<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X25n0495">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 495 金剛經演古</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 495 金剛經演古</title>
			<author>淸 寂燄述</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">495</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-15 17:14:39 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">金剛經演古</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, Text as provided by Electronic Buddhadharma Society (EBS)</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，佛敎電腦資訊庫功德會提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00701">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00701</charName>
				<mapping cb:dec="983741" type="PUA">U+F02BD</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3B4A</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>析</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[木*片]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB04676">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04676</charName>
				<mapping cb:dec="987716" type="PUA">U+F1244</mapping>
			<mapping type="unicode">U+200D4</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>允</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[ㄠ-ㄙ+?]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05224">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05224</charName>
				<mapping cb:dec="988264" type="PUA">U+F1468</mapping>
			<mapping type="unicode">U+4AEB</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>髏</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[婁*頁]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05278">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05278</charName>
				<mapping cb:dec="988318" type="PUA">U+F149E</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7C34</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>虡</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+虡]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB08504">
				<charName>CBETA CHARACTER CB08504</charName>
				<mapping cb:dec="991544" type="PUA">U+F2138</mapping>
			<mapping type="unicode">U+269A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>燄</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舀*炎]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15081">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName>
				<mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping>
			<mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15156">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15156</charName>
				<mapping cb:dec="998196" type="PUA">U+F3B34</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7891</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>碑</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[石*((白-日+田)/廾)]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-16T15:46:32">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0546c" n="0546c"/>
<lb ed="X" n="0546c01"/>
<lb ed="X" n="0546c02"/>
<lb ed="X" n="0546c03"/>
<lb ed="X" n="0546c04"/>
<lb ed="X" n="0546c05"/>
<lb ed="X" n="0546c06"/>
<lb ed="X" n="0546c07"/>
<lb ed="X" n="0546c08"/>
<lb ed="X" n="0546c09"/>
<lb ed="X" n="0546c10"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 495-A 序</cb:mulu><head>No. 495-A
<lb ed="X" n="0546c11"/><lb ed="R040" n="0090a01"/> 序</head>
<lb ed="X" n="0546c12"/>
<lb ed="X" n="0546c13"/><lb ed="R040" n="0090a02"/><p xml:id="pX25p0546c1301">原夫般若功德不可思議者。由其照破世出世間諸
<lb ed="X" n="0546c14"/><lb ed="R040" n="0090a03"/>相。洞見性源故也。衆生隨順無明。長居此岸。流轉生
<lb ed="X" n="0546c15"/><lb ed="R040" n="0090a04"/>死。菩薩隨順般若。立登彼岸。高證涅槃。蓋般若者。度
<lb ed="X" n="0546c16"/><lb ed="R040" n="0090a05"/>苦海之慈航。破長夜之明炬。諸佛所師。諸天敬奉。可
<lb ed="X" n="0546c17"/><lb ed="R040" n="0090a06"/>不信哉。</p>
<lb ed="X" n="0546c18"/><lb ed="R040" n="0090a07"/><p xml:id="pX25p0546c1801">世尊二十年中。爲諸弟子。搜窮二我。直徹三空。微細
<lb ed="X" n="0546c19"/><lb ed="R040" n="0090a08"/>淘汰。廣談般若。大般若經。凡四處一十六會。六百卷。
<lb ed="X" n="0546c20"/><lb ed="R040" n="0090a09"/>金剛般若。當第二處。第九會。第五百七十七卷。傳至
<lb ed="X" n="0546c21"/><lb ed="R040" n="0090a10"/>此土凡六譯。時所宗尙。皆弘秦本。天竺有無著菩薩。
<lb ed="X" n="0546c22"/><lb ed="R040" n="0090a11"/>位登初地。因讀此經。罔測涯涘。乃入日光定。上昇兜
<lb ed="X" n="0546c23"/><lb ed="R040" n="0090a12"/>率。親從慈氏。稟受八十行偈。以釋此經。又將此偈。轉
<lb ed="X" n="0546c24"/><lb ed="R040" n="0090a13"/>授弟天親菩薩。各造論解釋。天親約斷疑執以釋。無
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0547a" n="0547a"/>
<lb ed="X" n="0547a01"/><lb ed="R040" n="0090a14"/>著約顯行位以釋。唐圭峯宗密禪師。撮二論之精要。
<lb ed="X" n="0547a02"/><lb ed="R040" n="0090a15"/>科經唯約天親。釋義卽兼無著。亦傍求餘論。採集諸
<lb ed="X" n="0547a03"/><lb ed="R040" n="0090a16"/>疏。題云疏論纂要。有宋長水法師子璿。又作刊定記
<lb ed="X" n="0547a04"/><lb ed="R040" n="0090a17"/>七卷釋之。</p><p xml:id="pX25p0547a0405" cb:place="inline">此金剛般若經。眞源的派。列聖相傳。遡流
<lb ed="X" n="0547a05"/><lb ed="R040" n="0090a18"/>及源。長水宗圭峯。圭峯宗二論。二論宗兜率。兜率親
<lb ed="X" n="0547a06"/><lb ed="R040" n="0090a19"/>稟靈山。言言有據。字字無差。如取家<anchor xml:id="nkr_note_add_0547a0601" n="0547a0601"/><anchor xml:id="beg0547a0601" n="0547a0601"/>券<anchor xml:id="end0547a0601"/>而治祖業。復
<lb ed="X" n="0547a07"/><lb ed="R040" n="0090a20"/>何疑哉。後學安於寡聞。此古疏記。有畢生未曾寓目
<lb ed="X" n="0547a08"/><lb ed="R040" n="0090b01"/>者。甚至恣<anchor xml:id="nkr_note_add_0547a0801" n="0547a0801"/><anchor xml:id="beg0547a0801" n="0547a0801"/>己<anchor xml:id="end0547a0801"/>臆見。輙形註釋。毫釐之差。天地懸隔。疑
<lb ed="X" n="0547a09"/><lb ed="R040" n="0090b02"/>誤將來。其害匪細。寒輝闍黎。禪晏之暇。以是經爲印
<lb ed="X" n="0547a10"/><lb ed="R040" n="0090b03"/>心之明鏡。涵泳古疏記有年。但其文簡古。不便初學。
<lb ed="X" n="0547a11"/><lb ed="R040" n="0090b04"/>乃刪繁取要。又從而敷演挑剔之。名之曰演古。俾讀
<lb ed="X" n="0547a12"/><lb ed="R040" n="0090b05"/>者。開卷瞭然。發四心而興萬行。破羣疑而徹三空。其
<lb ed="X" n="0547a13"/><lb ed="R040" n="0090b06"/>有功於學般若者甚大。故樂爲序諸卷首。</p><p xml:id="pX25p0547a1317" cb:place="inline">旹歲在丙
<lb ed="X" n="0547a14"/><lb ed="R040" n="0090b07"/>辰正月燈節後三日</p>
<lb ed="X" n="0547a15"/><lb ed="R040" n="0090b08"/><p xml:id="pX25p0547a1501">富沙釋道霈題</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0547a16"/>
<lb ed="X" n="0547a17"/>
<lb ed="X" n="0547a18"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 495-B 叙</cb:mulu><head>No. 495-B
<lb ed="X" n="0547a19"/><lb ed="R040" n="0090b09"/> 叙</head>
<lb ed="X" n="0547a20"/>
<lb ed="X" n="0547a21"/><lb ed="R040" n="0090b10"/><p xml:id="pX25p0547a2101">金剛經。雖白衣士。有能誦之。卽註解亦夥矣。若論般
<lb ed="X" n="0547a22"/><lb ed="R040" n="0090b11"/>若大旨。無論誦者茫然。卽註者亦未必盡得也。夷攷
<lb ed="X" n="0547a23"/><lb ed="R040" n="0090b12"/>無著菩薩。位證初地。讀此經罔測其義。至升兜率。稟
<lb ed="X" n="0547a24"/><lb ed="R040" n="0090b13"/>彌勒指授。復轉示天親。始各造論解釋。而唐之圭峰。
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0547b" n="0547b"/>
<lb ed="X" n="0547b01"/><lb ed="R040" n="0090b14"/>宋之長水。乃循流溯源。互有宣發。然皆辭旨精妙。非
<lb ed="X" n="0547b02"/><lb ed="R040" n="0090b15"/>宿學難知。則金剛般若。豈易言哉。博地凡夫。以愚癡
<lb ed="X" n="0547b03"/><lb ed="R040" n="0090b16"/>柔暗。浮沉苦海。非般若不能津渡。然非自發菩提心。
<lb ed="X" n="0547b04"/><lb ed="R040" n="0090b17"/>焉能直契般若。特人之不肯耳。且般若慧光。照破萬
<lb ed="X" n="0547b05"/><lb ed="R040" n="0090b18"/>有。洞徹性源。不但盡掃凡情。抑且不存聖解。故金剛
<lb ed="X" n="0547b06"/><lb ed="R040" n="0090b19"/>般若。以無住爲宗。以摧壞一切爲用。誦者說者。不悟
<lb ed="X" n="0547b07"/><lb ed="R040" n="0091a01"/>妙旨。徒爾尋言。恐去經愈遠矣。余幼依上士。聞誦金
<lb ed="X" n="0547b08"/><lb ed="R040" n="0091a02"/>剛而喜之。茲劇病更生。知生滅不常。用深儆策。方期
<lb ed="X" n="0547b09"/><lb ed="R040" n="0091a03"/>一意法寶。闚測甚深。適寒輝禪師。以金剛演古示余。
<lb ed="X" n="0547b10"/><lb ed="R040" n="0091a04"/>演古者。卽二論以及纂要刊定諸書。演暢宣明。發古
<lb ed="X" n="0547b11"/><lb ed="R040" n="0091a05"/>人未盡之秘。以成詮釋也。其中緖淸意簡。理玄辭達。
<lb ed="X" n="0547b12"/><lb ed="R040" n="0091a06"/>纔一展玩。意念氷融。顧著書者。皆自成一家言。而禪
<lb ed="X" n="0547b13"/><lb ed="R040" n="0091a07"/>師獨曰演古。正以禪師注經。不更自立意解。以註還
<lb ed="X" n="0547b14"/><lb ed="R040" n="0091a08"/>古人。是注法不立也。則知從上聖賢論疏。卽論疏法
<lb ed="X" n="0547b15"/><lb ed="R040" n="0091a09"/>亦不立也。繇是而解。如來廣說般若。卽般若法亦不
<lb ed="X" n="0547b16"/><lb ed="R040" n="0091a10"/>立也。就演古而約經義。其有裨于發四心。證三空。破
<lb ed="X" n="0547b17"/><lb ed="R040" n="0091a11"/>羣疑。嚴萬行。功德豈淺鮮哉。是書所在。皆應作禮圍
<lb ed="X" n="0547b18"/><lb ed="R040" n="0091a12"/>繞。以諸華香。而散其處。</p>
<lb ed="X" n="0547b19"/><lb ed="R040" n="0091a13"/><p xml:id="pX25p0547b1901">會稽如現范鋐和南撰</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0547b20"/>
<lb ed="X" n="0547b21"/>
<lb ed="X" n="0547b22"/>
<lb ed="X" n="0547b23"/>
<lb ed="X" n="0547b24"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0547c" n="0547c"/>
<lb ed="X" n="0547c01"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 495-C 後序</cb:mulu><head>No. 495-C
<lb ed="X" n="0547c02"/><lb ed="R040" n="0091a15"/> 後序</head>
<lb ed="X" n="0547c03"/>
<lb ed="X" n="0547c04"/><lb ed="R040" n="0091a16"/><p xml:id="pX25p0547c0401">金剛般若經者。乃佛祖傳心之秘要也。以著衣持鉢
<lb ed="X" n="0547c05"/><lb ed="R040" n="0091a17"/>爲發起者。欲令知般若不離日用之間也。雖其中破
<lb ed="X" n="0547c06"/><lb ed="R040" n="0091a18"/>相斷疑。而事行理觀。未嘗偏廢。其度生無度。無住生
<lb ed="X" n="0547c07"/><lb ed="R040" n="0091a19"/>心。以無我等。修一切善法。非莊嚴。名莊嚴等。類皆正
<lb ed="X" n="0547c08"/><lb ed="R040" n="0091a20"/>偏回互。不犯鋒芒。神而明之。存乎其人。故黃梅以是
<lb ed="X" n="0547c09"/><lb ed="R040" n="0091b01"/>印心。曾溪聞而開悟。豈徒然哉。但此經義趣深遠。古
<lb ed="X" n="0547c10"/><lb ed="R040" n="0091b02"/>今詮釋。殆且百家。惟西竺天親無著。稟承兜率。以住
<lb ed="X" n="0547c11"/><lb ed="R040" n="0091b03"/>一十八處。密示階差。斷二十七疑。潛通血脉。<g ref="#CB04676">𠃔</g>合世
<lb ed="X" n="0547c12"/><lb ed="R040" n="0091b04"/>尊無相大乘之旨。而此土則有靑龍･大雲･資聖･塵外･
<lb ed="X" n="0547c13"/><lb ed="R040" n="0091b05"/>諸疏。或依或違。學者無所折衷。中唐圭峰宗密禪師。
<lb ed="X" n="0547c14"/><lb ed="R040" n="0091b06"/>約無著七種義句以懸判。依天親斷疑問答以科釋。
<lb ed="X" n="0547c15"/><lb ed="R040" n="0091b07"/>幷採集諸疏。題曰疏論纂要。又爲紀略以釋。上符聖
<lb ed="X" n="0547c16"/><lb ed="R040" n="0091b08"/>旨。俯逗羣機。實像代之法匠也。五季石壁法師。襲用
<lb ed="X" n="0547c17"/><lb ed="R040" n="0091b09"/>紀略。別爲廣錄。辭或繁長。學者苦之。有宋天聖間。長
<lb ed="X" n="0547c18"/><lb ed="R040" n="0091b10"/>水子璿法師。重爲修治。剪煩削冗。黜僞存眞。命名刊
<lb ed="X" n="0547c19"/><lb ed="R040" n="0091b11"/>定記。眞可謂內院之功臣。圭山之後裔也。斯文不墜。
<lb ed="X" n="0547c20"/><lb ed="R040" n="0091b12"/>厥功懋哉。余以<anchor xml:id="nkr_note_add_0547c2001" n="0547c2001"/><anchor xml:id="beg0547c2001" n="0547c2001"/>己<anchor xml:id="end0547c2001"/>酉之夏。叨陪淸衆於石鼓選佛場。
<lb ed="X" n="0547c21"/><lb ed="R040" n="0091b13"/>因同諸友。商<anchor xml:id="nkr_note_add_0547c2101" n="0547c2101"/><anchor xml:id="beg0547c2101" n="0547c2101"/>搉<anchor xml:id="end0547c2101"/>大意。山居晝永。旹或披尋。但纂要。文
<lb ed="X" n="0547c22"/><lb ed="R040" n="0091b14"/>簡古而難通。刊定。語詳悉而莫記。因會合兩部。刪煩
<lb ed="X" n="0547c23"/><lb ed="R040" n="0091b15"/>取要。而融通之。其間敷演挑剔。不悖古德之意。竊命
<lb ed="X" n="0547c24"/><lb ed="R040" n="0091b16"/>名曰演古。聊以自備遺忘。朝夕玩繹。其發四心而修
<lb ed="X" n="0547c25"/><lb ed="R040" n="0091b17"/>六度。破二我而徹三空。端有藉是爲指南云。</p><p xml:id="pX25p0547c2518" cb:place="inline">旹
<lb ed="X" n="0547c26" type="honorific"/><lb ed="R040" n="0091b18"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0547c2601" n="0547c2601"/><anchor xml:id="beg0547c2601" n="0547c2601"/>己<anchor xml:id="end0547c2601"/>酉秋九月旣望後學寂<g ref="#CB08504">𦦨</g>書於石鼓選佛場</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0548a" n="0548a"/>
<lb ed="X" n="0548a01"/>
<lb ed="X" n="0548a02"/><cb:docNumber>No. 495</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0548a03"/><lb ed="R040" n="0092a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金剛般若經演古</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0548a04"/>
<lb ed="X" n="0548a05"/><lb ed="R040" n="0092a02"/><byline cb:type="author">晉安後學釋　寂<g ref="#CB08504">𦦨</g>　述</byline>
<lb ed="X" n="0548a06"/><lb ed="R040" n="0092a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">經題</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0548a0601">金剛般若波羅蜜經</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0548a07"/><lb ed="R040" n="0092a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0548a0701">金剛。天上之寶也。帝釋有之。薄福者難見。具堅利
<lb ed="X" n="0548a08"/><lb ed="R040" n="0092a05"/>明三義。其體極堅。一切物不能壞。其用極利。能壞
<lb ed="X" n="0548a09"/><lb ed="R040" n="0092a06"/>一切物。其相極明。能炤一切。所以<name role="" type="person">薩遮尼乾子</name>經
<lb ed="X" n="0548a10"/><lb ed="R040" n="0092a07"/>云。帝釋金剛寶。能滅阿修羅。智碎煩惱山。能壞亦
<lb ed="X" n="0548a11"/><lb ed="R040" n="0092a08"/>如是。故佛以喩三種般若。梵語般若。此云智慧。其
<lb ed="X" n="0548a12"/><lb ed="R040" n="0092a09"/>體卽實相般若。乃吾人本有之性。眞常淸淨。今古
<lb ed="X" n="0548a13"/><lb ed="R040" n="0092a10"/>恒然。雖經多劫流轉生死。而曾無所損。是極堅義。
<lb ed="X" n="0548a14"/><lb ed="R040" n="0092a11"/>其用卽觀炤般若。亦是本有心光。不發則<anchor xml:id="nkr_note_add_0548a1401" n="0548a1401"/><anchor xml:id="beg0548a1401" n="0548a1401"/>已<anchor xml:id="end0548a1401"/>。發則
<lb ed="X" n="0548a15"/><lb ed="R040" n="0092a12"/>能斷惑著。無始以來無明煩惱。無所不壞。是極利
<lb ed="X" n="0548a16"/><lb ed="R040" n="0092a13"/>義。約其功能。稱波羅蜜。此云到彼岸。謂乘般若舟
<lb ed="X" n="0548a17"/><lb ed="R040" n="0092a14"/>航。離生死此岸。度煩惱中流。到涅槃彼岸。涅槃。此
<lb ed="X" n="0548a18"/><lb ed="R040" n="0092a15"/>翻圓寂。亦云滅度。一切衆生卽寂滅相。不復更滅。
<lb ed="X" n="0548a19"/><lb ed="R040" n="0092a16"/>但以迷倒。妄見生死。名在此岸。若悟生死本空。元
<lb ed="X" n="0548a20"/><lb ed="R040" n="0092a17"/>來圓寂。名到彼岸。若兼般若迴文。應云到彼岸慧。
<lb ed="X" n="0548a21"/><lb ed="R040" n="0092a18"/>上七字是所詮。經字是能詮。具貫攝常法四義。貫
<lb ed="X" n="0548a22"/><lb ed="R040" n="0092b01"/>者。如線貫華。謂貫串所應知義。攝者。如經持緯。謂
<lb ed="X" n="0548a23"/><lb ed="R040" n="0092b02"/>攝持所化衆生。常者。不易義。乃三世諸佛不易之
<lb ed="X" n="0548a24"/><lb ed="R040" n="0092b03"/>常道。法者。軌則義。乃十方菩薩同遵之正軌。卽文
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0548b" n="0548b"/>
<lb ed="X" n="0548b01"/><lb ed="R040" n="0092b04"/>字般若。是極明義。學者苟能由文字般若而起觀
<lb ed="X" n="0548b02"/><lb ed="R040" n="0092b05"/>炤。由觀炤般若而契實相。是謂金剛智慧到彼岸
<lb ed="X" n="0548b03"/><lb ed="R040" n="0092b06"/>也。</p>
<lb ed="X" n="0548b04"/><lb ed="R040" n="0092b07"/><p xml:id="pX25p0548b0401">釋經正文。准常三分。曰序･曰正･曰流通。蓋世尊將
<lb ed="X" n="0548b05"/><lb ed="R040" n="0092b08"/>演般若。先彰由致。故曰序分。由致旣彰。當機受法。
<lb ed="X" n="0548b06"/><lb ed="R040" n="0092b09"/>全經旨趣。解行斯陳。故曰正宗。宗趣旣明。務於開
<lb ed="X" n="0548b07"/><lb ed="R040" n="0092b10"/>濟。近益當時。遠益未來。使傳芳千古。慧命不絕。故
<lb ed="X" n="0548b08"/><lb ed="R040" n="0092b11"/>曰流通。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0548b09"/><lb ed="R040" n="0092b12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">初序分</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0548b0901">○初序分。有證信･發起之殊。今證信。有六種成就。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0548b10"/><lb ed="R040" n="0092b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0548b1001">如是我聞。一時。佛在<name role="" type="person">舍衛國</name><name role="" type="person">祇樹給孤獨園</name>。與大比
<lb ed="X" n="0548b11"/><lb ed="R040" n="0092b14"/>丘衆千二百五十人俱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0548b12"/><lb ed="R040" n="0092b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0548b1201">如是。信成就也。信則所言之理順。順則師資之道
<lb ed="X" n="0548b13"/><lb ed="R040" n="0092b16"/>成。佛法大海。信爲能入。智爲能度。故居首也。</p><p xml:id="pX25p0548b1318" cb:place="inline">我聞。
<lb ed="X" n="0548b14"/><lb ed="R040" n="0092b17"/>聞成就也。我者。阿難自稱。然是隨世假立。不同凡
<lb ed="X" n="0548b15"/><lb ed="R040" n="0092b18"/>夫外道所計之我。聞者。親聽。非是展轉傳聞。此方
<lb ed="X" n="0548b16"/><lb ed="R040" n="0093a01"/>眞敎體。淸淨在音聞。不假音聞。敎何由立。</p><p xml:id="pX25p0548b1617" cb:place="inline">一時者。
<lb ed="X" n="0548b17"/><lb ed="R040" n="0093a02"/>時成就也。世事合會。尙待昌期。大法弘宣。豈違嘉
<lb ed="X" n="0548b18"/><lb ed="R040" n="0093a03"/>運。故曰法王啓運。嘉會之時也。然十方世界。天上
<lb ed="X" n="0548b19"/><lb ed="R040" n="0093a04"/>人間。時分不同。今但取師資道合。說聽究竟之時。
<lb ed="X" n="0548b20"/><lb ed="R040" n="0093a05"/>故云一時。</p><p xml:id="pX25p0548b2005" cb:place="inline">佛者。主成就也。梵語具云佛陀耶。此云
<lb ed="X" n="0548b21"/><lb ed="R040" n="0093a06"/>覺者。具自覺覺他覺滿三義。故稱爲佛。卽本師釋
<lb ed="X" n="0548b22"/><lb ed="R040" n="0093a07"/>迦牟尼佛。爲說法之主。非大覺。孰能演斯大法。</p><p xml:id="pX25p0548b2219" cb:place="inline">舍
<lb ed="X" n="0548b23"/><lb ed="R040" n="0093a08"/>衛國等者。處成就也。舍衛梵語。此云聞物。以人物
<lb ed="X" n="0548b24"/><lb ed="R040" n="0093a09"/>富庶。聞於五天。此說法之處。在中天竺波斯匿王
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0548c" n="0548c"/>
<lb ed="X" n="0548c01"/><lb ed="R040" n="0093a10"/>所都之國。城外東南五里許。乃<name role="" type="person">祇陀太子</name>之園。大
<lb ed="X" n="0548c02"/><lb ed="R040" n="0093a11"/>臣須達多。此云善施。以常給濟國之窮民。人稱之
<lb ed="X" n="0548c03"/><lb ed="R040" n="0093a12"/>爲<name role="" type="person">給孤獨</name>長者。布金買園。太子捨樹。共造精舍。請
<lb ed="X" n="0548c04"/><lb ed="R040" n="0093a13"/>佛說法。可見般若大法。非勝地亦不克宣也。</p><p xml:id="pX25p0548c0418" cb:place="inline">與大
<lb ed="X" n="0548c05"/><lb ed="R040" n="0093a14"/>比丘衆等者。衆成就也。座無知音。說將誰聽。今機
<lb ed="X" n="0548c06"/><lb ed="R040" n="0093a15"/>感盈前。不得不說。比丘含三義。一乞士。謂上乞法
<lb ed="X" n="0548c07"/><lb ed="R040" n="0093a16"/>以資慧命。下乞食以養色身。亦云破惡。亦云怖魔。
<lb ed="X" n="0548c08"/><lb ed="R040" n="0093a17"/>大者。數多。名重。德隆也。如<name role="" type="person">憍陳那</name>。三迦葉。舍利弗。
<lb ed="X" n="0548c09"/><lb ed="R040" n="0093a18"/>目犍連。耶舍長者。幷其眷屬等。俱在一時一處。共
<lb ed="X" n="0548c10"/><lb ed="R040" n="0093b01"/>相和合。濟濟同聞。可謂盛矣。然此皆先事外道。艱
<lb ed="X" n="0548c11"/><lb ed="R040" n="0093b02"/>辛累年。一無所證。纔得見佛。便登聖果。感佛恩深。
<lb ed="X" n="0548c12"/><lb ed="R040" n="0093b03"/>故常隨侍。所以偏列其數。其餘天龍八部四衆人
<lb ed="X" n="0548c13"/><lb ed="R040" n="0093b04"/>等。皆結於流通分中。首尾相望。蓋影略耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0548c14"/><lb ed="R040" n="0093b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0548c1401">爾時世尊食時。著衣持鉢。入舍衛大城乞食。於其城
<lb ed="X" n="0548c15"/><lb ed="R040" n="0093b06"/>中次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0548c1501" n="0548c1501"/><anchor xml:id="beg0548c1501" n="0548c1501"/>已<anchor xml:id="end0548c1501"/>。還至本處。飯食訖。收衣鉢。洗足<anchor xml:id="nkr_note_add_0548c1502" n="0548c1502"/><anchor xml:id="beg0548c1502" n="0548c1502"/>已<anchor xml:id="end0548c1502"/>。敷座
<lb ed="X" n="0548c16"/><lb ed="R040" n="0093b07"/>而坐。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0548c17"/><lb ed="R040" n="0093b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0548c1701">此發起序。將說般若。而以著衣持鉢爲發起者。顯
<lb ed="X" n="0548c18"/><lb ed="R040" n="0093b09"/>般若不離日用之間也。爾時者。大衆雲集之時也。
<lb ed="X" n="0548c19"/><lb ed="R040" n="0093b10"/>食時者。辰巳之間也。我釋迦世尊。旣現相人中。示
<lb ed="X" n="0548c20"/><lb ed="R040" n="0093b11"/>同人法。亦於食時。著僧伽黎衣。持紺琉璃鉢。嚴整
<lb ed="X" n="0548c21"/><lb ed="R040" n="0093b12"/>威儀。肅恭齊法。出祇園而入舍衛。躬行三世諸佛
<lb ed="X" n="0548c22"/><lb ed="R040" n="0093b13"/>乞食之法。以內證平等理。外空貧富相。故於城中。
<lb ed="X" n="0548c23"/><lb ed="R040" n="0093b14"/>無問淨穢。不揀貴賤。次第而乞。佛心旣等。使施者
<lb ed="X" n="0548c24"/><lb ed="R040" n="0093b15"/>獲福亦等。旣得食<anchor xml:id="nkr_note_add_0548c2401" n="0548c2401"/><anchor xml:id="beg0548c2401" n="0548c2401"/>已<anchor xml:id="end0548c2401"/>。仍出大城而還至本處。本處
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0549a" n="0549a"/>
<lb ed="X" n="0549a01"/><lb ed="R040" n="0093b16"/>者。事則祇桓精舍。理則實相眞空也。佛凡所得食。
<lb ed="X" n="0549a02"/><lb ed="R040" n="0093b17"/>分爲四分。一與同梵行者。二施貧病乞人。三施水
<lb ed="X" n="0549a03"/><lb ed="R040" n="0093b18"/>陸衆生。四自食。食訖。乃收拾衣鉢。而洗足焉。阿含
<lb ed="X" n="0549a04"/><lb ed="R040" n="0094a01"/>經說。佛行時離地四指。蓮華承足。今洗足者。先跣
<lb ed="X" n="0549a05"/><lb ed="R040" n="0094a02"/>足行乞。歸則洗濯塵汙。垂範後人也。敷座而坐者。
<lb ed="X" n="0549a06"/><lb ed="R040" n="0094a03"/>他經侍者敷座。惟說般若。佛自敷座。以尊重般若
<lb ed="X" n="0549a07"/><lb ed="R040" n="0094a04"/>故。著衣持鉢表戒。敷座而坐表定。以戒定發起般
<lb ed="X" n="0549a08"/><lb ed="R040" n="0094a05"/>若。令人觀象會意也。然此著衣持鉢。洗足敷坐。般
<lb ed="X" n="0549a09"/><lb ed="R040" n="0094a06"/>若眞機。<anchor xml:id="nkr_note_add_0549a0901" n="0549a0901"/><anchor xml:id="beg0549a0901" n="0549a0901"/>已<anchor xml:id="end0549a0901"/>漏洩無餘矣。故空生不待如來開口。便
<lb ed="X" n="0549a10"/><lb ed="R040" n="0094a07"/>嘆希有。大似靈山拈華。迦葉微笑。二人默識心通。
<lb ed="X" n="0549a11"/><lb ed="R040" n="0094a08"/>如出一律。覽者詳焉。上來序分竟。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0549a12"/><lb ed="R040" n="0094a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">二正宗分</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0549a1201">○二正宗分。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0549a13"/><lb ed="R040" n="0094a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">前文</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0549a1301">時長老須菩提。在大衆中。卽從座起。偏袒右肩。右膝
<lb ed="X" n="0549a14"/><lb ed="R040" n="0094a11"/>著地。合掌恭敬。而白佛言。希有。世尊。如來善護念諸
<lb ed="X" n="0549a15"/><lb ed="R040" n="0094a12"/>菩薩。善付囑諸菩薩。世尊。善男子･善女人。發阿耨多
<lb ed="X" n="0549a16"/><lb ed="R040" n="0094a13"/>羅三藐三菩提心。云何應住。云何降伏其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0549a17"/><lb ed="R040" n="0094a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0549a1701">此善現申請也。洪鐘在<g ref="#CB05278">簴</g>。非扣不鳴。法施不悋。待
<lb ed="X" n="0549a18"/><lb ed="R040" n="0094a15"/>問乃說。卽此祇園一會。皆有樂法之心。未敢擅請。
<lb ed="X" n="0549a19"/><lb ed="R040" n="0094a16"/>時有德長年老。號須菩提者。此云空生。亦名善現。
<lb ed="X" n="0549a20"/><lb ed="R040" n="0094a17"/>解空第一。於如來著衣持鉢敷座而坐之次。頓然
<lb ed="X" n="0549a21"/><lb ed="R040" n="0094a18"/>發明般若心體。遂知機知時。卽從法空之座。而起
<lb ed="X" n="0549a22"/><lb ed="R040" n="0094b01"/>悲智之用。袒右肩。屈右膝。皆云右者。表順也。合掌。
<lb ed="X" n="0549a23"/><lb ed="R040" n="0094b02"/>表智與理冥也。此上結集家叙其請法之儀。</p><p xml:id="pX25p0549a2318" cb:place="inline">下善
<lb ed="X" n="0549a24"/><lb ed="R040" n="0094b03"/>現讚請。先讚。然如來日用妙處。他人不知。而空生
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0549b" n="0549b"/>
<lb ed="X" n="0549b01"/><lb ed="R040" n="0094b04"/>獨知之。乃讚言希有。蓋曠劫難逢。大千唯一。豈多
<lb ed="X" n="0549b02"/><lb ed="R040" n="0094b05"/>得哉。善護念者。以大慈護念根熟諸菩薩。乃三賢
<lb ed="X" n="0549b03"/><lb ed="R040" n="0094b06"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0549b0301" n="0549b0301"/><anchor xml:id="beg0549b0301" n="0549b0301"/>已<anchor xml:id="end0549b0301"/>上者。護念。卽加被與力也。與根本智力。令成就
<lb ed="X" n="0549b04"/><lb ed="R040" n="0094b07"/>佛法。與後得智力。令敎化衆生。善付囑者。以大悲
<lb ed="X" n="0549b05"/><lb ed="R040" n="0094b08"/>付囑根未熟菩薩。<anchor xml:id="nkr_note_add_0549b0501" n="0549b0501"/><anchor xml:id="beg0549b0501" n="0549b0501"/>已<anchor xml:id="end0549b0501"/>得大乘者。令其不捨。未得大
<lb ed="X" n="0549b06"/><lb ed="R040" n="0094b09"/>乘者。令其勝進。故慈氏頌云。巧護義應知。加彼身
<lb ed="X" n="0549b07"/><lb ed="R040" n="0094b10"/>同行。不退得未得。是名善付囑。</p><p xml:id="pX25p0549b0713" cb:place="inline">後請者。然圓頓因
<lb ed="X" n="0549b08"/><lb ed="R040" n="0094b11"/>地。總有三重。初了悟本性。次發菩提心。後修菩薩
<lb ed="X" n="0549b09"/><lb ed="R040" n="0094b12"/>行。故華嚴善財先陳<anchor xml:id="nkr_note_add_0549b0901" n="0549b0901"/><anchor xml:id="beg0549b0901" n="0549b0901"/>已<anchor xml:id="end0549b0901"/>發。方問行門。而此經全重
<lb ed="X" n="0549b10"/><lb ed="R040" n="0094b13"/>在發菩提心。以是修行根本故。空生旣悟此心。遂
<lb ed="X" n="0549b11"/><lb ed="R040" n="0094b14"/>請眞修之行。不但爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0549b1101" n="0549b1101"/><anchor xml:id="beg0549b1101" n="0549b1101"/>己<anchor xml:id="end0549b1101"/>。兼爲一切衆生申請。若人
<lb ed="X" n="0549b12"/><lb ed="R040" n="0094b15"/>不發世間人天之心。及出世聲聞緣覺之心。而發
<lb ed="X" n="0549b13"/><lb ed="R040" n="0094b16"/>於無上正等正覺之心。極爲難得。卽<anchor xml:id="nkr_note_add_0549b1301" n="0549b1301"/><anchor xml:id="beg0549b1301" n="0549b1301"/>入<anchor xml:id="end0549b1301"/>如來護念
<lb ed="X" n="0549b14"/><lb ed="R040" n="0094b17"/>付囑之中。可不敎以修行之法乎。敢問。昔未發心。
<lb ed="X" n="0549b15"/><lb ed="R040" n="0094b18"/>住六塵境。今旣發心。應安住何地。昔未發心。隨逐
<lb ed="X" n="0549b16"/><lb ed="R040" n="0095a01"/>妄念。今旣發心。當妄念起時。應云何降伏。誠得如
<lb ed="X" n="0549b17"/><lb ed="R040" n="0095a02"/>來開示。使其知住知降。則修行不錯。不至於妄失
<lb ed="X" n="0549b18"/><lb ed="R040" n="0095a03"/>菩提心矣。此一問。是一經關鍵。按魏譯有三問。應
<lb ed="X" n="0549b19"/><lb ed="R040" n="0095a04"/>云何住。云何修行。云何降伏其心。佛答令安住四
<lb ed="X" n="0549b20"/><lb ed="R040" n="0095a05"/>心。修六度行。不令著相。是降伏義。秦譯略去修行
<lb ed="X" n="0549b21"/><lb ed="R040" n="0095a06"/>者。意謂住道降心。卽是修行。不可離此。別有所修
<lb ed="X" n="0549b22"/><lb ed="R040" n="0095a07"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0549b23"/><lb ed="R040" n="0095a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0549b2301">佛言。善哉。善哉。須菩提。如汝所說。如來善護念諸菩
<lb ed="X" n="0549b24"/><lb ed="R040" n="0095a09"/>薩。善付囑諸菩薩。汝今諦聽。當爲汝說。善男子･善女
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0549c" n="0549c"/>
<lb ed="X" n="0549c01"/><lb ed="R040" n="0095a10"/>人。發阿耨多羅三藐三菩提心。應如是住。如是降伏
<lb ed="X" n="0549c02"/><lb ed="R040" n="0095a11"/>其心。唯然。世尊。願樂欲聞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0549c03"/><lb ed="R040" n="0095a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0549c0301">重言善哉者。讚其所問。以善現讚請。玅契佛心。故
<lb ed="X" n="0549c04"/><lb ed="R040" n="0095a13"/>印可云。須菩提下二句。牒其所讚。汝今諦聽二句。
<lb ed="X" n="0549c05"/><lb ed="R040" n="0095a14"/>誡聽許說。說箇什麼。說發菩提心者如是安住如
<lb ed="X" n="0549c06"/><lb ed="R040" n="0095a15"/>是降心之法。卽指下所答之文也。又如是二字。直
<lb ed="X" n="0549c07"/><lb ed="R040" n="0095a16"/>捷指出。若不如是而住。則是非住。若不如是降伏。
<lb ed="X" n="0549c08"/><lb ed="R040" n="0095a17"/>轉成妄心。又安能得無上菩提哉。時空生聞敎。卽
<lb ed="X" n="0549c09"/><lb ed="R040" n="0095a18"/>應之曰唯。乃領略之辭。如曾參聞一貫之道。應之
<lb ed="X" n="0549c10"/><lb ed="R040" n="0095b01"/>以唯者。其心固<anchor xml:id="nkr_note_add_0549c1001" n="0549c1001"/><anchor xml:id="beg0549c1001" n="0549c1001"/>已<anchor xml:id="end0549c1001"/>渙然無滯矣。而復云願樂欲聞
<lb ed="X" n="0549c11"/><lb ed="R040" n="0095b02"/>者。蓋爲衆而發起爾。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0549c12"/><lb ed="R040" n="0095b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0549c1201">佛吿須菩提。諸菩薩摩訶薩應如是降伏其心。所有
<lb ed="X" n="0549c13"/><lb ed="R040" n="0095b04"/>一切衆生之類。若卵生･若胎生･若濕生･若化生。若有
<lb ed="X" n="0549c14"/><lb ed="R040" n="0095b05"/>色･若無色。若有想･若無想･若非有想。非無想。我皆令
<lb ed="X" n="0549c15"/><lb ed="R040" n="0095b06"/>入無餘涅槃而滅度之。如是滅度無量無數無邊衆
<lb ed="X" n="0549c16"/><lb ed="R040" n="0095b07"/>生。實無衆生得滅度者。何以故。須菩提。若菩薩有我
<lb ed="X" n="0549c17"/><lb ed="R040" n="0095b08"/>相･人相･衆生相･壽者相。則非菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0549c18"/><lb ed="R040" n="0095b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0549c1801">此如來正答所問。二。一答安住降心問。謂應住四
<lb ed="X" n="0549c19"/><lb ed="R040" n="0095b10"/>心。降伏其有我度生之心也。問雖有二。答乃互顯。
<lb ed="X" n="0549c20"/><lb ed="R040" n="0095b11"/>故先標降伏其心。後結如所敎住。圭峰準魏譯三
<lb ed="X" n="0549c21"/><lb ed="R040" n="0095b12"/>問。擧降伏爲總。住修爲別。然詳經文。無別答降伏
<lb ed="X" n="0549c22"/><lb ed="R040" n="0095b13"/>之處。則知降伏在住修中。皆令離相。是答降心之
<lb ed="X" n="0549c23"/><lb ed="R040" n="0095b14"/>問。是以擧降伏。則攝安住矣。</p><p xml:id="pX25p0549c2312" cb:place="inline">前問云。善男子･善女
<lb ed="X" n="0549c24"/><lb ed="R040" n="0095b15"/>人。今答言菩薩者。<anchor xml:id="nkr_note_add_0549c2401" n="0549c2401"/><anchor xml:id="beg0549c2401" n="0549c2401"/>已<anchor xml:id="end0549c2401"/>發大心。故受菩薩之稱。菩薩。
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0550a" n="0550a"/>
<lb ed="X" n="0550a01"/><lb ed="R040" n="0095b16"/>此云覺有情。謂以智上求覺道。以悲下化有情也。
<lb ed="X" n="0550a02"/><lb ed="R040" n="0095b17"/>摩訶薩。此云大道心衆生。應如是降伏其心者。卽
<lb ed="X" n="0550a03"/><lb ed="R040" n="0095b18"/>指下安住四心。修行六度。降伏其住相之心也。發
<lb ed="X" n="0550a04"/><lb ed="R040" n="0096a01"/>菩提心者。以度生爲急務。凡所有一切衆生之類。
<lb ed="X" n="0550a05"/><lb ed="R040" n="0096a02"/>悉應度脫。此總相說也。</p><p xml:id="pX25p0550a0510" cb:place="inline">若卵生等者。以受生差別
<lb ed="X" n="0550a06"/><lb ed="R040" n="0096a03"/>言之。天獄化生。鬼通胎化。人畜各四。諸餘微細水
<lb ed="X" n="0550a07"/><lb ed="R040" n="0096a04"/>陸空行。不可具分品類。以依止差別言之。有色。四
<lb ed="X" n="0550a08"/><lb ed="R040" n="0096a05"/>禪也。以色蘊爲身。無色。四空也。以受想行識四蘊
<lb ed="X" n="0550a09"/><lb ed="R040" n="0096a06"/>爲身。依止。卽身義。以境界差別言之。有想者。無色
<lb ed="X" n="0550a10"/><lb ed="R040" n="0096a07"/>界中。空無邊。識無邊。二天也。無想者。無所有處天
<lb ed="X" n="0550a11"/><lb ed="R040" n="0096a08"/>也。非有想非無想者。非想非非想處天也。如是則
<lb ed="X" n="0550a12"/><lb ed="R040" n="0096a09"/>包括三界無遺。發菩提心者。必應度盡而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0550a1201" n="0550a1201"/><anchor xml:id="beg0550a1201" n="0550a1201"/>已<anchor xml:id="end0550a1201"/>。</p><p xml:id="pX25p0550a1219" cb:place="inline">故
<lb ed="X" n="0550a13"/><lb ed="R040" n="0096a10"/>彌勒頌云。廣大第一常。其心不顚倒。利益深心住。
<lb ed="X" n="0550a14"/><lb ed="R040" n="0096a11"/>此乘功德滿。度盡三界一切衆生。則住廣大心也。
<lb ed="X" n="0550a15"/><lb ed="R040" n="0096a12"/>皆令入如來究竟無餘涅槃而滅度之。此住第一
<lb ed="X" n="0550a16"/><lb ed="R040" n="0096a13"/>心也。滅度無量者。牒前受生差別也。無數者。牒前
<lb ed="X" n="0550a17"/><lb ed="R040" n="0096a14"/>依止差別也。無邊者。牒前境界差別也。無衆生得
<lb ed="X" n="0550a18"/><lb ed="R040" n="0096a15"/>滅度者。謂若見有衆生可度。卽存度生之相。必生
<lb ed="X" n="0550a19"/><lb ed="R040" n="0096a16"/>於疲勞。不能常度。須知衆生性空故。同體故。卽寂
<lb ed="X" n="0550a20"/><lb ed="R040" n="0096a17"/>滅相。不待更滅故。無念故。法界故。故云實無衆生
<lb ed="X" n="0550a21"/><lb ed="R040" n="0096a18"/>得滅度者。論云。平等眞法界。佛不度衆生。此住常
<lb ed="X" n="0550a22"/><lb ed="R040" n="0096b01"/>心也。何以故者。徵意云。夫旣度生矣。乃曰無度者。
<lb ed="X" n="0550a23"/><lb ed="R040" n="0096b02"/>何耶。謂若見有衆生可度。則有我爲能度。若見有
<lb ed="X" n="0550a24"/><lb ed="R040" n="0096b03"/>我。則有人衆生壽者四相。與顚倒凡夫何異。反顯
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0550b" n="0550b"/>
<lb ed="X" n="0550b01"/><lb ed="R040" n="0096b04"/>實無衆生得滅度。則無我人衆生壽者四相。是住
<lb ed="X" n="0550b02"/><lb ed="R040" n="0096b05"/>不顚倒心也。</p><p xml:id="pX25p0550b0206" cb:place="inline">○大珠和尙曰。九類衆生。一心具足。
<lb ed="X" n="0550b03"/><lb ed="R040" n="0096b06"/>隨造隨成。是故無明爲卵生。煩惱包褁爲胎生。愛
<lb ed="X" n="0550b04"/><lb ed="R040" n="0096b07"/>水浸潤爲濕生。倐起煩惱爲化生。悟卽是佛。迷號
<lb ed="X" n="0550b05"/><lb ed="R040" n="0096b08"/>衆生。菩薩只以念念心爲衆生。若了念念心體空。
<lb ed="X" n="0550b06"/><lb ed="R040" n="0096b09"/>名爲度衆生也。智者於自本際上度於未形。未形
<lb ed="X" n="0550b07"/><lb ed="R040" n="0096b10"/>旣空。卽知實無衆生得滅度者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0550b08"/><lb ed="R040" n="0096b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0550b0801">復次須菩提。菩薩於法。應無所住。行於布施。所謂不
<lb ed="X" n="0550b09"/><lb ed="R040" n="0096b12"/>住色布施。不住聲香味觸法布施。須菩提。菩薩應如
<lb ed="X" n="0550b10"/><lb ed="R040" n="0096b13"/>是布施。不住於相。何以故。若菩薩不<anchor xml:id="nkr_note_add_0550b1001" n="0550b1001"/><anchor xml:id="beg0550b1001" n="0550b1001"/>住<anchor xml:id="end0550b1001"/>相布施。其福
<lb ed="X" n="0550b11"/><lb ed="R040" n="0096b14"/>德不可思量。須菩提。於意云何。東方虗空可思量不。
<lb ed="X" n="0550b12"/><lb ed="R040" n="0096b15"/>不也。世尊。須菩提。南西北方。四維上下虗空。可思量
<lb ed="X" n="0550b13"/><lb ed="R040" n="0096b16"/>不。不也。世尊。須菩提。菩薩無住相布施。福德亦復如
<lb ed="X" n="0550b14"/><lb ed="R040" n="0096b17"/>是不可思量。須菩提。菩薩但應如所敎住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0550b15"/><lb ed="R040" n="0096b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0550b1501">二答修行降心問。謂不住相修六度。降伏其取相
<lb ed="X" n="0550b16"/><lb ed="R040" n="0097a01"/>之心也。所言不住相者。非是滅相令無。蓋相本自
<lb ed="X" n="0550b17"/><lb ed="R040" n="0097a02"/>無。心不住著。華嚴經云。凡夫見諸法。但隨於相轉。
<lb ed="X" n="0550b18"/><lb ed="R040" n="0097a03"/>不了法無相。以是不見佛。然不著相。卽降心之法。
<lb ed="X" n="0550b19"/><lb ed="R040" n="0097a04"/>須約行以明之。於法者。總標諸法。應無下。正明修
<lb ed="X" n="0550b20"/><lb ed="R040" n="0097a05"/>行。然行具六度。而獨云布施者。以布施該攝六度。
<lb ed="X" n="0550b21"/><lb ed="R040" n="0097a06"/>所以彌勒頌云。檀義攝於六。資生無畏法。於中一
<lb ed="X" n="0550b22"/><lb ed="R040" n="0097a07"/>二三。是名修行住。</p><p xml:id="pX25p0550b2208" cb:place="inline">此頌以三種布施。該攝六度。資
<lb ed="X" n="0550b23"/><lb ed="R040" n="0097a08"/>生攝施。無畏攝戒忍。法攝進禪慧。所謂一攝一。二
<lb ed="X" n="0550b24"/><lb ed="R040" n="0097a09"/>攝二。三攝三。是也。所言不住者。謂不住六塵。乃至
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0550c" n="0550c"/>
<lb ed="X" n="0550c01"/><lb ed="R040" n="0097a10"/>佛果菩提。八十一科。俱不可住著。今但言六塵。擧
<lb ed="X" n="0550c02"/><lb ed="R040" n="0097a11"/>一以該之耳。何以故者。徵意云。均一布施也。住相
<lb ed="X" n="0550c03"/><lb ed="R040" n="0097a12"/>何劣。不住相何優。釋曰。有相之福小。無相之福大。
<lb ed="X" n="0550c04"/><lb ed="R040" n="0097a13"/>若菩薩果能以般若眞智炤破幻相。而行布施修
<lb ed="X" n="0550c05"/><lb ed="R040" n="0097a14"/>六度。其所得之福德。殆超於常情之外。不可得而
<lb ed="X" n="0550c06"/><lb ed="R040" n="0097a15"/>思量者矣。故擧十方虗空。廣大無盡不可思量以
<lb ed="X" n="0550c07"/><lb ed="R040" n="0097a16"/>喩之。但應如所敎住者。結其所問。謂但應如我所
<lb ed="X" n="0550c08"/><lb ed="R040" n="0097a17"/>敎無住相。而修行於六度。卽是住處。是住於無所
<lb ed="X" n="0550c09"/><lb ed="R040" n="0097a18"/>住也。</p><p xml:id="pX25p0550c0903" cb:place="inline">於上答空生正問。謂發菩提心者。應住四心。
<lb ed="X" n="0550c10"/><lb ed="R040" n="0097b01"/>修六度行。而降伏其有我之心。則正宗<anchor xml:id="nkr_note_add_0550c1001" n="0550c1001"/><anchor xml:id="beg0550c1001" n="0550c1001"/>已<anchor xml:id="end0550c1001"/>竟。可入
<lb ed="X" n="0550c11"/><lb ed="R040" n="0097b02"/>流通矣。恐後來學般若者。於如來答處。不能無疑。
<lb ed="X" n="0550c12"/><lb ed="R040" n="0097b03"/>故躡前語迹。假善現發起。斷彼疑情。展轉相生。遂
<lb ed="X" n="0550c13"/><lb ed="R040" n="0097b04"/>有二十七段。故慈氏頌云。調伏彼事中。遠離取相
<lb ed="X" n="0550c14"/><lb ed="R040" n="0097b05"/>心。及斷種種疑。亦防生成心。是也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0550c15"/><lb ed="R040" n="0097b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第一疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0550c1501">○初伏疑云。本爲求佛果行施。卽是住所求佛相。
<lb ed="X" n="0550c16"/><lb ed="R040" n="0097b07"/>云何無住。又無相爲因。求三十二相佛果。因果若
<lb ed="X" n="0550c17"/><lb ed="R040" n="0097b08"/>是不相類乎。此疑從前文不住相布施而來。以聲
<lb ed="X" n="0550c18"/><lb ed="R040" n="0097b09"/>聞人取丈六相好爲佛。不知無相法身眞佛。故對
<lb ed="X" n="0550c19"/><lb ed="R040" n="0097b10"/>前不住相起疑之因問答。欲令除斷。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0550c20"/><lb ed="R040" n="0097b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0550c2001">須菩提。於意云何。可以身相見如來不。不也。世尊。不
<lb ed="X" n="0550c21"/><lb ed="R040" n="0097b12"/>可以身相得見如來。何以故。如來所說身相。卽非身
<lb ed="X" n="0550c22"/><lb ed="R040" n="0097b13"/>相。佛吿須菩提。凡所有相。皆是虗妄。若見諸相非相。
<lb ed="X" n="0550c23"/><lb ed="R040" n="0097b14"/>卽見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0550c24"/><lb ed="R040" n="0097b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0550c2401">此斷求佛行施住相疑也。</p><p xml:id="pX25p0550c2411" cb:place="inline">空生旣疑以無相爲因。
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0551a" n="0551a"/>
<lb ed="X" n="0551a01"/><lb ed="R040" n="0097b16"/>求佛三十二相之果。故反詰之曰。於汝意中云何
<lb ed="X" n="0551a02"/><lb ed="R040" n="0097b17"/>思惟。爲可以丈六身相而見法身如來不耶。空生
<lb ed="X" n="0551a03"/><lb ed="R040" n="0097b18"/>一承慈問。便領佛意。卽答曰。不也。世尊。伶利衲僧。
<lb ed="X" n="0551a04"/><lb ed="R040" n="0098a01"/>一撥便轉。下皆倣此。又自徵而釋之曰。所以不可
<lb ed="X" n="0551a05"/><lb ed="R040" n="0098a02"/>以身相見如來者。以丈六身相。特平等性智赴機
<lb ed="X" n="0551a06"/><lb ed="R040" n="0098a03"/>所現之影。如水中月。似有非實。豈是如來法身眞
<lb ed="X" n="0551a07"/><lb ed="R040" n="0098a04"/>體乎。蓋法身無爲。不墮諸數。故不可執相以求之
<lb ed="X" n="0551a08"/><lb ed="R040" n="0098a05"/>也。空生旣知此旨。佛遂印可而廣之曰。非但佛身
<lb ed="X" n="0551a09"/><lb ed="R040" n="0098a06"/>無相。但是一切凡聖依正有爲之相。盡是虗妄。以
<lb ed="X" n="0551a10"/><lb ed="R040" n="0098a07"/>從妄念所變現故。妄念本空。所變何實。若見諸相
<lb ed="X" n="0551a11"/><lb ed="R040" n="0098a08"/>二句。遮離色觀空也。恐聞相是虗妄。別求無相佛
<lb ed="X" n="0551a12"/><lb ed="R040" n="0098a09"/>身。故云相卽非相。若見非相。卽見法身如來。何者。
<lb ed="X" n="0551a13"/><lb ed="R040" n="0098a10"/>蓋相本自盡。眞本自現故也。洵乎發菩提心者。不
<lb ed="X" n="0551a14"/><lb ed="R040" n="0098a11"/>應住相而行施矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0551a15"/><lb ed="R040" n="0098a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第二疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0551a1501">○第二疑者。空生聞上兩節。無住行施。因深也。無
<lb ed="X" n="0551a16"/><lb ed="R040" n="0098a13"/>相見佛。果深也。誠恐未來之世。於此甚深道理。難
<lb ed="X" n="0551a17"/><lb ed="R040" n="0098a14"/>於生信。則空說何益。此節顯有疑辭。與前後伏疑
<lb ed="X" n="0551a18"/><lb ed="R040" n="0098a15"/>不同。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0551a19"/><lb ed="R040" n="0098a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0551a1901">須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。得聞如是言說章句。
<lb ed="X" n="0551a20"/><lb ed="R040" n="0098a17"/>生實信不。佛吿須菩提。莫作是說。如來滅後。後五百
<lb ed="X" n="0551a21"/><lb ed="R040" n="0098a18"/>歲。有持戒修福者。於此章句。能生信心。以此爲實。當
<lb ed="X" n="0551a22"/><lb ed="R040" n="0098b01"/>知是人。不於一佛二佛三四五佛而種善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0551a2201" n="0551a2201"/><anchor xml:id="beg0551a2201" n="0551a2201"/>已<anchor xml:id="end0551a2201"/>於無
<lb ed="X" n="0551a23"/><lb ed="R040" n="0098b02"/>量千萬佛所。種諸善根。聞是章句。乃至一念生淨信
<lb ed="X" n="0551a24"/><lb ed="R040" n="0098b03"/>者。須菩提。如來悉知悉見是諸衆生。得如是無量福
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0551b" n="0551b"/>
<lb ed="X" n="0551b01"/><lb ed="R040" n="0098b04"/>德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0551b02"/><lb ed="R040" n="0098b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0551b0201">此斷因果俱深無信疑也。文三。初約無信呈疑。空
<lb ed="X" n="0551b03"/><lb ed="R040" n="0098b06"/>生聞上因果俱深。謂是難信之法。遂疑世無信者。</p>
<lb ed="X" n="0551b04"/><lb ed="R040" n="0098b07"/><p xml:id="pX25p0551b0401">二呵疑顯信。佛因呵止之曰。汝莫作是無有實信
<lb ed="X" n="0551b05"/><lb ed="R040" n="0098b08"/>之說。豈但如來在日。卽使如來滅後。後五百歲。當
<lb ed="X" n="0551b06"/><lb ed="R040" n="0098b09"/>鬬諍堅固之時。去聖愈遙。人根愈劣。亦有修戒定。
<lb ed="X" n="0551b07"/><lb ed="R040" n="0098b10"/>而於此因果俱深之章句。能生實信之心者。</p><p xml:id="pX25p0551b0718" cb:place="inline">三明
<lb ed="X" n="0551b08"/><lb ed="R040" n="0098b11"/>能信所以。又二。</p><p xml:id="pX25p0551b0807" cb:place="inline">初･明歷事多佛以顯信因。謂此非
<lb ed="X" n="0551b09"/><lb ed="R040" n="0098b12"/>聊爾人。此人豈止於一二佛所而種善根。乃是於
<lb ed="X" n="0551b10"/><lb ed="R040" n="0098b13"/>無量千萬佛所發菩提心。種植無貪等諸善根者。
<lb ed="X" n="0551b11"/><lb ed="R040" n="0098b14"/>夫一念生淨信者。其善根廣大深固<anchor xml:id="nkr_note_add_0551b1101" n="0551b1101"/><anchor xml:id="beg0551b1101" n="0551b1101"/>已<anchor xml:id="end0551b1101"/>如此。況永
<lb ed="X" n="0551b12"/><lb ed="R040" n="0098b15"/>信不退者乎。</p><p xml:id="pX25p0551b1206" cb:place="inline">二･明諸佛攝受成就信德。亦二。初明
<lb ed="X" n="0551b13"/><lb ed="R040" n="0098b16"/>諸佛攝受顯福德門。呼須菩提吿之曰。如來悉以
<lb ed="X" n="0551b14"/><lb ed="R040" n="0098b17"/>現量而知。佛眼而見。是諸淨信衆生。於行住所作
<lb ed="X" n="0551b15"/><lb ed="R040" n="0098b18"/>中。得如是無量之福德。如是二字。卽指上廣大無
<lb ed="X" n="0551b16"/><lb ed="R040" n="0099a01"/>盡善根。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0551b17"/><lb ed="R040" n="0099a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0551b1701">何以故。是諸衆生無復我相･人相･衆生相･壽者相。無
<lb ed="X" n="0551b18"/><lb ed="R040" n="0099a03"/>法相。亦無非法相。何以故。是諸衆生若心取相。則爲
<lb ed="X" n="0551b19"/><lb ed="R040" n="0099a04"/>著我人衆生壽者。若取法相。卽著我人衆生壽者。何
<lb ed="X" n="0551b20"/><lb ed="R040" n="0099a05"/>以故。若取非法相。則著我人衆生壽者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0551b21"/><lb ed="R040" n="0099a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0551b2101">二･明攝受所以顯智慧門。初總徵云。夫一念淨信
<lb ed="X" n="0551b22"/><lb ed="R040" n="0099a07"/>無幾矣。以何義故。得諸佛悉知悉見耶。釋意云。無
<lb ed="X" n="0551b23"/><lb ed="R040" n="0099a08"/>淨信人。固執五蘊身心內作主宰。名爲我相。以計
<lb ed="X" n="0551b24"/><lb ed="R040" n="0099a09"/>我故。起惑造業。展轉趣於餘趣。曰補特迦羅。此云
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0551c" n="0551c"/>
<lb ed="X" n="0551c01"/><lb ed="R040" n="0099a10"/>數取趣。名爲人相。計我盛衰苦樂變異。相續而生。
<lb ed="X" n="0551c02"/><lb ed="R040" n="0099a11"/>名衆生相。計一報命根。識暖息三事。相連不斷而
<lb ed="X" n="0551c03"/><lb ed="R040" n="0099a12"/>住。名壽者相。此四。總一我相也。今淨信者。不於五
<lb ed="X" n="0551c04"/><lb ed="R040" n="0099a13"/>蘊身心執著四相。則我空矣。亦不於五蘊身心起
<lb ed="X" n="0551c05"/><lb ed="R040" n="0099a14"/>法執分別。則法空矣。又不住法空。故云亦無非法
<lb ed="X" n="0551c06"/><lb ed="R040" n="0099a15"/>相。以眞空不斷。非法亦無。如是離二執。成就淨信。
<lb ed="X" n="0551c07"/><lb ed="R040" n="0099a16"/>蒙諸佛知見攝受。爲得福之本也。</p><p xml:id="pX25p0551c0714" cb:place="inline">次何以故下。重
<lb ed="X" n="0551c08"/><lb ed="R040" n="0099a17"/>釋上三義。初徵云。何以知淨信者斷我法二執耶。
<lb ed="X" n="0551c09"/><lb ed="R040" n="0099a18"/>釋意謂。夫淨信者。若有我執。而心取諸相。則著我
<lb ed="X" n="0551c10"/><lb ed="R040" n="0099b01"/>等四相。旣不取相。則知無我執矣。若有法執。而心
<lb ed="X" n="0551c11"/><lb ed="R040" n="0099b02"/>取法相。亦著我等四相。蓋法。根也。我。苗也。有根必
<lb ed="X" n="0551c12"/><lb ed="R040" n="0099b03"/>有苗。有法執必有我執。旣無我等。則知無法執矣。
<lb ed="X" n="0551c13"/><lb ed="R040" n="0099b04"/>後又徵云。法執但是法相。何故便著我等。釋意謂。
<lb ed="X" n="0551c14"/><lb ed="R040" n="0099b05"/>取非法亦著我等。何況取法。以後釋前也。是知纖
<lb ed="X" n="0551c15"/><lb ed="R040" n="0099b06"/>毫取著。便落法塵。具我等四相。故淨信者。尤當法
<lb ed="X" n="0551c16"/><lb ed="R040" n="0099b07"/>與非法俱盡也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0551c17"/><lb ed="R040" n="0099b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0551c1701">是故不應取法。不應取非法。以是義故。如來常說。汝
<lb ed="X" n="0551c18"/><lb ed="R040" n="0099b09"/>等比丘。知我說法。如筏喩者。法尙應捨。何況非法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0551c19"/><lb ed="R040" n="0099b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0551c1901">是故者。由前取法非法皆爲著我之故。所以誡令
<lb ed="X" n="0551c20"/><lb ed="R040" n="0099b11"/>不應。卽入中道也。謂不應取法而著有。亦不應取
<lb ed="X" n="0551c21"/><lb ed="R040" n="0099b12"/>非法而著空。以此不著義故。如來常說。汝等比丘
<lb ed="X" n="0551c22"/><lb ed="R040" n="0099b13"/>須知我所說之法。皆是假言顯義。學者須得義而
<lb ed="X" n="0551c23"/><lb ed="R040" n="0099b14"/>忘言。如渡河捨筏之喩。筏者。過河之具。到岸則捨。
<lb ed="X" n="0551c24"/><lb ed="R040" n="0099b15"/>如來說非法。乃渡法之筏耳。法尙應捨。何況非法
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0552a" n="0552a"/>
<lb ed="X" n="0552a01"/><lb ed="R040" n="0099b16"/>而不捨哉。河<anchor xml:id="nkr_note_add_0552a0101" n="0552a0101"/><anchor xml:id="beg0552a0101" n="0552a0101"/>已<anchor xml:id="end0552a0101"/>渡而猶戀於筏。與未渡河者何異。
<lb ed="X" n="0552a02"/><lb ed="R040" n="0099b17"/>法旣捨而猶住於非法。與未捨法者無以異也。不
<lb ed="X" n="0552a03"/><lb ed="R040" n="0099b18"/>住法。不墮於有。不住非法。不墮於空。入中道之玄
<lb ed="X" n="0552a04"/><lb ed="R040" n="0100a01"/>門。乃能與無住之因。無相之果相應。是謂稱實淨
<lb ed="X" n="0552a05"/><lb ed="R040" n="0100a02"/>信者矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0552a06"/><lb ed="R040" n="0100a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第三疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0552a0601">○第三疑云。上說不可以相見佛。佛非有爲。卽不
<lb ed="X" n="0552a07"/><lb ed="R040" n="0100a04"/>合有所得有所說。何以如來得菩提而說法耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0552a08"/><lb ed="R040" n="0100a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0552a0801">須菩提。於意云何。如來得阿耨多羅三藐三菩提耶。
<lb ed="X" n="0552a09"/><lb ed="R040" n="0100a06"/>如來有所說法耶。須菩提言。世尊。如我解佛所說義。
<lb ed="X" n="0552a10"/><lb ed="R040" n="0100a07"/>無有定法。名阿耨多羅三藐三菩提。亦無有定法。如
<lb ed="X" n="0552a11"/><lb ed="R040" n="0100a08"/>來可說。何以故。如來所說法。皆不可取･不可說･非法･
<lb ed="X" n="0552a12"/><lb ed="R040" n="0100a09"/>非非法。所以者何。一切賢聖。皆以無爲法。而有差別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0552a13"/><lb ed="R040" n="0100a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0552a1301">此斷無相云何得說疑也。有二段。先･問答斷疑。次･
<lb ed="X" n="0552a14"/><lb ed="R040" n="0100a11"/>較量顯勝。</p><p xml:id="pX25p0552a1405" cb:place="inline">今初斷疑。佛問。於汝意中。將謂如來於
<lb ed="X" n="0552a15"/><lb ed="R040" n="0100a12"/>菩提樹下得菩提耶。又將謂如來於前後諸會有
<lb ed="X" n="0552a16"/><lb ed="R040" n="0100a13"/>所說法耶。空生卽領其意。答云。世人皆謂如來有
<lb ed="X" n="0552a17"/><lb ed="R040" n="0100a14"/>所得。有所說。如來解佛所說義則不然。蓋必有法
<lb ed="X" n="0552a18"/><lb ed="R040" n="0100a15"/>名菩提而後得。今無定實之法。將何所得耶。可見
<lb ed="X" n="0552a19"/><lb ed="R040" n="0100a16"/>菩提樹下。乃是隨機化現。非法身眞佛也。必有定
<lb ed="X" n="0552a20"/><lb ed="R040" n="0100a17"/>法而後可說。今無定實之法。將何所說耶。可見前
<lb ed="X" n="0552a21"/><lb ed="R040" n="0100a18"/>後諸會。皆隨機方便。無實法也。此一向約勝義邊
<lb ed="X" n="0552a22"/><lb ed="R040" n="0100b01"/>答。所以慈氏偈云。應化非眞佛。亦非說法者。說法
<lb ed="X" n="0552a23"/><lb ed="R040" n="0100b02"/>不二取。無說離言相。意謂俗有眞無。應化之相。依
<lb ed="X" n="0552a24"/><lb ed="R040" n="0100b03"/>俗乃有。答中依眞。故言無有定法。所以云。始從得
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0552b" n="0552b"/>
<lb ed="X" n="0552b01"/><lb ed="R040" n="0100b04"/>道夜。終至般泥洹。於是二中間。未嘗說一字。何以
<lb ed="X" n="0552b02"/><lb ed="R040" n="0100b05"/>故者。徵意云。何以無定法可說耶。釋意謂。如來所
<lb ed="X" n="0552b03"/><lb ed="R040" n="0100b06"/>說之法。無非第一義諦。離心緣相。故不可取。離言
<lb ed="X" n="0552b04"/><lb ed="R040" n="0100b07"/>說相。故不可說。無法相。故云非法。無非法相。故云
<lb ed="X" n="0552b05"/><lb ed="R040" n="0100b08"/>非非法。所謂夫說法者。無說無示。其聽法者。無聞
<lb ed="X" n="0552b06"/><lb ed="R040" n="0100b09"/>無得。是也。後所以者何。徵意謂。夫無得無說。是無
<lb ed="X" n="0552b07"/><lb ed="R040" n="0100b10"/>爲法。無爲法者。法身之理。本無名相。不涉言思。何
<lb ed="X" n="0552b08"/><lb ed="R040" n="0100b11"/>有三乘賢聖差別哉。釋意云。三乘賢聖差別。皆於
<lb ed="X" n="0552b09"/><lb ed="R040" n="0100b12"/>無爲無差別法中而有差別。如三獸渡河之喩。河
<lb ed="X" n="0552b10"/><lb ed="R040" n="0100b13"/>無淺深。而淺深在獸。無爲法無差別。而差別在三
<lb ed="X" n="0552b11"/><lb ed="R040" n="0100b14"/>乘能證之智。有大小淺深之不同耳。</p>
<lb ed="X" n="0552b12"/><lb ed="R040" n="0100b15"/><p xml:id="pX25p0552b1201">二較量顯勝。上明無爲之法。不涉取說。恐人便欲
<lb ed="X" n="0552b13"/><lb ed="R040" n="0100b16"/>一向毀廢言敎。豈知法雖不可取說。亦可藉言而
<lb ed="X" n="0552b14"/><lb ed="R040" n="0100b17"/>入。而受持者福德不空。故較量顯勝。令人受持演
<lb ed="X" n="0552b15"/><lb ed="R040" n="0100b18"/>說。以趣菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0552b16"/><lb ed="R040" n="0101a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0552b1601">須菩提。於意云何。若人滿三千大千世界七寶。以用
<lb ed="X" n="0552b17"/><lb ed="R040" n="0101a02"/>布施。是人所得福德。寧爲多不。須菩提言。甚多。世尊。
<lb ed="X" n="0552b18"/><lb ed="R040" n="0101a03"/>何以故。是福德卽非福德性。是故如來說福德多。若
<lb ed="X" n="0552b19"/><lb ed="R040" n="0101a04"/>復有人。於此經中受持。乃至四句偈等。爲他人說。其
<lb ed="X" n="0552b20"/><lb ed="R040" n="0101a05"/>福勝彼。何以故。須菩提。一切諸佛。及諸佛阿耨多羅
<lb ed="X" n="0552b21"/><lb ed="R040" n="0101a06"/>三藐三菩提法。皆從此經出。須菩提。所謂佛法者。卽
<lb ed="X" n="0552b22"/><lb ed="R040" n="0101a07"/>非佛法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0552b23"/><lb ed="R040" n="0101a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0552b2301">佛先擧世福問之。謂若有人。盛滿大千世界七寶
<lb ed="X" n="0552b24"/><lb ed="R040" n="0101a09"/>爲施。得福多不。三千大千者。俱舍偈云。四大洲日
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0552c" n="0552c"/>
<lb ed="X" n="0552c01"/><lb ed="R040" n="0101a10"/>月。蘇迷盧欲天。梵世各一千。名一小千界。此小千
<lb ed="X" n="0552c02"/><lb ed="R040" n="0101a11"/>千倍。說名一中千。此千倍大千。皆同一成壞。空生
<lb ed="X" n="0552c03"/><lb ed="R040" n="0101a12"/>意謂。七寶最珍。三千世界又最廣。七錢施佛。獲福
<lb ed="X" n="0552c04"/><lb ed="R040" n="0101a13"/>無量。況多寶乎。故云甚多。又自徵云。所以云多者。
<lb ed="X" n="0552c05"/><lb ed="R040" n="0101a14"/>以不約勝義諦而論其福德之性。乃約世俗諦說
<lb ed="X" n="0552c06"/><lb ed="R040" n="0101a15"/>耳。然旣約俗諦說。特世間福不如持經出世之福
<lb ed="X" n="0552c07"/><lb ed="R040" n="0101a16"/>爲勝。故佛言。若復有人。於此經中。如前所說。無我
<lb ed="X" n="0552c08"/><lb ed="R040" n="0101a17"/>度生也。不住相行施也。佛不可以相見也。法不可
<lb ed="X" n="0552c09"/><lb ed="R040" n="0101a18"/>以言說也。一念淨信志心領受。拳拳奉持。或全持。
<lb ed="X" n="0552c10"/><lb ed="R040" n="0101b01"/>或分持。乃至四句偈等。且兼爲他人演說其義趣。
<lb ed="X" n="0552c11"/><lb ed="R040" n="0101b02"/>其所得福。更勝於彼。</p><p xml:id="pX25p0552c1109" cb:place="inline">夫持經四句。何以輙勝大千
<lb ed="X" n="0552c12"/><lb ed="R040" n="0101b03"/>寶施之福。意謂寶施雖多。但是世間有爲之福。終
<lb ed="X" n="0552c13"/><lb ed="R040" n="0101b04"/>不能趣無上菩提。若夫此經四句偈等。則一切諸
<lb ed="X" n="0552c14"/><lb ed="R040" n="0101b05"/>佛之報身化身。及諸佛無上菩提之法身。無不從
<lb ed="X" n="0552c15"/><lb ed="R040" n="0101b06"/>是而生。何者。法身雖不生滅。而煩惱覆之則隱。智
<lb ed="X" n="0552c16"/><lb ed="R040" n="0101b07"/>慧了之則顯。此經單闡玅慧。於法身不爲了因乎。
<lb ed="X" n="0552c17"/><lb ed="R040" n="0101b08"/>報化二身萬行所致。此經以妙慧導妙行。於報化
<lb ed="X" n="0552c18"/><lb ed="R040" n="0101b09"/>不爲生因乎。其功如是。故獨勝於大千寶施之福
<lb ed="X" n="0552c19"/><lb ed="R040" n="0101b10"/>也。然所謂佛法從此經出者。約世諦有耳。若於第
<lb ed="X" n="0552c20"/><lb ed="R040" n="0101b11"/>一義諦求於迷悟聖凡之相。了不可得。卽非所謂
<lb ed="X" n="0552c21"/><lb ed="R040" n="0101b12"/>佛法從此經出也。所以圓覺經云。一切如來圓覺
<lb ed="X" n="0552c22"/><lb ed="R040" n="0101b13"/>妙心。本無菩提。及與涅槃。亦無成佛。及不成佛。始
<lb ed="X" n="0552c23"/><lb ed="R040" n="0101b14"/>之以不得菩提。終之以卽非佛法。前後炤應。而經
<lb ed="X" n="0552c24"/><lb ed="R040" n="0101b15"/>旨愈明矣。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0553a" n="0553a"/>
<lb ed="X" n="0553a01"/><lb ed="R040" n="0101b16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第四疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0553a0101">○第四疑云。聖人無爲之法。旣不可取說。何以聲
<lb ed="X" n="0553a02"/><lb ed="R040" n="0101b17"/>聞人。各取自果。如其所證而說耶。四果分四節。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0553a03"/><lb ed="R040" n="0101b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0553a0301">須菩提。於意云何。須陀洹能作是念。我得須陀洹果
<lb ed="X" n="0553a04"/><lb ed="R040" n="0102a01"/>不。須菩提言。不也。世尊。何以故。須陀洹名爲入流。而
<lb ed="X" n="0553a05"/><lb ed="R040" n="0102a02"/>無所入。不入色聲香味觸法。是名須陀洹。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0553a06"/><lb ed="R040" n="0102a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0553a0601">此斷聲聞得果是取疑也。</p><p xml:id="pX25p0553a0611" cb:place="inline">先･擧初果問之。須陀洹。
<lb ed="X" n="0553a07"/><lb ed="R040" n="0102a04"/>此云入流。<anchor xml:id="nkr_note_add_0553a0701" n="0553a0701"/><anchor xml:id="beg0553a0701" n="0553a0701"/>已<anchor xml:id="end0553a0701"/>斷三界貪嗔痴慢等八十八使見惑。
<lb ed="X" n="0553a08"/><lb ed="R040" n="0102a05"/>預入聖人之流也。謂彼作是念曰。我得須陀洹果
<lb ed="X" n="0553a09"/><lb ed="R040" n="0102a06"/>不。空生答言。彼不作是念也。何以故。彼須陀洹。<anchor xml:id="nkr_note_add_0553a0901" n="0553a0901"/><anchor xml:id="beg0553a0901" n="0553a0901"/>已<anchor xml:id="end0553a0901"/>
<lb ed="X" n="0553a10"/><lb ed="R040" n="0102a07"/>斷三界分別麤惑。名爲入聖流。而實別無一法爲
<lb ed="X" n="0553a11"/><lb ed="R040" n="0102a08"/>其所入。秪由不取色香味觸六塵境界。名爲須陀
<lb ed="X" n="0553a12"/><lb ed="R040" n="0102a09"/>洹也。豈別有法爲所入耶。是正以不取爲得果。何
<lb ed="X" n="0553a13"/><lb ed="R040" n="0102a10"/>疑其有取耶。苟猶有分別我能得果之心。卽爲著
<lb ed="X" n="0553a14"/><lb ed="R040" n="0102a11"/>我之凡夫。何名入聖流之初果。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0553a15"/><lb ed="R040" n="0102a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0553a1501">須菩提。於意云何。斯陀含能作是念。我得斯陀含果
<lb ed="X" n="0553a16"/><lb ed="R040" n="0102a13"/>不。須菩提言。不也。世尊。何以故。斯陀含名一往來。而
<lb ed="X" n="0553a17"/><lb ed="R040" n="0102a14"/>實無<anchor xml:id="nkr_note_add_0553a1701" n="0553a1701"/><anchor xml:id="beg0553a1701" n="0553a1701"/>往<anchor xml:id="end0553a1701"/>來。是名斯陀含。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0553a18"/><lb ed="R040" n="0102a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0553a1801">次･擧二果問之。斯陀含。此云一來。<anchor xml:id="nkr_note_add_0553a1801" n="0553a1801"/><anchor xml:id="beg0553a1801" n="0553a1801"/>已<anchor xml:id="end0553a1801"/>斷欲界九品
<lb ed="X" n="0553a19"/><lb ed="R040" n="0102a16"/>思惑前六品。更三品殘思未盡。須一往來欲界受
<lb ed="X" n="0553a20"/><lb ed="R040" n="0102a17"/>生也。謂彼作是念曰。我得斯陀含果不。空生答言。
<lb ed="X" n="0553a21"/><lb ed="R040" n="0102a18"/>彼不作是念也。何以故。彼斯陀含。名一往來。而實
<lb ed="X" n="0553a22"/><lb ed="R040" n="0102b01"/>無往來。蓋<anchor xml:id="nkr_note_add_0553a2201" n="0553a2201"/><anchor xml:id="beg0553a2201" n="0553a2201"/>已<anchor xml:id="end0553a2201"/>悟我空。是誰往來。使其猶見有往來
<lb ed="X" n="0553a23"/><lb ed="R040" n="0102b02"/>之者。是我相未除。安得名爲二果一往來耶。以此
<lb ed="X" n="0553a24"/><lb ed="R040" n="0102b03"/>觀之。斯陀含於自果亦不取矣。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0553b" n="0553b"/>
<lb ed="X" n="0553b01"/><lb ed="R040" n="0102b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0553b0101">須菩提。於意云何。阿那含能作是念。我得阿那含果
<lb ed="X" n="0553b02"/><lb ed="R040" n="0102b05"/>不。須菩提言。不也。世尊。何以故。阿那含。名爲不來。而
<lb ed="X" n="0553b03"/><lb ed="R040" n="0102b06"/>實無不來。是故名阿那含。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0553b04"/><lb ed="R040" n="0102b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0553b0401">又･擧三果問之。阿那含。此云不來。蓋欲界九品思
<lb ed="X" n="0553b05"/><lb ed="R040" n="0102b08"/>惑<anchor xml:id="nkr_note_add_0553b0501" n="0553b0501"/><anchor xml:id="beg0553b0501" n="0553b0501"/>已<anchor xml:id="end0553b0501"/>盡。不復還來欲界受生也。謂彼作是念曰。我
<lb ed="X" n="0553b06"/><lb ed="R040" n="0102b09"/>得阿那含果不。空生答言。彼不作是念也。何以故。
<lb ed="X" n="0553b07"/><lb ed="R040" n="0102b10"/>阿那含於欲界九品習氣。俱時滅盡。下無卜居。名
<lb ed="X" n="0553b08"/><lb ed="R040" n="0102b11"/>爲不來。而實無不來。蓋<anchor xml:id="nkr_note_add_0553b0801" n="0553b0801"/><anchor xml:id="beg0553b0801" n="0553b0801"/>已<anchor xml:id="end0553b0801"/>悟無我。是誰不來。使其
<lb ed="X" n="0553b09"/><lb ed="R040" n="0102b12"/>猶見有不來之者。則我相猶在。安得名爲不來耶。
<lb ed="X" n="0553b10"/><lb ed="R040" n="0102b13"/>以此觀之。阿那含於自果亦不取矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0553b11"/><lb ed="R040" n="0102b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0553b1101">須菩提。於意云何。阿羅漢能作是念。我得阿羅漢道
<lb ed="X" n="0553b12"/><lb ed="R040" n="0102b15"/>不。須菩提言。不也。世尊。何以故。實無有法。名阿羅漢。
<lb ed="X" n="0553b13"/><lb ed="R040" n="0102b16"/>世尊。若阿羅漢作是念。我得阿羅漢道。卽爲著我人
<lb ed="X" n="0553b14"/><lb ed="R040" n="0102b17"/>衆生壽者。世尊。佛說我得無諍三昧人中最爲第一。
<lb ed="X" n="0553b15"/><lb ed="R040" n="0102b18"/>是第一離欲阿羅漢。我不作是念。我是離欲阿羅漢。
<lb ed="X" n="0553b16"/><lb ed="R040" n="0103a01"/>世尊。我若作是念。我得阿羅漢道。世尊則不說須菩
<lb ed="X" n="0553b17"/><lb ed="R040" n="0103a02"/>提是樂阿蘭那行者。以須菩提實無所行。而名須菩
<lb ed="X" n="0553b18"/><lb ed="R040" n="0103a03"/>提是樂阿蘭那行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0553b19"/><lb ed="R040" n="0103a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0553b1901">後･擧四果問之。阿羅漢此云無生。以三界煩惱<anchor xml:id="nkr_note_add_0553b1901" n="0553b1901"/><anchor xml:id="beg0553b1901" n="0553b1901"/>已<anchor xml:id="end0553b1901"/>
<lb ed="X" n="0553b20"/><lb ed="R040" n="0103a05"/>盡。不受後有也。謂彼作是念曰。我得阿羅漢道不
<lb ed="X" n="0553b21"/><lb ed="R040" n="0103a06"/>耶。空生答言。彼不作是念也。何以故。阿羅漢者。秪
<lb ed="X" n="0553b22"/><lb ed="R040" n="0103a07"/>是三界見思淨盡。證我空眞如。實無有法可得名
<lb ed="X" n="0553b23"/><lb ed="R040" n="0103a08"/>阿羅漢。若使意下作是念言。我得阿羅漢道。卽爲
<lb ed="X" n="0553b24"/><lb ed="R040" n="0103a09"/>著我等四相。與凡夫無異。安得名爲阿羅漢耶。又
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0553c" n="0553c"/>
<lb ed="X" n="0553c01"/><lb ed="R040" n="0103a10"/>引<anchor xml:id="nkr_note_add_0553c0101" n="0553c0101"/><anchor xml:id="beg0553c0101" n="0553c0101"/>己<anchor xml:id="end0553c0101"/>況之曰。佛昔曾說須菩提得無諍三昧。無諍
<lb ed="X" n="0553c02"/><lb ed="R040" n="0103a11"/>三昧者。以無我故。不惱於人。若嫌坐則立。不較人
<lb ed="X" n="0553c03"/><lb ed="R040" n="0103a12"/>我是非。令人不起煩惱。此行最高。故云人中最爲
<lb ed="X" n="0553c04"/><lb ed="R040" n="0103a13"/>第一。</p><p xml:id="pX25p0553c0403" cb:place="inline">羅什云。無諍有二。一以三昧力。將護衆生。令
<lb ed="X" n="0553c05"/><lb ed="R040" n="0103a14"/>不起諍心。二隨順法性。無違無諍也。一切羅漢。皆
<lb ed="X" n="0553c06"/><lb ed="R040" n="0103a15"/>離三界貪欲煩惱。名離欲阿羅漢。我以無諍故。於
<lb ed="X" n="0553c07"/><lb ed="R040" n="0103a16"/>諸離欲羅漢之中。稱爲第一也。雖蒙佛如是印許。
<lb ed="X" n="0553c08"/><lb ed="R040" n="0103a17"/>而我不作是念曰。我是離欲阿羅漢。若作是念。是
<lb ed="X" n="0553c09"/><lb ed="R040" n="0103a18"/>有我也。諸諍皆起於有我。世尊則不說須菩提是
<lb ed="X" n="0553c10"/><lb ed="R040" n="0103b01"/>樂阿蘭那行之者。阿蘭那。此云寂靜。卽無諍也。諍
<lb ed="X" n="0553c11"/><lb ed="R040" n="0103b02"/>則喧閙。謂非樂修寂靜行之人也。以須菩提實無
<lb ed="X" n="0553c12"/><lb ed="R040" n="0103b03"/>所行之故。而名須菩提曰是樂阿蘭那行者。須菩
<lb ed="X" n="0553c13"/><lb ed="R040" n="0103b04"/>提旣爾。則諸聲聞得果無取。何疑耶。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0553c14"/><lb ed="R040" n="0103b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第五疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0553c1401">○第五疑云。釋迦因中爲善慧仙人。蒙然燈如來
<lb ed="X" n="0553c15"/><lb ed="R040" n="0103b06"/>授記。然燈爲釋迦說法。云何言不可取說耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0553c16"/><lb ed="R040" n="0103b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0553c1601">佛吿須菩提。於意云何。如來昔在然燈佛所。於法有
<lb ed="X" n="0553c17"/><lb ed="R040" n="0103b08"/>所得不。不也。世尊。如來在然燈佛所。於法實無所得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0553c18"/><lb ed="R040" n="0103b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0553c1801">此斷釋迦然燈取說疑也。</p><p xml:id="pX25p0553c1811" cb:place="inline">恐疑有所得。故乃審問
<lb ed="X" n="0553c19"/><lb ed="R040" n="0103b10"/>空生曰。如來昔在然燈佛所授記時。於法有所得
<lb ed="X" n="0553c20"/><lb ed="R040" n="0103b11"/>不。空生直答曰。無所得。何也。授記者。但是語言。非
<lb ed="X" n="0553c21"/><lb ed="R040" n="0103b12"/>是證智。然則何以得記耶。得記者。但以自無分別
<lb ed="X" n="0553c22"/><lb ed="R040" n="0103b13"/>智。證自無差別理。智與理冥。境與神會而<anchor xml:id="nkr_note_add_0553c2201" n="0553c2201"/><anchor xml:id="beg0553c2201" n="0553c2201"/>已<anchor xml:id="end0553c2201"/>。豈有
<lb ed="X" n="0553c23"/><lb ed="R040" n="0103b14"/>所說所得耶。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0553c24"/><lb ed="R040" n="0103b15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第六疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0553c2401">○第六疑云。若法不可取。諸菩薩修六度行。莊嚴
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0554a" n="0554a"/>
<lb ed="X" n="0554a01"/><lb ed="R040" n="0103b16"/>淨土。豈不是取於所莊嚴之佛土耶。此而非取。則
<lb ed="X" n="0554a02"/><lb ed="R040" n="0103b17"/>孰爲取耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0554a03"/><lb ed="R040" n="0103b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0554a0301">須菩提。於意云何。菩薩莊嚴佛土不。不也。世尊。何以
<lb ed="X" n="0554a04"/><lb ed="R040" n="0104a01"/>故。莊嚴佛土者。卽非莊嚴。是名莊嚴。是故須菩提。諸
<lb ed="X" n="0554a05"/><lb ed="R040" n="0104a02"/>菩薩摩訶薩。應如是生淸淨心。不應住色生心。不應
<lb ed="X" n="0554a06"/><lb ed="R040" n="0104a03"/>住聲香味觸法生心。應無所住。而生其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0554a07"/><lb ed="R040" n="0104a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0554a0701">此斷嚴土違於不取疑也。</p><p xml:id="pX25p0554a0711" cb:place="inline">佛土有二。一法性土。二
<lb ed="X" n="0554a08"/><lb ed="R040" n="0104a05"/>形相土。佛意欲顯法性眞土。故問取形相莊嚴土
<lb ed="X" n="0554a09"/><lb ed="R040" n="0104a06"/>不。空生乃以不取形相莊嚴答之。何也。蓋莊嚴佛
<lb ed="X" n="0554a10"/><lb ed="R040" n="0104a07"/>土者。唯修習無分別智。通達於唯識眞實之性。以
<lb ed="X" n="0554a11"/><lb ed="R040" n="0104a08"/>智契如。名爲莊嚴。非形相莊嚴。故云卽非莊嚴。是
<lb ed="X" n="0554a12"/><lb ed="R040" n="0104a09"/>第一義莊嚴。故云是名莊嚴。形相。卽法相土。謂金
<lb ed="X" n="0554a13"/><lb ed="R040" n="0104a10"/>地寶池等。第一義。卽法性土。乃眞如不變之性。然
<lb ed="X" n="0554a14"/><lb ed="R040" n="0104a11"/>諸佛身土。必須性相具足。方爲了義。今旣唯言於
<lb ed="X" n="0554a15"/><lb ed="R040" n="0104a12"/>性。豈不闕於相耶。蓋身土之相。唯心之影。卽相亡
<lb ed="X" n="0554a16"/><lb ed="R040" n="0104a13"/>相。非謂棄相取性。但以經宗無相。此義稍增耳。若
<lb ed="X" n="0554a17"/><lb ed="R040" n="0104a14"/>人分別佛土。是有爲形相。而言我成就者。彼住於
<lb ed="X" n="0554a18"/><lb ed="R040" n="0104a15"/>色等境中。爲遮此故。云應如是生淸淨心。不應住
<lb ed="X" n="0554a19"/><lb ed="R040" n="0104a16"/>色等也。而生其心者。此是眞心。若都無心。便同空
<lb ed="X" n="0554a20"/><lb ed="R040" n="0104a17"/>見。眞心而云生者。所謂顯發。非剏然而生。故大般
<lb ed="X" n="0554a21"/><lb ed="R040" n="0104a18"/>若經云。一切法不生。是般若波羅蜜生。以有住之
<lb ed="X" n="0554a22"/><lb ed="R040" n="0104b01"/>心。悉是妄識分別。一切無住。眞心卽顯。契於般若
<lb ed="X" n="0554a23"/><lb ed="R040" n="0104b02"/>心體也。故嵩岳安國師云。應無所住者。乃不住善。
<lb ed="X" n="0554a24"/><lb ed="R040" n="0104b03"/>不住惡。不住迷。不住悟。不住體。不住用。而生其心
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0554b" n="0554b"/>
<lb ed="X" n="0554b01"/><lb ed="R040" n="0104b04"/>者。卽一切法。而顯其一心。若住善生心。卽善現。住
<lb ed="X" n="0554b02"/><lb ed="R040" n="0104b05"/>惡生心。則惡現。本心卽隱沒。若無所住。則十方世
<lb ed="X" n="0554b03"/><lb ed="R040" n="0104b06"/>界。唯是一心。若能如是了悟。是眞莊嚴。何有佛土
<lb ed="X" n="0554b04"/><lb ed="R040" n="0104b07"/>而不淸淨耶。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0554b05"/><lb ed="R040" n="0104b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第七疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0554b0501">○第七疑云。無爲法中。應化非眞。故無有取。報身
<lb ed="X" n="0554b06"/><lb ed="R040" n="0104b09"/>是實。應有取心。此躡彼第三而來也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0554b07"/><lb ed="R040" n="0104b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0554b0701">須菩提。譬如有人。身如<name role="" type="person">須彌山</name>王。於意云何。是身爲
<lb ed="X" n="0554b08"/><lb ed="R040" n="0104b11"/>大不。須菩提言。甚大。世尊。何以故。佛說非身。是名大
<lb ed="X" n="0554b09"/><lb ed="R040" n="0104b12"/>身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0554b10"/><lb ed="R040" n="0104b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0554b1001">此斷受得報身有取疑也。</p><p xml:id="pX25p0554b1011" cb:place="inline">佛知後世學般若者有
<lb ed="X" n="0554b11"/><lb ed="R040" n="0104b14"/>此疑。故設喩爲問。文二。一問答斷疑。此以須彌明
<lb ed="X" n="0554b12"/><lb ed="R040" n="0104b15"/>報身也。<name role="" type="person">須彌山</name>王。勢力高遠。故名爲大。而不取我
<lb ed="X" n="0554b13"/><lb ed="R040" n="0104b16"/>是山王。以無分別故。報佛亦如是。以得無上法王
<lb ed="X" n="0554b14"/><lb ed="R040" n="0104b17"/>體。故名爲大。而不取我是法王。以無分別故。善現
<lb ed="X" n="0554b15"/><lb ed="R040" n="0104b18"/>乃就法而答曰。甚大。復自徵釋其大之所以曰。以
<lb ed="X" n="0554b16"/><lb ed="R040" n="0105a01"/>非有漏有爲之身。乃是無漏無爲之法身。故名大
<lb ed="X" n="0554b17"/><lb ed="R040" n="0105a02"/>身也。慈氏偈云。如山王無取。受報亦復然。遠離於
<lb ed="X" n="0554b18"/><lb ed="R040" n="0105a03"/>諸漏。及有爲法故。問。此說報身。云何言法。答。茲法
<lb ed="X" n="0554b19"/><lb ed="R040" n="0105a04"/>報合說。二身不殊。以實敎理智無二。故得云耳。至
<lb ed="X" n="0554b20"/><lb ed="R040" n="0105a05"/>此理極情亡。信此法者。福德難量。是以下文如來
<lb ed="X" n="0554b21"/><lb ed="R040" n="0105a06"/>擧福較勝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0554b22"/><lb ed="R040" n="0105a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0554b2201">須菩提。如恒河中所有沙數。如是沙等恒河。於意云
<lb ed="X" n="0554b23"/><lb ed="R040" n="0105a08"/>何。是諸恒河沙。寧爲多不。須菩提言。甚多。世尊。但諸
<lb ed="X" n="0554b24"/><lb ed="R040" n="0105a09"/>恒河。尙多無數。何況其沙。須菩提。我今實言吿汝。若
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0554c" n="0554c"/>
<lb ed="X" n="0554c01"/><lb ed="R040" n="0105a10"/>有善男子･善女人。以七寶滿爾所恒河沙數。三千大
<lb ed="X" n="0554c02"/><lb ed="R040" n="0105a11"/>千世界。以用布施。得福多不。須菩提言。甚多。世尊。佛
<lb ed="X" n="0554c03"/><lb ed="R040" n="0105a12"/>吿須菩提。若善男子･善女人。於此經中。乃至受持四
<lb ed="X" n="0554c04"/><lb ed="R040" n="0105a13"/>句偈等。爲他人說。而此福德。勝前福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0554c05"/><lb ed="R040" n="0105a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0554c0501">二較量顯勝。又二。一約外財較量廣顯經勝。二約
<lb ed="X" n="0554c06"/><lb ed="R040" n="0105a15"/>內財較量倍顯經勝。</p><p xml:id="pX25p0554c0609" cb:place="inline">今初･呼空生審定其數。初約
<lb ed="X" n="0554c07"/><lb ed="R040" n="0105a16"/>多河以辨沙。如來說法。多近恒河。故擧爲喩。恒河
<lb ed="X" n="0554c08"/><lb ed="R040" n="0105a17"/>周四十里。沙細如麵。不可以數計。今以一沙爲一
<lb ed="X" n="0554c09"/><lb ed="R040" n="0105a18"/>河。有如是無數沙等之恒河。河各有沙。是諸沙等
<lb ed="X" n="0554c10"/><lb ed="R040" n="0105b01"/>恒河之沙。寧爲多不。空生答言。甚多。何者。但擧沙
<lb ed="X" n="0554c11"/><lb ed="R040" n="0105b02"/>數之河。尙多無量。何況多河中所有之沙。可盡算
<lb ed="X" n="0554c12"/><lb ed="R040" n="0105b03"/>數乎。</p><p xml:id="pX25p0554c1203" cb:place="inline">次･約多沙以彰福曰。我今實言吿汝。設若有
<lb ed="X" n="0554c13"/><lb ed="R040" n="0105b04"/>人。於外財無所悋惜。以七寶之最珍者。布滿爾所
<lb ed="X" n="0554c14"/><lb ed="R040" n="0105b05"/>恒河之沙數。一沙爲一大千世界。以之布施。其所
<lb ed="X" n="0554c15"/><lb ed="R040" n="0105b06"/>得之福。寧爲多不。空生意謂。前一大千寶施。<anchor xml:id="nkr_note_add_0554c1501" n="0554c1501"/><anchor xml:id="beg0554c1501" n="0554c1501"/>已<anchor xml:id="end0554c1501"/>爲
<lb ed="X" n="0554c16"/><lb ed="R040" n="0105b07"/>無量。況此沙界寶施。寧有量乎。</p><p xml:id="pX25p0554c1613" cb:place="inline">後･約多福以顯經
<lb ed="X" n="0554c17"/><lb ed="R040" n="0105b08"/>勝。謂寶施之福雖多。若人於此經中。受持四句偈
<lb ed="X" n="0554c18"/><lb ed="R040" n="0105b09"/>等。自行之餘。爲他人說。其所得福。更勝於前沙界
<lb ed="X" n="0554c19"/><lb ed="R040" n="0105b10"/>寶施之福德。以施福有漏。猶屬生死。經趣菩提。顧
<lb ed="X" n="0554c20"/><lb ed="R040" n="0105b11"/>可同日而語哉。次釋勝之所以。有五節。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0554c21"/><lb ed="R040" n="0105b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0554c2101">復次。須菩提。隨說是經。乃至四句偈等。當知此處一
<lb ed="X" n="0554c22"/><lb ed="R040" n="0105b13"/>切世間･天･人･阿修羅。皆應供養。如佛塔廟。何況有人。
<lb ed="X" n="0554c23"/><lb ed="R040" n="0105b14"/>盡能受持讀誦。須菩提。當知是人。成就最上第一希
<lb ed="X" n="0554c24"/><lb ed="R040" n="0105b15"/>有之法。若是經典所在之處。卽爲有佛。若尊重弟子。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0555a" n="0555a"/>
<lb ed="X" n="0555a01"/><lb ed="R040" n="0105b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0555a0101">一尊處歎人勝。謂豈唯是說經之人難得。當知此
<lb ed="X" n="0555a02"/><lb ed="R040" n="0105b17"/>說經之處亦甚希有。宜爲一切世間若天若人恭
<lb ed="X" n="0555a03"/><lb ed="R040" n="0105b18"/>敬供養。猶如佛之塔廟然。藏佛舍利之處謂之塔。
<lb ed="X" n="0555a04"/><lb ed="R040" n="0106a01"/>奉佛形像之處謂之廟。人覲塔廟。不期敬而自敬。
<lb ed="X" n="0555a05"/><lb ed="R040" n="0106a02"/>如天帝釋。常於<name role="" type="person">善法堂</name>中。爲諸天說般若。向後諸
<lb ed="X" n="0555a06"/><lb ed="R040" n="0106a03"/>天到<name role="" type="person">善法堂</name>。帝釋未至。皆尙空座作禮。爲重法故。
<lb ed="X" n="0555a07"/><lb ed="R040" n="0106a04"/>乃尊其處也。夫說四句之處尙爾。何況有人。於此
<lb ed="X" n="0555a08"/><lb ed="R040" n="0106a05"/>全經。盡能受持讀誦。當知是持說之人。成就最上
<lb ed="X" n="0555a09"/><lb ed="R040" n="0106a06"/>第一希有之法也。最上者。法身也。無漏無爲。最上
<lb ed="X" n="0555a10"/><lb ed="R040" n="0106a07"/>上故。第一者。報身也。衆聖中尊。更無過故。希有者。
<lb ed="X" n="0555a11"/><lb ed="R040" n="0106a08"/>化身也。曠世奇逢。難遭遇故。意明受持讀誦。具獲
<lb ed="X" n="0555a12"/><lb ed="R040" n="0106a09"/>三身功德也。又顯在處有佛。謂經是如來法身。依
<lb ed="X" n="0555a13"/><lb ed="R040" n="0106a10"/>法則有報化。又一切賢聖。皆以無爲得名。經顯無
<lb ed="X" n="0555a14"/><lb ed="R040" n="0106a11"/>爲。必有賢聖尊重弟子而輔化矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0555a15"/><lb ed="R040" n="0106a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0555a1501">爾時須菩提白佛言。世尊。當何名此經。我等云何奉
<lb ed="X" n="0555a16"/><lb ed="R040" n="0106a13"/>持。佛吿須菩提。是經名爲金剛般若波羅蜜。以是名
<lb ed="X" n="0555a17"/><lb ed="R040" n="0106a14"/>字。汝當奉持。所以者何。須菩提。佛說般若波羅蜜。卽
<lb ed="X" n="0555a18"/><lb ed="R040" n="0106a15"/>非般若波羅蜜。是名般若波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0555a19"/><lb ed="R040" n="0106a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0555a1901">二約義辨名勝。空生疑念氷釋。又聞經功德之勝。
<lb ed="X" n="0555a20"/><lb ed="R040" n="0106a17"/>遂希慕奉持。而請經名焉。所以名者。金剛有能壞
<lb ed="X" n="0555a21"/><lb ed="R040" n="0106a18"/>之義。般若有觀照之功。名實相稱。法喩雙彰。故云
<lb ed="X" n="0555a22"/><lb ed="R040" n="0106b01"/>金剛般若。世尊又自徵釋曰。佛雖說般若。勝義諦
<lb ed="X" n="0555a23"/><lb ed="R040" n="0106b02"/>中本無名字可得。故云卽非般若。爲受持故。於無
<lb ed="X" n="0555a24"/><lb ed="R040" n="0106b03"/>名中而強立之。故云是名般若。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0555b" n="0555b"/>
<lb ed="X" n="0555b01"/><lb ed="R040" n="0106b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0555b0101">須菩提。於意云何。如來有所說法不。須菩提白佛言。
<lb ed="X" n="0555b02"/><lb ed="R040" n="0106b05"/>世尊。如來無所說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0555b03"/><lb ed="R040" n="0106b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0555b0301">三佛無異說勝。此躡前云。非唯立此經名。名卽非
<lb ed="X" n="0555b04"/><lb ed="R040" n="0106b07"/>名。凡有所說。皆悉如此。故云如來無所說。謂無別
<lb ed="X" n="0555b05"/><lb ed="R040" n="0106b08"/>異增減之說。但如所證。第一義諦而說。說卽無說
<lb ed="X" n="0555b06"/><lb ed="R040" n="0106b09"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0555b07"/><lb ed="R040" n="0106b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0555b0701">須菩提。於意云何。三千大千世界所有微塵是爲多
<lb ed="X" n="0555b08"/><lb ed="R040" n="0106b11"/>不。須菩提言。甚多。世尊。須菩提。諸微塵。如來說非微
<lb ed="X" n="0555b09"/><lb ed="R040" n="0106b12"/>塵。是名微塵。如來說世界。非世界。是名世界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0555b10"/><lb ed="R040" n="0106b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0555b1001">四施福劣塵勝。此節乃是躡前施寶得福而來。謂
<lb ed="X" n="0555b11"/><lb ed="R040" n="0106b14"/>前寶施得福雖多。然不能離相。則是貪等煩惱染
<lb ed="X" n="0555b12"/><lb ed="R040" n="0106b15"/>因。有爲福報爾。故此遂以微塵世界爲喩。塵界乃
<lb ed="X" n="0555b13"/><lb ed="R040" n="0106b16"/>無情之物。由不生貪等煩惱。不爲染因。故能勝寶
<lb ed="X" n="0555b14"/><lb ed="R040" n="0106b17"/>施。況持說此經。是遠離煩惱因。能趣菩提。而不勝
<lb ed="X" n="0555b15"/><lb ed="R040" n="0106b18"/>耶。非微塵非世界者。非貪等煩惱塵。非煩惱染因
<lb ed="X" n="0555b16"/><lb ed="R040" n="0107a01"/>界也。是名微塵世界者。是無記地塵世界也。無記
<lb ed="X" n="0555b17"/><lb ed="R040" n="0107a02"/>猶無情。謂不起善惡也。意云碎界爲塵。塵不起煩
<lb ed="X" n="0555b18"/><lb ed="R040" n="0107a03"/>惱。寶施得福。苟無般若力。來世必感大福報。起貪
<lb ed="X" n="0555b19"/><lb ed="R040" n="0107a04"/>嗔癡。五欲自娛。無惡不造。故云布施是第三生怨。
<lb ed="X" n="0555b20"/><lb ed="R040" n="0107a05"/>所以塵界勝於寶施。且塵界無記。不起煩惱。尙得
<lb ed="X" n="0555b21"/><lb ed="R040" n="0107a06"/>爲勝。況受持此經。定招佛果。其功德殊勝。何可量
<lb ed="X" n="0555b22"/><lb ed="R040" n="0107a07"/>乎。由是相望。便有三重勝劣。謂寶施不及塵界。塵
<lb ed="X" n="0555b23"/><lb ed="R040" n="0107a08"/>界不及持經。是以持經尙勝於塵界。豈得不如寶
<lb ed="X" n="0555b24"/><lb ed="R040" n="0107a09"/>施乎。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0555c" n="0555c"/>
<lb ed="X" n="0555c01"/><lb ed="R040" n="0107a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0555c0101">須菩提。於意云何。可以三十二相見如來不。不也。世
<lb ed="X" n="0555c02"/><lb ed="R040" n="0107a11"/>尊。不可以三十二相得見如來。何以故。如來說。三十
<lb ed="X" n="0555c03"/><lb ed="R040" n="0107a12"/>二相。卽是非相。是名三十二相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0555c04"/><lb ed="R040" n="0107a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0555c0401">五感果離相勝。恐施寶者云。我施求佛。誰言煩惱。
<lb ed="X" n="0555c05"/><lb ed="R040" n="0107a14"/>然彼所求者。乃是色相佛。爲破此執。故審問空生
<lb ed="X" n="0555c06"/><lb ed="R040" n="0107a15"/>云。可以三十二相見如來否。空生答以不可。何以
<lb ed="X" n="0555c07"/><lb ed="R040" n="0107a16"/>故者。徵意云。旣得三十二相。何以不可。釋意云。三
<lb ed="X" n="0555c08"/><lb ed="R040" n="0107a17"/>十二相非是法身無爲之相。故云卽是非相。以是
<lb ed="X" n="0555c09"/><lb ed="R040" n="0107a18"/>施福色相佛身。故云是名三十二相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0555c10"/><lb ed="R040" n="0107b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0555c1001">須菩提。若有善男子･善女人。以恒河沙等身命布施。
<lb ed="X" n="0555c11"/><lb ed="R040" n="0107b02"/>若復有人。於此經中。乃至受持四句偈等。爲他人說。
<lb ed="X" n="0555c12"/><lb ed="R040" n="0107b03"/>其福甚多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0555c13"/><lb ed="R040" n="0107b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0555c1301">二約內財較量倍顯經勝也。意恐人聞。寶施不及
<lb ed="X" n="0555c14"/><lb ed="R040" n="0107b05"/>持經。便謂以是身外之財。所以劣於經福。若將身
<lb ed="X" n="0555c15"/><lb ed="R040" n="0107b06"/>命布施。必勝受持。爲破其見。故有此文。身布施者。
<lb ed="X" n="0555c16"/><lb ed="R040" n="0107b07"/>或施眼爲妙藥。或捨頭爲飮器。或爲執作。或爲床
<lb ed="X" n="0555c17"/><lb ed="R040" n="0107b08"/>座等。命布施者。割肉代鴿。捨身飼虎等。不唯一身
<lb ed="X" n="0555c18"/><lb ed="R040" n="0107b09"/>命布施。乃以恒沙身命如是布施。則其福豈不超
<lb ed="X" n="0555c19"/><lb ed="R040" n="0107b10"/>於持經耶。殊不知無般若力。事屬有爲。功歸有漏。
<lb ed="X" n="0555c20"/><lb ed="R040" n="0107b11"/>只成苦果。四句偈等。爲他人說。發明妙慧。爲成佛
<lb ed="X" n="0555c21"/><lb ed="R040" n="0107b12"/>眞因。用之較量。霄<anchor xml:id="nkr_note_add_0555c2101" n="0555c2101"/><anchor xml:id="beg0555c2101" n="0555c2101"/>壤<anchor xml:id="end0555c2101"/>懸殊。以此觀之。捨身勝於寶
<lb ed="X" n="0555c22"/><lb ed="R040" n="0107b13"/>施。持說又勝捨命。甚矣。經之功德。不可思議。四句
<lb ed="X" n="0555c23"/><lb ed="R040" n="0107b14"/>猶然。況全經乎。所以空生領旨涕淚悲泣。良有以
<lb ed="X" n="0555c24"/><lb ed="R040" n="0107b15"/>也。下釋勝之所以。有五節。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0556a" n="0556a"/>
<lb ed="X" n="0556a01"/><lb ed="R040" n="0107b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0556a0101">爾時須菩提。聞說是經。深解義趣。涕淚悲泣。而白佛
<lb ed="X" n="0556a02"/><lb ed="R040" n="0107b17"/>言。希有。世尊。佛說如是甚深經典。我從昔來。所得慧
<lb ed="X" n="0556a03"/><lb ed="R040" n="0107b18"/>眼。未曾得聞如是之經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0556a04"/><lb ed="R040" n="0108a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0556a0401">一泣歎未聞深法勝。空生理解<anchor xml:id="nkr_note_add_0556a0401" n="0556a0401"/><anchor xml:id="beg0556a0401" n="0556a0401"/>已<anchor xml:id="end0556a0401"/>廓。述其所悟。感
<lb ed="X" n="0556a05"/><lb ed="R040" n="0108a02"/>激未聞。謂捨身之苦。<anchor xml:id="nkr_note_add_0556a0501" n="0556a0501"/><anchor xml:id="beg0556a0501" n="0556a0501"/>已<anchor xml:id="end0556a0501"/>感人心。何況更聞不及持
<lb ed="X" n="0556a06"/><lb ed="R040" n="0108a03"/>說之勝。得聞此法。感佛恩深。喜極成悲。是故涕泣。
<lb ed="X" n="0556a07"/><lb ed="R040" n="0108a04"/>慧眼者。謂我從昔以來所得者。僅人空慧眼而<anchor xml:id="nkr_note_add_0556a0701" n="0556a0701"/><anchor xml:id="beg0556a0701" n="0556a0701"/>已<anchor xml:id="end0556a0701"/>。
<lb ed="X" n="0556a08"/><lb ed="R040" n="0108a05"/>未曾得聞如是法空深理之經。今深解其義趣。故
<lb ed="X" n="0556a09"/><lb ed="R040" n="0108a06"/>含悲感嘆也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0556a10"/><lb ed="R040" n="0108a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0556a1001">世尊。若復有人。得聞是經。信心淸淨。卽生實相。當知
<lb ed="X" n="0556a11"/><lb ed="R040" n="0108a08"/>是人。成就第一希有功德。世尊。是實相者。卽是非相。
<lb ed="X" n="0556a12"/><lb ed="R040" n="0108a09"/>是故如來。說名實相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0556a13"/><lb ed="R040" n="0108a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0556a1301">二淨心契理具德勝。謂若人聞此經。能生眞信之
<lb ed="X" n="0556a14"/><lb ed="R040" n="0108a11"/>心。此信若生。不信諸法。故云淸淨。諸法旣泯。實相
<lb ed="X" n="0556a15"/><lb ed="R040" n="0108a12"/>生焉。生字。卽應無所住而生其心之生。乃顯發之
<lb ed="X" n="0556a16"/><lb ed="R040" n="0108a13"/>義也。實相旣生。當知是人。必成就第一希有功德。
<lb ed="X" n="0556a17"/><lb ed="R040" n="0108a14"/>以超越凡小。無與等者。故云第一曠劫難聞。故云
<lb ed="X" n="0556a18"/><lb ed="R040" n="0108a15"/>希有也。實相非相者。良以實相無相。言念不及。雖
<lb ed="X" n="0556a19"/><lb ed="R040" n="0108a16"/>假言念。唯證相應。起念承當。但認影像。卽非眞信。
<lb ed="X" n="0556a20"/><lb ed="R040" n="0108a17"/>故拂之也。說名實相者。不壞假名。隨俗而說耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0556a21"/><lb ed="R040" n="0108a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0556a2101">世尊。我今得聞如是經典。信解受持。不足爲難。若當
<lb ed="X" n="0556a22"/><lb ed="R040" n="0108b01"/>來世。後五百歲。其有衆生。得聞是經。信解受持。是人
<lb ed="X" n="0556a23"/><lb ed="R040" n="0108b02"/>卽爲第一希有。何以故。此人無我相･人相･衆生相･壽
<lb ed="X" n="0556a24"/><lb ed="R040" n="0108b03"/>者相。所以者何。我相卽是非相。人相衆生相壽者相。
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0556b" n="0556b"/>
<lb ed="X" n="0556b01"/><lb ed="R040" n="0108b04"/>卽是非相。何以故。離一切諸相。卽名諸佛。佛吿須菩
<lb ed="X" n="0556b02"/><lb ed="R040" n="0108b05"/>提。如是。如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0556b03"/><lb ed="R040" n="0108b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0556b0301">三信解三空同佛勝。意云。我登聖果。親稟佛言。得
<lb ed="X" n="0556b04"/><lb ed="R040" n="0108b07"/>聞是經。信解受持。不足爲難。若當來後五百歲。去
<lb ed="X" n="0556b05"/><lb ed="R040" n="0108b08"/>聖時遙。目不覩玉毫之彩。耳不聞金口之音。其有
<lb ed="X" n="0556b06"/><lb ed="R040" n="0108b09"/>衆生。得聞是法空深理之經。覽遺敎而興思。觸微
<lb ed="X" n="0556b07"/><lb ed="R040" n="0108b10"/>言而啓悟。信無相法。解實相理。受而不忘。持而不
<lb ed="X" n="0556b08"/><lb ed="R040" n="0108b11"/>失。依解起行。不亦難乎。是人則爲第一希有者矣。</p>
<lb ed="X" n="0556b09"/><lb ed="R040" n="0108b12"/><p xml:id="pX25p0556b0901">又徵云。何以希有耶。夫難莫難於破二執。證二空。
<lb ed="X" n="0556b10"/><lb ed="R040" n="0108b13"/>此人當其信解之時。<anchor xml:id="nkr_note_add_0556b1001" n="0556b1001"/><anchor xml:id="beg0556b1001" n="0556b1001"/>已<anchor xml:id="end0556b1001"/>無我等四相。而我空矣。我
<lb ed="X" n="0556b11"/><lb ed="R040" n="0108b14"/>等四相卽是非相。卽法空矣。何以故爾。離一切諸
<lb ed="X" n="0556b12"/><lb ed="R040" n="0108b15"/>相。卽名諸佛。以執謝情亡。覺體顯露。而頓了諸佛
<lb ed="X" n="0556b13"/><lb ed="R040" n="0108b16"/>法身。則此豈不爲希有者乎。以上皆空生語也。唯
<lb ed="X" n="0556b14"/><lb ed="R040" n="0108b17"/>其領悟之深。故言之切。悲淚涕泣。誠出肺腑。豈比
<lb ed="X" n="0556b15"/><lb ed="R040" n="0108b18"/>世人之浮慕者乎。佛深嘉其言之當。意之切。故重
<lb ed="X" n="0556b16"/><lb ed="R040" n="0109a01"/>言以印之曰。如是如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0556b17"/><lb ed="R040" n="0109a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0556b1701">若復有人。得聞是經。不驚。不怖。不畏。當知是人。甚爲
<lb ed="X" n="0556b18"/><lb ed="R040" n="0109a03"/>希有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0556b19"/><lb ed="R040" n="0109a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0556b1901">四聞時不動希有勝。驚。謂愕然而恠。怖。則進退慞
<lb ed="X" n="0556b20"/><lb ed="R040" n="0109a05"/>惶。畏。則一向恐懼。世尊於人天小乘敎中。說空說
<lb ed="X" n="0556b21"/><lb ed="R040" n="0109a06"/>有。不達意者。隨言而執。及說此非空非有中道之
<lb ed="X" n="0556b22"/><lb ed="R040" n="0109a07"/>理。先所執者。聞之未免驚畏。却以爲非。今謂聞此
<lb ed="X" n="0556b23"/><lb ed="R040" n="0109a08"/>深法。不生驚畏。直趣大道者。實爲希有也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0556b24"/><lb ed="R040" n="0109a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0556b2401">何以故。須菩提。如來說。第一波羅蜜。卽非第一波羅
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0556c" n="0556c"/>
<lb ed="X" n="0556c01"/><lb ed="R040" n="0109a10"/>蜜。是名第一波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0556c02"/><lb ed="R040" n="0109a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0556c0201">五大因淸淨第一勝。徵意云。以何義故。聞而不驚
<lb ed="X" n="0556c03"/><lb ed="R040" n="0109a12"/>爲希有耶。謂六度前五。若無般若。不能到彼岸。以
<lb ed="X" n="0556c04"/><lb ed="R040" n="0109a13"/>有般若。度度皆到。故般若爲第一。若約勝義。則無
<lb ed="X" n="0556c05"/><lb ed="R040" n="0109a14"/>可言。故云卽非第一。約世諦。故云是名第一大因
<lb ed="X" n="0556c06"/><lb ed="R040" n="0109a15"/>淸淨。亦以此得名也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0556c07"/><lb ed="R040" n="0109a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第八疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0556c0701">○第八疑云。向說捨身。秪感有漏苦果。故福劣。且
<lb ed="X" n="0556c08"/><lb ed="R040" n="0109a17"/>受持演說。修菩薩行。不憚勤勞。如昔薩陀波崙。賣
<lb ed="X" n="0556c09"/><lb ed="R040" n="0109a18"/>心肝。求般若。及一句投火。半偈亡軀之<g ref="#CB05224">䫫</g>。亦是苦
<lb ed="X" n="0556c10"/><lb ed="R040" n="0109b01"/>行。云何不感苦果乎。如來曉以持經。達我法二空。
<lb ed="X" n="0556c11"/><lb ed="R040" n="0109b02"/>誰受苦果。安可與滯相者。同日而語哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0556c12"/><lb ed="R040" n="0109b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0556c1201">須菩提。忍辱波羅蜜。如來說非忍辱波羅蜜。何以故。
<lb ed="X" n="0556c13"/><lb ed="R040" n="0109b04"/>須菩提。如我昔爲歌利王割截身體。我於爾時。無我
<lb ed="X" n="0556c14"/><lb ed="R040" n="0109b05"/>相･無人相･無衆生相･無壽者相。何以故。我於往昔節
<lb ed="X" n="0556c15"/><lb ed="R040" n="0109b06"/>節支解時。若有我相･人相･衆生相･壽者相。應生嗔恨。
<lb ed="X" n="0556c16"/><lb ed="R040" n="0109b07"/>須菩提。又念過去。於五百世。作忍辱仙人。於爾所世。
<lb ed="X" n="0556c17"/><lb ed="R040" n="0109b08"/>無我相･無人相･無衆生相･無壽者相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0556c18"/><lb ed="R040" n="0109b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0556c1801">此斷持說未脫苦果疑也。二。初･明超忍以斷疑。又
<lb ed="X" n="0556c19"/><lb ed="R040" n="0109b10"/>二。</p><p xml:id="pX25p0556c1902" cb:place="inline">初･明忍體。六波羅蜜中。忍是苦相。忍到彼岸。苦
<lb ed="X" n="0556c20"/><lb ed="R040" n="0109b11"/>相<anchor xml:id="nkr_note_add_0556c2001" n="0556c2001"/><anchor xml:id="beg0556c2001" n="0556c2001"/>已<anchor xml:id="end0556c2001"/>離。況彼岸非岸。誰苦誰忍。以勝義諦中。能所
<lb ed="X" n="0556c21"/><lb ed="R040" n="0109b12"/>兩寂。無辱。無受辱者。安有忍乎。以此觀之。學般若
<lb ed="X" n="0556c22"/><lb ed="R040" n="0109b13"/>菩薩。不獨忘辱。抑且忘忍矣。</p><p xml:id="pX25p0556c2212" cb:place="inline">次･明忍相。有二。一引
<lb ed="X" n="0556c23"/><lb ed="R040" n="0109b14"/>一生證極苦忍。如是苦行。佛昔曾行。故引歌利之
<lb ed="X" n="0556c24"/><lb ed="R040" n="0109b15"/>事以證之。謂世尊往劫作仙人。山中修道。被歌利
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0557a" n="0557a"/>
<lb ed="X" n="0557a01"/><lb ed="R040" n="0109b16"/>王割截身體。歌利。此云極惡。同妃出獵。疲倦而寢。
<lb ed="X" n="0557a02"/><lb ed="R040" n="0109b17"/>妃往禮仙。王起嗔恚。尋至仙處。問仙曰。得四果不。
<lb ed="X" n="0557a03"/><lb ed="R040" n="0109b18"/>皆云不得。王言。汝旣年少。又未得果。具有貪欲煩
<lb ed="X" n="0557a04"/><lb ed="R040" n="0110a01"/>惱。云何恣意。觀我女人。仙言。我雖未斷欲結。然其
<lb ed="X" n="0557a05"/><lb ed="R040" n="0110a02"/>內心。實無貪著。由繫念無常不淨故。王怒割截。天
<lb ed="X" n="0557a06"/><lb ed="R040" n="0110a03"/>怒雨石。王懼懺悔。仙誓無嗔。四體平復。王乃免害。
<lb ed="X" n="0557a07"/><lb ed="R040" n="0110a04"/>佛云。我於爾時。無我人等四相。又反顯曰。當支解
<lb ed="X" n="0557a08"/><lb ed="R040" n="0110a05"/>時。若有我等四相。應生嗔恨。然我於爾時無嗔。是
<lb ed="X" n="0557a09"/><lb ed="R040" n="0110a06"/>知無我也。</p><p xml:id="pX25p0557a0905" cb:place="inline">二引多生證相續忍。謂不獨一生。五百
<lb ed="X" n="0557a10"/><lb ed="R040" n="0110a07"/>世中作忍辱仙人。無我等四相。不惟無苦。而且有
<lb ed="X" n="0557a11"/><lb ed="R040" n="0110a08"/>樂。以與正定慈悲相應故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0557a12"/><lb ed="R040" n="0110a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0557a1201">是故須菩提。菩薩應離一切相。發阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0557a13"/><lb ed="R040" n="0110a10"/>菩提心。不應住色生心。不應住聲香味觸法生心。應
<lb ed="X" n="0557a14"/><lb ed="R040" n="0110a11"/>生無所住心。若心有住。則爲非住。是故佛說菩薩心。
<lb ed="X" n="0557a15"/><lb ed="R040" n="0110a12"/>不應住色布施。須菩提。菩薩爲利益一切衆生故。應
<lb ed="X" n="0557a16"/><lb ed="R040" n="0110a13"/>如是布施。如來說一切諸相。卽是非相。又說一切衆
<lb ed="X" n="0557a17"/><lb ed="R040" n="0110a14"/>生。卽非衆生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0557a18"/><lb ed="R040" n="0110a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0557a1801">二･勸離相以安忍。論云。若有菩薩。不離我相。見苦
<lb ed="X" n="0557a19"/><lb ed="R040" n="0110a16"/>行苦。亦欲捨菩提心。故勸離相。無著云。爲對治不
<lb ed="X" n="0557a20"/><lb ed="R040" n="0110a17"/>忍因緣。有三種苦。謂流轉苦。衆生相違苦。乏受用
<lb ed="X" n="0557a21"/><lb ed="R040" n="0110a18"/>苦。有二。</p><p xml:id="pX25p0557a2104" cb:place="inline">初。總標離相發心。離一切相者。爲離如是
<lb ed="X" n="0557a22"/><lb ed="R040" n="0110b01"/>三苦相也。二。不應下。別顯亦有二。一。對治不忍流
<lb ed="X" n="0557a23"/><lb ed="R040" n="0110b02"/>轉苦。流是集諦。轉是苦諦。卽世間所繫六塵之境。
<lb ed="X" n="0557a24"/><lb ed="R040" n="0110b03"/>故云不應住色等生心。應生於無住菩提之心。若
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0557b" n="0557b"/>
<lb ed="X" n="0557b01"/><lb ed="R040" n="0110b04"/>使心有所住著。則於世間流轉苦中疲乏。菩提心
<lb ed="X" n="0557b02"/><lb ed="R040" n="0110b05"/>不生。卽非住於菩提心矣。是故佛於正答所問。行
<lb ed="X" n="0557b03"/><lb ed="R040" n="0110b06"/>施降心中。說菩薩心。不應住色布施。是引前以證
<lb ed="X" n="0557b04"/><lb ed="R040" n="0110b07"/>也。二菩薩爲利益下。對治不忍相違苦。菩薩爲利
<lb ed="X" n="0557b05"/><lb ed="R040" n="0110b08"/>羣生故。應如是離相行施。衆生相違。不生疲乏。云
<lb ed="X" n="0557b06"/><lb ed="R040" n="0110b09"/>何生嗔。隨於境緣而轉耶。故下遣著。顯示人法二
<lb ed="X" n="0557b07"/><lb ed="R040" n="0110b10"/>無我。一切諸相。是法境。卽是非相。顯法空。又說一
<lb ed="X" n="0557b08"/><lb ed="R040" n="0110b11"/>切衆生是人境。卽非衆生。顯人空。人法旣空。何處
<lb ed="X" n="0557b09"/><lb ed="R040" n="0110b12"/>見有衆生。乃因其相違而生疲乏耶。人法之相本
<lb ed="X" n="0557b10"/><lb ed="R040" n="0110b13"/>空。衆生不了。妄執爲有。是故勸離。離則內不見有
<lb ed="X" n="0557b11"/><lb ed="R040" n="0110b14"/>人。外不見有法。則誰忍誰違乎。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0557b12"/><lb ed="R040" n="0110b15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第九疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0557b1201">○第九。因上較量。內外財施。不及持經。而得菩提。
<lb ed="X" n="0557b13"/><lb ed="R040" n="0110b16"/>遂疑云。若然者。且言說是因。因卽是道。以此證果。
<lb ed="X" n="0557b14"/><lb ed="R040" n="0110b17"/>理則不成。何者。以果是無爲。無爲有體。因乃有爲。
<lb ed="X" n="0557b15"/><lb ed="R040" n="0110b18"/>有爲無體。無體之道。不到果中。云何說此而爲因
<lb ed="X" n="0557b16"/><lb ed="R040" n="0111a01"/>耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0557b17"/><lb ed="R040" n="0111a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0557b1701">須菩提。如來是眞語者･實語者･如語者･不誑語者･不
<lb ed="X" n="0557b18"/><lb ed="R040" n="0111a03"/>異語者。須菩提。如來所得法。此法無實無虗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0557b19"/><lb ed="R040" n="0111a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0557b1901">此斷能證無體非因疑也。</p><p xml:id="pX25p0557b1911" cb:place="inline">意云。如來之言。眞實無
<lb ed="X" n="0557b20"/><lb ed="R040" n="0111a05"/>異。皆如其事。不誑衆生。持說得菩提。何以疑而不
<lb ed="X" n="0557b21"/><lb ed="R040" n="0111a06"/>信。菩提雖不在持說而持說。能爲菩提之因。苟隨
<lb ed="X" n="0557b22"/><lb ed="R040" n="0111a07"/>言生執。聞依持說得菩提。便謂言中有菩提。及聞
<lb ed="X" n="0557b23"/><lb ed="R040" n="0111a08"/>言中無菩提。便謂畢竟無菩提。不達言空法實。故
<lb ed="X" n="0557b24"/><lb ed="R040" n="0111a09"/>作斯執。今則遣之曰。汝豈知如來所得之法。本無
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0557c" n="0557c"/>
<lb ed="X" n="0557c01"/><lb ed="R040" n="0111a10"/>實無虗者乎。何者。言說緣生。性本空寂。非實也。菩
<lb ed="X" n="0557c02"/><lb ed="R040" n="0111a11"/>提體實。雖不在言說。不離言說之中。非虗也。若然
<lb ed="X" n="0557c03"/><lb ed="R040" n="0111a12"/>者。則不應言中執有。離言執無。達此無實無虗之
<lb ed="X" n="0557c04"/><lb ed="R040" n="0111a13"/>法。則永離諸執矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0557c05"/><lb ed="R040" n="0111a14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第十疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0557c0501">○第十疑。從第三中來。彼但云無爲。此云眞如。揀
<lb ed="X" n="0557c06"/><lb ed="R040" n="0111a15"/>餘無爲。以顯徧義。餘無爲。有不徧故。謂此徧一切
<lb ed="X" n="0557c07"/><lb ed="R040" n="0111a16"/>時。一切處。處則及乎塵塵。時則該乎念念。若然。卽
<lb ed="X" n="0557c08"/><lb ed="R040" n="0111a17"/>合皆得。何故有不得者。釋意云。若住法行施。則不
<lb ed="X" n="0557c09"/><lb ed="R040" n="0111a18"/>得眞如。如人入暗中。一無所見。若無住行施。則得
<lb ed="X" n="0557c10"/><lb ed="R040" n="0111b01"/>眞如。如太陽昇天。何所不曯。得失在人。非關眞如
<lb ed="X" n="0557c11"/><lb ed="R040" n="0111b02"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0557c12"/><lb ed="R040" n="0111b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0557c1201">須菩提。若菩薩。心住於法。而行布施。如人入闇。卽無
<lb ed="X" n="0557c13"/><lb ed="R040" n="0111b04"/>所見。若菩薩。心不住法。而行布施。如人有目。日光明
<lb ed="X" n="0557c14"/><lb ed="R040" n="0111b05"/>炤。見種種色。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0557c15"/><lb ed="R040" n="0111b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0557c1501">此斷如徧有得無得疑也。有二。初。擧喩斷疑。二。讚
<lb ed="X" n="0557c16"/><lb ed="R040" n="0111b07"/>經功德。今初。謂眞如雖徧。得失在人。譬如虗空。無
<lb ed="X" n="0557c17"/><lb ed="R040" n="0111b08"/>所不遍。遍衆生。遍國土。徧一切時。而性中無量功
<lb ed="X" n="0557c18"/><lb ed="R040" n="0111b09"/>德。如虗空中種種色。無所乏少。若菩薩無般若觀
<lb ed="X" n="0557c19"/><lb ed="R040" n="0111b10"/>照之智。心住於法。執著色等六塵。而行布施。如是
<lb ed="X" n="0557c20"/><lb ed="R040" n="0111b11"/>則心不淸淨。爲塵所染。正智不顯。不證眞性。如人
<lb ed="X" n="0557c21"/><lb ed="R040" n="0111b12"/>入闇冥之中。雖對物而不見物。雖在空何曾見空。</p>
<lb ed="X" n="0557c22"/><lb ed="R040" n="0111b13"/><p xml:id="pX25p0557c2201">若菩薩有般若觀照之智。其心不住著於六塵等
<lb ed="X" n="0557c23"/><lb ed="R040" n="0111b14"/>法而行布施。如是。則心淸淨。不爲塵染。智慧明發。
<lb ed="X" n="0557c24"/><lb ed="R040" n="0111b15"/>眞性廓周。自然明見。如人眼目淸明。天色晴霽。日
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0558a" n="0558a"/>
<lb ed="X" n="0558a01"/><lb ed="R040" n="0111b16"/>光普照。虗空中所有種種之色。無所不見。不但明
<lb ed="X" n="0558a02"/><lb ed="R040" n="0111b17"/>時空無邊際。卽迷暗之時。身在其中。未曾暫離。是
<lb ed="X" n="0558a03"/><lb ed="R040" n="0111b18"/>知迷悟在人。非眞如有徧不徧也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0558a04"/><lb ed="R040" n="0112a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0558a0401">須菩提。當來之世。若有善男子･善女人。能於此經。受
<lb ed="X" n="0558a05"/><lb ed="R040" n="0112a02"/>持讀誦。則爲如來。以佛智慧。悉知是人。悉見是人。皆
<lb ed="X" n="0558a06"/><lb ed="R040" n="0112a03"/>得成就無量無邊功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0558a07"/><lb ed="R040" n="0112a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0558a0701">二。讚經功德。此經似乎一周將終。故重讚之。先總
<lb ed="X" n="0558a08"/><lb ed="R040" n="0112a05"/>讚。論云。爲欲受故讀。爲欲持故誦。又受持修行。依
<lb ed="X" n="0558a09"/><lb ed="R040" n="0112a06"/>總持法故。讀誦修行。依聞慧廣故。是則從他聞法。
<lb ed="X" n="0558a10"/><lb ed="R040" n="0112a07"/>內自思惟。得修行智。而三慧具矣。其所得無量無
<lb ed="X" n="0558a11"/><lb ed="R040" n="0112a08"/>邊功德。除佛世尊。無能知見者矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0558a12"/><lb ed="R040" n="0112a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0558a1201">須菩提。若有善男子･善女人。初日分。以恒河沙等身
<lb ed="X" n="0558a13"/><lb ed="R040" n="0112a10"/>布施。中日分。復以恒河沙等身布施。後日分。亦以恒
<lb ed="X" n="0558a14"/><lb ed="R040" n="0112a11"/>河沙等身布施。如是無量百千萬億劫。以身布施。若
<lb ed="X" n="0558a15"/><lb ed="R040" n="0112a12"/>復有人。聞此經典。信心不逆。其福勝彼。何況書寫･受
<lb ed="X" n="0558a16"/><lb ed="R040" n="0112a13"/>持讀誦･爲人解說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0558a17"/><lb ed="R040" n="0112a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0558a1701">二別顯反覆讚揚。別有十段。</p><p xml:id="pX25p0558a1712" cb:place="inline">一捨命不如。前者一
<lb ed="X" n="0558a18"/><lb ed="R040" n="0112a15"/>河沙身命布施。不及持經之福。今一日三時。以恒
<lb ed="X" n="0558a19"/><lb ed="R040" n="0112a16"/>河沙等身布施。至於無量億劫。日日皆然。尙不及
<lb ed="X" n="0558a20"/><lb ed="R040" n="0112a17"/>信心不逆之福。況從而書寫。受持讀誦。爲人解說
<lb ed="X" n="0558a21"/><lb ed="R040" n="0112a18"/>者乎。其功德利益不可思議者矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0558a22"/><lb ed="R040" n="0112b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0558a2201">須菩提。以要言之。是經有不可思議･不可稱量無邊
<lb ed="X" n="0558a23"/><lb ed="R040" n="0112b02"/>功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0558a24"/><lb ed="R040" n="0112b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0558a2401">二餘乘莫測。以非餘者境界故。不可思議者。自覺
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0558b" n="0558b"/>
<lb ed="X" n="0558b01"/><lb ed="R040" n="0112b04"/>聖智之境。唯證相應故。不可稱量者。無有等及勝
<lb ed="X" n="0558b02"/><lb ed="R040" n="0112b05"/>故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0558b03"/><lb ed="R040" n="0112b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0558b0301">如來爲發大乘者說。爲發最上乘者說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0558b04"/><lb ed="R040" n="0112b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0558b0401">三爲大機說。大乘猶濫權敎。最上乘。乃佛乘也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0558b05"/><lb ed="R040" n="0112b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0558b0501">若有人。能受持讀誦。廣爲人說。如來悉知是人。悉見
<lb ed="X" n="0558b06"/><lb ed="R040" n="0112b09"/>是人。皆得成就。不可量･不可稱･無有邊･不可思議功
<lb ed="X" n="0558b07"/><lb ed="R040" n="0112b10"/>德。如是人等。則爲荷擔如來阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0558b08"/><lb ed="R040" n="0112b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0558b0801">四具德能傳。謂唯能荷擔菩提。令佛種不斷者。能
<lb ed="X" n="0558b09"/><lb ed="R040" n="0112b12"/>成就如上不可思議功德。餘不能也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0558b10"/><lb ed="R040" n="0112b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0558b1001">何以故。須菩提。若樂小法者。著我見･人見･衆生見･壽
<lb ed="X" n="0558b11"/><lb ed="R040" n="0112b14"/>者見。則於此經。不能聽受讀誦･爲人解說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0558b12"/><lb ed="R040" n="0112b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0558b1201">五樂小不堪。四諦緣生。名爲小法。聲聞緣覺。是樂
<lb ed="X" n="0558b13"/><lb ed="R040" n="0112b16"/>小之人。彼有法執。此顯三空。非其境界。故不能持
<lb ed="X" n="0558b14"/><lb ed="R040" n="0112b17"/>說也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0558b15"/><lb ed="R040" n="0112b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0558b1501">須菩提。在在處處。若有此經。一切世間･天人阿修羅。
<lb ed="X" n="0558b16"/><lb ed="R040" n="0113a01"/>所應供養。當知此處。則爲是塔。皆應恭敬。作禮圍遶。
<lb ed="X" n="0558b17"/><lb ed="R040" n="0113a02"/>以諸華香。而散其處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0558b18"/><lb ed="R040" n="0113a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0558b1801">六所在如塔。謂般若所在。卽是法身。如塔廟然。常
<lb ed="X" n="0558b19"/><lb ed="R040" n="0113a04"/>有八部恭敬。散華供養。不可輕褻也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0558b20"/><lb ed="R040" n="0113a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0558b2001">復次。須菩提。善男子･善女人。受持讀誦此經。若爲人
<lb ed="X" n="0558b21"/><lb ed="R040" n="0113a06"/>輕賤。是人先世罪業。應墮惡道。以今世人輕賤故。先
<lb ed="X" n="0558b22"/><lb ed="R040" n="0113a07"/>世罪業。則爲消滅。當得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0558b23"/><lb ed="R040" n="0113a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0558b2301">七轉罪成佛。持經者宜爲人所尊敬。必無輕賤之
<lb ed="X" n="0558b24"/><lb ed="R040" n="0113a09"/>事。若爲輕賤。以是人先世。或未持經之先。作罪惡
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0558c" n="0558c"/>
<lb ed="X" n="0558c01"/><lb ed="R040" n="0113a10"/>之業。來世應墮惡道受報。由今持經功德。遂轉重
<lb ed="X" n="0558c02"/><lb ed="R040" n="0113a11"/>報令輕受。轉生報後報令現受。止以今世爲人所
<lb ed="X" n="0558c03"/><lb ed="R040" n="0113a12"/>輕賤之故。彼先世所有罪業。卽爲消滅。不唯滅罪。
<lb ed="X" n="0558c04"/><lb ed="R040" n="0113a13"/>且以熏修般若之故。當來必得菩提。蓋持經無我。
<lb ed="X" n="0558c05"/><lb ed="R040" n="0113a14"/>卽煩惱障盡。罪業消滅。卽業障盡。不墮。卽報障盡。
<lb ed="X" n="0558c06"/><lb ed="R040" n="0113a15"/>三障旣盡。三德必圓。今雖未得。當來必得也。輕賤
<lb ed="X" n="0558c07"/><lb ed="R040" n="0113a16"/>者。一切毀辱。總包其中。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0558c08"/><lb ed="R040" n="0113a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0558c0801">須菩提。我念過去無量阿僧祗劫。於然燈佛前。得値
<lb ed="X" n="0558c09"/><lb ed="R040" n="0113a18"/>八百四千萬億那由他諸佛。悉皆供養承事。無空過
<lb ed="X" n="0558c10"/><lb ed="R040" n="0113b01"/>者。若復有人。於後末世。能受持讀誦此經。所得功德。
<lb ed="X" n="0558c11"/><lb ed="R040" n="0113b02"/>於我所供養諸佛功德。百分不及一。千萬億分･乃至
<lb ed="X" n="0558c12"/><lb ed="R040" n="0113b03"/>算數譬喩所不能及。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0558c13"/><lb ed="R040" n="0113b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0558c1301">八超事多佛。十億爲洛叉。十洛叉爲俱胝。十俱胝
<lb ed="X" n="0558c14"/><lb ed="R040" n="0113b05"/>爲那由他。意明持說此經。速證菩提之法。所以超
<lb ed="X" n="0558c15"/><lb ed="R040" n="0113b06"/>過如來事多尊之福。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0558c16"/><lb ed="R040" n="0113b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0558c1601">須菩提。若善男子･善女人。於後末世。有受持讀誦此
<lb ed="X" n="0558c17"/><lb ed="R040" n="0113b08"/>經。所得功德。我若具說者。或有人聞。心則狂亂。狐疑
<lb ed="X" n="0558c18"/><lb ed="R040" n="0113b09"/>不信。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0558c19"/><lb ed="R040" n="0113b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0558c1901">九具聞則疑。謂此經功德。雖多次較量。未敢具足
<lb ed="X" n="0558c20"/><lb ed="R040" n="0113b11"/>而說。若具足說者。本欲令人生信。其如非其境界。
<lb ed="X" n="0558c21"/><lb ed="R040" n="0113b12"/>聞之心則狂惑瞀亂反致狐疑不信。謂世間那有
<lb ed="X" n="0558c22"/><lb ed="R040" n="0113b13"/>此事。按前十疑。邐迤次第。五番較量。謂外財兩度。
<lb ed="X" n="0558c23"/><lb ed="R040" n="0113b14"/>內財兩度。佛因一度。且第一。一大千界寶施。第二。
<lb ed="X" n="0558c24"/><lb ed="R040" n="0113b15"/>無量大千界寶施。第三。一恒沙身命。第四。無量恒
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0559a" n="0559a"/>
<lb ed="X" n="0559a01"/><lb ed="R040" n="0113b16"/>沙身命。三時布施至無量劫。是較量之極。更無譬
<lb ed="X" n="0559a02"/><lb ed="R040" n="0113b17"/>喩可以比況。後所較量。但是別意。隨時略擧。一大
<lb ed="X" n="0559a03"/><lb ed="R040" n="0113b18"/>千界寶。或須彌聚寶。或阿僧祗寶。非同前說。五重
<lb ed="X" n="0559a04"/><lb ed="R040" n="0114a01"/>次第也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0559a05"/><lb ed="R040" n="0114a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0559a0501">須菩提。當知是經義不可思議。果報亦不可思議。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0559a06"/><lb ed="R040" n="0114a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0559a0601">十總結幽邃。至此讚較都絕。望前數段。故總結云。
<lb ed="X" n="0559a07"/><lb ed="R040" n="0114a04"/>是經義不可思議。則持經果報。亦不可思議矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0559a08"/><lb ed="R040" n="0114a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第十一疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0559a0801">○第十一疑。以上來一周<anchor xml:id="nkr_note_add_0559a0801" n="0559a0801"/><anchor xml:id="beg0559a0801" n="0559a0801"/>已<anchor xml:id="end0559a0801"/>竟。又疑云。住修降伏
<lb ed="X" n="0559a09"/><lb ed="R040" n="0114a06"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0559a0901" n="0559a0901"/><anchor xml:id="beg0559a0901" n="0559a0901"/>已<anchor xml:id="end0559a0901"/>徹三空。旣無有我。然住修降伏。及斷上十種疑
<lb ed="X" n="0559a10"/><lb ed="R040" n="0114a07"/>執者。畢竟是誰乎。故重請問。以斷微細執情。所謂
<lb ed="X" n="0559a11"/><lb ed="R040" n="0114a08"/>了了了時無可了。玄玄玄處更須呵。是也。問答不
<lb ed="X" n="0559a12"/><lb ed="R040" n="0114a09"/>異前。而所明之理。所斷之惑。逈異于前也。讀者詳
<lb ed="X" n="0559a13"/><lb ed="R040" n="0114a10"/>之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0559a14"/><lb ed="R040" n="0114a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0559a1401">爾時。須菩提白佛言。世尊。善男子･善女人。發阿耨多
<lb ed="X" n="0559a15"/><lb ed="R040" n="0114a12"/>羅三藐三菩提心。云何應住。云何降伏其心。佛吿須
<lb ed="X" n="0559a16"/><lb ed="R040" n="0114a13"/>菩提。若善男子･善女人。發阿耨多羅三藐三菩提心
<lb ed="X" n="0559a17"/><lb ed="R040" n="0114a14"/>者。當生如是心。我應滅度一切衆生。滅度一切衆生
<lb ed="X" n="0559a18"/><lb ed="R040" n="0114a15"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0559a1801" n="0559a1801"/><anchor xml:id="beg0559a1801" n="0559a1801"/>已<anchor xml:id="end0559a1801"/>。而無有一衆生實滅度者。何以故。若菩薩有我相･
<lb ed="X" n="0559a19"/><lb ed="R040" n="0114a16"/>人相･衆生相･壽者相。卽非菩薩。所以者何。須菩提。實
<lb ed="X" n="0559a20"/><lb ed="R040" n="0114a17"/>無有法。發阿耨多羅三藐三菩提心者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0559a21"/><lb ed="R040" n="0114a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0559a2101">此斷住修降伏是我疑也。</p><p xml:id="pX25p0559a2111" cb:place="inline">空生承上正答。及斷十
<lb ed="X" n="0559a22"/><lb ed="R040" n="0114b01"/>種疑。如來所以開示無我者至矣。苟無有我。是誰
<lb ed="X" n="0559a23"/><lb ed="R040" n="0114b02"/>發心住修降伏。故重請問住修降伏之義。以斷前
<lb ed="X" n="0559a24"/><lb ed="R040" n="0114b03"/>住修降伏是我之疑也。如來所答亦不異前。謂發
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0559b" n="0559b"/>
<lb ed="X" n="0559b01"/><lb ed="R040" n="0114b04"/>菩提心者。當生如是心。我應滅度一切衆生。實無
<lb ed="X" n="0559b02"/><lb ed="R040" n="0114b05"/>衆生得滅度者。是無所度之境。若謂我能度衆生。
<lb ed="X" n="0559b03"/><lb ed="R040" n="0114b06"/>則有我人四相。卽非菩薩。是無能度之心。故慈氏
<lb ed="X" n="0559b04"/><lb ed="R040" n="0114b07"/>頌云。若內心修行。存我爲菩薩。此卽障於心。違於
<lb ed="X" n="0559b05"/><lb ed="R040" n="0114b08"/>不住道。次徵云。所以必外無生。內無我者。何也。以
<lb ed="X" n="0559b06"/><lb ed="R040" n="0114b09"/>實無有法。名發菩提心者。法字。能所俱攝。謂能所
<lb ed="X" n="0559b07"/><lb ed="R040" n="0114b10"/>俱寂。方是發無上菩提心者。此宛轉搜剔有我之
<lb ed="X" n="0559b08"/><lb ed="R040" n="0114b11"/>疑也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0559b09"/><lb ed="R040" n="0114b12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第十二疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0559b0901">○第十二疑云。若無菩薩。云何釋迦因地於然燈
<lb ed="X" n="0559b10"/><lb ed="R040" n="0114b13"/>佛所。行菩薩行耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0559b11"/><lb ed="R040" n="0114b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0559b1101">須菩提。於意云何。如來於燃燈佛所。有法得阿耨多
<lb ed="X" n="0559b12"/><lb ed="R040" n="0114b15"/>羅三藐三菩提不。不也。世尊。如我解佛所說義。佛於
<lb ed="X" n="0559b13"/><lb ed="R040" n="0114b16"/>燃燈佛所。無有法。得阿耨多羅三藐三菩提。佛言。如
<lb ed="X" n="0559b14"/><lb ed="R040" n="0114b17"/>是。如是。須菩提。實無有法。如來得阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0559b15"/><lb ed="R040" n="0114b18"/>菩提。須菩提。若有法。如來得阿耨多羅三藐三菩提
<lb ed="X" n="0559b16"/><lb ed="R040" n="0115a01"/>者。燃燈佛則不與我授記。汝於來世當得作佛。號釋
<lb ed="X" n="0559b17"/><lb ed="R040" n="0115a02"/>迦牟尼。以實無有法。得阿耨多羅三藐三菩提。是故
<lb ed="X" n="0559b18"/><lb ed="R040" n="0115a03"/>燃燈佛與我授記。作是言。汝於來世。當得作佛。號釋
<lb ed="X" n="0559b19"/><lb ed="R040" n="0115a04"/>迦牟尼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0559b20"/><lb ed="R040" n="0115a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0559b2001">此斷佛因是有菩薩疑也。</p><p xml:id="pX25p0559b2011" cb:place="inline">昔降怨王請佛入城。城
<lb ed="X" n="0559b21"/><lb ed="R040" n="0115a06"/>中長幼盡迎。路泥。善慧布髮。佛與授記。故擧此問。
<lb ed="X" n="0559b22"/><lb ed="R040" n="0115a07"/>空生答無有法得菩提者。以善慧彼時。都無所得。
<lb ed="X" n="0559b23"/><lb ed="R040" n="0115a08"/>離諸分別。由無法故得記。若有法者。是有心相。不
<lb ed="X" n="0559b24"/><lb ed="R040" n="0115a09"/>順菩提。佛不與記。佛遂印可曰。如是如是。實無有
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0559c" n="0559c"/>
<lb ed="X" n="0559c01"/><lb ed="R040" n="0115a10"/>法。如來於燃燈佛所得菩提者。又呼空生反覆釋
<lb ed="X" n="0559c02"/><lb ed="R040" n="0115a11"/>之曰。若有法得菩提。燃燈佛則不與我授記曰。汝
<lb ed="X" n="0559c03"/><lb ed="R040" n="0115a12"/>於來世。當得作佛。號釋迦牟尼。</p><p xml:id="pX25p0559c0313" cb:place="inline">釋迦。翻能仁。牟尼。
<lb ed="X" n="0559c04"/><lb ed="R040" n="0115a13"/>翻寂默。以寂默冥理。不住生死。能仁利物。不住涅
<lb ed="X" n="0559c05"/><lb ed="R040" n="0115a14"/>槃。以實無有一法得菩提。是故燃燈佛。於人天衆
<lb ed="X" n="0559c06"/><lb ed="R040" n="0115a15"/>前與我授記曰。善慧。汝於來世。當得作佛。號釋迦
<lb ed="X" n="0559c07"/><lb ed="R040" n="0115a16"/>牟尼。授記之時。智與理冥。境與神會。何有一法可
<lb ed="X" n="0559c08"/><lb ed="R040" n="0115a17"/>得耶。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0559c09"/><lb ed="R040" n="0115a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第十三疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0559c0901">○第十三疑云。果法號曰菩提。證得始名爲佛。旣
<lb ed="X" n="0559c10"/><lb ed="R040" n="0115b01"/>菩提不可得。豈有能證如來耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0559c11"/><lb ed="R040" n="0115b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0559c1101">何以故。如來者。卽諸法如義。若有人言如來得阿耨
<lb ed="X" n="0559c12"/><lb ed="R040" n="0115b03"/>多羅三藐三菩提。須菩提。實無有法。佛得阿耨多羅
<lb ed="X" n="0559c13"/><lb ed="R040" n="0115b04"/>三藐三菩提。須菩提。如來所得阿耨多羅三藐三菩
<lb ed="X" n="0559c14"/><lb ed="R040" n="0115b05"/>提。於是中無實無虗。是故如來說一切法。皆是佛法。
<lb ed="X" n="0559c15"/><lb ed="R040" n="0115b06"/>須菩提。所言一切法者。卽非一切法。是故名一切法。
<lb ed="X" n="0559c16"/><lb ed="R040" n="0115b07"/>須菩提。譬如人身長大。須菩提言。世尊。如來說人身
<lb ed="X" n="0559c17"/><lb ed="R040" n="0115b08"/>長大。卽非大身。是名大身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0559c18"/><lb ed="R040" n="0115b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0559c1801">此斷無因則無佛法疑也。</p><p xml:id="pX25p0559c1811" cb:place="inline">卽躡上章而來。徵意云。
<lb ed="X" n="0559c19"/><lb ed="R040" n="0115b10"/>若無菩提。則無有佛。何以得有如來耶。釋中先斷
<lb ed="X" n="0559c20"/><lb ed="R040" n="0115b11"/>無佛疑。若言無佛。於四句中墮損減謗。是眞謗佛。
<lb ed="X" n="0559c21"/><lb ed="R040" n="0115b12"/>夫如來者。非他。卽諸法如義。如者。眞如。通於凡聖。
<lb ed="X" n="0559c22"/><lb ed="R040" n="0115b13"/>但以衆生垢染。故名如去。佛位淸淨。故名如來。若
<lb ed="X" n="0559c23"/><lb ed="R040" n="0115b14"/>無眞如。則無有佛。今眞如本有。復何疑乎。此顯眞
<lb ed="X" n="0559c24"/><lb ed="R040" n="0115b15"/>如是佛。故非無也。</p><p xml:id="pX25p0559c2408" cb:place="inline">次斷無法疑。佛與菩提。義分人
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0560a" n="0560a"/>
<lb ed="X" n="0560a01"/><lb ed="R040" n="0115b16"/>法。體無二源。由是唐言。總名爲覺。始疑無佛。乃以
<lb ed="X" n="0560a02"/><lb ed="R040" n="0115b17"/>如義釋之。次疑無法。謂菩提有得。是有執。菩提無
<lb ed="X" n="0560a03"/><lb ed="R040" n="0115b18"/>得。是無執。如來雙遣之曰。如來所得菩提。於是中
<lb ed="X" n="0560a04"/><lb ed="R040" n="0116a01"/>無實。以菩提無彼色聲等相故。亦無虗。以無色聲
<lb ed="X" n="0560a05"/><lb ed="R040" n="0116a02"/>等相處。卽無相是菩提相故。旣無實之可指。亦無
<lb ed="X" n="0560a06"/><lb ed="R040" n="0116a03"/>虗之可言。一如而<anchor xml:id="nkr_note_add_0560a0601" n="0560a0601"/><anchor xml:id="beg0560a0601" n="0560a0601"/>已<anchor xml:id="end0560a0601"/>。</p><p xml:id="pX25p0560a0609" cb:place="inline">是故如來說一切凡聖依正
<lb ed="X" n="0560a07"/><lb ed="R040" n="0116a04"/>之法。並以眞如爲體。皆是佛法。又言一切法卽非
<lb ed="X" n="0560a08"/><lb ed="R040" n="0116a05"/>一切法者。以卽是眞如。非色等法故。是故名一切
<lb ed="X" n="0560a09"/><lb ed="R040" n="0116a06"/>法者。是眞如法自性故。</p><p xml:id="pX25p0560a0910" cb:place="inline">如來又顯眞佛眞法之體
<lb ed="X" n="0560a10"/><lb ed="R040" n="0116a07"/>曰。譬如人身長大者。謂眞如法身也。卽非大身者。
<lb ed="X" n="0560a11"/><lb ed="R040" n="0116a08"/>離諸相也。是名大身者。有眞如體也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0560a12"/><lb ed="R040" n="0116a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第十四疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0560a1201">○第十四疑云。若無菩薩者。諸佛不成菩提。衆生
<lb ed="X" n="0560a13"/><lb ed="R040" n="0116a10"/>不入涅槃。亦無淸淨佛土。何故諸菩薩發心。欲令
<lb ed="X" n="0560a14"/><lb ed="R040" n="0116a11"/>衆生入涅槃。起心修行淸淨佛土耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0560a15"/><lb ed="R040" n="0116a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0560a1501">須菩提。菩薩亦如是。若作是言。我當滅度無量衆生。
<lb ed="X" n="0560a16"/><lb ed="R040" n="0116a13"/>則不名菩薩。何以故。須菩提。實無有法。名爲菩薩。是
<lb ed="X" n="0560a17"/><lb ed="R040" n="0116a14"/>故佛說一切法。無我･無人･無衆生･無壽者。須菩提。若
<lb ed="X" n="0560a18"/><lb ed="R040" n="0116a15"/>菩薩作是念。我當莊嚴佛土。是不名菩薩。何以故。如
<lb ed="X" n="0560a19"/><lb ed="R040" n="0116a16"/>來說莊嚴佛土者。卽非莊嚴。是名莊嚴。須菩提。若菩
<lb ed="X" n="0560a20"/><lb ed="R040" n="0116a17"/>薩通達無我･法者。如來說名眞是菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0560a21"/><lb ed="R040" n="0116a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0560a2101">此斷無人度生嚴土疑也。</p><p xml:id="pX25p0560a2111" cb:place="inline">此疑亦從第十二佛因
<lb ed="X" n="0560a22"/><lb ed="R040" n="0116b01"/>中來。起則同時。斷須次第。</p><p xml:id="pX25p0560a2211" cb:place="inline">先斷度生疑。謂若言我
<lb ed="X" n="0560a23"/><lb ed="R040" n="0116b02"/>當滅度無量衆生。則不名菩薩。何以不名菩薩。以
<lb ed="X" n="0560a24"/><lb ed="R040" n="0116b03"/>實無法名菩薩。豈有我度衆生耶。是故佛常宣說。
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0560b" n="0560b"/>
<lb ed="X" n="0560b01"/><lb ed="R040" n="0116b04"/>一切諸法。本無我人等相。但違之則是衆生。順之
<lb ed="X" n="0560b02"/><lb ed="R040" n="0116b05"/>則是菩薩。</p><p xml:id="pX25p0560b0205" cb:place="inline">次斷嚴土疑。准上可知。偈云。不達眞法
<lb ed="X" n="0560b03"/><lb ed="R040" n="0116b06"/>界。起度衆生意。及淸淨國土。生心卽是倒。問。此與
<lb ed="X" n="0560b04"/><lb ed="R040" n="0116b07"/>第六皆言嚴土。義何別耶。答。前對無取疑有取。此
<lb ed="X" n="0560b05"/><lb ed="R040" n="0116b08"/>對無人疑有人。佛意但是拂於我人之心。非是泯
<lb ed="X" n="0560b06"/><lb ed="R040" n="0116b09"/>於菩薩。所以空生起疑之處。云無菩薩。如來斷疑
<lb ed="X" n="0560b07"/><lb ed="R040" n="0116b10"/>之處。則言無人。彼此媕含。未嘗顯說。直至此處。方
<lb ed="X" n="0560b08"/><lb ed="R040" n="0116b11"/>乃決通。特言通達無我･法者。如來說名眞是菩薩。
<lb ed="X" n="0560b09"/><lb ed="R040" n="0116b12"/>謂人無我。法無我也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0560b10"/><lb ed="R040" n="0116b13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第十五疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0560b1001">○第十五疑云。若菩薩不見彼是衆生。我爲菩薩。
<lb ed="X" n="0560b11"/><lb ed="R040" n="0116b14"/>不見所嚴淨之佛土。若爾。則諸佛不見諸法。都無
<lb ed="X" n="0560b12"/><lb ed="R040" n="0116b15"/>智眼耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0560b13"/><lb ed="R040" n="0116b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0560b1301">須菩提。於意云何。如來有肉眼不。如是。世尊。如來有
<lb ed="X" n="0560b14"/><lb ed="R040" n="0116b17"/>肉眼。須菩提。於意云何。如來有天眼不。如是。世尊。如
<lb ed="X" n="0560b15"/><lb ed="R040" n="0116b18"/>來有天眼。須菩提。於意云何。如來有慧眼不。如是。世
<lb ed="X" n="0560b16"/><lb ed="R040" n="0117a01"/>尊。如來有慧眼。須菩提。於意云何。如來有法眼不。如
<lb ed="X" n="0560b17"/><lb ed="R040" n="0117a02"/>是。世尊。如來有法眼。須菩提。於意云何。如來有佛眼
<lb ed="X" n="0560b18"/><lb ed="R040" n="0117a03"/>不。如是。世尊。如來有佛眼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0560b19"/><lb ed="R040" n="0117a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0560b1901">此斷諸佛不見諸法疑也。文二。一約能見五眼以
<lb ed="X" n="0560b20"/><lb ed="R040" n="0117a05"/>明見淨。諸佛雖不見諸法。非無了境之智。蓋諸佛
<lb ed="X" n="0560b21"/><lb ed="R040" n="0117a06"/>知見淨勝。具於五眼淨用。肉眼見障內色。佛具諸
<lb ed="X" n="0560b22"/><lb ed="R040" n="0117a07"/>根。豈無肉眼。天眼者。於肉眼邊。引淨天眼。見障外
<lb ed="X" n="0560b23"/><lb ed="R040" n="0117a08"/>色。淨名云。唯佛世尊。得眞天眼。慧眼以根本智照
<lb ed="X" n="0560b24"/><lb ed="R040" n="0117a09"/>眞理。法眼。以後得智說法度生。佛眼者。前四在佛。
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0560c" n="0560c"/>
<lb ed="X" n="0560c01"/><lb ed="R040" n="0117a10"/>總名佛眼。又見佛性圓極。名爲佛眼。古德偈云。天
<lb ed="X" n="0560c02"/><lb ed="R040" n="0117a11"/>眼通非礙。肉眼礙非通。法眼唯觀俗。慧眼了知空。
<lb ed="X" n="0560c03"/><lb ed="R040" n="0117a12"/>佛眼如千日。照異體還同。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0560c04"/><lb ed="R040" n="0117a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0560c0401">須菩提。於意云何。如恒河中所有沙。佛說是沙不。如
<lb ed="X" n="0560c05"/><lb ed="R040" n="0117a14"/>是。世尊。如來說是沙。須菩提。於意云何。如一恒河中
<lb ed="X" n="0560c06"/><lb ed="R040" n="0117a15"/>所有沙。有如是沙等恒河。是諸恒河所有沙數。佛世
<lb ed="X" n="0560c07"/><lb ed="R040" n="0117a16"/>界如是。寧爲多不。甚多。世尊。佛吿須菩提。爾所國土
<lb ed="X" n="0560c08"/><lb ed="R040" n="0117a17"/>中。所有衆生。若干種心。如來悉知。何以故。如來說。諸
<lb ed="X" n="0560c09"/><lb ed="R040" n="0117a18"/>心。皆爲非心。是名爲心。所以者何。須菩提。過去心不
<lb ed="X" n="0560c10"/><lb ed="R040" n="0117b01"/>可得。現在心不可得。未來心不可得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0560c11"/><lb ed="R040" n="0117b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0560c1101">二就所知諸心以明智淨。凡五段。從狹至廣。展轉
<lb ed="X" n="0560c12"/><lb ed="R040" n="0117b03"/>而數。謂數沙。數河。數界。數生。數心。今先約一箇恒
<lb ed="X" n="0560c13"/><lb ed="R040" n="0117b04"/>河以數沙。次約一恒河中沙以數河。三約沙河中
<lb ed="X" n="0560c14"/><lb ed="R040" n="0117b05"/>沙以數界。四約爾所界中所有生。五約一一衆生
<lb ed="X" n="0560c15"/><lb ed="R040" n="0117b06"/>所有心。何以故者。徵悉知所以。非心者。妄識本空。
<lb ed="X" n="0560c16"/><lb ed="R040" n="0117b07"/>是名心者。眞心不滅也。又徵者。釋非心所以。謂三
<lb ed="X" n="0560c17"/><lb ed="R040" n="0117b08"/>際求心不可得。故云非心。三際者。過去<anchor xml:id="nkr_note_add_0560c1701" n="0560c1701"/><anchor xml:id="beg0560c1701" n="0560c1701"/>已<anchor xml:id="end0560c1701"/>滅。現在
<lb ed="X" n="0560c18"/><lb ed="R040" n="0117b09"/>不住。未來未至。古德偈云。三際求心心不有。心不
<lb ed="X" n="0560c19"/><lb ed="R040" n="0117b10"/>有處妄元無。妄元無處卽菩提。生死涅槃本平等。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0560c20"/><lb ed="R040" n="0117b11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第十六疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0560c2001">○第十六疑。卽躡上章而來。謂福德依心而成。諸
<lb ed="X" n="0560c21"/><lb ed="R040" n="0117b12"/>心旣倒。妄不可得。則福德亦是倒妄。何名善法。旣
<lb ed="X" n="0560c22"/><lb ed="R040" n="0117b13"/>非善法。修福何益耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0560c23"/><lb ed="R040" n="0117b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0560c2301">須菩提。於意云何。若人滿三千大千世界七寶。以用
<lb ed="X" n="0560c24"/><lb ed="R040" n="0117b15"/>布施。是人以是因緣。得福多不。如是。世尊。此人以是
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0561a" n="0561a"/>
<lb ed="X" n="0561a01"/><lb ed="R040" n="0117b16"/>因緣。得福甚多。須菩提。若福德有實。如來不說得福
<lb ed="X" n="0561a02"/><lb ed="R040" n="0117b17"/>德多。以福德無故。如來說得福德多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0561a03"/><lb ed="R040" n="0117b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0561a0301">此斷福德例心顚倒疑也。</p><p xml:id="pX25p0561a0311" cb:place="inline">福德多者。以是離相行
<lb ed="X" n="0561a04"/><lb ed="R040" n="0118a01"/>施。福成無漏。離於二障。故得福德多。佛爲反覆以
<lb ed="X" n="0561a05"/><lb ed="R040" n="0118a02"/>明之曰。若使認福德有實。則是取相之福。如來則
<lb ed="X" n="0561a06"/><lb ed="R040" n="0118a03"/>不說其得福德多。何者。以是有漏之福。僅爲人天
<lb ed="X" n="0561a07"/><lb ed="R040" n="0118a04"/>小果。不趣菩提故也。若達福德無性。以佛智慧爲
<lb ed="X" n="0561a08"/><lb ed="R040" n="0118a05"/>本。是離相福。則如來乃說得福德多耳。故偈云。佛
<lb ed="X" n="0561a09"/><lb ed="R040" n="0118a06"/>智慧爲本。非顚倒功德。問。福性空故福多者。前說
<lb ed="X" n="0561a10"/><lb ed="R040" n="0118a07"/>妄心性空。妄亦應多。答。福以佛智爲本。順於性空。
<lb ed="X" n="0561a11"/><lb ed="R040" n="0118a08"/>故悟性空。福則甚多。心識顚倒。違於性空。苟悟性
<lb ed="X" n="0561a12"/><lb ed="R040" n="0118a09"/>空。則心識都盡。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0561a13"/><lb ed="R040" n="0118a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第十七疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0561a1301">○第十七疑。從第三來。向說一切賢聖。皆以無爲
<lb ed="X" n="0561a14"/><lb ed="R040" n="0118a11"/>法而有差別。無爲者。法身也。法身無相。云何諸佛
<lb ed="X" n="0561a15"/><lb ed="R040" n="0118a12"/>必具足相好。始名爲佛乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0561a16"/><lb ed="R040" n="0118a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0561a1601">須菩提。於意云何。佛可以具足色身見不。不也。世尊。
<lb ed="X" n="0561a17"/><lb ed="R040" n="0118a14"/>如來不應以具足色身見。何以故。如來說。具足色身。
<lb ed="X" n="0561a18"/><lb ed="R040" n="0118a15"/>卽非具足色身。是名具足色身。須菩提。於意云何。如
<lb ed="X" n="0561a19"/><lb ed="R040" n="0118a16"/>來可以具足諸相見不。不也。世尊。如來不應以具足
<lb ed="X" n="0561a20"/><lb ed="R040" n="0118a17"/>諸相見。何以故。如來說。諸相具足。卽非具足。是名諸
<lb ed="X" n="0561a21"/><lb ed="R040" n="0118a18"/>相具足。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0561a22"/><lb ed="R040" n="0118b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0561a2201">此斷無爲何有相好疑也。</p><p xml:id="pX25p0561a2211" cb:place="inline">法身固非相好。而相好
<lb ed="X" n="0561a23"/><lb ed="R040" n="0118b02"/>未始不是法身。正由無相好。能現相好。如鏡中無
<lb ed="X" n="0561a24"/><lb ed="R040" n="0118b03"/>物。方能現物。鏡若有物。安能現物。衆生皆具法身。
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0561b" n="0561b"/>
<lb ed="X" n="0561b01"/><lb ed="R040" n="0118b04"/>不能現相好者。以其有物故也。物卽虗妄身心之
<lb ed="X" n="0561b02"/><lb ed="R040" n="0118b05"/>執。此義借須菩提發之。有兩段。初･明無身現身。次･
<lb ed="X" n="0561b03"/><lb ed="R040" n="0118b06"/>明無相現相。初。卽隨形好。次。卽三十二相。論云。法
<lb ed="X" n="0561b04"/><lb ed="R040" n="0118b07"/>身畢竟非色身。非諸相。然相好二種。亦非不佛。此
<lb ed="X" n="0561b05"/><lb ed="R040" n="0118b08"/>二不離法身故。是故此二。亦得言無。故說非身。亦
<lb ed="X" n="0561b06"/><lb ed="R040" n="0118b09"/>得言有。故說具足。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0561b07"/><lb ed="R040" n="0118b10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第十八疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0561b0701">○第十八疑云。若如來色身相好不可得見。云何
<lb ed="X" n="0561b08"/><lb ed="R040" n="0118b11"/>言如來說法耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0561b09"/><lb ed="R040" n="0118b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0561b0901">須菩提。汝勿謂如來作是念。我當有所說法。莫作是
<lb ed="X" n="0561b10"/><lb ed="R040" n="0118b13"/>念。何以故。若人言如來有所說法。卽爲謗佛。不能解
<lb ed="X" n="0561b11"/><lb ed="R040" n="0118b14"/>我所說故。須菩提。說法者。無法可說。是名說法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0561b12"/><lb ed="R040" n="0118b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0561b1201">此斷無身何以說法疑也。</p><p xml:id="pX25p0561b1211" cb:place="inline">初遮錯解云。莫作是念。
<lb ed="X" n="0561b13"/><lb ed="R040" n="0118b16"/>次徵釋所以。謂如來達諸法空。畢竟無執。今言有
<lb ed="X" n="0561b14"/><lb ed="R040" n="0118b17"/>說。是謗佛執法。不解如來所說之義也。後示正見
<lb ed="X" n="0561b15"/><lb ed="R040" n="0118b18"/>云。無法可說。是名說法。譬鐘因人扣擊。遂有響答。
<lb ed="X" n="0561b16"/><lb ed="R040" n="0119a01"/>鐘雖答響。而無答響之念。佛雖說法。而無說法之
<lb ed="X" n="0561b17"/><lb ed="R040" n="0119a02"/>心也。問。第三。第五。第七。及此。四處皆言無說。豈不
<lb ed="X" n="0561b18"/><lb ed="R040" n="0119a03"/>重耶。答。言各有旨。未可雷同。第三疑化身有說。第
<lb ed="X" n="0561b19"/><lb ed="R040" n="0119a04"/>五疑證智可說。第七明佛無異說。此文疑無身何
<lb ed="X" n="0561b20"/><lb ed="R040" n="0119a05"/>說。四處皆脉路深細。應須甄別也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0561b21"/><lb ed="R040" n="0119a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0561b2101">爾時。慧命須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。於未來世。
<lb ed="X" n="0561b22"/><lb ed="R040" n="0119a07"/>聞說是經。生信心不。佛言。須菩提。彼非衆生。非不衆
<lb ed="X" n="0561b23"/><lb ed="R040" n="0119a08"/>生。何以故。須菩提。衆生衆生者。如來說非衆生。是名
<lb ed="X" n="0561b24"/><lb ed="R040" n="0119a09"/>衆生。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0561c" n="0561c"/>
<lb ed="X" n="0561c01"/><lb ed="R040" n="0119a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0561c0101">記云。諸疏於十八九之間。約魏本經文。皆出一疑。
<lb ed="X" n="0561c02"/><lb ed="R040" n="0119a11"/>秦經旣無其文。疏亦不叙其解。今乃略叙而釋。名
<lb ed="X" n="0561c03"/><lb ed="R040" n="0119a12"/>爲所說甚深無信疑。</p><p xml:id="pX25p0561c0309" cb:place="inline">須菩提解空第一。與般若空
<lb ed="X" n="0561c04"/><lb ed="R040" n="0119a13"/>慧相應。故以慧命爲稱。白言。頗有衆生。於未來世。
<lb ed="X" n="0561c05"/><lb ed="R040" n="0119a14"/>聞說是法。生信心不。此疑甚深無信以問也。蓋衆
<lb ed="X" n="0561c06"/><lb ed="R040" n="0119a15"/>生有聖有凡。而凡夫衆生。於此般若。不能生信。聖
<lb ed="X" n="0561c07"/><lb ed="R040" n="0119a16"/>體衆生。乃能生信。佛答意云。實有衆生能信此法。
<lb ed="X" n="0561c08"/><lb ed="R040" n="0119a17"/>但彼能信者。非是凡夫衆生。非不是聖性衆生。聖
<lb ed="X" n="0561c09"/><lb ed="R040" n="0119a18"/>性衆生。卽大乘根器人也。豈可視爲凡夫衆生不
<lb ed="X" n="0561c10"/><lb ed="R040" n="0119b01"/>能生信哉。尙恐未悟。又徵釋之。以何義故。說非衆
<lb ed="X" n="0561c11"/><lb ed="R040" n="0119b02"/>生。又名衆生耶。衆生衆生者。雙牒上是非二種衆
<lb ed="X" n="0561c12"/><lb ed="R040" n="0119b03"/>生也。如來說非衆生者。非凡小異生也。是名衆生
<lb ed="X" n="0561c13"/><lb ed="R040" n="0119b04"/>者。結成能信之人也。</p><p xml:id="pX25p0561c1309" cb:place="inline">此章六十二言。唐<name role="" type="person">大興善寺</name>
<lb ed="X" n="0561c14"/><lb ed="R040" n="0119b05"/>釋靈幽。於長慶二年暴亡。冥王問所作。曰。一生持
<lb ed="X" n="0561c15"/><lb ed="R040" n="0119b06"/>金剛經。王命坐朗誦。地獄諸苦。一時停息。王曰。經
<lb ed="X" n="0561c16"/><lb ed="R040" n="0119b07"/>中尙少一章。眞本在濠州鐘離寺石<g ref="#CB15156">碑</g>上。師算合
<lb ed="X" n="0561c17"/><lb ed="R040" n="0119b08"/>終。增壽十年。歸勸世人持誦。幽還魂。具奏。勅中使
<lb ed="X" n="0561c18"/><lb ed="R040" n="0119b09"/>往濠視<g ref="#CB15156">碑</g>。果然。考之二論。皆有釋文。遂增入流通。
<lb ed="X" n="0561c19"/><lb ed="R040" n="0119b10"/>此段秦本雖無。魏本則有。況二論具釋。又有冥報
<lb ed="X" n="0561c20"/><lb ed="R040" n="0119b11"/>之緣。宜可信也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0561c21"/><lb ed="R040" n="0119b12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第十九疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0561c2101">○第十九疑。從第三。十二。十三中來。以彼文中皆
<lb ed="X" n="0561c22"/><lb ed="R040" n="0119b13"/>言無法得菩提。故論云。如來不得一法。云何如來
<lb ed="X" n="0561c23"/><lb ed="R040" n="0119b14"/>離上上證。轉轉得菩提耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0561c24"/><lb ed="R040" n="0119b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0561c2401">須菩提白佛言。世尊。佛得阿耨多羅三藐三菩提。爲
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0562a" n="0562a"/>
<lb ed="X" n="0562a01"/><lb ed="R040" n="0119b16"/>無所得耶。佛言。如是。如是。須菩提。我於阿耨多羅三
<lb ed="X" n="0562a02"/><lb ed="R040" n="0119b17"/>藐三菩提。乃至無有少法可得。是名阿耨多羅三藐
<lb ed="X" n="0562a03"/><lb ed="R040" n="0119b18"/>三菩提。復次。須菩提。是法平等。無有高下。是名阿耨
<lb ed="X" n="0562a04"/><lb ed="R040" n="0120a01"/>多羅三藐三菩提。以無我･無人･無衆生･無壽者。修一
<lb ed="X" n="0562a05"/><lb ed="R040" n="0120a02"/>切善法。則得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。所言善
<lb ed="X" n="0562a06"/><lb ed="R040" n="0120a03"/>法者。如來說卽非善法。是名善法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0562a07"/><lb ed="R040" n="0120a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0562a0701">此斷無法如何修證疑也。</p><p xml:id="pX25p0562a0711" cb:place="inline">空生問。佛於菩提。爲有
<lb ed="X" n="0562a08"/><lb ed="R040" n="0120a05"/>所得。無所得。答文有三段。</p><p xml:id="pX25p0562a0811" cb:place="inline">初･以無法可得爲正覺。
<lb ed="X" n="0562a09"/><lb ed="R040" n="0120a06"/>佛先印可其言曰。如是如是。我於菩提無有少法
<lb ed="X" n="0562a10"/><lb ed="R040" n="0120a07"/>可得。名得菩提。</p><p xml:id="pX25p0562a1007" cb:place="inline">二･以平等爲正覺。無高下者。謂在
<lb ed="X" n="0562a11"/><lb ed="R040" n="0120a08"/>聖不增故無高。居凡不滅故無下。偈云。法界不增
<lb ed="X" n="0562a12"/><lb ed="R040" n="0120a09"/>減故。</p><p xml:id="pX25p0562a1203" cb:place="inline">三･以正助修善成正覺。謂雖平等。非是不修。
<lb ed="X" n="0562a13"/><lb ed="R040" n="0120a10"/>得成正覺。應以無我等。修諸善法。然後得成。</p><p xml:id="pX25p0562a1318" cb:place="inline">無我
<lb ed="X" n="0562a14"/><lb ed="R040" n="0120a11"/>等。是了因。卽正道也。修一切善法。是緣因。卽助道
<lb ed="X" n="0562a15"/><lb ed="R040" n="0120a12"/>也。阿耨菩提。是正覺也。所言善法者。如來說非住
<lb ed="X" n="0562a16"/><lb ed="R040" n="0120a13"/>相有漏之善法。乃是離相無漏之善法耳。</p><p xml:id="pX25p0562a1617" cb:place="inline">問。第三。
<lb ed="X" n="0562a17"/><lb ed="R040" n="0120a14"/>第十二。第十三。兼此一段。前後四處。皆說不得菩
<lb ed="X" n="0562a18"/><lb ed="R040" n="0120a15"/>提。云何區別。答。前後文雖相似。義意不同。第三疑
<lb ed="X" n="0562a19"/><lb ed="R040" n="0120a16"/>釋迦得果。第十二疑善慧成菩提因。第十三疑無
<lb ed="X" n="0562a20"/><lb ed="R040" n="0120a17"/>法無佛。此十九疑有修有證。四義條然。無相濫也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0562a21"/><lb ed="R040" n="0120a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第二十疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0562a2101">○第二十疑云。若修善法得菩提。云何前來頻言
<lb ed="X" n="0562a22"/><lb ed="R040" n="0120b01"/>持說能成菩提。且所說之法。不離於名･句･文。是三
<lb ed="X" n="0562a23"/><lb ed="R040" n="0120b02"/>皆無記性。無記之法。無有因果。豈成菩提耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0562a24"/><lb ed="R040" n="0120b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0562a2401">須菩提。若三千大千世界中。所有諸<name role="" type="person">須彌山</name>王。如是
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0562b" n="0562b"/>
<lb ed="X" n="0562b01"/><lb ed="R040" n="0120b04"/>等七寶聚。有人持用布施。若人以此般若波羅蜜經。
<lb ed="X" n="0562b02"/><lb ed="R040" n="0120b05"/>乃至四句偈等。受持讀誦･爲他人說。於前福德。百分
<lb ed="X" n="0562b03"/><lb ed="R040" n="0120b06"/>不及一。千萬億分。乃至算數譬喩所不能及。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0562b04"/><lb ed="R040" n="0120b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0562b0401">此斷所說無記非因疑也。</p><p xml:id="pX25p0562b0411" cb:place="inline">謂持說雖云無記。而是
<lb ed="X" n="0562b05"/><lb ed="R040" n="0120b08"/>菩提正因。蓋經詮眞理。因之悟解。依解起行。方得
<lb ed="X" n="0562b06"/><lb ed="R040" n="0120b09"/>菩提。若無敎門。安知所入。故法華云。以佛敎門。出
<lb ed="X" n="0562b07"/><lb ed="R040" n="0120b10"/>三界苦。故擧須彌寶施。不及一偈功德。慈氏偈云。
<lb ed="X" n="0562b08"/><lb ed="R040" n="0120b11"/>雖言無記法。而說是彼因。是故一法寶。勝無量珍
<lb ed="X" n="0562b09"/><lb ed="R040" n="0120b12"/>寶。彼。卽菩提也。問。此與第九疑何別。答。彼約有爲
<lb ed="X" n="0562b10"/><lb ed="R040" n="0120b13"/>無體難。此約無記非因難。又彼唯據持說難。此兼
<lb ed="X" n="0562b11"/><lb ed="R040" n="0120b14"/>對善法難。迢然不同也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0562b12"/><lb ed="R040" n="0120b15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第二十一疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0562b1201">○第二十一疑云。旣言是法平等。無有高下。云何
<lb ed="X" n="0562b13"/><lb ed="R040" n="0120b16"/>如來度衆生耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0562b14"/><lb ed="R040" n="0120b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0562b1401">須菩提。於意云何。汝等勿謂如來作是念。我當度衆
<lb ed="X" n="0562b15"/><lb ed="R040" n="0120b18"/>生。須菩提。莫作是念。何以故。實無有衆生。如來度者。
<lb ed="X" n="0562b16"/><lb ed="R040" n="0121a01"/>若有衆生如來度者。如來則有我人衆生壽者。須菩
<lb ed="X" n="0562b17"/><lb ed="R040" n="0121a02"/>提。如來說有我者。卽非有我。而凡夫之人以爲有我。
<lb ed="X" n="0562b18"/><lb ed="R040" n="0121a03"/>須菩提。凡夫者。如來說卽非凡夫。是名凡夫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0562b19"/><lb ed="R040" n="0121a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0562b1901">此斷平等云何度生疑也。</p><p xml:id="pX25p0562b1911" cb:place="inline">初･遮錯解曰。汝勿謂如
<lb ed="X" n="0562b20"/><lb ed="R040" n="0121a05"/>來度衆生。切莫作是念也。</p><p xml:id="pX25p0562b2011" cb:place="inline">次･示其正見曰。以何義
<lb ed="X" n="0562b21"/><lb ed="R040" n="0121a06"/>故。謂實無衆生得滅度者。蓋平等眞法界。佛不度
<lb ed="X" n="0562b22"/><lb ed="R040" n="0121a07"/>衆生。以名共彼陰。不離於法界。論云。衆生假名與
<lb ed="X" n="0562b23"/><lb ed="R040" n="0121a08"/>五陰實法。皆不離法界。故無衆生得滅度者。</p><p xml:id="pX25p0562b2318" cb:place="inline">三･反
<lb ed="X" n="0562b24"/><lb ed="R040" n="0121a09"/>釋其所以曰。若如來有如是心。五陰中有衆生可
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0562c" n="0562c"/>
<lb ed="X" n="0562c01"/><lb ed="R040" n="0121a10"/>度。則有我人等相。又展轉拂迹曰。佛雖說我。元來
<lb ed="X" n="0562c02"/><lb ed="R040" n="0121a11"/>無我。執我者。蓋是凡夫。雖言凡夫亦無凡夫。譬之
<lb ed="X" n="0562c03"/><lb ed="R040" n="0121a12"/>夢中見虎。虎與夢人。皆不可得。然凡夫執我。故云
<lb ed="X" n="0562c04"/><lb ed="R040" n="0121a13"/>非我。恐執凡夫。故云非凡夫。邐迤除遣執情。故云
<lb ed="X" n="0562c05"/><lb ed="R040" n="0121a14"/>展轉拂迹。然前後四處。皆說度生無度。文雖同而
<lb ed="X" n="0562c06"/><lb ed="R040" n="0121a15"/>意異。最初令離我度生。十一疑能度者是我。十四
<lb ed="X" n="0562c07"/><lb ed="R040" n="0121a16"/>疑無我而誰度。此二十一。疑眞界平等。不合度生。
<lb ed="X" n="0562c08"/><lb ed="R040" n="0121a17"/>同異昭然。應須甄別。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0562c09"/><lb ed="R040" n="0121a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第二十二疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0562c0901">○第二十二疑。從十七中來。以前言。卽非具足色
<lb ed="X" n="0562c10"/><lb ed="R040" n="0121b01"/>身。卽非諸相具足。又云。是名具足色身。是名諸相
<lb ed="X" n="0562c11"/><lb ed="R040" n="0121b02"/>具足。意云。法身畢竟非相好。而相好未嘗不佛。由
<lb ed="X" n="0562c12"/><lb ed="R040" n="0121b03"/>無身故現身。無相故現相。法身爲根。相好爲苗。便
<lb ed="X" n="0562c13"/><lb ed="R040" n="0121b04"/>可因苗識根。卽色相可以比知無相耳。佛以法身
<lb ed="X" n="0562c14"/><lb ed="R040" n="0121b05"/>是眞智境。非識所能比知也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0562c15"/><lb ed="R040" n="0121b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0562c1501">須菩提。於意云何。可以三十二相觀如來不。須菩提
<lb ed="X" n="0562c16"/><lb ed="R040" n="0121b07"/>言。如是。如是。以三十二相觀如來。佛言。須菩提。若以
<lb ed="X" n="0562c17"/><lb ed="R040" n="0121b08"/>三十二相觀如來者。轉輪聖王。則是如來。須菩提白
<lb ed="X" n="0562c18"/><lb ed="R040" n="0121b09"/>佛言。世尊。如我解佛所說義。不應以三十二相觀如
<lb ed="X" n="0562c19"/><lb ed="R040" n="0121b10"/>來。爾時。世尊而說偈言。若以色見我。以音聲求我。是
<lb ed="X" n="0562c20"/><lb ed="R040" n="0121b11"/>人行邪道。不能見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0562c21"/><lb ed="R040" n="0121b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0562c2101">此斷以相比知眞佛疑也。凡五段。</p><p xml:id="pX25p0562c2114" cb:place="inline">初佛審云。還可
<lb ed="X" n="0562c22"/><lb ed="R040" n="0121b13"/>以三十二相比觀法身如來不。</p><p xml:id="pX25p0562c2213" cb:place="inline">次答意云。因苗知
<lb ed="X" n="0562c23"/><lb ed="R040" n="0121b14"/>根。實可以相比觀法身。以法身旣流出相好。卽由
<lb ed="X" n="0562c24"/><lb ed="R040" n="0121b15"/>此相好。知如來證得無相法身。</p><p xml:id="pX25p0562c2413" cb:place="inline">三世尊乃以凡聖
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0563a" n="0563a"/>
<lb ed="X" n="0563a01"/><lb ed="R040" n="0121b16"/>不分難之曰。如來若可以相好比觀者。輪王亦有
<lb ed="X" n="0563a02"/><lb ed="R040" n="0121b17"/>此相好。輪王應是如來。蓋約本望末則定。約末望
<lb ed="X" n="0563a03"/><lb ed="R040" n="0121b18"/>本則不定。若不究法身之本。而但以三十二相之
<lb ed="X" n="0563a04"/><lb ed="R040" n="0122a01"/>末。比觀如來者。且如來三十二相。依法身而現。輪
<lb ed="X" n="0563a05"/><lb ed="R040" n="0122a02"/>王依業因而生。凡聖雲泥。復何準的。</p><p xml:id="pX25p0563a0515" cb:place="inline">四空生卽悟
<lb ed="X" n="0563a06"/><lb ed="R040" n="0122a03"/>佛非相見。</p><p xml:id="pX25p0563a0605" cb:place="inline">五世尊復曉以非見聞所及。偈意謂。若
<lb ed="X" n="0563a07"/><lb ed="R040" n="0122a04"/>人不究法身之本。而但以三十二相見。或以說法
<lb ed="X" n="0563a08"/><lb ed="R040" n="0122a05"/>音聲求。但見所見。聞所聞。是凡小偏邪之道。不能
<lb ed="X" n="0563a09"/><lb ed="R040" n="0122a06"/>見正覺如來。何者。法身非識境。離一切相。乃眞智
<lb ed="X" n="0563a10"/><lb ed="R040" n="0122a07"/>境。唯證方知。魏譯經文。加後偈云。彼如來妙體。卽
<lb ed="X" n="0563a11"/><lb ed="R040" n="0122a08"/>法身諸佛。法身不可見。彼識不能知。餘譯亦多加
<lb ed="X" n="0563a12"/><lb ed="R040" n="0122a09"/>者。論云。此說何義。故慈氏頌云。唯見色聞聲。是人
<lb ed="X" n="0563a13"/><lb ed="R040" n="0122a10"/>不知佛。以眞如法身。非是識境界。前二句釋秦偈。
<lb ed="X" n="0563a14"/><lb ed="R040" n="0122a11"/>後二句釋魏偈也。按第一。第七。第十七。及此一段。
<lb ed="X" n="0563a15"/><lb ed="R040" n="0122a12"/>皆云不以相見如來。義意皆別。初以對果疑因。次
<lb ed="X" n="0563a16"/><lb ed="R040" n="0122a13"/>明感果離相。十七明依眞現假。此明約假求眞。故
<lb ed="X" n="0563a17"/><lb ed="R040" n="0122a14"/>不同也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0563a18"/><lb ed="R040" n="0122a15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第二十三疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0563a1801">○第二十三疑。從上不應以相觀佛而來。承上色
<lb ed="X" n="0563a19"/><lb ed="R040" n="0122a16"/>見聲求是邪。法身不可以相比知。遂疑佛果一向
<lb ed="X" n="0563a20"/><lb ed="R040" n="0122a17"/>無相無爲。修福德之因。但成相果。相果旣非佛果。
<lb ed="X" n="0563a21"/><lb ed="R040" n="0122a18"/>是則佛果非關福相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0563a22"/><lb ed="R040" n="0122b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0563a2201">須菩提。汝若作是念。如來不以具足相故。得阿耨多
<lb ed="X" n="0563a23"/><lb ed="R040" n="0122b02"/>羅三藐三菩提。須菩提。莫作是念。如來不以具足相
<lb ed="X" n="0563a24"/><lb ed="R040" n="0122b03"/>故。得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。汝若作是念。發
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0563b" n="0563b"/>
<lb ed="X" n="0563b01"/><lb ed="R040" n="0122b04"/>阿耨多羅三藐三菩提心者。說諸法斷滅。莫作是念。
<lb ed="X" n="0563b02"/><lb ed="R040" n="0122b05"/>何以故。發阿耨多羅三藐三菩提心者。於法不說斷
<lb ed="X" n="0563b03"/><lb ed="R040" n="0122b06"/>滅相。須菩提。若菩薩以滿恒河沙等世界七寶布施。
<lb ed="X" n="0563b04"/><lb ed="R040" n="0122b07"/>若復有人。知一切法無我。得成於忍。此菩薩勝前菩
<lb ed="X" n="0563b05"/><lb ed="R040" n="0122b08"/>薩所得福德。何以故。須菩提。以諸菩薩不受福德故。
<lb ed="X" n="0563b06"/><lb ed="R040" n="0122b09"/>須菩提白佛言。世尊。云何菩薩不受福德。須菩提。菩
<lb ed="X" n="0563b07"/><lb ed="R040" n="0122b10"/>薩所作福德。不應貪著。是故說不受福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0563b08"/><lb ed="R040" n="0122b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0563b0801">此斷佛果非關福相疑也。文四。</p><p xml:id="pX25p0563b0813" cb:place="inline">初遮毀相之念。華
<lb ed="X" n="0563b09"/><lb ed="R040" n="0122b12"/>嚴經云。色身非是佛。音聲亦復然。亦不離色聲。見
<lb ed="X" n="0563b10"/><lb ed="R040" n="0122b13"/>佛神通力。若言如來不具足相。是斷滅見。故佛止
<lb ed="X" n="0563b11"/><lb ed="R040" n="0122b14"/>云。莫作是念。</p><p xml:id="pX25p0563b1106" cb:place="inline">二出毀相之過。謂毀相則墮斷滅。是
<lb ed="X" n="0563b12"/><lb ed="R040" n="0122b15"/>損減謗。</p><p xml:id="pX25p0563b1204" cb:place="inline">三明福相不失。具足相。卽福德相也。蓋大
<lb ed="X" n="0563b13"/><lb ed="R040" n="0122b16"/>乘所修五度之因。所得福德之果。但離取著之相。
<lb ed="X" n="0563b14"/><lb ed="R040" n="0122b17"/>不同小乘斷滅之見。故曰於法不說斷滅相。論云。
<lb ed="X" n="0563b15"/><lb ed="R040" n="0122b18"/>此中爲遮一向寂靜。故顯示不住涅槃。</p><p xml:id="pX25p0563b1516" cb:place="inline">四明不失
<lb ed="X" n="0563b16"/><lb ed="R040" n="0123a01"/>所以。又二。先明得忍故不失。忍。卽無生法忍。初住
<lb ed="X" n="0563b17"/><lb ed="R040" n="0123a02"/>菩薩所證。得無我忍功德。勝恒沙寶施功德。無我
<lb ed="X" n="0563b18"/><lb ed="R040" n="0123a03"/>者。無二種我也。次明不受故不失。無著云。此顯示
<lb ed="X" n="0563b19"/><lb ed="R040" n="0123a04"/>不著生死故。若住生死。卽受福德。又徵釋云。何以
<lb ed="X" n="0563b20"/><lb ed="R040" n="0123a05"/>不受福德。以無貪著故。貪著卽因成有漏。縱得三
<lb ed="X" n="0563b21"/><lb ed="R040" n="0123a06"/>十二相。但同輪王。不生貪著。則因成無漏。所得三
<lb ed="X" n="0563b22"/><lb ed="R040" n="0123a07"/>十二相。莊嚴法身。名之爲佛。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0563b23"/><lb ed="R040" n="0123a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第二十四疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0563b2301">○第二十四疑。從上不受福德而來。若諸菩薩不
<lb ed="X" n="0563b24"/><lb ed="R040" n="0123a09"/>受福德。云何諸佛福德。與衆生受用。據佛壽量。合
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0563c" n="0563c"/>
<lb ed="X" n="0563c01"/><lb ed="R040" n="0123a10"/>滿百年。至八十便入涅槃。意留二十年福。與後代
<lb ed="X" n="0563c02"/><lb ed="R040" n="0123a11"/>弟子受用。又若供養承事於佛者。能令獲福無量。
<lb ed="X" n="0563c03"/><lb ed="R040" n="0123a12"/>斯亦佛福。衆生得受用也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0563c04"/><lb ed="R040" n="0123a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0563c0401">須菩提。若有人言。如來若來若去･若坐若臥。是人不
<lb ed="X" n="0563c05"/><lb ed="R040" n="0123a14"/>解我所說義。何以故。如來者。無所從來。亦無所去。故
<lb ed="X" n="0563c06"/><lb ed="R040" n="0123a15"/>名如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0563c07"/><lb ed="R040" n="0123a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0563c0701">此斷化身出現受福疑也。文二。</p><p xml:id="pX25p0563c0713" cb:place="inline">初斥錯解。謂若人
<lb ed="X" n="0563c08"/><lb ed="R040" n="0123a17"/>言如來出現來入滅去等。皆不解佛所說義。</p><p xml:id="pX25p0563c0818" cb:place="inline">次示
<lb ed="X" n="0563c09"/><lb ed="R040" n="0123a18"/>正見云。無所從來。亦無所去。故名如來也。偈云。去
<lb ed="X" n="0563c10"/><lb ed="R040" n="0123b01"/>來化身佛。如來常不動。大雲云。衆生心水淸淨。則
<lb ed="X" n="0563c11"/><lb ed="R040" n="0123b02"/>見佛來。來無所從。濁見雙林示滅。則云佛去。去無
<lb ed="X" n="0563c12"/><lb ed="R040" n="0123b03"/>可至。是以華嚴經云。如來不出世。亦無有涅槃。但
<lb ed="X" n="0563c13"/><lb ed="R040" n="0123b04"/>以方便力。示現自在法。若然。尙無出現之佛。安有
<lb ed="X" n="0563c14"/><lb ed="R040" n="0123b05"/>受福之事。但化身應機。見有出沒耳。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0563c15"/><lb ed="R040" n="0123b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第二十五疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0563c1501">○第二十五疑。據前不可以化相比知法身。法身
<lb ed="X" n="0563c16"/><lb ed="R040" n="0123b07"/>無去來坐臥。卽似眞化異。據遮斷滅之念。又顯不
<lb ed="X" n="0563c17"/><lb ed="R040" n="0123b08"/>失福相。卽似眞化一。故成此疑也。佛約微塵世界。
<lb ed="X" n="0563c18"/><lb ed="R040" n="0123b09"/>委釋非一異義。以斷此疑。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0563c19"/><lb ed="R040" n="0123b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0563c1901">須菩提。若善男子･善女人。以三千大千世界。碎爲微
<lb ed="X" n="0563c20"/><lb ed="R040" n="0123b11"/>塵。於意云何。是微塵衆。寧爲多不。甚多。世尊。何以故。
<lb ed="X" n="0563c21"/><lb ed="R040" n="0123b12"/>若是微塵衆實有者。佛則不說是微塵衆。所以者何。
<lb ed="X" n="0563c22"/><lb ed="R040" n="0123b13"/>佛說。微塵衆則非微塵衆。是名微塵衆。世尊。如來所
<lb ed="X" n="0563c23"/><lb ed="R040" n="0123b14"/>說三千大千世界。卽非世界。是名世界。何以故。若世
<lb ed="X" n="0563c24"/><lb ed="R040" n="0123b15"/>界實有者。則是一合相。如來說。一合相。則非一合相。
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0564a" n="0564a"/>
<lb ed="X" n="0564a01"/><lb ed="R040" n="0123b16"/>是名一合相。須菩提。一合相者。卽是不可說。但凡夫
<lb ed="X" n="0564a02"/><lb ed="R040" n="0123b17"/>之人貪著其事。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0564a03"/><lb ed="R040" n="0123b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0564a0301">此斷法身化身一異疑也。文二。</p><p xml:id="pX25p0564a0313" cb:place="inline">初約塵界破一異。</p>
<lb ed="X" n="0564a04"/><lb ed="R040" n="0124a01"/><p xml:id="pX25p0564a0401">二約止觀破我法。今初。又三。</p><p xml:id="pX25p0564a0412" cb:place="inline">初･標界塵一異以顯
<lb ed="X" n="0564a05"/><lb ed="R040" n="0124a02"/>無性。言世界者。喩法身也。微塵者。喩應身也。碎界
<lb ed="X" n="0564a06"/><lb ed="R040" n="0124a03"/>爲塵。塵無異性。合塵爲界。界無一性。喩全法起應。
<lb ed="X" n="0564a07"/><lb ed="R040" n="0124a04"/>應無異性。全應卽法。法無一性。然如來體用互融。
<lb ed="X" n="0564a08"/><lb ed="R040" n="0124a05"/>所以能一能異。非一非異。自在無礙者矣。此依天
<lb ed="X" n="0564a09"/><lb ed="R040" n="0124a06"/>親約斷疑釋之。而無著約破執釋云。爲破名色身。
<lb ed="X" n="0564a10"/><lb ed="R040" n="0124a07"/>故言界塵等。於中二種方便。一細末方便。二無所
<lb ed="X" n="0564a11"/><lb ed="R040" n="0124a08"/>見方便。無所見者。卽不念也。空生答云甚多者。是
<lb ed="X" n="0564a12"/><lb ed="R040" n="0124a09"/>細末方便破麤色也。</p><p xml:id="pX25p0564a1209" cb:place="inline">二･釋微塵喩應身無異性。以
<lb ed="X" n="0564a13"/><lb ed="R040" n="0124a10"/>何義故。說微塵耶。以無實體故。又徵云。所以說微
<lb ed="X" n="0564a14"/><lb ed="R040" n="0124a11"/>塵空又說爲微塵者。何謂也。釋意云。佛所說者。非
<lb ed="X" n="0564a15"/><lb ed="R040" n="0124a12"/>實微塵。是空微塵也。塵碎爲末。故非一。塵衆聚故。
<lb ed="X" n="0564a16"/><lb ed="R040" n="0124a13"/>故非異。所以偈云。於是法界處。非一亦非異。無著
<lb ed="X" n="0564a17"/><lb ed="R040" n="0124a14"/>云。此約不念方便破微塵也。</p><p xml:id="pX25p0564a1712" cb:place="inline">三･釋世界喩法身無
<lb ed="X" n="0564a18"/><lb ed="R040" n="0124a15"/>一性。謂非唯所起微塵空。抑亦能起世界是空。無
<lb ed="X" n="0564a19"/><lb ed="R040" n="0124a16"/>著云。此以不念方便破世界。此破名身。乃有情世
<lb ed="X" n="0564a20"/><lb ed="R040" n="0124a17"/>間也。以心法無質。不可分<g ref="#CB00701">㭊</g>。但以不念方便破之。
<lb ed="X" n="0564a21"/><lb ed="R040" n="0124a18"/>謂念之卽有。不念卽無。故起信云。心生法生。心滅
<lb ed="X" n="0564a22"/><lb ed="R040" n="0124b01"/>法滅是也。又俱約塵界破和合。徵云。何以說世界
<lb ed="X" n="0564a23"/><lb ed="R040" n="0124b02"/>空耶。釋云。若世界實有者。則是衆塵冥一。不可分
<lb ed="X" n="0564a24"/><lb ed="R040" n="0124b03"/>之和合相矣。則不應有多。今如來說三千。明非冥
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0564b" n="0564b"/>
<lb ed="X" n="0564b01"/><lb ed="R040" n="0124b04"/>然一矣。此約三千破一界也。一合非一合者。釋意
<lb ed="X" n="0564b02"/><lb ed="R040" n="0124b05"/>云。佛說一合。非實有之一合。是空無之一合也。此
<lb ed="X" n="0564b03"/><lb ed="R040" n="0124b06"/>一合相。無體可說。但爲凡夫。妄生貪著。迷於事法。
<lb ed="X" n="0564b04"/><lb ed="R040" n="0124b07"/>而起煩惱矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0564b05"/><lb ed="R040" n="0124b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0564b0501">須菩提。若人言。佛說我見･人見･衆生見･壽者見。須菩
<lb ed="X" n="0564b06"/><lb ed="R040" n="0124b09"/>提。於意云何。是人解我所說義不。不也。世尊。是人不
<lb ed="X" n="0564b07"/><lb ed="R040" n="0124b10"/>解如來所說義。何以故。世尊說我見･人見･衆生見･壽
<lb ed="X" n="0564b08"/><lb ed="R040" n="0124b11"/>者見。則非我見･人見･衆生見･壽者見。是名我見･人見･
<lb ed="X" n="0564b09"/><lb ed="R040" n="0124b12"/>衆生見･壽者見。須菩提。發阿耨多羅三藐三菩提心
<lb ed="X" n="0564b10"/><lb ed="R040" n="0124b13"/>者。於一切法。應如是知。如是見。如是信解。不生法相。
<lb ed="X" n="0564b11"/><lb ed="R040" n="0124b14"/>須菩提。所言法相者。如來說卽非法相。是名法相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0564b12"/><lb ed="R040" n="0124b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0564b1201">此約止觀破我法也。</p><p xml:id="pX25p0564b1209" cb:place="inline">破我法者。必得根本無分別
<lb ed="X" n="0564b13"/><lb ed="R040" n="0124b16"/>智。而我法之見始除。欲得根本智。先修加行智爲
<lb ed="X" n="0564b14"/><lb ed="R040" n="0124b17"/>方便。止觀定慧等持。觀人法二無我。不起分別。至
<lb ed="X" n="0564b15"/><lb ed="R040" n="0124b18"/>於親證眞如。是爲得根本智。忘緣入理。此修行要
<lb ed="X" n="0564b16"/><lb ed="R040" n="0125a01"/>門也。先破我執。謂若言佛說我見等以爲實有者。
<lb ed="X" n="0564b17"/><lb ed="R040" n="0125a02"/>是人不解如來所說之義。何以不解。意謂佛說我
<lb ed="X" n="0564b18"/><lb ed="R040" n="0125a03"/>人等見。非實我人等見。是假名我人等見。衆生不
<lb ed="X" n="0564b19"/><lb ed="R040" n="0125a04"/>解。謂之爲實。如蠅處見蛇。豈是實見。</p><p xml:id="pX25p0564b1915" cb:place="inline">次破法執。謂
<lb ed="X" n="0564b20"/><lb ed="R040" n="0125a05"/>不但我見非有。且法相亦空。發無上菩提心者。當
<lb ed="X" n="0564b21"/><lb ed="R040" n="0125a06"/>進觀法空。是以日用之中。於一切法。皆應以增上
<lb ed="X" n="0564b22"/><lb ed="R040" n="0125a07"/>心。增上智。爲方便。何等一切法。十法界中。若聖若
<lb ed="X" n="0564b23"/><lb ed="R040" n="0125a08"/>凡。若依若正。下自衆生五蘊。上至諸佛相好。如是
<lb ed="X" n="0564b24"/><lb ed="R040" n="0125a09"/>依奢摩他。屛息萬緣。唯心獨存。靈靈不昧而知。知
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0564c" n="0564c"/>
<lb ed="X" n="0564c01"/><lb ed="R040" n="0125a10"/>一切法無我。如是依毗婆舍那。觀察一切。委細推
<lb ed="X" n="0564c02"/><lb ed="R040" n="0125a11"/>求。歷歷分明而見。見諸相非相。如是依禪那。定慧
<lb ed="X" n="0564c03"/><lb ed="R040" n="0125a12"/>等持。無礙自在。雖未能親證眞如。<anchor xml:id="nkr_note_add_0564c0301" n="0564c0301"/><anchor xml:id="beg0564c0301" n="0564c0301"/>已<anchor xml:id="end0564c0301"/>爲無分別根
<lb ed="X" n="0564c04"/><lb ed="R040" n="0125a13"/>本正智近方便。內變眞如。而爲信解。信心淸淨。卽
<lb ed="X" n="0564c05"/><lb ed="R040" n="0125a14"/>生實相。此當地前四加行位。從是能引根本正智。
<lb ed="X" n="0564c06"/><lb ed="R040" n="0125a15"/>離能所取。不生能所我人法相。證入初地。乃至佛
<lb ed="X" n="0564c07"/><lb ed="R040" n="0125a16"/>地。雖分滿不固。皆用根本無分別智。親證眞如。歸
<lb ed="X" n="0564c08"/><lb ed="R040" n="0125a17"/>無所得。何則。所言法相者。凡夫不了。以之爲實。在
<lb ed="X" n="0564c09"/><lb ed="R040" n="0125a18"/>如來說。卽非實有之法相。但是假名之法相。況約
<lb ed="X" n="0564c10"/><lb ed="R040" n="0125b01"/>勝義而論。純一眞如。彌滿淸淨。中不容他。誰爲能
<lb ed="X" n="0564c11"/><lb ed="R040" n="0125b02"/>所我人之法相。誠能如是觀察。我卽非我。法卽非
<lb ed="X" n="0564c12"/><lb ed="R040" n="0125b03"/>法。離名離相。證入眞如三昧。始信十方諸佛。平等
<lb ed="X" n="0564c13"/><lb ed="R040" n="0125b04"/>淸淨。眞卽非眞。化卽非化。又何一異之有。此約止
<lb ed="X" n="0564c14"/><lb ed="R040" n="0125b05"/>觀定慧破我法。以斷一異之疑也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0564c15"/><lb ed="R040" n="0125b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第二十六疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0564c1501">○第二十六疑云。化身法身。誠非一異。而化身示
<lb ed="X" n="0564c16"/><lb ed="R040" n="0125b07"/>現。終無自體。其所說法。豈有實耶。縱使持說。當有
<lb ed="X" n="0564c17"/><lb ed="R040" n="0125b08"/>何福。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0564c18"/><lb ed="R040" n="0125b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0564c1801">須菩提。若有人。以滿無量阿僧祗世界七寶。持用布
<lb ed="X" n="0564c19"/><lb ed="R040" n="0125b10"/>施。若有善男子･善女人。發菩薩心者。持於此經。乃至
<lb ed="X" n="0564c20"/><lb ed="R040" n="0125b11"/>四句偈等。受持讀誦。爲人演說。其福勝彼。云何爲人
<lb ed="X" n="0564c21"/><lb ed="R040" n="0125b12"/>演說。不取於相。如如不動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0564c22"/><lb ed="R040" n="0125b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0564c2201">此斷化身說法無福疑也。文二。</p><p xml:id="pX25p0564c2213" cb:place="inline">先･明說法功德。論
<lb ed="X" n="0564c23"/><lb ed="R040" n="0125b14"/>云。雖諸佛化身作用。化身說法。有無量無盡無漏
<lb ed="X" n="0564c24"/><lb ed="R040" n="0125b15"/>功德。云何爲人演說下。二･明說法不染。謂若能不
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0565a" n="0565a"/>
<lb ed="X" n="0565a01"/><lb ed="R040" n="0125b16"/>以生滅心行。說實相法。則如彼眞如。故曰如如。又
<lb ed="X" n="0565a02"/><lb ed="R040" n="0125b17"/>心如境如。故曰如如。不動者。正明無染義。無著云。
<lb ed="X" n="0565a03"/><lb ed="R040" n="0125b18"/>爲說法不染。故有如是大利益。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0565a04"/><lb ed="R040" n="0126a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第二十七疑</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0565a0401">○第二十七疑云。若是。則化身如來。常爲衆生說
<lb ed="X" n="0565a05"/><lb ed="R040" n="0126a02"/>法。云何言如來無去來坐臥。常入涅槃耶。涅槃寂
<lb ed="X" n="0565a06"/><lb ed="R040" n="0126a03"/>靜。說法喧動。動靜相反。云何兩存。釋意云。佛有妙
<lb ed="X" n="0565a07"/><lb ed="R040" n="0126a04"/>智。觀諸法空如夢幻等。雖現說法。似有爲相。而常
<lb ed="X" n="0565a08"/><lb ed="R040" n="0126a05"/>住涅槃無作之理。復何疑哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0565a09"/><lb ed="R040" n="0126a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0565a0901">何以故。一切有爲法。如夢幻泡影。如露亦如電。應作
<lb ed="X" n="0565a10"/><lb ed="R040" n="0126a07"/>如是觀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0565a11"/><lb ed="R040" n="0126a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0565a1101">此斷入寂如何說法疑也。</p><p xml:id="pX25p0565a1111" cb:place="inline">徵云。何故說法不礙涅
<lb ed="X" n="0565a12"/><lb ed="R040" n="0126a09"/>槃耶。以如來有妙智。觀一切有爲之法。皆非實有。
<lb ed="X" n="0565a13"/><lb ed="R040" n="0126a10"/>如夢幻等。共有六喩。</p><p xml:id="pX25p0565a1309" cb:place="inline">一夢喩。人於日用見聞所熏。
<lb ed="X" n="0565a14"/><lb ed="R040" n="0126a11"/>夜寐則宛然而現。悲歡萬狀。咸謂爲眞。不知是獨
<lb ed="X" n="0565a15"/><lb ed="R040" n="0126a12"/>頭意識所變。全無實體。而好歹境界。夢時非無。及
<lb ed="X" n="0565a16"/><lb ed="R040" n="0126a13"/>至於醒。了無所有。人生於世。亦復如是。以無始時
<lb ed="X" n="0565a17"/><lb ed="R040" n="0126a14"/>來。熏習而住。故招感現在果報不爽。雖蝴蝶莊周。
<lb ed="X" n="0565a18"/><lb ed="R040" n="0126a15"/>變化<anchor xml:id="nkr_note_add_0565a1801" n="0565a1801"/><anchor xml:id="beg0565a1801" n="0565a1801"/>已<anchor xml:id="end0565a1801"/>極。然豈悟後始空。方在神遊。早無實際。不
<lb ed="X" n="0565a19"/><lb ed="R040" n="0126a16"/>待覺而後知也。</p><p xml:id="pX25p0565a1907" cb:place="inline">二幻喩。世有幻師作幻術。呪巾可
<lb ed="X" n="0565a20"/><lb ed="R040" n="0126a17"/>以爲兔。草可以爲馬。或作城郭男女。種種幻態。昧
<lb ed="X" n="0565a21"/><lb ed="R040" n="0126a18"/>者惑焉。幻呪一止。寂然無有。</p><p xml:id="pX25p0565a2112" cb:place="inline">三泡喩。水本靜也。因
<lb ed="X" n="0565a22"/><lb ed="R040" n="0126b01"/>風激動。而泡生焉。其體本虗。卽之安在。</p><p xml:id="pX25p0565a2216" cb:place="inline">四影喩。鏡
<lb ed="X" n="0565a23"/><lb ed="R040" n="0126b02"/>中日中。隨形現像。妍醜無遁。行止有待。捉之不可。
<lb ed="X" n="0565a24"/><lb ed="R040" n="0126b03"/>無體可得。惟息陰悟本。庶不爲其所惑。不然。終在
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0565b" n="0565b"/>
<lb ed="X" n="0565b01"/><lb ed="R040" n="0126b04"/>燈影子下行耳。</p><p xml:id="pX25p0565b0107" cb:place="inline">此四喩。喩一切法。空無有實。凡夫
<lb ed="X" n="0565b02"/><lb ed="R040" n="0126b05"/>皆執身世爲常。不悟無常。故佛又說露喩。薤上露。
<lb ed="X" n="0565b03"/><lb ed="R040" n="0126b06"/>何易晞。人之住世。少時耳。須臾變滅。焉得久停。</p><p xml:id="pX25p0565b0319" cb:place="inline">六
<lb ed="X" n="0565b04"/><lb ed="R040" n="0126b07"/>電喩。露猶少停。電則不能以一瞬。卽生卽滅。曾不
<lb ed="X" n="0565b05"/><lb ed="R040" n="0126b08"/>異時。凡有爲之法皆爾。刹那變滅。人不自覺。佛以
<lb ed="X" n="0565b06"/><lb ed="R040" n="0126b09"/>妙智觀空。故雖現說法。似有爲相。而常住涅槃無
<lb ed="X" n="0565b07"/><lb ed="R040" n="0126b10"/>作之理。所謂寂寥於萬化之域。動用於一虗之中。
<lb ed="X" n="0565b08"/><lb ed="R040" n="0126b11"/>何喧寂之有。所以云。夢幻泡影。空理全彰。露電二
<lb ed="X" n="0565b09"/><lb ed="R040" n="0126b12"/>喩。無常足顯。悟眞空。則不住諸相。觀生滅。則警<g ref="#CB15081">䇿</g>
<lb ed="X" n="0565b10"/><lb ed="R040" n="0126b13"/>修行。妙符破相之宗。巧示亡情之觀。了此六喩。則
<lb ed="X" n="0565b11"/><lb ed="R040" n="0126b14"/>全經之旨。思過半矣。學者宜盡心焉。正宗分竟。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0565b12"/><lb ed="R040" n="0126b15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">三流通分</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0565b1201">○三流通分。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0565b13"/><lb ed="R040" n="0126b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0565b1301">佛說是經<anchor xml:id="nkr_note_add_0565b1301" n="0565b1301"/><anchor xml:id="beg0565b1301" n="0565b1301"/>已<anchor xml:id="end0565b1301"/>。長老須菩提。及諸比丘･比丘尼･優婆塞･
<lb ed="X" n="0565b14"/><lb ed="R040" n="0126b17"/>優婆夷･一切世間･天人阿修羅等。聞佛所說。皆大歡
<lb ed="X" n="0565b15"/><lb ed="R040" n="0126b18"/>喜。信受奉行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0565b16"/><lb ed="R040" n="0127a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0565b1601">上來宗趣旣陳。務於利濟。近益當時之會。遠被未
<lb ed="X" n="0565b17"/><lb ed="R040" n="0127a02"/>來之機。使般若慧命。傳芳無壅。故曰流通。然般若
<lb ed="X" n="0565b18"/><lb ed="R040" n="0127a03"/>宗趣。歸極於無住處涅槃。而以發菩提心爲始。</p><p xml:id="pX25p0565b1819" cb:place="inline">菩
<lb ed="X" n="0565b19"/><lb ed="R040" n="0127a04"/>提心者。本源自性淸淨心也。心住於法。卽不淸淨。
<lb ed="X" n="0565b20"/><lb ed="R040" n="0127a05"/>所以四相不住。六塵不住。聲聞自果不住。菩薩莊
<lb ed="X" n="0565b21"/><lb ed="R040" n="0127a06"/>嚴佛土不住。乃至如來三十二相不住。說法不住。
<lb ed="X" n="0565b22"/><lb ed="R040" n="0127a07"/>涅槃不住。應住者。極證於無住處涅槃矣。前正宗
<lb ed="X" n="0565b23"/><lb ed="R040" n="0127a08"/>分中。空生有問。佛則有答。空生有疑。佛則有決。至
<lb ed="X" n="0565b24"/><lb ed="R040" n="0127a09"/>此。慧日當空。羣疑氷釋。善吉無問。能仁杜宣。長老
<pb ed="X" xml:id="X25.0495.0565c" n="0565c"/>
<lb ed="X" n="0565c01"/><lb ed="R040" n="0127a10"/>須菩提。及諸四部弟子。出家而爲除饉士。除饉女
<lb ed="X" n="0565c02"/><lb ed="R040" n="0127a11"/>者。在家而爲淸信男。淸信女者。乃至一切世間。三
<lb ed="X" n="0565c03"/><lb ed="R040" n="0127a12"/>世間也。若天。梵王帝釋等。若人。國王大臣長者居
<lb ed="X" n="0565c04"/><lb ed="R040" n="0127a13"/>士等。若阿修羅。八部護法等。俱在法會中。聞佛所
<lb ed="X" n="0565c05"/><lb ed="R040" n="0127a14"/>說般若之法。皆各歡喜奉行。古德云。般若深經。三
<lb ed="X" n="0565c06"/><lb ed="R040" n="0127a15"/>世佛母。聞經四句。<anchor xml:id="nkr_note_add_0565c0601" n="0565c0601"/><anchor xml:id="beg0565c0601" n="0565c0601"/>已<anchor xml:id="end0565c0601"/>超惡趣之因。一念淨持。必獲
<lb ed="X" n="0565c07"/><lb ed="R040" n="0127a16"/>菩提之果。是故欲圓無上菩提道。當學般若波羅
<lb ed="X" n="0565c08"/><lb ed="R040" n="0127a17"/>蜜。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0565c09"/><lb ed="R040" n="0127a18"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金剛經演古<note place="inline">終</note></cb:jhead></cb:juan>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0547a0601" to="#end0547a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">券<note type="cf1">X72n1442_p0697c12</note></lem><rdg wit="#wit.orig">劵</rdg></app>
<app from="#beg0547a0801" to="#end0547a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0547c2001" to="#end0547c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0547c2101" to="#end0547c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">搉</lem><rdg wit="#wit.orig">摧</rdg></app>
<app from="#beg0547c2601" to="#end0547c2601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0548a1401" to="#end0548a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0548c1501" to="#end0548c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0548c1502" to="#end0548c1502"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0548c2401" to="#end0548c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0549a0901" to="#end0549a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0549b0301" to="#end0549b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0549b0501" to="#end0549b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0549b0901" to="#end0549b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0549b1101" to="#end0549b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0549b1301" to="#end0549b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">入</lem><rdg wit="#wit.orig">人</rdg></app>
<app from="#beg0549c1001" to="#end0549c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0549c2401" to="#end0549c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0550a1201" to="#end0550a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0550b1001" to="#end0550b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">住</lem><rdg wit="#wit.orig">在</rdg></app>
<app from="#beg0550c1001" to="#end0550c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0551a2201" to="#end0551a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0551b1101" to="#end0551b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0552a0101" to="#end0552a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0553a0701" to="#end0553a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0553a0901" to="#end0553a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0553a1701" to="#end0553a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">往</lem><rdg wit="#wit.orig">住</rdg></app>
<app from="#beg0553a1801" to="#end0553a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0553a2201" to="#end0553a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0553b0501" to="#end0553b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0553b0801" to="#end0553b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0553b1901" to="#end0553b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0553c0101" to="#end0553c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0553c2201" to="#end0553c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0554c1501" to="#end0554c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0555c2101" to="#end0555c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">壤</lem><rdg wit="#wit.orig">壞</rdg></app>
<app from="#beg0556a0401" to="#end0556a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0556a0501" to="#end0556a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0556a0701" to="#end0556a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0556b1001" to="#end0556b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0556c2001" to="#end0556c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0559a0801" to="#end0559a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0559a0901" to="#end0559a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0559a1801" to="#end0559a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0560a0601" to="#end0560a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0560c1701" to="#end0560c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0564c0301" to="#end0564c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0565a1801" to="#end0565a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0565b1301" to="#end0565b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0565c0601" to="#end0565c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0547a0601" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X25.0547a06.15" target="#nkr_note_add_0547a0601">券【CB】，劵【卍續】</note>
<note n="0547a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0547a0801">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0547c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0547c2001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0547c2101" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X25.0547c21.06" target="#nkr_note_add_0547c2101">搉【CB】，摧【卍續】</note>
<note n="0547c2601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0547c2601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0548a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0548a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0548c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0548c1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0548c1502" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0548c1502">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0548c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0548c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0549a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0549a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0549b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0549b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0549b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0549b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0549b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0549b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0549b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0549b1101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0549b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0549b1301">入【CB】，人【卍續】</note>
<note n="0549c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0549c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0549c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0549c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0550a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0550a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0550b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0550b1001">住【CB】，在【卍續】</note>
<note n="0550c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0550c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0551a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0551a2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0551b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0551b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0552a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0552a0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0553a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0553a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0553a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0553a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0553a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0553a1701">往【CB】，住【卍續】</note>
<note n="0553a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0553a1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0553a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0553a2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0553b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0553b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0553b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0553b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0553b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0553b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0553c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0553c0101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0553c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0553c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0554c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0554c1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0555c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0555c2101">壤【CB】，壞【卍續】</note>
<note n="0556a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0556a0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0556a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0556a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0556a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0556a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0556b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0556b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0556c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0556c2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0559a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0559a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0559a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0559a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0559a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0559a1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0560a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0560a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0560c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0560c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0564c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0564c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0565a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0565a1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0565b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0565b1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0565c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0565c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>