>無相。卽如不斷滅三字。是如來引人於大路。使人
<lb ed="X" n="0542c24"/><lb ed="R040" n="0082a09"/>各正覺性。假令此法有斷絕滅熄時。豈能令人信
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0543a" n="0543a"/>
<lb ed="X" n="0543a01"/><lb ed="R040" n="0082a10"/>受而奉持。惟不斷絕則法自與天地同終始。天地
<lb ed="X" n="0543a02"/><lb ed="R040" n="0082a11"/>旋轉從無歇息。此法之不斷滅。亦復如是。如來說
<lb ed="X" n="0543a03"/><lb ed="R040" n="0082a12"/>法。到此眞有懸針度影之喩矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0543a04"/><lb ed="R040" n="0082a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">不受不貪分第二十八</cb:mulu><head>○不受不貪分第二十八</head>
<lb ed="X" n="0543a05"/><lb ed="R040" n="0082a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0543a0501">須菩提。若菩薩以滿恒河沙等世界七寶。持用布施。
<lb ed="X" n="0543a06"/><lb ed="R040" n="0082a15"/>若復有人知一切法無我得成於忍。此菩薩勝前菩
<lb ed="X" n="0543a07"/><lb ed="R040" n="0082a16"/>薩所得功德。何以故。須菩提。以諸菩薩不受福德故。
<lb ed="X" n="0543a08"/><lb ed="R040" n="0082a17"/>須菩提白佛言。世尊。云何菩薩不受福德。須菩提。菩
<lb ed="X" n="0543a09"/><lb ed="R040" n="0082a18"/>薩所作福德。不應貪著。是故說不受福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0543a10"/><lb ed="R040" n="0082b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0543a1001">雲峯說　此段內要著眼無我得成於忍句。受福
<lb ed="X" n="0543a11"/><lb ed="R040" n="0082b02"/>德作福德。各有分別。受字對上布施二字。以其所
<lb ed="X" n="0543a12"/><lb ed="R040" n="0082b03"/>施。得其所受。作字又對上受字。因其所受。見其所
<lb ed="X" n="0543a13"/><lb ed="R040" n="0082b04"/>作。此處又借布施一段說。出得成於忍不重布施。
<lb ed="X" n="0543a14"/><lb ed="R040" n="0082b05"/>如來言以此布施。不若其成於忍者之受福德尤
<lb ed="X" n="0543a15"/><lb ed="R040" n="0082b06"/>勝。葢以忍者成道之入門訣。無我之念。成於自然。
<lb ed="X" n="0543a16"/><lb ed="R040" n="0082b07"/>勉強之功。能忍居多。人惟不能忍。便不能有成。不
<lb ed="X" n="0543a17"/><lb ed="R040" n="0082b08"/>知無我之心。所以得證菩提者。皆自忍而成也。故
<lb ed="X" n="0543a18"/><lb ed="R040" n="0082b09"/>謂之一切法無我。得成於忍此句。當作一句讀。前
<lb ed="X" n="0543a19"/><lb ed="R040" n="0082b10"/>言布施屬之衆生。此又屬之菩薩。非謂菩薩。去布
<lb ed="X" n="0543a20"/><lb ed="R040" n="0082b11"/>施正從此。印證菩提心耳。</p>
<lb ed="X" n="0543a21"/><lb ed="R040" n="0082b12"/><p xml:id="pX25p0543a2101">子眞說　何以故言。所得之故。何以勝於前也。葢
<lb ed="X" n="0543a22"/><lb ed="R040" n="0082b13"/>以得之者。我所固有。不假外來。非因一施而一受
<lb ed="X" n="0543a23"/><lb ed="R040" n="0082b14"/>故。言菩薩不受福德故也。不受者。非云與之却而
<lb ed="X" n="0543a24"/><lb ed="R040" n="0082b15"/>不受。我所自有非人授之。何處可容其受。故謂之
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0543b" n="0543b"/>
<lb ed="X" n="0543b01"/><lb ed="R040" n="0082b16"/>不受也。</p>
<lb ed="X" n="0543b02"/><lb ed="R040" n="0082b17"/><p xml:id="pX25p0543b0201">雲峯說　與我却而不受者。外物也。受之而不容
<lb ed="X" n="0543b03"/><lb ed="R040" n="0082b18"/>受者。<anchor xml:id="nkr_note_add_0543b0301" n="0543b0301"/><anchor xml:id="beg0543b0301" n="0543b0301"/>己<anchor xml:id="end0543b0301"/>性也。福德是性。非有損益。從何而受。故又
<lb ed="X" n="0543b04"/><lb ed="R040" n="0083a01"/>言。菩薩之所作福德。不應貪著。福德自作之自受
<lb ed="X" n="0543b05"/><lb ed="R040" n="0083a02"/>之。其實若以此據爲我有。求多於福德。則貪矣。貪
<lb ed="X" n="0543b06"/><lb ed="R040" n="0083a03"/>則未有不著於相者。其故皆緣欲受之心而起故。
<lb ed="X" n="0543b07"/><lb ed="R040" n="0083a04"/>菩薩之所以不受也。貪著二字。又不同貪嗔癡解。
<lb ed="X" n="0543b08"/><lb ed="R040" n="0083a05"/>此貪字是向證上果者。言須領會。上皆以無爲而
<lb ed="X" n="0543b09"/><lb ed="R040" n="0083a06"/>有差別。則知有爲處亦是貪。卽著於有爲矣。可以
<lb ed="X" n="0543b10"/><lb ed="R040" n="0083a07"/>此參之方得入細。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0543b11"/><lb ed="R040" n="0083a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">威儀寂靜分第二十九</cb:mulu><head>○威儀寂靜分第二十九</head>
<lb ed="X" n="0543b12"/><lb ed="R040" n="0083a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0543b1201">須菩提。若有人言如來。若來若去。若坐若臥。是人不
<lb ed="X" n="0543b13"/><lb ed="R040" n="0083a10"/>解我所說義。何以故。如來者無所從來。亦無所去。故
<lb ed="X" n="0543b14"/><lb ed="R040" n="0083a11"/>名如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0543b15"/><lb ed="R040" n="0083a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0543b1501">子眞說　上言不可貪著。則是法相者。尤不可著。
<lb ed="X" n="0543b16"/><lb ed="R040" n="0083a13"/>故如來言。我之於世。不可以來去坐臥定也。若使
<lb ed="X" n="0543b17"/><lb ed="R040" n="0083a14"/>人言如來若來。則存一形容之相。言若去。則存一
<lb ed="X" n="0543b18"/><lb ed="R040" n="0083a15"/>虗滅之相。言若坐若臥。則存一與世往來之相。便
<lb ed="X" n="0543b19"/><lb ed="R040" n="0083a16"/>是以相觀如來。而不解所說如來之義矣。何以見
<lb ed="X" n="0543b20"/><lb ed="R040" n="0083a17"/>其不解之故。如來者非有非無。以爲其來。實無所
<lb ed="X" n="0543b21"/><lb ed="R040" n="0083a18"/>從自而來。以爲去實。無所自而去。故以其名如來
<lb ed="X" n="0543b22"/><lb ed="R040" n="0083b01"/>也。</p>
<lb ed="X" n="0543b23"/><lb ed="R040" n="0083b02"/><p xml:id="pX25p0543b2301">雲峯說　此段是借去來坐臥四字。以喩其意。四
<lb ed="X" n="0543b24"/><lb ed="R040" n="0083b03"/>字上各有若字。便見非眞有去來坐臥也。但爲後
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0543c" n="0543c"/>
<lb ed="X" n="0543c01"/><lb ed="R040" n="0083b04"/>人依墻傍壁者言耳。人惟信如來。是有形有色之
<lb ed="X" n="0543c02"/><lb ed="R040" n="0083b05"/>人。則心中忽設一來念。便覺其若來。而瞻禮敬肅
<lb ed="X" n="0543c03"/><lb ed="R040" n="0083b06"/>之事起矣。設一去念而以爲若去。則一切枯禪稿
<lb ed="X" n="0543c04"/><lb ed="R040" n="0083b07"/>性之說起矣。設一坐臥念而以爲若坐臥。則凡遇
<lb ed="X" n="0543c05"/><lb ed="R040" n="0083b08"/>一塔一廟。便謂此中有如來趺坐寢息其內。而依
<lb ed="X" n="0543c06"/><lb ed="R040" n="0083b09"/>藉之想又起矣。故槩以不解所說義。解後人之惑。
<lb ed="X" n="0543c07"/><lb ed="R040" n="0083b10"/>不知如來二字。不著形跡話頭。就如形之隨影。形
<lb ed="X" n="0543c08"/><lb ed="R040" n="0083b11"/>滅而影自消。形著而影復現。形影相隨。似無似有。
<lb ed="X" n="0543c09"/><lb ed="R040" n="0083b12"/>其實來之與去。此身見得明白。而後此身信得明
<lb ed="X" n="0543c10"/><lb ed="R040" n="0083b13"/>白。卽看得空虗。故說無所從來。亦無所去也二句。
<lb ed="X" n="0543c11"/><lb ed="R040" n="0083b14"/>來去不對。只重無所從來句。下句帶言之耳。如來
<lb ed="X" n="0543c12"/><lb ed="R040" n="0083b15"/>但解來義。不解去義。若以來字。同去字看。便有形
<lb ed="X" n="0543c13"/><lb ed="R040" n="0083b16"/>跡來。而曰如來者。如其所性而來。便有與生俱來
<lb ed="X" n="0543c14"/><lb ed="R040" n="0083b17"/>之意。若有是生。而不有如其性以偕來者。何所謂
<lb ed="X" n="0543c15"/><lb ed="R040" n="0083b18"/>生故。儒家言人生也。直是卽如。其性以來之註脚
<lb ed="X" n="0543c16"/><lb ed="R040" n="0084a01"/>也。但看從來二字。則知來而相從者。何物如來言
<lb ed="X" n="0543c17"/><lb ed="R040" n="0084a02"/>無所從者。不是言來時一無所從也。此性最爲虗
<lb ed="X" n="0543c18"/><lb ed="R040" n="0084a03"/>靈。若說其從何處發脚。便有影子。故說一無所字。
<lb ed="X" n="0543c19"/><lb ed="R040" n="0084a04"/>實實見正覺之心。與生俱生。而不落方嚮也。此句
<lb ed="X" n="0543c20"/><lb ed="R040" n="0084a05"/>妙理如是。何故說得不著邊際。下句何以見帶言。
<lb ed="X" n="0543c21"/><lb ed="R040" n="0084a06"/>玩一亦字可知。如來但說如來不曾說如去。若使
<lb ed="X" n="0543c22"/><lb ed="R040" n="0084a07"/>來與去相較一番。把過去未來套論塞責。大掩如
<lb ed="X" n="0543c23"/><lb ed="R040" n="0084a08"/>來面目矣。但亦無所去。亦自有解。言來曰從來。言
<lb ed="X" n="0543c24"/><lb ed="R040" n="0084a09"/>去曰所去。卽以其所從來。而還歸於所去也。來者
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0544a" n="0544a"/>
<lb ed="X" n="0544a01"/><lb ed="R040" n="0084a10"/>完全而來去者不欠缺而去。則知去而復來。依然
<lb ed="X" n="0544a02"/><lb ed="R040" n="0084a11"/>如此。何得不謂之如來乎。如來之大意。若此足矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0544a03"/><lb ed="R040" n="0084a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一合理相分第三十</cb:mulu><head>○一合理相分第三十</head>
<lb ed="X" n="0544a04"/><lb ed="R040" n="0084a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0544a0401">須菩提。若善男子善女人。以三千大千世界。碎爲微
<lb ed="X" n="0544a05"/><lb ed="R040" n="0084a14"/>塵。於意云何。是微塵衆寧爲多不。須菩提言。甚多世
<lb ed="X" n="0544a06"/><lb ed="R040" n="0084a15"/>尊。何以故。若是微塵衆實有者。佛卽不說是微塵衆。
<lb ed="X" n="0544a07"/><lb ed="R040" n="0084a16"/>所以者何。佛說微塵衆卽非微塵衆。是名微塵衆。世
<lb ed="X" n="0544a08"/><lb ed="R040" n="0084a17"/>尊。如來所說三千大千世界卽非世界。是名世界。何
<lb ed="X" n="0544a09"/><lb ed="R040" n="0084a18"/>以故。若世界實有者。卽是一合相。如來說一合相卽
<lb ed="X" n="0544a10"/><lb ed="R040" n="0084b01"/>非一合相。是名一合相。須菩提。一合相者卽是不可
<lb ed="X" n="0544a11"/><lb ed="R040" n="0084b02"/>說。但凡夫之人。貪著其事。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0544a12"/><lb ed="R040" n="0084b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0544a1201">子眞說　上言如來無相者。以覺性甞存於世界
<lb ed="X" n="0544a13"/><lb ed="R040" n="0084b04"/>中。而不與世界同起滅也。故此又以微塵喩世界。
<lb ed="X" n="0544a14"/><lb ed="R040" n="0084b05"/>而發明不可有一合相之故。如來故借微塵之細。
<lb ed="X" n="0544a15"/><lb ed="R040" n="0084b06"/>以喩世界之大。復以世界之大。碎爲微塵之細。甚
<lb ed="X" n="0544a16"/><lb ed="R040" n="0084b07"/>言其不可形容之意。究竟塵而說到微處。便眼可
<lb ed="X" n="0544a17"/><lb ed="R040" n="0084b08"/>得見。手不可得著。正以微塵甚多而難據耳。</p>
<lb ed="X" n="0544a18"/><lb ed="R040" n="0084b09"/><p xml:id="pX25p0544a1801">雲峯說　說微塵說世界。是言小之難容一芥。大
<lb ed="X" n="0544a19"/><lb ed="R040" n="0084b10"/>之可藏須彌。而大小之形。皆不可著。故又反覆以
<lb ed="X" n="0544a20"/><lb ed="R040" n="0084b11"/>申明。其言三千大千世界而碎爲微塵者。甚言大
<lb ed="X" n="0544a21"/><lb ed="R040" n="0084b12"/>可破爲小也。說微塵而等於大千世界者。甚言小
<lb ed="X" n="0544a22"/><lb ed="R040" n="0084b13"/>可容其大也。其實如來說不盡此中之奧故。特以
<lb ed="X" n="0544a23"/><lb ed="R040" n="0084b14"/>喩言明之。一合者。一合而不可復分也。未有合之
<lb ed="X" n="0544a24"/><lb ed="R040" n="0084b15"/>事。先起合之心。心合於事。而相形矣。就如耳目口
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0544b" n="0544b"/>
<lb ed="X" n="0544b01"/><lb ed="R040" n="0084b16"/>鼻未起一念。則色聲香味全然無形及念起而欲
<lb ed="X" n="0544b02"/><lb ed="R040" n="0084b17"/>視。則合於色相矣。念起而欲聽。則合於聲相矣。念
<lb ed="X" n="0544b03"/><lb ed="R040" n="0084b18"/>起而欲口鼻如其意。則合於香味相矣。皆因一念
<lb ed="X" n="0544b04"/><lb ed="R040" n="0085a01"/>所發。遂與相相牽。是卽所謂物交物引之而<anchor xml:id="nkr_note_add_0544b0401" n="0544b0401"/><anchor xml:id="beg0544b0401" n="0544b0401"/>己<anchor xml:id="end0544b0401"/>之
<lb ed="X" n="0544b05"/><lb ed="R040" n="0085a02"/>說也。</p>
<lb ed="X" n="0544b06"/><lb ed="R040" n="0085a03"/><p xml:id="pX25p0544b0601">子眞說　此一合相。應有應無。可從法相中。討出
<lb ed="X" n="0544b07"/><lb ed="R040" n="0085a04"/>眞消息否。</p>
<lb ed="X" n="0544b08"/><lb ed="R040" n="0085a05"/><p xml:id="pX25p0544b0801">雲峯說　還從法相外尋之。</p>
<lb ed="X" n="0544b09"/><lb ed="R040" n="0085a06"/><p xml:id="pX25p0544b0901">子眞說　一合相之起。不出於人我。色聲等因。只
<lb ed="X" n="0544b10"/><lb ed="R040" n="0085a07"/>是如來。旣空塵相。便覺正性所存。俱無執著。其中
<lb ed="X" n="0544b11"/><lb ed="R040" n="0085a08"/>自有不求合。而合之理。豈甞有一合相乎。合字易
<lb ed="X" n="0544b12"/><lb ed="R040" n="0085a09"/>解。一合難解。合而言一合者。如膠漆著物。始不相
<lb ed="X" n="0544b13"/><lb ed="R040" n="0085a10"/>合。纔合便堅固。而不可解。所以合相易於貪著耳。
<lb ed="X" n="0544b14"/><lb ed="R040" n="0085a11"/>一者擧其初念而言。初念一起。卽合到底著迷故。
<lb ed="X" n="0544b15"/><lb ed="R040" n="0085a12"/>謂之凡夫云爾。如來無相不空。豈有一合相可名
<lb ed="X" n="0544b16"/><lb ed="R040" n="0085a13"/>乎。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0544b17"/><lb ed="R040" n="0085a14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">知見不生分第三十一</cb:mulu><head>○知見不生分第三十一</head>
<lb ed="X" n="0544b18"/><lb ed="R040" n="0085a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0544b1801">須菩提。若人言佛說我見人見衆生見壽者見。須菩
<lb ed="X" n="0544b19"/><lb ed="R040" n="0085a16"/>提。於意云何。是人解我所說義不。不也世尊。是人不
<lb ed="X" n="0544b20"/><lb ed="R040" n="0085a17"/>解如來所說義。何以故。世尊。說我見人見衆生見壽
<lb ed="X" n="0544b21"/><lb ed="R040" n="0085a18"/>者見。卽非我見人見衆生見壽者見。是名我見人見
<lb ed="X" n="0544b22"/><lb ed="R040" n="0085b01"/>衆生見壽者見。須菩提。發阿耨多羅三藐三菩提心
<lb ed="X" n="0544b23"/><lb ed="R040" n="0085b02"/>者。於一切法。應如是知如是見如是信解。不生法相。
<lb ed="X" n="0544b24"/><lb ed="R040" n="0085b03"/>須菩提。所言法相者。如來說卽非法相。是名法相。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0544c" n="0544c"/>
<lb ed="X" n="0544c01"/><lb ed="R040" n="0085b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0544c0101">子眞說　如來又云。我今說此經義。實實無有。四
<lb ed="X" n="0544c02"/><lb ed="R040" n="0085b05"/>相可形容而得見者。若心中先存一。無四相之見。
<lb ed="X" n="0544c03"/><lb ed="R040" n="0085b06"/>便是四相。仍有強欲。其無則後人之不解所說義
<lb ed="X" n="0544c04"/><lb ed="R040" n="0085b07"/>者多矣。葢以所言無之故不是。昔有四相。而今無
<lb ed="X" n="0544c05"/><lb ed="R040" n="0085b08"/>之。要以合下便無。何所爲四相。故其說人我衆生
<lb ed="X" n="0544c06"/><lb ed="R040" n="0085b09"/>壽者。卽非有是相。以說法時無可指示。特虗名之
<lb ed="X" n="0544c07"/><lb ed="R040" n="0085b10"/>耳。究竟正覺中。何有四相之名。故又言。若使能證
<lb ed="X" n="0544c08"/><lb ed="R040" n="0085b11"/>此菩提心者。定應以如是心知覺。以如是心見識。
<lb ed="X" n="0544c09"/><lb ed="R040" n="0085b12"/>如是心解說。則在在皆無上正等正覺之心矣。又
<lb ed="X" n="0544c10"/><lb ed="R040" n="0085b13"/>何有法相之可生乎。葢以法相者。入門之路。而非
<lb ed="X" n="0544c11"/><lb ed="R040" n="0085b14"/>造極之處。所以借此引導。不可以此證心。故言所
<lb ed="X" n="0544c12"/><lb ed="R040" n="0085b15"/>說法相。何有法相之可存。特虗名之耳。</p>
<lb ed="X" n="0544c13"/><lb ed="R040" n="0085b16"/><p xml:id="pX25p0544c1301">雲峯說　前言人我衆生壽者四相。此復言見字
<lb ed="X" n="0544c14"/><lb ed="R040" n="0085b17"/>有別。言相則尙有相在。言見則幷無無相之見矣。
<lb ed="X" n="0544c15"/><lb ed="R040" n="0085b18"/>見非見之於目。直見之於心。心有此見。則相雖無。
<lb ed="X" n="0544c16"/><lb ed="R040" n="0086a01"/>而仍著於有。如來言此恐後人誤信如來說法。因
<lb ed="X" n="0544c17"/><lb ed="R040" n="0086a02"/>有四相。欲其強制以歸於無。故復申明言。此以爲
<lb ed="X" n="0544c18"/><lb ed="R040" n="0086a03"/>正覺中。本無四相。所以眞空。而非有相。可強制以
<lb ed="X" n="0544c19"/><lb ed="R040" n="0086a04"/>歸於無者。所以特說見字。又比前說深一層。三如
<lb ed="X" n="0544c20"/><lb ed="R040" n="0086a05"/>是俱指菩提心。言此三句。照應初問。云何應住句。
<lb ed="X" n="0544c21"/><lb ed="R040" n="0086a06"/>葢結如是知如是見如是解。則應如是住也。不生
<lb ed="X" n="0544c22"/><lb ed="R040" n="0086a07"/>法相。照應初問云何降伏其心句。葢結到法相不
<lb ed="X" n="0544c23"/><lb ed="R040" n="0086a08"/>生。則更無起滅。而應如是降伏也。此段<anchor xml:id="nkr_note_add_0544c2301" n="0544c2301"/><anchor xml:id="beg0544c2301" n="0544c2301"/>已<anchor xml:id="end0544c2301"/>幾幾乎
<lb ed="X" n="0544c24"/><lb ed="R040" n="0086a09"/>收拾到。應無所住句之章旨。勿可看作。三如是字
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0545a" n="0545a"/>
<lb ed="X" n="0545a01"/><lb ed="R040" n="0086a10"/>面。是承接之詞。直應到下如如不動。而反結到如
<lb ed="X" n="0545a02"/><lb ed="R040" n="0086a11"/>是我聞句矣。知字見字信解字。俱是收束全經。許
<lb ed="X" n="0545a03"/><lb ed="R040" n="0086a12"/>多話頭。亦字字有分別。凡人之慧。從知而發故。不
<lb ed="X" n="0545a04"/><lb ed="R040" n="0086a13"/>知則無所見矣。惟心旣有所知。而見識始出。有見
<lb ed="X" n="0545a05"/><lb ed="R040" n="0086a14"/>識。而後能信解之。則是前之四果菩薩。以至須菩
<lb ed="X" n="0545a06"/><lb ed="R040" n="0086a15"/>提。諸天人阿修羅衆生。無有高下。而必如是乃能
<lb ed="X" n="0545a07"/><lb ed="R040" n="0086a16"/>證般若耳。誦讀解說者。須於此著眼。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0545a08"/><lb ed="R040" n="0086a17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">應化非眞分第三十二</cb:mulu><head>○應化非眞分第三十二</head>
<lb ed="X" n="0545a09"/><lb ed="R040" n="0086a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0545a0901">須菩提。若有人以滿無量阿僧祗世界七寶。持用布
<lb ed="X" n="0545a10"/><lb ed="R040" n="0086b01"/>施。若有善男子善女人。發菩提心者。持於此經。乃至
<lb ed="X" n="0545a11"/><lb ed="R040" n="0086b02"/>四句偈等。受持讀誦。爲人演說。其福勝彼。云何爲人
<lb ed="X" n="0545a12"/><lb ed="R040" n="0086b03"/>演說。不取於相。如如不動。何以故。</p>
<lb ed="X" n="0545a13"/><lb ed="R040" n="0086b04"/><p xml:id="pX25p0545a1301">一切有爲法。如夢幻泡影。如露亦如電。應作如是觀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0545a14"/><lb ed="R040" n="0086b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0545a1401">子眞說　前此無相之故。<anchor xml:id="nkr_note_add_0545a1401" n="0545a1401"/><anchor xml:id="beg0545a1401" n="0545a1401"/>已<anchor xml:id="end0545a1401"/>了了分明。終章只一
<lb ed="X" n="0545a15"/><lb ed="R040" n="0086b06"/>借布施。發出不取於相。以證如如之旨。故言若人
<lb ed="X" n="0545a16"/><lb ed="R040" n="0086b07"/>以無量無數世界之七寶。用以布施。較之恒河沙。
<lb ed="X" n="0545a17"/><lb ed="R040" n="0086b08"/>更爲大且多矣。而終不若以此經與四句偈受持
<lb ed="X" n="0545a18"/><lb ed="R040" n="0086b09"/>讀誦爲人演說其義。更有勝於布施之福者。正以
<lb ed="X" n="0545a19"/><lb ed="R040" n="0086b10"/>布施尙有相。而此則無相也。</p>
<lb ed="X" n="0545a20"/><lb ed="R040" n="0086b11"/><p xml:id="pX25p0545a2001">雲峯說　此處單言爲人演說者。正以度人之功。
<lb ed="X" n="0545a21"/><lb ed="R040" n="0086b12"/>較之度<anchor xml:id="nkr_note_add_0545a2101" n="0545a2101"/><anchor xml:id="beg0545a2101" n="0545a2101"/>己<anchor xml:id="end0545a2101"/>尤難。故易解字說。演字其義。各自不同
<lb ed="X" n="0545a22"/><lb ed="R040" n="0086b13"/>解者。只以其大意而解之。演者幷其字句。而演之
<lb ed="X" n="0545a23"/><lb ed="R040" n="0086b14"/>矣。故演字當作衍意說。使天下後世之人。無不推
<lb ed="X" n="0545a24"/><lb ed="R040" n="0086b15"/>求詳衍。而無一字一句稍存疑義也。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0545b" n="0545b"/>
<lb ed="X" n="0545b01"/><lb ed="R040" n="0086b16"/><p xml:id="pX25p0545b0101">子眞說　其所以爲人演說者。云何正以無有人
<lb ed="X" n="0545b02"/><lb ed="R040" n="0086b17"/>我之相故耳。故凡一切相。皆無足取。而如其心以
<lb ed="X" n="0545b03"/><lb ed="R040" n="0086b18"/>應之。雖當紛動之會。而此中却如如不動也。</p>
<lb ed="X" n="0545b04"/><lb ed="R040" n="0087a01"/><p xml:id="pX25p0545b0401">雲峯說　如如不動句。上如字虗。下如字實。如如
<lb ed="X" n="0545b05"/><lb ed="R040" n="0087a02"/>者。適如其所如也。此二句與儒家明明安安等說
<lb ed="X" n="0545b06"/><lb ed="R040" n="0087a03"/>同。葢凡人之心。不如者多。惟其不如。所以六塵四
<lb ed="X" n="0545b07"/><lb ed="R040" n="0087a04"/>相紛擾。於中而動不勝動。至於賢聖覺性具足。在
<lb ed="X" n="0545b08"/><lb ed="R040" n="0087a05"/>在皆如。更無有不如者。稍稍關礙。故能認淸覺路。
<lb ed="X" n="0545b09"/><lb ed="R040" n="0087a06"/>適如其所如。如如者。因如之一字。無可增減。減之
<lb ed="X" n="0545b10"/><lb ed="R040" n="0087a07"/>則非如。增之亦不可。以爲如故。疊言如如。以見其
<lb ed="X" n="0545b11"/><lb ed="R040" n="0087a08"/>中。更無可容一物。而澄然湛然。卽入於紛擾之處。
<lb ed="X" n="0545b12"/><lb ed="R040" n="0087a09"/>外遇雖動。而中却不動。萬法從此消歸矣。此如來
<lb ed="X" n="0545b13"/><lb ed="R040" n="0087a10"/>之眞面目也。下四句只說得一箇空相經義。<anchor xml:id="nkr_note_add_0545b1301" n="0545b1301"/><anchor xml:id="beg0545b1301" n="0545b1301"/>已<anchor xml:id="end0545b1301"/>於
<lb ed="X" n="0545b14"/><lb ed="R040" n="0087a11"/>此句。收拾全旨。</p>
<lb ed="X" n="0545b15"/><lb ed="R040" n="0087a12"/><p xml:id="pX25p0545b1501">子眞說　何以見不取於相之故。葢有相則有爲。
<lb ed="X" n="0545b16"/><lb ed="R040" n="0087a13"/>有爲卽著於法。而不能如如不動矣。正以一切有
<lb ed="X" n="0545b17"/><lb ed="R040" n="0087a14"/>爲之法。皆無可執。就如夢之得醒。而夢境成虗術
<lb ed="X" n="0545b18"/><lb ed="R040" n="0087a15"/>之有幻。而形聲莫據。水之有泡。而泡滅卽無有泡。
<lb ed="X" n="0545b19"/><lb ed="R040" n="0087a16"/>影之隨身。影息而卽無有影。與夫朝露之晞於日。
<lb ed="X" n="0545b20"/><lb ed="R040" n="0087a17"/>電火之熄其光。六者是皆瞬息無形。何有爲之法
<lb ed="X" n="0545b21"/><lb ed="R040" n="0087a18"/>可執乎。故說有爲之法。應作如是六者觀也。</p>
<lb ed="X" n="0545b22"/><lb ed="R040" n="0087b01"/><p xml:id="pX25p0545b2201">雲峯說　如是觀不可指定六者。六者是喩言。何
<lb ed="X" n="0545b23"/><lb ed="R040" n="0087b02"/>可執定。大意還是如來說。人能識眞空無相之旨。
<lb ed="X" n="0545b24"/><lb ed="R040" n="0087b03"/>則在在皆如是矣。而何有不可得觀者。此句推開
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0545c" n="0545c"/>
<lb ed="X" n="0545c01"/><lb ed="R040" n="0087b04"/>一說。便可將兩儀四象。盡融於太極。六塵四相。盡
<lb ed="X" n="0545c02"/><lb ed="R040" n="0087b05"/>空於如如。觀之者能通前徹後。而燎然於如是之
<lb ed="X" n="0545c03"/><lb ed="R040" n="0087b06"/>中。矣此正如來經義之與天地同起滅也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0545c04"/><lb ed="R040" n="0087b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0545c0401">佛說是經<anchor xml:id="nkr_note_add_0545c0401" n="0545c0401"/><anchor xml:id="beg0545c0401" n="0545c0401"/>已<anchor xml:id="end0545c0401"/>。長老須菩提。及諸比丘。比丘尼。優婆塞。
<lb ed="X" n="0545c05"/><lb ed="R040" n="0087b08"/>優婆夷。一切世間天人。阿修羅。聞佛所說。皆大歡喜。
<lb ed="X" n="0545c06"/><lb ed="R040" n="0087b09"/>信受奉行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0545c07"/><lb ed="R040" n="0087b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0545c0701">子眞說　爾時如來說經<anchor xml:id="nkr_note_add_0545c0701" n="0545c0701"/><anchor xml:id="beg0545c0701" n="0545c0701"/>已<anchor xml:id="end0545c0701"/>畢。其聞是經者。若須
<lb ed="X" n="0545c08"/><lb ed="R040" n="0087b11"/>菩提。則爲弟子中之長老。以及僧衆之名諸比丘。
<lb ed="X" n="0545c09"/><lb ed="R040" n="0087b12"/>尼衆之名比丘尼。善男子之名優婆塞。善女子之
<lb ed="X" n="0545c10"/><lb ed="R040" n="0087b13"/>名優婆夷。及天神人類鬼王之名阿修羅。莫不聞
<lb ed="X" n="0545c11"/><lb ed="R040" n="0087b14"/>如來說經之義。而生歡喜心。以信受奉行也。</p>
<lb ed="X" n="0545c12"/><lb ed="R040" n="0087b15"/><p xml:id="pX25p0545c1201">雲峯說　聞之而不能信。徒然聞也。信之而不能
<lb ed="X" n="0545c13"/><lb ed="R040" n="0087b16"/>行。徒然喜也。終篇而說此四字。可以見此經之受
<lb ed="X" n="0545c14"/><lb ed="R040" n="0087b17"/>持讀誦爲人演說者。能有始有終。勿至懈忽。而如
<lb ed="X" n="0545c15"/><lb ed="R040" n="0087b18"/>來之敎。常行於天壤矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0545c16"/>
<lb ed="X" n="0545c17"/>
<lb ed="X" n="0545c18"/>
<lb ed="X" n="0545c19"/><lb ed="R040" n="0088a01"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金剛般若波羅蜜經</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0545c20"/><lb ed="R040" n="0088a02"/><cb:div type="w"><cb:mulu type="附文" level="1">補註</cb:mulu><head>補註</head>
<lb ed="X" n="0545c21"/><lb ed="R040" n="0088a03"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0545c2101">第一分。次第乞。不是如來一身去乞。尙有千二百
<lb ed="X" n="0545c22"/><lb ed="R040" n="0088a04"/>五十人與俱者。</item>
<lb ed="X" n="0545c23"/><lb ed="R040" n="0088a05"/><item xml:id="itemX25p0545c2301">第十二分。阿修羅惡王名。卽羅刹國之主。亦有大
<lb ed="X" n="0545c24"/><lb ed="R040" n="0088a06"/>神力。而能與如來之法相敵者。但邪正不同故。如
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0546a" n="0546a"/>
<lb ed="X" n="0546a01"/><lb ed="R040" n="0088a07"/>來說法時。彼作比丘相而來。如來能以慧眼覷出。
<lb ed="X" n="0546a02"/><lb ed="R040" n="0088a08"/>阿修羅無可施其魔力。遂使反邪歸正。所以此經
<lb ed="X" n="0546a03"/><lb ed="R040" n="0088a09"/>中每說一切天人阿修羅。正從此時證果者。</item>
<lb ed="X" n="0546a04"/><lb ed="R040" n="0088a10"/><item xml:id="itemX25p0546a0401">十四分。如來三世轉身。歌利王事。尙在第一世。受
<lb ed="X" n="0546a05"/><lb ed="R040" n="0088a11"/>記於燃燈佛。在第二世。昔爲歌利王昔字。昔在燃
<lb ed="X" n="0546a06"/><lb ed="R040" n="0088a12"/>燈佛所昔字。俱不作昔字看。五百歲是如來約
<lb ed="X" n="0546a07"/><lb ed="R040" n="0088a13"/>略之時。大凡世運。以五百歲。而一治亂此時卽出。
<lb ed="X" n="0546a08"/><lb ed="R040" n="0088a14"/>而復爲化度。所以視五百歲爲期也。日光明照。
<lb ed="X" n="0546a09"/><lb ed="R040" n="0088a15"/>秋毫皆矚。何色不見。此處色字不同六塵之色。見
<lb ed="X" n="0546a10"/><lb ed="R040" n="0088a16"/>得滿眼乾坤山河大地。無非是色。故謂種種色。</item>
<lb ed="X" n="0546a11"/><lb ed="R040" n="0088a17"/><item xml:id="itemX25p0546a1101">十六分。於後末世。末世者此從五百歲內當亂未
<lb ed="X" n="0546a12"/><lb ed="R040" n="0088a18"/>治之時。言此時適遭亂劫。衆生有不可度者。幸存
<lb ed="X" n="0546a13"/><lb ed="R040" n="0088b01"/>此經。而於衆生中。有悔過自新之人。如來卽以菩
<lb ed="X" n="0546a14"/><lb ed="R040" n="0088b02"/>提心。引之而登彼岸。可見如來說到末世。亦自存
<lb ed="X" n="0546a15"/><lb ed="R040" n="0088b03"/>一護法念頭矣。試以末世之略言之。莫甚於晉魏
<lb ed="X" n="0546a16"/><lb ed="R040" n="0088b04"/>間。沙門於此極盛。亦於此極衰。故魏主造浮屠。高
<lb ed="X" n="0546a17"/><lb ed="R040" n="0088b05"/>至百尋。多至千億。一旦改釋從道。毀寺滅像。以及
<lb ed="X" n="0546a18"/><lb ed="R040" n="0088b06"/>徧戮僧衆。凡無一存。非末世而何。</item></list></cb:div>
<lb ed="X" n="0546a19"/>
<lb ed="X" n="0546a20"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 494-C 金剛經註釋<g ref="#CB02494">䟦</g></cb:mulu><head>No. 494-C
<lb ed="X" n="0546a21"/><lb ed="R040" n="0088b08"/> 金剛經註釋<g ref="#CB02494">䟦</g></head>
<lb ed="X" n="0546a22"/>
<lb ed="X" n="0546a23"/><lb ed="R040" n="0088b09"/><p xml:id="pX25p0546a2301">金剛一經。葢諸經之祖也。其義以覺性爲宗。雖曰眞
<lb ed="X" n="0546a24"/><lb ed="R040" n="0088b10"/>空無相。而皆原本實理。筏度羣生。顧解是經者。半屬
<pb ed="X" xml:id="X25.0494.0546b" n="0546b"/>
<lb ed="X" n="0546b01"/><lb ed="R040" n="0088b11"/>宗門傳會。未得如來眞詮。何裨覺性。獨茲註釋。得自
<lb ed="X" n="0546b02"/><lb ed="R040" n="0088b12"/>乩書。尤爲罕覯。自余雲間友人李野汀諱廷恩。少時
<lb ed="X" n="0546b03"/><lb ed="R040" n="0088b13"/>卽虔誦金剛經。<anchor xml:id="nkr_note_add_0546b0301" n="0546b0301"/><anchor xml:id="beg0546b0301" n="0546b0301"/>已<anchor xml:id="end0546b0301"/>而受異人乩語。勸人濟度。歲辛丑。
<lb ed="X" n="0546b04"/><lb ed="R040" n="0088b14"/>應江西新昌令胡孚中之幕。暇卽與其友運乩遇子
<lb ed="X" n="0546b05"/><lb ed="R040" n="0088b15"/>眞大仙。乩示延雲峯大師。奉如來旨。得傳金剛經註
<lb ed="X" n="0546b06"/><lb ed="R040" n="0088b16"/>解。葢與禪家之語錄衍說迥異。余家世修善。自高祖
<lb ed="X" n="0546b07"/><lb ed="R040" n="0088b17"/>建佛堂。塑大士像。虔供誦經。<anchor xml:id="nkr_note_add_0546b0701" n="0546b0701"/><anchor xml:id="beg0546b0701" n="0546b0701"/>已<anchor xml:id="end0546b0701"/>五世于茲。余旣業儒
<lb ed="X" n="0546b08"/><lb ed="R040" n="0088b18"/>未就。竊欲求通覺性。以證菩提。適壬寅冬。同邑念祈
<lb ed="X" n="0546b09"/><lb ed="R040" n="0089a01"/>王公。諱守唐。爲浙江海鹽令幕。余偕來。遂得與野汀
<lb ed="X" n="0546b10"/><lb ed="R040" n="0089a02"/>同事。成莫逆交。野汀爲余談乩傳始末。余聆之駭爲
<lb ed="X" n="0546b11"/><lb ed="R040" n="0089a03"/>希有之奇。又授以經解。朝夕披誦。皆眞實了義。雖雲
<lb ed="X" n="0546b12"/><lb ed="R040" n="0089a04"/>峯師釋之。子眞師訂之。不啻如來耳提面命。而皈依
<lb ed="X" n="0546b13"/><lb ed="R040" n="0089a05"/>恐後矣。然雲峯師有云。後人刊而布之。可當寰中一
<lb ed="X" n="0546b14"/><lb ed="R040" n="0089a06"/>鑑。余未能爲如來功臣。而志切津梁。于是捐貲鐫印。
<lb ed="X" n="0546b15"/><lb ed="R040" n="0089a07"/>發心施舍。以廣其傳。庶使善信共明正覺。咸登比丘
<lb ed="X" n="0546b16"/><lb ed="R040" n="0089a08"/>衆千二百五十人之列。是余兩人之願也夫。</p>
<lb ed="X" n="0546b17"/><lb ed="R040" n="0089a09"/><p xml:id="pX25p0546b1701">旹
<lb ed="X" n="0546b18" type="honorific"/><lb ed="R040" n="0089a10"/>康熈甲辰中秋關中郃陽縣奉
<lb ed="X" n="0546b19" type="honorific"/><lb ed="R040" n="0089a11"/>佛弟子雷應期乩賜法名照淵齋沐敬<g ref="#CB02494">䟦</g></p></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0520c1701" to="#end0520c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0521a2201" to="#end0521a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0521c2101" to="#end0521c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0522b1101" to="#end0522b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0522b1201" to="#end0522b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0522b1901" to="#end0522b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0522b1902" to="#end0522b1902"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0522c1001" to="#end0522c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0522c1101" to="#end0522c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0522c1201" to="#end0522c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0522c1401" to="#end0522c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0522c1701" to="#end0522c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0522c1801" to="#end0522c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0522c1802" to="#end0522c1802"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0522c2001" to="#end0522c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0522c2101" to="#end0522c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">卻</lem><rdg wit="#wit.orig">郤</rdg></app>
<app from="#beg0523a1001" to="#end0523a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0523a1002" to="#end0523a1002"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0524b1601" to="#end0524b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0524c0401" to="#end0524c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0524c0501" to="#end0524c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0525a1901" to="#end0525a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0525a2001" to="#end0525a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0525c1501" to="#end0525c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0526c0301" to="#end0526c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0526c2301" to="#end0526c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0526c2401" to="#end0526c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0527a1201" to="#end0527a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0527b2301" to="#end0527b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0527c1001" to="#end0527c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0528a2301" to="#end0528a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0528b1701" to="#end0528b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0528c1901" to="#end0528c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0528c2201" to="#end0528c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0529a0501" to="#end0529a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0529a0502" to="#end0529a0502"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0529a0901" to="#end0529a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0529b1101" to="#end0529b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0529c1301" to="#end0529c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0530a0301" to="#end0530a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0531a0901" to="#end0531a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0533a2401" to="#end0533a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0533b0601" to="#end0533b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0533b0801" to="#end0533b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0534a1001" to="#end0534a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0534a1901" to="#end0534a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0534a2401" to="#end0534a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0534b1301" to="#end0534b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0534b2101" to="#end0534b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0535a0301" to="#end0535a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0535a0701" to="#end0535a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0535a1301" to="#end0535a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0535c0901" to="#end0535c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0536a1501" to="#end0536a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0536c1901" to="#end0536c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0537a1401" to="#end0537a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0537b0401" to="#end0537b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0537b0901" to="#end0537b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0537b1001" to="#end0537b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0538a2001" to="#end0538a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0538a2101" to="#end0538a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0538a2102" to="#end0538a2102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0538a2301" to="#end0538a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0538a2401" to="#end0538a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0538c1901" to="#end0538c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0538c2101" to="#end0538c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0538c2301" to="#end0538c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">高</rdg></app>
<app from="#beg0539a0401" to="#end0539a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0539b0601" to="#end0539b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0539b1001" to="#end0539b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0539b1801" to="#end0539b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0540b1501" to="#end0540b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0540c1301" to="#end0540c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0540c1901" to="#end0540c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0541a0101" to="#end0541a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0542a1001" to="#end0542a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0542b0101" to="#end0542b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0543b0301" to="#end0543b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0544b0401" to="#end0544b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0544c2301" to="#end0544c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0545a1401" to="#end0545a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0545a2101" to="#end0545a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0545b1301" to="#end0545b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0545c0401" to="#end0545c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0545c0701" to="#end0545c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0546b0301" to="#end0546b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0546b0701" to="#end0546b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0532001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0532001">明一作名</note>
<note n="0535001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0535001">面疑而</note>
<note n="0536001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0536001">來疑是</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0520c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0520c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0521a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0521a2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0521c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0521c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0522b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0522b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0522b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0522b1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0522b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0522b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0522b1902" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0522b1902">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0522c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0522c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0522c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0522c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0522c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0522c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0522c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0522c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0522c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0522c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0522c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0522c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0522c1802" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0522c1802">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0522c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0522c2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0522c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0522c2101">卻【CB】，郤【卍續】</note>
<note n="0523a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0523a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0523a1002" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0523a1002">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0524b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0524b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0524c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0524c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0524c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0524c0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0525a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0525a1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0525a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0525a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0525c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0525c1501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0526c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0526c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0526c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0526c2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0526c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0526c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0527a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0527a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0527b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0527b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0527c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0527c1001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0528a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0528a2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0528b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0528b1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0528c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0528c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0528c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0528c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0529a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0529a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0529a0502" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0529a0502">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0529a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0529a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0529b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0529b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0529c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0529c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0530a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0530a0301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0531a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0531a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0533a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0533a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0533b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0533b0601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0533b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0533b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0534a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0534a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0534a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0534a1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0534a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0534a2401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0534b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0534b1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0534b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0534b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0535a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0535a0301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0535a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0535a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0535a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0535a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0535c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0535c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0536a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0536a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0536c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0536c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0537a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0537a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0537b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0537b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0537b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0537b0901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0537b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0537b1001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0538a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0538a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0538a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0538a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0538a2102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0538a2102">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0538a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0538a2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0538a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0538a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0538c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0538c1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0538c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0538c2101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0538c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0538c2301">［－］【CB】，高【卍續】</note>
<note n="0539a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0539a0401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0539b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0539b0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0539b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0539b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0539b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0539b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0540b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0540b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0540c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0540c1301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0540c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0540c1901">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0541a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0541a0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0542a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0542a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0542b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0542b0101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0543b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0543b0301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0544b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0544b0401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0544c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0544c2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0545a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0545a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0545a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0545a2101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0545b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0545b1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0545c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0545c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0545c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0545c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0546b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0546b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0546b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0546b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>