<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X25n0496">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 496 金剛經直說</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 496 金剛經直說</title>
			<author>淸 迹刪鷲述</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">496</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-02-25 09:56:44 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">金剛經直說</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, Text as provided by Electronic Buddhadharma Society (EBS)</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，佛敎電腦資訊庫功德會提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB04467">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04467</charName>
				<mapping cb:dec="987507" type="PUA">U+F1173</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2AADF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>怵</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[惏-木]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB10437">
				<charName>CBETA CHARACTER CB10437</charName>
				<mapping cb:dec="993477" type="PUA">U+F28C5</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>啄</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[口*豕]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15106">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15106</charName>
				<mapping cb:dec="998146" type="PUA">U+F3B02</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+9B31</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鬱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[鬱-山+止]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-16T15:46:32">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0566a" n="0566a"/>
<lb ed="X" n="0566a01"/>
<lb ed="X" n="0566a02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 496-A 金剛直說序</cb:mulu><head>No. 496-A
<lb ed="X" n="0566a03"/><lb ed="R040" n="0128a01"/> 金剛直說序</head>
<lb ed="X" n="0566a04"/>
<lb ed="X" n="0566a05"/><lb ed="R040" n="0128a02"/><byline cb:type="author">東樵山人迹刪鷲著</byline>
<lb ed="X" n="0566a06"/><lb ed="R040" n="0128a03"/><p xml:id="pX25p0566a0601">邁邁時運。凜凜其秋。大林落木。危綠飄丹。老景履霜。
<lb ed="X" n="0566a07"/><lb ed="R040" n="0128a04"/><g ref="#CB04467">𪫟</g>然興慨。掩室避風。哀如充耳。俄而商颷逸響。衆竅
<lb ed="X" n="0566a08"/><lb ed="R040" n="0128a05"/>怒號。恍然有得。於前聞。三世諸佛。是傳語人。觸類旁
<lb ed="X" n="0566a09"/><lb ed="R040" n="0128a06"/>通。傳會其說。天何言哉。無故於太虗空中。發爲天籟
<lb ed="X" n="0566a10"/><lb ed="R040" n="0128a07"/>人籟地籟之聲。佛何言哉。無故於大般若中。演作佛
<lb ed="X" n="0566a11"/><lb ed="R040" n="0128a08"/>說法說僧說之敎。皆傳語也。我佛世尊。爲一大事因
<lb ed="X" n="0566a12"/><lb ed="R040" n="0128a09"/>緣。出現於世。直指人心。見性成佛。信口說出。三乘十
<lb ed="X" n="0566a13"/><lb ed="R040" n="0128a10"/>二分敎。五千四十八卷。一大藏經。無法可說。是猶天
<lb ed="X" n="0566a14"/><lb ed="R040" n="0128a11"/>籟之傳語也。奈諸菩薩。地有高下。悟有淺深。乘示方
<lb ed="X" n="0566a15"/><lb ed="R040" n="0128a12"/>便。護念付囑。大乘小乘。隨機接引。必如其量滿其願
<lb ed="X" n="0566a16"/><lb ed="R040" n="0128a13"/>而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0566a1601" n="0566a1601"/><anchor xml:id="beg0566a1601" n="0566a1601"/>已<anchor xml:id="end0566a1601"/>。雖云直指。早<anchor xml:id="nkr_note_add_0566a1602" n="0566a1602"/><anchor xml:id="beg0566a1602" n="0566a1602"/>已<anchor xml:id="end0566a1602"/>曲矣。是猶地籟衆竅之傳語
<lb ed="X" n="0566a17"/><lb ed="R040" n="0128a14"/>也。佛滅度後。義解者流。人各一師。師各一說。藏通別
<lb ed="X" n="0566a18"/><lb ed="R040" n="0128a15"/>圓。判爲四敎。分門立戶。合喙爭鳴。是猶人籟比竹之
<lb ed="X" n="0566a19"/><lb ed="R040" n="0128a16"/>傳語也。自有比竹以來。天籟不可復聞矣。此金剛眞
<lb ed="X" n="0566a20"/><lb ed="R040" n="0128a17"/>經。佛與空生。於般若場中。啐喙同時。金針玅叶。正言
<lb ed="X" n="0566a21"/><lb ed="R040" n="0128a18"/>之。復反言之。翻覆不<anchor xml:id="nkr_note_add_0566a2101" n="0566a2101"/><anchor xml:id="beg0566a2101" n="0566a2101"/>已<anchor xml:id="end0566a2101"/>。不爲異同。一言之。復再言之。
<lb ed="X" n="0566a22"/><lb ed="R040" n="0128b01"/>絮叨不<anchor xml:id="nkr_note_add_0566a2201" n="0566a2201"/><anchor xml:id="beg0566a2201" n="0566a2201"/>已<anchor xml:id="end0566a2201"/>。不爲煩瑣。唯之。不之。是之。卽之。建埽不<anchor xml:id="nkr_note_add_0566a2202" n="0566a2202"/><anchor xml:id="beg0566a2202" n="0566a2202"/>已<anchor xml:id="end0566a2202"/>。
<lb ed="X" n="0566a23"/><lb ed="R040" n="0128b02"/>不爲支離。或抑或揚。或印或破。酬唱不<anchor xml:id="nkr_note_add_0566a2301" n="0566a2301"/><anchor xml:id="beg0566a2301" n="0566a2301"/>已<anchor xml:id="end0566a2301"/>。不爲漫衍。
<lb ed="X" n="0566a24"/><lb ed="R040" n="0128b03"/>無非因乎。衆生根器之有勝劣。諸菩薩造就之有頓
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0566b" n="0566b"/>
<lb ed="X" n="0566b01"/><lb ed="R040" n="0128b04"/>漸。而施之敎。直指曲成。隨緣善誘。是猶天籟之吹萬
<lb ed="X" n="0566b02"/><lb ed="R040" n="0128b05"/>不同。合於地籟之衆竅。使其自<anchor xml:id="nkr_note_add_0566b0201" n="0566b0201"/><anchor xml:id="beg0566b0201" n="0566b0201"/>己<anchor xml:id="end0566b0201"/>。咸其自取。三世諸
<lb ed="X" n="0566b03"/><lb ed="R040" n="0128b06"/>佛。所以稱爲傳語人者。以此之故。老病無聊。目誦心
<lb ed="X" n="0566b04"/><lb ed="R040" n="0128b07"/>惟。於是乎有得。爰依經文。約略大義。著爲直說。以示
<lb ed="X" n="0566b05"/><lb ed="R040" n="0128b08"/>吾徒。非敢雷同於比竹也。不直則道不見。我且直之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0566b06"/>
<lb ed="X" n="0566b07"/>
<lb ed="X" n="0566b08"/>
<lb ed="X" n="0566b09"/><lb ed="R040" n="0128b10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">凡例六則</cb:mulu><head>凡例六則</head>
<lb ed="X" n="0566b10"/><lb ed="R040" n="0128b11"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0566b1001">按經名金剛。表佛性也。金剛乃衆寶之王。至堅至利。
<lb ed="X" n="0566b11"/><lb ed="R040" n="0128b12"/>世界壞時。七寶俱壞。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0566001" n="0566001"/>性金剛寶伏藏秘密。不可破
<lb ed="X" n="0566b12"/><lb ed="R040" n="0128b13"/>壞。此經乃法寶之王。佛性寓焉。器界壞時。經與佛
<lb ed="X" n="0566b13"/><lb ed="R040" n="0128b14"/>性。常在法藏之中。亦堅固不可破壞也。註經者。無
<lb ed="X" n="0566b14"/><lb ed="R040" n="0128b15"/>識佛性。許談佛法。閱經者。自性佛性。非一非二。不
<lb ed="X" n="0566b15"/><lb ed="R040" n="0128b16"/>可徒作文字領會。始與金剛指趣。少分相應云爾。</item>
<lb ed="X" n="0566b16"/><lb ed="R040" n="0128b17"/><item xml:id="itemX25p0566b1601">按此經。古本分作三十二分。各標題目。最初作俑於
<lb ed="X" n="0566b17"/><lb ed="R040" n="0128b18"/>梁昭明太子。現受苦報。後來註疏。未及刪去。分數
<lb ed="X" n="0566b18"/><lb ed="R040" n="0129a01"/>割裂。經旨斷續。文理互相乖違。血脉全無貫串。非
<lb ed="X" n="0566b19"/><lb ed="R040" n="0129a02"/>佛意也。今註不敢效尤。刪改前謬。合一經爲一章。
<lb ed="X" n="0566b20"/><lb ed="R040" n="0129a03"/>務令問答照應。機解融通。間於承接闔闢處。略爲
<lb ed="X" n="0566b21"/><lb ed="R040" n="0129a04"/>節段。庶令操觚者。便於註脚。閱經者。易於寓目耳。</item>
<lb ed="X" n="0566b22"/><lb ed="R040" n="0129a05"/><item xml:id="itemX25p0566b2201">按此經。舊本分作上下二卷。照前分數割截。十四分
<lb ed="X" n="0566b23"/><lb ed="R040" n="0129a06"/>以前爲上卷。十五分後爲下卷。藏本因之。襲於前
<lb ed="X" n="0566b24"/><lb ed="R040" n="0129a07"/>文。便於編帙。習焉不察耳。愚意倘須分卷。當從經
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0566c" n="0566c"/>
<lb ed="X" n="0566c01"/><lb ed="R040" n="0129a08"/>首起。至果報亦不可思議止爲一卷。自須菩提再
<lb ed="X" n="0566c02"/><lb ed="R040" n="0129a09"/>請住心降心起。至末爲二卷。於義甚當。蓋經中立
<lb ed="X" n="0566c03"/><lb ed="R040" n="0129a10"/>敎。前爲未悟菩薩而說。後爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0566c0301" n="0566c0301"/><anchor xml:id="beg0566c0301" n="0566c0301"/>已<anchor xml:id="end0566c0301"/>悟菩薩而說。前淺
<lb ed="X" n="0566c04"/><lb ed="R040" n="0129a11"/>後深。無妨經脈也。闕文以待知者。</item>
<lb ed="X" n="0566c05"/><lb ed="R040" n="0129a12"/><item xml:id="itemX25p0566c0501">按此經文。合作一卷。不分分數卷次者。止見近代憨
<lb ed="X" n="0566c06"/><lb ed="R040" n="0129a13"/>祖決疑。獨立一格。惟於經中。承接段落。不無可議。
<lb ed="X" n="0566c07"/><lb ed="R040" n="0129a14"/>今註多從憨祖定本。段落少別。</item>
<lb ed="X" n="0566c08"/><lb ed="R040" n="0129a15"/><item xml:id="itemX25p0566c0801">按此經解註。諸家不一。細閱詮義。未免互相矛盾。少
<lb ed="X" n="0566c09"/><lb ed="R040" n="0129a16"/>見貫通。往往問答重複。次第參錯。觀者易至望洋。
<lb ed="X" n="0566c10"/><lb ed="R040" n="0129a17"/>近代憨祖決疑。拂去前文。別出一解。披卷燎然。一
<lb ed="X" n="0566c11"/><lb ed="R040" n="0129a18"/>覽洞達。愚意解因疑起。應先疑後決。空生未問。預
<lb ed="X" n="0566c12"/><lb ed="R040" n="0129b01"/>出疑情。似未甚妥。今註多從憨本。拈出經文。前後
<lb ed="X" n="0566c13"/><lb ed="R040" n="0129b02"/>承接。絡繹不斷。合一經爲一章。似於佛心不大悖
<lb ed="X" n="0566c14"/><lb ed="R040" n="0129b03"/>謬。識者敎之。</item>
<lb ed="X" n="0566c15"/><lb ed="R040" n="0129b04"/><item xml:id="itemX25p0566c1501">按此經。不一家言。宗師提唱宗旨。敎家牽引敎相。各
<lb ed="X" n="0566c16"/><lb ed="R040" n="0129b05"/>出所見。顯露家風。究於金剛眞諦。尙隔一層。今註
<lb ed="X" n="0566c17"/><lb ed="R040" n="0129b06"/>不及宗語。不參敎乘。務契佛心。直指見性而<anchor xml:id="nkr_note_add_0566c1701" n="0566c1701"/><anchor xml:id="beg0566c1701" n="0566c1701"/>已<anchor xml:id="end0566c1701"/>。註
<lb ed="X" n="0566c18"/><lb ed="R040" n="0129b07"/>中間或援引宗敎。用資證據。亦造車合轍之解也。</item></list></cb:div>
<lb ed="X" n="0566c19"/>
<lb ed="X" n="0566c20"/>
<lb ed="X" n="0566c21"/>
<lb ed="X" n="0566c22"/>
<lb ed="X" n="0566c23"/>
<lb ed="X" n="0566c24"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0567a" n="0567a"/>
<lb ed="X" n="0567a01"/>
<lb ed="X" n="0567a02"/>
<lb ed="X" n="0567a03"/>
<lb ed="X" n="0567a04"/>
<lb ed="X" n="0567a05"/><cb:docNumber>No. 496</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0567a06"/><lb ed="R040" n="0130a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金剛般若波羅蜜經</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0567a07"/>
<lb ed="X" n="0567a08"/>
<lb ed="X" n="0567a09"/><lb ed="R040" n="0130a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">宗旨</cb:mulu><head>宗旨</head>
<lb ed="X" n="0567a10"/><lb ed="R040" n="0130a04"/><p xml:id="pX25p0567a1001">凡一經必有一經宗旨。此金剛般若波羅蜜經。當
<lb ed="X" n="0567a11"/><lb ed="R040" n="0130a05"/>以無相爲宗。經中提唱。所言四句偈者。凡十有四。
<lb ed="X" n="0567a12"/><lb ed="R040" n="0130a06"/>確見指定無我相人相衆生相壽者相。以此四句
<lb ed="X" n="0567a13"/><lb ed="R040" n="0130a07"/>偈。爲一經之宗旨也。諸家解註。多涉儱侗。歷代宗
<lb ed="X" n="0567a14"/><lb ed="R040" n="0130a08"/>師。不欲以實法與人。多從向上句。末後句。提唱宗
<lb ed="X" n="0567a15"/><lb ed="R040" n="0130a09"/>綱。不肯說破。令初機禪人。從空摸索。向自<anchor xml:id="nkr_note_add_0567a1501" n="0567a1501"/><anchor xml:id="beg0567a1501" n="0567a1501"/>己<anchor xml:id="end0567a1501"/>分中
<lb ed="X" n="0567a16"/><lb ed="R040" n="0130a10"/>四句偈參取。直至山窮水盡時。忽然豁開金剛正
<lb ed="X" n="0567a17"/><lb ed="R040" n="0130a11"/>眼。放出般若眞光。原來四句偈。是我本來面目。無
<lb ed="X" n="0567a18"/><lb ed="R040" n="0130a12"/>我人衆生壽者等相。一部金剛經橫說豎說。權說
<lb ed="X" n="0567a19"/><lb ed="R040" n="0130a13"/>實說。無非欲人空却四相。收歸自<anchor xml:id="nkr_note_add_0567a1901" n="0567a1901"/><anchor xml:id="beg0567a1901" n="0567a1901"/>己<anchor xml:id="end0567a1901"/>般若分中。我
<lb ed="X" n="0567a20"/><lb ed="R040" n="0130a14"/>人衆生壽者諸相。如水中捉月。鏡裏尋頭。了無可
<lb ed="X" n="0567a21"/><lb ed="R040" n="0130a15"/>得。所以當日。天親菩薩。昇<name role="" type="person">兜率宮</name>。請益彌勒。如何
<lb ed="X" n="0567a22"/><lb ed="R040" n="0130a16"/>是四句偈。彌勒云。無我相無人相無衆生相無壽
<lb ed="X" n="0567a23"/><lb ed="R040" n="0130a17"/>者相是也。此是慈氏婆心親切。開口一句道破了。
<lb ed="X" n="0567a24"/><lb ed="R040" n="0130a18"/>後來六祖大師。以摩訶般若波羅蜜爲是。傅大士
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0567b" n="0567b"/>
<lb ed="X" n="0567b01"/><lb ed="R040" n="0130b01"/>云。若論四句偈。應當不離心。從上聖賢。千言萬語。
<lb ed="X" n="0567b02"/><lb ed="R040" n="0130b02"/>無非欲人直下承當。識取無相眞宗。一部金剛經
<lb ed="X" n="0567b03"/><lb ed="R040" n="0130b03"/>頓成剩語。後來解經。不一家言。或以色見聲求四
<lb ed="X" n="0567b04"/><lb ed="R040" n="0130b04"/>句爲偈。或以夢幻泡影四句爲偈。未嘗不是。當知
<lb ed="X" n="0567b05"/><lb ed="R040" n="0130b05"/>經中二偈。不過欲人離却色相。一切有爲法。識取
<lb ed="X" n="0567b06"/><lb ed="R040" n="0130b06"/>無相之相。爲眞。有相之相。爲幻爾。細繹此經。一經
<lb ed="X" n="0567b07"/><lb ed="R040" n="0130b07"/>如一分。一分如一句。一句如一字。且道這一字。從
<lb ed="X" n="0567b08"/><lb ed="R040" n="0130b08"/>何處下註脚邪。昔日趙州禪師。每遇學人入室。令
<lb ed="X" n="0567b09"/><lb ed="R040" n="0130b09"/>參無字爲話頭。這一無字。圅蓋乾坤。森羅萬象。識
<lb ed="X" n="0567b10"/><lb ed="R040" n="0130b10"/>得金剛宗旨。參禪悟道。始有少分相應也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0567b11"/><lb ed="R040" n="0130b11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">敎意</cb:mulu><head>敎意</head>
<lb ed="X" n="0567b12"/><lb ed="R040" n="0130b12"/><p xml:id="pX25p0567b1201">此經大意。專爲初地聖賢。大心菩薩<anchor xml:id="nkr_note_add_0567b1201" n="0567b1201"/><anchor xml:id="beg0567b1201" n="0567b1201"/>已<anchor xml:id="end0567b1201"/>悟未悟。著
<lb ed="X" n="0567b13"/><lb ed="R040" n="0130b13"/>相修行。不達無相本體而發。非爲一切凡外迷心
<lb ed="X" n="0567b14"/><lb ed="R040" n="0130b14"/>邪見設也。經云。如來爲發大乘者說。爲發最上乘
<lb ed="X" n="0567b15"/><lb ed="R040" n="0130b15"/>者說。兩種聖賢。實非尋常可比。<anchor xml:id="nkr_note_add_0567b1501" n="0567b1501"/><anchor xml:id="beg0567b1501" n="0567b1501"/>已<anchor xml:id="end0567b1501"/>於大乘最上乘
<lb ed="X" n="0567b16"/><lb ed="R040" n="0130b16"/>發菩提大心矣。無奈人法二執。未能盡忘。四相未
<lb ed="X" n="0567b17"/><lb ed="R040" n="0130b17"/>空。三心未了。未能降伏。未知住處。縱知住處。未免
<lb ed="X" n="0567b18"/><lb ed="R040" n="0130b18"/>住在一處。不能無所住而生其心。世尊哀愍。爲說
<lb ed="X" n="0567b19"/><lb ed="R040" n="0131a01"/>是經。首令空生發問。會上弟子一千二百五十人。
<lb ed="X" n="0567b20"/><lb ed="R040" n="0131a02"/>禪定如飮光。多聞如慶喜。神通智慧。說法第一。一
<lb ed="X" n="0567b21"/><lb ed="R040" n="0131a03"/>切賢聖僧。弗與焉者。蓋以是經。專爲解空而發也。
<lb ed="X" n="0567b22"/><lb ed="R040" n="0131a04"/>初地聖賢。大心菩薩。未得心空及第。往往向外馳
<lb ed="X" n="0567b23"/><lb ed="R040" n="0131a05"/>求。其最上者。日以度生爲念。必欲盡大地衆生。度
<lb ed="X" n="0567b24"/><lb ed="R040" n="0131a06"/>令成佛而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0567b2401" n="0567b2401"/><anchor xml:id="beg0567b2401" n="0567b2401"/>已<anchor xml:id="end0567b2401"/>。孜孜兀兀。盡人提撕警覺。止知有
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0567c" n="0567c"/>
<lb ed="X" n="0567c01"/><lb ed="R040" n="0131a07"/>能度者屬我。所度者屬人。一切含靈衆生。一切福
<lb ed="X" n="0567c02"/><lb ed="R040" n="0131a08"/>德壽命。俱從人我起見。佛說此經。先從度生發端。
<lb ed="X" n="0567c03"/><lb ed="R040" n="0131a09"/>良以法界衆生。度脫不了。自性衆生。總以無餘涅
<lb ed="X" n="0567c04"/><lb ed="R040" n="0131a10"/>槃而滅度之。收歸四句偈中。千了萬當。故云無有
<lb ed="X" n="0567c05"/><lb ed="R040" n="0131a11"/>衆生得滅度者。降伏其心。而使之住。莫先於此。心
<lb ed="X" n="0567c06"/><lb ed="R040" n="0131a12"/>旣住矣。不免住在一處。從衆生起見。或布施求福。
<lb ed="X" n="0567c07"/><lb ed="R040" n="0131a13"/>或禮拜供養求福。或莊嚴佛土以求福。一切有爲
<lb ed="X" n="0567c08"/><lb ed="R040" n="0131a14"/>法。無非著相修行。不若受持四句偈之爲實相也。
<lb ed="X" n="0567c09"/><lb ed="R040" n="0131a15"/>復次。住在一處。或證因果。或修六度。或開五眼。似
<lb ed="X" n="0567c10"/><lb ed="R040" n="0131a16"/>有實相之可據。究竟不如我佛世尊。昔日在然燈
<lb ed="X" n="0567c11"/><lb ed="R040" n="0131a17"/>會所。親受記莂。於法實無所得。到此地位。方稱四
<lb ed="X" n="0567c12"/><lb ed="R040" n="0131a18"/>相全空。萬德莊嚴。視彼種種布施。種種供養。種種
<lb ed="X" n="0567c13"/><lb ed="R040" n="0131b01"/>禮敬。種種建立修福。皆是有爲之法。如夢幻泡影
<lb ed="X" n="0567c14"/><lb ed="R040" n="0131b02"/>露電等耳。故云。爲發大乘者說。爲發最上乘者說。
<lb ed="X" n="0567c15"/><lb ed="R040" n="0131b03"/>若爲衆生說。則敎他布施。敎他供養。敎他禮拜莊
<lb ed="X" n="0567c16"/><lb ed="R040" n="0131b04"/>嚴塔廟。以求福報。在所不免。四果六度。五眼等法
<lb ed="X" n="0567c17"/><lb ed="R040" n="0131b05"/>門。非是若輩境界。無勞建埽矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0567c18"/><lb ed="R040" n="0131b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">經題</cb:mulu><head>經題</head>
<lb ed="X" n="0567c19"/><lb ed="R040" n="0131b07"/><p xml:id="pX25p0567c1901">金剛表義也。西域有金剛寶。至堅至利。不可破壞。
<lb ed="X" n="0567c20"/><lb ed="R040" n="0131b08"/>而能破壞一切物。故取此以喩般若眞智。歷劫不
<lb ed="X" n="0567c21"/><lb ed="R040" n="0131b09"/>壞。能斷一切煩惱也。金剛爲般若之體。般若爲金
<lb ed="X" n="0567c22"/><lb ed="R040" n="0131b10"/>剛之用。體用合一。彼此同歸。謂到彼岸。彼岸是覺
<lb ed="X" n="0567c23"/><lb ed="R040" n="0131b11"/>地。此岸是迷津。衆生汩沒苦海。陷生死流不能自
<lb ed="X" n="0567c24"/><lb ed="R040" n="0131b12"/>渡。金剛般若。如渡海之浮囊。中流之航筏。憑此得
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0568a" n="0568a"/>
<lb ed="X" n="0568a01"/><lb ed="R040" n="0131b13"/>渡。佛說是經。欲人空却四相。無能度之我。無所度
<lb ed="X" n="0568a02"/><lb ed="R040" n="0131b14"/>之人。無此岸之衆生壽者。無彼岸之樂土福城。一
<lb ed="X" n="0568a03"/><lb ed="R040" n="0131b15"/>大藏經。不離此義。故曰。經者。徑也。直指人心見性
<lb ed="X" n="0568a04"/><lb ed="R040" n="0131b16"/>成佛之徑路也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0568a05"/><lb ed="R040" n="0131b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">隨文解釋</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0568a0501">如是我聞。一時。佛在<name role="" type="person">舍衛國</name>祗樹<name role="" type="person">給孤獨園</name>。與大比
<lb ed="X" n="0568a06"/><lb ed="R040" n="0131b18"/>丘衆千二百五十人俱。爾時。世尊食時。著衣持鉢。入
<lb ed="X" n="0568a07"/><lb ed="R040" n="0132a01"/>舍衛大城乞食。於其城中。次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0568a0701" n="0568a0701"/><anchor xml:id="beg0568a0701" n="0568a0701"/>已<anchor xml:id="end0568a0701"/>。還至本處。飯食
<lb ed="X" n="0568a08"/><lb ed="R040" n="0132a02"/>訖。收衣鉢。洗足<anchor xml:id="nkr_note_add_0568a0801" n="0568a0801"/><anchor xml:id="beg0568a0801" n="0568a0801"/>已<anchor xml:id="end0568a0801"/>。敷座而坐。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0568a09"/><lb ed="R040" n="0132a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0568a0901">初序所聞。次序其時。次序其主。次序其地。次序其
<lb ed="X" n="0568a10"/><lb ed="R040" n="0132a04"/>衆。乃從主位邊。詳序其日用尋常。著衣喫飯。行住
<lb ed="X" n="0568a11"/><lb ed="R040" n="0132a05"/>坐臥。悉從般若光中。次第流出。四相銷歸無相。靜
<lb ed="X" n="0568a12"/><lb ed="R040" n="0132a06"/>觀得之。以下問答經文。乃佛與空生。啐<g ref="#CB10437">啄</g>同時。眉
<lb ed="X" n="0568a13"/><lb ed="R040" n="0132a07"/>毛廝結。四相平等。默契無相之宗。或未答而先問。
<lb ed="X" n="0568a14"/><lb ed="R040" n="0132a08"/>或未問而先答。或隨問隨答。或卽問卽答。或離問
<lb ed="X" n="0568a15"/><lb ed="R040" n="0132a09"/>離答。或非問非答。總是一期建立。一期掃蕩。針芥
<lb ed="X" n="0568a16"/><lb ed="R040" n="0132a10"/>相投。水乳和合。寓言之。不爲泛。重言之。不爲複。詳
<lb ed="X" n="0568a17"/><lb ed="R040" n="0132a11"/>言之。不爲繁。約言之。不爲略。合一經而爲一句。攝
<lb ed="X" n="0568a18"/><lb ed="R040" n="0132a12"/>有句而歸無句。此金剛般若。法寶其光。所以照天
<lb ed="X" n="0568a19"/><lb ed="R040" n="0132a13"/>照地也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0568a20"/><lb ed="R040" n="0132a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0568a2001">時。長老須菩提在大衆中卽從座起。偏袒右肩。右膝
<lb ed="X" n="0568a21"/><lb ed="R040" n="0132a15"/>著地。合掌恭敬而白佛言。希有。世尊。如來善護念諸
<lb ed="X" n="0568a22"/><lb ed="R040" n="0132a16"/>菩薩。善付囑諸菩薩。世尊。善男子･善女人。發阿耨多
<lb ed="X" n="0568a23"/><lb ed="R040" n="0132a17"/>羅三藐三菩提心。云何應住。云何降伏其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0568a24"/><lb ed="R040" n="0132a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0568a2401">此空生禮敬讚佛。起經首問答之端也。世尊日用
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0568b" n="0568b"/>
<lb ed="X" n="0568b01"/><lb ed="R040" n="0132b01"/>云爲。一眞如如。空却四相。任運隨緣。無甚奇特。空
<lb ed="X" n="0568b02"/><lb ed="R040" n="0132b02"/>生一見。便讚歎希有。於頂門上。別開一眼。與白毫
<lb ed="X" n="0568b03"/><lb ed="R040" n="0132b03"/>相光。眉毛廝結。發端起問護念付囑之佛慈。住心
<lb ed="X" n="0568b04"/><lb ed="R040" n="0132b04"/>降心之佛敎。此未答而先問也。佛於發大乘心。與
<lb ed="X" n="0568b05"/><lb ed="R040" n="0132b05"/>發最上乘心者。如王子初生。先以四大海水。而灌
<lb ed="X" n="0568b06"/><lb ed="R040" n="0132b06"/>沐之。是護念義。及其長大。付以家業。授以王位。仍
<lb ed="X" n="0568b07"/><lb ed="R040" n="0132b07"/>以四大海水。灌其頂門。是付囑義。初心菩薩。四相
<lb ed="X" n="0568b08"/><lb ed="R040" n="0132b08"/>未空。二執未忘。譬如商賈居奇。過都越國。水宿山
<lb ed="X" n="0568b09"/><lb ed="R040" n="0132b09"/>行。了無棲泊之處。良由馳逐之心未息也。故先問
<lb ed="X" n="0568b10"/><lb ed="R040" n="0132b10"/>住。後問伏。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0568b11"/><lb ed="R040" n="0132b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0568b1101">佛言。善哉。善哉。須菩提。如汝所說。如來善護念諸菩
<lb ed="X" n="0568b12"/><lb ed="R040" n="0132b12"/>薩。善付囑諸菩薩。汝今諦聽。當爲汝說。善男子･善女
<lb ed="X" n="0568b13"/><lb ed="R040" n="0132b13"/>人。發阿耨多羅三藐三菩提心。應如是住。如是降伏
<lb ed="X" n="0568b14"/><lb ed="R040" n="0132b14"/>其心。唯然。世尊。願樂欲聞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0568b15"/><lb ed="R040" n="0132b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0568b1501">此隨問隨答也。諦聽爲說。授受常儀。如其所問而
<lb ed="X" n="0568b16"/><lb ed="R040" n="0132b16"/>答之云。如是住。如是降伏其心。會得如是句。方知
<lb ed="X" n="0568b17"/><lb ed="R040" n="0132b17"/>四句偈。俱從眞如中來。不落有無。不涉知解。空生
<lb ed="X" n="0568b18"/><lb ed="R040" n="0132b18"/>所以傾心信受。願樂欲聞也。先發誓願。心生喜樂。
<lb ed="X" n="0568b19"/><lb ed="R040" n="0133a01"/>懇求所欲。得聞玅法也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0568b20"/><lb ed="R040" n="0133a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0568b2001">佛吿須菩提。諸菩薩摩訶薩應如是住。如是降伏其
<lb ed="X" n="0568b21"/><lb ed="R040" n="0133a03"/>心。所有一切衆生之類。若卵生･若胎生･若濕生･若化
<lb ed="X" n="0568b22"/><lb ed="R040" n="0133a04"/>生。若有色･若無色。若有想･若無想･若非有想非無想。
<lb ed="X" n="0568b23"/><lb ed="R040" n="0133a05"/>我皆令入無餘涅槃而滅度之。如是滅度無量無數
<lb ed="X" n="0568b24"/><lb ed="R040" n="0133a06"/>無邊衆生。實無衆生得滅度者。何以故。須菩提。若菩
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0568c" n="0568c"/>
<lb ed="X" n="0568c01"/><lb ed="R040" n="0133a07"/>薩有我相･人相･衆生相･壽者相。卽非菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0568c02"/><lb ed="R040" n="0133a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0568c0201">此破諸菩薩度生之執。諸菩薩所以不能住心降
<lb ed="X" n="0568c03"/><lb ed="R040" n="0133a09"/>心者。由於度生念切。多作癡想。發弘誓願。衆生無
<lb ed="X" n="0568c04"/><lb ed="R040" n="0133a10"/>邊誓願度。舍<anchor xml:id="nkr_note_add_0568c0401" n="0568c0401"/><anchor xml:id="beg0568c0401" n="0568c0401"/>己<anchor xml:id="end0568c0401"/>爲人。思以藐然之我。置四生十類
<lb ed="X" n="0568c05"/><lb ed="R040" n="0133a11"/>之中。人人普度。物物曲成。佛有三不能。堯舜其猶
<lb ed="X" n="0568c06"/><lb ed="R040" n="0133a12"/>病諸。是故我佛立敎。於衆生無邊誓願<anchor xml:id="nkr_note_add_0568c0601" n="0568c0601"/><anchor xml:id="beg0568c0601" n="0568c0601"/>已<anchor xml:id="end0568c0601"/>。卽收歸
<lb ed="X" n="0568c07"/><lb ed="R040" n="0133a13"/>自<anchor xml:id="nkr_note_add_0568c0701" n="0568c0701"/><anchor xml:id="beg0568c0701" n="0568c0701"/>己<anchor xml:id="end0568c0701"/>分中云。自性衆生誓願度。蓋以大地之衆生。
<lb ed="X" n="0568c08"/><lb ed="R040" n="0133a14"/>卽自性之衆生也。著相菩薩分而二之。實相菩薩
<lb ed="X" n="0568c09"/><lb ed="R040" n="0133a15"/>合而一之。我能度自性之衆生。則自性涅槃。無欠
<lb ed="X" n="0568c10"/><lb ed="R040" n="0133a16"/>無剩。衆生涅槃。亦復如是。此卽儒敎所謂致中和。
<lb ed="X" n="0568c11"/><lb ed="R040" n="0133a17"/>天地位。萬物育也。梵語涅槃。此云寂滅。寂是不動。
<lb ed="X" n="0568c12"/><lb ed="R040" n="0133a18"/>滅是無生。能以寂滅而度衆生。則六合一家。八荒
<lb ed="X" n="0568c13"/><lb ed="R040" n="0133b01"/>一闥。天地與我同根。萬物與我爲一。無量無數無
<lb ed="X" n="0568c14"/><lb ed="R040" n="0133b02"/>邊衆生。不出自性衆生之中。無有衆生而不滅度
<lb ed="X" n="0568c15"/><lb ed="R040" n="0133b03"/>者。實無有衆生得滅度者。識得自性衆生。菩薩癡
<lb ed="X" n="0568c16"/><lb ed="R040" n="0133b04"/>念。一期降伏矣。到此一句說明。我人衆生壽者四
<lb ed="X" n="0568c17"/><lb ed="R040" n="0133b05"/>相本空。無所則聖。有所則凡。菩薩者以智度人之
<lb ed="X" n="0568c18"/><lb ed="R040" n="0133b06"/>名也。捨<anchor xml:id="nkr_note_add_0568c1801" n="0568c1801"/><anchor xml:id="beg0568c1801" n="0568c1801"/>己<anchor xml:id="end0568c1801"/>從人。顧子失母。非大菩薩矣。故四句偈
<lb ed="X" n="0568c19"/><lb ed="R040" n="0133b07"/>爲金剛般若宗旨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0568c20"/><lb ed="R040" n="0133b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0568c2001">復次。須菩提。菩薩於法。應無所住。行於布施。所謂不
<lb ed="X" n="0568c21"/><lb ed="R040" n="0133b09"/>住色布施。不住聲香味觸法布施。須菩提。菩薩應如
<lb ed="X" n="0568c22"/><lb ed="R040" n="0133b10"/>是布施。不住於相。何以故。若菩薩不住相布施。其福
<lb ed="X" n="0568c23"/><lb ed="R040" n="0133b11"/>德不可思量。須菩提。於意云何。東方虗空可思量不。
<lb ed="X" n="0568c24"/><lb ed="R040" n="0133b12"/>不也。世尊。須菩提。南西北方四維上下虗空可思量
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0569a" n="0569a"/>
<lb ed="X" n="0569a01"/><lb ed="R040" n="0133b13"/>不。不也。世尊。須菩提。菩薩無住相布施。福德亦復如
<lb ed="X" n="0569a02"/><lb ed="R040" n="0133b14"/>是不可思量。須菩提。菩薩但應如所敎住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0569a03"/><lb ed="R040" n="0133b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0569a0301">此破諸菩薩住相布施求福之執。求造福修德之
<lb ed="X" n="0569a04"/><lb ed="R040" n="0133b16"/>人。心存四相。住在布施邊。漸成窠臼。不能當下掀
<lb ed="X" n="0569a05"/><lb ed="R040" n="0133b17"/>翻。必須不住四相而行布施。其福德不可思量也。
<lb ed="X" n="0569a06"/><lb ed="R040" n="0133b18"/>復次須菩提者。再叙問答之詞。呼空生而語之。菩
<lb ed="X" n="0569a07"/><lb ed="R040" n="0134a01"/>薩於法。應無所住而行布施者。四相本無。三輪體
<lb ed="X" n="0569a08"/><lb ed="R040" n="0134a02"/>空。不見有能施之我。不見有所施之人。不見有布
<lb ed="X" n="0569a09"/><lb ed="R040" n="0134a03"/>施之衆生。不見有功德之壽者。眼之於色。耳之於
<lb ed="X" n="0569a10"/><lb ed="R040" n="0134a04"/>聲。鼻之於臭。舌之於味。身之於觸。意之於法。一切
<lb ed="X" n="0569a11"/><lb ed="R040" n="0134a05"/>不住。內淨六根。外淨六塵。大地衆生。日擾擾於根
<lb ed="X" n="0569a12"/><lb ed="R040" n="0134a06"/>塵器界之中。希求布施。其在我者。法住法位。寂然
<lb ed="X" n="0569a13"/><lb ed="R040" n="0134a07"/>不動。感而遂通。不必盡人布施。而有過化存神之
<lb ed="X" n="0569a14"/><lb ed="R040" n="0134a08"/>玅。無有一物。不得其所。是之謂不住相布施。福德
<lb ed="X" n="0569a15"/><lb ed="R040" n="0134a09"/>不可思議也。復呼空生而徵詰之。世界有相。故有
<lb ed="X" n="0569a16"/><lb ed="R040" n="0134a10"/>四維上下。成住壞空等劫。如其無相。四維上下虗
<lb ed="X" n="0569a17"/><lb ed="R040" n="0134a11"/>空無物。不可思量。空生遂於言下領解。信知無住
<lb ed="X" n="0569a18"/><lb ed="R040" n="0134a12"/>相布施。所有功德。亦復如是。佛乃印可。一切菩薩
<lb ed="X" n="0569a19"/><lb ed="R040" n="0134a13"/>皆應如所敎而住也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0569a20"/><lb ed="R040" n="0134a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0569a2001">須菩提。於意云何。可以身相見如來不。不也。世尊。不
<lb ed="X" n="0569a21"/><lb ed="R040" n="0134a15"/>可以身相得見如來。何以故。如來所說身相。卽非身
<lb ed="X" n="0569a22"/><lb ed="R040" n="0134a16"/>相。佛吿須菩提。凡所有相。皆是虗妄。若見諸相非相。
<lb ed="X" n="0569a23"/><lb ed="R040" n="0134a17"/>卽見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0569a24"/><lb ed="R040" n="0134a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0569a2401">此因諸菩薩著相見佛。禮拜求福。不知栴檀金色
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0569b" n="0569b"/>
<lb ed="X" n="0569b01"/><lb ed="R040" n="0134b01"/>之外。有箇非相眞佛。不可以著相見者。古德云。金
<lb ed="X" n="0569b02"/><lb ed="R040" n="0134b02"/>佛不度爐。木佛不度火。泥佛不度水。眞佛內裏坐。
<lb ed="X" n="0569b03"/><lb ed="R040" n="0134b03"/>經中所云非身相者。卽眞佛之謂也。諸菩薩認取
<lb ed="X" n="0569b04"/><lb ed="R040" n="0134b04"/>四相。不識無相眞空。故佛吿須菩提。凡所有相。如
<lb ed="X" n="0569b05"/><lb ed="R040" n="0134b05"/>我人衆生等。皆是虗妄。縱饒勤參默觀。能所未忘。
<lb ed="X" n="0569b06"/><lb ed="R040" n="0134b06"/>猶是虗妄之見。若見諸相非相。方許親見如來也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0569b07"/><lb ed="R040" n="0134b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0569b0701">須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。得聞如是言說章句。
<lb ed="X" n="0569b08"/><lb ed="R040" n="0134b08"/>生實信不。佛吿須菩提。莫作是說。如來滅後。後五百
<lb ed="X" n="0569b09"/><lb ed="R040" n="0134b09"/>歲。有持戒修福者。於此章句能生信心。以此爲實。當
<lb ed="X" n="0569b10"/><lb ed="R040" n="0134b10"/>知是人不於一佛二佛三四五佛而種善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0569b1001" n="0569b1001"/><anchor xml:id="beg0569b1001" n="0569b1001"/>已<anchor xml:id="end0569b1001"/>於無
<lb ed="X" n="0569b11"/><lb ed="R040" n="0134b11"/>量千萬佛所種諸善根。聞是章句。乃至一念生淨信
<lb ed="X" n="0569b12"/><lb ed="R040" n="0134b12"/>者。須菩提。如來悉知悉見。是諸衆生得如是無量福
<lb ed="X" n="0569b13"/><lb ed="R040" n="0134b13"/>德。何以故。是諸衆生無復我相･人相･衆生相･壽者相。
<lb ed="X" n="0569b14"/><lb ed="R040" n="0134b14"/>無法相。亦無非法相。何以故。是諸衆生。若心取相。卽
<lb ed="X" n="0569b15"/><lb ed="R040" n="0134b15"/>爲著我人衆生壽者。若取法相。卽著我人衆生壽者。
<lb ed="X" n="0569b16"/><lb ed="R040" n="0134b16"/>何以故。若取非法相。卽著我人衆生壽者。是故不應
<lb ed="X" n="0569b17"/><lb ed="R040" n="0134b17"/>取法。不應取非法。以是義故。如來常說。汝等比丘。知
<lb ed="X" n="0569b18"/><lb ed="R040" n="0134b18"/>我說法。如筏喩者。法尙應捨。何況非法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0569b19"/><lb ed="R040" n="0135a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0569b1901">此反復問答。申言菩薩於四相之外。別生法執。取
<lb ed="X" n="0569b20"/><lb ed="R040" n="0135a02"/>法相與非法相。究竟未解眞空也。昔如來自言。吾
<lb ed="X" n="0569b21"/><lb ed="R040" n="0135a03"/>住世四十九年。未曾說著一字。經云。知我說法如
<lb ed="X" n="0569b22"/><lb ed="R040" n="0135a04"/>筏喩者。皆因初心菩薩。法執未忘。得聞如是言說
<lb ed="X" n="0569b23"/><lb ed="R040" n="0135a05"/>章句。便生實信。從持戒修福起見。諦信受持。所種
<lb ed="X" n="0569b24"/><lb ed="R040" n="0135a06"/>善根固因宿植。雖具實信。未爲究竟。待聞是章句。
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0569c" n="0569c"/>
<lb ed="X" n="0569c01"/><lb ed="R040" n="0135a07"/>乃至一念不生。而生淨信者。福德無量也。所云實
<lb ed="X" n="0569c02"/><lb ed="R040" n="0135a08"/>信者。取相也。持戒修福。種有漏因。縱饒歷劫善根。
<lb ed="X" n="0569c03"/><lb ed="R040" n="0135a09"/>從一佛至千萬佛所修種得來。猶是人天福報。究
<lb ed="X" n="0569c04"/><lb ed="R040" n="0135a10"/>竟所得。終有限量。不若一念淨信之爲勝也。一念
<lb ed="X" n="0569c05"/><lb ed="R040" n="0135a11"/>則四相全空。淨信則六塵不住。無有一法可得。是
<lb ed="X" n="0569c06"/><lb ed="R040" n="0135a12"/>名眞得。昔日傅大士。登座講經。撫案尺一聲。便云
<lb ed="X" n="0569c07"/><lb ed="R040" n="0135a13"/>講經<anchor xml:id="nkr_note_add_0569c0701" n="0569c0701"/><anchor xml:id="beg0569c0701" n="0569c0701"/>已<anchor xml:id="end0569c0701"/>竟。此是一念淨信榜樣。具佛知見。成佛知
<lb ed="X" n="0569c08"/><lb ed="R040" n="0135a14"/>見。感應道交。說者聽者。皆有無量福德。不可思議
<lb ed="X" n="0569c09"/><lb ed="R040" n="0135a15"/>也。何以故下。是申明四句偈義。倘能空却四相。則
<lb ed="X" n="0569c10"/><lb ed="R040" n="0135a16"/>法與非法。銷歸無有。反是。著相取相。便是法執。決
<lb ed="X" n="0569c11"/><lb ed="R040" n="0135a17"/>與非法。皆所不應取著也。又恐法執菩薩。受持經
<lb ed="X" n="0569c12"/><lb ed="R040" n="0135a18"/>典。依敎奉行。如佛所說。不識佛心。殊不知佛所說
<lb ed="X" n="0569c13"/><lb ed="R040" n="0135b01"/>法。稱般若船。未渡迷津。必須船筏。旣登彼岸。何用
<lb ed="X" n="0569c14"/><lb ed="R040" n="0135b02"/>舟航。六祖云。迷時師渡。悟時自渡。得魚忘筌。得兔
<lb ed="X" n="0569c15"/><lb ed="R040" n="0135b03"/>忘蹄。通達法要者。當如是爾。識得四句偈。方可誦
<lb ed="X" n="0569c16"/><lb ed="R040" n="0135b04"/>經閱藏也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0569c17"/><lb ed="R040" n="0135b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0569c1701">須菩提。於意云何。如來得阿耨多羅三藐三菩提耶。
<lb ed="X" n="0569c18"/><lb ed="R040" n="0135b06"/>如來有所說法耶。須菩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0569001" n="0569001"/>提。如我解佛所說義。無有定
<lb ed="X" n="0569c19"/><lb ed="R040" n="0135b07"/>法名阿耨多羅三藐三菩提。亦無有定法。如來可說。
<lb ed="X" n="0569c20"/><lb ed="R040" n="0135b08"/>何以故。如來所說法。皆不可取･不可說･非法･非非法。
<lb ed="X" n="0569c21"/><lb ed="R040" n="0135b09"/>所以者何。一切賢聖。皆以無爲法而有差別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0569c22"/><lb ed="R040" n="0135b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0569c2201">承上文。申前法執之義。恐初心菩薩。堅執佛言。以
<lb ed="X" n="0569c23"/><lb ed="R040" n="0135b11"/>爲究竟。謂佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0569c2301" n="0569c2301"/><anchor xml:id="beg0569c2301" n="0569c2301"/>已<anchor xml:id="end0569c2301"/>得無上正等正覺矣。執爲定法。遂
<lb ed="X" n="0569c24"/><lb ed="R040" n="0135b12"/>成法執。故不待空生之問。先徵詰之。空生果能解
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0570a" n="0570a"/>
<lb ed="X" n="0570a01"/><lb ed="R040" n="0135b13"/>佛所說。無有定法。名爲無上菩提者。亦無有定法
<lb ed="X" n="0570a02"/><lb ed="R040" n="0135b14"/>之可說。何以故。如來說法。皆從般若光中流出。聽
<lb ed="X" n="0570a03"/><lb ed="R040" n="0135b15"/>者不可取。說者不可與。若諸衆生。心取於相。卽著
<lb ed="X" n="0570a04"/><lb ed="R040" n="0135b16"/>四相。取於法相。與非法相。皆著四相。是法非法。皆
<lb ed="X" n="0570a05"/><lb ed="R040" n="0135b17"/>非法故。未了人法二空。皆屬有爲之法。空此二執。
<lb ed="X" n="0570a06"/><lb ed="R040" n="0135b18"/>方是無爲。無爲之法。無相之宗。如水傳器。得之淺
<lb ed="X" n="0570a07"/><lb ed="R040" n="0136a01"/>者。則爲賢人。得之深者。則爲聖人。雖有差別。實無
<lb ed="X" n="0570a08"/><lb ed="R040" n="0136a02"/>差別。後篇四果聖賢。皆從無爲法中。而有差別者。
<lb ed="X" n="0570a09"/><lb ed="R040" n="0136a03"/>直至如來極果。四相全空。方稱於法實無所得也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0570a10"/><lb ed="R040" n="0136a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0570a1001">須菩提。於意云何。若人滿三千大千世界七寶。以用
<lb ed="X" n="0570a11"/><lb ed="R040" n="0136a05"/>布施。是人所得福德。寧爲多不。須菩提言。甚多。世尊。
<lb ed="X" n="0570a12"/><lb ed="R040" n="0136a06"/>何以故。是福德。卽非福德性。是故如來說福德多。若
<lb ed="X" n="0570a13"/><lb ed="R040" n="0136a07"/>復有人。於此經中受持。乃至四句偈等。爲他人說。其
<lb ed="X" n="0570a14"/><lb ed="R040" n="0136a08"/>福勝彼。何以故。須菩提。一切諸佛。及諸佛阿耨多羅
<lb ed="X" n="0570a15"/><lb ed="R040" n="0136a09"/>三藐三菩提法。皆從此經出。須菩提。所謂佛･法者。卽
<lb ed="X" n="0570a16"/><lb ed="R040" n="0136a10"/>非佛･法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0570a17"/><lb ed="R040" n="0136a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0570a1701">承上文。再遣著相布施之執。謂住在六根六塵。分
<lb ed="X" n="0570a18"/><lb ed="R040" n="0136a12"/>別我人衆生壽者諸相。而行布施。是謂法執邊事。
<lb ed="X" n="0570a19"/><lb ed="R040" n="0136a13"/>以諸菩薩。多從求福恒情起見。傾財竭力。所有七
<lb ed="X" n="0570a20"/><lb ed="R040" n="0136a14"/>寶。而行布施。充滿三千大千世界之量。遍及三千
<lb ed="X" n="0570a21"/><lb ed="R040" n="0136a15"/>大千世界衆生。所得功德。宜與之等。不待空生致
<lb ed="X" n="0570a22"/><lb ed="R040" n="0136a16"/>問。先徵詰之。空生果能諦信。明知福德分中。有事
<lb ed="X" n="0570a23"/><lb ed="R040" n="0136a17"/>有性。七寶布施。福德事也。事有多少。故如來說福
<lb ed="X" n="0570a24"/><lb ed="R040" n="0136a18"/>德多。經中四句偈。爲人演說。福德性也。性無增減。
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0570b" n="0570b"/>
<lb ed="X" n="0570b01"/><lb ed="R040" n="0136b01"/>以法施彼。聞者聽受。言下領悟。是能自盡其性。盡
<lb ed="X" n="0570b02"/><lb ed="R040" n="0136b02"/>人之性者。此中福德。非大千七寶之所能及。故云
<lb ed="X" n="0570b03"/><lb ed="R040" n="0136b03"/>勝彼。昔日達磨西來。直指人心。見性成佛。其對御
<lb ed="X" n="0570b04"/><lb ed="R040" n="0136b04"/>云。事佛本無功德。不謂功德本無。乃是本性中。無
<lb ed="X" n="0570b05"/><lb ed="R040" n="0136b05"/>有功德之相也。又呼空生以曉之云。經中四句偈
<lb ed="X" n="0570b06"/><lb ed="R040" n="0136b06"/>所以勝於七寶者。蓋以一切諸佛。無上正覺玅法。
<lb ed="X" n="0570b07"/><lb ed="R040" n="0136b07"/>從此經出。爲他解說。是以法施勝財施多多也。前
<lb ed="X" n="0570b08"/><lb ed="R040" n="0136b08"/>以無相破住相之執。此以法施破財施之執。意旨
<lb ed="X" n="0570b09"/><lb ed="R040" n="0136b09"/>不同。又恐諸菩薩。認取法施。爲殊勝功德。故再語
<lb ed="X" n="0570b10"/><lb ed="R040" n="0136b10"/>空生言。所謂佛法者。非眞佛法。乃經中四句偈之
<lb ed="X" n="0570b11"/><lb ed="R040" n="0136b11"/>佛法耳。要識佛法所在。吾敎西來。不立文字。文字
<lb ed="X" n="0570b12"/><lb ed="R040" n="0136b12"/>之法。乃衆生法。所謂法法本無法。無法無非法。方
<lb ed="X" n="0570b13"/><lb ed="R040" n="0136b13"/>是眞佛法也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0570b14"/><lb ed="R040" n="0136b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0570b1401">須菩提。於意云何。須陀洹能作是念。我得須陀洹果
<lb ed="X" n="0570b15"/><lb ed="R040" n="0136b15"/>不。須菩提言。不也。世尊。何以故。須陀洹。名爲入流。而
<lb ed="X" n="0570b16"/><lb ed="R040" n="0136b16"/>無所入。不入色聲香味觸法。是名須陀洹。須菩提。於
<lb ed="X" n="0570b17"/><lb ed="R040" n="0136b17"/>意云何。斯陀含能作是念。我得斯陀含果不。須菩提
<lb ed="X" n="0570b18"/><lb ed="R040" n="0136b18"/>言。不也。世尊。何以故。斯陀含名一往來。而實無往來。
<lb ed="X" n="0570b19"/><lb ed="R040" n="0137a01"/>是名斯陀含。須菩提。於意云何。阿那含。能作是念。我
<lb ed="X" n="0570b20"/><lb ed="R040" n="0137a02"/>得阿那含果不。須菩提言。不也。世尊。何以故。阿那含
<lb ed="X" n="0570b21"/><lb ed="R040" n="0137a03"/>名爲不來。而實無不來。是故名阿那含。須菩提。於意
<lb ed="X" n="0570b22"/><lb ed="R040" n="0137a04"/>云何。阿羅漢能作是念。我得阿羅漢道不。須菩提言。
<lb ed="X" n="0570b23"/><lb ed="R040" n="0137a05"/>不也。世尊。何以故。實無有法。名阿羅漢。世尊。若阿羅
<lb ed="X" n="0570b24"/><lb ed="R040" n="0137a06"/>漢作是念。我得阿羅漢道。卽爲著我人衆生壽者。世
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0570c" n="0570c"/>
<lb ed="X" n="0570c01"/><lb ed="R040" n="0137a07"/>尊。佛說我得無諍三昧人中最爲第一。是第一離欲
<lb ed="X" n="0570c02"/><lb ed="R040" n="0137a08"/>阿羅漢。世尊。我不作是念。我是離欲阿羅漢。世尊。我
<lb ed="X" n="0570c03"/><lb ed="R040" n="0137a09"/>若作是念。我得阿羅漢道。世尊則不說須菩提是樂
<lb ed="X" n="0570c04"/><lb ed="R040" n="0137a10"/>阿蘭那行者。以須菩提實無所行。而名須菩提是樂
<lb ed="X" n="0570c05"/><lb ed="R040" n="0137a11"/>阿蘭那行。佛吿須菩提。於意云何。如來昔在然燈佛
<lb ed="X" n="0570c06"/><lb ed="R040" n="0137a12"/>所。於法有所得不。不也。世尊。如來在然燈佛所。於法
<lb ed="X" n="0570c07"/><lb ed="R040" n="0137a13"/>實無所得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0570c08"/><lb ed="R040" n="0137a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0570c0801">此承上文。所云一切聖賢。皆以無爲法。而有差別。
<lb ed="X" n="0570c09"/><lb ed="R040" n="0137a15"/>隨機問答。漸次深入。初果二果三果四果所由分
<lb ed="X" n="0570c10"/><lb ed="R040" n="0137a16"/>別名相。次第分疏。須陀洹。名爲入流。謂初入其門
<lb ed="X" n="0570c11"/><lb ed="R040" n="0137a17"/>得預聖人之流。能捨麤重煩惱。未能離細微煩惱
<lb ed="X" n="0570c12"/><lb ed="R040" n="0137a18"/>者。是謂初果。斯陀含。名一往來。蓋自觀諸境。止有
<lb ed="X" n="0570c13"/><lb ed="R040" n="0137b01"/>一生一滅。更無第二生滅。實無生滅可得。是謂第
<lb ed="X" n="0570c14"/><lb ed="R040" n="0137b02"/>二果。阿那含者。名爲不來。謂不來欲界受生。心無
<lb ed="X" n="0570c15"/><lb ed="R040" n="0137b03"/>所得。實無不來之相。是謂第三果。阿羅漢者。此云
<lb ed="X" n="0570c16"/><lb ed="R040" n="0137b04"/>無學。謂諸漏<anchor xml:id="nkr_note_add_0570c1601" n="0570c1601"/><anchor xml:id="beg0570c1601" n="0570c1601"/>已<anchor xml:id="end0570c1601"/>盡。不須修習。雖有法。實無有法可
<lb ed="X" n="0570c17"/><lb ed="R040" n="0137b05"/>得。是謂第四果。須菩提乃是四果聖賢。自呈見地。
<lb ed="X" n="0570c18"/><lb ed="R040" n="0137b06"/>故云。阿羅漢不著四相。不作是念。自謂我得阿羅
<lb ed="X" n="0570c19"/><lb ed="R040" n="0137b07"/>漢道也。憶承佛授記云。我得無諍三昧人中第一。
<lb ed="X" n="0570c20"/><lb ed="R040" n="0137b08"/>謂之離欲阿羅漢。我若於授記時。直下承當。自謂
<lb ed="X" n="0570c21"/><lb ed="R040" n="0137b09"/>我是離欲阿羅漢。便是有所修行實法。世尊必定
<lb ed="X" n="0570c22"/><lb ed="R040" n="0137b10"/>不與我授記。是樂寂靜行者。四果聖賢於無爲法
<lb ed="X" n="0570c23"/><lb ed="R040" n="0137b11"/>而有差別如此。此尙屬羅漢地位。迨至如來極果。
<lb ed="X" n="0570c24"/><lb ed="R040" n="0137b12"/>斯爲極則。當知。世尊當日從然燈佛所親授記莂。
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0571a" n="0571a"/>
<lb ed="X" n="0571a01"/><lb ed="R040" n="0137b13"/>味於無爲法。實無所得。雖云授記。但印此心而<anchor xml:id="nkr_note_add_0571a0101" n="0571a0101"/><anchor xml:id="beg0571a0101" n="0571a0101"/>已<anchor xml:id="end0571a0101"/>。
<lb ed="X" n="0571a02"/><lb ed="R040" n="0137b14"/>非謂有可得之法。有可成之佛也。此破諸菩薩。心
<lb ed="X" n="0571a03"/><lb ed="R040" n="0137b15"/>求證果。成佛授記之執。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0571a04"/><lb ed="R040" n="0137b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0571a0401">須菩提。於意云何。菩薩莊嚴佛土不。不也。世尊。何以
<lb ed="X" n="0571a05"/><lb ed="R040" n="0137b17"/>故。莊嚴佛土者。卽非莊嚴。是名莊嚴。是故須菩提。諸
<lb ed="X" n="0571a06"/><lb ed="R040" n="0137b18"/>菩薩摩訶薩。應如是生淸淨心。不應住色生心。不應
<lb ed="X" n="0571a07"/><lb ed="R040" n="0138a01"/>住聲香味觸法生心。應無所住而生其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0571a08"/><lb ed="R040" n="0138a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0571a0801">此破住相莊嚴佛土之執。是義該管粗細。細爲佛
<lb ed="X" n="0571a09"/><lb ed="R040" n="0138a03"/>性自心之上萬德莊嚴。不可以相求。不可以目覩。
<lb ed="X" n="0571a10"/><lb ed="R040" n="0138a04"/>道是莊嚴。卽非莊嚴。是則名爲莊嚴者性分中自
<lb ed="X" n="0571a11"/><lb ed="R040" n="0138a05"/>有之莊嚴也。麤如造寺建塔塑像書經等。一切有
<lb ed="X" n="0571a12"/><lb ed="R040" n="0138a06"/>爲法。道是莊嚴。卽非莊嚴。必須能所兩忘。乃名莊
<lb ed="X" n="0571a13"/><lb ed="R040" n="0138a07"/>嚴也。如來垂問。空生解悟。當知佛土莊嚴。是淸淨
<lb ed="X" n="0571a14"/><lb ed="R040" n="0138a08"/>心。無住相心。一有住著心。爲外塵所縛。不能活潑
<lb ed="X" n="0571a15"/><lb ed="R040" n="0138a09"/>自在。如朽木不復萌。死<g ref="#CB01926">灰</g>不復燃一般。自謂莊嚴。
<lb ed="X" n="0571a16"/><lb ed="R040" n="0138a10"/>非眞莊嚴也。應無所住而生其心。是金剛正眼涅
<lb ed="X" n="0571a17"/><lb ed="R040" n="0138a11"/>槃妙心。直指單傳。最親最切句。昔日六祖從柴擔
<lb ed="X" n="0571a18"/><lb ed="R040" n="0138a12"/>上一聞便悟。入黃梅室。直下承當。凡屬祖師門下。
<lb ed="X" n="0571a19"/><lb ed="R040" n="0138a13"/>須從無住生心處討箇落著。不得作語言文字。拍
<lb ed="X" n="0571a20"/><lb ed="R040" n="0138a14"/>盲承當。要與祖師西來意相應。方是莊嚴佛土也。
<lb ed="X" n="0571a21"/><lb ed="R040" n="0138a15"/>按古作字。生心爲性。性如流水。不生則竭。性如林
<lb ed="X" n="0571a22"/><lb ed="R040" n="0138a16"/>木。不生則折。性如活火。不生則滅。性如月輪。不生
<lb ed="X" n="0571a23"/><lb ed="R040" n="0138a17"/>則缺。天地之運。晝夜不停。萬物之機。循環不息。爲
<lb ed="X" n="0571a24"/><lb ed="R040" n="0138a18"/>無所住。故無不生。自性如如。本無住著。本無生滅。
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0571b" n="0571b"/>
<lb ed="X" n="0571b01"/><lb ed="R040" n="0138b01"/>識得無住生心。便是無生法忍也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0571b02"/><lb ed="R040" n="0138b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0571b0201">須菩提。譬如有人。身如<name role="" type="person">須彌山</name>王。於意云何。是身爲
<lb ed="X" n="0571b03"/><lb ed="R040" n="0138b03"/>大不。須菩提言。甚大。世尊。何以故。佛說非身。是名大身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0571b04"/><lb ed="R040" n="0138b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0571b0401">承上文莊嚴佛土而言。隨機問答。悟得佛土莊嚴
<lb ed="X" n="0571b05"/><lb ed="R040" n="0138b05"/>不著實相。不落大小。假令有人從相作觀。由空入
<lb ed="X" n="0571b06"/><lb ed="R040" n="0138b06"/>假。丈六金身。忽而大等須彌。猶是法執邊事。何以
<lb ed="X" n="0571b07"/><lb ed="R040" n="0138b07"/>故。淸淨法身無有大小。佛說非身。是眞法身。故名
<lb ed="X" n="0571b08"/><lb ed="R040" n="0138b08"/>爲大身也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0571b09"/><lb ed="R040" n="0138b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0571b0901">須菩提。如恒河中所有沙數。如是沙等恒河。於意云
<lb ed="X" n="0571b10"/><lb ed="R040" n="0138b10"/>何。是諸恒河沙寧爲多不。須菩提言。甚多。世尊。但諸
<lb ed="X" n="0571b11"/><lb ed="R040" n="0138b11"/>恒河尙多無數。何況其沙。須菩提。我今實言吿汝。若
<lb ed="X" n="0571b12"/><lb ed="R040" n="0138b12"/>有善男子･善女人。以七寶滿爾所恒河沙數三千大
<lb ed="X" n="0571b13"/><lb ed="R040" n="0138b13"/>千世界。以用布施。得福多不。須菩提言。甚多。世尊。佛
<lb ed="X" n="0571b14"/><lb ed="R040" n="0138b14"/>吿須菩提。若善男子･善女人。於此經中。乃至受持四
<lb ed="X" n="0571b15"/><lb ed="R040" n="0138b15"/>句偈等。爲他人說。而此福德勝前福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0571b16"/><lb ed="R040" n="0138b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0571b1601">此三破著相布施求福之執。由諸菩薩。皆以七寶
<lb ed="X" n="0571b17"/><lb ed="R040" n="0138b17"/>布施。多者爲勝。佛就空生發問。謂恒河最多。河中
<lb ed="X" n="0571b18"/><lb ed="R040" n="0138b18"/>之沙。非計較算數之所能及。是爲多不。空生隨問
<lb ed="X" n="0571b19"/><lb ed="R040" n="0139a01"/>隨答。不容擬議。佛以寶喩沙。盡沙滿界。用以布施。
<lb ed="X" n="0571b20"/><lb ed="R040" n="0139a02"/>得福之多。自不容說。乃吿之以受持經中四句偈。
<lb ed="X" n="0571b21"/><lb ed="R040" n="0139a03"/>爲人解說者。此以法施。彼以財施。福德殊勝。非恒
<lb ed="X" n="0571b22"/><lb ed="R040" n="0139a04"/>河七寶之所能及也。受謂諦信領受。持謂持守遵
<lb ed="X" n="0571b23"/><lb ed="R040" n="0139a05"/>行。非泛泛念誦之比。爲他人說者。四相全空。不說
<lb ed="X" n="0571b24"/><lb ed="R040" n="0139a06"/>而說。人法兩忘。說而不說。我以不說說之。彼以不
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0571c" n="0571c"/>
<lb ed="X" n="0571c01"/><lb ed="R040" n="0139a07"/>聞聞之。是名眞解說。眞福德也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0571c02"/><lb ed="R040" n="0139a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0571c0201">復次。須菩提。隨說是經。乃至四句偈等。當知此處。一
<lb ed="X" n="0571c03"/><lb ed="R040" n="0139a09"/>切世間･天･人･阿脩羅。皆應供養。如佛塔廟。何況有人
<lb ed="X" n="0571c04"/><lb ed="R040" n="0139a10"/>盡能受持讀誦。須菩提。當知是人。成就最上第一希
<lb ed="X" n="0571c05"/><lb ed="R040" n="0139a11"/>有之法。若是經典所在之處。卽爲有佛。若尊重弟子。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0571c06"/><lb ed="R040" n="0139a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0571c0601">承上文。吿空生言。聞說此經。至四句偈等。當生希
<lb ed="X" n="0571c07"/><lb ed="R040" n="0139a13"/>有難遭之想。非但諸菩薩衆。所當恭敬受持。世間
<lb ed="X" n="0571c08"/><lb ed="R040" n="0139a14"/>天人。乃至阿修羅等皆當恭敬供養。如佛在塔在
<lb ed="X" n="0571c09"/><lb ed="R040" n="0139a15"/>廟一般。法寶光明。照天照地。不可思議。何況盲人
<lb ed="X" n="0571c10"/><lb ed="R040" n="0139a16"/>受持是經。行解相應。誦讀是經。心口如一。如是之
<lb ed="X" n="0571c11"/><lb ed="R040" n="0139a17"/>人。便能不離本處。成就第一希有之法。法法流通。
<lb ed="X" n="0571c12"/><lb ed="R040" n="0139a18"/>不令斷絕。經典所在。卽佛所在。金剛會上。尊重弟
<lb ed="X" n="0571c13"/><lb ed="R040" n="0139b01"/>子。如須菩提等。逼塞虗空。無在無不在也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0571c14"/><lb ed="R040" n="0139b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0571c1401">爾時。須菩提白佛言。世尊。當何名此經。我等云何奉
<lb ed="X" n="0571c15"/><lb ed="R040" n="0139b03"/>持。佛吿須菩提。是經名爲金剛般若波羅蜜。以是名
<lb ed="X" n="0571c16"/><lb ed="R040" n="0139b04"/>字。汝當奉持。所以者何。須菩提。佛說般若波羅蜜。卽
<lb ed="X" n="0571c17"/><lb ed="R040" n="0139b05"/>非般若波羅蜜。是名般若波羅蜜。須菩提。於意云何。
<lb ed="X" n="0571c18"/><lb ed="R040" n="0139b06"/>如來有所說法不。須菩提白佛言。世尊。如來無所說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0571c19"/><lb ed="R040" n="0139b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0571c1901">法會未畢。遽請經名。蓋空生到此。<anchor xml:id="nkr_note_add_0571c1901" n="0571c1901"/><anchor xml:id="beg0571c1901" n="0571c1901"/>已<anchor xml:id="end0571c1901"/>領玅悟。當中
<lb ed="X" n="0571c20"/><lb ed="R040" n="0139b08"/>一問。截斷衆流。別通一路。結集前文。更進一解。學
<lb ed="X" n="0571c21"/><lb ed="R040" n="0139b09"/>者當知。華屋之門。從此深入。未可得少爲足也。奉
<lb ed="X" n="0571c22"/><lb ed="R040" n="0139b10"/>持解義如上。所云佛說般若波羅蜜經云云者。謂
<lb ed="X" n="0571c23"/><lb ed="R040" n="0139b11"/>是法親出佛口。故云佛說。默傳佛心。超出言外。雖
<lb ed="X" n="0571c24"/><lb ed="R040" n="0139b12"/>有所得。實無可得。故云卽非。卽非卽是。強與安名。
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0572a" n="0572a"/>
<lb ed="X" n="0572a01"/><lb ed="R040" n="0139b13"/>故云是名。經題解說無容添足。出經名後。世尊說
<lb ed="X" n="0572a02"/><lb ed="R040" n="0139b14"/>法<anchor xml:id="nkr_note_add_0572a0201" n="0572a0201"/><anchor xml:id="beg0572a0201" n="0572a0201"/>已<anchor xml:id="end0572a0201"/>竟。却恐諸菩薩衆。同時聽受。領略麤旨。皆謂
<lb ed="X" n="0572a03"/><lb ed="R040" n="0139b15"/>如來有所說法。故呼空生而徵詰之。空生果能密
<lb ed="X" n="0572a04"/><lb ed="R040" n="0139b16"/>望其旨。直下承當。一句道破。如來實無所說。何等
<lb ed="X" n="0572a05"/><lb ed="R040" n="0139b17"/>直截。所是所說之法。能是能說之人。如來人法兩
<lb ed="X" n="0572a06"/><lb ed="R040" n="0139b18"/>空。能所雙泯。豈復更有說法之相邪。到此方知黃
<lb ed="X" n="0572a07"/><lb ed="R040" n="0140a01"/>面老子。婆心叨怛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0572a08"/><lb ed="R040" n="0140a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0572a0801">須菩提。於意云何。三千大千世界所有微塵。是爲多
<lb ed="X" n="0572a09"/><lb ed="R040" n="0140a03"/>不。須菩提言。甚多。世尊。須菩提。諸微塵。如來說非微
<lb ed="X" n="0572a10"/><lb ed="R040" n="0140a04"/>塵。是名微塵。如來說。世界。非世界。是名世界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0572a11"/><lb ed="R040" n="0140a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0572a1101">此承上文。無所說法。不是頑空。蓋塵界銷鎔。合成
<lb ed="X" n="0572a12"/><lb ed="R040" n="0140a06"/>一體。是非粉碎。攝入眞空。靑靑翠竹。總是眞如。<g ref="#CB15106">鬱</g>
<lb ed="X" n="0572a13"/><lb ed="R040" n="0140a07"/><g ref="#CB15106">鬱</g>黃花。無非般若。現大爲小。微塵卽界。現小爲大。
<lb ed="X" n="0572a14"/><lb ed="R040" n="0140a08"/>世界卽塵。金剛全體。無處而非法身。般若眞光。隨
<lb ed="X" n="0572a15"/><lb ed="R040" n="0140a09"/>在皆成法寶。是無所說。無非所說之法也。佛於□
<lb ed="X" n="0572a16"/><lb ed="R040" n="0140a10"/>坐。一徵一答。針芥相投。宮商玅叶處。悟者方知。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0572a17"/><lb ed="R040" n="0140a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0572a1701">須菩提。於意云何。可以三十二相見如來不。不也。世
<lb ed="X" n="0572a18"/><lb ed="R040" n="0140a12"/>尊。不可以三十二相得見如來。何以故。如來說三十
<lb ed="X" n="0572a19"/><lb ed="R040" n="0140a13"/>二相。卽是非相。是名三十二相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0572a20"/><lb ed="R040" n="0140a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0572a2001">此承上文塵界銷鎔。是故法化如一。依正三身實
<lb ed="X" n="0572a21"/><lb ed="R040" n="0140a15"/>相非有非無。奈諸菩薩衆仰覩慈容。皆從三十二
<lb ed="X" n="0572a22"/><lb ed="R040" n="0140a16"/>相起見。殊不知此乃色相如來耳。當知別有一箇
<lb ed="X" n="0572a23"/><lb ed="R040" n="0140a17"/>眞性如來。非色非空。超然萬象之表。無變無壞。消
<lb ed="X" n="0572a24"/><lb ed="R040" n="0140a18"/>歸四相之中。故云。是相卽非相。識得非相。是名眞
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0572b" n="0572b"/>
<lb ed="X" n="0572b01"/><lb ed="R040" n="0140b01"/>相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0572b02"/><lb ed="R040" n="0140b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0572b0201">須菩提。若有善男子･善女人。以恒河沙等身命布施。
<lb ed="X" n="0572b03"/><lb ed="R040" n="0140b03"/>若復有人。於此經中。乃至受持四句偈等。爲他人說。
<lb ed="X" n="0572b04"/><lb ed="R040" n="0140b04"/>其福甚多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0572b05"/><lb ed="R040" n="0140b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0572b0501">四言福報。遣著相布施之執。前言七寶布施。是舍
<lb ed="X" n="0572b06"/><lb ed="R040" n="0140b06"/>外物。向外馳求。此言身命布施。識破幻身。從幻作
<lb ed="X" n="0572b07"/><lb ed="R040" n="0140b07"/>福。雖捨幻軀。究非實際也。須信受奉持四句偈。悟
<lb ed="X" n="0572b08"/><lb ed="R040" n="0140b08"/>我人衆生壽者。四相全無。三輪體空。爲他人說。人
<lb ed="X" n="0572b09"/><lb ed="R040" n="0140b09"/>法兩忘。自他兼利。乃爲究竟。其福甚多者。般若之
<lb ed="X" n="0572b10"/><lb ed="R040" n="0140b10"/>福。遍及衆生。不可思議也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0572b11"/><lb ed="R040" n="0140b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0572b1101">爾時。須菩提。聞說是經。深解義趣。涕淚悲泣。而白佛
<lb ed="X" n="0572b12"/><lb ed="R040" n="0140b12"/>言。希有。世尊。佛說如是甚深經典。我從昔來所得慧
<lb ed="X" n="0572b13"/><lb ed="R040" n="0140b13"/>眼。未曾得聞如是之經。世尊。若復有人得聞是經。信
<lb ed="X" n="0572b14"/><lb ed="R040" n="0140b14"/>心淸淨。卽生實相。當知是人。成就第一希有功德。世
<lb ed="X" n="0572b15"/><lb ed="R040" n="0140b15"/>尊。是實相者。卽是非相。是故如來說名實相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0572b16"/><lb ed="R040" n="0140b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0572b1601">上文言其福甚多。此云第一希有功德。較前得福。
<lb ed="X" n="0572b17"/><lb ed="R040" n="0140b17"/>實爲希有也。空生得聞是經。悟入眞空實相。非前
<lb ed="X" n="0572b18"/><lb ed="R040" n="0140b18"/>福報之比。懽喜到極。轉生悲泣。自幸聞法之深。轉
<lb ed="X" n="0572b19"/><lb ed="R040" n="0141a01"/>傷際遇之晚。不待徵詰。而白佛言。悟後呈解也。空
<lb ed="X" n="0572b20"/><lb ed="R040" n="0141a02"/>生<anchor xml:id="nkr_note_add_0572b2001" n="0572b2001"/><anchor xml:id="beg0572b2001" n="0572b2001"/>已<anchor xml:id="end0572b2001"/>得慧眼。於有見眞。未曾得聞是經。猶有空障。
<lb ed="X" n="0572b21"/><lb ed="R040" n="0141a03"/>聞是經<anchor xml:id="nkr_note_add_0572b2101" n="0572b2101"/><anchor xml:id="beg0572b2101" n="0572b2101"/>已<anchor xml:id="end0572b2101"/>。於空亦遣。了達中道。洞見實相。白世尊
<lb ed="X" n="0572b22"/><lb ed="R040" n="0141a04"/>言。若復有人。聞我所聞。亦應得我所得。經中功德
<lb ed="X" n="0572b23"/><lb ed="R040" n="0141a05"/>不求自至。遂於萬象森羅諸相虗幻之中。指出實
<lb ed="X" n="0572b24"/><lb ed="R040" n="0141a06"/>相。爲一切功德根本。卽自性也。自性若無。功德亦
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0572c" n="0572c"/>
<lb ed="X" n="0572c01"/><lb ed="R040" n="0141a07"/>無。識得自性。功德本有。所謂實相者。乃是信心淸
<lb ed="X" n="0572c02"/><lb ed="R040" n="0141a08"/>淨。玅湛總持。常空常寂。一大藏敎收歸自性分中。
<lb ed="X" n="0572c03"/><lb ed="R040" n="0141a09"/>無法可說。無佛可成。無生可度。是名實相成就第
<lb ed="X" n="0572c04"/><lb ed="R040" n="0141a10"/>一希有功德也。經中所言。福德兼擧。爲中根人說
<lb ed="X" n="0572c05"/><lb ed="R040" n="0141a11"/>耳。此獨言功德者。是功成果滿之候。福報不足道
<lb ed="X" n="0572c06"/><lb ed="R040" n="0141a12"/>矣。壇經有德在法身中。非在於福之語。正謂此也。</p>
<lb ed="X" n="0572c07"/><lb ed="R040" n="0141a13"/><p xml:id="pX25p0572c0701">恐諸菩薩聞說實相。以爲實有。著相求之。去道遠
<lb ed="X" n="0572c08"/><lb ed="R040" n="0141a14"/>矣。故空生再白佛言。所謂實相者。心如太虗。無相
<lb ed="X" n="0572c09"/><lb ed="R040" n="0141a15"/>可求。故云卽是非相。又恐聞說非相。舍實取空。認
<lb ed="X" n="0572c10"/><lb ed="R040" n="0141a16"/>作龜毛兔角。不知本來實相。卽是非相。非有非無
<lb ed="X" n="0572c11"/><lb ed="R040" n="0141a17"/>非空非實。正如水中鹽味。色裏膠靑。決定是有。不
<lb ed="X" n="0572c12"/><lb ed="R040" n="0141a18"/>見其形。是故如來說名實相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0572c13"/><lb ed="R040" n="0141b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0572c1301">世尊。我今得聞如是經典。信解受持不足爲難。若當
<lb ed="X" n="0572c14"/><lb ed="R040" n="0141b02"/>來世。後五百歲。其有衆生。得聞是經。信解受持。是人
<lb ed="X" n="0572c15"/><lb ed="R040" n="0141b03"/>卽爲第一希有。何以故。此人無我相･無人相･無衆生
<lb ed="X" n="0572c16"/><lb ed="R040" n="0141b04"/>相･無壽者相。所以者何。我相卽是非相。人相･衆生相･
<lb ed="X" n="0572c17"/><lb ed="R040" n="0141b05"/>壽者相卽是非相。何以故。離一切諸相。卽名諸佛。佛
<lb ed="X" n="0572c18"/><lb ed="R040" n="0141b06"/>吿須菩提。如是。如是。若復有人。得聞是經。不驚･不怖･
<lb ed="X" n="0572c19"/><lb ed="R040" n="0141b07"/>不畏。當知是人甚爲希有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0572c20"/><lb ed="R040" n="0141b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0572c2001">承上文第一希有功德。此但言希有。功德不足道
<lb ed="X" n="0572c21"/><lb ed="R040" n="0141b09"/>矣。空生旣悟之後。爲衆生說法。使同歸於悟也。先
<lb ed="X" n="0572c22"/><lb ed="R040" n="0141b10"/>陳我得聞是經典。信解受持。未足爲難。願與當來
<lb ed="X" n="0572c23"/><lb ed="R040" n="0141b11"/>五百年。爲一小劫。所有衆生。同一信解。同一受持。
<lb ed="X" n="0572c24"/><lb ed="R040" n="0141b12"/>乃爲希有難得之緣。何以故。此信解受持之人。識
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0573a" n="0573a"/>
<lb ed="X" n="0573a01"/><lb ed="R040" n="0141b13"/>得經中四句偈。卽能空諸四相。我人衆生壽者。道
<lb ed="X" n="0573a02"/><lb ed="R040" n="0141b14"/>是無相。卽是非相。是相非相。二見俱離。與佛平等。
<lb ed="X" n="0573a03"/><lb ed="R040" n="0141b15"/>故言卽名是佛。佛乃印可。如是如是者。深契如來
<lb ed="X" n="0573a04"/><lb ed="R040" n="0141b16"/>法要也。空生又恐後世衆生。於大乘經典。河漢其
<lb ed="X" n="0573a05"/><lb ed="R040" n="0141b17"/>言。望洋而退。信受奉持難得其人。良由衆生心量
<lb ed="X" n="0573a06"/><lb ed="R040" n="0141b18"/>狹劣。少見多怪。遇大而驚。逢高而怖。見難而畏。審
<lb ed="X" n="0573a07"/><lb ed="R040" n="0142a01"/>能從聞入信。因信遣疑。安然不驚。怛然不怖。毅然
<lb ed="X" n="0573a08"/><lb ed="R040" n="0142a02"/>不畏者。信受奉持。固爲第一希有功德。當知是人。
<lb ed="X" n="0573a09"/><lb ed="R040" n="0142a03"/>甚爲希有。非功德之可比也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0573a10"/><lb ed="R040" n="0142a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0573a1001">何以故。須菩提。如來說。第一波羅蜜。卽非第一波羅
<lb ed="X" n="0573a11"/><lb ed="R040" n="0142a05"/>蜜。是名第一波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0573a12"/><lb ed="R040" n="0142a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0573a1201">此承上文。更進一解。上文空生聞經得悟。更發大
<lb ed="X" n="0573a13"/><lb ed="R040" n="0142a07"/>願。以此經偈。流通法界。直至五百年後衆生。人各
<lb ed="X" n="0573a14"/><lb ed="R040" n="0142a08"/>聞經。人各信解受持。空諸四相。不驚不怖不畏。此
<lb ed="X" n="0573a15"/><lb ed="R040" n="0142a09"/>是空生一片婆心法施。最爲極則。世尊呼而吿之
<lb ed="X" n="0573a16"/><lb ed="R040" n="0142a10"/>云。汝所法施。是第一究竟。當知一切衆生。盡人有
<lb ed="X" n="0573a17"/><lb ed="R040" n="0142a11"/>此一部眞經。祕在如來藏中。悟則爲佛。迷則衆生。
<lb ed="X" n="0573a18"/><lb ed="R040" n="0142a12"/>究竟無佛可成。無生所度。無法可施。無岸可到。佛
<lb ed="X" n="0573a19"/><lb ed="R040" n="0142a13"/>說布施。是第一波羅蜜。卽非第一波羅蜜。不過假
<lb ed="X" n="0573a20"/><lb ed="R040" n="0142a14"/>借名字。使人識取彼岸。先登直到耳。按波羅蜜有
<lb ed="X" n="0573a21"/><lb ed="R040" n="0142a15"/>十。一布施。二持戒。三忍辱。四精進。五禪定。六智慧。
<lb ed="X" n="0573a22"/><lb ed="R040" n="0142a16"/>七慈。八悲。九方便。十不退。此云第一者。指布施言。
<lb ed="X" n="0573a23"/><lb ed="R040" n="0142a17"/>前爲求福說。此度生說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0573a24"/><lb ed="R040" n="0142a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0573a2401">須菩提。忍辱波羅蜜。如來說非忍辱波羅蜜。是名忍
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0573b" n="0573b"/>
<lb ed="X" n="0573b01"/><lb ed="R040" n="0142b01"/>辱波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0573b02"/><lb ed="R040" n="0142b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0573b0201">承上文。身命布施。更進一解。前屬布施分攝。此屬
<lb ed="X" n="0573b03"/><lb ed="R040" n="0142b03"/>忍辱者。蓋捨身斷命而行布施。是布施極則。不瞋
<lb ed="X" n="0573b04"/><lb ed="R040" n="0142b04"/>不恚。不煩不惱。是忍辱極則。是能究竟到彼岸之
<lb ed="X" n="0573b05"/><lb ed="R040" n="0142b05"/>人。當知更有向上一步。四相非有。三輪體空。無施
<lb ed="X" n="0573b06"/><lb ed="R040" n="0142b06"/>者。無受施者。無辱可忍。無岸可登。方是極則之極
<lb ed="X" n="0573b07"/><lb ed="R040" n="0142b07"/>則。故語空生云。如來說忍辱非忍辱。不過假借名
<lb ed="X" n="0573b08"/><lb ed="R040" n="0142b08"/>言。使人承當耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0573b09"/><lb ed="R040" n="0142b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0573b0901">何以故。須菩提。如我昔爲歌利王割截身體。我於爾
<lb ed="X" n="0573b10"/><lb ed="R040" n="0142b10"/>時。無我相･無人相･無衆生相･無壽者相。何以故。我於
<lb ed="X" n="0573b11"/><lb ed="R040" n="0142b11"/>往昔節節支解時。若有我相･人相･衆生相･壽者相。應
<lb ed="X" n="0573b12"/><lb ed="R040" n="0142b12"/>生瞋恨。須菩提。又念過去於五百世作忍辱仙人。於
<lb ed="X" n="0573b13"/><lb ed="R040" n="0142b13"/>爾所世。無我相･無人相･無衆生相･無壽者相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0573b14"/><lb ed="R040" n="0142b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0573b1401">承上文忍辱言。世尊現身說法。向自<anchor xml:id="nkr_note_add_0573b1401" n="0573b1401"/><anchor xml:id="beg0573b1401" n="0573b1401"/>己<anchor xml:id="end0573b1401"/>分中。拈出
<lb ed="X" n="0573b15"/><lb ed="R040" n="0142b15"/>忍辱榜樣。到此方是極則也。昔世尊五百世前作
<lb ed="X" n="0573b16"/><lb ed="R040" n="0142b16"/>忍辱仙人。山中宴坐。遇歌利王出獵。王暫憩息。左
<lb ed="X" n="0573b17"/><lb ed="R040" n="0142b17"/>右彩女。往見仙人圍繞禮拜。王旣覺知。大怒割截
<lb ed="X" n="0573b18"/><lb ed="R040" n="0142b18"/>仙人肢體。仙人懽喜納受。自發願云。願生生世世
<lb ed="X" n="0573b19"/><lb ed="R040" n="0143a01"/>度王成佛。此便是身命布施。當節節支解時不生
<lb ed="X" n="0573b20"/><lb ed="R040" n="0143a02"/>瞋恨。無甚奇特不過空諸所有。無受割截之我。無
<lb ed="X" n="0573b21"/><lb ed="R040" n="0143a03"/>施割截之人。無業報之衆生。無癡戀身令之壽者。
<lb ed="X" n="0573b22"/><lb ed="R040" n="0143a04"/>尙要解冤釋結。度令成佛而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0573b2201" n="0573b2201"/><anchor xml:id="beg0573b2201" n="0573b2201"/>已<anchor xml:id="end0573b2201"/>。是能忍辱。而行
<lb ed="X" n="0573b23"/><lb ed="R040" n="0143a05"/>布施也。念過去下。乃追述前因。爲後人布施榜樣耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0573b24"/><lb ed="R040" n="0143a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0573b2401">是故須菩提。菩薩應離一切相。發阿耨多羅三藐三
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0573c" n="0573c"/>
<lb ed="X" n="0573c01"/><lb ed="R040" n="0143a07"/>菩提心。不應住色生心。不應住聲香味觸法生心。應
<lb ed="X" n="0573c02"/><lb ed="R040" n="0143a08"/>生無所住心。若心有住。卽爲非住。是故佛說。菩薩心
<lb ed="X" n="0573c03"/><lb ed="R040" n="0143a09"/>不應住色布施。須菩提。菩薩爲利益一切衆生故。應
<lb ed="X" n="0573c04"/><lb ed="R040" n="0143a10"/>如是布施。如來說。一切諸相。卽是非相。又說。一切衆
<lb ed="X" n="0573c05"/><lb ed="R040" n="0143a11"/>生。卽非衆生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0573c06"/><lb ed="R040" n="0143a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0573c0601">承上文。布施忍辱。離一切相而言。吿須菩提。如來
<lb ed="X" n="0573c07"/><lb ed="R040" n="0143a13"/>離相度生。諸菩薩亦應離一切相。發無上菩提心
<lb ed="X" n="0573c08"/><lb ed="R040" n="0143a14"/>也。所云離相者。非是脫空之謂。謂於六塵擾擾。諸
<lb ed="X" n="0573c09"/><lb ed="R040" n="0143a15"/>相交集中。萬象森羅。一眞獨露。見色聞聲不應住
<lb ed="X" n="0573c10"/><lb ed="R040" n="0143a16"/>著。香味觸法。亦復如是。前云應無所住而生其心
<lb ed="X" n="0573c11"/><lb ed="R040" n="0143a17"/>者。境與心融。今云應生無所住心者。心隨境化。若
<lb ed="X" n="0573c12"/><lb ed="R040" n="0143a18"/>心有所住。便是不融不化。著意安排。卽爲非住矣。
<lb ed="X" n="0573c13"/><lb ed="R040" n="0143b01"/>是故佛說菩薩度生眞心。不應住在六塵邊。而行
<lb ed="X" n="0573c14"/><lb ed="R040" n="0143b02"/>布施。住相布施。利益有限。離相布施。利益無窮。故
<lb ed="X" n="0573c15"/><lb ed="R040" n="0143b03"/>云應如是布施也。又恐菩薩從衆生著相。認相爲
<lb ed="X" n="0573c16"/><lb ed="R040" n="0143b04"/>我。衆生爲人。相與衆生。分而爲二。故佛隨建隨掃。
<lb ed="X" n="0573c17"/><lb ed="R040" n="0143b05"/>說是相卽非相。說是衆生卽非衆生。衆生卽相。相
<lb ed="X" n="0573c18"/><lb ed="R040" n="0143b06"/>卽衆生也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0573c19"/><lb ed="R040" n="0143b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0573c1901">須菩提。如來是眞語者･實語者･如語者･不誑語者･不
<lb ed="X" n="0573c20"/><lb ed="R040" n="0143b08"/>異語者。須菩提。如來所得法。此法無實無虗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0573c21"/><lb ed="R040" n="0143b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0573c2101">上文出經題後。佛爲空生說法。深入一層。說到因
<lb ed="X" n="0573c22"/><lb ed="R040" n="0143b10"/>果皆空時。却恐聞者。發起疑情。謂果空不必用因。
<lb ed="X" n="0573c23"/><lb ed="R040" n="0143b11"/>因空不能得果。且因中行施。不住生心。則無實果
<lb ed="X" n="0573c24"/><lb ed="R040" n="0143b12"/>可證矣。世尊不待請問。誡以勿疑。但當諦信。佛言
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0574a" n="0574a"/>
<lb ed="X" n="0574a01"/><lb ed="R040" n="0143b13"/>眞語無僞。實語無虗。如語無變。不誑語無欺。不異
<lb ed="X" n="0574a02"/><lb ed="R040" n="0143b14"/>語無別。空生所聞之法。卽如來所得之法。說實說
<lb ed="X" n="0574a03"/><lb ed="R040" n="0143b15"/>虗。皆爲戲論。不可妄起疑情也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0574a04"/><lb ed="R040" n="0143b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0574a0401">須菩提。若菩薩心住於法而行布施。如人入暗。卽無
<lb ed="X" n="0574a05"/><lb ed="R040" n="0143b17"/>所見。若菩薩心不住法而行布施。如人有目。日光明
<lb ed="X" n="0574a06"/><lb ed="R040" n="0143b18"/>照。見種種色。須菩提。當來之世。若有善男子･善女人。
<lb ed="X" n="0574a07"/><lb ed="R040" n="0144a01"/>能於此經受持讀誦。卽爲如來以佛智慧。悉知是人。
<lb ed="X" n="0574a08"/><lb ed="R040" n="0144a02"/>悉見是人。皆得成就無量無邊功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0574a09"/><lb ed="R040" n="0144a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0574a0901">此語空生重申法施玄旨。以菩薩心化度衆生者。
<lb ed="X" n="0574a10"/><lb ed="R040" n="0144a04"/>心住於法而行布施。便成法執。而生法障。如入暗
<lb ed="X" n="0574a11"/><lb ed="R040" n="0144a05"/>室。了無所見一般。若能不住於法。而行布施。豁開
<lb ed="X" n="0574a12"/><lb ed="R040" n="0144a06"/>法眼。覩見法光。如有目人。見地分明。更藉日光。種
<lb ed="X" n="0574a13"/><lb ed="R040" n="0144a07"/>種色相。照燭無遺。乃呼空生而付囑之。受持此經。
<lb ed="X" n="0574a14"/><lb ed="R040" n="0144a08"/>傳與當來。盡人皆得受持讀誦。其人智慧。入佛知
<lb ed="X" n="0574a15"/><lb ed="R040" n="0144a09"/>見。如來智慧所照亦復如是。感應道交。悉知悉見。
<lb ed="X" n="0574a16"/><lb ed="R040" n="0144a10"/>成就無量功德。不可思議。此無住相。而行布施之
<lb ed="X" n="0574a17"/><lb ed="R040" n="0144a11"/>玅用也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0574a18"/><lb ed="R040" n="0144a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0574a1801">須菩提。若有善男子･善女人。初日分。以恒河沙等身
<lb ed="X" n="0574a19"/><lb ed="R040" n="0144a13"/>布施。中日分。復以恒河沙等身布施。後日分。亦以恒
<lb ed="X" n="0574a20"/><lb ed="R040" n="0144a14"/>河沙等身布施。如是無量百千萬億劫以身布施。若
<lb ed="X" n="0574a21"/><lb ed="R040" n="0144a15"/>復有人。聞此經典。信心不逆。其福勝彼。何況書寫･受
<lb ed="X" n="0574a22"/><lb ed="R040" n="0144a16"/>持･讀誦･爲人解說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0574a23"/><lb ed="R040" n="0144a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0574a2301">承上文。不住相布施而言。前淺後深。前經所說。不
<lb ed="X" n="0574a24"/><lb ed="R040" n="0144a18"/>及時分。與等身分。此言一日三時。及恒河沙數等
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0574b" n="0574b"/>
<lb ed="X" n="0574b01"/><lb ed="R040" n="0144b01"/>身分不及命根者。意此非前文身命布施之解。蓋
<lb ed="X" n="0574b02"/><lb ed="R040" n="0144b02"/>謂隨時隨地種種現身。歷劫行施也。前經止云受
<lb ed="X" n="0574b03"/><lb ed="R040" n="0144b03"/>持。此云信心不逆。是與般若契合。直至不疑之地。
<lb ed="X" n="0574b04"/><lb ed="R040" n="0144b04"/>一心隨順。依敎奉行。非徒受持而<anchor xml:id="nkr_note_add_0574b0401" n="0574b0401"/><anchor xml:id="beg0574b0401" n="0574b0401"/>已<anchor xml:id="end0574b0401"/>也。書寫受持
<lb ed="X" n="0574b05"/><lb ed="R040" n="0144b05"/>爲人解說。是從般若光中。流出語言文字。代佛宣
<lb ed="X" n="0574b06"/><lb ed="R040" n="0144b06"/>揚。非徒紙上陳言。依文解義之可比。是能不住於
<lb ed="X" n="0574b07"/><lb ed="R040" n="0144b07"/>法而行布施者。其福勝彼。謂般若經中。自然本具
<lb ed="X" n="0574b08"/><lb ed="R040" n="0144b08"/>之福德。四句玅偈。包括恒沙身根器界一切衆生。
<lb ed="X" n="0574b09"/><lb ed="R040" n="0144b09"/>皆在如來福德之中。勝彼現身布施者相去遠矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0574b10"/><lb ed="R040" n="0144b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0574b1001">須菩提。以要言之。是經有不可思議･不可稱量･無邊
<lb ed="X" n="0574b11"/><lb ed="R040" n="0144b11"/>功德。如來爲發大乘者說。爲發最上乘者說。若有人
<lb ed="X" n="0574b12"/><lb ed="R040" n="0144b12"/>能受持讀誦。廣爲人說。如來悉知是人。悉見是人。皆
<lb ed="X" n="0574b13"/><lb ed="R040" n="0144b13"/>得成就不可量･不可稱･無有邊･不可思議功德。如是
<lb ed="X" n="0574b14"/><lb ed="R040" n="0144b14"/>人等。則爲荷擔如來阿耨多羅三藐三菩提。何以故。
<lb ed="X" n="0574b15"/><lb ed="R040" n="0144b15"/>須菩提。若樂小法者。著我見･人見･衆生見･壽者見。卽
<lb ed="X" n="0574b16"/><lb ed="R040" n="0144b16"/>於此經。不能聽受讀誦･爲人解說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0574b17"/><lb ed="R040" n="0144b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0574b1701">此要言一經旨趣。超出凡情世見之外。故不可思。
<lb ed="X" n="0574b18"/><lb ed="R040" n="0144b18"/>超出語言文字之外。故不可議。超出算數計較之
<lb ed="X" n="0574b19"/><lb ed="R040" n="0145a01"/>外。故不可量。充滿十方。徧周三界故無邊。所云功
<lb ed="X" n="0574b20"/><lb ed="R040" n="0145a02"/>德。卽前不住相布施者是。此是佛法極則。非小根
<lb ed="X" n="0574b21"/><lb ed="R040" n="0145a03"/>小器之人所能承當。如來特爲菩薩乘･佛乘而說。
<lb ed="X" n="0574b22"/><lb ed="R040" n="0145a04"/>能發大乘心者。卽是菩薩。發最上乘心者。卽同如
<lb ed="X" n="0574b23"/><lb ed="R040" n="0145a05"/>來。無上法門。需人荷擔。倘或畏大樂小。必不能堪
<lb ed="X" n="0574b24"/><lb ed="R040" n="0145a06"/>任負荷。儒敎所謂人能弘道。非道弘人。是也。乃復
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0574c" n="0574c"/>
<lb ed="X" n="0574c01"/><lb ed="R040" n="0145a07"/>申言。受持讀誦演說功德。具佛知見。當爲如來之
<lb ed="X" n="0574c02"/><lb ed="R040" n="0145a08"/>所護念付囑。成就大功德藏。一肩負荷。無上菩提
<lb ed="X" n="0574c03"/><lb ed="R040" n="0145a09"/>無有退屈。若是喜樂小法之人。自甘下劣。便著我
<lb ed="X" n="0574c04"/><lb ed="R040" n="0145a10"/>見。分別彼<anchor xml:id="nkr_note_add_0574c0401" n="0574c0401"/><anchor xml:id="beg0574c0401" n="0574c0401"/>己<anchor xml:id="end0574c0401"/>。便著人見。置四生於度外。期身命之
<lb ed="X" n="0574c05"/><lb ed="R040" n="0145a11"/>延長。著衆生壽者見。四見存於隱微。四相積爲生
<lb ed="X" n="0574c06"/><lb ed="R040" n="0145a12"/>滅。不能契此經旨。信受讀誦。爲人解說。如上所云
<lb ed="X" n="0574c07"/><lb ed="R040" n="0145a13"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0574c08"/><lb ed="R040" n="0145a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0574c0801">須菩提。在在處處。若有此經。一切世間･天･人･阿修羅。
<lb ed="X" n="0574c09"/><lb ed="R040" n="0145a15"/>所應供養。當知此處卽爲是塔。皆應恭敬。作禮圍繞。
<lb ed="X" n="0574c10"/><lb ed="R040" n="0145a16"/>以諸華香。而散其處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0574c11"/><lb ed="R040" n="0145a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0574c1101">此讚般若法身常住。世人但知敬信法寶。殊不知
<lb ed="X" n="0574c12"/><lb ed="R040" n="0145a18"/>法寶卽是法身。三世諸佛。慧命所寄。一切衆生。性
<lb ed="X" n="0574c13"/><lb ed="R040" n="0145b01"/>命所關。在在處處有此法寶。在在處處有此法身。
<lb ed="X" n="0574c14"/><lb ed="R040" n="0145b02"/>天人修羅同具同有。所當供養。如來滅度後遺下
<lb ed="X" n="0574c15"/><lb ed="R040" n="0145b03"/>舍利眞身。天上人間建塔莊嚴。實爲恭敬。此經乃
<lb ed="X" n="0574c16"/><lb ed="R040" n="0145b04"/>如來遺敎。親口親言。非等閒文字之比。所當恭敬
<lb ed="X" n="0574c17"/><lb ed="R040" n="0145b05"/>圍繞散華香於其處者。恭敬表皈依。圍繞表回向。
<lb ed="X" n="0574c18"/><lb ed="R040" n="0145b06"/>散華香表一切功德。莊嚴佛土。處處皆然。無非般
<lb ed="X" n="0574c19"/><lb ed="R040" n="0145b07"/>若也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0574c20"/><lb ed="R040" n="0145b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0574c2001">復次。須菩提。善男子･善女人。受持讀誦此經。若爲人
<lb ed="X" n="0574c21"/><lb ed="R040" n="0145b09"/>輕賤。是人先世罪業。應墮惡道。以今世人輕賤故。先
<lb ed="X" n="0574c22"/><lb ed="R040" n="0145b10"/>世罪業卽爲消滅。當得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0574c23"/><lb ed="R040" n="0145b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0574c2301">此讚般若功德。有離障出纏之益。上明生善。今明
<lb ed="X" n="0574c24"/><lb ed="R040" n="0145b12"/>滅惡。造作定業。不可逃避者。修般若因。前生罪業
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0575a" n="0575a"/>
<lb ed="X" n="0575a01"/><lb ed="R040" n="0145b13"/>應墮三惡道者。乘般若力。轉重爲輕。不過餘殘宿
<lb ed="X" n="0575a02"/><lb ed="R040" n="0145b14"/>報。定業難逃。爲人輕賤。入般若門。宿生罪業卽爲
<lb ed="X" n="0575a03"/><lb ed="R040" n="0145b15"/>消除。而得無上菩提也。置此論者。緣世間有信心
<lb ed="X" n="0575a04"/><lb ed="R040" n="0145b16"/>行善。信經修性之人。現生轗軻。名位屈辱。衣食艱
<lb ed="X" n="0575a05"/><lb ed="R040" n="0145b17"/>難。受人罵辱輕賤者。亦復不少。俗眼視之。便謂佛
<lb ed="X" n="0575a06"/><lb ed="R040" n="0145b18"/>法無靈。不知此一輕賤。正是轉因易果。直趨無上
<lb ed="X" n="0575a07"/><lb ed="R040" n="0146a01"/>菩提時節。不可因此而退屈也。佛語空生。宣布此
<lb ed="X" n="0575a08"/><lb ed="R040" n="0146a02"/>義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0575a09"/><lb ed="R040" n="0146a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0575a0901">須菩提。我念過去無量阿僧祗劫。於然燈佛前。得値
<lb ed="X" n="0575a10"/><lb ed="R040" n="0146a04"/>八百四千萬億那由他諸佛。悉皆供養承事。無空過
<lb ed="X" n="0575a11"/><lb ed="R040" n="0146a05"/>者。若復有人。於後末世。能受持讀誦此經。所得功德。
<lb ed="X" n="0575a12"/><lb ed="R040" n="0146a06"/>於我所供養諸佛功德。百分不及一。千萬億分･乃至
<lb ed="X" n="0575a13"/><lb ed="R040" n="0146a07"/>算數譬喩所不能及。須菩提。若善男子･善女人。於後
<lb ed="X" n="0575a14"/><lb ed="R040" n="0146a08"/>末世。有受持讀誦此經。所得功德。我若具說者。或有
<lb ed="X" n="0575a15"/><lb ed="R040" n="0146a09"/>人聞。心則狂亂。狐疑不信。須菩提。當知是經義不可
<lb ed="X" n="0575a16"/><lb ed="R040" n="0146a10"/>思議。果報亦不可思議。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0575a17"/><lb ed="R040" n="0146a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0575a1701">此是如來現身說法。極言般若勝因。非供養承事
<lb ed="X" n="0575a18"/><lb ed="R040" n="0146a12"/>一切諸佛所及。自念我在過去無量劫。然燈佛所
<lb ed="X" n="0575a19"/><lb ed="R040" n="0146a13"/>得値若干數萬億諸佛。悉皆供養承事。無唐捐者。
<lb ed="X" n="0575a20"/><lb ed="R040" n="0146a14"/>此種功德。實非前文身命布施之比。若復有人。於
<lb ed="X" n="0575a21"/><lb ed="R040" n="0146a15"/>末後世。稱經功德。勝我供養承事功德。百不及一。
<lb ed="X" n="0575a22"/><lb ed="R040" n="0146a16"/>乃至多數等分。所不能及者。蓋謂無相功德勝有
<lb ed="X" n="0575a23"/><lb ed="R040" n="0146a17"/>爲法萬萬也。極言此經功德。不可思議如此。功德
<lb ed="X" n="0575a24"/><lb ed="R040" n="0146a18"/>無盡。我說無盡。衆生無盡。疑信無盡。如來隨其根
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0575b" n="0575b"/>
<lb ed="X" n="0575b01"/><lb ed="R040" n="0146b01"/>器而善導之。不可不說。不容盡說。所謂止止不須
<lb ed="X" n="0575b02"/><lb ed="R040" n="0146b02"/>說。我法玅難思。一句道盡聞者易起疑情。心狂惑
<lb ed="X" n="0575b03"/><lb ed="R040" n="0146b03"/>亂。反生誹謗。墮三惡道。利之適所以害之。起下文
<lb ed="X" n="0575b04"/><lb ed="R040" n="0146b04"/>空生再問之意。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0575b05"/><lb ed="R040" n="0146b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0575b0501">爾時。須菩提白佛言。世尊。善男子･善女人。發阿耨多
<lb ed="X" n="0575b06"/><lb ed="R040" n="0146b06"/>羅三藐三菩提心。云何應住。云何降伏其心。佛吿須
<lb ed="X" n="0575b07"/><lb ed="R040" n="0146b07"/>菩提。善男子･善女人。發阿耨多羅三藐三菩提心者。
<lb ed="X" n="0575b08"/><lb ed="R040" n="0146b08"/>當生如是心。我應滅度一切衆生。滅度一切衆生<anchor xml:id="nkr_note_add_0575b0801" n="0575b0801"/><anchor xml:id="beg0575b0801" n="0575b0801"/>已<anchor xml:id="end0575b0801"/>。
<lb ed="X" n="0575b09"/><lb ed="R040" n="0146b09"/>而無有一衆生實滅度者。何以故。須菩提。若菩薩有
<lb ed="X" n="0575b10"/><lb ed="R040" n="0146b10"/>我相･人相･衆生相･壽者相。卽非菩薩。所以者何。須菩
<lb ed="X" n="0575b11"/><lb ed="R040" n="0146b11"/>提。實無有法發阿耨多羅三藐三菩提心者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0575b12"/><lb ed="R040" n="0146b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0575b1201">此節問答。頗涉重複。憨山決疑略云。初問應住降
<lb ed="X" n="0575b13"/><lb ed="R040" n="0146b13"/>伏以來。通破凡夫修菩薩行者。所執之疑。當知我
<lb ed="X" n="0575b14"/><lb ed="R040" n="0146b14"/>法二執。有麤有細。前破凡夫麤執。以所執五蘊色
<lb ed="X" n="0575b15"/><lb ed="R040" n="0146b15"/>身爲我執。執我所依爲緣塵。六度之行。希求菩提
<lb ed="X" n="0575b16"/><lb ed="R040" n="0146b16"/>者爲法執。緣此二執。皆著相故。是故破初發心菩
<lb ed="X" n="0575b17"/><lb ed="R040" n="0146b17"/>薩未悟般若之疑。但顯下不見有衆生可度也。此
<lb ed="X" n="0575b18"/><lb ed="R040" n="0146b18"/>後乃破細微我法二執。是<anchor xml:id="nkr_note_add_0575b1801" n="0575b1801"/><anchor xml:id="beg0575b1801" n="0575b1801"/>已<anchor xml:id="end0575b1801"/>悟般若之菩薩。但執
<lb ed="X" n="0575b19"/><lb ed="R040" n="0147a01"/>有能證之智。爲我。有所證之眞如。爲人。能證能悟。
<lb ed="X" n="0575b20"/><lb ed="R040" n="0147a02"/>爲衆生。證悟未忘。潛續如命。爲壽者。以此四相。最
<lb ed="X" n="0575b21"/><lb ed="R040" n="0147a03"/>極微細。故爲微細二執。所謂存我覺我也。故向下
<lb ed="X" n="0575b22"/><lb ed="R040" n="0147a04"/>發揮。獨標一我字。但破我執。上不見有佛果可求
<lb ed="X" n="0575b23"/><lb ed="R040" n="0147a05"/>也。此與前文。問同意別。觀者應知。</p><p xml:id="pX25p0575b2314" cb:place="inline">經中初問。云何
<lb ed="X" n="0575b24"/><lb ed="R040" n="0147a06"/>應住。云何降伏其心者。謂初心菩薩･大心凡夫。始
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0575c" n="0575c"/>
<lb ed="X" n="0575c01"/><lb ed="R040" n="0147a07"/>發度生之心。種種著相。依著自<anchor xml:id="nkr_note_add_0575c0101" n="0575c0101"/><anchor xml:id="beg0575c0101" n="0575c0101"/>己<anchor xml:id="end0575c0101"/>五蘊色身修行。
<lb ed="X" n="0575c02"/><lb ed="R040" n="0147a08"/>其所布施。執著六塵麤相而求福報。其所求菩提。
<lb ed="X" n="0575c03"/><lb ed="R040" n="0147a09"/>執著化佛色相之身。其土。則衆寶莊嚴之土。種種
<lb ed="X" n="0575c04"/><lb ed="R040" n="0147a10"/>修行。皆不離相。去般若遠矣。空生發問。被佛重重
<lb ed="X" n="0575c05"/><lb ed="R040" n="0147a11"/>破斥。直至一切色相皆離。方契眞如。般若實智。到
<lb ed="X" n="0575c06"/><lb ed="R040" n="0147a12"/>此。空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0575c0601" n="0575c0601"/><anchor xml:id="beg0575c0601" n="0575c0601"/>已<anchor xml:id="end0575c0601"/>悟。大衆疑消。經文不可思議<anchor xml:id="nkr_note_add_0575c0602" n="0575c0602"/><anchor xml:id="beg0575c0602" n="0575c0602"/>已<anchor xml:id="end0575c0602"/>前。皆是
<lb ed="X" n="0575c07"/><lb ed="R040" n="0147a13"/>此意也。</p><p xml:id="pX25p0575c0704" cb:place="inline">今此經文以下。乃是破<anchor xml:id="nkr_note_add_0575c0701" n="0575c0701"/><anchor xml:id="beg0575c0701" n="0575c0701"/>已<anchor xml:id="end0575c0701"/>悟般若菩薩微
<lb ed="X" n="0575c08"/><lb ed="R040" n="0147a14"/>細之執。四相皆細。到此。獨標一我字爲首。但云。我
<lb ed="X" n="0575c09"/><lb ed="R040" n="0147a15"/>應滅度衆生。再不復言及布施。是知<anchor xml:id="nkr_note_add_0575c0901" n="0575c0901"/><anchor xml:id="beg0575c0901" n="0575c0901"/>已<anchor xml:id="end0575c0901"/>悟菩薩。功
<lb ed="X" n="0575c10"/><lb ed="R040" n="0147a16"/>行<anchor xml:id="nkr_note_add_0575c1001" n="0575c1001"/><anchor xml:id="beg0575c1001" n="0575c1001"/>已<anchor xml:id="end0575c1001"/>圓。惟有生･佛之見未泯耳。然此細智爲我。又
<lb ed="X" n="0575c11"/><lb ed="R040" n="0147a17"/>問應住降伏。似與前問同意何也。蓋此菩薩。<anchor xml:id="nkr_note_add_0575c1101" n="0575c1101"/><anchor xml:id="beg0575c1101" n="0575c1101"/>已<anchor xml:id="end0575c1101"/>離
<lb ed="X" n="0575c12"/><lb ed="R040" n="0147a18"/>五蘊。但習氣未忘。故於眞如智中。亦求安住。且謂
<lb ed="X" n="0575c13"/><lb ed="R040" n="0147b01"/>菩提有所住處。求而不得。致心不安。故問降伏。此
<lb ed="X" n="0575c14"/><lb ed="R040" n="0147b02"/>求佛之心未安。以生佛之見未泯。不達平等一如
<lb ed="X" n="0575c15"/><lb ed="R040" n="0147b03"/>之故。問同意別。故世尊破云。發菩提心者。當作如
<lb ed="X" n="0575c16"/><lb ed="R040" n="0147b04"/>是觀。我滅度一切衆生<anchor xml:id="nkr_note_add_0575c1601" n="0575c1601"/><anchor xml:id="beg0575c1601" n="0575c1601"/>已<anchor xml:id="end0575c1601"/>。實無有一衆生得滅度
<lb ed="X" n="0575c17"/><lb ed="R040" n="0147b05"/>者。良以衆生。本自如如。不待更滅更度。若執有滅
<lb ed="X" n="0575c18"/><lb ed="R040" n="0147b06"/>度。便著四相。非菩薩矣。此不見有衆生可度也。生
<lb ed="X" n="0575c19"/><lb ed="R040" n="0147b07"/>佛本來平等。衆生旣無可滅。此中實無有法可求
<lb ed="X" n="0575c20"/><lb ed="R040" n="0147b08"/>菩提者。何以故。以衆生本自寂滅。卽是菩提。不得
<lb ed="X" n="0575c21"/><lb ed="R040" n="0147b09"/>更求。此不見有佛果可求也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0575c22"/><lb ed="R040" n="0147b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0575c2201">須菩提。於意云何。如來於然燈佛所。有法得阿耨多
<lb ed="X" n="0575c23"/><lb ed="R040" n="0147b11"/>羅三藐三菩提不。不也。世尊。如我解佛所說義。佛於
<lb ed="X" n="0575c24"/><lb ed="R040" n="0147b12"/>然燈佛所。無有法得阿耨多羅三藐三菩提。佛言。如
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0576a" n="0576a"/>
<lb ed="X" n="0576a01"/><lb ed="R040" n="0147b13"/>是。如是。須菩提。實無有法如來得阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0576a02"/><lb ed="R040" n="0147b14"/>菩提。須菩提。若有法如來得阿耨多羅三藐三菩提
<lb ed="X" n="0576a03"/><lb ed="R040" n="0147b15"/>者。然燈佛卽不與我授記。汝於來世。當得作佛。號釋
<lb ed="X" n="0576a04"/><lb ed="R040" n="0147b16"/>迦牟尼。以實無有法得阿耨多羅三藐三菩提。是故
<lb ed="X" n="0576a05"/><lb ed="R040" n="0147b17"/>然燈佛與我授記。作是言。汝於來世。當得作佛。號釋
<lb ed="X" n="0576a06"/><lb ed="R040" n="0147b18"/>迦牟尼。何以故。如來者。卽諸法如義。若有人言。如來
<lb ed="X" n="0576a07"/><lb ed="R040" n="0148a01"/>得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。實無有法。佛得阿
<lb ed="X" n="0576a08"/><lb ed="R040" n="0148a02"/>耨多羅三藐三菩提。須菩提。如來所得阿耨多羅三
<lb ed="X" n="0576a09"/><lb ed="R040" n="0148a03"/>藐三菩提。於是中無實無虗。是故如來。說一切法皆
<lb ed="X" n="0576a10"/><lb ed="R040" n="0148a04"/>是佛法。須菩提。所言一切法者。卽非一切法。是故名
<lb ed="X" n="0576a11"/><lb ed="R040" n="0148a05"/>一切法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0576a12"/><lb ed="R040" n="0148a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0576a1201">此承上文言。無上菩提。實無有法可得。佛呼空生
<lb ed="X" n="0576a13"/><lb ed="R040" n="0148a07"/>而徵詰之。昔從然燈受記。盡人皆謂無上菩提。有
<lb ed="X" n="0576a14"/><lb ed="R040" n="0148a08"/>法可得也。空生領悟。解佛所說玅義。信知無上菩
<lb ed="X" n="0576a15"/><lb ed="R040" n="0148a09"/>提無法可得。是名眞得。佛爲印可。如是如是云者。
<lb ed="X" n="0576a16"/><lb ed="R040" n="0148a10"/>蓋謂實無有法可得。方是無上菩提極則。然燈授
<lb ed="X" n="0576a17"/><lb ed="R040" n="0148a11"/>記。當得成佛。以此之故。倘我於法。實有所得。不名
<lb ed="X" n="0576a18"/><lb ed="R040" n="0148a12"/>如來。不蒙授記矣。反復申明無法可得之義。如來
<lb ed="X" n="0576a19"/><lb ed="R040" n="0148a13"/>授記當作釋迦牟尼者。以如來洪名。乃十號之一。
<lb ed="X" n="0576a20"/><lb ed="R040" n="0148a14"/>如是諸法如義。謂眞如性。無得無失。無去無來。故
<lb ed="X" n="0576a21"/><lb ed="R040" n="0148a15"/>云如來。世尊成佛。然燈授記。卽是此義。非更有所
<lb ed="X" n="0576a22"/><lb ed="R040" n="0148a16"/>得也。若復有人言。無上菩提實有所得。殊不知無
<lb ed="X" n="0576a23"/><lb ed="R040" n="0148a17"/>有法可得者。是名眞得。無實無虗。是名實無所得。
<lb ed="X" n="0576a24"/><lb ed="R040" n="0148a18"/>如來所說一切法。正是無實無虗之玅諦。是法非
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0576b" n="0576b"/>
<lb ed="X" n="0576b01"/><lb ed="R040" n="0148b01"/>法。皆名佛法。要而言之。名爲佛法。卽非佛法。古德
<lb ed="X" n="0576b02"/><lb ed="R040" n="0148b02"/>云。用卽知而常寂。不用則寂而常知。方契玅覺。是
<lb ed="X" n="0576b03"/><lb ed="R040" n="0148b03"/>故名爲一切法也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0576b04"/><lb ed="R040" n="0148b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0576b0401">須菩提。譬如人身長大。須菩提言。世尊。如來說。人身
<lb ed="X" n="0576b05"/><lb ed="R040" n="0148b05"/>長大。卽爲非大身。是名大身。須菩提。菩薩亦如是。若
<lb ed="X" n="0576b06"/><lb ed="R040" n="0148b06"/>作是言。我當滅度無量衆生。卽不名菩薩。何以故。須
<lb ed="X" n="0576b07"/><lb ed="R040" n="0148b07"/>菩提。實無有法名爲菩薩。是故佛說一切法無我･無
<lb ed="X" n="0576b08"/><lb ed="R040" n="0148b08"/>人･無衆生･無壽者。須菩提。若菩薩作是言。我當莊嚴
<lb ed="X" n="0576b09"/><lb ed="R040" n="0148b09"/>佛土。是不名菩薩。何以故。如來說。莊嚴佛土者。卽非
<lb ed="X" n="0576b10"/><lb ed="R040" n="0148b10"/>莊嚴。是名莊嚴。須菩提。若菩薩通達無我法者。如來
<lb ed="X" n="0576b11"/><lb ed="R040" n="0148b11"/>說名眞是菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0576b12"/><lb ed="R040" n="0148b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0576b1201">此借大身以喩法身。不可著相求也。如來徵詰。空
<lb ed="X" n="0576b13"/><lb ed="R040" n="0148b13"/>生領悟。大身之外。別有非身。非身者法身也。菩薩
<lb ed="X" n="0576b14"/><lb ed="R040" n="0148b14"/>若存我執。我滅度衆生。猶執認大身爲我。不復知
<lb ed="X" n="0576b15"/><lb ed="R040" n="0148b15"/>有眞我。卽不名之爲菩薩也。何以故。實無有法。名
<lb ed="X" n="0576b16"/><lb ed="R040" n="0148b16"/>爲菩薩。無有大身。是名非身。法卽非法。身卽非身。
<lb ed="X" n="0576b17"/><lb ed="R040" n="0148b17"/>相卽非相。我人衆生壽者。同歸於無。豈復更有一
<lb ed="X" n="0576b18"/><lb ed="R040" n="0148b18"/>法可得耶。又借佛土爲喩。佛土者。心土也。佛土無
<lb ed="X" n="0576b19"/><lb ed="R040" n="0149a01"/>相。云何莊嚴。若有可莊嚴者。便是有法可得。不名
<lb ed="X" n="0576b20"/><lb ed="R040" n="0149a02"/>菩薩。當知如來所說莊嚴者。是莊嚴法身。非莊嚴
<lb ed="X" n="0576b21"/><lb ed="R040" n="0149a03"/>大身。法身非身也。識得非身。是名莊嚴。通達無我
<lb ed="X" n="0576b22"/><lb ed="R040" n="0149a04"/>之法。無有一法可得。是則名爲眞菩薩也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0576b23"/><lb ed="R040" n="0149a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0576b2301">須菩提。於意云何。如來有肉眼不。如是。世尊。如來有
<lb ed="X" n="0576b24"/><lb ed="R040" n="0149a06"/>肉眼。須菩提。於意云何。如來有天眼不。如是。世尊。如
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0576c" n="0576c"/>
<lb ed="X" n="0576c01"/><lb ed="R040" n="0149a07"/>來有天眼。須菩提。於意云何。如來有慧眼不。如是。世
<lb ed="X" n="0576c02"/><lb ed="R040" n="0149a08"/>尊。如來有慧眼。須菩提。於意云何。如來有法眼不。如
<lb ed="X" n="0576c03"/><lb ed="R040" n="0149a09"/>是。世尊。如來有法眼。須菩提。於意云何。如來有佛眼
<lb ed="X" n="0576c04"/><lb ed="R040" n="0149a10"/>不。如是。世尊。如來有佛眼。須菩提。於意云何。如恒河
<lb ed="X" n="0576c05"/><lb ed="R040" n="0149a11"/>中所有沙。佛說是沙不。如是。世尊。如來說是沙。須菩
<lb ed="X" n="0576c06"/><lb ed="R040" n="0149a12"/>提。於意云何。如一恒河中所有沙。有如是沙等恒河。
<lb ed="X" n="0576c07"/><lb ed="R040" n="0149a13"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0576001" n="0576001"/>所有沙數。佛世界如是。寧爲多不。甚多。世尊。佛吿須
<lb ed="X" n="0576c08"/><lb ed="R040" n="0149a14"/>菩提。爾所國土中。所有衆生。若干種心。如來悉知。何
<lb ed="X" n="0576c09"/><lb ed="R040" n="0149a15"/>以故。如來說。諸心皆爲非心。是名爲心。所以者何。須
<lb ed="X" n="0576c10"/><lb ed="R040" n="0149a16"/>菩提。過去心不可得。現在心不可得。未來心不可得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0576c11"/><lb ed="R040" n="0149a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0576c1101">此承上文。菩薩旣悟之後。尙存人法細執。佛於諸
<lb ed="X" n="0576c12"/><lb ed="R040" n="0149a18"/>相之中。獨標一我。復於我相之中。表出法身。又曰
<lb ed="X" n="0576c13"/><lb ed="R040" n="0149b01"/>非身。種種破除。無法可執。却恐菩薩深信無相之解。
<lb ed="X" n="0576c14"/><lb ed="R040" n="0149b02"/>沉空滯寂。墮在空執。未免偏枯。故呼空生而徵詰
<lb ed="X" n="0576c15"/><lb ed="R040" n="0149b03"/>之。歷擧五眼。證明前解。卽今靑蓮紺目。現在如來
<lb ed="X" n="0576c16"/><lb ed="R040" n="0149b04"/>面上者。肉眼也。上見諸天。下徹十地者。天眼也。照
<lb ed="X" n="0576c17"/><lb ed="R040" n="0149b05"/>見衆生。根性深淺。識陰輪迴者。慧眼也。照見法身。
<lb ed="X" n="0576c18"/><lb ed="R040" n="0149b06"/>遍周法界。辨別一切有無空假者。法眼也。照見佛
<lb ed="X" n="0576c19"/><lb ed="R040" n="0149b07"/>土。無邊世界。放光普徧。破諸黑暗。圓滿十方。無障
<lb ed="X" n="0576c20"/><lb ed="R040" n="0149b08"/>無礙者。佛眼也。肉眼屬如來報身。四種聖眼。屬淸
<lb ed="X" n="0576c21"/><lb ed="R040" n="0149b09"/>淨法身。法身無相。非藉報身。不能度人。聖眼無形。
<lb ed="X" n="0576c22"/><lb ed="R040" n="0149b10"/>非藉肉眼。不能見物。若執定是無。便落空亡外道。
<lb ed="X" n="0576c23"/><lb ed="R040" n="0149b11"/>故歷擧五眼。以徵詰之。空生領悟。隨機答問。不生
<lb ed="X" n="0576c24"/><lb ed="R040" n="0149b12"/>知解。如來再以恒河沙爲喩。空生信爲甚多。乃曉
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0577a" n="0577a"/>
<lb ed="X" n="0577a01"/><lb ed="R040" n="0149b13"/>之以衆生心量。如來悉知悉見者。以有五眼之故。
<lb ed="X" n="0577a02"/><lb ed="R040" n="0149b14"/>究竟衆生心量。萬別千差。盡屬妄想。皆爲非心。非
<lb ed="X" n="0577a03"/><lb ed="R040" n="0149b15"/>心之心。卽名爲心。猶肉眼之眼。聖眼所寄。卽名爲
<lb ed="X" n="0577a04"/><lb ed="R040" n="0149b16"/>眼也。又恐聞說諸心。謂有實心。更須破遣。過去<anchor xml:id="nkr_note_add_0577a0401" n="0577a0401"/><anchor xml:id="beg0577a0401" n="0577a0401"/>已<anchor xml:id="end0577a0401"/>
<lb ed="X" n="0577a05"/><lb ed="R040" n="0149b17"/>滅。現在虗妄。未來未起。三際推尋。求心了不可得。
<lb ed="X" n="0577a06"/><lb ed="R040" n="0149b18"/>五眼所見。瞥地成空。有無俱遣矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0577a07"/><lb ed="R040" n="0150a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0577a0701">須菩提。於意云何。若有人滿三千大千世界七寶以
<lb ed="X" n="0577a08"/><lb ed="R040" n="0150a02"/>用布施。是人以是因緣。得福多不。如是。世尊。此人以
<lb ed="X" n="0577a09"/><lb ed="R040" n="0150a03"/>是因緣。得福甚多。須菩提。若福德有實。如來不說得
<lb ed="X" n="0577a10"/><lb ed="R040" n="0150a04"/>福德多。以福德無故。如來說得福德多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0577a11"/><lb ed="R040" n="0150a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0577a1101">經中屢言福報。此於菩薩旣悟之後。似不須說。如
<lb ed="X" n="0577a12"/><lb ed="R040" n="0150a06"/>來再三徵詰者。却恐<anchor xml:id="nkr_note_add_0577a1201" n="0577a1201"/><anchor xml:id="beg0577a1201" n="0577a1201"/>已<anchor xml:id="end0577a1201"/>悟菩薩。於人法細執之中。
<lb ed="X" n="0577a13"/><lb ed="R040" n="0150a07"/>未忘修福之見。仍是法執邊事。重重破遣。有者取
<lb ed="X" n="0577a14"/><lb ed="R040" n="0150a08"/>相也。無者離相也。離相見性。性如虗空。其福無量。
<lb ed="X" n="0577a15"/><lb ed="R040" n="0150a09"/>比前受持讀誦解說。更深一層。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0577a16"/><lb ed="R040" n="0150a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0577a1601">須菩提。於意云何。佛可以具足色身見不。不也。世尊。
<lb ed="X" n="0577a17"/><lb ed="R040" n="0150a11"/>如來不應以具足色身見。何以故。如來說。具足色身。
<lb ed="X" n="0577a18"/><lb ed="R040" n="0150a12"/>卽非具足色身。是名具足色身。須菩提。於意云何。如
<lb ed="X" n="0577a19"/><lb ed="R040" n="0150a13"/>來可以具足諸相見不。不也。世尊。如來不應以具足
<lb ed="X" n="0577a20"/><lb ed="R040" n="0150a14"/>諸相見。何以故。如來說。諸相具足。卽非具足。是名諸
<lb ed="X" n="0577a21"/><lb ed="R040" n="0150a15"/>相具足。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0577a22"/><lb ed="R040" n="0150a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0577a2201">上文掃除相見。不得取有。不得落空矣。却恐菩薩
<lb ed="X" n="0577a23"/><lb ed="R040" n="0150a17"/>悟後起疑。謂布施福德乃成佛之因。故感具足莊
<lb ed="X" n="0577a24"/><lb ed="R040" n="0150a18"/>嚴之果。今謂福德實無。是無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0577001" n="0577001"/>果也。無佛可成。是無
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0577b" n="0577b"/>
<lb ed="X" n="0577b01"/><lb ed="R040" n="0150b01"/>果也。卽今現身如來。具足色相從何而有耶。故呼
<lb ed="X" n="0577b02"/><lb ed="R040" n="0150b02"/>空生而徵詰之。空生言下領悟。謂不應從色身諸
<lb ed="X" n="0577b03"/><lb ed="R040" n="0150b03"/>相見如來者。蓋以如來法身。具足三十二行。是故
<lb ed="X" n="0577b04"/><lb ed="R040" n="0150b04"/>成此報身。具足三十二相。識得法身。便不應從報
<lb ed="X" n="0577b05"/><lb ed="R040" n="0150b05"/>身上起見也。復自解悟如來所說具足色身者。無
<lb ed="X" n="0577b06"/><lb ed="R040" n="0150b06"/>非赤肉團中。幻化之軀。當知中有一箇無位眞人。
<lb ed="X" n="0577b07"/><lb ed="R040" n="0150b07"/>淸淨玅色之身。乃名法身。故云非具足色身。卽非
<lb ed="X" n="0577b08"/><lb ed="R040" n="0150b08"/>卽是也。具足諸相。則八十種好。萬德莊嚴。又不止
<lb ed="X" n="0577b09"/><lb ed="R040" n="0150b09"/>於三十二相矣。復次徵詰。空生領悟。一如前解。謂
<lb ed="X" n="0577b10"/><lb ed="R040" n="0150b10"/>諸相具足。依舊報身邊事。故云卽非具足。離却諸
<lb ed="X" n="0577b11"/><lb ed="R040" n="0150b11"/>相。不見如來。故云是名具足也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0577b12"/><lb ed="R040" n="0150b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0577b1201">須菩提。汝勿謂如來作是念。我當有所說法。莫作是
<lb ed="X" n="0577b13"/><lb ed="R040" n="0150b13"/>念。何以故。若人言。如來有所說法。卽爲謗佛。不能解
<lb ed="X" n="0577b14"/><lb ed="R040" n="0150b14"/>我所說故。須菩提。說法者。無法可說。是名說法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0577b15"/><lb ed="R040" n="0150b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0577b1501">承上文言。玅相無相。固非諸相可見。卽今說法。亦
<lb ed="X" n="0577b16"/><lb ed="R040" n="0150b16"/>是無說之說。非言說可求。語空生言。如來諸相非
<lb ed="X" n="0577b17"/><lb ed="R040" n="0150b17"/>相。所固然也。卽今說法。不得著相。勿謂如來<anchor xml:id="nkr_note_orig_0577002" n="0577002"/>超心
<lb ed="X" n="0577b18"/><lb ed="R040" n="0150b18"/>作念。自言我當有所說法。說者不作此念。聽受者
<lb ed="X" n="0577b19"/><lb ed="R040" n="0151a01"/>亦不應作此念。若人從語生解。便謂如來有所說
<lb ed="X" n="0577b20"/><lb ed="R040" n="0151a02"/>法。不是信佛。乃是諸佛。何以故。我所說法。不在言
<lb ed="X" n="0577b21"/><lb ed="R040" n="0151a03"/>說。著相之人。但以言說爲說。不能解我不說之說
<lb ed="X" n="0577b22"/><lb ed="R040" n="0151a04"/>也。復吿空生以曉之云。凡說法者。本無法可說。特
<lb ed="X" n="0577b23"/><lb ed="R040" n="0151a05"/>爲衆生去除外妄而說。是以妄遣妄。非有眞實。衆
<lb ed="X" n="0577b24"/><lb ed="R040" n="0151a06"/>生旣悟。則不用此法矣。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0577c" n="0577c"/>
<lb ed="X" n="0577c01"/><lb ed="R040" n="0151a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0577c0101">爾時。慧命須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。於未來世。
<lb ed="X" n="0577c02"/><lb ed="R040" n="0151a08"/>聞說是法。生信心不。佛言。須菩提。彼非衆生。非不衆
<lb ed="X" n="0577c03"/><lb ed="R040" n="0151a09"/>生。何以故。須菩提。衆生衆生者。如來說非衆生。是名
<lb ed="X" n="0577c04"/><lb ed="R040" n="0151a10"/>衆生。須菩提白佛言。世尊。佛得阿耨多羅三藐三菩
<lb ed="X" n="0577c05"/><lb ed="R040" n="0151a11"/>提。爲無所得耶。佛言。如是。如是。須菩提。我於阿耨多
<lb ed="X" n="0577c06"/><lb ed="R040" n="0151a12"/>羅三藐三菩提乃至無有少法可得。是名阿耨多羅
<lb ed="X" n="0577c07"/><lb ed="R040" n="0151a13"/>三藐三菩提。復次。須菩提。是法平等。無有高下。是名
<lb ed="X" n="0577c08"/><lb ed="R040" n="0151a14"/>阿耨多羅三藐三菩提。以無我･無人･無衆生･無壽者。
<lb ed="X" n="0577c09"/><lb ed="R040" n="0151a15"/>修一切善法。卽得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。所
<lb ed="X" n="0577c10"/><lb ed="R040" n="0151a16"/>言善法者。如來說卽非善法。是名善法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0577c11"/><lb ed="R040" n="0151a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0577c1101">承上文。無法可說。是名說法而言。空生玅悟法身。
<lb ed="X" n="0577c12"/><lb ed="R040" n="0151a18"/>能信能受。能續佛慧命矣。爾時故稱慧命須菩提。
<lb ed="X" n="0577c13"/><lb ed="R040" n="0151b01"/>此示生法一如。無法可說。無衆生可度也。空生領
<lb ed="X" n="0577c14"/><lb ed="R040" n="0151b02"/>悟無法可說之旨。但恐未來衆生。聞此妙法。未知
<lb ed="X" n="0577c15"/><lb ed="R040" n="0151b03"/>能信受不。問佛。蒙答云。若作此解。便是衆生佛法。
<lb ed="X" n="0577c16"/><lb ed="R040" n="0151b04"/>分而爲二矣。當知衆生本如。與法平等。無有衆生
<lb ed="X" n="0577c17"/><lb ed="R040" n="0151b05"/>之相。故云彼非衆生。但以眞如隨緣而成衆生。故
<lb ed="X" n="0577c18"/><lb ed="R040" n="0151b06"/>云非不衆生。復語空生。發明其故。所謂衆生者。謂
<lb ed="X" n="0577c19"/><lb ed="R040" n="0151b07"/>我說一切法。爲度一切生。旣無一切生。卽無一切
<lb ed="X" n="0577c20"/><lb ed="R040" n="0151b08"/>法。法生衆生。衆生生法。是謂衆生生者。是故如來
<lb ed="X" n="0577c21"/><lb ed="R040" n="0151b09"/>說非衆生。是名衆生也。</p><p xml:id="pX25p0577c2110" cb:place="inline">空生意謂。佛法因於衆生。
<lb ed="X" n="0577c22"/><lb ed="R040" n="0151b10"/>而後有法。旣無所得矣。今佛所得無上菩提。是有
<lb ed="X" n="0577c23"/><lb ed="R040" n="0151b11"/>耶。是無耶。佛決其無。故印可之。吿空生言。無上菩
<lb ed="X" n="0577c24"/><lb ed="R040" n="0151b12"/>提。我與衆生。同具眞性。本無得失。無所得固爾。卽
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0578a" n="0578a"/>
<lb ed="X" n="0578a01"/><lb ed="R040" n="0151b13"/>一切細微少許之法。皆無所得。是故名爲無上菩
<lb ed="X" n="0578a02"/><lb ed="R040" n="0151b14"/>提也。復吿之言。所謂法者。乃是衆生平等正覺之
<lb ed="X" n="0578a03"/><lb ed="R040" n="0151b15"/>法。悟之爲佛。無有高相。迷爲衆生。無有下相。故名
<lb ed="X" n="0578a04"/><lb ed="R040" n="0151b16"/>爲無上菩提也。若著我人衆生壽者之相。則非平
<lb ed="X" n="0578a05"/><lb ed="R040" n="0151b17"/>等矣。離却四相。修一切善法。則得無上菩提矣。善
<lb ed="X" n="0578a06"/><lb ed="R040" n="0151b18"/>法者。卽經文所謂布施供養禮敬嚴土等。皆名善
<lb ed="X" n="0578a07"/><lb ed="R040" n="0152a01"/>法。亦名有爲法。故云非善法。是名善法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0578a08"/><lb ed="R040" n="0152a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0578a0801">須菩提。若三千大千世界中所有諸<name role="" type="person">須彌山</name>王。如是
<lb ed="X" n="0578a09"/><lb ed="R040" n="0152a03"/>等七寶聚。有人持用布施。若人以此般若波羅蜜經。
<lb ed="X" n="0578a10"/><lb ed="R040" n="0152a04"/>乃至四句偈等。受持讀誦･爲他人說。於前福德百分
<lb ed="X" n="0578a11"/><lb ed="R040" n="0152a05"/>不及一。百千萬億分。乃至算數譬喩所不能及。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0578a12"/><lb ed="R040" n="0152a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0578a1201">承上文云。善法旣非。則寶聚布施亦非善法。惟般
<lb ed="X" n="0578a13"/><lb ed="R040" n="0152a07"/>若功德。方稱殊勝。蓋以般若經中。四句偈等。乃是
<lb ed="X" n="0578a14"/><lb ed="R040" n="0152a08"/>如來慧命所寄。衆生迷悟所關。若受持讀誦演說
<lb ed="X" n="0578a15"/><lb ed="R040" n="0152a09"/>者。便能續佛慧命。能令衆生背迷合覺。福德廣大。
<lb ed="X" n="0578a16"/><lb ed="R040" n="0152a10"/>比之寶聚布施。相去多多也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0578a17"/><lb ed="R040" n="0152a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0578a1701">須菩提。於意云何。汝等勿謂如來作是念。我當度衆
<lb ed="X" n="0578a18"/><lb ed="R040" n="0152a12"/>生。須菩提。莫作是念。何以故。實無有衆生如來度者。
<lb ed="X" n="0578a19"/><lb ed="R040" n="0152a13"/>若有衆生如來度者。如來卽有我人衆生壽者。須菩
<lb ed="X" n="0578a20"/><lb ed="R040" n="0152a14"/>提。如來說。有我者。卽非有我。而凡夫之人以爲有我。
<lb ed="X" n="0578a21"/><lb ed="R040" n="0152a15"/>須菩提。凡夫者。如來說卽非凡夫。是名凡夫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0578a22"/><lb ed="R040" n="0152a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0578a2201">承上文云。經中四句偈爲他人說。是爲度生功德。
<lb ed="X" n="0578a23"/><lb ed="R040" n="0152a17"/>恐人錯解。謂如來有意於度生也。故呼空生而曉
<lb ed="X" n="0578a24"/><lb ed="R040" n="0152a18"/>之言。勿謂如來作念度生。汝亦勿作此念。謂如來
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0578b" n="0578b"/>
<lb ed="X" n="0578b01"/><lb ed="R040" n="0152b01"/>實有度生之相。若有衆生爲如來所度者。如來便
<lb ed="X" n="0578b02"/><lb ed="R040" n="0152b02"/>有能度之我。有所度之人。人等衆生。我爲壽者。則
<lb ed="X" n="0578b03"/><lb ed="R040" n="0152b03"/>非如來眞我矣。如來說法。實非有我。而凡夫之人。
<lb ed="X" n="0578b04"/><lb ed="R040" n="0152b04"/>自生人我。以爲有我。遂疑如來亦復有我耳。要之
<lb ed="X" n="0578b05"/><lb ed="R040" n="0152b05"/>是法平等。無有高下。悟則爲聖。迷則爲凡。說是凡
<lb ed="X" n="0578b06"/><lb ed="R040" n="0152b06"/>夫。却非凡夫。而名之爲凡夫者。平等性智無聖無
<lb ed="X" n="0578b07"/><lb ed="R040" n="0152b07"/>凡也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0578b08"/><lb ed="R040" n="0152b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0578b0801">須菩提。於意云何。可以三十二相觀如來不。須菩提
<lb ed="X" n="0578b09"/><lb ed="R040" n="0152b09"/>言。如是。如是。以三十二相觀如來。佛言。須菩提。若以
<lb ed="X" n="0578b10"/><lb ed="R040" n="0152b10"/>三十二相觀如來者。轉輪聖王。卽是如來。須菩提白
<lb ed="X" n="0578b11"/><lb ed="R040" n="0152b11"/>佛言。世尊。如我解佛所說義。不應以三十二相觀如
<lb ed="X" n="0578b12"/><lb ed="R040" n="0152b12"/>來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0578b13"/><lb ed="R040" n="0152b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0578b1301">此遙承具足身相而言。三十二相卽具足身相也。
<lb ed="X" n="0578b14"/><lb ed="R040" n="0152b14"/>因上文度生之解。誠恐衆生起疑。謂佛現身說法。
<lb ed="X" n="0578b15"/><lb ed="R040" n="0152b15"/>不離報身。身屬色相。法是音聲。離却色聲二者。從
<lb ed="X" n="0578b16"/><lb ed="R040" n="0152b16"/>何說法。從何聞法耶。呼空生而徵詰之。空生信能。
<lb ed="X" n="0578b17"/><lb ed="R040" n="0152b17"/>言下領悟。不可以身相觀如來也。佛再擧轉輪聖
<lb ed="X" n="0578b18"/><lb ed="R040" n="0152b18"/>王以實之。蓋以轉輪聖王。亦具有此三十二相。猶
<lb ed="X" n="0578b19"/><lb ed="R040" n="0153a01"/>是凡夫。喚作如來不得。空生再申前悟。如來不可
<lb ed="X" n="0578b20"/><lb ed="R040" n="0153a02"/>以相觀者。無相方是如來。不可以色見。不可以聲
<lb ed="X" n="0578b21"/><lb ed="R040" n="0153a03"/>音求也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0578b22"/><lb ed="R040" n="0153a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0578b2201">爾時。世尊而說偈言。若以色見我。以音聲求我。是人
<lb ed="X" n="0578b23"/><lb ed="R040" n="0153a05"/>行邪道。不能見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0578b24"/><lb ed="R040" n="0153a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0578b2401">按經中四句偈。似指此四句而言。一經之中。無一
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0578c" n="0578c"/>
<lb ed="X" n="0578c01"/><lb ed="R040" n="0153a07"/>偈字。今明明說偈。解當屬此。要知此偈。卽前文無
<lb ed="X" n="0578c02"/><lb ed="R040" n="0153a08"/>我人衆生壽者四句。前句是標出名相。此偈乃埽
<lb ed="X" n="0578c03"/><lb ed="R040" n="0153a09"/>蕩邪解。行邪行者。卽著相衆生。從色聲邊。橫生人
<lb ed="X" n="0578c04"/><lb ed="R040" n="0153a10"/>我等見。不見自性眞如來。卽不見現前說法如來
<lb ed="X" n="0578c05"/><lb ed="R040" n="0153a11"/>也。味二我字。當識眞我。卽如來四德中。常樂我淨
<lb ed="X" n="0578c06"/><lb ed="R040" n="0153a12"/>之我。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0578c07"/><lb ed="R040" n="0153a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0578c0701">須菩提。汝若作是念。如來不以具足相故。得阿耨多
<lb ed="X" n="0578c08"/><lb ed="R040" n="0153a14"/>羅三藐三菩提。須菩提。莫作是念。如來不以具足相
<lb ed="X" n="0578c09"/><lb ed="R040" n="0153a15"/>故。得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。汝若作是念。發
<lb ed="X" n="0578c10"/><lb ed="R040" n="0153a16"/>阿耨多羅三藐三菩提心者。說諸法斷滅。莫作是念。
<lb ed="X" n="0578c11"/><lb ed="R040" n="0153a17"/>何以故。發阿耨多羅三藐三菩提心者。於法不說斷
<lb ed="X" n="0578c12"/><lb ed="R040" n="0153a18"/>滅相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0578c13"/><lb ed="R040" n="0153b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0578c1301">前文說偈<anchor xml:id="nkr_note_add_0578c1301" n="0578c1301"/><anchor xml:id="beg0578c1301" n="0578c1301"/>已<anchor xml:id="end0578c1301"/>。又恐諸菩薩。悟後起疑云。如來不可
<lb ed="X" n="0578c14"/><lb ed="R040" n="0153b02"/>以色見。不可以聲求。經中所言。如來得阿耨多羅
<lb ed="X" n="0578c15"/><lb ed="R040" n="0153b03"/>三藐三菩提。離却色聲。誰是得者。豈非斷滅諸相。
<lb ed="X" n="0578c16"/><lb ed="R040" n="0153b04"/>幷無上菩提。同歸斷滅。乃是究竟耶。此語空生。總
<lb ed="X" n="0578c17"/><lb ed="R040" n="0153b05"/>是反覆叮嚀。不可作斷滅會去。以具足相而得菩
<lb ed="X" n="0578c18"/><lb ed="R040" n="0153b06"/>提。固然不是。不以具足相而得菩提。亦是斷滅邪
<lb ed="X" n="0578c19"/><lb ed="R040" n="0153b07"/>見。當知無上菩提本無斷滅。說法度生。總是掃除
<lb ed="X" n="0578c20"/><lb ed="R040" n="0153b08"/>四相。不曾敎人。幷無上菩提。同歸斷滅也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0578c21"/><lb ed="R040" n="0153b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0578c2101">須菩提。若菩薩以滿恒河沙等世界七寶。持用布施。
<lb ed="X" n="0578c22"/><lb ed="R040" n="0153b10"/>若復有人知一切法無我。得成於忍。此菩薩勝前菩
<lb ed="X" n="0578c23"/><lb ed="R040" n="0153b11"/>薩所得功德。何以故。須菩提。以諸菩薩不受福德故。
<lb ed="X" n="0578c24"/><lb ed="R040" n="0153b12"/>須菩提白佛言。世尊。云何菩薩不受福德。須菩提。菩
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0579a" n="0579a"/>
<lb ed="X" n="0579a01"/><lb ed="R040" n="0153b13"/>薩所作福德。不應貪著。是故說不受福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0579a02"/><lb ed="R040" n="0153b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0579a0201">經中屢言福報。或淺或深。或麤或細。不一而足。總
<lb ed="X" n="0579a03"/><lb ed="R040" n="0153b15"/>是如來善觀衆生心量。凡夫之人。固然着相求福。
<lb ed="X" n="0579a04"/><lb ed="R040" n="0153b16"/>就是大心菩薩。未得悟入時。未免從法執上。頻起
<lb ed="X" n="0579a05"/><lb ed="R040" n="0153b17"/>福報之見。菩薩旣悟之後。人法麤執<anchor xml:id="nkr_note_add_0579a0501" n="0579a0501"/><anchor xml:id="beg0579a0501" n="0579a0501"/>已<anchor xml:id="end0579a0501"/>忘。尙存微
<lb ed="X" n="0579a06"/><lb ed="R040" n="0153b18"/>細法執。未能盡化。孜孜汲汲。修行布施。又復勸人
<lb ed="X" n="0579a07"/><lb ed="R040" n="0154a01"/>布施。猶有細微受福報之見在。故說經至此。重申
<lb ed="X" n="0579a08"/><lb ed="R040" n="0154a02"/>明之。說一不受二字。蓋謂福報若無。固無可受。福
<lb ed="X" n="0579a09"/><lb ed="R040" n="0154a03"/>報若有。亦不容受。三輪體空。四相全無。了達一切
<lb ed="X" n="0579a10"/><lb ed="R040" n="0154a04"/>諸法無我。成就無生法忍。一切福報。皆不可得。無
<lb ed="X" n="0579a11"/><lb ed="R040" n="0154a05"/>有與者。亦無受者。世界空。七寶空。能施所施皆空。
<lb ed="X" n="0579a12"/><lb ed="R040" n="0154a06"/>受與不受。皆不可得。到此方是福報極則。受持經
<lb ed="X" n="0579a13"/><lb ed="R040" n="0154a07"/>偈。讀誦演說。不消再說矣。空生又慮菩薩法執。如
<lb ed="X" n="0579a14"/><lb ed="R040" n="0154a08"/>佛所說。不受功德。一切功德。盡舍盡棄。方成菩薩。
<lb ed="X" n="0579a15"/><lb ed="R040" n="0154a09"/>是斷絕世人作福之念矣。故有此問。如來曉之云。
<lb ed="X" n="0579a16"/><lb ed="R040" n="0154a10"/>所言不受者。乃當作福之時。不起一念貪求著相
<lb ed="X" n="0579a17"/><lb ed="R040" n="0154a11"/>之心。是名不受。卽六祖所云。不思善。不思惡。初祖
<lb ed="X" n="0579a18"/><lb ed="R040" n="0154a12"/>云。布施本無功德。皆此意也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0579a19"/><lb ed="R040" n="0154a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0579a1901">須菩提。若有人言。如來若來若去･若坐若臥。是人不
<lb ed="X" n="0579a20"/><lb ed="R040" n="0154a14"/>解我所說義。何以故。如來者。無所從來。亦無所去。故
<lb ed="X" n="0579a21"/><lb ed="R040" n="0154a15"/>名如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0579a22"/><lb ed="R040" n="0154a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0579a2201">承上文。不受功德。恐人起疑云。卽今如來行住坐
<lb ed="X" n="0579a23"/><lb ed="R040" n="0154a17"/>臥四威儀中。去來自在。豈不是納受福德之人。故
<lb ed="X" n="0579a24"/><lb ed="R040" n="0154a18"/>呼空生而曉之云。若作如是見解。便不解我前所
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0579b" n="0579b"/>
<lb ed="X" n="0579b01"/><lb ed="R040" n="0154b01"/>說不受功德之義。蓋謂之如來者。是諸法如義。雖
<lb ed="X" n="0579b02"/><lb ed="R040" n="0154b02"/>云若來。無所從來。雖云若去。無所從去。無去不滅。
<lb ed="X" n="0579b03"/><lb ed="R040" n="0154b03"/>無來不生。乃是自性眞佛。無功德之可受也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0579b04"/><lb ed="R040" n="0154b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0579b0401">須菩提。若善男子･善女人。以三千大千世界碎爲微
<lb ed="X" n="0579b05"/><lb ed="R040" n="0154b05"/>塵。於意云何。是微<anchor xml:id="nkr_note_add_0579b0501" n="0579b0501"/><anchor xml:id="beg0579b0501" n="0579b0501"/>塵<anchor xml:id="end0579b0501"/>衆寧爲多不。須菩提言。甚多。世
<lb ed="X" n="0579b06"/><lb ed="R040" n="0154b06"/>尊。何以故。若是微塵衆實有者。佛卽不說是微塵衆。
<lb ed="X" n="0579b07"/><lb ed="R040" n="0154b07"/>所以者何。佛說。微塵衆。卽非微塵衆。是名微塵衆。世
<lb ed="X" n="0579b08"/><lb ed="R040" n="0154b08"/>尊。如來所說三千大千世界。卽非世界。是名世界。何
<lb ed="X" n="0579b09"/><lb ed="R040" n="0154b09"/>以故。若世界實有者。卽是一合相。如來說。一合相。卽
<lb ed="X" n="0579b10"/><lb ed="R040" n="0154b10"/>非一合相。是名一合相。須菩提。一合相者。卽是不可
<lb ed="X" n="0579b11"/><lb ed="R040" n="0154b11"/>說。但凡夫之人貪著其事。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0579b12"/><lb ed="R040" n="0154b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0579b1201">承上無所從來。無所從去。謂佛身充滿於法界。隨
<lb ed="X" n="0579b13"/><lb ed="R040" n="0154b13"/>處和合。假如粉世界而作微塵。佛與塵合。而不爲
<lb ed="X" n="0579b14"/><lb ed="R040" n="0154b14"/>多。所謂合大於小也。聚微塵爲世界。佛與界合。而
<lb ed="X" n="0579b15"/><lb ed="R040" n="0154b15"/>不爲大。所謂合小於大也。究竟如來實性。非一非
<lb ed="X" n="0579b16"/><lb ed="R040" n="0154b16"/>二。無離無合。合於微塵。塵中有界。合於世界。界中
<lb ed="X" n="0579b17"/><lb ed="R040" n="0154b17"/>有塵。故云非微塵。非世界。合於微塵。塵中有佛。合
<lb ed="X" n="0579b18"/><lb ed="R040" n="0154b18"/>於世界。界中有佛。故云是名微塵。是名世界。一者
<lb ed="X" n="0579b19"/><lb ed="R040" n="0155a01"/>法身也。合者法界也。非實非虗。非有非無。若以爲
<lb ed="X" n="0579b20"/><lb ed="R040" n="0155a02"/>實有者。是法身合於法界。故云卽是一合相。法界
<lb ed="X" n="0579b21"/><lb ed="R040" n="0155a03"/>異於法身。故云。卽非一合相。法身不離法界。故云
<lb ed="X" n="0579b22"/><lb ed="R040" n="0155a04"/>是名一合相。究竟是與非。皆不可說。悟者得之。若
<lb ed="X" n="0579b23"/><lb ed="R040" n="0155a05"/>是凡夫之人。未免貪著。執理礙事。執事礙理。所謂
<lb ed="X" n="0579b24"/><lb ed="R040" n="0155a06"/>一合相者。落在事爲邊。貪戀執著。不得自在矣。佛
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0579c" n="0579c"/>
<lb ed="X" n="0579c01"/><lb ed="R040" n="0155a07"/>語空生。反覆發明。解菩薩悟後。人法細微二執也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0579c02"/><lb ed="R040" n="0155a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0579c0201">須菩提。若人言。佛說我見･人見･衆生見･壽者見。須菩
<lb ed="X" n="0579c03"/><lb ed="R040" n="0155a09"/>提。於意云何。是人解我所說義不。不也。世尊。是人不
<lb ed="X" n="0579c04"/><lb ed="R040" n="0155a10"/>解如來所說義。何以故。世尊說。我見･人見･衆生見･壽
<lb ed="X" n="0579c05"/><lb ed="R040" n="0155a11"/>者見。卽非我見･人見･衆生見･壽者見。是名我見･人見･
<lb ed="X" n="0579c06"/><lb ed="R040" n="0155a12"/>衆生見･壽者見。須菩提。發阿耨多羅三藐三菩提心
<lb ed="X" n="0579c07"/><lb ed="R040" n="0155a13"/>者。於一切法。應如是知。如是見。如是信解。不生法相。
<lb ed="X" n="0579c08"/><lb ed="R040" n="0155a14"/>須菩提。所言法相者。如來說卽非法相。是名法相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0579c09"/><lb ed="R040" n="0155a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0579c0901">遙承上文。若樂小法者。著我見人見衆生見壽者
<lb ed="X" n="0579c10"/><lb ed="R040" n="0155a16"/>見。更進一解。埽除細微法執知見也。前說小法。乃
<lb ed="X" n="0579c11"/><lb ed="R040" n="0155a17"/>爲樂小乘者說。見有五蘊色相之我。見有對我之
<lb ed="X" n="0579c12"/><lb ed="R040" n="0155a18"/>人。見有無明煩惱之衆生。見有留形住世之壽者。
<lb ed="X" n="0579c13"/><lb ed="R040" n="0155b01"/>種種癡見。遂成種種著相。欲空諸相。先空諸見。方
<lb ed="X" n="0579c14"/><lb ed="R040" n="0155b02"/>不墮於小乘凡夫也。說經至此。乃爲大乘菩薩。<anchor xml:id="nkr_note_add_0579c1401" n="0579c1401"/><anchor xml:id="beg0579c1401" n="0579c1401"/>已<anchor xml:id="end0579c1401"/>
<lb ed="X" n="0579c15"/><lb ed="R040" n="0155b03"/>入悟門。不復更有我人生壽諸相。但於微細惑中。
<lb ed="X" n="0579c16"/><lb ed="R040" n="0155b04"/>少存知見。見有<anchor xml:id="nkr_note_add_0579c1601" n="0579c1601"/><anchor xml:id="beg0579c1601" n="0579c1601"/>已<anchor xml:id="end0579c1601"/>悟之我。同悟之人。未悟之衆生。
<lb ed="X" n="0579c17"/><lb ed="R040" n="0155b05"/>悟後接續慧命之壽者。此見尙存。眞見便著。不能
<lb ed="X" n="0579c18"/><lb ed="R040" n="0155b06"/>一超直入。直取菩提矣。故呼空生而詰之云。我前
<lb ed="X" n="0579c19"/><lb ed="R040" n="0155b07"/>曾說我人等見。乃爲樂小法者說。若人說我果有
<lb ed="X" n="0579c20"/><lb ed="R040" n="0155b08"/>此說。是解我所說義不。空生領悟。信知是人。不解
<lb ed="X" n="0579c21"/><lb ed="R040" n="0155b09"/>如來玅義。蓋如來說法。隨人根器利鈍。而施法藥。
<lb ed="X" n="0579c22"/><lb ed="R040" n="0155b10"/>彼樂小法者。破其邪見。乃說諸見。所說諸見。是衆
<lb ed="X" n="0579c23"/><lb ed="R040" n="0155b11"/>生見。不是佛見。因衆生之有邪見。是故隨其所墮。
<lb ed="X" n="0579c24"/><lb ed="R040" n="0155b12"/>而名之爲我見人見衆生見壽者見耳。若是大乘
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0580a" n="0580a"/>
<lb ed="X" n="0580a01"/><lb ed="R040" n="0155b13"/>菩薩。旣悟之後。發無上菩提心者。一切知見。卽一
<lb ed="X" n="0580a02"/><lb ed="R040" n="0155b14"/>切法。如是知。便是眞知。如是見。便是眞見。如是信
<lb ed="X" n="0580a03"/><lb ed="R040" n="0155b15"/>解。便是深信解悟法門。不復更生法相。蓋此法相。
<lb ed="X" n="0580a04"/><lb ed="R040" n="0155b16"/>著於四相。便非法相。不著四相。乃名法相也。再語
<lb ed="X" n="0580a05"/><lb ed="R040" n="0155b17"/>空生。當從諸見。而求眞見。楞嚴經云。見見之時。見
<lb ed="X" n="0580a06"/><lb ed="R040" n="0155b18"/>非是見。見猶離見。見不能及。是之謂眞見也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0580a07"/><lb ed="R040" n="0156a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0580a0701">須菩提。若有人以滿無量阿僧祗世界七寶持用布
<lb ed="X" n="0580a08"/><lb ed="R040" n="0156a02"/>施。若有善男子･善女人。發菩提心者。持於此經。乃至
<lb ed="X" n="0580a09"/><lb ed="R040" n="0156a03"/>四句偈等。受持讀誦。爲人演說。其福勝彼。云何爲人
<lb ed="X" n="0580a10"/><lb ed="R040" n="0156a04"/>演說。不取於相。如如不動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0580a11"/><lb ed="R040" n="0156a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0580a1101">說經至此。復言布施。菩薩悟後。不受福德。受持經
<lb ed="X" n="0580a12"/><lb ed="R040" n="0156a06"/>偈。爲人演說。殊勝異常。惟演說玅義。非尋常名言
<lb ed="X" n="0580a13"/><lb ed="R040" n="0156a07"/>章句。依文解義之比。蓋謂演說眞如。不取著外邊
<lb ed="X" n="0580a14"/><lb ed="R040" n="0156a08"/>語言文字之相。不動著中道如如之性。能闡揚佛
<lb ed="X" n="0580a15"/><lb ed="R040" n="0156a09"/>心。續佛慧命。乃謂之演。語默一如。無法可說。熾然
<lb ed="X" n="0580a16"/><lb ed="R040" n="0156a10"/>常說。乃謂之說。說經至此。一切語言文字。卽眞卽
<lb ed="X" n="0580a17"/><lb ed="R040" n="0156a11"/>幻。卽幻卽眞。三乘十二分敎。總是有爲之法。故說
<lb ed="X" n="0580a18"/><lb ed="R040" n="0156a12"/>偈以結之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0580a19"/><lb ed="R040" n="0156a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0580a1901">何以故。</p>
<lb ed="X" n="0580a20"/><lb ed="R040" n="0156a14"/><p xml:id="pX25p0580a2001">一切有爲法。如夢幻泡影。如露亦如電。應作如是觀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0580a21"/><lb ed="R040" n="0156a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0580a2101">何以故。佛自發揮言。何故爲人演說。不取於相。如
<lb ed="X" n="0580a22"/><lb ed="R040" n="0156a16"/>如不動乎。乃說偈言。一切佛法。皆有爲法。虗妄不
<lb ed="X" n="0580a23"/><lb ed="R040" n="0156a17"/>實。如夢者。寐時爲有。寤後全無。如幻者。幻術而有。
<lb ed="X" n="0580a24"/><lb ed="R040" n="0156a18"/>眞實則無。如泡者。外邊似有。中間實無。如影者。隨
<pb ed="X" xml:id="X25.0496.0580b" n="0580b"/>
<lb ed="X" n="0580b01"/><lb ed="R040" n="0156b01"/>光而有。光滅則無。如露者。依草而有。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0580001" n="0580001"/>見現則無。如
<lb ed="X" n="0580b02"/><lb ed="R040" n="0156b02"/>電者。先雷而有。雷後則無。如是觀想非眞。一切有
<lb ed="X" n="0580b03"/><lb ed="R040" n="0156b03"/>爲之法都無實相。一部眞經。總在眞如實相之中。
<lb ed="X" n="0580b04"/><lb ed="R040" n="0156b04"/>說有說無。皆爲戲論也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0580b05"/><lb ed="R040" n="0156b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0580b0501">佛說是經<anchor xml:id="nkr_note_add_0580b0501" n="0580b0501"/><anchor xml:id="beg0580b0501" n="0580b0501"/>已<anchor xml:id="end0580b0501"/>。長老須菩提及諸比丘･比丘尼･優婆塞･
<lb ed="X" n="0580b06"/><lb ed="R040" n="0156b06"/>優婆夷･一切世間･天･人･阿修羅。聞佛所說。皆大歡喜。
<lb ed="X" n="0580b07"/><lb ed="R040" n="0156b07"/>信受奉行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0580b08"/><lb ed="R040" n="0156b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0580b0801">此是結經常儀。所云皆大歡喜者。乃玅契於心。信
<lb ed="X" n="0580b09"/><lb ed="R040" n="0156b09"/>之眞。受之切。奉行不虗也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0580b10"/><lb ed="R040" n="0156b10"/>
<lb ed="X" n="0580b11"/><lb ed="R040" n="0156b11"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金剛般若波羅蜜經</cb:jhead></cb:juan></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0566a1601" to="#end0566a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0566a1602" to="#end0566a1602"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0566a2101" to="#end0566a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0566a2201" to="#end0566a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0566a2202" to="#end0566a2202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0566a2301" to="#end0566a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0566b0201" to="#end0566b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0566c0301" to="#end0566c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0566c1701" to="#end0566c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0567a1501" to="#end0567a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0567a1901" to="#end0567a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0567b1201" to="#end0567b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0567b1501" to="#end0567b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0567b2401" to="#end0567b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0568a0701" to="#end0568a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0568a0801" to="#end0568a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0568c0401" to="#end0568c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0568c0601" to="#end0568c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0568c0701" to="#end0568c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0568c1801" to="#end0568c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0569b1001" to="#end0569b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0569c0701" to="#end0569c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0569c2301" to="#end0569c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0570c1601" to="#end0570c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0571a0101" to="#end0571a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0571c1901" to="#end0571c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0572a0201" to="#end0572a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0572b2001" to="#end0572b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0572b2101" to="#end0572b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0573b1401" to="#end0573b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0573b2201" to="#end0573b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0574b0401" to="#end0574b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0574c0401" to="#end0574c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0575b0801" to="#end0575b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0575b1801" to="#end0575b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0575c0101" to="#end0575c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0575c0601" to="#end0575c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0575c0602" to="#end0575c0602"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0575c0701" to="#end0575c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0575c0901" to="#end0575c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0575c1001" to="#end0575c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0575c1101" to="#end0575c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0575c1601" to="#end0575c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0577a0401" to="#end0577a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0577a1201" to="#end0577a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0578c1301" to="#end0578c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0579a0501" to="#end0579a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0579b0501" to="#end0579b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">塵</lem><rdg wit="#wit.orig">微</rdg></app>
<app from="#beg0579c1401" to="#end0579c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0579c1601" to="#end0579c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0580b0501" to="#end0580b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0566001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0566001">性疑惟</note>
<note n="0569001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0569001">提下應有言字</note>
<note n="0576001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0576001">所上經有是諸恒河四字</note>
<note n="0577001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0577001">果疑因</note>
<note n="0577002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0577002">超疑起</note>
<note n="0580001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0580001">見疑日</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0566a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0566a1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0566a1602" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0566a1602">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0566a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0566a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0566a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0566a2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0566a2202" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0566a2202">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0566a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0566a2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0566b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0566b0201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0566c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0566c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0566c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0566c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0567a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0567a1501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0567a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0567a1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0567b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0567b1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0567b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0567b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0567b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0567b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0568a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0568a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0568a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0568a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0568c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0568c0401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0568c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0568c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0568c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0568c0701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0568c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0568c1801">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0569b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0569b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0569c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0569c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0569c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0569c2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0570c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0570c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0571a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0571a0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0571c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0571c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0572a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0572a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0572b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0572b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0572b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0572b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0573b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0573b1401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0573b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0573b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0574b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0574b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0574c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0574c0401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0575b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0575b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0575b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0575b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0575c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0575c0101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0575c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0575c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0575c0602" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0575c0602">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0575c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0575c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0575c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0575c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0575c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0575c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0575c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0575c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0575c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0575c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0577a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0577a0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0577a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0577a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0578c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0578c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0579a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0579a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0579b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0579b0501">塵【CB】，微【卍續】</note>
<note n="0579c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0579c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0579c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0579c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0580b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0580b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>