<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X25n0497">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 497 金剛經石注</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 497 金剛經石注</title>
			<author>淸 石成金撰集</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">497</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-02-25 09:56:44 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">金剛經石注</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, Text as provided by Electronic Buddhadharma Society (EBS)</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，佛敎電腦資訊庫功德會提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB02494">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName>
				<mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping>
			<mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05418">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05418</charName>
				<mapping cb:dec="988458" type="PUA">U+F152A</mapping>
			<mapping type="unicode">U+458D</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>虔</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[虔-文+ㄆ]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15097">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15097</charName>
				<mapping cb:dec="998137" type="PUA">U+F3AF9</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+9EAB</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>麵</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[麩-夫+丐]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15131">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15131</charName>
				<mapping cb:dec="998171" type="PUA">U+F3B1B</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>邦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[邱-丘+(看-目)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB18834">
				<charName>CBETA CHARACTER CB18834</charName>
				<mapping cb:dec="1001874" type="PUA">U+F4992</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>編⃝</value></charProp></char>
<char xml:id="CB18874">
				<charName>CBETA CHARACTER CB18874</charName>
				<mapping cb:dec="1001914" type="PUA">U+F49BA</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+9EAA</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>麵</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[麩-夫+丏]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-16T15:46:32">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0580c" n="0580c"/>
<lb ed="X" n="0580c01"/>
<lb ed="X" n="0580c02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 497-A 金剛經石注自序</cb:mulu><head>No. 497-A
<lb ed="X" n="0580c03"/><lb ed="R040" n="0157a01"/> 金剛經石注自序</head>
<lb ed="X" n="0580c04"/>
<lb ed="X" n="0580c05"/><lb ed="R040" n="0157a02"/><p xml:id="pX25p0580c0501">西天佛經甚多。惟金剛經是如來微妙心法。乃禪宗
<lb ed="X" n="0580c06"/><lb ed="R040" n="0157a03"/>之至寶也。予參悟多年。因著金剛經石註一部。愚註
<lb ed="X" n="0580c07"/><lb ed="R040" n="0157a04"/>與衆不同。每節分註論講證四段。倣張居正四書直
<lb ed="X" n="0580c08"/><lb ed="R040" n="0157a05"/>解例。先逐字破義。後以淺言直說。意在闡明佛旨。學
<lb ed="X" n="0580c09"/><lb ed="R040" n="0157a06"/>者只須由此參悟。自得正果。而不錯矣。</p><p xml:id="pX25p0580c0916" cb:place="inline">略曰。此經註
<lb ed="X" n="0580c10"/><lb ed="R040" n="0157a07"/>解極多。大半隔靴撓痒。須要實悟眞參。纔得心明性
<lb ed="X" n="0580c11"/><lb ed="R040" n="0157a08"/>朗。我今直說根源。不用狐思亂想。但能至誠受持。開
<lb ed="X" n="0580c12"/><lb ed="R040" n="0157a09"/>卷瞭如指掌。書內文載讀法十條。闢妄十條。以及總
<lb ed="X" n="0580c13"/><lb ed="R040" n="0157a10"/>旨辨異。極簡極明。但此書每部計一百二十頁。予發
<lb ed="X" n="0580c14"/><lb ed="R040" n="0157a11"/>願印送一萬部。奉送二年。<anchor xml:id="nkr_note_add_0580c1401" n="0580c1401"/><anchor xml:id="beg0580c1401" n="0580c1401"/>已<anchor xml:id="end0580c1401"/>足如願。自愧力薄。不能
<lb ed="X" n="0580c15"/><lb ed="R040" n="0157a12"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0580002" n="0580002"/>又送。倘有善信。隨意買紙。予出印板聽刷。分文不取。
<lb ed="X" n="0580c16"/><lb ed="R040" n="0157a13"/>共勷勝擧。凡求如願。功德不亞於河沙寶施也。</p>
<lb ed="X" n="0580c17"/><lb ed="R040" n="0157a14"/><p xml:id="pX25p0580c1701">但願人人福壽長。此邵子語也。予於人情世事。無論
<lb ed="X" n="0580c18"/><lb ed="R040" n="0157a15"/>大小雅俗。但有利益者。俱以淺言。刊書行世。正續共
<lb ed="X" n="0580c19"/><lb ed="R040" n="0157a16"/>取<anchor xml:id="nkr_note_orig_0580003" n="0580003"/>初集。二三四集。亦可聽便<anchor xml:id="nkr_note_orig_0580004" n="0580004"/>編定孝弟忠信字號。但
<lb ed="X" n="0580c20"/><lb ed="R040" n="0157a17"/>此書若能正續全得。庶可盡悉。善體略者。自必心賞
<lb ed="X" n="0580c21"/><lb ed="R040" n="0157a18"/>神怡。福壽綿長矣。賜敎者。可至揚州府西。昇平街圈
<lb ed="X" n="0580c22"/><lb ed="R040" n="0157b01"/>門內。便是小齋。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0580c23"/>
<lb ed="X" n="0580c24"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0581a" n="0581a"/>
<lb ed="X" n="0581a01"/>
<lb ed="X" n="0581a02"/>
<lb ed="X" n="0581a03"/>
<lb ed="X" n="0581a04"/>
<lb ed="X" n="0581a05"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 497-B 金剛經石註自叙</cb:mulu><head>No. 497-B
<lb ed="X" n="0581a06"/><lb ed="R040" n="0157b03"/> 金剛經石註自叙</head>
<lb ed="X" n="0581a07"/>
<lb ed="X" n="0581a08"/><lb ed="R040" n="0157b04"/><p xml:id="pX25p0581a0801">西天經典甚多。惟金剛經是諸經之根。經中所說。悉
<lb ed="X" n="0581a09"/><lb ed="R040" n="0157b05"/>成佛作祖之密旨。自唐宋元明以來。註此經者。何止
<lb ed="X" n="0581a10"/><lb ed="R040" n="0157b06"/>數百餘家。各皆極意剖析。總爲指引迷途。開悟後學。
<lb ed="X" n="0581a11"/><lb ed="R040" n="0157b07"/>功甚大而慧甚普矣。諸家講註語義。各有是否。欲求
<lb ed="X" n="0581a12"/><lb ed="R040" n="0157b08"/>其詳明折衷。竟亦寥寥。良由以語傳語。大都紙上鑽
<lb ed="X" n="0581a13"/><lb ed="R040" n="0157b09"/>研。未從實地。參悟而得。又何怪其然耶。殊不知。此經
<lb ed="X" n="0581a14"/><lb ed="R040" n="0157b10"/>乃如來心法。衆生性源。佛本無經。經亦無說。因一切
<lb ed="X" n="0581a15"/><lb ed="R040" n="0157b11"/>有情。淚於外誘。昧其本靈。顚倒昏迷。輪迴苦海。極可
<lb ed="X" n="0581a16"/><lb ed="R040" n="0157b12"/>悲痛。是以如來作此眞空無相之說。不過爲衆生解
<lb ed="X" n="0581a17"/><lb ed="R040" n="0157b13"/>粘釋縛。還其本來面目。何啻暗室明燈。冥空杲日。若
<lb ed="X" n="0581a18"/><lb ed="R040" n="0157b14"/>能領悟。立證菩提。幸誠萬萬矣。今窮鄕委巷。但有善
<lb ed="X" n="0581a19"/><lb ed="R040" n="0157b15"/>信之人。皆知讀誦金剛尊經。及叩其義理云何。則懵
<lb ed="X" n="0581a20"/><lb ed="R040" n="0157b16"/>然不解其謂。雖有學者曾聽各師所講之論。常覽諸
<lb ed="X" n="0581a21"/><lb ed="R040" n="0157b17"/>家所著之書。或屬言繁。或成義雜。徒令聞者見者。是
<lb ed="X" n="0581a22"/><lb ed="R040" n="0157b18"/>非可否。茫然不知適從。豈不以如來至妙之心法。緣
<lb ed="X" n="0581a23"/><lb ed="R040" n="0158a01"/>此而未卽明傳。深可浩歎哉。愧予一介書生。自知本
<lb ed="X" n="0581a24"/><lb ed="R040" n="0158a02"/>靈半爲外誘所淚然。而身雖在家。頗有出家之行。每
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0581b" n="0581b"/>
<lb ed="X" n="0581b01"/><lb ed="R040" n="0158a03"/>於儒書之暇。最喜誦讀此經。是以究心於此者。<anchor xml:id="nkr_note_add_0581b0101" n="0581b0101"/><anchor xml:id="beg0581b0101" n="0581b0101"/>已<anchor xml:id="end0581b0101"/>二
<lb ed="X" n="0581b02"/><lb ed="R040" n="0158a04"/>十餘年。凡講此經之堂。無論遠近。<note place="inline">予</note>必先到。註此經
<lb ed="X" n="0581b03"/><lb ed="R040" n="0158a05"/>之書。不拘淺深。<note place="inline">予</note>必悉觀。雖聞見甚多。奈異同不一。
<lb ed="X" n="0581b04"/><lb ed="R040" n="0158a06"/>自尙未的。又何以曉示將來。獨有儒士王化隆所註。
<lb ed="X" n="0581b05"/><lb ed="R040" n="0158a07"/>盡發如來精微。又且脉絡貫通。簡明確當。不繁不雜。
<lb ed="X" n="0581b06"/><lb ed="R040" n="0158a08"/>功亦大矣。惜註中間有與經文未透者。亦有與經文
<lb ed="X" n="0581b07"/><lb ed="R040" n="0158a09"/>相左者。是猶玉中之瑕。<note place="inline">予</note>不揣愚昧。重加較正。刪其
<lb ed="X" n="0581b08"/><lb ed="R040" n="0158a10"/>偏背。補其遺漏。另自直解。名之曰石註。凡如來隻字
<lb ed="X" n="0581b09"/><lb ed="R040" n="0158a11"/>片言。悉由<note place="inline">予</note>一<anchor xml:id="nkr_note_add_0581b0901" n="0581b0901"/><anchor xml:id="beg0581b0901" n="0581b0901"/>己<anchor xml:id="end0581b0901"/>之愚見。參悟評定。期歲書成。因發
<lb ed="X" n="0581b10"/><lb ed="R040" n="0158a12"/>願鏤傳。印送萬部。用廣如來之慈悲。大啓衆生之智
<lb ed="X" n="0581b11"/><lb ed="R040" n="0158a13"/>慧。今而後得書諸善信。緣經求法。因法悟覺。令眞宗
<lb ed="X" n="0581b12"/><lb ed="R040" n="0158a14"/>了徹。密諦通明。出生死途。登菩提岸。滅無量罪過。獲
<lb ed="X" n="0581b13"/><lb ed="R040" n="0158a15"/>最勝福田。證果人天。永臻快樂。始信金剛經所說。悉
<lb ed="X" n="0581b14"/><lb ed="R040" n="0158a16"/>是佛祖最上之密旨。而<note place="inline">予</note>之所言。眞實不虗也。在<note place="inline">予</note>
<lb ed="X" n="0581b15"/><lb ed="R040" n="0158a17"/>此註。不過爲人指引途路之方向。令行者不致錯<anchor xml:id="nkr_note_add_0581b1501" n="0581b1501"/><anchor xml:id="beg0581b1501" n="0581b1501"/>入<anchor xml:id="end0581b1501"/>
<lb ed="X" n="0581b16"/><lb ed="R040" n="0158a18"/>崎嶇迂迴之境。他日有幸。或於如來會。不結一指引
<lb ed="X" n="0581b17"/><lb ed="R040" n="0158b01"/>之因緣<anchor xml:id="nkr_note_add_0581b1701" n="0581b1701"/><anchor xml:id="beg0581b1701" n="0581b1701"/>已<anchor xml:id="end0581b1701"/>耳。願諸善信。早悟本靈。同歸西天極樂。上
<lb ed="X" n="0581b18"/><lb ed="R040" n="0158b02"/>不負如來垂示之盛心。下不負<note place="inline">予</note>一點指引之微念。
<lb ed="X" n="0581b19"/><lb ed="R040" n="0158b03"/>誠大快也。</p>
<lb ed="X" n="0581b20"/><lb ed="R040" n="0158b04"/><p xml:id="pX25p0581b2001">康熈四十一年歲在壬午仲陽月之吉旦良覺居士
<lb ed="X" n="0581b21"/><lb ed="R040" n="0158b05"/>石成金天基撰幷書</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0581b22"/>
<lb ed="X" n="0581b23"/>
<lb ed="X" n="0581b24"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0581c" n="0581c"/>
<lb ed="X" n="0581c01"/>
<lb ed="X" n="0581c02"/>
<lb ed="X" n="0581c03"/>
<lb ed="X" n="0581c04"/><lb ed="R040" n="0159a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">金剛經石註凡例十條</cb:mulu><head>金剛經石註凡例十條</head>
<lb ed="X" n="0581c05"/><lb ed="R040" n="0159a02"/><p xml:id="pX25p0581c0501">此經流布於世。傳本多誤。陰冥之間。惟以壽眷永
<lb ed="X" n="0581c06"/><lb ed="R040" n="0159a03"/>慶寺南唐道顒法師石本爲正。今<note place="inline">予</note>此著。悉照石
<lb ed="X" n="0581c07"/><lb ed="R040" n="0159a04"/>本訂正。凡有增減錯誤。俱逐細更改。一字無譌。</p>
<lb ed="X" n="0581c08"/><lb ed="R040" n="0159a05"/><list><item xml:id="itemX25p0581c0801"><anchor xml:id="nkr_note_add_0581c0801" n="0581c0801"/><anchor xml:id="beg0581c0801" n="0581c0801"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0581c0801"/>此經。分三十二分。相傳自梁昭明太子。但天衣無
<lb ed="X" n="0581c09"/><lb ed="R040" n="0159a06"/>縫。割裂爲繁。且如推窮四果。漸至如來政緊關。昔
<lb ed="X" n="0581c10"/><lb ed="R040" n="0159a07"/>在然燈。何單承莊嚴佛土。又色見聲求四句。原與
<lb ed="X" n="0581c11"/><lb ed="R040" n="0159a08"/>下文一氣瀠洄。勢難以刀斷水。然而品節有序。讀
<lb ed="X" n="0581c12"/><lb ed="R040" n="0159a09"/>者賴以記述。今<note place="inline">予</note>此著。止將各分標存細字於傍。
<lb ed="X" n="0581c13"/><lb ed="R040" n="0159a10"/>可以不必雜於經文讀。</item>
<lb ed="X" n="0581c14"/><lb ed="R040" n="0159a11"/><item xml:id="itemX25p0581c1401"><anchor xml:id="nkr_note_add_0581c1401" n="0581c1401"/><anchor xml:id="beg0581c1401" n="0581c1401"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0581c1401"/>此經。他本前列開經啓請淨口諸文。是皆後人所
<lb ed="X" n="0581c15"/><lb ed="R040" n="0159a12"/>添。亦可不讀。今<note place="inline">予</note>此著悉刪</item>
<lb ed="X" n="0581c16"/><lb ed="R040" n="0159a13"/><item xml:id="itemX25p0581c1601"><anchor xml:id="nkr_note_add_0581c1601" n="0581c1601"/><anchor xml:id="beg0581c1601" n="0581c1601"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0581c1601"/>此經。世刻甚多。大都付諸梓人。<note place="inline">予</note>幼習宋字。雖未
<lb ed="X" n="0581c17"/><lb ed="R040" n="0159a14"/>精工。略堪供寫。今<note place="inline">予</note>此著。一字一葉。俱係親筆書
<lb ed="X" n="0581c18"/><lb ed="R040" n="0159a15"/>寫。較對明確。始付刊刻。讀者只照此本。可信無誤。</item>
<lb ed="X" n="0581c19"/><lb ed="R040" n="0159a16"/><item xml:id="itemX25p0581c1901"><anchor xml:id="nkr_note_add_0581c1901" n="0581c1901"/><anchor xml:id="beg0581c1901" n="0581c1901"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0581c1901"/>此經。世傳非高僧口授。不可擅讀。恐音韻舛誤。致
<lb ed="X" n="0581c20"/><lb ed="R040" n="0159a17"/>獲罪過。<note place="inline">予</note>拜詢多僧音韻。各有異同。今<note place="inline">予</note>□加考
<lb ed="X" n="0581c21"/><lb ed="R040" n="0159a18"/>訂。授是則從。授非則改。各將直音。用小字註。附每
<lb ed="X" n="0581c22"/><lb ed="R040" n="0159b01"/>段之下。讀者只依此音。無誤。</item>
<lb ed="X" n="0581c23"/><lb ed="R040" n="0159b02"/><item xml:id="itemX25p0581c2301"><anchor xml:id="nkr_note_add_0581c2301" n="0581c2301"/><anchor xml:id="beg0581c2301" n="0581c2301"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0581c2301"/>此經。古今註解極多。今<note place="inline">予</note>此著。每段類分註論講
<lb ed="X" n="0581c24"/><lb ed="R040" n="0159b03"/>證四字。葢將正文中字句。逐一破解。統以【註】字領
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0582a" n="0582a"/>
<lb ed="X" n="0582a01"/><lb ed="R040" n="0159b04"/>之。凡議論正文之源流。或辨論他註之是非。則以
<lb ed="X" n="0582a02"/><lb ed="R040" n="0159b05"/>【論】字領之。其【講】字。所云悉體順如來須菩提口氣。
<lb ed="X" n="0582a03"/><lb ed="R040" n="0159b06"/>演發本文之妙義。若【證】字所領。則雜引古今成語。
<lb ed="X" n="0582a04"/><lb ed="R040" n="0159b07"/>或儒書。或僧語。或偈頌。或詩歌。惟取剖明本文之
<lb ed="X" n="0582a05"/><lb ed="R040" n="0159b08"/>精微而<anchor xml:id="nkr_note_add_0582a0501" n="0582a0501"/><anchor xml:id="beg0582a0501" n="0582a0501"/>已<anchor xml:id="end0582a0501"/>。四類惟講字。每段俱有其註論證三類。
<lb ed="X" n="0582a06"/><lb ed="R040" n="0159b09"/>若本文<anchor xml:id="nkr_note_add_0582a0601" n="0582a0601"/><anchor xml:id="beg0582a0601" n="0582a0601"/>已<anchor xml:id="end0582a0601"/>明。或講中<anchor xml:id="nkr_note_add_0582a0602" n="0582a0602"/><anchor xml:id="beg0582a0602" n="0582a0602"/>已<anchor xml:id="end0582a0602"/>有。則不重列。自刻經註以
<lb ed="X" n="0582a07"/><lb ed="R040" n="0159b10"/>來。似未有如<note place="inline">予</note>之淺明分晰也。間有幾註。不從<note place="inline">予</note>
<lb ed="X" n="0582a08"/><lb ed="R040" n="0159b11"/>之改定立正文者。取其通俗也。</item>
<lb ed="X" n="0582a09"/><lb ed="R040" n="0159b12"/><item xml:id="itemX25p0582a0901"><anchor xml:id="nkr_note_add_0582a0901" n="0582a0901"/><anchor xml:id="beg0582a0901" n="0582a0901"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0582a0901"/>此經。他註或另以正經。先刊全本於前。次復逐綱
<lb ed="X" n="0582a10"/><lb ed="R040" n="0159b13"/>重註。試看儒家四書朱註。世有只讀正文者。竟將
<lb ed="X" n="0582a11"/><lb ed="R040" n="0159b14"/>有註之書讀之。何嘗另周正文。今<note place="inline">予</note>此著。將經文
<lb ed="X" n="0582a12"/><lb ed="R040" n="0159b15"/>高列一字。讀者可以對讀。不必另本。亦不必梵本。</item>
<lb ed="X" n="0582a13"/><lb ed="R040" n="0159b16"/><item xml:id="itemX25p0582a1301"><anchor xml:id="nkr_note_add_0582a1301" n="0582a1301"/><anchor xml:id="beg0582a1301" n="0582a1301"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0582a1301"/>此經。他本只用句點。但孰是如來語。孰是須菩提
<lb ed="X" n="0582a14"/><lb ed="R040" n="0159b17"/>語。在明眼自易分辨。而初學未免混雜。今<note place="inline">予</note>此著。
<lb ed="X" n="0582a15"/><lb ed="R040" n="0159b18"/>凡係如來語句。用圈○。須菩提語句。用黑圈●。阿
<lb ed="X" n="0582a16"/><lb ed="R040" n="0160a01"/>難結集語。用尖圈△。問答起語。用連點。點則語句
<lb ed="X" n="0582a17"/><lb ed="R040" n="0160a02"/>分明。瞭如指掌矣。</item>
<lb ed="X" n="0582a18"/><lb ed="R040" n="0160a03"/><item xml:id="itemX25p0582a1801"><anchor xml:id="nkr_note_add_0582a1801" n="0582a1801"/><anchor xml:id="beg0582a1801" n="0582a1801"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0582a1801"/>此經。他註只用句點。亦有圈者。泛而不切。今<note place="inline">予</note>此
<lb ed="X" n="0582a19"/><lb ed="R040" n="0160a04"/>著。凡係工夫密旨。方用連圈。若語句微妙。止用連
<lb ed="X" n="0582a20"/><lb ed="R040" n="0160a05"/>點。餘悉按句黑圈。其註中有尖圈者。本文之字也。</item>
<lb ed="X" n="0582a21"/><lb ed="R040" n="0160a06"/><item xml:id="itemX25p0582a2101"><anchor xml:id="nkr_note_add_0582a2101" n="0582a2101"/><anchor xml:id="beg0582a2101" n="0582a2101"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0582a2101"/>此經。今<note place="inline">予</note>所著。言雖淺近。悉皆演發如來心義。<note place="inline">予</note>
<lb ed="X" n="0582a22"/><lb ed="R040" n="0160a07"/>旣分晰註解。又復親筆書寫。又復獨力刊印。成書
<lb ed="X" n="0582a23"/><lb ed="R040" n="0160a08"/><g ref="#CB05418">䖍</g>誠敬送。得書善信。務要時置案頭。成誦讀正文。
<lb ed="X" n="0582a24"/><lb ed="R040" n="0160a09"/>或領略註解。或參悟旨趣。或爲人演說。否則不妨
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0582b" n="0582b"/>
<lb ed="X" n="0582b01"/><lb ed="R040" n="0160a10"/>轉送普利。最不可束之高擱塵封。更不可雜於小
<lb ed="X" n="0582b02"/><lb ed="R040" n="0160a11"/>說曲本中。非獨負<note place="inline">予</note>苦心。亦且獲罪甚大。</item></list></cb:div>
<lb ed="X" n="0582b03"/>
<lb ed="X" n="0582b04"/>
<lb ed="X" n="0582b05"/>
<lb ed="X" n="0582b06"/>
<lb ed="X" n="0582b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">No. 497-C 金剛經辨異</cb:mulu><head>No. 497-C
<lb ed="X" n="0582b08"/><lb ed="R040" n="0160b01"/> 金剛經辨異</head>
<lb ed="X" n="0582b09"/>
<lb ed="X" n="0582b10"/><lb ed="R040" n="0160b02"/><p xml:id="pX25p0582b1001">金剛經句字增減同異。從無畫一如。是名般若波羅
<lb ed="X" n="0582b11"/><lb ed="R040" n="0160b03"/>蜜。是名忍辱波羅蜜。是名凡夫三句。若非無想。若字。
<lb ed="X" n="0582b12"/><lb ed="R040" n="0160b04"/>卽非第一波羅蜜。卽字。爲利益一切衆生之下故字。
<lb ed="X" n="0582b13"/><lb ed="R040" n="0160b05"/>是第一離欲阿羅漢之下。世尊二字等。皆古本所無。
<lb ed="X" n="0582b14"/><lb ed="R040" n="0160b06"/>如是故名阿那含故字。是微塵衆寧爲多不之不。須
<lb ed="X" n="0582b15"/><lb ed="R040" n="0160b07"/>菩提言四字等。皆古本所有。如前文應云何住。不同
<lb ed="X" n="0582b16"/><lb ed="R040" n="0160b08"/>後文云何應住。歷辨旣詳。雲棲伸公鎞。刻尤加囑。葢
<lb ed="X" n="0582b17"/><lb ed="R040" n="0160b09"/>前問功夫下手。後問無我是誰爲之。經意自別。又見
<lb ed="X" n="0582b18"/><lb ed="R040" n="0160b10"/>舊本因避高麗諱。改卽爲則。凡卽通作則。後見海虞
<lb ed="X" n="0582b19"/><lb ed="R040" n="0160b11"/>嚴公諱微。折中諸辨。謂合兩之義爲卽。相仞之義爲
<lb ed="X" n="0582b20"/><lb ed="R040" n="0160b12"/>則。卽可用之相仍。則不可用之合兩。歎譯者復作不
<lb ed="X" n="0582b21"/><lb ed="R040" n="0160b13"/>易其言。而卽與則兩字之從違遂定。大抵等閒應用
<lb ed="X" n="0582b22"/><lb ed="R040" n="0160b14"/>則者。但隨文義。輕折庶全旨。卽非之卽。更得顯出玄
<lb ed="X" n="0582b23"/><lb ed="R040" n="0160b15"/>微。旣定一卷持誦。倂佐同志參稽。聊引申學問中愼
<lb ed="X" n="0582b24"/><lb ed="R040" n="0160b16"/>思明辨之意。若曉曉自詡辨眞。則吾豈敢。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0582c" n="0582c"/>
<lb ed="X" n="0582c01"/>
<lb ed="X" n="0582c02"/>
<lb ed="X" n="0582c03"/>
<lb ed="X" n="0582c04"/>
<lb ed="X" n="0582c05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">No. 497-D 金剛經闢妄</cb:mulu><head>No. 497-D
<lb ed="X" n="0582c06"/><lb ed="R040" n="0161a01"/> 金剛經闢妄</head>
<lb ed="X" n="0582c07"/><lb ed="R040" n="0161a01"/><p xml:id="pX25p0582c0701"><note place="inline">一切佛經俱應作如是觀</note>。</p>
<lb ed="X" n="0582c08"/><lb ed="R040" n="0161a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必靜室</cb:mulu><head>何必靜室</head>
<lb ed="X" n="0582c09"/><lb ed="R040" n="0161a03"/><p xml:id="pX25p0582c0901">世人誦經。多覓靜室。殊不知堅誠全在於心。而不在
<lb ed="X" n="0582c10"/><lb ed="R040" n="0161a04"/>於境也。本心若靜。雖居閙市叢中。亦是深山僻地。試
<lb ed="X" n="0582c11"/><lb ed="R040" n="0161a05"/>看吾儒善讀書者。蓬門圭竇。掛角而讀。帶經而鋤。竟
<lb ed="X" n="0582c12"/><lb ed="R040" n="0161a06"/>以成功。何在書房之靜乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0582c13"/><lb ed="R040" n="0161a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必出家</cb:mulu><head>何必出家</head>
<lb ed="X" n="0582c14"/><lb ed="R040" n="0161a08"/><p xml:id="pX25p0582c1401">出家原爲脫離此罣礙。每見有等出家僧人。貪戀之
<lb ed="X" n="0582c15"/><lb ed="R040" n="0161a09"/>心仍在。名雖出家。實則與在家之人無異。如此出家。
<lb ed="X" n="0582c16"/><lb ed="R040" n="0161a10"/>反不如在家。而有出家之行者。轉爲上等。試看古今
<lb ed="X" n="0582c17"/><lb ed="R040" n="0161a11"/>在家善信。得悟菩提者甚多。如傅大士･龐居士諸公。
<lb ed="X" n="0582c18"/><lb ed="R040" n="0161a12"/>俱有妻子塵累。於道無礙。可知全不在乎出家也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0582c19"/><lb ed="R040" n="0161a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必淸晨</cb:mulu><head>何必淸晨</head>
<lb ed="X" n="0582c20"/><lb ed="R040" n="0161a14"/><p xml:id="pX25p0582c2001">淸晨誦經。取其至誠。要知心若至誠。雖午晚十二時。
<lb ed="X" n="0582c21"/><lb ed="R040" n="0161a15"/>無一非誦經之時。意到卽持。斯爲得之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0582c22"/><lb ed="R040" n="0161a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必啓請</cb:mulu><head>何必啓請</head>
<lb ed="X" n="0582c23"/><lb ed="R040" n="0161a17"/><p xml:id="pX25p0582c2301">經中云。在在處處。若有此經。一切世間天人阿修羅。
<lb ed="X" n="0582c24"/><lb ed="R040" n="0161a18"/>所應供養。當知此處卽爲是塔。皆應恭敬作禮圍遶。
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0583a" n="0583a"/>
<lb ed="X" n="0583a01"/><lb ed="R040" n="0161b01"/>可見此經。或是誦讀。或是解說。諸天神不召卽至。何
<lb ed="X" n="0583a02"/><lb ed="R040" n="0161b02"/>須啓請。卽其開經文。淨口等呪。讀之不多。不讀不少。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0583a03"/><lb ed="R040" n="0161b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必設像</cb:mulu><head>何必設像</head>
<lb ed="X" n="0583a04"/><lb ed="R040" n="0161b04"/><p xml:id="pX25p0583a0401">對佛像。意在起人敬畏。殊不知經中云凡所有相。皆
<lb ed="X" n="0583a05"/><lb ed="R040" n="0161b05"/>是虗妄。若見諸相非相。卽見如來。又云。莊嚴佛土者
<lb ed="X" n="0583a06"/><lb ed="R040" n="0161b06"/>卽非莊嚴。是名莊嚴。乃知莊嚴以及佛相俱在心之
<lb ed="X" n="0583a07"/><lb ed="R040" n="0161b07"/>誠否。心若不誠。雖時刻與聖像不離。亦何益矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0583a08"/><lb ed="R040" n="0161b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必敲魚</cb:mulu><head>何必敲魚</head>
<lb ed="X" n="0583a09"/><lb ed="R040" n="0161b09"/><p xml:id="pX25p0583a0901">木魚鐘磬。取其音韻節奏。無亦不礙於道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0583a10"/><lb ed="R040" n="0161b10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必急誦</cb:mulu><head>何必急誦</head>
<lb ed="X" n="0583a11"/><lb ed="R040" n="0161b11"/><p xml:id="pX25p0583a1101">誦經至在口讀其文。心思其義。只要字句明朗微旨
<lb ed="X" n="0583a12"/><lb ed="R040" n="0161b12"/>了徹。雖低默讀誦。俱爲上乘。若是急急趕讀。含糊圖
<lb ed="X" n="0583a13"/><lb ed="R040" n="0161b13"/>快。未免到口不到心。縱然讀過萬遍。經義不解。原與
<lb ed="X" n="0583a14"/><lb ed="R040" n="0161b14"/>不讀者相同。又有高聲朗誦者。徒損其氣。亦甚無益。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0583a15"/><lb ed="R040" n="0161b15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必跪諷</cb:mulu><head>何必跪諷</head>
<lb ed="X" n="0583a16"/><lb ed="R040" n="0161b16"/><p xml:id="pX25p0583a1601">參悟經義。不拘行住坐臥。無有不可。何必專在於□。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0583a17"/><lb ed="R040" n="0161b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必梵本</cb:mulu><head>何必梵本</head>
<lb ed="X" n="0583a18"/><lb ed="R040" n="0161b18"/><p xml:id="pX25p0583a1801">佛法原不繫於文字。卽此金剛般若名字。亦是強立。
<lb ed="X" n="0583a19"/><lb ed="R040" n="0162a01"/>何況拘其經之書本梵本耶。不論囊內之金珠瓦礫。
<lb ed="X" n="0583a20"/><lb ed="R040" n="0162a02"/>只論外包之錦繡布帛。吾甚惑之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0583a21"/><lb ed="R040" n="0162a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必全部</cb:mulu><head>何必全部</head>
<lb ed="X" n="0583a22"/><lb ed="R040" n="0162a04"/><p xml:id="pX25p0583a2201">吾輩在家俗人。難免塵勞緊冗。非同出家閒人可比。
<lb ed="X" n="0583a23"/><lb ed="R040" n="0162a05"/>假若正在誦經之際。忽有緊急事務。必俟此經誦完。
<lb ed="X" n="0583a24"/><lb ed="R040" n="0162a06"/>豈不遲悞。果有緊事。但須記著經中分數。就此止住。
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0583b" n="0583b"/>
<lb ed="X" n="0583b01"/><lb ed="R040" n="0162a07"/>俟事畢。再來補完。未爲不可。至於此經註解。非細加
<lb ed="X" n="0583b02"/><lb ed="R040" n="0162a08"/>參詳。則妙義不明。若人事勿忙之際。何能全讀。須知
<lb ed="X" n="0583b03"/><lb ed="R040" n="0162a09"/>塵事稍閒。隨便看一段。可得一段之益。解一分卽有
<lb ed="X" n="0583b04"/><lb ed="R040" n="0162a10"/>一分之功。試看六祖。當日只聞經中應無所住而生
<lb ed="X" n="0583b05"/><lb ed="R040" n="0162a11"/>其心一句。卽證菩提。可見惟在學人心悟如何。豈計
<lb ed="X" n="0583b06"/><lb ed="R040" n="0162a12"/>其語句多寡耶。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0583b07"/>
<lb ed="X" n="0583b08"/>
<lb ed="X" n="0583b09"/>
<lb ed="X" n="0583b10"/>
<lb ed="X" n="0583b11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">No. 497-E 金剛經總論</cb:mulu><head>No. 497-E
<lb ed="X" n="0583b12"/><lb ed="R040" n="0162b01"/> 金剛經總論</head>
<lb ed="X" n="0583b13"/>
<lb ed="X" n="0583b14"/><lb ed="R040" n="0162b02"/><p xml:id="pX25p0583b1401">夫人自二五凝成以來。賦此虗靈不昧之良。莫不各
<lb ed="X" n="0583b15"/><lb ed="R040" n="0162b03"/>有一卷眞經。及其知誘物化之後。本眞旋失。名雖爲
<lb ed="X" n="0583b16"/><lb ed="R040" n="0162b04"/>人。實無以異於禽獸。抱朴子有言。人生覆幬間。自幼
<lb ed="X" n="0583b17"/><lb ed="R040" n="0162b05"/>而趨壯。自壯而趨老。一失一口。如牽牛羊以詣屠肆。
<lb ed="X" n="0583b18"/><lb ed="R040" n="0162b06"/>每進一步。而去死轉近。可不畏哉。所以我佛不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0583b1801" n="0583b1801"/><anchor xml:id="beg0583b1801" n="0583b1801"/>已<anchor xml:id="end0583b1801"/>
<lb ed="X" n="0583b19"/><lb ed="R040" n="0162b07"/>權誤方便。引提迷人。何者爲性命。何者爲修行。強而
<lb ed="X" n="0583b20"/><lb ed="R040" n="0162b08"/>名之曰經。若有豪傑丈夫。自悟本體。如何不假言詮。
<lb ed="X" n="0583b21"/><lb ed="R040" n="0162b09"/>則眞經露矣。這眞經。人人本有。個個不無。不因聖而
<lb ed="X" n="0583b22"/><lb ed="R040" n="0162b10"/>會。不因凡而減。不用文字。不必註解。不勞刊印誦讀。
<lb ed="X" n="0583b23"/><lb ed="R040" n="0162b11"/>要知。卽刻就知。一些不難。若或不知。萬般費力。到底
<lb ed="X" n="0583b24"/><lb ed="R040" n="0162b12"/>不知。只要有此眞經。一切經典。都無用處。雖列錦軸
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0583c" n="0583c"/>
<lb ed="X" n="0583c01"/><lb ed="R040" n="0162b13"/>牙籤。祗爲供奉之具耳。如若眞經不知。不得不請出
<lb ed="X" n="0583c02"/><lb ed="R040" n="0162b14"/>環函。研窮蘊奧。晝夜參詳。至於用力之久。一旦豁然
<lb ed="X" n="0583c03"/><lb ed="R040" n="0162b15"/>貫通。始爲絕學無爲大快樂之人也。無法可說之言。
<lb ed="X" n="0583c04"/><lb ed="R040" n="0162b16"/>言不誣矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0583c05"/>
<lb ed="X" n="0583c06"/>
<lb ed="X" n="0583c07"/>
<lb ed="X" n="0583c08"/>
<lb ed="X" n="0583c09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">No. 497-F 金剛經讀法十條</cb:mulu><head>No. 497-F
<lb ed="X" n="0583c10"/><lb ed="R040" n="0163a01"/> 金剛經讀法十條</head>
<lb ed="X" n="0583c11"/>
<lb ed="X" n="0583c12"/><lb ed="R040" n="0163a02"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0583c1201">金剛經。語句重疊。各有義理。奧妙甚深。非同法華･楞
<lb ed="X" n="0583c13"/><lb ed="R040" n="0163a03"/>嚴。詳明易曉之可比。讀者須細心參詳。始見精微。</item>
<lb ed="X" n="0583c14"/><lb ed="R040" n="0163a04"/><item xml:id="itemX25p0583c1401">金剛經。眷索愛語四菩薩。乃慈悲喜捨四無量心。吾
<lb ed="X" n="0583c15"/><lb ed="R040" n="0163a05"/>身中之菩薩也。讀者須先有此等心。然後可入大
<lb ed="X" n="0583c16"/><lb ed="R040" n="0163a06"/>道而悟金剛之義。</item>
<lb ed="X" n="0583c17"/><lb ed="R040" n="0163a07"/><item xml:id="itemX25p0583c1701">金剛經。善信男女誦者甚多。得證金剛者甚少。皆因
<lb ed="X" n="0583c18"/><lb ed="R040" n="0163a08"/>恃口頭語不知會悟妙法。讀者須靜坐觀心。心無
<lb ed="X" n="0583c19"/><lb ed="R040" n="0163a09"/>其心。然後取其註觀之。庶幾有進。</item>
<lb ed="X" n="0583c20"/><lb ed="R040" n="0163a10"/><item xml:id="itemX25p0583c2001">金剛經。無全部演說不開。無後半部搜括不盡。自十
<lb ed="X" n="0583c21"/><lb ed="R040" n="0163a11"/>七分中。復說云何應住一段。收拾全旨無餘。<anchor xml:id="nkr_note_add_0583c2101" n="0583c2101"/><anchor xml:id="beg0583c2101" n="0583c2101"/>已<anchor xml:id="end0583c2101"/>後。
<lb ed="X" n="0583c22"/><lb ed="R040" n="0163a12"/>先詳者略之。先略者詳之。節節相承。各有妙義。</item>
<lb ed="X" n="0583c23"/><lb ed="R040" n="0163a13"/><item xml:id="itemX25p0583c2301">金剛經。言語雖多。總是說眞空無相妙理。以化度衆
<lb ed="X" n="0583c24"/><lb ed="R040" n="0163a14"/>生。必衆生能安住降伏。不生我人衆生壽者四相。
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0584a" n="0584a"/>
<lb ed="X" n="0584a01"/><lb ed="R040" n="0163a15"/>纔出到涅槃地位。說布施者。不過令修行易於入
<lb ed="X" n="0584a02"/><lb ed="R040" n="0163a16"/>門。原不甚重。一經大義。俱盡於應住之義。自第五
<lb ed="X" n="0584a03"/><lb ed="R040" n="0163a17"/>分之後。許多說話。不過反覆辨明無相之理。恐人
<lb ed="X" n="0584a04"/><lb ed="R040" n="0163a18"/>一著有相。便不能安住降伏也。</item>
<lb ed="X" n="0584a05"/><lb ed="R040" n="0163b01"/><item xml:id="itemX25p0584a0501">金剛經。佛說無相。但去妄念。不去天理。若倂天理去
<lb ed="X" n="0584a06"/><lb ed="R040" n="0163b02"/>了。未免行屍走肉。虗生世間。故於第十四分中。說
<lb ed="X" n="0584a07"/><lb ed="R040" n="0163b03"/>出生實相三字。亦慮人之流於枯稿也。吾儒不去
<lb ed="X" n="0584a08"/><lb ed="R040" n="0163b04"/>細究。反言佛氏虗無寂滅。豈不罪過。</item>
<lb ed="X" n="0584a09"/><lb ed="R040" n="0163b05"/><item xml:id="itemX25p0584a0901">金剛經中。佛言其大。則謂<name role="" type="person">須彌山</name>王。言其多。則謂如
<lb ed="X" n="0584a10"/><lb ed="R040" n="0163b06"/>恒河沙等。言其久。則謂如無量阿僧祗劫。實因極
<lb ed="X" n="0584a11"/><lb ed="R040" n="0163b07"/>大極多極久無盡之數也。非如來形容過當。亦非
<lb ed="X" n="0584a12"/><lb ed="R040" n="0163b08"/>如來好爲此等語。以駭世俗。讀者當求其理。</item>
<lb ed="X" n="0584a13"/><lb ed="R040" n="0163b09"/><item xml:id="itemX25p0584a1301">金剛經。屢言布施。葢有相布施。固修行之不廢。非可
<lb ed="X" n="0584a14"/><lb ed="R040" n="0163b10"/>論金剛之妙義。若有善信。以身中至寶。不生不滅。
<lb ed="X" n="0584a15"/><lb ed="R040" n="0163b11"/>乘香華雲。<anchor xml:id="nkr_note_add_0584a1501" n="0584a1501"/><anchor xml:id="beg0584a1501" n="0584a1501"/>入<anchor xml:id="end0584a1501"/>無邊界。起光明臺。供養十方。則爲見
<lb ed="X" n="0584a16"/><lb ed="R040" n="0163b12"/>性之功。勝此多矣。</item>
<lb ed="X" n="0584a17"/><lb ed="R040" n="0163b13"/><item xml:id="itemX25p0584a1701">金剛經。依法出生分中。若滿三千大千世界七寶布
<lb ed="X" n="0584a18"/><lb ed="R040" n="0163b14"/>施。不如持經之福。無爲福勝分中。恒河沙世界七
<lb ed="X" n="0584a19"/><lb ed="R040" n="0163b15"/>寶比大千又多矣。亦不如持經之福。如法受持分
<lb ed="X" n="0584a20"/><lb ed="R040" n="0163b16"/>中。以恒河沙等身命布施。又不徒七寶矣。較之受
<lb ed="X" n="0584a21"/><lb ed="R040" n="0163b17"/>持解<anchor xml:id="nkr_note_orig_0584001" n="0584001"/>脫。終不能勝。持經功德分中。以恒河沙等三
<lb ed="X" n="0584a22"/><lb ed="R040" n="0163b18"/>廣身命布施。視前又甚矣。較之持經功德。自爲無
<lb ed="X" n="0584a23"/><lb ed="R040" n="0164a01"/>量。能淨業障分中。自叙供養無量諸佛之多。視七
<lb ed="X" n="0584a24"/><lb ed="R040" n="0164a02"/>寶身命布施。大有間矣。亦不如持經解說之萬一。
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0584b" n="0584b"/>
<lb ed="X" n="0584b01"/><lb ed="R040" n="0164a03"/>福智無比分中。以<name role="" type="person">須彌山</name>王之七寶比喩又大矣。
<lb ed="X" n="0584b02"/><lb ed="R040" n="0164a04"/>亦不能及持經解說之福。言雖重疊。一步緊一步
<lb ed="X" n="0584b03"/><lb ed="R040" n="0164a05"/>者。何也。葢佛慈悲之大。先知末法劫中。多以布施
<lb ed="X" n="0584b04"/><lb ed="R040" n="0164a06"/>當修行。不知解說所以諄諄反復言之。但此經乃
<lb ed="X" n="0584b05"/><lb ed="R040" n="0164a07"/>見性要旨。受持卽得成佛。豈布施之福。所能比類
<lb ed="X" n="0584b06"/><lb ed="R040" n="0164a08"/>哉。勿謂佛先<anchor xml:id="nkr_note_add_0584b0601" n="0584b0601"/><anchor xml:id="beg0584b0601" n="0584b0601"/>已<anchor xml:id="end0584b0601"/>說。後爲續聽法者重說。非理也。</item>
<lb ed="X" n="0584b07"/><lb ed="R040" n="0164a09"/><item xml:id="itemX25p0584b0701">金剛經。如來無相之義。卽非卽是。何去何來。如水淸
<lb ed="X" n="0584b08"/><lb ed="R040" n="0164a10"/>則月見。水濁則月隱。水有淸濁。月無去來。且如人
<lb ed="X" n="0584b09"/><lb ed="R040" n="0164a11"/>忽思念他州。則境界一時獨現。這心從何處來。少
<lb ed="X" n="0584b10"/><lb ed="R040" n="0164a12"/>時心歇。從何處去。如此見徹。便知無去無來矣。</item></list></cb:div>
<lb ed="X" n="0584b11"/>
<lb ed="X" n="0584b12"/>
<lb ed="X" n="0584b13"/>
<lb ed="X" n="0584b14"/>
<lb ed="X" n="0584b15"/>
<lb ed="X" n="0584b16"/>
<lb ed="X" n="0584b17"/>
<lb ed="X" n="0584b18"/>
<lb ed="X" n="0584b19"/>
<lb ed="X" n="0584b20"/>
<lb ed="X" n="0584b21"/>
<lb ed="X" n="0584b22"/>
<lb ed="X" n="0584b23"/>
<lb ed="X" n="0584b24"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0584c" n="0584c"/>
<lb ed="X" n="0584c01"/>
<lb ed="X" n="0584c02"/><cb:docNumber>No. 497</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0584c03"/><lb ed="R040" n="0164b01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金剛經石註卷一</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0584c04"/>
<lb ed="X" n="0584c05"/><lb ed="R040" n="0164b02"/><byline cb:type="author">揚州　石成金　天基　撰集</byline>
<lb ed="X" n="0584c06"/><lb ed="R040" n="0164b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">經題</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0584c0601">金剛般若波羅蜜經<note place="inline">般若音鉢惹。後凡又遇。同此</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0584c07"/><lb ed="R040" n="0164b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0584c0701">【註】金剛是金中之精堅者。剛生金中。百煉不銷。質
<lb ed="X" n="0584c08"/><lb ed="R040" n="0164b05"/>極堅利。不爲物破。而無物不破。譬如智慧。能絕衆
<lb ed="X" n="0584c09"/><lb ed="R040" n="0164b06"/>生貪嗔癡。一切顚倒執著之見也。般若者。梵語。華
<lb ed="X" n="0584c10"/><lb ed="R040" n="0164b07"/>言智慧。性體虗融。照用自在。故云般若。梵語波羅
<lb ed="X" n="0584c11"/><lb ed="R040" n="0164b08"/>蜜。華言到彼岸。欲到彼岸。須憑般若。此岸者。衆生
<lb ed="X" n="0584c12"/><lb ed="R040" n="0164b09"/>作業受苦。生死輪迴之地。彼岸者。謂諸佛菩薩。究
<lb ed="X" n="0584c13"/><lb ed="R040" n="0164b10"/>竟超脫。淸淨安樂之地。經者。徑也。如一超直入也。</p>
<lb ed="X" n="0584c14"/><lb ed="R040" n="0164b11"/><p xml:id="pX25p0584c1401">【論】波羅蜜有六種。布施度慳貪。持戒度淫邪。忍辱
<lb ed="X" n="0584c15"/><lb ed="R040" n="0164b12"/>度嗔恚。精進度懈退。禪定度散亂。智慧度愚癡。各
<lb ed="X" n="0584c16"/><lb ed="R040" n="0164b13"/>占六度之一。惟一般若。能生八萬四千智慧。則六
<lb ed="X" n="0584c17"/><lb ed="R040" n="0164b14"/>度兼該。萬行俱備。佛言多梵語。姚秦三藏鳩摩羅
<lb ed="X" n="0584c18"/><lb ed="R040" n="0164b15"/>什。奉詔用中國語翻譯此經。指明後學。功誠大矣。</p>
<lb ed="X" n="0584c19"/><lb ed="R040" n="0164b16"/><p xml:id="pX25p0584c1901">【講】人亡眞性。本是虗靈不昧。歷劫常存。惜爲物欲
<lb ed="X" n="0584c20"/><lb ed="R040" n="0164b17"/>昏蔽。所以沉淪於生死苦海。未能脫離。我佛慈悲。
<lb ed="X" n="0584c21"/><lb ed="R040" n="0164b18"/>持說此經。猶乘筏渡津。以至彼岸也。所謂金剛者。
<lb ed="X" n="0584c22"/><lb ed="R040" n="0165a01"/>葢萬物<anchor xml:id="nkr_note_orig_0584002" n="0584002"/>能逃乎五行。而五行之中。惟金最堅利長
<lb ed="X" n="0584c23"/><lb ed="R040" n="0165a02"/>久。木有時而朽。水有時而涸。火有時而熄。土有時
<lb ed="X" n="0584c24"/><lb ed="R040" n="0165a03"/>而崩。以金試之於木。則能成器用。沉之於水。則光
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0585a" n="0585a"/>
<lb ed="X" n="0585a01"/><lb ed="R040" n="0165a04"/>湛常新。投之於火。則百煉愈精。埋之於土。則永劫
<lb ed="X" n="0585a02"/><lb ed="R040" n="0165a05"/>不壞。其位在西北。能摧折一切萬物。人能用之於
<lb ed="X" n="0585a03"/><lb ed="R040" n="0165a06"/>身。可以斬一<anchor xml:id="nkr_note_add_0585a0301" n="0585a0301"/><anchor xml:id="beg0585a0301" n="0585a0301"/>己<anchor xml:id="end0585a0301"/>之邪魔。誅萬里之妖怪。儒有龍泉
<lb ed="X" n="0585a04"/><lb ed="R040" n="0165a07"/>寶劍。安<g ref="#CB15131">邦</g>定國。道有靑蛇寶劍。斷絕情慾。佛有金
<lb ed="X" n="0585a05"/><lb ed="R040" n="0165a08"/>剛寶杵。降伏魔王。大易以乾爲首。玄門以金丹爲
<lb ed="X" n="0585a06"/><lb ed="R040" n="0165a09"/>首。此經以金剛爲首。得此般若經者。證西方無量
<lb ed="X" n="0585a07"/><lb ed="R040" n="0165a10"/>壽果。西方。金方也。金之爲義。大矣哉。故以金剛爲
<lb ed="X" n="0585a08"/><lb ed="R040" n="0165a11"/>喩。般若者。智慧也。人生日用間。圖名貪利。奸僞百
<lb ed="X" n="0585a09"/><lb ed="R040" n="0165a12"/>出。至死心尙不足。自以爲乖巧伶俐。不知溺於輪
<lb ed="X" n="0585a10"/><lb ed="R040" n="0165a13"/>迴苦海。眞癡愚人也。必以智慧。打破癡愚。獨稟乾
<lb ed="X" n="0585a11"/><lb ed="R040" n="0165a14"/>剛。勇猛精進。明了自性。豈不到彼岸。與諸佛同享
<lb ed="X" n="0585a12"/><lb ed="R040" n="0165a15"/>快樂哉。總之。金剛。喩也。般若。法也。波羅蜜。證果也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0585a13"/><lb ed="R040" n="0165a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法會因由分第一</cb:mulu><head>○法會因由分第一</head>
<lb ed="X" n="0585a14"/><lb ed="R040" n="0165a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0585a1401">如是我聞。一時佛在<name role="" type="person">舍衛國</name>。<name role="" type="person">祇樹給孤獨園</name>。與大比
<lb ed="X" n="0585a15"/><lb ed="R040" n="0165a18"/>丘衆。千二百五十人俱<note place="inline">祇音奇。比音被</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0585a16"/><lb ed="R040" n="0165b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0585a1601">【註】如是者。此也。我者。結集經者自謂也。言如此之
<lb ed="X" n="0585a17"/><lb ed="R040" n="0165b02"/>法。我親從佛聞之。非臆說也。一時者。說此般若之
<lb ed="X" n="0585a18"/><lb ed="R040" n="0165b03"/>一時。佛者。覺也。自覺覺他。覺行圓滿。故名曰佛。舍
<lb ed="X" n="0585a19"/><lb ed="R040" n="0165b04"/>衛國。波斯匿王之國。祇陀。王之太子也。樹是祇陀
<lb ed="X" n="0585a20"/><lb ed="R040" n="0165b05"/>所施。故名祇樹。<name role="" type="person">給孤獨園</name>者。王之宰臣。名須達拿。
<lb ed="X" n="0585a21"/><lb ed="R040" n="0165b06"/>常在此園賑濟貧人。故名<name role="" type="person">給孤獨園</name>。梵語比丘。華
<lb ed="X" n="0585a22"/><lb ed="R040" n="0165b07"/>言乞士。謂上乞法於佛。以明<anchor xml:id="nkr_note_add_0585a2201" n="0585a2201"/><anchor xml:id="beg0585a2201" n="0585a2201"/>己<anchor xml:id="end0585a2201"/>之眞性。下乞食於
<lb ed="X" n="0585a23"/><lb ed="R040" n="0165b08"/>人。以爲世人種福。葢佛將說眞空無相妙理。必得
<lb ed="X" n="0585a24"/><lb ed="R040" n="0165b09"/>道之深者。方能領悟。豈小比丘所能與哉。千二百
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0585b" n="0585b"/>
<lb ed="X" n="0585b01"/><lb ed="R040" n="0165b10"/>五十人。卽孔門三千徒衆也。俱者。同處也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0585b02"/><lb ed="R040" n="0165b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0585b0201">爾時世尊食時。著衣持鉢。入舍衛大城乞食。於其城
<lb ed="X" n="0585b03"/><lb ed="R040" n="0165b12"/>中。次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0585b0301" n="0585b0301"/><anchor xml:id="beg0585b0301" n="0585b0301"/>已<anchor xml:id="end0585b0301"/>。還至本處。飯食訖。收衣鉢。洗足<anchor xml:id="nkr_note_add_0585b0302" n="0585b0302"/><anchor xml:id="beg0585b0302" n="0585b0302"/>已<anchor xml:id="end0585b0302"/>。敷<anchor xml:id="nkr_note_add_0585b0303" n="0585b0303"/><anchor xml:id="beg0585b0303" n="0585b0303"/>座<anchor xml:id="end0585b0303"/>
<lb ed="X" n="0585b04"/><lb ed="R040" n="0165b13"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0585b0401" n="0585b0401"/><anchor xml:id="beg0585b0401" n="0585b0401"/>坐<anchor xml:id="end0585b0401"/><note place="inline">著。俗作着。<anchor xml:id="nkr_note_add_0585b0402" n="0585b0402"/><anchor xml:id="beg0585b0402" n="0585b0402"/>已<anchor xml:id="end0585b0402"/>音以。飯食音反四。敷音孚</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0585b05"/><lb ed="R040" n="0165b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0585b0501">【註】爾時者。彼一時也。世尊者。擧世之人所共尊敬。
<lb ed="X" n="0585b06"/><lb ed="R040" n="0165b15"/>食時。正當午時也。洗足。以佛行則跣足。敷者設也。</p>
<lb ed="X" n="0585b07"/><lb ed="R040" n="0165b16"/><p xml:id="pX25p0585b0701">【論】佛是金輪王子。誰無供養之者。而猶如此乞食。
<lb ed="X" n="0585b08"/><lb ed="R040" n="0165b17"/>欲使後世緇徒。不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0585001" n="0585001"/>植資產。去此貪心。折其驕亢。以
<lb ed="X" n="0585b09"/><lb ed="R040" n="0165b18"/>煉種性。正君子謀道不謀食也。</p>
<lb ed="X" n="0585b10"/><lb ed="R040" n="0166a01"/><p xml:id="pX25p0585b1001">【講】爾時世尊。於午可以乞食之時。於是着僧伽之
<lb ed="X" n="0585b11"/><lb ed="R040" n="0166a02"/>衣。持四天王所獻之鉢。因祇陀園在城外。自外而
<lb ed="X" n="0585b12"/><lb ed="R040" n="0166a03"/>入<name role="" type="person">舍衛城</name>中。以次第而乞焉。不越貧以從富。不捨
<lb ed="X" n="0585b13"/><lb ed="R040" n="0166a04"/>賤以從貴。大慈平等。無有選擇。乞食旣畢。還歸給
<lb ed="X" n="0585b14"/><lb ed="R040" n="0166a05"/>孤獨園。飯食<anchor xml:id="nkr_note_add_0585b1401" n="0585b1401"/><anchor xml:id="beg0585b1401" n="0585b1401"/>已<anchor xml:id="end0585b1401"/>完。將入禪定。於是收拾其衣鉢。使
<lb ed="X" n="0585b15"/><lb ed="R040" n="0166a06"/>心無係累也。洗其足。以潔其身也。乃排布高座而
<lb ed="X" n="0585b16"/><lb ed="R040" n="0166a07"/>坐。而說法之原因起矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0585b17"/><lb ed="R040" n="0166a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">善現起請分第二</cb:mulu><head>○善現起請分第二</head>
<lb ed="X" n="0585b18"/><lb ed="R040" n="0166a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0585b1801">時長老須菩提。在大衆中。卽從座起。偏袒右肩。右膝
<lb ed="X" n="0585b19"/><lb ed="R040" n="0166a10"/>著地。合掌恭敬而白佛言。希有。世尊。<note place="inline">著同着</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0585b20"/><lb ed="R040" n="0166a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0585b2001">【註】衆弟子之中。惟德尊而年高者。謂之長老。此須
<lb ed="X" n="0585b21"/><lb ed="R040" n="0166a12"/>菩提。卽善現。又名空生尊者。希。少也。希有。讚佛之
<lb ed="X" n="0585b22"/><lb ed="R040" n="0166a13"/>辭。卽自生民以來。未有孔子之義。</p>
<lb ed="X" n="0585b23"/><lb ed="R040" n="0166a14"/><p xml:id="pX25p0585b2301">【講】須菩提。在大衆中。卽從自<anchor xml:id="nkr_note_add_0585b2301" n="0585b2301"/><anchor xml:id="beg0585b2301" n="0585b2301"/>己<anchor xml:id="end0585b2301"/>座位起身。整頓威
<lb ed="X" n="0585b24"/><lb ed="R040" n="0166a15"/>儀。袒其右肩。以示不敢倍乎師。屈其右膝。以示不
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0585c" n="0585c"/>
<lb ed="X" n="0585c01"/><lb ed="R040" n="0166a16"/>敢左乎道。合掌。以示其皈依。恭敬。以示其嚴肅。而
<lb ed="X" n="0585c02"/><lb ed="R040" n="0166a17"/>啓白於佛。以伸問辭。先讚而後呼之曰。擧世所少
<lb ed="X" n="0585c03"/><lb ed="R040" n="0166a18"/>有者。我世尊也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0585c04"/><lb ed="R040" n="0166b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0585c0401">如來善護念諸菩薩。善付囑諸菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0585c05"/><lb ed="R040" n="0166b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0585c0501">【註】如來。佛之總稱。如而不生。來而不滅。卽我眞性
<lb ed="X" n="0585c06"/><lb ed="R040" n="0166b03"/>之體用。單修智慧。曰菩。單修福業曰薩。福慧雙修。
<lb ed="X" n="0585c07"/><lb ed="R040" n="0166b04"/>曰菩薩。諸菩薩。指會下學道之人。</p>
<lb ed="X" n="0585c08"/><lb ed="R040" n="0166b05"/><p xml:id="pX25p0585c0801">【講】須菩提稱讚佛曰。如來起慈悲心。善能衛護眷
<lb ed="X" n="0585c09"/><lb ed="R040" n="0166b06"/>念此會中之衆菩薩。使之信受。又善能以此佛法。
<lb ed="X" n="0585c10"/><lb ed="R040" n="0166b07"/>付委囑托於人。使之奉行也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0585c11"/><lb ed="R040" n="0166b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0585c1101">世尊。善男子･善女人。發阿耨多羅三藐三菩提心。應
<lb ed="X" n="0585c12"/><lb ed="R040" n="0166b09"/>云何住。云何降伏其心。<note place="inline">阿。讀倭。應<anchor xml:id="nkr_note_orig_0585002" n="0585002"/>〔因音〕</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0585c13"/><lb ed="R040" n="0166b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0585c1301">【註】阿訓無。耨多羅訓上。三訓正。藐訓等。菩提訓覺。
<lb ed="X" n="0585c14"/><lb ed="R040" n="0166b11"/>乃無上正等正覺。卽我之眞性也。此眞性包含太
<lb ed="X" n="0585c15"/><lb ed="R040" n="0166b12"/>虗。孰得而上之。故云無上。然上自諸佛。下至蠢動。
<lb ed="X" n="0585c16"/><lb ed="R040" n="0166b13"/>此性正相平等。故云正等。其覺圓明普照。無偏無
<lb ed="X" n="0585c17"/><lb ed="R040" n="0166b14"/>虧。故云正覺。應者當也。云何者。如何也。住者。止也。
<lb ed="X" n="0585c18"/><lb ed="R040" n="0166b15"/>降伏者。制禦之謂也。</p>
<lb ed="X" n="0585c19"/><lb ed="R040" n="0166b16"/><p xml:id="pX25p0585c1901">【論】阿耨多羅三藐三菩提。卽無上正等正覺。卽是
<lb ed="X" n="0585c20"/><lb ed="R040" n="0166b17"/>佛。卽是如來。卽是金剛般若波羅蜜。只此九字。若
<lb ed="X" n="0585c21"/><lb ed="R040" n="0166b18"/>能悟明。就得成佛。</p>
<lb ed="X" n="0585c22"/><lb ed="R040" n="0167a01"/><p xml:id="pX25p0585c2201">【講】須菩提問佛曰。世間若有善淑男子。幷女人。學
<lb ed="X" n="0585c23"/><lb ed="R040" n="0167a02"/>道之初。先發此無上菩提之佛心。當如何常住而
<lb ed="X" n="0585c24"/><lb ed="R040" n="0167a03"/>使之不退轉。妄心一起。當如何降伏而使之不惑
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0586a" n="0586a"/>
<lb ed="X" n="0586a01"/><lb ed="R040" n="0167a04"/>亂我眞心也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0586a02"/><lb ed="R040" n="0167a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0586a0201">佛言。善哉。善哉。須菩提。如汝所說。如來善護念諸菩
<lb ed="X" n="0586a03"/><lb ed="R040" n="0167a06"/>薩。善付囑諸菩薩。汝今諦聽。當爲汝說。<note place="inline">爲音位</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0586a04"/><lb ed="R040" n="0167a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0586a0401">【證】諦聽。仔細聽也。</p>
<lb ed="X" n="0586a05"/><lb ed="R040" n="0167a08"/><p xml:id="pX25p0586a0501">【講】佛因須菩提啓問。其言甚善。便重言善哉善哉。
<lb ed="X" n="0586a06"/><lb ed="R040" n="0167a09"/>以歎美之。汝以如來善護念。善付囑。只此兩句。善
<lb ed="X" n="0586a07"/><lb ed="R040" n="0167a10"/>發我未發之言。汝當詳審而聽。吾當爲汝說此住
<lb ed="X" n="0586a08"/><lb ed="R040" n="0167a11"/>佛心。降妄心之道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0586a09"/><lb ed="R040" n="0167a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0586a0901">善男子･善女人。發阿耨多羅三藐三菩提心。應如是
<lb ed="X" n="0586a10"/><lb ed="R040" n="0167a13"/>住。如是降伏其心。唯然。世尊。願樂欲聞。<note place="inline">唯音委。樂音要</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0586a11"/><lb ed="R040" n="0167a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0586a1101">【註】唯。領諾也。然。是其言也。旣諾而然之。又稱世尊
<lb ed="X" n="0586a12"/><lb ed="R040" n="0167a15"/>以表深願也。願樂欲聞。如蜂思好蜜渴想甘露。傾
<lb ed="X" n="0586a13"/><lb ed="R040" n="0167a16"/>心側耳。莫可形容也。</p>
<lb ed="X" n="0586a14"/><lb ed="R040" n="0167a17"/><p xml:id="pX25p0586a1401">【論】發此心者。究竟無上菩提之心也。凡人一心不
<lb ed="X" n="0586a15"/><lb ed="R040" n="0167a18"/>昧。萬法皆通。但迷則順此心。謂之無明。悟則逆此
<lb ed="X" n="0586a16"/><lb ed="R040" n="0167b01"/>心。謂之智慧。立大圓鏡。空如來藏。建大法幢。度無
<lb ed="X" n="0586a17"/><lb ed="R040" n="0167b02"/>量衆。皆不出此。</p>
<lb ed="X" n="0586a18"/><lb ed="R040" n="0167b03"/><p xml:id="pX25p0586a1801">【講】人之一心。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0586001" n="0586001"/>明從往來。攻取日衆。最難發此菩提
<lb ed="X" n="0586a19"/><lb ed="R040" n="0167b04"/>覺心。若善男善女。旣發此一念。則滿腔中。純是天
<lb ed="X" n="0586a20"/><lb ed="R040" n="0167b05"/>理。眞如本性。自然顯露。自然常住不滅。吾見五蘊
<lb ed="X" n="0586a21"/><lb ed="R040" n="0167b06"/>皆空。如是一切妄心。不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0586002" n="0586002"/>待驅除而自降伏矣。所謂
<lb ed="X" n="0586a22"/><lb ed="R040" n="0167b07"/>道心爲主。人心退聽也。譬如日光一照。黑暗盡明。
<lb ed="X" n="0586a23"/><lb ed="R040" n="0167b08"/>須菩提卽領諾其言。稱世尊曰。弟子願聞佛之敎。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0586a24"/><lb ed="R040" n="0167b09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">大乘正宗分第三</cb:mulu><head>○大乘正宗分第三</head>
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0586b" n="0586b"/>
<lb ed="X" n="0586b01"/><lb ed="R040" n="0167b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0586b0101">佛吿須菩提。諸菩薩摩訶薩。應如是降伏其心。所有
<lb ed="X" n="0586b02"/><lb ed="R040" n="0167b11"/>一切衆生之類。若卵生･若胎生･若濕生･若化生。若有
<lb ed="X" n="0586b03"/><lb ed="R040" n="0167b12"/>色･若無色。若有想･若無想･若非有想非無想。<note place="inline">衆生音中生</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0586b04"/><lb ed="R040" n="0167b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0586b0401">【註】摩訶者。廣大之稱。若者。或也。</p>
<lb ed="X" n="0586b05"/><lb ed="R040" n="0167b14"/><p xml:id="pX25p0586b0501">【論】世法上說。胎卵濕化。指人與鳥獸魚蟲等物。爲
<lb ed="X" n="0586b06"/><lb ed="R040" n="0167b15"/>欲界･色界。色想無色想。指無色界非想等天。皆名
<lb ed="X" n="0586b07"/><lb ed="R040" n="0167b16"/>曰衆生。且與降伏其心句義相悖。不知衆生者指
<lb ed="X" n="0586b08"/><lb ed="R040" n="0167b17"/>人心之衆生也。自性衆生誓願度。又何說之。六祖
<lb ed="X" n="0586b09"/><lb ed="R040" n="0167b18"/>以衆生指心言。極妙。</p>
<lb ed="X" n="0586b10"/><lb ed="R040" n="0168a01"/><p xml:id="pX25p0586b1001">【講】佛吿須菩提。說諸大菩薩。以如是之妄心。欲其
<lb ed="X" n="0586b11"/><lb ed="R040" n="0168a02"/>降伏。而使菩提眞心頓然發現者。果何道以致之。
<lb ed="X" n="0586b12"/><lb ed="R040" n="0168a03"/>葢人一身。悉皆五陰六識。遮隔我之眞性。故種種
<lb ed="X" n="0586b13"/><lb ed="R040" n="0168a04"/>一切衆生妄心。極難降伏。何以見之。或有心易輕
<lb ed="X" n="0586b14"/><lb ed="R040" n="0168a05"/>擧。飛揚遠適。謂之卵生。心常流轉。習氣深重。謂之
<lb ed="X" n="0586b15"/><lb ed="R040" n="0168a06"/>胎生。心隨邪見。沉淪不省。謂之濕生。心見景趣。遷
<lb ed="X" n="0586b16"/><lb ed="R040" n="0168a07"/>變起幻。謂之化生。執相修因。頓起邪思。名爲有色。
<lb ed="X" n="0586b17"/><lb ed="R040" n="0168a08"/>內守頑空。不修福慧。名爲無色。滯諸聞見。係念染
<lb ed="X" n="0586b18"/><lb ed="R040" n="0168a09"/>著。名爲有想。靜沉死水。猶如木石。名爲無想。起生
<lb ed="X" n="0586b19"/><lb ed="R040" n="0168a10"/>滅見。落兩頭機。名非有想非無想。然此九種衆生
<lb ed="X" n="0586b20"/><lb ed="R040" n="0168a11"/>心。皆非菩提眞心。一或有之。死卽隨類受生。墮於
<lb ed="X" n="0586b21"/><lb ed="R040" n="0168a12"/>胎卵濕化之物。虗空等神。天魔等鬼。所以輪迴六
<lb ed="X" n="0586b22"/><lb ed="R040" n="0168a13"/>道。難入涅槃者也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0586b23"/><lb ed="R040" n="0168a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0586b2301">我皆令入無餘涅槃而滅度之。<note place="inline">令。平聲。涅音年。入聲</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0586b24"/><lb ed="R040" n="0168a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0586b2401">【註】我者。佛自謂也。皆者。盡也。令者。使也。入者。行至
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0586c" n="0586c"/>
<lb ed="X" n="0586c01"/><lb ed="R040" n="0168a16"/>於內也。無餘。無滲漏也。梵語涅槃。此云無爲。無餘
<lb ed="X" n="0586c02"/><lb ed="R040" n="0168a17"/>涅槃。大涅槃也。滅。消滅也。度。化度也。</p>
<lb ed="X" n="0586c03"/><lb ed="R040" n="0168a18"/><p xml:id="pX25p0586c0301">【論】人有虗靈之性。包括天地謂之眞空。又名法身。
<lb ed="X" n="0586c04"/><lb ed="R040" n="0168b01"/>亘古亘今。所不能滅。卽大禹見黃龍負舟。自言生
<lb ed="X" n="0586c05"/><lb ed="R040" n="0168b02"/>寄也。死歸也。四大色身。原是假合。豈無毀壞之理。
<lb ed="X" n="0586c06"/><lb ed="R040" n="0168b03"/>愚人不能明心見性。所以死歸陰趣。隨業受生。遷
<lb ed="X" n="0586c07"/><lb ed="R040" n="0168b04"/>轉不<anchor xml:id="nkr_note_add_0586c0701" n="0586c0701"/><anchor xml:id="beg0586c0701" n="0586c0701"/>已<anchor xml:id="end0586c0701"/>。聖人明覺了然。如虗空杲日。常天普照。或
<lb ed="X" n="0586c08"/><lb ed="R040" n="0168b05"/>出應世。則爲報身。化身隨緣。或不住世。則棄四大
<lb ed="X" n="0586c09"/><lb ed="R040" n="0168b06"/>如棄敝屣。永證淸靜法身。寂然常樂。是其來也。從
<lb ed="X" n="0586c10"/><lb ed="R040" n="0168b07"/>體起用。無所從來。其去也。攝用歸體。亦無所去。豈
<lb ed="X" n="0586c11"/><lb ed="R040" n="0168b08"/>非涅槃常住不滅哉。世人不知。誤以爲死。非也。</p>
<lb ed="X" n="0586c12"/><lb ed="R040" n="0168b09"/><p xml:id="pX25p0586c1201">【講】佛之意。葢說如前。所謂一切衆生妄心。皆不是
<lb ed="X" n="0586c13"/><lb ed="R040" n="0168b10"/>我菩提覺心。我皆令此受學諸大菩薩。將此妄心
<lb ed="X" n="0586c14"/><lb ed="R040" n="0168b11"/>入於淸淨無爲之鄕。消融其滓穢。度脫其染著。如
<lb ed="X" n="0586c15"/><lb ed="R040" n="0168b12"/>紅爐點雪。必使人欲淨盡。纖毫不留。深造於玄默
<lb ed="X" n="0586c16"/><lb ed="R040" n="0168b13"/>之境。所謂心外無餘道。道外無餘樂也。</p>
<lb ed="X" n="0586c17"/><lb ed="R040" n="0168b14"/><p xml:id="pX25p0586c1701">【證】楞伽經云。涅槃。乃淸淨不死不生之地。一切修
<lb ed="X" n="0586c18"/><lb ed="R040" n="0168b15"/>行者之所依歸。列子曰。生之所生者死矣。而生生
<lb ed="X" n="0586c19"/><lb ed="R040" n="0168b16"/>者未甞終。裴相國云。寂靜常樂。故曰涅槃。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0586c20"/><lb ed="R040" n="0168b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0586c2001">如是滅度無量無數無邊衆生。實無衆生得滅度者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0586c21"/><lb ed="R040" n="0168b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0586c2101">【講】佛說如是以前所言滅度之道。使般若智慧。打
<lb ed="X" n="0586c22"/><lb ed="R040" n="0169a01"/>破種種邪見煩惱。故此無限量。無計數。無邊際。一
<lb ed="X" n="0586c23"/><lb ed="R040" n="0169a02"/>切衆生之心今<anchor xml:id="nkr_note_add_0586c2301" n="0586c2301"/><anchor xml:id="beg0586c2301" n="0586c2301"/>已<anchor xml:id="end0586c2301"/>滅度無餘者。豈我眞能使之令
<lb ed="X" n="0586c24"/><lb ed="R040" n="0169a03"/>入涅槃而滅度之哉。葢以凡人原有此無上菩提
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0587a" n="0587a"/>
<lb ed="X" n="0587a01"/><lb ed="R040" n="0169a04"/>之心。只爲迷而不悟。今心地一旦豁然開朗。頓見
<lb ed="X" n="0587a02"/><lb ed="R040" n="0169a05"/>本性空寂。是乃自性自度。本來無此衆生妄心。曷
<lb ed="X" n="0587a03"/><lb ed="R040" n="0169a06"/>得而滅度之。</p>
<lb ed="X" n="0587a04"/><lb ed="R040" n="0169a07"/><p xml:id="pX25p0587a0401">【證】淨名經云。一切衆生。本性常滅。不復更滅。六祖
<lb ed="X" n="0587a05"/><lb ed="R040" n="0169a08"/>壇經云。自性自度。名爲眞度。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0587a06"/><lb ed="R040" n="0169a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0587a0601">何以故。須菩提。若菩薩有我相人相衆生相壽者相。
<lb ed="X" n="0587a07"/><lb ed="R040" n="0169a10"/>則非菩薩。<note place="inline">相。去聲</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0587a08"/><lb ed="R040" n="0169a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0587a0801">【註】相者。形迹也。執著形迹。心不虗空。滯而不化。謂
<lb ed="X" n="0587a09"/><lb ed="R040" n="0169a12"/>之有也。</p>
<lb ed="X" n="0587a10"/><lb ed="R040" n="0169a13"/><p xml:id="pX25p0587a1001">【論】此經自始至終。總以四相爲張本。反覆言之。</p>
<lb ed="X" n="0587a11"/><lb ed="R040" n="0169a14"/><p xml:id="pX25p0587a1101">【講】夫無有衆生得滅度者。此何以故也。葢自性本
<lb ed="X" n="0587a12"/><lb ed="R040" n="0169a15"/>空。無有我人衆生壽者之形。方是無上菩提之心。
<lb ed="X" n="0587a13"/><lb ed="R040" n="0169a16"/>若或有此四相。則前一切衆生妄心。安能滅度以
<lb ed="X" n="0587a14"/><lb ed="R040" n="0169a17"/>至涅槃哉。決非菩薩地位中人矣。世間未有一人
<lb ed="X" n="0587a15"/><lb ed="R040" n="0169a18"/>不自愛其身者。終日營營。爭名奪利。爲一身計。又
<lb ed="X" n="0587a16"/><lb ed="R040" n="0169b01"/>爲子孫計。皆是我相也。見人勢利。攀援不<anchor xml:id="nkr_note_add_0587a1601" n="0587a1601"/><anchor xml:id="beg0587a1601" n="0587a1601"/>已<anchor xml:id="end0587a1601"/>。見人
<lb ed="X" n="0587a17"/><lb ed="R040" n="0169b02"/>萎弱。嗔壓不<anchor xml:id="nkr_note_add_0587a1701" n="0587a1701"/><anchor xml:id="beg0587a1701" n="0587a1701"/>已<anchor xml:id="end0587a1701"/>。嫉人之有。吝人之求。皆是人相也。
<lb ed="X" n="0587a18"/><lb ed="R040" n="0169b03"/>色受想行。計其和合。貪嗔癡愛。汩沒靈源。此衆生
<lb ed="X" n="0587a19"/><lb ed="R040" n="0169b04"/>相也。焚香禱祝。爲求現在福田。煉藥燒丹。希覬長
<lb ed="X" n="0587a20"/><lb ed="R040" n="0169b05"/>生不老。此壽者相也。</p>
<lb ed="X" n="0587a21"/><lb ed="R040" n="0169b06"/><p xml:id="pX25p0587a2101">【證】圓覺經云。未除四種相。不得成菩提。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0587a22"/><lb ed="R040" n="0169b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">妙行無住分第四</cb:mulu><head>○妙行無住分第四</head>
<lb ed="X" n="0587a23"/><lb ed="R040" n="0169b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0587a2301">復次須菩提。菩薩於法。應無所住。行於布施。所謂不
<lb ed="X" n="0587a24"/><lb ed="R040" n="0169b09"/>住色布施。不住聲香味觸法布施。須菩提。菩薩應如
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0587b" n="0587b"/>
<lb ed="X" n="0587b01"/><lb ed="R040" n="0169b10"/>是布施。不住於相。<note place="inline">施音是</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0587b02"/><lb ed="R040" n="0169b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0587b0201">【註】復。還也。次。再也。還復再與須菩提言之。住。着也。</p>
<lb ed="X" n="0587b03"/><lb ed="R040" n="0169b12"/><p xml:id="pX25p0587b0301">【論】世法上論布施。檀波羅蜜。爲六度之首。是修行
<lb ed="X" n="0587b04"/><lb ed="R040" n="0169b13"/>中一大事。但此布施。乃談心要。如來於日用間。從
<lb ed="X" n="0587b05"/><lb ed="R040" n="0169b14"/>自性中起用。廣布設施於外。不住着於有相。決非
<lb ed="X" n="0587b06"/><lb ed="R040" n="0169b15"/>外人捨施之說也<note place="inline">六度註。見第一葉</note>。</p>
<lb ed="X" n="0587b07"/><lb ed="R040" n="0169b16"/><p xml:id="pX25p0587b0701">【講】佛再與須菩提說。菩薩於所行之事。當無所執
<lb ed="X" n="0587b08"/><lb ed="R040" n="0169b17"/>着而爲敷布設施。何以見之。眼之悅於色。耳之樂
<lb ed="X" n="0587b09"/><lb ed="R040" n="0169b18"/>於聲。鼻之臭於香。舌之甘於味。身之觸於慾。心之
<lb ed="X" n="0587b10"/><lb ed="R040" n="0170a01"/>校量分別於其法。皆有相之運用。與衆生何異。豈
<lb ed="X" n="0587b11"/><lb ed="R040" n="0170a02"/>是我性中本有之福德哉。菩薩於自心衆生。捨其
<lb ed="X" n="0587b12"/><lb ed="R040" n="0170a03"/>所貪。歸於空寂。不於六根六塵上。有所係累拘執。
<lb ed="X" n="0587b13"/><lb ed="R040" n="0170a04"/>但自性虗通。妙圓明淨。隨感而應。不住於相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0587b14"/><lb ed="R040" n="0170a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0587b1401">何以故。若菩薩不住相布施。其福德不可思量。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0587b15"/><lb ed="R040" n="0170a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0587b1501">【講】所以然者如何。若有學道的菩薩。不泥着色聲
<lb ed="X" n="0587b16"/><lb ed="R040" n="0170a07"/>香味觸法之根塵以爲運用。則是所有善根純熟
<lb ed="X" n="0587b17"/><lb ed="R040" n="0170a08"/>圓滿。永得無上菩提之道。其福德量等虗空。豈人
<lb ed="X" n="0587b18"/><lb ed="R040" n="0170a09"/>之心思可得而測度忖量哉。非享福報之謂也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0587b19"/><lb ed="R040" n="0170a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0587b1901">須菩提。於意云何。東方虗空可思量不。不也。世尊。須
<lb ed="X" n="0587b20"/><lb ed="R040" n="0170a11"/>菩提。南西北方四維上下虗空可思量不。不也。世尊。
<lb ed="X" n="0587b21"/><lb ed="R040" n="0170a12"/>須菩提。菩薩無住相布施。福德亦復如是不可思量。
<lb ed="X" n="0587b22"/><lb ed="R040" n="0170a13"/>須菩提。菩薩但應如所敎住。<note place="inline">凡問之不字。音否。凡答之不字。音弗</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0587b23"/><lb ed="R040" n="0170a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0587b2301">【註】東西南北。四維上下。總謂之十方。虗空者。太虗
<lb ed="X" n="0587b24"/><lb ed="R040" n="0170a15"/>之中。無有纖毫隔礙。蕩然空朗。非心思可能度量。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0587c" n="0587c"/>
<lb ed="X" n="0587c01"/><lb ed="R040" n="0170a16"/><p xml:id="pX25p0587c0101">【論】六根圓通。四虗無礙。東看皆西。南觀皆北。上俯
<lb ed="X" n="0587c02"/><lb ed="R040" n="0170a17"/>皆下。下仰皆上。不立中邊。有何四維。旣無界畫。何
<lb ed="X" n="0587c03"/><lb ed="R040" n="0170a18"/>可度量。無能施彼。無所施此。如如自在。湛若十方。
<lb ed="X" n="0587c04"/><lb ed="R040" n="0170b01"/>空以無所住。住是太虗空。福德性。應如是住矣。</p>
<lb ed="X" n="0587c05"/><lb ed="R040" n="0170b02"/><p xml:id="pX25p0587c0501">【講】佛問須菩提。於汝心中。自謂如何。如十方虗空
<lb ed="X" n="0587c06"/><lb ed="R040" n="0170b03"/>可以心思度量不。須菩提答云。不可思量。葢大莫
<lb ed="X" n="0587c07"/><lb ed="R040" n="0170b04"/>大於虗空。非人之所能測度。佛又明說。無住相布
<lb ed="X" n="0587c08"/><lb ed="R040" n="0170b05"/>施之福德。亦如虗空。不可以思量也。旣而佛又呼
<lb ed="X" n="0587c09"/><lb ed="R040" n="0170b06"/>其名而以吿之。汝諸菩薩之學道者。不必別處更
<lb ed="X" n="0587c10"/><lb ed="R040" n="0170b07"/>求道之下落。但當依我所敎於汝。無住相布施之
<lb ed="X" n="0587c11"/><lb ed="R040" n="0170b08"/>理。便就此止應用之間。湛若十方空無所住而住
<lb ed="X" n="0587c12"/><lb ed="R040" n="0170b09"/>可也。</p>
<lb ed="X" n="0587c13"/><lb ed="R040" n="0170b10"/><p xml:id="pX25p0587c1301">【證】六祖曰。不住。是菩薩住處。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0587c14"/><lb ed="R040" n="0170b11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">如理實見分第五</cb:mulu><head>○如理實見分第五</head>
<lb ed="X" n="0587c15"/><lb ed="R040" n="0170b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0587c1501">須菩提。於意云何。可以身相見如來不。不也。世尊。不
<lb ed="X" n="0587c16"/><lb ed="R040" n="0170b13"/>可以身相得見如來。何以故。如來所說身相。卽非身
<lb ed="X" n="0587c17"/><lb ed="R040" n="0170b14"/>相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0587c18"/><lb ed="R040" n="0170b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0587c1801">【註】身相者。色身也。卽孟子所謂形色也。非身相者。
<lb ed="X" n="0587c19"/><lb ed="R040" n="0170b16"/>法身也。卽孟子所謂大體也。此如來。吾眞性佛也。</p>
<lb ed="X" n="0587c20"/><lb ed="R040" n="0170b17"/><p xml:id="pX25p0587c2001">【論】吾之眞性如來。湛然常住。本無生滅。無相之可
<lb ed="X" n="0587c21"/><lb ed="R040" n="0170b18"/>見者也。若要見之。外不見有山河大地。內不見有
<lb ed="X" n="0587c22"/><lb ed="R040" n="0171a01"/>見聞覺知。舌頭上無十字關。脚跟下無五色線。千
<lb ed="X" n="0587c23"/><lb ed="R040" n="0171a02"/>聖喚不回頭。百鳥都無尋處。忽然豁開正眼。大地
<lb ed="X" n="0587c24"/><lb ed="R040" n="0171a03"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0587001" n="0587001"/>浩流。卽見本來面目。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0588a" n="0588a"/>
<lb ed="X" n="0588a01"/><lb ed="R040" n="0171a04"/><p xml:id="pX25p0588a0101">【講】佛問須菩提曰。於汝之意。所云維何。可以身相
<lb ed="X" n="0588a02"/><lb ed="R040" n="0171a05"/>見如來不。須菩提解其意。乃答之曰。不也。世尊。不
<lb ed="X" n="0588a03"/><lb ed="R040" n="0171a06"/>可以身相得見如來。何故不可以身相見之。葢如
<lb ed="X" n="0588a04"/><lb ed="R040" n="0171a07"/>來所說身相。不過形體之末。非眞空無相之道。豈
<lb ed="X" n="0588a05"/><lb ed="R040" n="0171a08"/>可指而謂之眞如來哉。卽非身相也。</p>
<lb ed="X" n="0588a06"/><lb ed="R040" n="0171a09"/><p xml:id="pX25p0588a0601">【證】莊子曰。不形之形。川曰。身在海中休覔水。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0588a07"/><lb ed="R040" n="0171a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0588a0701">佛吿須菩提。凡所有相。皆是虗妄。若見諸相非相。則
<lb ed="X" n="0588a08"/><lb ed="R040" n="0171a11"/>見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0588a09"/><lb ed="R040" n="0171a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0588a0901">【註】非字莫作無字解。非字活。無字呆。下同。</p>
<lb ed="X" n="0588a10"/><lb ed="R040" n="0171a13"/><p xml:id="pX25p0588a1001">【論】凡所有相。皆是虗妄。猶之吾儒不以形體求聖
<lb ed="X" n="0588a11"/><lb ed="R040" n="0171a14"/>人。而求吾心中之聖人也。</p>
<lb ed="X" n="0588a12"/><lb ed="R040" n="0171a15"/><p xml:id="pX25p0588a1201">【講】佛之心。欲人見自性佛。故吿須菩提曰。世間凡
<lb ed="X" n="0588a13"/><lb ed="R040" n="0171a16"/>有形相之可見者。皆是假合變幻。不是汝本有眞
<lb ed="X" n="0588a14"/><lb ed="R040" n="0171a17"/>實的理。雖有所見。亦妄見也。汝若凡見諸相。便識
<lb ed="X" n="0588a15"/><lb ed="R040" n="0171a18"/>破非我眞實本相。必無執相迷眞之大。自能迴光
<lb ed="X" n="0588a16"/><lb ed="R040" n="0171b01"/>返照。卽見色身中有法身自性之如來。隨處顯現
<lb ed="X" n="0588a17"/><lb ed="R040" n="0171b02"/>矣。而如來豈可外求<anchor xml:id="nkr_note_orig_0588001" n="0588001"/>乎。</p>
<lb ed="X" n="0588a18"/><lb ed="R040" n="0171b03"/><p xml:id="pX25p0588a1801">【證】刊定記云。執相迷眞。對面千里。虗心體物。天地
<lb ed="X" n="0588a19"/><lb ed="R040" n="0171b04"/>一家。道川頌曰。有相有求俱是妄。無形無見隨偏
<lb ed="X" n="0588a20"/><lb ed="R040" n="0171b05"/>枯。堂堂密密何曾間。一道寒光爍太虗。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0588a21"/><lb ed="R040" n="0171b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正信希有分第六</cb:mulu><head>○正信希有分第六</head>
<lb ed="X" n="0588a22"/><lb ed="R040" n="0171b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0588a2201">須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。得聞如是言說章句。
<lb ed="X" n="0588a23"/><lb ed="R040" n="0171b08"/>生實性不。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0588a24"/><lb ed="R040" n="0171b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0588a2401">【講】須菩提恐後之人。聞法不能信受。乃白佛曰。世
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0588b" n="0588b"/>
<lb ed="X" n="0588b01"/><lb ed="R040" n="0171b10"/>尊之所說。皆大乘正宗之敎。菩薩未有不信受而
<lb ed="X" n="0588b02"/><lb ed="R040" n="0171b11"/>奉行之。苟末世凡夫名衆生者。得聞如是眞空無
<lb ed="X" n="0588b03"/><lb ed="R040" n="0171b12"/>相之言。其言說中之章句。果能實信之否也。</p>
<lb ed="X" n="0588b04"/><lb ed="R040" n="0171b13"/><p xml:id="pX25p0588b0401">【證】學道之人。不可無此信。孔子曰。篤信好學。玉樞
<lb ed="X" n="0588b05"/><lb ed="R040" n="0171b14"/>經曰。道以誠而入。華嚴經曰。信爲萬物功德母。長
<lb ed="X" n="0588b06"/><lb ed="R040" n="0171b15"/>養一切諸善根。智度論云。佛法大海。信爲能入。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0588b07"/><lb ed="R040" n="0171b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0588b0701">佛吿須菩提。莫作是說。如來滅後後五百歲。有持戒
<lb ed="X" n="0588b08"/><lb ed="R040" n="0171b17"/>修福者。於此章句。能生信心。以此爲實。當知是人。不
<lb ed="X" n="0588b09"/><lb ed="R040" n="0171b18"/>於一佛二佛三四五佛而種善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0588b0901" n="0588b0901"/><anchor xml:id="beg0588b0901" n="0588b0901"/>已<anchor xml:id="end0588b0901"/>於無量千萬佛
<lb ed="X" n="0588b10"/><lb ed="R040" n="0172a01"/>所種諸善根。<note place="inline">無量。音無亮</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0588b11"/><lb ed="R040" n="0172a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0588b1101">【註】持戒者。諸惡莫作也。修福者。衆善奉行也。</p>
<lb ed="X" n="0588b12"/><lb ed="R040" n="0172a03"/><p xml:id="pX25p0588b1201">【講】佛吿須菩提。汝莫作生實信否之說。然此無相
<lb ed="X" n="0588b13"/><lb ed="R040" n="0172a04"/>眞空妙理。必有大根基的善人。方能信任其道。豈
<lb ed="X" n="0588b14"/><lb ed="R040" n="0172a05"/>同小可。設或佛滅後。到五百歲之時。有人持守戒
<lb ed="X" n="0588b15"/><lb ed="R040" n="0172a06"/>律。而諸惡莫作。廣修福田。而衆善奉行。又能於此
<lb ed="X" n="0588b16"/><lb ed="R040" n="0172a07"/>經中之一章一句。信之於心。鑿鑿皆眞實語。則此
<lb ed="X" n="0588b17"/><lb ed="R040" n="0172a08"/>人之善根。培植甚厚。豈於一佛二佛三四五佛。種
<lb ed="X" n="0588b18"/><lb ed="R040" n="0172a09"/>此善根哉。當於無量千萬佛所中。發生得來。非止
<lb ed="X" n="0588b19"/><lb ed="R040" n="0172a10"/>淺淺根基所得也。</p>
<lb ed="X" n="0588b20"/><lb ed="R040" n="0172a11"/><p xml:id="pX25p0588b2001">【證】六祖曰。信般若波羅蜜。能除一切煩惱。信般若
<lb ed="X" n="0588b21"/><lb ed="R040" n="0172a12"/>波羅蜜。能成就一切出世功德。信般若波羅蜜。能
<lb ed="X" n="0588b22"/><lb ed="R040" n="0172a13"/>出生一切諸佛。刊定云。根有生長義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0588b23"/><lb ed="R040" n="0172a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0588b2301">聞是章句。乃至一念生淨信者。須菩提。如來悉知悉
<lb ed="X" n="0588b24"/><lb ed="R040" n="0172a15"/>見。是諸衆生。得如是無量福德。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0588c" n="0588c"/>
<lb ed="X" n="0588c01"/><lb ed="R040" n="0172a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0588c0101">【註】世間所享者。名福報。信此經者。名福德。</p>
<lb ed="X" n="0588c02"/><lb ed="R040" n="0172a17"/><p xml:id="pX25p0588c0201">【講】佛又吿須菩提。若有此善根之人。聞得此經之
<lb ed="X" n="0588c03"/><lb ed="R040" n="0172a18"/>章句。乃至一念之中。淨焉而心不亂。信焉而心不
<lb ed="X" n="0588c04"/><lb ed="R040" n="0172b01"/>疑。生此淨信心者。我能盡知盡見此人。雖名爲衆
<lb ed="X" n="0588c05"/><lb ed="R040" n="0172b02"/>生。而持戒修福之德。善根受用不盡。其福德豈有
<lb ed="X" n="0588c06"/><lb ed="R040" n="0172b03"/>限量哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0588c07"/><lb ed="R040" n="0172b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0588c0701">何以故。是諸衆生。無復我相人相衆生相壽者相。無
<lb ed="X" n="0588c08"/><lb ed="R040" n="0172b05"/>法相。亦無非法相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0588c09"/><lb ed="R040" n="0172b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0588c0901">【論】佛先敎學者。能生信心。以此爲實。又恐學者。徒
<lb ed="X" n="0588c10"/><lb ed="R040" n="0172b07"/>泥言說。不求心得。所以云無法相。又恐學者。執着
<lb ed="X" n="0588c11"/><lb ed="R040" n="0172b08"/>無法。不去探討其言。以悟眞理。故又云無非法相。
<lb ed="X" n="0588c12"/><lb ed="R040" n="0172b09"/>只此兩句。有多少圓活妙理。此其所以爲佛也。</p>
<lb ed="X" n="0588c13"/><lb ed="R040" n="0172b10"/><p xml:id="pX25p0588c1301">【講】佛言是諸衆生何故得如此之福德。其實善根
<lb ed="X" n="0588c14"/><lb ed="R040" n="0172b11"/>純熟。悟得眞空無相之理。無復有我人衆生壽者
<lb ed="X" n="0588c15"/><lb ed="R040" n="0172b12"/>之四相。亦無有執着此經之章句。實信其言說。落
<lb ed="X" n="0588c16"/><lb ed="R040" n="0172b13"/>於有見而爲法相。亦無有一向沉空守寂。落於無
<lb ed="X" n="0588c17"/><lb ed="R040" n="0172b14"/>見而爲非法相也。不着二邊。方是眞空。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0588c18"/><lb ed="R040" n="0172b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0588c1801">何以故。是諸衆生。若心取相。則爲著我人衆生壽者。
<lb ed="X" n="0588c19"/><lb ed="R040" n="0172b16"/>若取法相。卽著我人衆生壽者。何以故。若取非法相。
<lb ed="X" n="0588c20"/><lb ed="R040" n="0172b17"/>卽著我人衆生壽者。是故不應取法。不應取非法。以
<lb ed="X" n="0588c21"/><lb ed="R040" n="0172b18"/>是義故。如來常說。汝等比丘。知我說法。如筏喩者。法
<lb ed="X" n="0588c22"/><lb ed="R040" n="0173a01"/>尙應捨。何況非法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0588c23"/><lb ed="R040" n="0173a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0588c2301">【註】我人衆生壽者。盡天地間。衆生所有之情狀。盡
<lb ed="X" n="0588c24"/><lb ed="R040" n="0173a03"/>不出此四者之中。非法者。無法也。淪於頑空。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0589a" n="0589a"/>
<lb ed="X" n="0589a01"/><lb ed="R040" n="0173a04"/><p xml:id="pX25p0589a0101">【講】前節衆生。旣無有此四相。心中無纖毫染着。所
<lb ed="X" n="0589a02"/><lb ed="R040" n="0173a05"/>以信此經。而得福德矣。佛又反言之。此何以故也。
<lb ed="X" n="0589a03"/><lb ed="R040" n="0173a06"/>是諸衆生苟或心不虗空。便落我人衆生壽者之
<lb ed="X" n="0589a04"/><lb ed="R040" n="0173a07"/>形迹。此人之所易曉也。至於我說無法相者。以吾
<lb ed="X" n="0589a05"/><lb ed="R040" n="0173a08"/>眞如本體。不在言語文字之間。汝若取法相。就是
<lb ed="X" n="0589a06"/><lb ed="R040" n="0173a09"/>與前執着四相者。其心一般。至於非法。則無相矣。
<lb ed="X" n="0589a07"/><lb ed="R040" n="0173a10"/>我亦謂非法相者。又何故也。葢法界之內。理與事。
<lb ed="X" n="0589a08"/><lb ed="R040" n="0173a11"/>原不相礙。汝若取非法相。謂之曰無記空。又謂之
<lb ed="X" n="0589a09"/><lb ed="R040" n="0173a12"/>曰斷滅見。此心不化。與前着四相者。又何異焉。是
<lb ed="X" n="0589a10"/><lb ed="R040" n="0173a13"/>故當以此兩頭見。直須截斷。不應執其有法而取
<lb ed="X" n="0589a11"/><lb ed="R040" n="0173a14"/>以爲有。亦不應執其非法而取以爲無。則太虗之
<lb ed="X" n="0589a12"/><lb ed="R040" n="0173a15"/>中。渾無偏倚。湛然形迹兩忘矣。以此之義。亦有原
<lb ed="X" n="0589a13"/><lb ed="R040" n="0173a16"/>故。佛嘗謂汝學道等人。當知我與汝說此法者。因
<lb ed="X" n="0589a14"/><lb ed="R040" n="0173a17"/>汝諸人。有此四相。不能了悟眞空。超於彼岸。我不
<lb ed="X" n="0589a15"/><lb ed="R040" n="0173a18"/>過假此法門。令汝度脫生死苦海。汝旣見自本性。
<lb ed="X" n="0589a16"/><lb ed="R040" n="0173b01"/>證涅槃樂。則我之法。當棄之無所用矣。譬<anchor xml:id="nkr_note_orig_0589001" n="0589001"/>如編竹
<lb ed="X" n="0589a17"/><lb ed="R040" n="0173b02"/>成牌。渡人過水。到岸則此筏亦捨之也。夫有法旣
<lb ed="X" n="0589a18"/><lb ed="R040" n="0173b03"/>捨矣。何況非法。又可執着於無。沉空守寂哉。能不
<lb ed="X" n="0589a19"/><lb ed="R040" n="0173b04"/>着於無。則空而不空。自無非法相也。</p>
<lb ed="X" n="0589a20"/><lb ed="R040" n="0173b05"/><p xml:id="pX25p0589a2001">【證】儒書曰。得意忘言。得心忘象。道書曰。得魚忘筌。
<lb ed="X" n="0589a21"/><lb ed="R040" n="0173b06"/>得兔忘蹄。傅大士曰。渡河須用筏。到岸不須船。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0589a22"/><lb ed="R040" n="0173b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無得無說分第七</cb:mulu><head>○無得無說分第七</head>
<lb ed="X" n="0589a23"/><lb ed="R040" n="0173b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0589a2301">須菩提。於意云何。如來得阿耨多羅三藐三菩提耶。
<lb ed="X" n="0589a24"/><lb ed="R040" n="0173b09"/>如來有所說法耶。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0589b" n="0589b"/>
<lb ed="X" n="0589b01"/><lb ed="R040" n="0173b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0589b0101">【註】耶者。疑辭也。菩提之心。此是如來本性。亦人之
<lb ed="X" n="0589b02"/><lb ed="R040" n="0173b11"/>所同具。當體卽是。豈自外而得。待言而求哉。</p>
<lb ed="X" n="0589b03"/><lb ed="R040" n="0173b12"/><p xml:id="pX25p0589b0301">【講】前章旣說法相。非法相矣。佛恐須菩提尙未透
<lb ed="X" n="0589b04"/><lb ed="R040" n="0173b13"/>徹。故又設此問。呼其名而吿之曰。汝之意何如。以
<lb ed="X" n="0589b05"/><lb ed="R040" n="0173b14"/>我如來無上菩提之法。果有所求而得之於<anchor xml:id="nkr_note_add_0589b0501" n="0589b0501"/><anchor xml:id="beg0589b0501" n="0589b0501"/>己<anchor xml:id="end0589b0501"/>耶。
<lb ed="X" n="0589b06"/><lb ed="R040" n="0173b15"/>抑以此法。諄諄然。有所說而敎之人耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0589b07"/><lb ed="R040" n="0173b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0589b0701">須菩提言。如我解佛所說義。無有定法。名阿耨多羅
<lb ed="X" n="0589b08"/><lb ed="R040" n="0173b17"/>三藐三菩提。亦無有定法。如來可說<note place="inline">解。去聲。音械</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0589b09"/><lb ed="R040" n="0173b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0589b0901">【註】解者。曉也。定者。泥於一處而不通也。</p>
<lb ed="X" n="0589b10"/><lb ed="R040" n="0174a01"/><p xml:id="pX25p0589b1001">【講】須菩提云。如我心中。悟佛所說之義理。則知無
<lb ed="X" n="0589b11"/><lb ed="R040" n="0174a02"/>上正等正覺之法。此吾本來眞空。人人所具足者
<lb ed="X" n="0589b12"/><lb ed="R040" n="0174a03"/>也。不過各自默契而<anchor xml:id="nkr_note_add_0589b1201" n="0589b1201"/><anchor xml:id="beg0589b1201" n="0589b1201"/>已<anchor xml:id="end0589b1201"/>。未嘗指定一處。而標其名
<lb ed="X" n="0589b13"/><lb ed="R040" n="0174a04"/>曰。這是菩提之法也。然佛所說。不過隨機設敎。何
<lb ed="X" n="0589b14"/><lb ed="R040" n="0174a05"/>嘗指定一法以敎人。必如是而後修哉。如來不盡
<lb ed="X" n="0589b15"/><lb ed="R040" n="0174a06"/>廢法。只無定法可名。如來不盡廢言。只無定法可
<lb ed="X" n="0589b16"/><lb ed="R040" n="0174a07"/>說。</p>
<lb ed="X" n="0589b17"/><lb ed="R040" n="0174a08"/><p xml:id="pX25p0589b1701">【證】永曰。佛說一切法。爲除一切心。我無一切心。何
<lb ed="X" n="0589b18"/><lb ed="R040" n="0174a09"/>用一切法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0589b19"/><lb ed="R040" n="0174a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0589b1901">何以故。如來所說法。皆不可取･不可說･非法･非非法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0589b20"/><lb ed="R040" n="0174a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0589b2001">【講】須菩提云。如來之法無定名。亦無定說者。此其
<lb ed="X" n="0589b21"/><lb ed="R040" n="0174a12"/>故何也。葢如來所說者。無上菩提法也。可以心悟。
<lb ed="X" n="0589b22"/><lb ed="R040" n="0174a13"/>而不可以色相中取。一有所取。心則馳於外求。可
<lb ed="X" n="0589b23"/><lb ed="R040" n="0174a14"/>以心傳。而不可以言語中擬。一有言說。則泥於口
<lb ed="X" n="0589b24"/><lb ed="R040" n="0174a15"/>耳。皆不可也。然是法也。若執爲有法。而吾性虗靈
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0589c" n="0589c"/>
<lb ed="X" n="0589c01"/><lb ed="R040" n="0174a16"/>莫測。果何言有。非有法也。若執爲着無法。而吾性
<lb ed="X" n="0589c02"/><lb ed="R040" n="0174a17"/>隨感卽應。果何言無。又非非法也。眞空不空。其以
<lb ed="X" n="0589c03"/><lb ed="R040" n="0174a18"/>是歟。</p>
<lb ed="X" n="0589c04"/><lb ed="R040" n="0174b01"/><p xml:id="pX25p0589c0401">【證】川禪師曰。恁麼也不得。不恁麼也不得。恁麼不
<lb ed="X" n="0589c05"/><lb ed="R040" n="0174b02"/>恁麼。總不得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0589c06"/><lb ed="R040" n="0174b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0589c0601">所以者何。一切賢聖。皆以無爲法而有差別。<note place="inline">差音雌</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0589c07"/><lb ed="R040" n="0174b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0589c0701">【註】賢者。若須陀洹。阿羅漢之類。聖者。佛也。無爲法
<lb ed="X" n="0589c08"/><lb ed="R040" n="0174b05"/>者。自然覺性。不假人爲之法也。差者。參差不齊也。</p>
<lb ed="X" n="0589c09"/><lb ed="R040" n="0174b06"/><p xml:id="pX25p0589c0901">【論】此無爲法者。卽是無上菩提。卽是涅槃。卽是如
<lb ed="X" n="0589c10"/><lb ed="R040" n="0174b07"/>來。卽是無相。卽是無住。卽是金剛般若波羅蜜也。
<lb ed="X" n="0589c11"/><lb ed="R040" n="0174b08"/>有爲法。世間法也。無爲法。出世間法也。後學往往
<lb ed="X" n="0589c12"/><lb ed="R040" n="0174b09"/>把無爲兩字。認作空寂。一向<g ref="#CB01926">灰</g>心稿形。只說我卽
<lb ed="X" n="0589c13"/><lb ed="R040" n="0174b10"/>是佛。故今時無爲道人極多。此眞捕風捉影。頑愚
<lb ed="X" n="0589c14"/><lb ed="R040" n="0174b11"/>不靈之人也。葢人有做作。皆是勉強。若我眞性之
<lb ed="X" n="0589c15"/><lb ed="R040" n="0174b12"/>運用。皆自然而然。何曾有所作爲哉。</p>
<lb ed="X" n="0589c16"/><lb ed="R040" n="0174b13"/><p xml:id="pX25p0589c1601">【講】須菩提云。我前所謂無可取。無可說者。何以見
<lb ed="X" n="0589c17"/><lb ed="R040" n="0174b14"/>之。葢無上菩提之法。皆我自然覺性。無假人爲。故
<lb ed="X" n="0589c18"/><lb ed="R040" n="0174b15"/>一切賢聖。皆同此無爲之法。但法本無爲。悟有遲
<lb ed="X" n="0589c19"/><lb ed="R040" n="0174b16"/>疾。賢人得道之淺者。或假言說而後自悟。聖人得
<lb ed="X" n="0589c20"/><lb ed="R040" n="0174b17"/>道之深者。頓悟頓修。本來無說。故有差別不同等
<lb ed="X" n="0589c21"/><lb ed="R040" n="0174b18"/>爾。及其成功。則一也。此如來之所說法無定在也。
<lb ed="X" n="0589c22"/><lb ed="R040" n="0175a01"/>【證】莊子曰。無爲而無不爲。華嚴經疏曰。寂寥於萬
<lb ed="X" n="0589c23"/><lb ed="R040" n="0175a02"/>化之域。動用於一虗之中。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0589c24"/><lb ed="R040" n="0175a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">依法出生分第八</cb:mulu><head>○依法出生分第八</head>
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0590a" n="0590a"/>
<lb ed="X" n="0590a01"/><lb ed="R040" n="0175a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0590a0101">須菩提。於意云何。若人滿三千大千世界七寶以用
<lb ed="X" n="0590a02"/><lb ed="R040" n="0175a05"/>布施。是人所得福德。寧爲多不。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590a03"/><lb ed="R040" n="0175a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0590a0301">【註】三千大千。形容其多也。世界者。世間之方位界
<lb ed="X" n="0590a04"/><lb ed="R040" n="0175a07"/>限也。三千大千。統言一大世界也。這個布施。作捨
<lb ed="X" n="0590a05"/><lb ed="R040" n="0175a08"/>施看。與前篇無相布施不同。七寶者。金銀瑠璃。珊
<lb ed="X" n="0590a06"/><lb ed="R040" n="0175a09"/>瑚瑪瑙。珍珠玻璃也。</p>
<lb ed="X" n="0590a07"/><lb ed="R040" n="0175a10"/><p xml:id="pX25p0590a0701">【論】此段初言三千。不卽恒河。自少至多也。</p>
<lb ed="X" n="0590a08"/><lb ed="R040" n="0175a11"/><p xml:id="pX25p0590a0801">【講】佛將以此持經功德。開示學人。故先設言呼須
<lb ed="X" n="0590a09"/><lb ed="R040" n="0175a12"/>菩提而吿之。設或有人。充滿三千大千世界之七
<lb ed="X" n="0590a10"/><lb ed="R040" n="0175a13"/>寶。用之以布施。此人所獲福德。多乎不多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590a11"/><lb ed="R040" n="0175a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0590a1101">須菩提言。甚多。世尊。何以故。是福德。卽非福德性。是
<lb ed="X" n="0590a12"/><lb ed="R040" n="0175a15"/>故如來說福德多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590a13"/><lb ed="R040" n="0175a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0590a1301">【講】須菩提答云。七寶布施。其福德甚多。何以言之。
<lb ed="X" n="0590a14"/><lb ed="R040" n="0175a17"/>葢是福德。乃有相之施。於我性中眞空無相。妙法
<lb ed="X" n="0590a15"/><lb ed="R040" n="0175a18"/>全不相關。必竟非福德性。故如來所言福德者。乃
<lb ed="X" n="0590a16"/><lb ed="R040" n="0175b01"/>人天小果之因。此所以爲多也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590a17"/><lb ed="R040" n="0175b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0590a1701">若復有人。於此經中受持乃至四句偈等。爲他人說。
<lb ed="X" n="0590a18"/><lb ed="R040" n="0175b03"/>其福勝彼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590a19"/><lb ed="R040" n="0175b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0590a1901">【註】復者。再也。信力曰受。受之不忘於心也。念力曰
<lb ed="X" n="0590a20"/><lb ed="R040" n="0175b05"/>持。持之不厭其久也。受持者。承敎不逆。結念不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0590001" n="0590001"/>息
<lb ed="X" n="0590a21"/><lb ed="R040" n="0175b06"/>也。經。指金剛義也。說謂廣說經義。令人普得聞知。</p>
<lb ed="X" n="0590a22"/><lb ed="R040" n="0175b07"/><p xml:id="pX25p0590a2201">【論】古今以來解四句偈者紛紛不一。惟中峰謂經
<lb ed="X" n="0590a23"/><lb ed="R040" n="0175b08"/>中凡言四句偈。必上有乃至字。下有等字。言於此
<lb ed="X" n="0590a24"/><lb ed="R040" n="0175b09"/>經中受持一句。二句。乃至四句偈。此說最爲穩當。
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0590b" n="0590b"/>
<lb ed="X" n="0590b01"/><lb ed="R040" n="0175b10"/>要知經完一切有爲法之四句者。竟是。</p>
<lb ed="X" n="0590b02"/><lb ed="R040" n="0175b11"/><p xml:id="pX25p0590b0201">【講】佛言如再有人於此經中。乃至四句偈等直下
<lb ed="X" n="0590b03"/><lb ed="R040" n="0175b12"/>承受其理。又拳拳持守於心而不失。更爲他人解
<lb ed="X" n="0590b04"/><lb ed="R040" n="0175b13"/>說其義。則是自利利他。所獲之福。勝於彼之七寶
<lb ed="X" n="0590b05"/><lb ed="R040" n="0175b14"/>布施者。多矣。葢彼乃住相布施。縱得濁福。福盡<anchor xml:id="nkr_note_orig_0590002" n="0590002"/>隨
<lb ed="X" n="0590b06"/><lb ed="R040" n="0175b15"/>落。此乃因經悟性。福等大虗。歷劫不壞。其福安得
<lb ed="X" n="0590b07"/><lb ed="R040" n="0175b16"/>不勝彼哉。</p>
<lb ed="X" n="0590b08"/><lb ed="R040" n="0175b17"/><p xml:id="pX25p0590b0801">【證】永嘉證道歌曰。住相布施生天福。猶如仰箭射
<lb ed="X" n="0590b09"/><lb ed="R040" n="0175b18"/>虗空。勢力盡箭還墜。招得來生不如意。爭似無爲
<lb ed="X" n="0590b10"/><lb ed="R040" n="0176a01"/>實相門。一超直入如來地。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590b11"/><lb ed="R040" n="0176a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0590b1101">何以故。須菩提。一切諸佛。及諸佛阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0590b12"/><lb ed="R040" n="0176a03"/>菩提法。皆從此經出。須菩提。所謂佛法者。卽非佛法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590b13"/><lb ed="R040" n="0176a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0590b1301">【註】非佛法。卽前云無爲法。卽後云無法可說之意。</p>
<lb ed="X" n="0590b14"/><lb ed="R040" n="0176a05"/><p xml:id="pX25p0590b1401">【論】一心泯合。非佛非法。爲不住相布施也。</p>
<lb ed="X" n="0590b15"/><lb ed="R040" n="0176a06"/><p xml:id="pX25p0590b1501">【講】佛言人能受持講說是經。其福勝彼者。此何以
<lb ed="X" n="0590b16"/><lb ed="R040" n="0176a07"/>故也。葢眞空無相之理。是諸佛之本性。卽無上菩
<lb ed="X" n="0590b17"/><lb ed="R040" n="0176a08"/>提之妙法也。從上以來。一切諸佛之多。幷一大藏
<lb ed="X" n="0590b18"/><lb ed="R040" n="0176a09"/>經之法。皆自此經流出。求其直指全體。未有若此
<lb ed="X" n="0590b19"/><lb ed="R040" n="0176a10"/>之明且盡者。此外更無餘經矣。佛又恐人泥於阿
<lb ed="X" n="0590b20"/><lb ed="R040" n="0176a11"/>耨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0590003" n="0590003"/>專爲佛法。又曰。所謂佛法者。本來無有。不過假
<lb ed="X" n="0590b21"/><lb ed="R040" n="0176a12"/>此開悟衆生。使之言下見性。乃虗名爲佛法也。故
<lb ed="X" n="0590b22"/><lb ed="R040" n="0176a13"/>曰。卽非佛法。</p>
<lb ed="X" n="0590b23"/><lb ed="R040" n="0176a14"/><p xml:id="pX25p0590b2301">【證】老子曰。大道無名。強名曰道。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0590b24"/><lb ed="R040" n="0176a15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一切無相分第九</cb:mulu><head>○一<anchor xml:id="nkr_note_orig_0590004" n="0590004"/>切無相分第九</head>
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0590c" n="0590c"/>
<lb ed="X" n="0590c01"/><lb ed="R040" n="0176a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0590c0101">須菩提。於意云何。須陀洹能作是念。我得須陀洹果
<lb ed="X" n="0590c02"/><lb ed="R040" n="0176a17"/>不。須菩提言。不也。世尊。何以故。須陀洹名爲入流。而
<lb ed="X" n="0590c03"/><lb ed="R040" n="0176a18"/>無所入。不入色聲香味觸法。是名須陀洹。<note place="inline">洹音丸</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590c04"/><lb ed="R040" n="0176b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0590c0401">【註】梵語須陀洹。此云入流。入聖人之流也。我者指
<lb ed="X" n="0590c05"/><lb ed="R040" n="0176b02"/>須陀洹而言。非佛自謂也。</p>
<lb ed="X" n="0590c06"/><lb ed="R040" n="0176b03"/><p xml:id="pX25p0590c0601">【論】四果者。皆是修行菩薩得道之淺深也。三乘根
<lb ed="X" n="0590c07"/><lb ed="R040" n="0176b04"/>性。所悟所證隨異。此四果次第而修。則無上菩提
<lb ed="X" n="0590c08"/><lb ed="R040" n="0176b05"/>可到。若萌有得之心。卽著四相。自足而不復上進
<lb ed="X" n="0590c09"/><lb ed="R040" n="0176b06"/>矣。我佛恐四果菩薩。不知以無念爲宗。故設四問。</p>
<lb ed="X" n="0590c10"/><lb ed="R040" n="0176b07"/><p xml:id="pX25p0590c1001">【講】佛問須菩提曰。須陀洹。作此念頭。自謂我必要
<lb ed="X" n="0590c11"/><lb ed="R040" n="0176b08"/>造到此地位。如樹之結果相似。有所得之心否。須
<lb ed="X" n="0590c12"/><lb ed="R040" n="0176b09"/>菩提知其不然。乃曰。須陀洹不萌得果之心。何也。
<lb ed="X" n="0590c13"/><lb ed="R040" n="0176b10"/>葢彼<anchor xml:id="nkr_note_add_0590c1301" n="0590c1301"/><anchor xml:id="beg0590c1301" n="0590c1301"/>已<anchor xml:id="end0590c1301"/>造入無相之門。得與聖人之流。但不能頓
<lb ed="X" n="0590c14"/><lb ed="R040" n="0176b11"/>悟眞空無所入於精微奧妙也。僅能強制其。欲不
<lb ed="X" n="0590c15"/><lb ed="R040" n="0176b12"/>入六塵之境界耳。是名之爲初果也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590c16"/><lb ed="R040" n="0176b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0590c1601">須菩提。於意云何。斯陀含能作是念。我得斯陀含果
<lb ed="X" n="0590c17"/><lb ed="R040" n="0176b14"/>不。須菩提言。不也。世尊。何以故。斯陀含名一往來。而
<lb ed="X" n="0590c18"/><lb ed="R040" n="0176b15"/>實無往來。是名斯陀含。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0590c19"/><lb ed="R040" n="0176b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0590c1901">【註】梵語斯陀含。此云一往來。</p>
<lb ed="X" n="0590c20"/><lb ed="R040" n="0176b17"/><p xml:id="pX25p0590c2001">【論】斯陀含。在世法上說。一往天上。一來人間。六祖
<lb ed="X" n="0590c21"/><lb ed="R040" n="0176b18"/>曾說破云。前念起妄。後念卽止。前念有着。念後卽
<lb ed="X" n="0590c22"/><lb ed="R040" n="0177a01"/>離。名曰斯陀含。據理而言。人之妄念。往來於心中
<lb ed="X" n="0590c23"/><lb ed="R040" n="0177a02"/>者。無一時能止。往卽出乎妄念。時而妄念又或一
<lb ed="X" n="0590c24"/><lb ed="R040" n="0177a03"/>來。本性未能寂滅故也。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0591a" n="0591a"/>
<lb ed="X" n="0591a01"/><lb ed="R040" n="0177a04"/><p xml:id="pX25p0591a0101">【講】佛又問之曰。斯陀含動箇念頭。自謂我必得乎
<lb ed="X" n="0591a02"/><lb ed="R040" n="0177a05"/>此果否。須菩提卽不然云。斯陀含心<anchor xml:id="nkr_note_add_0591a0201" n="0591a0201"/><anchor xml:id="beg0591a0201" n="0591a0201"/>已<anchor xml:id="end0591a0201"/>造到至靜
<lb ed="X" n="0591a03"/><lb ed="R040" n="0177a06"/>之地。但目覩諸境。此心還有一生一滅。名一往來。
<lb ed="X" n="0591a04"/><lb ed="R040" n="0177a07"/>而實無第二生滅。謂前念纔着。後念卽覺。故無往
<lb ed="X" n="0591a05"/><lb ed="R040" n="0177a08"/>來。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0591001" n="0591001"/>卽謂斯陀含之所由名歟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0591a06"/><lb ed="R040" n="0177a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0591a0601">須菩提。於意云何。阿那含能作是念。我得阿那含果
<lb ed="X" n="0591a07"/><lb ed="R040" n="0177a10"/>不。須菩提言。不也。世尊。何以故。阿那含名爲不來。而
<lb ed="X" n="0591a08"/><lb ed="R040" n="0177a11"/>實無不來。是故名阿那含<note place="inline">阿那。俱平聲</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0591a09"/><lb ed="R040" n="0177a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0591a0901">【註】梵語阿那含。此云不來。亦名出欲。</p>
<lb ed="X" n="0591a10"/><lb ed="R040" n="0177a13"/><p xml:id="pX25p0591a1001">【講】佛又設問之曰。阿那含作此念頭。自謂我有得
<lb ed="X" n="0591a11"/><lb ed="R040" n="0177a14"/>果之心否。須菩提卽不之云。阿那含。心空無我。<anchor xml:id="nkr_note_add_0591a1101" n="0591a1101"/><anchor xml:id="beg0591a1101" n="0591a1101"/>已<anchor xml:id="end0591a1101"/>
<lb ed="X" n="0591a12"/><lb ed="R040" n="0177a15"/>斷塵識思惑。外不見有可欲之境。名爲不來矣。謂
<lb ed="X" n="0591a13"/><lb ed="R040" n="0177a16"/>之曰。爲不來。卽此爲字。諸法尙未空寂。此心尙未
<lb ed="X" n="0591a14"/><lb ed="R040" n="0177a17"/>融貫。其實無有不來之妙。未免強制也。此<anchor xml:id="nkr_note_add_0591a1401" n="0591a1401"/><anchor xml:id="beg0591a1401" n="0591a1401"/>已<anchor xml:id="end0591a1401"/>造到
<lb ed="X" n="0591a15"/><lb ed="R040" n="0177a18"/>佳境矣。非阿那含之謂乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0591a16"/><lb ed="R040" n="0177b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0591a1601">須菩提。於意云何。阿羅漢能作是念。我得阿羅漢道
<lb ed="X" n="0591a17"/><lb ed="R040" n="0177b02"/>不。須菩提言。不也。世尊。何以故。實無有法名阿羅漢。
<lb ed="X" n="0591a18"/><lb ed="R040" n="0177b03"/>世尊。若阿羅漢作是念。我得阿羅漢道。卽爲著我人
<lb ed="X" n="0591a19"/><lb ed="R040" n="0177b04"/>衆生壽者。世尊。佛說我得無諍三昧人中最爲第一。
<lb ed="X" n="0591a20"/><lb ed="R040" n="0177b05"/>是第一離欲阿羅漢。我不作是念。我是離欲阿羅漢。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0591a21"/><lb ed="R040" n="0177b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0591a2101">【註】梵語阿羅漢。此云無諍。葢有欲則有爭。此旣離
<lb ed="X" n="0591a22"/><lb ed="R040" n="0177b07"/>欲。何諍之有。又云殺賊。殺去無明煩惱思惑。又云
<lb ed="X" n="0591a23"/><lb ed="R040" n="0177b08"/>不來。此必<anchor xml:id="nkr_note_add_0591a2301" n="0591a2301"/><anchor xml:id="beg0591a2301" n="0591a2301"/>已<anchor xml:id="end0591a2301"/>證無爲之體。諸漏<anchor xml:id="nkr_note_add_0591a2302" n="0591a2302"/><anchor xml:id="beg0591a2302" n="0591a2302"/>已<anchor xml:id="end0591a2302"/>盡。自無生滅。道
<lb ed="X" n="0591a24"/><lb ed="R040" n="0177b09"/>者得無相之理。非徒果也。梵語三昧。此云正受。亦
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0591b" n="0591b"/>
<lb ed="X" n="0591b01"/><lb ed="R040" n="0177b10"/>云正見。</p>
<lb ed="X" n="0591b02"/><lb ed="R040" n="0177b11"/><p xml:id="pX25p0591b0201">【論】徐士英註曰。大易所謂窒欲。窒則未免費力。孟
<lb ed="X" n="0591b03"/><lb ed="R040" n="0177b12"/>子所謂寡欲。寡則去猶未盡。今世尊所謂離欲。則
<lb ed="X" n="0591b04"/><lb ed="R040" n="0177b13"/>於人欲。灑然離脫矣。此言眞有喫緊爲人處。</p>
<lb ed="X" n="0591b05"/><lb ed="R040" n="0177b14"/><p xml:id="pX25p0591b0501">【講】佛又問之曰。阿羅漢作箇念頭。自謂我得這箇
<lb ed="X" n="0591b06"/><lb ed="R040" n="0177b15"/>道否。須菩提知其不然。而卽否之曰。阿羅漢性本
<lb ed="X" n="0591b07"/><lb ed="R040" n="0177b16"/>自空。實無一法可得也。設若阿羅漢作得道之念。
<lb ed="X" n="0591b08"/><lb ed="R040" n="0177b17"/>是所得心猶未除。卽着人我等四相矣。須菩提又
<lb ed="X" n="0591b09"/><lb ed="R040" n="0177b18"/>拈出平日所得佛說而印證之曰。世尊。佛當日曾
<lb ed="X" n="0591b10"/><lb ed="R040" n="0178a01"/>說我須菩提。一念不生。諸法無諍。得此之正見。於
<lb ed="X" n="0591b11"/><lb ed="R040" n="0178a02"/>諸弟子中。許我爲第一。必定是我。脫盡人欲。斷絕
<lb ed="X" n="0591b12"/><lb ed="R040" n="0178a03"/>此念。方是許我爲離欲阿羅漢也。</p>
<lb ed="X" n="0591b13"/><lb ed="R040" n="0178a04"/><p xml:id="pX25p0591b1301">【證】若訥禪師曰。無諍者。涅槃經云。須菩提。住虗空
<lb ed="X" n="0591b14"/><lb ed="R040" n="0178a05"/>地。若有衆生嫌我立者。我當終日端坐不起。嫌我
<lb ed="X" n="0591b15"/><lb ed="R040" n="0178a06"/>坐者。我當終日立不移處。卽此義也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0591b16"/><lb ed="R040" n="0178a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0591b1601">世尊。我若作是念。我得阿羅漢道。世尊則不說須菩
<lb ed="X" n="0591b17"/><lb ed="R040" n="0178a08"/>提是樂阿蘭那行者。以須菩提實無所行。而名須菩
<lb ed="X" n="0591b18"/><lb ed="R040" n="0178a09"/>提是樂阿蘭那行<note place="inline">樂音要。行音恨</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0591b19"/><lb ed="R040" n="0178a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0591b1901">【註】樂者。愛也。卽孔子曰。仁者樂山之謂。梵語阿蘭
<lb ed="X" n="0591b20"/><lb ed="R040" n="0178a11"/>那。此云無諍。謂其無人我行也。萌之於心。曰念。見
<lb ed="X" n="0591b21"/><lb ed="R040" n="0178a12"/>於修爲。曰行。實無所行者。古註云。本性空寂。雖隨
<lb ed="X" n="0591b22"/><lb ed="R040" n="0178a13"/>緣赴感。而實無所行。此說得之。</p>
<lb ed="X" n="0591b23"/><lb ed="R040" n="0178a14"/><p xml:id="pX25p0591b2301">【論】四果中皆有無字。乃無爲之法。所謂一切賢聖。
<lb ed="X" n="0591b24"/><lb ed="R040" n="0178a15"/>皆以無爲法而有差別。於此可證。徐士英註曰。佛
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0591c" n="0591c"/>
<lb ed="X" n="0591c01"/><lb ed="R040" n="0178a16"/>之有四果。猶孔子之有四敎。但佛所說四果。自有
<lb ed="X" n="0591c02"/><lb ed="R040" n="0178a17"/>等級。第一云不入色聲香味觸法。則是知欲境當
<lb ed="X" n="0591c03"/><lb ed="R040" n="0178a18"/>避。此果之初生。第二云一往來。則是蹈欲境不再。
<lb ed="X" n="0591c04"/><lb ed="R040" n="0178b01"/>此果之方碩。第三云不來。則是去欲境如遺。此果
<lb ed="X" n="0591c05"/><lb ed="R040" n="0178b02"/>之<anchor xml:id="nkr_note_add_0591c0501" n="0591c0501"/><anchor xml:id="beg0591c0501" n="0591c0501"/>已<anchor xml:id="end0591c0501"/>熟。第四云離欲。則是脫然無纖欲可除。此果
<lb ed="X" n="0591c06"/><lb ed="R040" n="0178b03"/>之旣收。伊川謂釋氏有上達而無下學。以此觀之。
<lb ed="X" n="0591c07"/><lb ed="R040" n="0178b04"/>亦是下學上達處。此言最當。然漸敎所以如此。若
<lb ed="X" n="0591c08"/><lb ed="R040" n="0178b05"/>是無上菩提頓悟眞空。卽此金剛般若波羅蜜。超
<lb ed="X" n="0591c09"/><lb ed="R040" n="0178b06"/>入佛地也。又何四果之足云。</p>
<lb ed="X" n="0591c10"/><lb ed="R040" n="0178b07"/><p xml:id="pX25p0591c1001">【講】須菩提恐大衆不知去所得心。故又詳言曰。我
<lb ed="X" n="0591c11"/><lb ed="R040" n="0178b08"/>若是作此思念。而必欲得阿羅漢道。則又生一妄
<lb ed="X" n="0591c12"/><lb ed="R040" n="0178b09"/>想。安得六欲頓空。佛卽不於諸大弟子中。說我須
<lb ed="X" n="0591c13"/><lb ed="R040" n="0178b10"/>菩提。是好樂寂靜之人。有是無諍之行也。何以見
<lb ed="X" n="0591c14"/><lb ed="R040" n="0178b11"/>之。以我須菩提。外雖所行。心中無一可得。無我無
<lb ed="X" n="0591c15"/><lb ed="R040" n="0178b12"/>人。其實無此樂阿蘭之行。方纔名我須菩提爲樂
<lb ed="X" n="0591c16"/><lb ed="R040" n="0178b13"/>阿蘭那行也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0591c17"/><lb ed="R040" n="0178b14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">莊嚴淨土分第十</cb:mulu><head>○莊嚴淨土分第十</head>
<lb ed="X" n="0591c18"/><lb ed="R040" n="0178b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0591c1801">佛吿須菩提。於意云何。如來昔在然燈佛所。於法有
<lb ed="X" n="0591c19"/><lb ed="R040" n="0178b16"/>所得不。不也。世尊。如來在然燈佛所。於法實無所得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0591c20"/><lb ed="R040" n="0178b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0591c2001">【註】然燈佛。卽定光佛也。乃釋迦佛授記之師。</p>
<lb ed="X" n="0591c21"/><lb ed="R040" n="0178b18"/><p xml:id="pX25p0591c2101">【論】佛自謂成佛實無所得。證前四果之無所得。夫
<lb ed="X" n="0591c22"/><lb ed="R040" n="0179a01"/>無相之理。乃我自有之眞性。其成佛。皆由我心之
<lb ed="X" n="0591c23"/><lb ed="R040" n="0179a02"/>自悟而得也。豈假師授言傳而後成哉。</p>
<lb ed="X" n="0591c24"/><lb ed="R040" n="0179a03"/><p xml:id="pX25p0591c2401">【講】佛恐諸菩薩所得心未除。執着住於有法。不生
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0592a" n="0592a"/>
<lb ed="X" n="0592a01"/><lb ed="R040" n="0179a04"/>淸淨心。故設是問。吿須菩提曰。我當初於然燈佛
<lb ed="X" n="0592a02"/><lb ed="R040" n="0179a05"/>處。得成無上菩提之道。果然得本師之法不。須菩
<lb ed="X" n="0592a03"/><lb ed="R040" n="0179a06"/>提卽解其意曰。不也。世尊。如來雖在本師處聽法。
<lb ed="X" n="0592a04"/><lb ed="R040" n="0179a07"/>不過因師開導。實乃自悟自修。本來無有。何曾有
<lb ed="X" n="0592a05"/><lb ed="R040" n="0179a08"/>法可得。以是得之於心傳也。</p>
<lb ed="X" n="0592a06"/><lb ed="R040" n="0179a09"/><p xml:id="pX25p0592a0601">【證】寒山詩曰。常聞釋迦佛。先受然燈記。然燈與釋
<lb ed="X" n="0592a07"/><lb ed="R040" n="0179a10"/>迦。祗論前後智。前後體非殊。異中無一異。一佛一
<lb ed="X" n="0592a08"/><lb ed="R040" n="0179a11"/>切佛。心是如來地。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0592a09"/><lb ed="R040" n="0179a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0592a0901">須菩提。於意云何。菩薩莊嚴佛土不。不也。世尊。何以
<lb ed="X" n="0592a10"/><lb ed="R040" n="0179a13"/>故。莊嚴佛土者。卽非莊嚴。是名莊嚴<note place="inline">土讀度</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0592a11"/><lb ed="R040" n="0179a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0592a1101">【講】世間所謂莊嚴者。造寺作塔。行種種善事。是有
<lb ed="X" n="0592a12"/><lb ed="R040" n="0179a15"/>相莊嚴也。佛恐人認做這樣莊嚴。故呼須菩提而
<lb ed="X" n="0592a13"/><lb ed="R040" n="0179a16"/>謂之曰。菩薩於佛土之中。果作善緣福業。還莊嚴
<lb ed="X" n="0592a14"/><lb ed="R040" n="0179a17"/>不。須菩提據理以答之。不也。世尊。何以故也。佛所
<lb ed="X" n="0592a15"/><lb ed="R040" n="0179a18"/>謂莊嚴者。卽非外貌相好之莊嚴。必其心地明潔。
<lb ed="X" n="0592a16"/><lb ed="R040" n="0179b01"/>如太虗中。萬行俱足。此所以名爲莊嚴也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0592a17"/><lb ed="R040" n="0179b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0592a1701">是故須菩提。諸菩薩摩訶薩應如是生淸淨心。不應
<lb ed="X" n="0592a18"/><lb ed="R040" n="0179b03"/>住色生心。不應住聲香味觸法生心。應無所住而生
<lb ed="X" n="0592a19"/><lb ed="R040" n="0179b04"/>其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0592a20"/><lb ed="R040" n="0179b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0592a2001">【註】應者。當也。諸菩薩。指大修行人而言也。無所住。
<lb ed="X" n="0592a21"/><lb ed="R040" n="0179b06"/>不住着在一處。凝滯不化也。葢此心。神明莫測。變
<lb ed="X" n="0592a22"/><lb ed="R040" n="0179b07"/>化無窮。是眞淨土也。不淸淨。則逐境遷移。放逸莫
<lb ed="X" n="0592a23"/><lb ed="R040" n="0179b08"/>檢。便着六塵。而多能所矣。</p>
<lb ed="X" n="0592a24"/><lb ed="R040" n="0179b09"/><p xml:id="pX25p0592a2401">【論】心若有住。則爲有物。所以佛說應無所住。正欲
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0592b" n="0592b"/>
<lb ed="X" n="0592b01"/><lb ed="R040" n="0179b10"/>人不住色聲香味等六塵。惟應無所住而生淸淨
<lb ed="X" n="0592b02"/><lb ed="R040" n="0179b11"/>也。心無所住。則絲毫不掛。萬境澄徹。卽淸淨也。譬
<lb ed="X" n="0592b03"/><lb ed="R040" n="0179b12"/>若百花林裡過。一葉不沾身。又若一鏡當空。無所
<lb ed="X" n="0592b04"/><lb ed="R040" n="0179b13"/>不照。何等淸淨。如先着一物。則空明遮蔽。焉能照
<lb ed="X" n="0592b05"/><lb ed="R040" n="0179b14"/>物。黃梅夜授至此。六祖言下大悟。</p>
<lb ed="X" n="0592b06"/><lb ed="R040" n="0179b15"/><p xml:id="pX25p0592b0601">【講】佛吿須菩提曰。菩薩莊嚴。旣不在於外飾。則當
<lb ed="X" n="0592b07"/><lb ed="R040" n="0179b16"/>反而求之於心。使泰宇之中。湛然常虗。無一毫染
<lb ed="X" n="0592b08"/><lb ed="R040" n="0179b17"/>濁。靈臺之內。寂然常定。無一絲擾亂。當如是生淸
<lb ed="X" n="0592b09"/><lb ed="R040" n="0179b18"/>淨心。不當住在色聲香味觸法上生心。便爲六塵
<lb ed="X" n="0592b10"/><lb ed="R040" n="0180a01"/>所縛。妄念旋起。鮮能淸淨矣。爾當知此淸淨心。妙
<lb ed="X" n="0592b11"/><lb ed="R040" n="0180a02"/>湛圓寂。不泥方所。本無所住也。於無所住而生其
<lb ed="X" n="0592b12"/><lb ed="R040" n="0180a03"/>心。如明鏡當前。物來悉照。物去卽空。自然十分淸
<lb ed="X" n="0592b13"/><lb ed="R040" n="0180a04"/>淨。是淨土莊嚴。孰甚焉。</p>
<lb ed="X" n="0592b14"/><lb ed="R040" n="0180a05"/><p xml:id="pX25p0592b1401">【證】六祖聞應無所住而生其心。卽大悟曰。何期自
<lb ed="X" n="0592b15"/><lb ed="R040" n="0180a06"/>性本自淸淨。何期自性本不生滅。何期自性本自
<lb ed="X" n="0592b16"/><lb ed="R040" n="0180a07"/>具足。何期自性本無搖動。五祖曰。不識本心。學法
<lb ed="X" n="0592b17"/><lb ed="R040" n="0180a08"/>無益。若言下。識自本心。見自本性。卽名丈夫大人。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0592b18"/><lb ed="R040" n="0180a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0592b1801">須菩提。譬如有人。身如<name role="" type="person">須彌山</name>王。於意云何。是身爲
<lb ed="X" n="0592b19"/><lb ed="R040" n="0180a10"/>大不。須菩提言。甚大。世尊。何以故。佛說非身。是名大
<lb ed="X" n="0592b20"/><lb ed="R040" n="0180a11"/>身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0592b21"/><lb ed="R040" n="0180a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0592b2101">【註】<name role="" type="person">須彌山</name>。高廣三百三十六萬里。爲衆山之王。以
<lb ed="X" n="0592b22"/><lb ed="R040" n="0180a13"/>此喩人身之大。不過假設其詞。如七寶滿三千大
<lb ed="X" n="0592b23"/><lb ed="R040" n="0180a14"/>千之類。</p>
<lb ed="X" n="0592b24"/><lb ed="R040" n="0180a15"/><p xml:id="pX25p0592b2401">【論】徐士英曰。此分凡四段。純是釋氏說心處。第一
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0592c" n="0592c"/>
<lb ed="X" n="0592c01"/><lb ed="R040" n="0180a16"/>段。謂本心之善。能自覺悟。不是從他人處得來。第
<lb ed="X" n="0592c02"/><lb ed="R040" n="0180a17"/>二段。謂涵養此心。須用持敬。第三段。謂打破敬字。
<lb ed="X" n="0592c03"/><lb ed="R040" n="0180a18"/>全是人欲。須當淸淨此心。莫使一毫人欲染着。第
<lb ed="X" n="0592c04"/><lb ed="R040" n="0180b01"/>四段。生出一件譬喩。言此心之大。包括宇宙。萬化
<lb ed="X" n="0592c05"/><lb ed="R040" n="0180b02"/>皆從此出。雖<name role="" type="person">須彌山</name>王。不足以喩其大。此說極當。</p>
<lb ed="X" n="0592c06"/><lb ed="R040" n="0180b03"/><p xml:id="pX25p0592c0601">【講】佛恐須菩提。錯認色身爲大。不知心爲大。又爲
<lb ed="X" n="0592c07"/><lb ed="R040" n="0180b04"/>之辨論。譬如有人。身如<name role="" type="person">須彌山</name>王。可以言大否。須
<lb ed="X" n="0592c08"/><lb ed="R040" n="0180b05"/>菩提深悟佛意。乃以甚大對之。何以見之。色身雖
<lb ed="X" n="0592c09"/><lb ed="R040" n="0180b06"/>大如<name role="" type="person">須彌山</name>王。爲有生滅。必竟不名大身。佛說非
<lb ed="X" n="0592c10"/><lb ed="R040" n="0180b07"/>身。纔是我之淸淨本心。乃眞法身也。此心包廓太
<lb ed="X" n="0592c11"/><lb ed="R040" n="0180b08"/>虗。周藏沙界。無相無住。頓入圓明。豈<name role="" type="person">須彌山</name>所能
<lb ed="X" n="0592c12"/><lb ed="R040" n="0180b09"/>比量哉。是名爲大身也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0592c13"/><lb ed="R040" n="0180b10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無爲福勝分第十一</cb:mulu><head>○無爲福勝分第十一</head>
<lb ed="X" n="0592c14"/><lb ed="R040" n="0180b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0592c1401">須菩提。如恒河中所有沙數。如是沙等恒河。於意云
<lb ed="X" n="0592c15"/><lb ed="R040" n="0180b12"/>何。是諸恒河沙。寧爲多不。須菩提言。甚多。世尊。但諸
<lb ed="X" n="0592c16"/><lb ed="R040" n="0180b13"/>恒河。尙多無數。何況其沙。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0592c17"/><lb ed="R040" n="0180b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0592c1701">【註】西土有河。名曰恒河。從阿耨池東流出。周迴四
<lb ed="X" n="0592c18"/><lb ed="R040" n="0180b15"/>十里。沙細如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0592001" n="0592001"/><g ref="#CB15097">麫</g>。佛多在此處說法。故取以爲喩。西
<lb ed="X" n="0592c19"/><lb ed="R040" n="0180b16"/>土只有一箇恒河。焉有許多恒河。亦是假說之言。
<lb ed="X" n="0592c20"/><lb ed="R040" n="0180b17"/>如<name role="" type="person">須彌山</name>王之說。</p>
<lb ed="X" n="0592c21"/><lb ed="R040" n="0180b18"/><p xml:id="pX25p0592c2101">【講】佛以衆人之所易見者。先反詰之。恒河多沙固
<lb ed="X" n="0592c22"/><lb ed="R040" n="0181a01"/>多矣。設或不止一恒河。數其如沙之多恒河。是諸
<lb ed="X" n="0592c23"/><lb ed="R040" n="0181a02"/>恒河。多乎不多。須菩提答言。甚多。但諸恒河。且多
<lb ed="X" n="0592c24"/><lb ed="R040" n="0181a03"/>而無數。何況河中之沙乎。言多而又多也。佛設此
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0593a" n="0593a"/>
<lb ed="X" n="0593a01"/><lb ed="R040" n="0181a04"/>喩。以爲較量福德多寡之張本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0593a02"/><lb ed="R040" n="0181a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0593a0201">須菩提。我今實言吿汝。若有善男子･善女人。以七寶
<lb ed="X" n="0593a03"/><lb ed="R040" n="0181a06"/>滿爾所恒河沙數三千大千世界。以用布施。得福多
<lb ed="X" n="0593a04"/><lb ed="R040" n="0181a07"/>不。須菩提言。甚多。世尊。佛吿須菩提。若善男子･善女
<lb ed="X" n="0593a05"/><lb ed="R040" n="0181a08"/>人。於此經中。乃至受持四句偈等。爲他人說。而此福
<lb ed="X" n="0593a06"/><lb ed="R040" n="0181a09"/>德勝前福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0593a07"/><lb ed="R040" n="0181a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0593a0701">【講】佛謂須菩提。我今以朴實言語吿汝。若有善男
<lb ed="X" n="0593a08"/><lb ed="R040" n="0181a11"/>女。以七寶等物。滿爾所謂恒河沙數。盡三千大千
<lb ed="X" n="0593a09"/><lb ed="R040" n="0181a12"/>世界。布施與人。所得之福。多乎不多。須菩提卽以
<lb ed="X" n="0593a10"/><lb ed="R040" n="0181a13"/>甚多答之。佛又再呼而吿之曰。若有善男善女。於
<lb ed="X" n="0593a11"/><lb ed="R040" n="0181a14"/>此經中乃至四句偈等。信而受之於心。會其妙義。
<lb ed="X" n="0593a12"/><lb ed="R040" n="0181a15"/>而毫無所疑。堅而持之於心。存其精蘊。而毫無所
<lb ed="X" n="0593a13"/><lb ed="R040" n="0181a16"/>失。必見自<anchor xml:id="nkr_note_add_0593a1301" n="0593a1301"/><anchor xml:id="beg0593a1301" n="0593a1301"/>己<anchor xml:id="end0593a1301"/>眞如。菩提三智。朗然備矣。又能以此
<lb ed="X" n="0593a14"/><lb ed="R040" n="0181a17"/>眞空妙義。爲人解說。使人聽聞之下。心地開通。明
<lb ed="X" n="0593a15"/><lb ed="R040" n="0181a18"/>了自性。可以脫離輪迴。永超生死。則是人<anchor xml:id="nkr_note_add_0593a1501" n="0593a1501"/><anchor xml:id="beg0593a1501" n="0593a1501"/>己<anchor xml:id="end0593a1501"/>兼成
<lb ed="X" n="0593a16"/><lb ed="R040" n="0181b01"/>自他俱利。此其福卽無爲福也。所獲利益之多。豈
<lb ed="X" n="0593a17"/><lb ed="R040" n="0181b02"/>恒沙布施者可同日語哉。</p>
<lb ed="X" n="0593a18"/><lb ed="R040" n="0181b03"/><p xml:id="pX25p0593a1801">【證】華嚴經云。譬如暗中寶。無燈不可見。此喩菩提
<lb ed="X" n="0593a19"/><lb ed="R040" n="0181b04"/>妙道。非佛法不至。又喩佛法。非參悟不明。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0593a20"/><lb ed="R040" n="0181b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">尊重正敎分第十二</cb:mulu><head>○尊重正敎分第十二</head>
<lb ed="X" n="0593a21"/><lb ed="R040" n="0181b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0593a2101">復次。須菩提。隨說是經乃至四句偈等。當知此處。一
<lb ed="X" n="0593a22"/><lb ed="R040" n="0181b07"/>切世間天人阿修羅。皆應供養。如佛塔廟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0593a23"/><lb ed="R040" n="0181b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0593a2301">【註】隨者。隨其所在之處也。當知此處者。謂此心也。
<lb ed="X" n="0593a24"/><lb ed="R040" n="0181b09"/>天者。四天之類。人者。世間之人。阿修羅。有三種。一
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0593b" n="0593b"/>
<lb ed="X" n="0593b01"/><lb ed="R040" n="0181b10"/>屬天趣。一屬人趣。一屬畜生趣。大槩如人爾。唯嗔
<lb ed="X" n="0593b02"/><lb ed="R040" n="0181b11"/>恨心重。故托生於此。六道中。不言地獄餓鬼畜生
<lb ed="X" n="0593b03"/><lb ed="R040" n="0181b12"/>者。以三等之蠢昧不知其理故也。</p>
<lb ed="X" n="0593b04"/><lb ed="R040" n="0181b13"/><p xml:id="pX25p0593b0401">【講】佛再謂須菩提云。若或有人。隨其所在。便能演
<lb ed="X" n="0593b05"/><lb ed="R040" n="0181b14"/>說此經之言。乃至四句偈等之妙。令諸聽者。除迷
<lb ed="X" n="0593b06"/><lb ed="R040" n="0181b15"/>妄心。則一卷眞經。當知在此處身中矣。自然感得
<lb ed="X" n="0593b07"/><lb ed="R040" n="0181b16"/>天人阿修羅等。皆來恭敬。如佛之塔廟。慇懃瞻禮。
<lb ed="X" n="0593b08"/><lb ed="R040" n="0181b17"/>可見此經此偈。最上希有也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0593b09"/><lb ed="R040" n="0181b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0593b0901">何況有人。盡能受持讀誦。須菩提。當知是人。成就最
<lb ed="X" n="0593b10"/><lb ed="R040" n="0182a01"/>上第一希有之法。若是經典所在之處。則爲有佛。若
<lb ed="X" n="0593b11"/><lb ed="R040" n="0182a02"/>尊重弟子。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0593b12"/><lb ed="R040" n="0182a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0593b1201">【註】受持註。見前第二十五葉。對文曰讀。背文曰誦。
<lb ed="X" n="0593b13"/><lb ed="R040" n="0182a04"/>讀誦者。口熟其文。心解其義也。</p>
<lb ed="X" n="0593b14"/><lb ed="R040" n="0182a05"/><p xml:id="pX25p0593b1401">【講】夫講說經中之義。尙能感天龍八部供養如此。
<lb ed="X" n="0593b15"/><lb ed="R040" n="0182a06"/>何況有人。盡能以此全經。受持而體騐於心。讀誦
<lb ed="X" n="0593b16"/><lb ed="R040" n="0182a07"/>而研窮其義。則此無相無住之理。乃阿耨多羅三
<lb ed="X" n="0593b17"/><lb ed="R040" n="0182a08"/>藐三菩提之法。眞最上而無以加也。第一而無可
<lb ed="X" n="0593b18"/><lb ed="R040" n="0182a09"/>比也。又絕無而僅有也。定知此人。以一心而成就
<lb ed="X" n="0593b19"/><lb ed="R040" n="0182a10"/>之。得其全體矣。何以見此法能成就也。蓋所在之
<lb ed="X" n="0593b20"/><lb ed="R040" n="0182a11"/>處。常修佛行。卽自心是佛。不從外得。經在是則佛
<lb ed="X" n="0593b21"/><lb ed="R040" n="0182a12"/>在是。而弟子之所尊崇。而敬重者。亦在是。宛然佛
<lb ed="X" n="0593b22"/><lb ed="R040" n="0182a13"/>法僧。三寶共居焉。安得而不成就之也。</p>
<lb ed="X" n="0593b23"/><lb ed="R040" n="0182a14"/><p xml:id="pX25p0593b2301">【證】六祖曰。摩訶般若波羅蜜。最尊最上最第一。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0593b24"/><lb ed="R040" n="0182a15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">如法受持分第十三</cb:mulu><head>○如法受持分第十三</head>
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0593c" n="0593c"/>
<lb ed="X" n="0593c01"/><lb ed="R040" n="0182a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0593c0101">爾時須菩提白佛言。世尊。當何名此經。我等云何奉
<lb ed="X" n="0593c02"/><lb ed="R040" n="0182a17"/>持。佛吿須菩提。是經名爲金剛般若波羅蜜。以是名
<lb ed="X" n="0593c03"/><lb ed="R040" n="0182a18"/>字。汝當奉持。所以者何。須菩提。佛說般若波羅蜜。卽
<lb ed="X" n="0593c04"/><lb ed="R040" n="0182b01"/>非般若波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0593c05"/><lb ed="R040" n="0182b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0593c0501">【論】此分大意。全在人受持上。然受此法易。持此法
<lb ed="X" n="0593c06"/><lb ed="R040" n="0182b03"/>難。所以首段未說着受。先講一箇持字。後言細而
<lb ed="X" n="0593c07"/><lb ed="R040" n="0182b04"/>微塵。大而世界。妙而佛之色身。皆爲虗妄。但有名
<lb ed="X" n="0593c08"/><lb ed="R040" n="0182b05"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0593c0801" n="0593c0801"/><anchor xml:id="beg0593c0801" n="0593c0801"/>已<anchor xml:id="end0593c0801"/>。至於捨命布施。俱是不實。惟我此經。乃眞空
<lb ed="X" n="0593c09"/><lb ed="R040" n="0182b06"/>本性。獲福無量也。</p>
<lb ed="X" n="0593c10"/><lb ed="R040" n="0182b07"/><p xml:id="pX25p0593c1001">【講】須菩提聞前所說。成就最上之法。深有歆慕。但
<lb ed="X" n="0593c11"/><lb ed="R040" n="0182b08"/>未知受持之道何如。故白佛云。此經當以何義命
<lb ed="X" n="0593c12"/><lb ed="R040" n="0182b09"/>名。我等當以何道奉持。佛答。是經名金剛般若波
<lb ed="X" n="0593c13"/><lb ed="R040" n="0182b10"/>羅蜜。乃無上菩提妙心。無相無住。直至諸佛彼岸。
<lb ed="X" n="0593c14"/><lb ed="R040" n="0182b11"/>此爲最上希有之法。汝當奉行而持守也。其故惟
<lb ed="X" n="0593c15"/><lb ed="R040" n="0182b12"/>何。然我所說般若波羅蜜。卽非徒取其名。正以妙
<lb ed="X" n="0593c16"/><lb ed="R040" n="0182b13"/>明本性。湛若太虗。體旣尙無。何名之有。如來恐人
<lb ed="X" n="0593c17"/><lb ed="R040" n="0182b14"/>生斷滅見。不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0593c1701" n="0593c1701"/><anchor xml:id="beg0593c1701" n="0593c1701"/>已<anchor xml:id="end0593c1701"/>而強名金剛般若波羅蜜也。</p>
<lb ed="X" n="0593c18"/><lb ed="R040" n="0182b15"/><p xml:id="pX25p0593c1801">【證】三昧經曰。心無心相。不取虗空。不依佛地。不住
<lb ed="X" n="0593c19"/><lb ed="R040" n="0182b16"/>智慧。是般若波羅蜜。眞妙理也。傅大士曰。恐人生
<lb ed="X" n="0593c20"/><lb ed="R040" n="0182b17"/>斷見。權且立虗名。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0593c21"/><lb ed="R040" n="0182b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0593c2101">須菩提。於意云何。如來有所說法不。須菩提白佛言。
<lb ed="X" n="0593c22"/><lb ed="R040" n="0183a01"/>世尊。如來無所說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0593c23"/><lb ed="R040" n="0183a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0593c2301">【講】般若之法。心法也。如人飮水。冷煖自知。何所形
<lb ed="X" n="0593c24"/><lb ed="R040" n="0183a03"/>其擬議。若有所說。卽謗佛也。故佛問有所說法否。
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0594a" n="0594a"/>
<lb ed="X" n="0594a01"/><lb ed="R040" n="0183a04"/>須菩提答云。如來無所說。自性自悟。直下何容開
<lb ed="X" n="0594a02"/><lb ed="R040" n="0183a05"/>口處。所以無得無說矣。</p>
<lb ed="X" n="0594a03"/><lb ed="R040" n="0183a06"/><p xml:id="pX25p0594a0301">【證】世尊臨入涅槃。文殊請佛再轉法輪。世尊咄云。
<lb ed="X" n="0594a04"/><lb ed="R040" n="0183a07"/>吾住世四十九年。未嘗說着一字。汝請再轉法輪。
<lb ed="X" n="0594a05"/><lb ed="R040" n="0183a08"/>是吾曾轉法輪耶。又佛偈曰。始從成道後。終至<g ref="#CB02494">䟦</g>
<lb ed="X" n="0594a06"/><lb ed="R040" n="0183a09"/>提河。於是二間中。未嘗說一字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0594a07"/><lb ed="R040" n="0183a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0594a0701">須菩提。於意云何。三千大千世界。所有微塵。是爲多
<lb ed="X" n="0594a08"/><lb ed="R040" n="0183a11"/>不。須菩提言。甚多。世尊。須菩提。諸微塵如來說非微
<lb ed="X" n="0594a09"/><lb ed="R040" n="0183a12"/>塵。是名微塵。如來說世界。非世界。是名世界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0594a10"/><lb ed="R040" n="0183a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0594a1001">【論】世界微塵卽依報也。傅大士頌云。積塵成世界。
<lb ed="X" n="0594a11"/><lb ed="R040" n="0183a14"/>析界作微塵。言此者。正見纖毫塵垢。世間境界。皆
<lb ed="X" n="0594a12"/><lb ed="R040" n="0183a15"/>幻妄不實。佛與衆生。同處此塵世中。但心有迷悟
<lb ed="X" n="0594a13"/><lb ed="R040" n="0183a16"/>不同。佛之心。淸淨心也。卽成淸淨世界。衆生之心。
<lb ed="X" n="0594a14"/><lb ed="R040" n="0183a17"/>汚濁心也。卽成汚濁世界。在人之自修何如耳。</p>
<lb ed="X" n="0594a15"/><lb ed="R040" n="0183a18"/><p xml:id="pX25p0594a1501">【講】佛吿須菩提云。三千大千世界。所有微細塵埃。
<lb ed="X" n="0594a16"/><lb ed="R040" n="0183b01"/>果爲名否。須菩提以爲世界固多。而微塵不勝其
<lb ed="X" n="0594a17"/><lb ed="R040" n="0183b02"/>多。佛又呼而吿之。如來說諸微塵者。原是幻妄之
<lb ed="X" n="0594a18"/><lb ed="R040" n="0183b03"/>物。雖有色聲香味觸法之多。紛紛亂起。而虗靈之
<lb ed="X" n="0594a19"/><lb ed="R040" n="0183b04"/>府。太空澄徹。豈有纖毫塵垢之所點汚。故言不是
<lb ed="X" n="0594a20"/><lb ed="R040" n="0183b05"/>微塵。乃假名爲微塵也。如來所說世界者。葢山河
<lb ed="X" n="0594a21"/><lb ed="R040" n="0183b06"/>大地。明暗色空。原不是我心中本有的。只因妄想
<lb ed="X" n="0594a22"/><lb ed="R040" n="0183b07"/>安立故也。人於世界中。識得不是世界。則心地廓
<lb ed="X" n="0594a23"/><lb ed="R040" n="0183b08"/>然。淨無瑕穢。便是出世間法。非世界之所能囿。是
<lb ed="X" n="0594a24"/><lb ed="R040" n="0183b09"/>名爲世界也。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0594b" n="0594b"/>
<lb ed="X" n="0594b01"/><lb ed="R040" n="0183b10"/><p xml:id="pX25p0594b0101">【證】圓覺經云。幻心滅故。幻塵亦滅。世尊答文殊曰。
<lb ed="X" n="0594b02"/><lb ed="R040" n="0183b11"/>在世離世。在塵離塵。是爲究竟法。正此意也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0594b03"/><lb ed="R040" n="0183b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0594b0301">須菩提。於意云何。可以三十二相見如來不。不也。世
<lb ed="X" n="0594b04"/><lb ed="R040" n="0183b13"/>尊。不可以三十二相得見如來。何以故。如來說三十
<lb ed="X" n="0594b05"/><lb ed="R040" n="0183b14"/>二相。卽是非相。是名三十二相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0594b06"/><lb ed="R040" n="0183b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0594b0601">【註】三十二相。如眼耳鼻舌等類。此乃色聲佛也。凡
<lb ed="X" n="0594b07"/><lb ed="R040" n="0183b16"/>所有相。皆是虗妄者也。</p>
<lb ed="X" n="0594b08"/><lb ed="R040" n="0183b17"/><p xml:id="pX25p0594b0801">【講】佛問須菩提。可以此三十二相見如來不。須菩
<lb ed="X" n="0594b09"/><lb ed="R040" n="0183b18"/>提言。如來之相。雖勝妙殊絕。不宜以形色求之。何
<lb ed="X" n="0594b10"/><lb ed="R040" n="0184a01"/>以故。葢如來所說相者。非眞相也。妙體如如。湛然
<lb ed="X" n="0594b11"/><lb ed="R040" n="0184a02"/>常寂。乃諸佛本心者也。是名三十二相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0594b12"/><lb ed="R040" n="0184a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0594b1201">須菩提。若有善男子･善女人。以恒河沙等身命布施。
<lb ed="X" n="0594b13"/><lb ed="R040" n="0184a04"/>若復有人。於此經中。乃至受持四句偈等。爲他人說。
<lb ed="X" n="0594b14"/><lb ed="R040" n="0184a05"/>其福甚多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0594b15"/><lb ed="R040" n="0184a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0594b1501">【論】前借捨財以明勝。此借捨身以辨多。</p>
<lb ed="X" n="0594b16"/><lb ed="R040" n="0184a07"/><p xml:id="pX25p0594b1601">【講】佛又曰。世間所重者。莫過於身命。若有人以恒
<lb ed="X" n="0594b17"/><lb ed="R040" n="0184a08"/>河沙之多。比此身命布施。如摩頂放踵。利天下爲
<lb ed="X" n="0594b18"/><lb ed="R040" n="0184a09"/>之。其所獲之福。視寶施之福。尤有加焉。但不明本
<lb ed="X" n="0594b19"/><lb ed="R040" n="0184a10"/>性。特頑福而<anchor xml:id="nkr_note_add_0594b1901" n="0594b1901"/><anchor xml:id="beg0594b1901" n="0594b1901"/>已<anchor xml:id="end0594b1901"/>。若以此經反四句偈等。受持而講
<lb ed="X" n="0594b20"/><lb ed="R040" n="0184a11"/>說之。自利利他。其獲福無量。較彼捨身者。不甚多
<lb ed="X" n="0594b21"/><lb ed="R040" n="0184a12"/>乎。此金剛般若波羅蜜法。汝當受持可也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0594b22"/><lb ed="R040" n="0184a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">離相寂如分第十四</cb:mulu><head>○離相寂如分第十四</head>
<lb ed="X" n="0594b23"/><lb ed="R040" n="0184a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0594b2301">爾時須菩提。聞說是經。深解義趣。涕淚悲泣而白佛
<lb ed="X" n="0594b24"/><lb ed="R040" n="0184a15"/>言。希有。世尊。佛說如是甚深經典。我從昔來。所得慧
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0594c" n="0594c"/>
<lb ed="X" n="0594c01"/><lb ed="R040" n="0184a16"/>眼。未曾得聞如是之經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0594c02"/><lb ed="R040" n="0184a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0594c0201">【註】深解者。心中大悟也。義趣者。義理旨趣也。慧眼
<lb ed="X" n="0594c03"/><lb ed="R040" n="0184a18"/>者。聖人之心有七竅。一聞千悟。此智慧眼也。</p>
<lb ed="X" n="0594c04"/><lb ed="R040" n="0184b01"/><p xml:id="pX25p0594c0401">【講】須菩提一聞佛言。心中便悟理趣。自傷得聞此
<lb ed="X" n="0594c05"/><lb ed="R040" n="0184b02"/>經之晚。乃涕淚悲泣。而白佛言。世間之少有。我世
<lb ed="X" n="0594c06"/><lb ed="R040" n="0184b03"/>尊也。說此金剛經。深奧典章。雖我昔來。有此慧眼。
<lb ed="X" n="0594c07"/><lb ed="R040" n="0184b04"/>善能聆悟者。未曾得聞此之經之精奧。昔所未聞。
<lb ed="X" n="0594c08"/><lb ed="R040" n="0184b05"/>而今聞之。其且悲且喜。當何如哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0594c09"/><lb ed="R040" n="0184b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0594c0901">世尊。若復有人。得聞是經。信心淸淨。則生實相。當知
<lb ed="X" n="0594c10"/><lb ed="R040" n="0184b07"/>是人。成就第一希有功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0594c11"/><lb ed="R040" n="0184b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0594c1101">【論】人能信實相者。卽是非相。若有少相。卽非實相。
<lb ed="X" n="0594c12"/><lb ed="R040" n="0184b09"/>故以無相爲實相。如來說此。而人能信。豈非第一
<lb ed="X" n="0594c13"/><lb ed="R040" n="0184b10"/>希有。言生實相者。此是無生生也。信心淸淨者。信
<lb ed="X" n="0594c14"/><lb ed="R040" n="0184b11"/>本來心。無法可得。不起妄念。心常空寂。湛然淸淨
<lb ed="X" n="0594c15"/><lb ed="R040" n="0184b12"/>也。了悟萬法。由此淨心建立。是名實相。經以福兼
<lb ed="X" n="0594c16"/><lb ed="R040" n="0184b13"/>德者屢矣。此獨變福言功。謂功成果滿之時。其福
<lb ed="X" n="0594c17"/><lb ed="R040" n="0184b14"/>不足道也。</p>
<lb ed="X" n="0594c18"/><lb ed="R040" n="0184b15"/><p xml:id="pX25p0594c1801">【講】須菩提言。我旣聞是經矣。<anchor xml:id="nkr_note_add_0594c1801" n="0594c1801"/><anchor xml:id="beg0594c1801" n="0594c1801"/>已<anchor xml:id="end0594c1801"/>悟自性淸淨中。本
<lb ed="X" n="0594c19"/><lb ed="R040" n="0184b16"/>來有此眞實相矣。但恐悟之者之少也。若再有人
<lb ed="X" n="0594c20"/><lb ed="R040" n="0184b17"/>得聞是經。一念發篤信之心。其心純是天眞。毫無
<lb ed="X" n="0594c21"/><lb ed="R040" n="0184b18"/>欲塵所累。便得淸淨般若慧光。如露柱燈籠。而眞
<lb ed="X" n="0594c22"/><lb ed="R040" n="0185a01"/>實不虗之相從此生矣。卽是我心之功德也。當知
<lb ed="X" n="0594c23"/><lb ed="R040" n="0185a02"/>是人。成就諸佛第一希有功德。莫能出乎其右矣。</p>
<lb ed="X" n="0594c24"/><lb ed="R040" n="0185a03"/><p xml:id="pX25p0594c2401">【證】圓覺經云。一切實相。性淸淨故。六祖云。從淸淨
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0595a" n="0595a"/>
<lb ed="X" n="0595a01"/><lb ed="R040" n="0185a04"/>體中。流出般若波羅蜜多。又云功德在法身中。非
<lb ed="X" n="0595a02"/><lb ed="R040" n="0185a05"/>在於福。卽此義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595a03"/><lb ed="R040" n="0185a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0595a0301">世尊。是實相者。則是非相。是故如來說名實相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595a04"/><lb ed="R040" n="0185a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0595a0401">【論】則是非相者。實相無相。故言爲非。不是無實相。
<lb ed="X" n="0595a05"/><lb ed="R040" n="0185a08"/>如龜毛兔角。只說龜無毛･兔無角。不是說無龜無
<lb ed="X" n="0595a06"/><lb ed="R040" n="0185a09"/>兔。正猶達磨所謂水中鹽味。色裏膠靑云耳。世儒
<lb ed="X" n="0595a07"/><lb ed="R040" n="0185a10"/>不思細細根究。一味班駁佛是虗無寂滅。妄矣。</p>
<lb ed="X" n="0595a08"/><lb ed="R040" n="0185a11"/><p xml:id="pX25p0595a0801">【講】須菩提稱世尊而言。我所謂實相者。謂實理也。
<lb ed="X" n="0595a09"/><lb ed="R040" n="0185a12"/>般若實相。如太虗空。本然未有形迹。若悟實相。不
<lb ed="X" n="0595a10"/><lb ed="R040" n="0185a13"/>可執着爲實相。此如來所名實相者也。</p>
<lb ed="X" n="0595a11"/><lb ed="R040" n="0185a14"/><p xml:id="pX25p0595a1101">【證】傅大士云。彼岸更求離。趙州云。佛之一字。吾不
<lb ed="X" n="0595a12"/><lb ed="R040" n="0185a15"/>忍聞。此說得之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595a13"/><lb ed="R040" n="0185a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0595a1301">世尊。我今得聞如是經典。信解受持。不足爲難。若當
<lb ed="X" n="0595a14"/><lb ed="R040" n="0185a17"/>來世。後五百歲。其有衆生。得聞是經。信解受持。是人
<lb ed="X" n="0595a15"/><lb ed="R040" n="0185a18"/>則爲第一希有。何以故。此人無我相人相衆生相壽
<lb ed="X" n="0595a16"/><lb ed="R040" n="0185b01"/>者相。所以者何。我相卽是非相。人相衆生相壽者相
<lb ed="X" n="0595a17"/><lb ed="R040" n="0185b02"/>卽是非相。何以故。離一切諸相。則名諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595a18"/><lb ed="R040" n="0185b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0595a1801">【註】信解者。心無所疑。而了然悟也。受持者。心旣領
<lb ed="X" n="0595a19"/><lb ed="R040" n="0185b04"/>納而守之堅也。</p>
<lb ed="X" n="0595a20"/><lb ed="R040" n="0185b05"/><p xml:id="pX25p0595a2001">【講】須菩提言。我今得聞此經。以我從來之慧眼。自
<lb ed="X" n="0595a21"/><lb ed="R040" n="0185b06"/>能信其言之實。解其理之妙。聽受而持守之。言下
<lb ed="X" n="0595a22"/><lb ed="R040" n="0185b07"/>承當。不爲難事。若當來世。年久之時。有衆生聞是
<lb ed="X" n="0595a23"/><lb ed="R040" n="0185b08"/>經者。信解受持。則此人明了自性。眞第一等人而
<lb ed="X" n="0595a24"/><lb ed="R040" n="0185b09"/>不易得者也。何故此人不多有也。以其頓悟眞空。
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0595b" n="0595b"/>
<lb ed="X" n="0595b01"/><lb ed="R040" n="0185b10"/>必無人我等四相。所以然者。因般若波羅蜜。人我
<lb ed="X" n="0595b02"/><lb ed="R040" n="0185b11"/>兩忘。凡壽盡泯。原無一法可得。卽非四相也。若離
<lb ed="X" n="0595b03"/><lb ed="R040" n="0185b12"/>一切諸相。其心空寂。卽到覺地。與諸佛齊驅並駕。
<lb ed="X" n="0595b04"/><lb ed="R040" n="0185b13"/>名爲佛矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595b05"/><lb ed="R040" n="0185b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0595b0501">佛吿須菩提。如是。如是。若復有人。得聞是經。不驚不
<lb ed="X" n="0595b06"/><lb ed="R040" n="0185b15"/>怖不畏。當知是人甚爲希有。<note place="inline">怖音布</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595b07"/><lb ed="R040" n="0185b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0595b0701">【註】如是者。所言當乎其理也。驚者。駭其言之過也。
<lb ed="X" n="0595b08"/><lb ed="R040" n="0185b17"/>怖者。恐其道之高也。畏者。怯其行之難也。此便是
<lb ed="X" n="0595b09"/><lb ed="R040" n="0185b18"/>不能信解受持矣。</p>
<lb ed="X" n="0595b10"/><lb ed="R040" n="0186a01"/><p xml:id="pX25p0595b1001">【論】佛恐世遠。僅存言敎。設人有此三心。則信解受
<lb ed="X" n="0595b11"/><lb ed="R040" n="0186a02"/>持。不能堅固。故稱是人甚爲希有。</p>
<lb ed="X" n="0595b12"/><lb ed="R040" n="0186a03"/><p xml:id="pX25p0595b1201">【講】佛因須菩提之言。而卽印可之曰。汝言深契佛
<lb ed="X" n="0595b13"/><lb ed="R040" n="0186a04"/>理。如是如是。後果有人。得聞般若妙法。不驚而無
<lb ed="X" n="0595b14"/><lb ed="R040" n="0186a05"/>疑心。不怖而無懼心。不畏而無退心。則渙然氷釋。
<lb ed="X" n="0595b15"/><lb ed="R040" n="0186a06"/>怡然理順。其人豈不希有哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595b16"/><lb ed="R040" n="0186a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0595b1601">何以故。須菩提。如來說第一波羅蜜。非第一波羅蜜。
<lb ed="X" n="0595b17"/><lb ed="R040" n="0186a08"/>是名第一波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595b18"/><lb ed="R040" n="0186a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0595b1801">【講】佛說此人爲希有者何也。葢我所說第一波羅
<lb ed="X" n="0595b19"/><lb ed="R040" n="0186a10"/>蜜。乃眞空無相。自性自悟。何曾有波羅蜜可名。不
<lb ed="X" n="0595b20"/><lb ed="R040" n="0186a11"/>過假是說。以開悟羣迷而<anchor xml:id="nkr_note_add_0595b2001" n="0595b2001"/><anchor xml:id="beg0595b2001" n="0595b2001"/>已<anchor xml:id="end0595b2001"/>。是名第一波羅蜜也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595b21"/><lb ed="R040" n="0186a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0595b2101">須菩提。忍辱波羅蜜。如來說非忍辱波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595b22"/><lb ed="R040" n="0186a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0595b2201">【論】人以強暴加我。此眞可耻。其辱莫甚焉。於此忍
<lb ed="X" n="0595b23"/><lb ed="R040" n="0186a14"/>之。何事不可做。此忍人所不能忍。波羅蜜有六種。
<lb ed="X" n="0595b24"/><lb ed="R040" n="0186a15"/>這一波羅蜜。最難克化。今人一言不合。則怒氣相
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0595c" n="0595c"/>
<lb ed="X" n="0595c01"/><lb ed="R040" n="0186a16"/>加。起種種無明煩惱。人我<anchor xml:id="nkr_note_add_0595c0101" n="0595c0101"/><anchor xml:id="beg0595c0101" n="0595c0101"/>干<anchor xml:id="end0595c0101"/>戈。四相未空。障蔽眞
<lb ed="X" n="0595c02"/><lb ed="R040" n="0186a17"/>性。佛所以獨揭此一件。合人滅度。</p>
<lb ed="X" n="0595c03"/><lb ed="R040" n="0186a18"/><p xml:id="pX25p0595c0301">【講】佛吿須菩提云。凡有辱境之來。恬然處之。不起
<lb ed="X" n="0595c04"/><lb ed="R040" n="0186b01"/>嗔恨。以亂我之般若。則心同太虗。卽造到覺地。此
<lb ed="X" n="0595c05"/><lb ed="R040" n="0186b02"/>忍辱波羅蜜也。俱眞空本來無相。外不見其可辱。
<lb ed="X" n="0595c06"/><lb ed="R040" n="0186b03"/>內不見其可忍。渾然兩忘。此如來說非忍辱波羅
<lb ed="X" n="0595c07"/><lb ed="R040" n="0186b04"/>蜜矣。</p>
<lb ed="X" n="0595c08"/><lb ed="R040" n="0186b05"/><p xml:id="pX25p0595c0801">【證】法華經六波羅蜜云。檀波羅蜜。尸波羅蜜。羼提
<lb ed="X" n="0595c09"/><lb ed="R040" n="0186b06"/>波羅蜜。毗梨耶波羅蜜。禪波羅蜜。般若波羅蜜。卽
<lb ed="X" n="0595c10"/><lb ed="R040" n="0186b07"/>布施。持戒。忍辱。精進。禪定。智慧也。又名六度。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595c11"/><lb ed="R040" n="0186b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0595c1101">何以故。須菩提。如我昔爲歌利王割截身體。我於爾
<lb ed="X" n="0595c12"/><lb ed="R040" n="0186b09"/>時。無我相･無人相･無衆生相･無壽者相。何以故。我於
<lb ed="X" n="0595c13"/><lb ed="R040" n="0186b10"/>往昔節節支解時。若有我相人相衆生相壽者相。應
<lb ed="X" n="0595c14"/><lb ed="R040" n="0186b11"/>生嗔恨。須菩提。又念過去於五百世。作忍辱仙人。於
<lb ed="X" n="0595c15"/><lb ed="R040" n="0186b12"/>爾所世。無我相無人相無衆生相無壽者相。<note place="inline">解音皆。上聲</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0595c16"/><lb ed="R040" n="0186b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0595c1601">【註】昔者。前生也。梵語歌利王。此云極惡之君。五百
<lb ed="X" n="0595c17"/><lb ed="R040" n="0186b14"/>世者。卽五百生也。昔如來因地修行。證初地菩薩
<lb ed="X" n="0595c18"/><lb ed="R040" n="0186b15"/>時。修忍辱行。在山中宴坐。因歌利王出遊獵。王乃
<lb ed="X" n="0595c19"/><lb ed="R040" n="0186b16"/>憩息。睡醒。不見左右彩女。遂親入山。尋見衆妃宮
<lb ed="X" n="0595c20"/><lb ed="R040" n="0186b17"/>女。圍繞禮拜仙人。王乃大怒。問曰。云何恣情觀我
<lb ed="X" n="0595c21"/><lb ed="R040" n="0186b18"/>女色。仙人曰。於諸女色。實無貪着。王曰。云何見色
<lb ed="X" n="0595c22"/><lb ed="R040" n="0187a01"/>不貪。仙人曰。持戒。王曰。何名持戒。仙人曰。忍辱卽
<lb ed="X" n="0595c23"/><lb ed="R040" n="0187a02"/>是持戒。王乃將刀割仙人身。問曰。還可痛否。仙人
<lb ed="X" n="0595c24"/><lb ed="R040" n="0187a03"/>曰。實不痛。王卽節節支解。問曰。還嗔恨否。仙人曰。
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0596a" n="0596a"/>
<lb ed="X" n="0596a01"/><lb ed="R040" n="0187a04"/>我尙非有。何有嗔恨。天怒雨石。王懼乃免。爾時王
<lb ed="X" n="0596a02"/><lb ed="R040" n="0187a05"/>者。卽憍陳如。仙人者。卽釋迦如來也。</p>
<lb ed="X" n="0596a03"/><lb ed="R040" n="0187a06"/><p xml:id="pX25p0596a0301">【講】此因忍辱。說此以證之。佛言我前生爲歌利王
<lb ed="X" n="0596a04"/><lb ed="R040" n="0187a07"/>割截身體時。心如虗空。不起四相。何以故也。當初。
<lb ed="X" n="0596a05"/><lb ed="R040" n="0187a08"/>節節支解。可謂辱之極矣。若有四相。則嗔心定起。
<lb ed="X" n="0596a06"/><lb ed="R040" n="0187a09"/>恨不能忘。何以言忍。又再思念。曾於過去五百世。
<lb ed="X" n="0596a07"/><lb ed="R040" n="0187a10"/>作忍辱仙人。曾修忍辱之行。所以於往世。亦無有
<lb ed="X" n="0596a08"/><lb ed="R040" n="0187a11"/>四相之累。歷劫頓悟眞空。此我所修。誠非一朝一
<lb ed="X" n="0596a09"/><lb ed="R040" n="0187a12"/>夕之故也。以是知忍辱波羅蜜。學道者之先務。首
<lb ed="X" n="0596a10"/><lb ed="R040" n="0187a13"/>要破其嗔心。方離四相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0596a11"/><lb ed="R040" n="0187a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0596a1101">是故須菩提。菩薩應離一切相。發阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0596a12"/><lb ed="R040" n="0187a15"/>菩提心。不應住色生心。不應住聲香味觸法生心。應
<lb ed="X" n="0596a13"/><lb ed="R040" n="0187a16"/>生無所住心。若心有住。則爲非住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0596a14"/><lb ed="R040" n="0187a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0596a1401">【註】佛言。心有四相。則非淸淨。豈我無上菩提之眞
<lb ed="X" n="0596a15"/><lb ed="R040" n="0187a18"/>性。不免住着六塵。非菩薩也。我前所言離一切相。
<lb ed="X" n="0596a16"/><lb ed="R040" n="0187b01"/>卽名諸佛。又言應無所住而生其心。此正般若波
<lb ed="X" n="0596a17"/><lb ed="R040" n="0187b02"/>羅蜜。爲無餘涅槃者也。</p>
<lb ed="X" n="0596a18"/><lb ed="R040" n="0187b03"/><p xml:id="pX25p0596a1801">【講】呼須菩提言。菩薩欲成佛道。當空其心。離去一
<lb ed="X" n="0596a19"/><lb ed="R040" n="0187b04"/>切形迹。方可發此無上菩提道心。又不當住着於
<lb ed="X" n="0596a20"/><lb ed="R040" n="0187b05"/>色。而萌可好之端。不當住着於聲香味觸法。而起
<lb ed="X" n="0596a21"/><lb ed="R040" n="0187b06"/>一可欲之念。當於無所住者而生其心。則此心圓
<lb ed="X" n="0596a22"/><lb ed="R040" n="0187b07"/>通無礙。眞純無欲。非一切相之所繫縛。若心於六
<lb ed="X" n="0596a23"/><lb ed="R040" n="0187b08"/>塵上有一住着。便落他窠臼。不能脫灑。則所住不
<lb ed="X" n="0596a24"/><lb ed="R040" n="0187b09"/>是菩薩住處也。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0596b" n="0596b"/>
<lb ed="X" n="0596b01"/><lb ed="R040" n="0187b10"/><p xml:id="pX25p0596b0101">【證】六祖云。我此法門。以無爲爲本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0596b02"/><lb ed="R040" n="0187b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0596b0201">是故佛說菩薩心不應住色布施。須菩提。菩薩爲利
<lb ed="X" n="0596b03"/><lb ed="R040" n="0187b12"/>益一切衆生。應如是布施。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0596b04"/><lb ed="R040" n="0187b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0596b0401">【註】布施之義。非捨施於人也。何以言之。葢此經乃
<lb ed="X" n="0596b05"/><lb ed="R040" n="0187b14"/>談眞空本性。頓敎法門。字字當精切語。俱在心上
<lb ed="X" n="0596b06"/><lb ed="R040" n="0187b15"/>用功。非敎人外面做因果事。深造者。當自得之衆
<lb ed="X" n="0596b07"/><lb ed="R040" n="0187b16"/>生。非胎卵濕化之類。吾心中之衆生也。利益者。不
<lb ed="X" n="0596b08"/><lb ed="R040" n="0187b17"/>爲色聲香味觸法所染。六根淸淨。豈不是利益。一
<lb ed="X" n="0596b09"/><lb ed="R040" n="0187b18"/>卷中。翻復說來。俱管在受持演說二意。我能受持
<lb ed="X" n="0596b10"/><lb ed="R040" n="0188a01"/>讀誦。則爲布施之體。爲人演說。則爲布施之用。黃
<lb ed="X" n="0596b11"/><lb ed="R040" n="0188a02"/>蘗心要云。過去心不可得。是過去捨。現在心不可
<lb ed="X" n="0596b12"/><lb ed="R040" n="0188a03"/>得。是現在捨。未來心不可得。是未來捨。斯言盡之
<lb ed="X" n="0596b13"/><lb ed="R040" n="0188a04"/>矣。六塵中。惟色最易染人。所以說色。而不及聲香
<lb ed="X" n="0596b14"/><lb ed="R040" n="0188a05"/>味觸法者。意在中也。住者。黃蘗棲泊兩字。最下得
<lb ed="X" n="0596b15"/><lb ed="R040" n="0188a06"/>妙。紫陽夫子曰。人心活物。須要棲之澹泊。然後爲
<lb ed="X" n="0596b16"/><lb ed="R040" n="0188a07"/>得。眞確論也。</p>
<lb ed="X" n="0596b17"/><lb ed="R040" n="0188a08"/><p xml:id="pX25p0596b1701">【講】佛自謂我說菩薩心者。本虗而明。若住色而爲
<lb ed="X" n="0596b18"/><lb ed="R040" n="0188a09"/>運用。此心不爲覺矣。所以不住色布施也。菩薩以
<lb ed="X" n="0596b19"/><lb ed="R040" n="0188a10"/>此不住覺心。利益我一切衆生妄心。使衆塵不隔。
<lb ed="X" n="0596b20"/><lb ed="R040" n="0188a11"/>眞智現前。當以此廣布而設施之。可也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0596b21"/><lb ed="R040" n="0188a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0596b2101">如來說一切諸相。卽是非相。又說一切衆生。卽非衆
<lb ed="X" n="0596b22"/><lb ed="R040" n="0188a13"/>生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0596b23"/><lb ed="R040" n="0188a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0596b2301">【講】佛言。如來所說。一切諸相者。乃是外幻。於我眞
<lb ed="X" n="0596b24"/><lb ed="R040" n="0188a15"/>性中。本來何有。故非相也。又說一切衆生者。以心
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0596c" n="0596c"/>
<lb ed="X" n="0596c01"/><lb ed="R040" n="0188a16"/>有四相。名爲衆生。若能約<anchor xml:id="nkr_note_add_0596c0101" n="0596c0101"/><anchor xml:id="beg0596c0101" n="0596c0101"/>己<anchor xml:id="end0596c0101"/>迴光。妄心自離。卽無
<lb ed="X" n="0596c02"/><lb ed="R040" n="0188a17"/>衆生可得。故非衆生也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0596c03"/><lb ed="R040" n="0188a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0596c0301">須菩提。如來是眞語者･實語者･如語者･不誑語者･不
<lb ed="X" n="0596c04"/><lb ed="R040" n="0188b01"/>異語者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0596c05"/><lb ed="R040" n="0188b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0596c0501">【講】佛恐人聞此經之言。便生驚怖畏懼。不能成就。
<lb ed="X" n="0596c06"/><lb ed="R040" n="0188b03"/>乃開導之曰。我如來所說般若波羅蜜法。皆無上
<lb ed="X" n="0596c07"/><lb ed="R040" n="0188b04"/>菩提。了悟本性。眞焉而不妄。實焉而不虗。默契眞
<lb ed="X" n="0596c08"/><lb ed="R040" n="0188b05"/>常之理。如如而不變易其詞。所言者。非欺誑之言。
<lb ed="X" n="0596c09"/><lb ed="R040" n="0188b06"/>所論者。非異常之論。不過欲人自性自悟。豈謬哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0596c10"/><lb ed="R040" n="0188b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0596c1001">須菩提。如來所得法。此法無實無虗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0596c11"/><lb ed="R040" n="0188b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0596c1101">【講】佛言。如來所以得此般若法者。葢緣滅度衆生。
<lb ed="X" n="0596c12"/><lb ed="R040" n="0188b09"/>以悟眞性。只一個空無所空之心法也。將以此法
<lb ed="X" n="0596c13"/><lb ed="R040" n="0188b10"/>爲實耶。眞體空寂。本無實也。以此法爲虗耶。妙用
<lb ed="X" n="0596c14"/><lb ed="R040" n="0188b11"/>無方。亦無虗也。無實與無虗合。則此法之體用備
<lb ed="X" n="0596c15"/><lb ed="R040" n="0188b12"/>矣。眞空之妙。非以是哉。</p>
<lb ed="X" n="0596c16"/><lb ed="R040" n="0188b13"/><p xml:id="pX25p0596c1601">【證】中庸曰。君子之道。費而隱。正謂此也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0596c17"/><lb ed="R040" n="0188b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0596c1701">須菩提。若菩薩心住於法而行布施。如人入闇。則無
<lb ed="X" n="0596c18"/><lb ed="R040" n="0188b15"/>所見。若菩薩心不住法而行布施。如人有目。日光明
<lb ed="X" n="0596c19"/><lb ed="R040" n="0188b16"/>照。見種種色。<note place="inline">闇同暗</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0596c20"/><lb ed="R040" n="0188b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0596c2001">【註】菩薩者。學道之通稱也。心住法者。謂之法塵也。</p>
<lb ed="X" n="0596c21"/><lb ed="R040" n="0188b18"/><p xml:id="pX25p0596c2101">【講】佛言。凡此修行菩薩。當悟眞空。不宜有所住着
<lb ed="X" n="0596c22"/><lb ed="R040" n="0189a01"/>以爲運用也。設或心着此法。而行其布施。則四相
<lb ed="X" n="0596c23"/><lb ed="R040" n="0189a02"/>未除。爲無明暗障。如人入於暗室之中。昏焉而一
<lb ed="X" n="0596c24"/><lb ed="R040" n="0189a03"/>無所見矣。若菩薩。心與法俱泯。無所執泥。而布施
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0597a" n="0597a"/>
<lb ed="X" n="0597a01"/><lb ed="R040" n="0189a04"/>於外。此則豁金剛眼。然般若燈。圓悟如來。洞達無
<lb ed="X" n="0597a02"/><lb ed="R040" n="0189a05"/>礙。乃無上之知見也者。如人本有眼目。又得杲日
<lb ed="X" n="0597a03"/><lb ed="R040" n="0189a06"/>當空。了一切境。見種種色矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0597a04"/><lb ed="R040" n="0189a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0597a0401">須菩提。當來之世。若有善男子･善女人。能於此經受
<lb ed="X" n="0597a05"/><lb ed="R040" n="0189a08"/>持讀誦。則爲如來以佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0597a0501" n="0597a0501"/><anchor xml:id="beg0597a0501" n="0597a0501"/>智<anchor xml:id="end0597a0501"/>慧。悉知是人。悉見是人。皆
<lb ed="X" n="0597a06"/><lb ed="R040" n="0189a09"/>得成就無量無邊功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0597a07"/><lb ed="R040" n="0189a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0597a0701">【講】此經具自性中莫大之功用德行。實爲希有也。
<lb ed="X" n="0597a08"/><lb ed="R040" n="0189a11"/>若如來滅後。或有善男善女。能於此經。受持讀誦。
<lb ed="X" n="0597a09"/><lb ed="R040" n="0189a12"/>直下頓悟。則不事口耳之末。而了此眞空之妙。卽
<lb ed="X" n="0597a10"/><lb ed="R040" n="0189a13"/>到菩提覺位。爲自性如來。佛以智慧淸淨之目。盡
<lb ed="X" n="0597a11"/><lb ed="R040" n="0189a14"/>知盡見。此人皆得成就無量無邊見性之功德。周
<lb ed="X" n="0597a12"/><lb ed="R040" n="0189a15"/>法界而無方。歷萬劫而常<anchor xml:id="nkr_note_orig_0597001" n="0597001"/>在。豈有眼量<anchor xml:id="nkr_note_orig_0597002" n="0597002"/>之所哉。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0597a13"/><lb ed="R040" n="0189a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">持經功德分第十五</cb:mulu><head>○持經功德分第十五</head>
<lb ed="X" n="0597a14"/><lb ed="R040" n="0189a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0597a1401">須菩提。若有善男子･善女人。初日分。以恒河沙等身
<lb ed="X" n="0597a15"/><lb ed="R040" n="0189a18"/>布施。中日分。復以恒河沙等身布施。後日分。亦以恒
<lb ed="X" n="0597a16"/><lb ed="R040" n="0189b01"/>河沙等身布施。如是無量百千萬億劫。以身布施。若
<lb ed="X" n="0597a17"/><lb ed="R040" n="0189b02"/>復有人聞此經典。信心不逆。其福勝彼。何況書寫受
<lb ed="X" n="0597a18"/><lb ed="R040" n="0189b03"/>持讀誦爲人解說。<note place="inline">分。去聲</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0597a19"/><lb ed="R040" n="0189b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0597a1901">【註】初日分。謂早晨。中日分。謂日午。後日分。謂晚間。</p>
<lb ed="X" n="0597a20"/><lb ed="R040" n="0189b05"/><p xml:id="pX25p0597a2001">【論】佛所謂捨身布施。要知卽是儒家損<anchor xml:id="nkr_note_add_0597a2001" n="0597a2001"/><anchor xml:id="beg0597a2001" n="0597a2001"/>己<anchor xml:id="end0597a2001"/>益人。後
<lb ed="X" n="0597a21"/><lb ed="R040" n="0189b06"/>世體認一差。醜怪百出。或破肉燃燈。或刺血書經。
<lb ed="X" n="0597a22"/><lb ed="R040" n="0189b07"/>或露頂焚香。其弊一至斯極。吁佛之心。愈無以自
<lb ed="X" n="0597a23"/><lb ed="R040" n="0189b08"/>白於天下。斯人也。其佛之罪人歟。書此以戒流俗。</p>
<lb ed="X" n="0597a24"/><lb ed="R040" n="0189b09"/><p xml:id="pX25p0597a2401">【講】佛言。設有善男善女。於一日之間。以恒河沙等
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0597b" n="0597b"/>
<lb ed="X" n="0597b01"/><lb ed="R040" n="0189b10"/>身命。三度捨身。至於無量數劫。則無量福量。曷可
<lb ed="X" n="0597b02"/><lb ed="R040" n="0189b11"/>勝言。然止能受世間頑福耳。若有人聞此經。卽信
<lb ed="X" n="0597b03"/><lb ed="R040" n="0189b12"/>於心。不違逆其說。其受用之福。尙勝彼捨身之福。
<lb ed="X" n="0597b04"/><lb ed="R040" n="0189b13"/>何況自書寫其章句。而尋繹其言。受持讀誦。而解
<lb ed="X" n="0597b05"/><lb ed="R040" n="0189b14"/>悟其理。又以是經與人解說其義。則不徒自明<anchor xml:id="nkr_note_add_0597b0501" n="0597b0501"/><anchor xml:id="beg0597b0501" n="0597b0501"/>己<anchor xml:id="end0597b0501"/>
<lb ed="X" n="0597b06"/><lb ed="R040" n="0189b15"/>性。且敎人各各見性。善根純熟。利益無窮。其福又
<lb ed="X" n="0597b07"/><lb ed="R040" n="0189b16"/>焉有限量哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0597b08"/><lb ed="R040" n="0189b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0597b0801">須菩提。以要言之。是經有不可思議･不可稱量･無邊
<lb ed="X" n="0597b09"/><lb ed="R040" n="0189b18"/>功德。<note place="inline">稱量俱平聲。古稱秤通用</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0597b10"/><lb ed="R040" n="0190a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0597b1001">【講】佛言。若能明此法門。卽見性成佛。以簡要言之。
<lb ed="X" n="0597b11"/><lb ed="R040" n="0190a02"/>則此般若眞經。有不可以凡心測度。亦不可以淺
<lb ed="X" n="0597b12"/><lb ed="R040" n="0190a03"/>言擬議。又不可如器物平秤而度量之也。則此功
<lb ed="X" n="0597b13"/><lb ed="R040" n="0190a04"/>德之無邊際。雖讚歎所不及矣。</p>
<lb ed="X" n="0597b14"/><lb ed="R040" n="0190a05"/><p xml:id="pX25p0597b1401">【證】六祖曰。不離自性是功。應用無染是德。功德在
<lb ed="X" n="0597b15"/><lb ed="R040" n="0190a06"/>法身中。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0597b16"/><lb ed="R040" n="0190a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0597b1601">如來爲發大乘者說。爲發最上乘者說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0597b17"/><lb ed="R040" n="0190a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0597b1701">【註】六祖曰。法無三乘。人心自有等差。見聞轉誦是
<lb ed="X" n="0597b18"/><lb ed="R040" n="0190a09"/>小乘。悟法解義是中乘。依法修行是大乘。萬法盡
<lb ed="X" n="0597b19"/><lb ed="R040" n="0190a10"/>通。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0597003" n="0597003"/>爲行俱備。一切不染。離諸法相。一無所得。名最
<lb ed="X" n="0597b20"/><lb ed="R040" n="0190a11"/>上乘。乘是行義。不在口爭是也。</p>
<lb ed="X" n="0597b21"/><lb ed="R040" n="0190a12"/><p xml:id="pX25p0597b2101">【講】佛言此經。如何有此無邊功德。葢金剛般若。吾
<lb ed="X" n="0597b22"/><lb ed="R040" n="0190a13"/>之妙用本性。必大乘菩薩。最上乘如來所印證者
<lb ed="X" n="0597b23"/><lb ed="R040" n="0190a14"/>也。豈小乘人所能堪任。故如來爲啓發大乘人而
<lb ed="X" n="0597b24"/><lb ed="R040" n="0190a15"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0597004" n="0597004"/>闡此眞空之妙。亦爲啓發最上乘人而演此般若
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0597c" n="0597c"/>
<lb ed="X" n="0597c01"/><lb ed="R040" n="0190a16"/>之法也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0597c02"/><lb ed="R040" n="0190a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0597c0201">若有人能受持讀誦。廣爲人說。如來悉知是人。悉見
<lb ed="X" n="0597c03"/><lb ed="R040" n="0190a18"/>是人。皆得成就不可量･不可稱･無有邊･不可思議功
<lb ed="X" n="0597c04"/><lb ed="R040" n="0190b01"/>德。如是人等。則爲荷擔如來阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0597c05"/><lb ed="R040" n="0190b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0597c0501">【註】背負爲荷。在肩爲擔。言無上菩提。至重難任。一
<lb ed="X" n="0597c06"/><lb ed="R040" n="0190b03"/>旦道由人弘。毅然以身承仕。所以成就大功德也。</p>
<lb ed="X" n="0597c07"/><lb ed="R040" n="0190b04"/><p xml:id="pX25p0597c0701">【講】佛言。此般若經。旣爲大乘最上乘人而說。乃無
<lb ed="X" n="0597c08"/><lb ed="R040" n="0190b05"/>上正等正覺之妙道也。有人受持讀誦。旣以成<anchor xml:id="nkr_note_add_0597c0801" n="0597c0801"/><anchor xml:id="beg0597c0801" n="0597c0801"/>己<anchor xml:id="end0597c0801"/>。
<lb ed="X" n="0597c09"/><lb ed="R040" n="0190b06"/>廣爲人說。又以成人。人<anchor xml:id="nkr_note_add_0597c0901" n="0597c0901"/><anchor xml:id="beg0597c0901" n="0597c0901"/>己<anchor xml:id="end0597c0901"/>兼成。功用德行。無有盡
<lb ed="X" n="0597c10"/><lb ed="R040" n="0190b07"/>藏。如來於此一一知得此人。見得此人。可以成就
<lb ed="X" n="0597c11"/><lb ed="R040" n="0190b08"/>之也。此人旣能成就功德。卽能以身挺然任此大
<lb ed="X" n="0597c12"/><lb ed="R040" n="0190b09"/>道。將如來阿耨菩提之法。一擔負而荷之無遺理
<lb ed="X" n="0597c13"/><lb ed="R040" n="0190b10"/>矣。自覺覺他。覺行圓滿。功德寧有涯哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0597c14"/><lb ed="R040" n="0190b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0597c1401">何以故。須菩提。若樂小法者。著我見人見衆生見壽
<lb ed="X" n="0597c15"/><lb ed="R040" n="0190b12"/>者見。則於此經。不能聽受讀誦爲人解說。<note place="inline">樂音要</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0597c16"/><lb ed="R040" n="0190b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0597c1601">【註】樂者。喜好也。小法者。鈍根之人。志意下劣。如佛
<lb ed="X" n="0597c17"/><lb ed="R040" n="0190b14"/>說法華經。五千人退席。是也。不曰相。而曰見者。心
<lb ed="X" n="0597c18"/><lb ed="R040" n="0190b15"/>染此四相。墮於邪見也。</p>
<lb ed="X" n="0597c19"/><lb ed="R040" n="0190b16"/><p xml:id="pX25p0597c1901">【講】佛云。人或樂小乘法者。局於見聞之小。不免有
<lb ed="X" n="0597c20"/><lb ed="R040" n="0190b17"/>我人等見之私。於此大乘最上乘法。便起驚怖畏
<lb ed="X" n="0597c21"/><lb ed="R040" n="0190b18"/>懼之心。其於眞性懵然不知。故不能聽受讀誦。爲
<lb ed="X" n="0597c22"/><lb ed="R040" n="0191a01"/>人解說也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0597c23"/><lb ed="R040" n="0191a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0597c2301">須菩提。在在處處。若有此經。一切世間天人阿修羅。
<lb ed="X" n="0597c24"/><lb ed="R040" n="0191a03"/>所應供養。當知此處。則爲是塔。皆應恭敬。作禮圍遶。
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0598a" n="0598a"/>
<lb ed="X" n="0598a01"/><lb ed="R040" n="0191a04"/>以諸華香而散其處。<note place="inline">華古花字</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0598a02"/><lb ed="R040" n="0191a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0598a0201">【講】此心中般若無相眞經。乃自性佛永爲萬世不
<lb ed="X" n="0598a03"/><lb ed="R040" n="0191a06"/>刊之大典。若在在處處。有此持經之人。則功德素
<lb ed="X" n="0598a04"/><lb ed="R040" n="0191a07"/>著。如摩尼寶珠。瑞光炳耀。一切世間天人阿修羅
<lb ed="X" n="0598a05"/><lb ed="R040" n="0191a08"/>爲之供養。當知此處。便是如來眞身舍利寶塔。誰
<lb ed="X" n="0598a06"/><lb ed="R040" n="0191a09"/>肯生一慢心。必作禮而五體之投地。圍繞而大衆
<lb ed="X" n="0598a07"/><lb ed="R040" n="0191a10"/>之皈依。以諸寶花妙香。布散於持經之處。則供養
<lb ed="X" n="0598a08"/><lb ed="R040" n="0191a11"/>可謂至矣。此正謂一人辦心。諸天辦供也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0598a09"/><lb ed="R040" n="0191a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">能淨業障分第十六</cb:mulu><head>○能淨業障分第十六</head>
<lb ed="X" n="0598a10"/><lb ed="R040" n="0191a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0598a1001">復次須菩提。善男子･善女人。受持讀誦此經。若爲人
<lb ed="X" n="0598a11"/><lb ed="R040" n="0191a14"/>輕賤。是人先世罪業。應墮惡道。以今世人輕賤故。先
<lb ed="X" n="0598a12"/><lb ed="R040" n="0191a15"/>世罪業。則爲消滅。當得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0598a13"/><lb ed="R040" n="0191a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0598a1301">【註】世者。三十年爲一世也。惡道。猶惡境也。小而憂
<lb ed="X" n="0598a14"/><lb ed="R040" n="0191a17"/>辱。大而死亡。皆是也。六祖云。約理而言。先世。卽是
<lb ed="X" n="0598a15"/><lb ed="R040" n="0191a18"/>前念妄心。今世。卽是後念覺心。以後念覺心。輕賤
<lb ed="X" n="0598a16"/><lb ed="R040" n="0191b01"/>前念妄心。妄不能住。故云先世罪業。卽爲消滅。妄
<lb ed="X" n="0598a17"/><lb ed="R040" n="0191b02"/>念旣滅。罪業不成。卽得菩提。</p>
<lb ed="X" n="0598a18"/><lb ed="R040" n="0191b03"/><p xml:id="pX25p0598a1801">【論】圭峯科此經。爲轉罪成佛。梁昭明太子科判此
<lb ed="X" n="0598a19"/><lb ed="R040" n="0191b04"/>經。爲淨業障。若是依經解義。便涉到報應因果中
<lb ed="X" n="0598a20"/><lb ed="R040" n="0191b05"/>去了。不知般若眞性。乃最上一乘。必不是此等說。
<lb ed="X" n="0598a21"/><lb ed="R040" n="0191b06"/>六祖以先世今世。作前念後念。眞確論也。不可把
<lb ed="X" n="0598a22"/><lb ed="R040" n="0191b07"/>先世後世認作前生今生。</p>
<lb ed="X" n="0598a23"/><lb ed="R040" n="0191b08"/><p xml:id="pX25p0598a2301">【講】佛言。世有男子女人。旣能受持讀誦此經。眞可
<lb ed="X" n="0598a24"/><lb ed="R040" n="0191b09"/>敬重也。而反爲人所輕。眞可尊貴也。而反爲人所
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0598b" n="0598b"/>
<lb ed="X" n="0598b01"/><lb ed="R040" n="0191b10"/>賤。其故何哉。葢此人。必是<anchor xml:id="nkr_note_add_0598b0101" n="0598b0101"/><anchor xml:id="beg0598b0101" n="0598b0101"/>已<anchor xml:id="end0598b0101"/>前年分。未曾得聞此
<lb ed="X" n="0598b02"/><lb ed="R040" n="0191b11"/>經之時。着於四相。住於六塵。所有罪過業緣。當墮
<lb ed="X" n="0598b03"/><lb ed="R040" n="0191b12"/>落於惡境下流之汚。以今世人所以輕賤之。而不
<lb ed="X" n="0598b04"/><lb ed="R040" n="0191b13"/>供養恭敬故也。今旣持經而眞性圓明。是本來無
<lb ed="X" n="0598b05"/><lb ed="R040" n="0191b14"/>一物。何處有塵埃。<anchor xml:id="nkr_note_add_0598b0501" n="0598b0501"/><anchor xml:id="beg0598b0501" n="0598b0501"/>已<anchor xml:id="end0598b0501"/>前之罪業。卽消滅矣。當得無
<lb ed="X" n="0598b06"/><lb ed="R040" n="0191b15"/>上菩提之正果也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0598b07"/><lb ed="R040" n="0191b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0598b0701">須菩提。我念過去無量阿僧祇劫。於然燈佛前。得値
<lb ed="X" n="0598b08"/><lb ed="R040" n="0191b17"/>八百四千萬億那由他諸佛。悉皆供養承事。無空過
<lb ed="X" n="0598b09"/><lb ed="R040" n="0191b18"/>者。若復有人。於後末世。能受持讀誦此經。所得功德。
<lb ed="X" n="0598b10"/><lb ed="R040" n="0192a01"/>於我所供養諸佛功德。百分不及一。千萬億分。乃至
<lb ed="X" n="0598b11"/><lb ed="R040" n="0192a02"/>算數譬喩所不能及。<note place="inline">那。平聲。他音陀。分。去聲</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0598b12"/><lb ed="R040" n="0192a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0598b1201">【註】梵語阿僧祇。此云無央數。梵語那由他。此云一
<lb ed="X" n="0598b13"/><lb ed="R040" n="0192a04"/>萬萬。劫者。世也。佛心有六通。無始以來事。慧眼皆
<lb ed="X" n="0598b14"/><lb ed="R040" n="0192a05"/>知之。謂之宿命通也。末世徒知事佛。而不知佛究
<lb ed="X" n="0598b15"/><lb ed="R040" n="0192a06"/>竟處。盡在此經。故以此言。較其功德之多寡也。</p>
<lb ed="X" n="0598b16"/><lb ed="R040" n="0192a07"/><p xml:id="pX25p0598b1601">【講】佛言。我於無量無央數劫。在然燈佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0598b1601" n="0598b1601"/><anchor xml:id="beg0598b1601" n="0598b1601"/>已<anchor xml:id="end0598b1601"/>前。得遇
<lb ed="X" n="0598b17"/><lb ed="R040" n="0192a08"/>八百萬億那由他諸佛出世。盡皆供奉。而不敢怠。
<lb ed="X" n="0598b18"/><lb ed="R040" n="0192a09"/>承順而不敢違。無有空過一處而不供承之者。是
<lb ed="X" n="0598b19"/><lb ed="R040" n="0192a10"/>我歷事諸佛之多如此。後有末世持經之人。見自
<lb ed="X" n="0598b20"/><lb ed="R040" n="0192a11"/>本性。永離輪迴。以是功德。較量我供佛之功德。雖
<lb ed="X" n="0598b21"/><lb ed="R040" n="0192a12"/>百分。百千萬億分。乃至算數之多。譬喩之廣。皆不
<lb ed="X" n="0598b22"/><lb ed="R040" n="0192a13"/>及持經功德之一分也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0598b23"/><lb ed="R040" n="0192a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0598b2301">須菩提。若善男子･善女人。於後末世。有受持讀誦此
<lb ed="X" n="0598b24"/><lb ed="R040" n="0192a15"/>經。所得功德。我若具說者。或有人聞。心則狂亂。狐疑
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0598c" n="0598c"/>
<lb ed="X" n="0598c01"/><lb ed="R040" n="0192a16"/>不信。須菩提。當知是經義不可思議。果報亦不可思
<lb ed="X" n="0598c02"/><lb ed="R040" n="0192a17"/>議。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0598c03"/><lb ed="R040" n="0192a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0598c0301">【註】具者。盡也。狐是獸。名野犴。其性多疑。果者功有
<lb ed="X" n="0598c04"/><lb ed="R040" n="0192b01"/>所成。報者理有所騐。非今生後世。果報之說。</p>
<lb ed="X" n="0598c05"/><lb ed="R040" n="0192b02"/><p xml:id="pX25p0598c0501">【講】佛再呼須菩提而曉之。若男子女人。於後末法
<lb ed="X" n="0598c06"/><lb ed="R040" n="0192b03"/>之時。受持其理。讀誦其言。得此無量功德。必無疑
<lb ed="X" n="0598c07"/><lb ed="R040" n="0192b04"/>矣。我若再盡言其詳。或有鈍根之人。聞之起驚怖
<lb ed="X" n="0598c08"/><lb ed="R040" n="0192b05"/>畏懼之心。狂焉而無定持。亂焉而無定見。展轉如
<lb ed="X" n="0598c09"/><lb ed="R040" n="0192b06"/>狐之疑惑。不能信受。葢不知此經之妙故也。當知
<lb ed="X" n="0598c10"/><lb ed="R040" n="0192b07"/>此經之義理。乃眞空無相。最上一乘。不可以心思
<lb ed="X" n="0598c11"/><lb ed="R040" n="0192b08"/>言議。探其底蘊也。至於究竟一受持讀誦之間。先
<lb ed="X" n="0598c12"/><lb ed="R040" n="0192b09"/>世之罪業消滅。無量之功德難及。得此果實報驗
<lb ed="X" n="0598c13"/><lb ed="R040" n="0192b10"/>者。又豈可以思議之哉。眞極盛而無以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0598001" n="0598001"/>知也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0598c14"/><lb ed="R040" n="0192b11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">究竟無我分第十七</cb:mulu><head>○究竟無我分第十七</head>
<lb ed="X" n="0598c15"/><lb ed="R040" n="0192b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0598c1501">爾時須菩提白佛言。世尊。善男子･善女人。發阿耨多
<lb ed="X" n="0598c16"/><lb ed="R040" n="0192b13"/>羅三藐三菩提心。云何應住。云何降伏其心。佛吿須
<lb ed="X" n="0598c17"/><lb ed="R040" n="0192b14"/>菩提。善男子･善女人。發阿耨多羅三藐三菩提心者。
<lb ed="X" n="0598c18"/><lb ed="R040" n="0192b15"/>當生如是心。我應滅度一切衆生。滅度一切衆生<anchor xml:id="nkr_note_add_0598c1801" n="0598c1801"/><anchor xml:id="beg0598c1801" n="0598c1801"/>已<anchor xml:id="end0598c1801"/>。
<lb ed="X" n="0598c19"/><lb ed="R040" n="0192b16"/>而無有一衆生實滅度者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0598c20"/><lb ed="R040" n="0192b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0598c2001">【講】須菩提復問佛云。菩提心何所止。衆生心何所
<lb ed="X" n="0598c21"/><lb ed="R040" n="0192b18"/>伏。佛曰。菩提心者。本來具足。當體現成。只因衆生
<lb ed="X" n="0598c22"/><lb ed="R040" n="0193a01"/>蔽於塵染而戕賊者。總總也。人當先要培養此眞
<lb ed="X" n="0598c23"/><lb ed="R040" n="0193a02"/>心。然欲盡者理方還。我當以此一切衆生心。如煩
<lb ed="X" n="0598c24"/><lb ed="R040" n="0193a03"/>惱妄想。取捨人我。貪嗔嫉妬。種種四相之類。一一
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0599a" n="0599a"/>
<lb ed="X" n="0599a01"/><lb ed="R040" n="0193a04"/>除滅。而度脫之。旣滅度衆生<anchor xml:id="nkr_note_add_0599a0101" n="0599a0101"/><anchor xml:id="beg0599a0101" n="0599a0101"/>已<anchor xml:id="end0599a0101"/>了。則般若觀照。常
<lb ed="X" n="0599a02"/><lb ed="R040" n="0193a05"/>住不滅。凡前所有一切妄心。原非眞性中所有。如
<lb ed="X" n="0599a03"/><lb ed="R040" n="0193a06"/>紅爐點雪。消融殆盡。無一衆生實滅度也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0599a04"/><lb ed="R040" n="0193a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0599a0401">何以故。須菩提。若菩薩有我相人相衆生相壽者相。
<lb ed="X" n="0599a05"/><lb ed="R040" n="0193a08"/>則非菩薩。所以者何。須菩提。實無有法發阿耨多羅
<lb ed="X" n="0599a06"/><lb ed="R040" n="0193a09"/>三藐三菩提心者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0599a07"/><lb ed="R040" n="0193a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0599a0701">【註】此節實無有法四字當重。佛恐人錯認當生如
<lb ed="X" n="0599a08"/><lb ed="R040" n="0193a11"/>是心者爲眞實。故又說破。謂究其實。乃我眞性中
<lb ed="X" n="0599a09"/><lb ed="R040" n="0193a12"/>原無此也。</p>
<lb ed="X" n="0599a10"/><lb ed="R040" n="0193a13"/><p xml:id="pX25p0599a1001">【講】佛云。此何以故也。若學道之菩薩。四相未除。則
<lb ed="X" n="0599a11"/><lb ed="R040" n="0193a14"/>菩提心無由而發。何以言菩薩。所以然者。以性本
<lb ed="X" n="0599a12"/><lb ed="R040" n="0193a15"/>空寂。渾然天成。其發此心。不過自悟自修。實無有
<lb ed="X" n="0599a13"/><lb ed="R040" n="0193a16"/>法。發此阿耨多羅三藐三菩提者也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0599a14"/><lb ed="R040" n="0193a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0599a1401">須菩提。於意云何。如來於然燈佛所。有法得阿耨多
<lb ed="X" n="0599a15"/><lb ed="R040" n="0193a18"/>羅三藐三菩提不。不也。世尊。如我解佛所說義。佛於
<lb ed="X" n="0599a16"/><lb ed="R040" n="0193b01"/>然燈佛所。無有法得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0599a17"/><lb ed="R040" n="0193b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0599a1701">【講】佛呼須菩提反問云。我始於本師然燈佛處。有
<lb ed="X" n="0599a18"/><lb ed="R040" n="0193b03"/>法可得。名之爲無上正等正覺否。須菩提言。我曉
<lb ed="X" n="0599a19"/><lb ed="R040" n="0193b04"/>佛所言之理。佛於本師處。乃是自性自悟。無有傳
<lb ed="X" n="0599a20"/><lb ed="R040" n="0193b05"/>受秘密之典。而得菩提之道也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0599a21"/><lb ed="R040" n="0193b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0599a2101">佛言。如是如是。須菩提。實無有法。如來得阿耨多羅
<lb ed="X" n="0599a22"/><lb ed="R040" n="0193b07"/>三藐三菩提。須菩提。若有法。如來得阿耨多羅三藐
<lb ed="X" n="0599a23"/><lb ed="R040" n="0193b08"/>三菩提者。然燈佛則不與我授記。汝於來世。當得作
<lb ed="X" n="0599a24"/><lb ed="R040" n="0193b09"/>佛號釋迦牟尼。以實無有法。得阿耨多羅三藐三菩
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0599b" n="0599b"/>
<lb ed="X" n="0599b01"/><lb ed="R040" n="0193b10"/>提。是故然燈佛與我授記作是言。汝於來世。當得作
<lb ed="X" n="0599b02"/><lb ed="R040" n="0193b11"/>佛號釋迦牟尼。何以故。如來者。卽諸法如義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0599b03"/><lb ed="R040" n="0193b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0599b0301">【註】梵語釋迦。此云能仁。卽度脫一切也。梵語牟尼。
<lb ed="X" n="0599b04"/><lb ed="R040" n="0193b13"/>此云寂默。卽心體如如也。牟尼爲體。卽是如字。能
<lb ed="X" n="0599b05"/><lb ed="R040" n="0193b14"/>仁爲用。卽是來字。先言釋迦。後言牟尼者。攝用以
<lb ed="X" n="0599b06"/><lb ed="R040" n="0193b15"/>歸體也。如來者從體以起用也。總是眞性。詳言之
<lb ed="X" n="0599b07"/><lb ed="R040" n="0193b16"/>則爲阿耨多羅三藐三菩提。略言之。則爲如來。又
<lb ed="X" n="0599b08"/><lb ed="R040" n="0193b17"/>略言之則爲佛。諸法如義者。葢我眞實之性。本來
<lb ed="X" n="0599b09"/><lb ed="R040" n="0193b18"/>自如。其見之於諸法事者。亦自然而然。來爲應迹。
<lb ed="X" n="0599b10"/><lb ed="R040" n="0194a01"/>去無留滯。如如不動的義理也。卽上無爲法也。</p>
<lb ed="X" n="0599b11"/><lb ed="R040" n="0194a02"/><p xml:id="pX25p0599b1101">【講】佛深以須菩提之言爲當。故稱如是如是。復謂
<lb ed="X" n="0599b12"/><lb ed="R040" n="0194a03"/>之曰。實無有法得此菩提。若曰有法。然燈佛卽諄
<lb ed="X" n="0599b13"/><lb ed="R040" n="0194a04"/>諄然擧其佛之所得者。傳之於我。卽不當與我止
<lb ed="X" n="0599b14"/><lb ed="R040" n="0194a05"/>授一記云。爾來世方得作佛。號釋迦牟尼也。葢本
<lb ed="X" n="0599b15"/><lb ed="R040" n="0194a06"/>原不從外得。徧虗空世界而常自如。所謂一法不
<lb ed="X" n="0599b16"/><lb ed="R040" n="0194a07"/>立。一塵不染也。然燈不過授記而<anchor xml:id="nkr_note_add_0599b1601" n="0599b1601"/><anchor xml:id="beg0599b1601" n="0599b1601"/>已<anchor xml:id="end0599b1601"/>。何曾得法於
<lb ed="X" n="0599b17"/><lb ed="R040" n="0194a08"/>他。皆是我如來本性也。何以故。如來者。不離諸法。
<lb ed="X" n="0599b18"/><lb ed="R040" n="0194a09"/>卽一切法中自如的義理<anchor xml:id="nkr_note_orig_0599001" n="0599001"/>也。</p>
<lb ed="X" n="0599b19"/><lb ed="R040" n="0194a10"/><p xml:id="pX25p0599b1901">【證】維摩經云。如者不二不異。一切法亦如也。衆聖
<lb ed="X" n="0599b20"/><lb ed="R040" n="0194a11"/>賢亦於也。至於彌勒亦如也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0599b21"/><lb ed="R040" n="0194a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0599b2101">若有人言。如來得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。實
<lb ed="X" n="0599b22"/><lb ed="R040" n="0194a13"/>無有法。佛得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。如來所
<lb ed="X" n="0599b23"/><lb ed="R040" n="0194a14"/>得阿耨多羅三藐三菩提。於是中。無實無虗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0599b24"/><lb ed="R040" n="0194a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0599b2401">【講】佛又恐人未悟。復曰。或有人說。我得此菩提之
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0599c" n="0599c"/>
<lb ed="X" n="0599c01"/><lb ed="R040" n="0194a16"/>法。不知我從實無有法上得之。然我所以得此法
<lb ed="X" n="0599c02"/><lb ed="R040" n="0194a17"/>者。皆是我之淸淨心中。菩提覺性。本無形迹。此法
<lb ed="X" n="0599c03"/><lb ed="R040" n="0194a18"/>無有實。色相空處。卽是菩提。此法無有虗。正謂色
<lb ed="X" n="0599c04"/><lb ed="R040" n="0194b01"/>卽是空。空卽是色。故知如來所證菩提之法。不空
<lb ed="X" n="0599c05"/><lb ed="R040" n="0194b02"/>不有也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0599c06"/><lb ed="R040" n="0194b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0599c0601">是故如來說一切法。皆是佛法。須菩提。所言一切法
<lb ed="X" n="0599c07"/><lb ed="R040" n="0194b04"/>者。卽非一切法。是故名一切法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0599c08"/><lb ed="R040" n="0194b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0599c0801">【講】佛說諸法。皆發明眞常之精奧。用爲修行之徑
<lb ed="X" n="0599c09"/><lb ed="R040" n="0194b06"/>路。非外道可比。皆是般若之佛法也。然人心之大
<lb ed="X" n="0599c10"/><lb ed="R040" n="0194b07"/>事未明。須賴此法指示迷途。除去四相。若眞空旣
<lb ed="X" n="0599c11"/><lb ed="R040" n="0194b08"/>悟。我自得之。法亦非有。方名佛法也。佛所以隨說
<lb ed="X" n="0599c12"/><lb ed="R040" n="0194b09"/>而又掃去者。蓋謂不可泥於法耳。豈眞絕無法哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0599c13"/><lb ed="R040" n="0194b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0599c1301">須菩提。譬如人身長大。須菩提言。世尊。如來說人身
<lb ed="X" n="0599c14"/><lb ed="R040" n="0194b11"/>長大。卽爲非大身。是名大身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0599c15"/><lb ed="R040" n="0194b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0599c1501">【講】此段設譬以起下文。佛問須菩提。譬如人之一
<lb ed="X" n="0599c16"/><lb ed="R040" n="0194b13"/>身。雖長且大。果眞爲大。須菩提答云。如來說人身
<lb ed="X" n="0599c17"/><lb ed="R040" n="0194b14"/>長大者。心不菩提。徒爲委形。則非眞實大身。是虗
<lb ed="X" n="0599c18"/><lb ed="R040" n="0194b15"/>名爲大身而<anchor xml:id="nkr_note_add_0599c1801" n="0599c1801"/><anchor xml:id="beg0599c1801" n="0599c1801"/>已<anchor xml:id="end0599c1801"/>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0599c19"/><lb ed="R040" n="0194b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0599c1901">須菩提。菩薩亦如是。若作是言。我當滅度無量衆生。
<lb ed="X" n="0599c20"/><lb ed="R040" n="0194b17"/>則不名菩薩。何以故。須菩提。實無有法名爲菩薩。是
<lb ed="X" n="0599c21"/><lb ed="R040" n="0194b18"/>故佛說一切法。無我･無人･無衆生･無壽者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0599c22"/><lb ed="R040" n="0195a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0599c2201">【講】佛吿須菩提曰。菩薩之所名覺衆生者。亦如大
<lb ed="X" n="0599c23"/><lb ed="R040" n="0195a02"/>身之不爲眞實也。夫我眞性中。廓然常虗。本無衆
<lb ed="X" n="0599c24"/><lb ed="R040" n="0195a03"/>生。因爲四相未離。則衆生從業緣中而現。反之太
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0600a" n="0600a"/>
<lb ed="X" n="0600a01"/><lb ed="R040" n="0195a04"/>初。了無可得。若菩薩自言。我當滅度無量衆生。正
<lb ed="X" n="0600a02"/><lb ed="R040" n="0195a05"/>所謂驅除妄想重增病也。何以名爲菩薩。夫修行
<lb ed="X" n="0600a03"/><lb ed="R040" n="0195a06"/>得至於菩薩者。誠賴佛所說之法。以滅度乎衆生。
<lb ed="X" n="0600a04"/><lb ed="R040" n="0195a07"/>但眞性中自有無上菩提之妙。本無衆生可度。又
<lb ed="X" n="0600a05"/><lb ed="R040" n="0195a08"/>何有法可據。此所以名菩薩也。是故佛所說一切
<lb ed="X" n="0600a06"/><lb ed="R040" n="0195a09"/>法者。不過隨時順宜與人解粘去縛而<anchor xml:id="nkr_note_add_0600a0601" n="0600a0601"/><anchor xml:id="beg0600a0601" n="0600a0601"/>已<anchor xml:id="end0600a0601"/>。豈有能
<lb ed="X" n="0600a07"/><lb ed="R040" n="0195a10"/>所心哉。所以無我人衆生壽者之妄心矣。此四者
<lb ed="X" n="0600a08"/><lb ed="R040" n="0195a11"/>統而言之。皆謂之衆生。衆生本無。何滅度之有。</p>
<lb ed="X" n="0600a09"/><lb ed="R040" n="0195a12"/><p xml:id="pX25p0600a0901">【證】維摩經云。法無衆生。離衆生垢故。法無有我。離
<lb ed="X" n="0600a10"/><lb ed="R040" n="0195a13"/>我垢故。法無壽命。離生死故。法無有人。前後際斷
<lb ed="X" n="0600a11"/><lb ed="R040" n="0195a14"/>故。此眞空無相法也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0600a12"/><lb ed="R040" n="0195a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0600a1201">須菩提。若菩薩作是言。我當莊嚴佛土。是不名菩薩。
<lb ed="X" n="0600a13"/><lb ed="R040" n="0195a16"/>何以故。如來說莊嚴佛土者。卽非莊嚴。是名莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0600a14"/><lb ed="R040" n="0195a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0600a1401">【講】佛言。若菩薩自說。謂我能莊飾嚴整其佛之刹
<lb ed="X" n="0600a15"/><lb ed="R040" n="0195a18"/>土。是着於有相。豈足爲菩薩。所以者何。我所說莊
<lb ed="X" n="0600a16"/><lb ed="R040" n="0195b01"/>嚴佛土者。非爲粉飾外貌之具。乃吾心佛土也。佛
<lb ed="X" n="0600a17"/><lb ed="R040" n="0195b02"/>土無相。本來淸淨。云何可莊嚴哉。如來以非莊嚴
<lb ed="X" n="0600a18"/><lb ed="R040" n="0195b03"/>爲莊嚴。有妙莊嚴存焉。是則所以名莊嚴也。</p>
<lb ed="X" n="0600a19"/><lb ed="R040" n="0195b04"/><p xml:id="pX25p0600a1901">【證】陳雄曰。以定慧之寶。莊嚴心佛土者。菩薩也。不
<lb ed="X" n="0600a20"/><lb ed="R040" n="0195b05"/>言其功。而人莫見其迹。以金珠之寶。莊嚴世間佛
<lb ed="X" n="0600a21"/><lb ed="R040" n="0195b06"/>土者。凡夫也。自言其功。而常急於人知。文殊般若
<lb ed="X" n="0600a22"/><lb ed="R040" n="0195b07"/>經云。爲一切衆生。發大莊嚴。而心不見莊嚴之相。
<lb ed="X" n="0600a23"/><lb ed="R040" n="0195b08"/>淨土論云。備諸珍寶性。具足妙莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0600a24"/><lb ed="R040" n="0195b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0600a2401">須菩提。若菩薩通達無我･法者。如來說名眞是菩薩。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0600b" n="0600b"/>
<lb ed="X" n="0600b01"/><lb ed="R040" n="0195b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0600b0101">【註】通達者。見得十分透徹也。無我者。卽吾儒之無
<lb ed="X" n="0600b02"/><lb ed="R040" n="0195b11"/>以有<anchor xml:id="nkr_note_add_0600b0201" n="0600b0201"/><anchor xml:id="beg0600b0201" n="0600b0201"/>己<anchor xml:id="end0600b0201"/>也。法者。理也。眞菩薩者。造到純然無僞。卽
<lb ed="X" n="0600b03"/><lb ed="R040" n="0195b12"/>等覺也。</p>
<lb ed="X" n="0600b04"/><lb ed="R040" n="0195b13"/><p xml:id="pX25p0600b0401">【講】佛言。由前所說阿耨菩提。究竟將來。總是個無
<lb ed="X" n="0600b05"/><lb ed="R040" n="0195b14"/>我之法。夫法界原無盡藏。有一我心。便着於人衆
<lb ed="X" n="0600b06"/><lb ed="R040" n="0195b15"/>生壽者。未了眞空。必定執其有法。有滅度。有莊嚴。
<lb ed="X" n="0600b07"/><lb ed="R040" n="0195b16"/>所以不名菩薩也。茲則直下大悟。如漆桶底脫。四
<lb ed="X" n="0600b08"/><lb ed="R040" n="0195b17"/>通八達。廓然無我。我身旣無。何更有法。人法兩空。
<lb ed="X" n="0600b09"/><lb ed="R040" n="0195b18"/>此如來言說。而稱名之曰。眞實的菩薩也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0600b10"/><lb ed="R040" n="0196a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一體同觀分第十八</cb:mulu><head>○一體同觀分第十八</head>
<lb ed="X" n="0600b11"/><lb ed="R040" n="0196a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0600b1101">須菩提。於意云何。如來有肉眼不。如是。世尊。如來有
<lb ed="X" n="0600b12"/><lb ed="R040" n="0196a03"/>肉眼。須菩提。於意云何。如來有天眼不。如是。世尊。如
<lb ed="X" n="0600b13"/><lb ed="R040" n="0196a04"/>來有天眼。須菩提。於意云何。如來有慧眼不。如是。世
<lb ed="X" n="0600b14"/><lb ed="R040" n="0196a05"/>尊。如來有慧眼。須菩提。於意云何。如來有法眼不。如
<lb ed="X" n="0600b15"/><lb ed="R040" n="0196a06"/>是。世尊。如來有法眼。須菩提。於意云何。如來有佛眼
<lb ed="X" n="0600b16"/><lb ed="R040" n="0196a07"/>不。如是。世尊。如來有佛眼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0600b17"/><lb ed="R040" n="0196a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0600b1701">【註】肉眼一觀。天眼徧觀。慧眼證法。法眼擇法。佛眼
<lb ed="X" n="0600b18"/><lb ed="R040" n="0196a09"/>度生。凡夫與如來。俱同此眼。異處在覺不覺耳。</p>
<lb ed="X" n="0600b19"/><lb ed="R040" n="0196a10"/><p xml:id="pX25p0600b1901">【論】世法上論。指五眼。爲佛眼睛之眼。以理論。則心
<lb ed="X" n="0600b20"/><lb ed="R040" n="0196a11"/>竅之眼也。眼通於心。大凡衆生。皆具此五眼。與佛
<lb ed="X" n="0600b21"/><lb ed="R040" n="0196a12"/>無二。因四相六塵遮蔽。只有肉團眼一件而<anchor xml:id="nkr_note_add_0600b2101" n="0600b2101"/><anchor xml:id="beg0600b2101" n="0600b2101"/>已<anchor xml:id="end0600b2101"/>。儒
<lb ed="X" n="0600b22"/><lb ed="R040" n="0196a13"/>書云。聖人之心有七竅。卽是五眼之謂也。佛有五
<lb ed="X" n="0600b23"/><lb ed="R040" n="0196a14"/>眼。乃常住眞心。非過去未來現在之妄心也。</p>
<lb ed="X" n="0600b24"/><lb ed="R040" n="0196a15"/><p xml:id="pX25p0600b2401">【講】佛欲闡世間衆生之心。有若干種。先設此五眼･
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0600c" n="0600c"/>
<lb ed="X" n="0600c01"/><lb ed="R040" n="0196a16"/>沙界二喩之問云。如來有此化身觀見之肉眼。普
<lb ed="X" n="0600c02"/><lb ed="R040" n="0196a17"/>照大千之天眼。般若常明之慧眼。了諸法空之法
<lb ed="X" n="0600c03"/><lb ed="R040" n="0196a18"/>眼。自性常覺之佛眼。有此五眼否乎。須菩提皆據
<lb ed="X" n="0600c04"/><lb ed="R040" n="0196b01"/>理答之曰。如來有此五眼矣。</p>
<lb ed="X" n="0600c05"/><lb ed="R040" n="0196b02"/><p xml:id="pX25p0600c0501">【證】昔雲巖問道吾。大悲菩薩。用許多手眼作麼。吾
<lb ed="X" n="0600c06"/><lb ed="R040" n="0196b03"/>云。通身是手眼。是言極妙。苟無衆生。無四相。一瞬
<lb ed="X" n="0600c07"/><lb ed="R040" n="0196b04"/>不具。而況多眼乎。要人自見耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0600c08"/><lb ed="R040" n="0196b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0600c0801">須菩提。於意云何。如恒河中所有沙。佛說是沙不。如
<lb ed="X" n="0600c09"/><lb ed="R040" n="0196b06"/>是。世尊。如來說是沙。須菩提。於意云何。如一恒河中
<lb ed="X" n="0600c10"/><lb ed="R040" n="0196b07"/>所有沙。有如是沙等恒河。是諸恒河所有沙數。佛世
<lb ed="X" n="0600c11"/><lb ed="R040" n="0196b08"/>界如是。寧爲多不。甚多。世尊。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0600c12"/><lb ed="R040" n="0196b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0600c1201">【註】沙等恒河者。謂一粒沙爲一恒河。廣譬設喩。言
<lb ed="X" n="0600c13"/><lb ed="R040" n="0196b10"/>恒河之多也。以沙等恒河之沙數佛世界。又不勝
<lb ed="X" n="0600c14"/><lb ed="R040" n="0196b11"/>其多矣。假設此問而言之也。佛世界者。三千大千
<lb ed="X" n="0600c15"/><lb ed="R040" n="0196b12"/>內。必有一佛設化。謂之曰佛世界。</p>
<lb ed="X" n="0600c16"/><lb ed="R040" n="0196b13"/><p xml:id="pX25p0600c1601">【講】佛欲人明此許多衆生妄心。故以許多世界爲
<lb ed="X" n="0600c17"/><lb ed="R040" n="0196b14"/>問云。擧此無窮之沙以數佛之世界。果多否乎。須
<lb ed="X" n="0600c18"/><lb ed="R040" n="0196b15"/>菩提亦以甚多答之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0600c19"/><lb ed="R040" n="0196b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0600c1901">佛吿須菩提。爾所國土中。所有衆生。若干種心。如來
<lb ed="X" n="0600c20"/><lb ed="R040" n="0196b17"/>悉知。何以故。如來說諸心。皆爲非心。是名爲心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0600c21"/><lb ed="R040" n="0196b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0600c2101">【註】若。如也。干。數也。心數雖多。不出過去未來現在。
<lb ed="X" n="0600c22"/><lb ed="R040" n="0197a01"/>環轉鈎連。糾結不了。無非妄心。諸心。卽若干種心。</p>
<lb ed="X" n="0600c23"/><lb ed="R040" n="0197a02"/><p xml:id="pX25p0600c2301">【講】佛吿須菩提云。不必遠論恒沙世界。卽如爾之
<lb ed="X" n="0600c24"/><lb ed="R040" n="0197a03"/>國土中。所有許多衆生。各具一心。則其心有若干
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0601a" n="0601a"/>
<lb ed="X" n="0601a01"/><lb ed="R040" n="0197a04"/>種。如來以淸淨五眼。皆盡見知之。其故維何。如來
<lb ed="X" n="0601a02"/><lb ed="R040" n="0197a05"/>所說一切心。皆是衆生妄心。非性中常住眞心。識
<lb ed="X" n="0601a03"/><lb ed="R040" n="0197a06"/>得妄心非心。菩提本體現矣。是名爲心也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0601a04"/><lb ed="R040" n="0197a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0601a0401">所以者何。須菩提。過去心不可得。現在心不可得。未
<lb ed="X" n="0601a05"/><lb ed="R040" n="0197a08"/>來心不可得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0601a06"/><lb ed="R040" n="0197a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0601a0601">【註】思念前事者。爲過去心。思念今事者。爲現在心。
<lb ed="X" n="0601a07"/><lb ed="R040" n="0197a10"/>思念後事者。爲未來心。不可得。言本來無有也。</p>
<lb ed="X" n="0601a08"/><lb ed="R040" n="0197a11"/><p xml:id="pX25p0601a0801">【論】此三句。我佛談到骨髓處。何必歷覽群藏。向外
<lb ed="X" n="0601a09"/><lb ed="R040" n="0197a12"/>馳求哉。所以佛恩難報也。凡人一念中。卽有未來
<lb ed="X" n="0601a10"/><lb ed="R040" n="0197a13"/>現在過去。須看得活。故疏鈔云。若一念有起滅。卽
<lb ed="X" n="0601a11"/><lb ed="R040" n="0197a14"/>成六十種邪見。九百種煩惱是也。</p>
<lb ed="X" n="0601a12"/><lb ed="R040" n="0197a15"/><p xml:id="pX25p0601a1201">【講】佛言如來所說非心者。何也。葢常住眞心。妙湛
<lb ed="X" n="0601a13"/><lb ed="R040" n="0197a16"/>圓寂。體用如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0601001" n="0601001"/>一。若太虗空。離諸緣引之想。過去心
<lb ed="X" n="0601a14"/><lb ed="R040" n="0197a17"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0601a1401" n="0601a1401"/><anchor xml:id="beg0601a1401" n="0601a1401"/>已<anchor xml:id="end0601a1401"/>滅。何所凝滯於物。現在心不住。何所專主於有。
<lb ed="X" n="0601a15"/><lb ed="R040" n="0197a18"/>未來心未至。何所預期於先。虗靈莫測。反觀於內。
<lb ed="X" n="0601a16"/><lb ed="R040" n="0197b01"/>三心總不可得也。此方是菩提眞心。一體同觀矣。</p>
<lb ed="X" n="0601a17"/><lb ed="R040" n="0197b02"/><p xml:id="pX25p0601a1701">【證】論語云。子絕四。毋意毋必。毋固毋我。六祖云。前
<lb ed="X" n="0601a18"/><lb ed="R040" n="0197b03"/>念後念及今念。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0601002" n="0601002"/>三念不被邪見染。張無盡云。一念
<lb ed="X" n="0601a19"/><lb ed="R040" n="0197b04"/>不生全體現。古云。三際俱斷。三念皆妄。了不可得。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0601a20"/><lb ed="R040" n="0197b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法界通化分第十九</cb:mulu><head>○法界通化分第十九</head>
<lb ed="X" n="0601a21"/><lb ed="R040" n="0197b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0601a2101">須菩提。於意云何。若有人滿三千大千世界七寶。以
<lb ed="X" n="0601a22"/><lb ed="R040" n="0197b07"/>用布施。是人以是因緣。得福多不。如是。世尊。此人以
<lb ed="X" n="0601a23"/><lb ed="R040" n="0197b08"/>是因緣。得福甚多。須菩提。若福德有實。如來不說得
<lb ed="X" n="0601a24"/><lb ed="R040" n="0197b09"/>福德多。以福德無故。如來說得福德多。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0601b" n="0601b"/>
<lb ed="X" n="0601b01"/><lb ed="R040" n="0197b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0601b0101">【論】三千大千布施之福。俗眼爲實。佛眼爲無。布施
<lb ed="X" n="0601b02"/><lb ed="R040" n="0197b11"/>旣廣。得福自多。所謂以是因緣也。畢竟是有礙有
<lb ed="X" n="0601b03"/><lb ed="R040" n="0197b12"/>着。不是淸淨福德。以無爲福纔是不住相布施。故
<lb ed="X" n="0601b04"/><lb ed="R040" n="0197b13"/>不徒言得。而言多也。</p>
<lb ed="X" n="0601b05"/><lb ed="R040" n="0197b14"/><p xml:id="pX25p0601b0501">【講】佛又反復申之。見吾心中法界。所通化無窮者。
<lb ed="X" n="0601b06"/><lb ed="R040" n="0197b15"/>雖寶施不足以擬之也。故問須菩提。若有人以滿
<lb ed="X" n="0601b07"/><lb ed="R040" n="0197b16"/>三千大千世界之七寶。用爲布施。其福德果多否。
<lb ed="X" n="0601b08"/><lb ed="R040" n="0197b17"/>須菩提亦以甚多答之。佛又呼須菩提言曰。若福
<lb ed="X" n="0601b09"/><lb ed="R040" n="0197b18"/>德之有眞實。則徒求之於外。取諸相也。有相以爲
<lb ed="X" n="0601b10"/><lb ed="R040" n="0198a01"/>布施。其報有限。如來不說得福德多。我之所謂福
<lb ed="X" n="0601b11"/><lb ed="R040" n="0198a02"/>德者。離諸相也。卽前無住相布施。在如來無能施
<lb ed="X" n="0601b12"/><lb ed="R040" n="0198a03"/>之心。在法界無可施之迹。正是無爲淸淨功德。其
<lb ed="X" n="0601b13"/><lb ed="R040" n="0198a04"/>福等如虗空。豈有漏之因。所可同日語。此如來說
<lb ed="X" n="0601b14"/><lb ed="R040" n="0198a05"/>福德多也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0601b15"/><lb ed="R040" n="0198a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">離色離相分第二十</cb:mulu><head>○離色離相分第二十</head>
<lb ed="X" n="0601b16"/><lb ed="R040" n="0198a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0601b1601">須菩提。於意云何。佛可以具足色身見不。不也。世尊。
<lb ed="X" n="0601b17"/><lb ed="R040" n="0198a08"/>如來不應以具足色身見。何以故。如來說具足色身。
<lb ed="X" n="0601b18"/><lb ed="R040" n="0198a09"/>卽非具足色身。是名具足色身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0601b19"/><lb ed="R040" n="0198a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0601b1901">【註】具足者。無少虧欠也。</p>
<lb ed="X" n="0601b20"/><lb ed="R040" n="0198a11"/><p xml:id="pX25p0601b2001">【論】此段專主離色言。此分與第五分。第十三分。意
<lb ed="X" n="0601b21"/><lb ed="R040" n="0198a12"/>俱同。而佛乃重言之者。葢末世修行。多執色相。如
<lb ed="X" n="0601b22"/><lb ed="R040" n="0198a13"/>香花頂禮。外貌供奉。不悟自<anchor xml:id="nkr_note_add_0601b2201" n="0601b2201"/><anchor xml:id="beg0601b2201" n="0601b2201"/>己<anchor xml:id="end0601b2201"/>眞性。佛所以反復
<lb ed="X" n="0601b23"/><lb ed="R040" n="0198a14"/>叮嚀吿戒之也。</p>
<lb ed="X" n="0601b24"/><lb ed="R040" n="0198a15"/><p xml:id="pX25p0601b2401">【講】佛恐須菩提錯認如來色身。把作如來眞身看
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0601c" n="0601c"/>
<lb ed="X" n="0601c01"/><lb ed="R040" n="0198a16"/>了。故設此疑而問之曰。佛可以具足色身見否。須
<lb ed="X" n="0601c02"/><lb ed="R040" n="0198a17"/>菩提卽解其意。遂答之曰。不也。世尊。如來不應以
<lb ed="X" n="0601c03"/><lb ed="R040" n="0198a18"/>具足色身見。何以見之。葢色身。乃血肉之軀。非法
<lb ed="X" n="0601c04"/><lb ed="R040" n="0198b01"/>身也。若法身。則縱橫無礙。自在自由。念念無非般
<lb ed="X" n="0601c05"/><lb ed="R040" n="0198b02"/>若。豈八十種好。所能囿也。色身中有妙色身存焉。
<lb ed="X" n="0601c06"/><lb ed="R040" n="0198b03"/>方名具足色身矣。</p>
<lb ed="X" n="0601c07"/><lb ed="R040" n="0198b04"/><p xml:id="pX25p0601c0701">【證】華嚴經云。淸淨妙色身。神力故顯現。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0601c08"/><lb ed="R040" n="0198b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0601c0801">須菩提。於意云何。如來可以具足諸相見不。不也。世
<lb ed="X" n="0601c09"/><lb ed="R040" n="0198b06"/>尊。如來不應以具足諸相見。何以故。如來說諸相具
<lb ed="X" n="0601c10"/><lb ed="R040" n="0198b07"/>足。卽非具足。是名諸相具足。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0601c11"/><lb ed="R040" n="0198b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0601c1101">【論】此段專主離相言。</p>
<lb ed="X" n="0601c12"/><lb ed="R040" n="0198b09"/><p xml:id="pX25p0601c1201">【講】佛又問之曰。如來可以具足諸相見否。須菩提
<lb ed="X" n="0601c13"/><lb ed="R040" n="0198b10"/>卽解其義而以否答之。葢自受生以來。有形者。有
<lb ed="X" n="0601c14"/><lb ed="R040" n="0198b11"/>形形者。有生者。有生生者。若無眞性法身。則雖有
<lb ed="X" n="0601c15"/><lb ed="R040" n="0198b12"/>相。亦天地之委形也。此如來不應以具足諸相見
<lb ed="X" n="0601c16"/><lb ed="R040" n="0198b13"/>矣。所以者何。如來所說諸相具足。非徒取諸相也。
<lb ed="X" n="0601c17"/><lb ed="R040" n="0198b14"/>以如來雖有三十二相。必具足乎三十二行。般若
<lb ed="X" n="0601c18"/><lb ed="R040" n="0198b15"/>觀照。萬象悉融。凡六神通。八解脫。具於自性中者。
<lb ed="X" n="0601c19"/><lb ed="R040" n="0198b16"/>皆無欠無餘。常滿足爾。此肉身如來內。有眞如來
<lb ed="X" n="0601c20"/><lb ed="R040" n="0198b17"/>在焉。是名諸相具足也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0601c21"/><lb ed="R040" n="0198b18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">非說所說分第二十一</cb:mulu><head>○非說所說分第二十一</head>
<lb ed="X" n="0601c22"/><lb ed="R040" n="0199a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0601c2201">須菩提。汝勿謂如來作是念。我當有所說法。莫作是
<lb ed="X" n="0601c23"/><lb ed="R040" n="0199a02"/>念。何以故。若人言如來有所說法。則爲謗佛。不能解
<lb ed="X" n="0601c24"/><lb ed="R040" n="0199a03"/>我所說故。須菩提。說法者。無法可說。是名說法。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0602a" n="0602a"/>
<lb ed="X" n="0602a01"/><lb ed="R040" n="0199a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0602a0101">【論】此分與第七分。無有定法。如來可說。十三分。如
<lb ed="X" n="0602a02"/><lb ed="R040" n="0199a05"/>來無所說。意大同。亦不過反復吿人。勿執文字之
<lb ed="X" n="0602a03"/><lb ed="R040" n="0199a06"/>陳言。而寡默識之妙道也。謂之曰。勿謂。又曰。莫作。
<lb ed="X" n="0602a04"/><lb ed="R040" n="0199a07"/>我佛叮嚀之意。至深切矣。</p>
<lb ed="X" n="0602a05"/><lb ed="R040" n="0199a08"/><p xml:id="pX25p0602a0501">【講】佛吿須菩提曰。爾切勿自謂。我如來有心作此
<lb ed="X" n="0602a06"/><lb ed="R040" n="0199a09"/>念頭。有此說法。以開示於人。汝切莫作是念。何以
<lb ed="X" n="0602a07"/><lb ed="R040" n="0199a10"/>故。設或有人言。佛有法說於人。則是淺見寡識滯
<lb ed="X" n="0602a08"/><lb ed="R040" n="0199a11"/>在文字之粗。是爲謗佛。不能解會我所說之義故
<lb ed="X" n="0602a09"/><lb ed="R040" n="0199a12"/>也。又呼須菩提曰。我之所謂說法者。不假口說之
<lb ed="X" n="0602a10"/><lb ed="R040" n="0199a13"/>騰。默契心源之妙。唯能坐斷十方。打成一片。非言
<lb ed="X" n="0602a11"/><lb ed="R040" n="0199a14"/>語可到。本來無法可說。是名眞說法也。</p>
<lb ed="X" n="0602a12"/><lb ed="R040" n="0199a15"/><p xml:id="pX25p0602a1201">【證】圓覺經云。依幻說覺。亦名爲幻。旣名爲幻。所說
<lb ed="X" n="0602a13"/><lb ed="R040" n="0199a16"/>之法。亦皆是幻。張無盡云。非法無以談空。非人無
<lb ed="X" n="0602a14"/><lb ed="R040" n="0199a17"/>以說法。妙明子云。智高遠水孤峯。性寂寒潭皎月。
<lb ed="X" n="0602a15"/><lb ed="R040" n="0199a18"/>然後可以盡離不離言之道也。如如居士云。終日
<lb ed="X" n="0602a16"/><lb ed="R040" n="0199b01"/>喫飯。不曾咬着一粒米。終日著衣。不曾掛着一莖
<lb ed="X" n="0602a17"/><lb ed="R040" n="0199b02"/>絲。所以我佛橫說直說。四十九年。未嘗道着一字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0602a18"/><lb ed="R040" n="0199b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0602a1801">爾時慧命須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。於未來世。
<lb ed="X" n="0602a19"/><lb ed="R040" n="0199b04"/>聞說是法。生信心不。佛言。須菩提。彼非衆生。非不衆
<lb ed="X" n="0602a20"/><lb ed="R040" n="0199b05"/>生。何以故。須菩提。衆生衆生者。如來說非衆生。是名
<lb ed="X" n="0602a21"/><lb ed="R040" n="0199b06"/>衆生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0602a22"/><lb ed="R040" n="0199b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0602a2201">【註】慧。言德。命。言壽。卽長老之別名。</p>
<lb ed="X" n="0602a23"/><lb ed="R040" n="0199b08"/><p xml:id="pX25p0602a2301">【講】須菩提問佛曰。末法之後。略有衆生。聞說此經
<lb ed="X" n="0602a24"/><lb ed="R040" n="0199b09"/>般若之法。能生敬信之心否也。佛呼須菩提曰。汝
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0602b" n="0602b"/>
<lb ed="X" n="0602b01"/><lb ed="R040" n="0199b10"/>勿謂五濁惡世之間。俱是不信佛法的人。葢佛與
<lb ed="X" n="0602b02"/><lb ed="R040" n="0199b11"/>衆生。原非兩類。同具此般若眞心。彼雖爲衆生。而
<lb ed="X" n="0602b03"/><lb ed="R040" n="0199b12"/>眞性原有。非可以衆生目之。彼雖非衆生。而業緣
<lb ed="X" n="0602b04"/><lb ed="R040" n="0199b13"/>現在。又非可以不衆生目之。何以故也。衆生於衆
<lb ed="X" n="0602b05"/><lb ed="R040" n="0199b14"/>生之中。苟能聞般若法而敬信之。言下見性。是卽
<lb ed="X" n="0602b06"/><lb ed="R040" n="0199b15"/>前之所說。非衆生中人也。是假名衆生爾。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0602b07"/><lb ed="R040" n="0199b16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無法可得分第二十二</cb:mulu><head>○無法可得分第二十二</head>
<lb ed="X" n="0602b08"/><lb ed="R040" n="0199b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0602b0801">須菩提白佛言。世尊。佛得阿耨多羅三藐三菩提。爲
<lb ed="X" n="0602b09"/><lb ed="R040" n="0199b18"/>無所得耶。佛言。如是。如是。須菩提。我於阿耨多羅三
<lb ed="X" n="0602b10"/><lb ed="R040" n="0200a01"/>藐三菩提。乃至無有少法可得。是名阿耨多羅三藐
<lb ed="X" n="0602b11"/><lb ed="R040" n="0200a02"/>三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0602b12"/><lb ed="R040" n="0200a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0602b1201">【講】須菩提以解空之性。深悟菩提之奧。乃以無所
<lb ed="X" n="0602b13"/><lb ed="R040" n="0200a04"/>得爲問。佛深許其言之當也。言如是如是。我於無
<lb ed="X" n="0602b14"/><lb ed="R040" n="0200a05"/>上正等正覺之法。不從外得。乃吾之眞性也。眞性
<lb ed="X" n="0602b15"/><lb ed="R040" n="0200a06"/>中蕩然虗空。神凝智泯。情卷思澄。迎之無首。隨之
<lb ed="X" n="0602b16"/><lb ed="R040" n="0200a07"/>無後。不可以色相取。不可以言說求。無有少法可
<lb ed="X" n="0602b17"/><lb ed="R040" n="0200a08"/>得也。不過強名曰阿耨菩提而<anchor xml:id="nkr_note_add_0602b1701" n="0602b1701"/><anchor xml:id="beg0602b1701" n="0602b1701"/>已<anchor xml:id="end0602b1701"/>。</p>
<lb ed="X" n="0602b18"/><lb ed="R040" n="0200a09"/><p xml:id="pX25p0602b1801">【證】玉樞經云。道在天地。天地不知。有情無情。唯一
<lb ed="X" n="0602b19"/><lb ed="R040" n="0200a10"/>無二。六祖云。妙性本空。無有一法可得。顏柄曰。有
<lb ed="X" n="0602b20"/><lb ed="R040" n="0200a11"/>法可得。是名法縛。無法可得。方名解脫。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0602b21"/><lb ed="R040" n="0200a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">淨心行善分第二十三</cb:mulu><head>○淨心行善分第二十三</head>
<lb ed="X" n="0602b22"/><lb ed="R040" n="0200a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0602b2201">復次。須菩提。是法平等。無有高下。是名阿耨多羅三
<lb ed="X" n="0602b23"/><lb ed="R040" n="0200a14"/>藐三菩提。以無我無人無衆生無壽者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0602b24"/><lb ed="R040" n="0200a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0602b2401">【註】阿耨菩提法者。卽眞性也。刊定云。在聖不增。故
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0602c" n="0602c"/>
<lb ed="X" n="0602c01"/><lb ed="R040" n="0200a16"/>無高。居凡不減。故無下。此言平等性也。眞心卽是
<lb ed="X" n="0602c02"/><lb ed="R040" n="0200a17"/>性。原無兩樣。</p>
<lb ed="X" n="0602c03"/><lb ed="R040" n="0200a18"/><p xml:id="pX25p0602c0301">【講】佛又再吿須菩提云。我所說阿耨菩提之法。乃
<lb ed="X" n="0602c04"/><lb ed="R040" n="0200b01"/>吾本然之性。居聖位而不加。處凡流而無損。人人
<lb ed="X" n="0602c05"/><lb ed="R040" n="0200b02"/>具足。世世同然。蕩然太虗。較若畫一。是色身則有
<lb ed="X" n="0602c06"/><lb ed="R040" n="0200b03"/>高下。眞性則無高下。所以名爲無上正等正覺也。
<lb ed="X" n="0602c07"/><lb ed="R040" n="0200b04"/>何以見之。以我眞性中。原無有我人衆生壽者之
<lb ed="X" n="0602c08"/><lb ed="R040" n="0200b05"/>妄。若有此妄。則嗜欲深者。天機必淺。攻取累者。湛
<lb ed="X" n="0602c09"/><lb ed="R040" n="0200b06"/>一不全。吾見塵勞。種種異起。何得爲平等法哉。法
<lb ed="X" n="0602c10"/><lb ed="R040" n="0200b07"/>爲平等。方名無上菩提矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0602c11"/><lb ed="R040" n="0200b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0602c1101">修一切善法。則得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。所
<lb ed="X" n="0602c12"/><lb ed="R040" n="0200b09"/>言善法者。如來說卽非善法。是名善法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0602c13"/><lb ed="R040" n="0200b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0602c1301">【論】夫平等之法。不從外得矣。一向認着本來現成。
<lb ed="X" n="0602c14"/><lb ed="R040" n="0200b11"/>墮諸無事甲中。不假修進。此又愚迷不返者也。</p>
<lb ed="X" n="0602c15"/><lb ed="R040" n="0200b12"/><p xml:id="pX25p0602c1501">【講】佛又說。當修此一切善法。凡布施。持戒。忍辱。精
<lb ed="X" n="0602c16"/><lb ed="R040" n="0200b13"/>進。禪定。智慧。皆是明心見性之善法。依此法修。則
<lb ed="X" n="0602c17"/><lb ed="R040" n="0200b14"/>虗<anchor xml:id="nkr_note_add_0602c1701" n="0602c1701"/><anchor xml:id="beg0602c1701" n="0602c1701"/>己<anchor xml:id="end0602c1701"/>冥眞。崇德履道。造至覺地矣。卽得此阿耨菩
<lb ed="X" n="0602c18"/><lb ed="R040" n="0200b15"/>提也。然又恐人泥於有法。又呼須菩提曰。我所言
<lb ed="X" n="0602c19"/><lb ed="R040" n="0200b16"/>善法者。乃接引衆生入道之門。本來原無此善法。
<lb ed="X" n="0602c20"/><lb ed="R040" n="0200b17"/>不過假此虗名以開悟人爾。若執着善法。便有人
<lb ed="X" n="0602c21"/><lb ed="R040" n="0200b18"/>我等相矣。又落兩頭機。豈是平等哉。</p>
<lb ed="X" n="0602c22"/><lb ed="R040" n="0201a01"/><p xml:id="pX25p0602c2201">【論】傅大士頌云。水陸同眞際。飛行體一如。法中何
<lb ed="X" n="0602c23"/><lb ed="R040" n="0201a02"/>彼此。理上豈親疎。自他分別遣。高下執情除。了斯
<lb ed="X" n="0602c24"/><lb ed="R040" n="0201a03"/>平等性。咸共入無餘。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0603a" n="0603a"/>
<lb ed="X" n="0603a01"/><lb ed="R040" n="0201a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">福智無比分第二十四</cb:mulu><head>○福智無比分第二十四</head>
<lb ed="X" n="0603a02"/><lb ed="R040" n="0201a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0603a0201">須菩提。若三千大千世界中。所有諸<name role="" type="person">須彌山</name>王。如是
<lb ed="X" n="0603a03"/><lb ed="R040" n="0201a06"/>等七寶聚。有人持用布施。若人以此般若波羅蜜經
<lb ed="X" n="0603a04"/><lb ed="R040" n="0201a07"/>乃至四句偈等。受持讀誦爲他人說。於前福德。百分
<lb ed="X" n="0603a05"/><lb ed="R040" n="0201a08"/>不及一。百千萬億分。乃至算數譬喩所不能及。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0603a06"/><lb ed="R040" n="0201a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0603a0601">【論】此義雖重。各有妙旨。詳見讀法。</p>
<lb ed="X" n="0603a07"/><lb ed="R040" n="0201a10"/><p xml:id="pX25p0603a0701">【講】佛吿須菩提云。須彌爲衆山之王。三千大千中
<lb ed="X" n="0603a08"/><lb ed="R040" n="0201a11"/>諸<name role="" type="person">須彌山</name>。又不特一須彌也。設或以七寶之聚。等
<lb ed="X" n="0603a09"/><lb ed="R040" n="0201a12"/>如許山之多。用此布施。福德固爲多矣。然自性若
<lb ed="X" n="0603a10"/><lb ed="R040" n="0201a13"/>迷。福何可救。若人以此般若經倂四句偈。受持有
<lb ed="X" n="0603a11"/><lb ed="R040" n="0201a14"/>得於心。演說有益於世。則不徒見佛了生死。亦且
<lb ed="X" n="0603a12"/><lb ed="R040" n="0201a15"/>如佛度一切。是修自性上福德。是聚自身中七寶。
<lb ed="X" n="0603a13"/><lb ed="R040" n="0201a16"/>比前七寶布施之福德。不及此經百千萬億分之
<lb ed="X" n="0603a14"/><lb ed="R040" n="0201a17"/>一也。人可徒以布施求之外。而不求之心哉。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0603a15"/><lb ed="R040" n="0201a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">化無所化分第二十五</cb:mulu><head>○化無所化分第二十五</head>
<lb ed="X" n="0603a16"/><lb ed="R040" n="0201b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0603a1601">須菩提。於意云何。汝等勿謂如來作是念。我當度衆
<lb ed="X" n="0603a17"/><lb ed="R040" n="0201b02"/>生。須菩提。莫作是念。何以故。實無有衆生如來度者。
<lb ed="X" n="0603a18"/><lb ed="R040" n="0201b03"/>若有衆生如來度者。如來則有我人衆生壽者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0603a19"/><lb ed="R040" n="0201b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0603a1901">【論】非說所說分中。汝勿謂如來作是念。我當有所
<lb ed="X" n="0603a20"/><lb ed="R040" n="0201b05"/>說法。如來說非衆生。是名衆生。此分中云。汝等勿
<lb ed="X" n="0603a21"/><lb ed="R040" n="0201b06"/>謂如來作是念。我當度衆生。如來說卽非凡夫。是
<lb ed="X" n="0603a22"/><lb ed="R040" n="0201b07"/>名凡夫。佛恐人泥着有法可說可度。而不悟自性
<lb ed="X" n="0603a23"/><lb ed="R040" n="0201b08"/>自度。故又吿戒一番。</p>
<lb ed="X" n="0603a24"/><lb ed="R040" n="0201b09"/><p xml:id="pX25p0603a2401">【講】佛呼須菩提曰。汝之意何如。凡汝學道之人。勿
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0603b" n="0603b"/>
<lb ed="X" n="0603b01"/><lb ed="R040" n="0201b10"/>謂我如來實有此意。而必有化度衆生之心。汝等
<lb ed="X" n="0603b02"/><lb ed="R040" n="0201b11"/>莫作此念。可也。所以然者。如何。佛雖有此般若波
<lb ed="X" n="0603b03"/><lb ed="R040" n="0201b12"/>羅蜜法。以開示衆生。然衆生之心。本來空寂。般若
<lb ed="X" n="0603b04"/><lb ed="R040" n="0201b13"/>智慧。原自具足。苟有聞經悟道。乃衆生自然化度。
<lb ed="X" n="0603b05"/><lb ed="R040" n="0201b14"/>我何度之有哉。所謂平等眞法界。佛不度衆生也。
<lb ed="X" n="0603b06"/><lb ed="R040" n="0201b15"/>若說一切衆生。必是如來化度。則如來卽同凡夫。
<lb ed="X" n="0603b07"/><lb ed="R040" n="0201b16"/>便有我人等之私矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0603b08"/><lb ed="R040" n="0201b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0603b0801">須菩提。如來說有我者。卽非有我。而凡夫之人。以爲
<lb ed="X" n="0603b09"/><lb ed="R040" n="0201b18"/>有我。須菩提。凡夫者。如來說卽非凡夫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0603b10"/><lb ed="R040" n="0202a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0603b1001">【講】夫人有一我心。斯有人。有衆生。有壽者。<anchor xml:id="nkr_note_add_0603b1001" n="0603b1001"/><anchor xml:id="beg0603b1001" n="0603b1001"/>己<anchor xml:id="end0603b1001"/>私未
<lb ed="X" n="0603b11"/><lb ed="R040" n="0202a02"/>克故也。如曰。有衆生可度。是如來執有我也。佛又
<lb ed="X" n="0603b12"/><lb ed="R040" n="0202a03"/>呼須菩提曰。如來說有我者。卽非有我心也。在如
<lb ed="X" n="0603b13"/><lb ed="R040" n="0202a04"/>來以是法。潛孚默化於人。而不見其迹。在凡夫假
<lb ed="X" n="0603b14"/><lb ed="R040" n="0202a05"/>是法頓悟自修於<anchor xml:id="nkr_note_add_0603b1401" n="0603b1401"/><anchor xml:id="beg0603b1401" n="0603b1401"/>己<anchor xml:id="end0603b1401"/>。而莫測其自。何嘗區區作此
<lb ed="X" n="0603b15"/><lb ed="R040" n="0202a06"/>念。曰我當度衆生。而執爲有我哉。至於凡夫。未能
<lb ed="X" n="0603b16"/><lb ed="R040" n="0202a07"/>見性。所以我相未忘。而非以此論佛也。佛又恐人
<lb ed="X" n="0603b17"/><lb ed="R040" n="0202a08"/>分別凡夫。復呼須菩提曰。凡夫。如來說卽非凡夫。
<lb ed="X" n="0603b18"/><lb ed="R040" n="0202a09"/>葢眞空無相之道。自二五凝成之初。原無虧欠。悟
<lb ed="X" n="0603b19"/><lb ed="R040" n="0202a10"/>則刹那卽入覺地矣。豈可以凡夫目之乎。所以如
<lb ed="X" n="0603b20"/><lb ed="R040" n="0202a11"/>來･凡夫本同一性。不容區別也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0603b21"/><lb ed="R040" n="0202a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法身非相分第二十六</cb:mulu><head>○法身非相分第二十六</head>
<lb ed="X" n="0603b22"/><lb ed="R040" n="0202a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0603b2201">須菩提。於意云何。可以三十二相觀如來不。須菩提
<lb ed="X" n="0603b23"/><lb ed="R040" n="0202a14"/>言。如是。如是。以三十二相觀如來。佛言。須菩提。若以
<lb ed="X" n="0603b24"/><lb ed="R040" n="0202a15"/>三十二相觀如來者。轉輪聖王。則是如來。須菩提白
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0603c" n="0603c"/>
<lb ed="X" n="0603c01"/><lb ed="R040" n="0202a16"/>佛言。世尊。如我解佛所說義。不應以三十二相觀如
<lb ed="X" n="0603c02"/><lb ed="R040" n="0202a17"/>來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0603c03"/><lb ed="R040" n="0202a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0603c0301">【註】觀與見不同。見。視也。觀。諦視也。見屬目。觀兼心
<lb ed="X" n="0603c04"/><lb ed="R040" n="0202b01"/>目。所謂想見也。</p>
<lb ed="X" n="0603c05"/><lb ed="R040" n="0202b02"/><p xml:id="pX25p0603c0501">【論】如法受持分中。佛有三十二相之問。須菩提曾
<lb ed="X" n="0603c06"/><lb ed="R040" n="0202b03"/>以不也答之。此又以着相答佛者。非前悟後迷也。
<lb ed="X" n="0603c07"/><lb ed="R040" n="0202b04"/>因世之着相求佛者。往往皆然。不反其意以答世
<lb ed="X" n="0603c08"/><lb ed="R040" n="0202b05"/>尊。安得世尊盡出肺腑示之哉。善現加慧人。至矣。</p>
<lb ed="X" n="0603c09"/><lb ed="R040" n="0202b06"/><p xml:id="pX25p0603c0901">【講】佛吿須菩提曰。汝之意。果以三十二相觀如來
<lb ed="X" n="0603c10"/><lb ed="R040" n="0202b07"/>否。須菩提若未喩其意。反答曰。如是如是。欲觀如
<lb ed="X" n="0603c11"/><lb ed="R040" n="0202b08"/>來者。不出此三十二相也。佛卽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0603001" n="0603001"/>聽之曰。設若如來
<lb ed="X" n="0603c12"/><lb ed="R040" n="0202b09"/>可以三十二相見。則轉輪聖王。乃管四天下如輪
<lb ed="X" n="0603c13"/><lb ed="R040" n="0202b10"/>之轉。以其福業之多。故其色身。具足三十二相。與
<lb ed="X" n="0603c14"/><lb ed="R040" n="0202b11"/>佛相似。是轉輪聖王。亦當爲佛矣。須菩提隨應聲
<lb ed="X" n="0603c15"/><lb ed="R040" n="0202b12"/>曰。以我解佛之義。不應以三十二相觀如來也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0603c16"/><lb ed="R040" n="0202b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0603c1601">爾時。世尊而說偈言。若以色見我。以音聲求我。是人
<lb ed="X" n="0603c17"/><lb ed="R040" n="0202b14"/>行邪道。不能見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0603c18"/><lb ed="R040" n="0202b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0603c1801">【註】偈者。發言成句也。色者。如莊嚴佛像之類。見者。
<lb ed="X" n="0603c19"/><lb ed="R040" n="0202b16"/>親覩之也。聲者。如歌揚梵讚之類。求者。索也。我者。
<lb ed="X" n="0603c20"/><lb ed="R040" n="0202b17"/>佛自謂也。邪道者。聲色乃是幻妄。惟眞性方爲正
<lb ed="X" n="0603c21"/><lb ed="R040" n="0202b18"/>覺也。如來者。眞性法身佛也。</p>
<lb ed="X" n="0603c22"/><lb ed="R040" n="0203a01"/><p xml:id="pX25p0603c2201">【講】彼時世尊而說偈曰。法身等如虗空。靈覺含眞。
<lb ed="X" n="0603c23"/><lb ed="R040" n="0203a02"/>妙體湛寂。離彼形迹之間。超諸耳目之外。爾等若
<lb ed="X" n="0603c24"/><lb ed="R040" n="0203a03"/>徒以顏色覩其形容。或徒執聲敎聽其謦欬。欲以
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0604a" n="0604a"/>
<lb ed="X" n="0604a01"/><lb ed="R040" n="0203a04"/>此二者。求見我之眞性。此等之人泥於色身佛。皆
<lb ed="X" n="0604a02"/><lb ed="R040" n="0203a05"/>捨正路而不由。所行者邪道也。決不能見佛本來
<lb ed="X" n="0604a03"/><lb ed="R040" n="0203a06"/>面目矣。欲親見如來常住之眞性。當求之於精神
<lb ed="X" n="0604a04"/><lb ed="R040" n="0203a07"/>心術之中。豈可以聲音笑貌爲哉。</p>
<lb ed="X" n="0604a05"/><lb ed="R040" n="0203a08"/><p xml:id="pX25p0604a0501">【證】儒書云。視於無形。聽於無聲。太上護命經云。視
<lb ed="X" n="0604a06"/><lb ed="R040" n="0203a09"/>不見我。聽不得聞。離種種邊。名爲妙道。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0604a07"/><lb ed="R040" n="0203a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無斷無滅分第二十七</cb:mulu><head>○無斷無滅分第二十七</head>
<lb ed="X" n="0604a08"/><lb ed="R040" n="0203a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0604a0801">須菩提。汝若作是念。如來不以具足相故得阿耨多
<lb ed="X" n="0604a09"/><lb ed="R040" n="0203a12"/>羅三藐三菩提。須菩提。莫作是念。如來不以具足相
<lb ed="X" n="0604a10"/><lb ed="R040" n="0203a13"/>故。得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。汝若作是念。發
<lb ed="X" n="0604a11"/><lb ed="R040" n="0203a14"/>阿耨多羅三藐三菩提心者。說諸法斷滅。莫作是念。
<lb ed="X" n="0604a12"/><lb ed="R040" n="0203a15"/>何以故。發阿耨多羅三藐三菩提心者。於法不說斷
<lb ed="X" n="0604a13"/><lb ed="R040" n="0203a16"/>滅相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0604a14"/><lb ed="R040" n="0203a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0604a1401">【論】此分二段。初則反其辭而詰之。次則正其辭而
<lb ed="X" n="0604a15"/><lb ed="R040" n="0203a18"/>曉之。因此經中俱說無。恐人執着此無。沉空棄有。
<lb ed="X" n="0604a16"/><lb ed="R040" n="0203b01"/>反成斷滅相矣。夫斷滅。則無相也。亦曰相者。何哉。
<lb ed="X" n="0604a17"/><lb ed="R040" n="0203b02"/>葢相者謂之形迹。如晝明則爲明相。夜暗則爲暗
<lb ed="X" n="0604a18"/><lb ed="R040" n="0203b03"/>相。以一切法皆斷滅不用。則心何由以明。性何由
<lb ed="X" n="0604a19"/><lb ed="R040" n="0203b04"/>以見。譬如過河無筏。豈能得濟。一向滯於頑空之
<lb ed="X" n="0604a20"/><lb ed="R040" n="0203b05"/>迹。將以何者爲修行。此所以爲斷滅相也。</p>
<lb ed="X" n="0604a21"/><lb ed="R040" n="0203b06"/><p xml:id="pX25p0604a2101">【講】佛呼須菩提曰。汝若作此念頭。說如來不用具
<lb ed="X" n="0604a22"/><lb ed="R040" n="0203b07"/>足之相。得此無上菩提。汝切莫以此念而言。云稱
<lb ed="X" n="0604a23"/><lb ed="R040" n="0203b08"/>如來原無聲色可求。非三十二相。不假淸淨妙行
<lb ed="X" n="0604a24"/><lb ed="R040" n="0203b09"/>圓滿功德。遽然得此菩提大道也。又呼之曰。如來
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0604b" n="0604b"/>
<lb ed="X" n="0604b01"/><lb ed="R040" n="0203b10"/>菩提之心。脫塵緣以備三常。起圓通而滿十度。其
<lb ed="X" n="0604b02"/><lb ed="R040" n="0203b11"/>神無方。其化無體。原非斷滅者也。汝若作此念。言
<lb ed="X" n="0604b03"/><lb ed="R040" n="0203b12"/>於一切法。皆斷滅之。大非矣。何以言之。發菩提心
<lb ed="X" n="0604b04"/><lb ed="R040" n="0203b13"/>者。必依般若之法。以爲修行之具。若不用此法。則
<lb ed="X" n="0604b05"/><lb ed="R040" n="0203b14"/>心花何由發明。而眞如亦幾乎熄矣。故於此不說
<lb ed="X" n="0604b06"/><lb ed="R040" n="0203b15"/>斷滅相也。</p>
<lb ed="X" n="0604b07"/><lb ed="R040" n="0203b16"/><p xml:id="pX25p0604b0701">【證】永嘉歌云。棄有着空病亦然。還如避溺而投火。
<lb ed="X" n="0604b08"/><lb ed="R040" n="0203b17"/>川禪師云。剪不齊兮理還亂。拽起頭來割不斷。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0604b09"/><lb ed="R040" n="0203b18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">不受不貪分第二十八</cb:mulu><head>○不受不貪分第二十八</head>
<lb ed="X" n="0604b10"/><lb ed="R040" n="0204a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0604b1001">須菩提。若菩薩以滿恒河沙等世界七寶。持用布施。
<lb ed="X" n="0604b11"/><lb ed="R040" n="0204a02"/>若復有人知一切法無我。得成於忍。此菩薩勝前菩
<lb ed="X" n="0604b12"/><lb ed="R040" n="0204a03"/>薩所得功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0604b13"/><lb ed="R040" n="0204a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0604b1301">【註】我者。私<anchor xml:id="nkr_note_add_0604b1301" n="0604b1301"/><anchor xml:id="beg0604b1301" n="0604b1301"/>己<anchor xml:id="end0604b1301"/>心也。成者。成就也。</p>
<lb ed="X" n="0604b14"/><lb ed="R040" n="0204a05"/><p xml:id="pX25p0604b1401">【論】前章於六波羅蜜中。揭出忍辱波羅蜜爲言。可
<lb ed="X" n="0604b15"/><lb ed="R040" n="0204a06"/>見忍之義大矣哉。人於一切萬事執着一個我心。
<lb ed="X" n="0604b16"/><lb ed="R040" n="0204a07"/>就有四相。於六塵上見其可愛而受之。見其可欲
<lb ed="X" n="0604b17"/><lb ed="R040" n="0204a08"/>而貪之。便不能忍耐以降伏其心。而於菩提遠矣
<lb ed="X" n="0604b18"/><lb ed="R040" n="0204a09"/>【講】故佛呼須菩提曰。設或有菩薩。滿河沙世界之
<lb ed="X" n="0604b19"/><lb ed="R040" n="0204a10"/>七寶。用爲布施。福固勝矣。然未免有貪愛之心。非
<lb ed="X" n="0604b20"/><lb ed="R040" n="0204a11"/>自性功德也。若復有人。深知一切萬法。從我自心
<lb ed="X" n="0604b21"/><lb ed="R040" n="0204a12"/>而生。湛若太虗。不住不着。無有我心。得成就此容
<lb ed="X" n="0604b22"/><lb ed="R040" n="0204a13"/>忍功德。此等菩薩。勝前菩薩寶施之功德矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0604b23"/><lb ed="R040" n="0204a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0604b2301">何以故。須菩提。以諸菩薩不受福德故。須菩提白佛
<lb ed="X" n="0604b24"/><lb ed="R040" n="0204a15"/>言。世尊。云何菩薩不受福德。須菩提。菩薩所作福德。
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0604c" n="0604c"/>
<lb ed="X" n="0604c01"/><lb ed="R040" n="0204a16"/>不應貪著。是故說不受福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0604c02"/><lb ed="R040" n="0204a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0604c0201">【講】佛先言無我。方便成就此容忍功德者。以菩薩
<lb ed="X" n="0604c03"/><lb ed="R040" n="0204a18"/>原無所得心也。佛恐須菩提錯認世間福德。故又
<lb ed="X" n="0604c04"/><lb ed="R040" n="0204b01"/>呼而吿之曰。菩薩以此忍道勝寶施之福者。葢彼
<lb ed="X" n="0604c05"/><lb ed="R040" n="0204b02"/>以有相之施。必爲有漏之因。必不以此寶施而受
<lb ed="X" n="0604c06"/><lb ed="R040" n="0204b03"/>用此福德也。須菩提未解其義。問云何菩薩不受
<lb ed="X" n="0604c07"/><lb ed="R040" n="0204b04"/>福德。佛又言。菩薩所作福德。俱是阿耨菩提之理。
<lb ed="X" n="0604c08"/><lb ed="R040" n="0204b05"/>或受持於<anchor xml:id="nkr_note_add_0604c0801" n="0604c0801"/><anchor xml:id="beg0604c0801" n="0604c0801"/>己<anchor xml:id="end0604c0801"/>。或演說於人。無有我相。無能所心。何
<lb ed="X" n="0604c09"/><lb ed="R040" n="0204b06"/>嘗念念貪着今日利葢幾事。明日濟度幾人。而欲
<lb ed="X" n="0604c10"/><lb ed="R040" n="0204b07"/>受享此因果也。所以說菩薩不受福德矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0604c11"/><lb ed="R040" n="0204b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">威儀寂靜分第二十九</cb:mulu><head>○威儀寂靜分第二十九</head>
<lb ed="X" n="0604c12"/><lb ed="R040" n="0204b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0604c1201">須菩提。若有人言。如來若來若去･若坐若臥。是人不
<lb ed="X" n="0604c13"/><lb ed="R040" n="0204b10"/>解我所說義。何以故。如來者無所從來。亦無所去。故
<lb ed="X" n="0604c14"/><lb ed="R040" n="0204b11"/>名如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0604c15"/><lb ed="R040" n="0204b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0604c1501">【講】佛見世人。多以四威儀中。求色身有相佛。而不
<lb ed="X" n="0604c16"/><lb ed="R040" n="0204b13"/>知般若眞性佛。乃呼須菩提曰。若有人說如來者。
<lb ed="X" n="0604c17"/><lb ed="R040" n="0204b14"/>或來而感應。或去而入寂。或坐而趺跏。或臥而偃
<lb ed="X" n="0604c18"/><lb ed="R040" n="0204b15"/>息。以此四威儀。遂指名曰如來。則皆着於有相。徒
<lb ed="X" n="0604c19"/><lb ed="R040" n="0204b16"/>覩其形容。未窺其精蘊。此人不解曉我所說之義
<lb ed="X" n="0604c20"/><lb ed="R040" n="0204b17"/>理也。何故不解。葢我所謂如來者。謂眞性佛也。眞
<lb ed="X" n="0604c21"/><lb ed="R040" n="0204b18"/>性佛無相。本不生滅。其來也。徧虗空。盡法界。無一
<lb ed="X" n="0604c22"/><lb ed="R040" n="0205a01"/>物不闡遮那之形。無一事不播如來之號。要之。諸
<lb ed="X" n="0604c23"/><lb ed="R040" n="0205a02"/>法空寂。本來無有。何所從而來也。其去也。等觀自
<lb ed="X" n="0604c24"/><lb ed="R040" n="0205a03"/>在。妙入無爲。照五蘊之皆空。見六塵之非有。要之。
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0605a" n="0605a"/>
<lb ed="X" n="0605a01"/><lb ed="R040" n="0205a04"/>萬象全彰。一眞常住。無所從而去也。如而不去。來
<lb ed="X" n="0605a02"/><lb ed="R040" n="0205a05"/>而不來。故名如來。亦強名耳。眞性不可以形容也。</p>
<lb ed="X" n="0605a03"/><lb ed="R040" n="0205a06"/><p xml:id="pX25p0605a0301">【證】華嚴經云。上覺無來處。去亦無所從。淸淨妙色
<lb ed="X" n="0605a04"/><lb ed="R040" n="0205a07"/>身。神力故顯現。圓覺經云。雲駛月運。舟行岸移。葢
<lb ed="X" n="0605a05"/><lb ed="R040" n="0205a08"/>月未嘗運。岸未嘗移。眞如體性。未嘗作止任滅。皆
<lb ed="X" n="0605a06"/><lb ed="R040" n="0205a09"/>人謬見耳。長水法師云。水淸月見。月亦不來。水濁
<lb ed="X" n="0605a07"/><lb ed="R040" n="0205a10"/>月隱。亦非月去。但是水有淸濁。非謂月有升沉。法
<lb ed="X" n="0605a08"/><lb ed="R040" n="0205a11"/>中亦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0605001" n="0605001"/>耳。心淨見佛。非是佛來。心垢不見。亦非佛去。
<lb ed="X" n="0605a09"/><lb ed="R040" n="0205a12"/>以人心自有垢淨。佛本無去來也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0605a10"/><lb ed="R040" n="0205a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一合理相分第三十</cb:mulu><head>○一合理相分第三十</head>
<lb ed="X" n="0605a11"/><lb ed="R040" n="0205a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0605a1101">須菩提。若善男子･善女人。以三千大千世界碎爲微
<lb ed="X" n="0605a12"/><lb ed="R040" n="0205a15"/>塵。於意云何。是微塵衆寧爲多不。須菩提言。甚多。世
<lb ed="X" n="0605a13"/><lb ed="R040" n="0205a16"/>尊。何以故。若是微塵衆實有者。佛則不說是微塵衆。
<lb ed="X" n="0605a14"/><lb ed="R040" n="0205a17"/>所以者何。佛說微塵衆。卽非微塵衆。是名微塵衆。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0605a15"/><lb ed="R040" n="0205a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0605a1501">【論】微塵･世界。皆是假立色相。原不眞實。微塵在太
<lb ed="X" n="0605a16"/><lb ed="R040" n="0205b01"/>虗之中。游氣飄揚。任其起滅。世界在太虗之中。明
<lb ed="X" n="0605a17"/><lb ed="R040" n="0205b02"/>暗色空。山河大地。任其聚散。若眞性般若。窮劫不
<lb ed="X" n="0605a18"/><lb ed="R040" n="0205b03"/>壞。豈二者所比哉。</p>
<lb ed="X" n="0605a19"/><lb ed="R040" n="0205b04"/><p xml:id="pX25p0605a1901">【講】佛吿須菩提曰。如有男女等人。以三千大千世
<lb ed="X" n="0605a20"/><lb ed="R040" n="0205b05"/>界。碎分爲微細塵埃。汝意以爲多否。須菩提答曰。
<lb ed="X" n="0605a21"/><lb ed="R040" n="0205b06"/>甚多。何以見之。此微塵衆。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0605002" n="0605002"/>等是人心妄想安立。若
<lb ed="X" n="0605a22"/><lb ed="R040" n="0205b07"/>曰。眞個有此微塵衆多。佛則不說是微塵衆也。唯
<lb ed="X" n="0605a23"/><lb ed="R040" n="0205b08"/>此妄塵。皆是外來之物。非吾心上之所本有者。若
<lb ed="X" n="0605a24"/><lb ed="R040" n="0205b09"/>能心鏡常明。微塵雖多。豈足以障蔽我哉。此非微
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0605b" n="0605b"/>
<lb ed="X" n="0605b01"/><lb ed="R040" n="0205b10"/>塵衆。是名微塵衆也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0605b02"/><lb ed="R040" n="0205b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0605b0201">世尊。如來所說三千大千世界。卽非世界。是名世界。
<lb ed="X" n="0605b03"/><lb ed="R040" n="0205b12"/>何以故。若世界實有者。則是一合相。如來說一合相。
<lb ed="X" n="0605b04"/><lb ed="R040" n="0205b13"/>卽非一合相。是名一合相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0605b05"/><lb ed="R040" n="0205b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0605b0501">【講】須菩提又呼世尊而言。如來所說三千大千世
<lb ed="X" n="0605b06"/><lb ed="R040" n="0205b15"/>界。皆由妄塵積聚而成。劫數盡時亦有變壞。此所
<lb ed="X" n="0605b07"/><lb ed="R040" n="0205b16"/>以虗幻不實。卽非世界。是名世界也。何以謂之非
<lb ed="X" n="0605b08"/><lb ed="R040" n="0205b17"/>世界。若以世界爲實有者。必是本來眞性。自無始
<lb ed="X" n="0605b09"/><lb ed="R040" n="0205b18"/>以來。常住不滅。以此眞實之性。在於世界中。打成
<lb ed="X" n="0605b10"/><lb ed="R040" n="0206a01"/>一片。有而不滯於迹。無而不淪於虗。卽是一合相。
<lb ed="X" n="0605b11"/><lb ed="R040" n="0206a02"/>然如來所說一合相者。原以眞性等於虗空。豈假
<lb ed="X" n="0605b12"/><lb ed="R040" n="0206a03"/>言說所能形容哉。卽非一合相。乃強名一合相矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0605b13"/><lb ed="R040" n="0206a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0605b1301">須菩提。一合相者。則是不可說。但凡夫之人。貪着其
<lb ed="X" n="0605b14"/><lb ed="R040" n="0206a05"/>事。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0605b15"/><lb ed="R040" n="0206a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0605b1501">【講】佛見須菩提<anchor xml:id="nkr_note_add_0605b1501" n="0605b1501"/><anchor xml:id="beg0605b1501" n="0605b1501"/>已<anchor xml:id="end0605b1501"/>悟其實。故再呼而吿之曰。是一
<lb ed="X" n="0605b16"/><lb ed="R040" n="0206a07"/>合相之道。空而不空。妙不容言。卽是不可以言說
<lb ed="X" n="0605b17"/><lb ed="R040" n="0206a08"/>求也。但庸常之人。不知眞性爲實。貪戀執着於世
<lb ed="X" n="0605b18"/><lb ed="R040" n="0206a09"/>間一切事。認微塵爲實有。而妄緣超起。觀世界爲
<lb ed="X" n="0605b19"/><lb ed="R040" n="0206a10"/>實有。而幻境愈增。擊縛於生滅者。不少也。豈知理
<lb ed="X" n="0605b20"/><lb ed="R040" n="0206a11"/>相合一之爲妙哉。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0605b21"/><lb ed="R040" n="0206a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">知見不生分第三十一</cb:mulu><head>○知見不生分第三十一</head>
<lb ed="X" n="0605b22"/><lb ed="R040" n="0206a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0605b2201">須菩提。若人言。佛說我見人見衆生見壽者見。須菩
<lb ed="X" n="0605b23"/><lb ed="R040" n="0206a14"/>提。於意云何。是人解我所說義不。不也。世尊。是人不
<lb ed="X" n="0605b24"/><lb ed="R040" n="0206a15"/>解如來所說義。何以故。世尊說我見人見衆生見壽
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0605c" n="0605c"/>
<lb ed="X" n="0605c01"/><lb ed="R040" n="0206a16"/>者見。卽非我見人見衆生見壽者見。是名我見人見
<lb ed="X" n="0605c02"/><lb ed="R040" n="0206a17"/>衆生見壽者見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0605c03"/><lb ed="R040" n="0206a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0605c0301">【論】人無知見。卽同頑石。佛豈無之。但知見有眞有
<lb ed="X" n="0605c04"/><lb ed="R040" n="0206b01"/>妄。如法華經云。開佛知見。示佛知見。悟佛知見。入
<lb ed="X" n="0605c05"/><lb ed="R040" n="0206b02"/>佛知見。此知見之眞也。楞嚴經云。知見立知。卽無
<lb ed="X" n="0605c06"/><lb ed="R040" n="0206b03"/>明本。此知見之妄也。黃<anchor xml:id="nkr_note_add_0605c0601" n="0605c0601"/><anchor xml:id="beg0605c0601" n="0605c0601"/>蘗<anchor xml:id="end0605c0601"/>云。前說四相。此說四見
<lb ed="X" n="0605c07"/><lb ed="R040" n="0206b04"/>相。粗而見精。又云。佛以見性爲見。人以見相爲見。
<lb ed="X" n="0605c08"/><lb ed="R040" n="0206b05"/>【講】佛恐人着於妄見。不能見性。故發此問曰。若人
<lb ed="X" n="0605c09"/><lb ed="R040" n="0206b06"/>言佛說我人等四見。汝意何如。此人能會得義理
<lb ed="X" n="0605c10"/><lb ed="R040" n="0206b07"/>否。須菩提答曰。佛之所說。是人多不會其理。何以
<lb ed="X" n="0605c11"/><lb ed="R040" n="0206b08"/>見之。世尊所說。我人等四見。滯於形迹之私。流爲
<lb ed="X" n="0605c12"/><lb ed="R040" n="0206b09"/>物化之累。所見皆虗妄也。若眞性中般若之妙。如
<lb ed="X" n="0605c13"/><lb ed="R040" n="0206b10"/>大明當空。洞達無礙。卽非我人衆生壽者之妄見。
<lb ed="X" n="0605c14"/><lb ed="R040" n="0206b11"/>但虗名爲我人衆生壽者見耳。豈眞有此見哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0605c15"/><lb ed="R040" n="0206b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0605c1501">須菩提。發阿耨多羅三藐三菩提心者。於一切法應
<lb ed="X" n="0605c16"/><lb ed="R040" n="0206b13"/>如是知。如是見。如是信解。不生法相。須菩提。所言法
<lb ed="X" n="0605c17"/><lb ed="R040" n="0206b14"/>相者。如來說卽非法相。是名法相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0605c18"/><lb ed="R040" n="0206b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0605c1801">【註】如是知如是見者。卽無上菩提之眞知眞見也。
<lb ed="X" n="0605c19"/><lb ed="R040" n="0206b16"/>法者。事也。相者。形迹也。不生法相者。於事之有形
<lb ed="X" n="0605c20"/><lb ed="R040" n="0206b17"/>迹。如我人衆生壽者之見。皆不萌於心也。</p>
<lb ed="X" n="0605c21"/><lb ed="R040" n="0206b18"/><p xml:id="pX25p0605c2101">【講】佛呼須菩提曰。若能興起無上正等正覺之眞
<lb ed="X" n="0605c22"/><lb ed="R040" n="0207a01"/>心者。於一切事。不起四見。識自本心。見自本性。當
<lb ed="X" n="0605c23"/><lb ed="R040" n="0207a02"/>有如是眞知。有如是眞見。又有如是信受解悟。則
<lb ed="X" n="0605c24"/><lb ed="R040" n="0207a03"/>阿耨菩提渾然具吾天眞內。凡在外有形迹底事。
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0606a" n="0606a"/>
<lb ed="X" n="0606a01"/><lb ed="R040" n="0207a04"/>能障吾之眞心者。皆不生於其心矣。然我之所言
<lb ed="X" n="0606a02"/><lb ed="R040" n="0207a05"/>法相者。葢事雖在外。順應而虗。本不在我。卽非法
<lb ed="X" n="0606a03"/><lb ed="R040" n="0207a06"/>相。有形迹之可指也。是假名爲法相而<anchor xml:id="nkr_note_add_0606a0301" n="0606a0301"/><anchor xml:id="beg0606a0301" n="0606a0301"/>已<anchor xml:id="end0606a0301"/>。法相旣
<lb ed="X" n="0606a04"/><lb ed="R040" n="0207a07"/>非。必無我人衆生壽者之見。而菩提眞心所當知
<lb ed="X" n="0606a05"/><lb ed="R040" n="0207a08"/>見而信解者也。發菩提心者。曷審於此。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0606a06"/><lb ed="R040" n="0207a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">應化非眞分第三十二</cb:mulu><head>○應化非眞分第三十二</head>
<lb ed="X" n="0606a07"/><lb ed="R040" n="0207a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0606a0701">須菩提。若有人以滿無量阿僧祇世界七寶。持用布
<lb ed="X" n="0606a08"/><lb ed="R040" n="0207a11"/>施。若有善男子･善女人。發菩薩心者。持於此經。乃至
<lb ed="X" n="0606a09"/><lb ed="R040" n="0207a12"/>四句偈等。受持讀誦。爲人演說。其福勝彼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0606a10"/><lb ed="R040" n="0207a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0606a1001">【註】無量阿僧祇世界者。不止於恒沙也。發菩薩心
<lb ed="X" n="0606a11"/><lb ed="R040" n="0207a14"/>者。謂發廣大濟度衆生之心。卽菩提心也。</p>
<lb ed="X" n="0606a12"/><lb ed="R040" n="0207a15"/><p xml:id="pX25p0606a1201">【講】佛呼須菩提曰。若有人滿無量無央數之世界
<lb ed="X" n="0606a13"/><lb ed="R040" n="0207a16"/>七寶。用施於人。固爲世間福矣。若有男女發菩薩
<lb ed="X" n="0606a14"/><lb ed="R040" n="0207a17"/>普濟之心。於此經偈。不徒受持。自見其性。又演說
<lb ed="X" n="0606a15"/><lb ed="R040" n="0207a18"/>於人。敎人見性。人<anchor xml:id="nkr_note_add_0606a1501" n="0606a1501"/><anchor xml:id="beg0606a1501" n="0606a1501"/>己<anchor xml:id="end0606a1501"/>兼成。此則出世間之福。受用
<lb ed="X" n="0606a16"/><lb ed="R040" n="0207b01"/>無有窮盡者也。寧不勝乎彼哉。</p>
<lb ed="X" n="0606a17"/><lb ed="R040" n="0207b02"/><p xml:id="pX25p0606a1701">【證】法常滿如來解云。緣此經根本。以破相爲宗。了
<lb ed="X" n="0606a18"/><lb ed="R040" n="0207b03"/>空爲義。迷性布施。皆不證眞。能識四句涅槃之門。
<lb ed="X" n="0606a19"/><lb ed="R040" n="0207b04"/>演說法身。如如不動。觀有爲法。同於夢幻。若作此
<lb ed="X" n="0606a20"/><lb ed="R040" n="0207b05"/>見。敎化衆生。勝用七寶布施之福也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0606a21"/><lb ed="R040" n="0207b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0606a2101">云何爲人演說。不取於相。如如不動。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0606a22"/><lb ed="R040" n="0207b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0606a2201">【論】此不取於相兩句。盡全經之要旨。佛之精神命
<lb ed="X" n="0606a23"/><lb ed="R040" n="0207b08"/>脉。俱在於此。當以心悟可也。</p>
<lb ed="X" n="0606a24"/><lb ed="R040" n="0207b09"/><p xml:id="pX25p0606a2401">【講】佛自問云。以此四句偈。與人演說者何如而說
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0606b" n="0606b"/>
<lb ed="X" n="0606b01"/><lb ed="R040" n="0207b10"/>之。乃自答云。不取於相。如如不動。葢我眞性本無
<lb ed="X" n="0606b02"/><lb ed="R040" n="0207b11"/>上菩提之妙心。爲無餘涅槃之實理。人法雙泯。情
<lb ed="X" n="0606b03"/><lb ed="R040" n="0207b12"/>智俱忘。自無形迹之可求。亦無聲色之可見。不着
<lb ed="X" n="0606b04"/><lb ed="R040" n="0207b13"/>於我人衆生壽者也。不住於色聲香味觸法也。本
<lb ed="X" n="0606b05"/><lb ed="R040" n="0207b14"/>來眞空。何有相之可取。惟見如如焉。自然而然。一
<lb ed="X" n="0606b06"/><lb ed="R040" n="0207b15"/>神通乎法界而定自眞。萬化妙於無方而體常寂。
<lb ed="X" n="0606b07"/><lb ed="R040" n="0207b16"/>雖滅度衆生而不有。雖布施莊嚴而無心。威儀寂
<lb ed="X" n="0606b08"/><lb ed="R040" n="0207b17"/>靜而<anchor xml:id="nkr_note_add_0606b0801" n="0606b0801"/><anchor xml:id="beg0606b0801" n="0606b0801"/>已<anchor xml:id="end0606b0801"/>。知見不生而<anchor xml:id="nkr_note_add_0606b0802" n="0606b0802"/><anchor xml:id="beg0606b0802" n="0606b0802"/>已<anchor xml:id="end0606b0802"/>。徧虗空世界常住而未嘗
<lb ed="X" n="0606b09"/><lb ed="R040" n="0207b18"/>動也。此眞四句而可以演說矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0606b10"/><lb ed="R040" n="0208a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0606b1001">何以故。一切有爲法。如夢幻泡影。如露亦如電。應作
<lb ed="X" n="0606b11"/><lb ed="R040" n="0208a02"/>如是觀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0606b12"/><lb ed="R040" n="0208a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0606b1201">【註】夢出無心。幻成有意。夢覺入幻。幻結疑夢。皆從
<lb ed="X" n="0606b13"/><lb ed="R040" n="0208a04"/>顚倒起也。水漚爲泡。泡隨水消。形照爲影。影從形
<lb ed="X" n="0606b14"/><lb ed="R040" n="0208a05"/>滅。皆虗無實也。露以日晞。電以霽散。尤是倐忽起
<lb ed="X" n="0606b15"/><lb ed="R040" n="0208a06"/>滅。此六字中。凡人事之感應。山河之安立。天地之
<lb ed="X" n="0606b16"/><lb ed="R040" n="0208a07"/>變化。都<anchor xml:id="nkr_note_add_0606b1601" n="0606b1601"/><anchor xml:id="beg0606b1601" n="0606b1601"/>已<anchor xml:id="end0606b1601"/>說盡。此四句剗盡經旨。正如來眞切滅
<lb ed="X" n="0606b17"/><lb ed="R040" n="0208a08"/>度之處。觀無所其空觀假觀中觀之妙智也。</p>
<lb ed="X" n="0606b18"/><lb ed="R040" n="0208a09"/><p xml:id="pX25p0606b1801">【講】佛又曉之云。我所謂如如不動者。何以故也。葢
<lb ed="X" n="0606b19"/><lb ed="R040" n="0208a10"/>眞空無相。本自如如。一切賢聖。皆以無爲法而親
<lb ed="X" n="0606b20"/><lb ed="R040" n="0208a11"/>證之。若世間有所作爲之事。皆虗妄不實。如夢想
<lb ed="X" n="0606b21"/><lb ed="R040" n="0208a12"/>之非眞。如幻術之假化。如水泡之虗浮。如身影之
<lb ed="X" n="0606b22"/><lb ed="R040" n="0208a13"/>恍惚。如朝露之易晞。如閃電之易滅。當作如是六
<lb ed="X" n="0606b23"/><lb ed="R040" n="0208a14"/>者觀看。可見世間之事。諸行無常。皆有生。還有滅。
<lb ed="X" n="0606b24"/><lb ed="R040" n="0208a15"/>非眞有也。惟我如如不動之性。湛若太虗。超萬劫
<pb ed="X" xml:id="X25.0497.0606c" n="0606c"/>
<lb ed="X" n="0606c01"/><lb ed="R040" n="0208a16"/>而常存。與人演說。其福德寧有盡哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0606c02"/><lb ed="R040" n="0208a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0606c0201">佛說是經<anchor xml:id="nkr_note_add_0606c0201" n="0606c0201"/><anchor xml:id="beg0606c0201" n="0606c0201"/>已<anchor xml:id="end0606c0201"/>。長老須菩提及諸比丘･比丘尼･優婆塞･
<lb ed="X" n="0606c03"/><lb ed="R040" n="0208a18"/>優婆夷･一切世間･天･人･阿修羅。聞佛所說。發大歡喜。
<lb ed="X" n="0606c04"/><lb ed="R040" n="0208b01"/>信受奉行。<note place="inline">比音彼</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0606c05"/><lb ed="R040" n="0208b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0606c0501">【講】佛旣反復大闡般若之法。說經<anchor xml:id="nkr_note_add_0606c0501" n="0606c0501"/><anchor xml:id="beg0606c0501" n="0606c0501"/>已<anchor xml:id="end0606c0501"/>畢。首焉啓請
<lb ed="X" n="0606c06"/><lb ed="R040" n="0208b03"/>之長老名須菩提者。頓悟眞空。<anchor xml:id="nkr_note_add_0606c0601" n="0606c0601"/><anchor xml:id="beg0606c0601" n="0606c0601"/>已<anchor xml:id="end0606c0601"/>領心印矣。其時
<lb ed="X" n="0606c07"/><lb ed="R040" n="0208b04"/>同會聽法者。有比丘而名僧焉。有比丘尼而名爲
<lb ed="X" n="0606c08"/><lb ed="R040" n="0208b05"/>師姑焉。有居士而謂之優婆塞焉。有道姑而謂之
<lb ed="X" n="0606c09"/><lb ed="R040" n="0208b06"/>優婆夷焉。一切世間之人。及天上之天人。幷阿修
<lb ed="X" n="0606c10"/><lb ed="R040" n="0208b07"/>羅之神。聞佛所說此經。各各言下見性。不驚不怖
<lb ed="X" n="0606c11"/><lb ed="R040" n="0208b08"/>不畏。皆大歡喜。幸正法之難遇。悅今日之躬逢。莫
<lb ed="X" n="0606c12"/><lb ed="R040" n="0208b09"/>不信受其言而領之於心。奉行其敎而演之於人。
<lb ed="X" n="0606c13"/><lb ed="R040" n="0208b10"/>雖億萬劫來。永證金剛不壞身也。佛之慈悲至矣。
<lb ed="X" n="0606c14"/><lb ed="R040" n="0208b11"/>覩是經者。其報佛恩哉。</p>
<lb ed="X" n="0606c15"/><lb ed="R040" n="0208b12"/><p xml:id="pX25p0606c1501">【證】川禪師頌曰。饑得食。渴得漿。病得瘥。熱得涼。貧
<lb ed="X" n="0606c16"/><lb ed="R040" n="0208b13"/>人遇寶。孾兒見娘。飄舟到岸。孤客還鄕。旱逢甘澤。
<lb ed="X" n="0606c17"/><lb ed="R040" n="0208b14"/>國有忠良。四夷拱手。八表來降。頭頭總是。物物全
<lb ed="X" n="0606c18"/><lb ed="R040" n="0208b15"/>彰。古今凡聖。地獄天堂。東西南北。不用思量。刹塵
<lb ed="X" n="0606c19"/><lb ed="R040" n="0208b16"/>沙界諸羣品。盡入金剛大道場。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0606c20"/><lb ed="R040" n="0208b17"/>
<lb ed="X" n="0606c21"/><lb ed="R040" n="0208b18"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金剛經石註<note place="inline">終</note></cb:jhead></cb:juan>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0580c1401" to="#end0580c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0581b0101" to="#end0581b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0581b0901" to="#end0581b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0581b1501" to="#end0581b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">入</lem><rdg wit="#wit.orig">人</rdg></app>
<app from="#beg0581b1701" to="#end0581b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0581c0801" to="#end0581c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0581c1401" to="#end0581c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0581c1601" to="#end0581c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0581c1901" to="#end0581c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0581c2301" to="#end0581c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0582a0501" to="#end0582a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0582a0601" to="#end0582a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0582a0602" to="#end0582a0602"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0582a0901" to="#end0582a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0582a1301" to="#end0582a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0582a1801" to="#end0582a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0582a2101" to="#end0582a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0583b1801" to="#end0583b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0583c2101" to="#end0583c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0584a1501" to="#end0584a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">入</lem><rdg wit="#wit.orig">人</rdg></app>
<app from="#beg0584b0601" to="#end0584b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0585a0301" to="#end0585a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0585a2201" to="#end0585a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0585b0301" to="#end0585b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0585b0302" to="#end0585b0302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0585b0303" to="#end0585b0303"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">座</lem><rdg wit="#wit.orig">坐</rdg></app>
<app from="#beg0585b0401" to="#end0585b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">坐</lem><rdg wit="#wit.orig">座</rdg></app>
<app from="#beg0585b0402" to="#end0585b0402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0585b1401" to="#end0585b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0585b2301" to="#end0585b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0586c0701" to="#end0586c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0586c2301" to="#end0586c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0587a1601" to="#end0587a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0587a1701" to="#end0587a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0588b0901" to="#end0588b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0589b0501" to="#end0589b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0589b1201" to="#end0589b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0590c1301" to="#end0590c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0591a0201" to="#end0591a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0591a1101" to="#end0591a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0591a1401" to="#end0591a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0591a2301" to="#end0591a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0591a2302" to="#end0591a2302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0591c0501" to="#end0591c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0593a1301" to="#end0593a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0593a1501" to="#end0593a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0593c0801" to="#end0593c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0593c1701" to="#end0593c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0594b1901" to="#end0594b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0594c1801" to="#end0594c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0595b2001" to="#end0595b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0595c0101" to="#end0595c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">干</lem><rdg wit="#wit.orig">于</rdg></app>
<app from="#beg0596c0101" to="#end0596c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0597a0501" to="#end0597a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">智</lem><rdg wit="#wit.orig">首</rdg></app>
<app from="#beg0597a2001" to="#end0597a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0597b0501" to="#end0597b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0597c0801" to="#end0597c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0597c0901" to="#end0597c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0598b0101" to="#end0598b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0598b0501" to="#end0598b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0598b1601" to="#end0598b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0598c1801" to="#end0598c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0599a0101" to="#end0599a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0599b1601" to="#end0599b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0599c1801" to="#end0599c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0600a0601" to="#end0600a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0600b0201" to="#end0600b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0600b2101" to="#end0600b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0601a1401" to="#end0601a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0601b2201" to="#end0601b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0602b1701" to="#end0602b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0602c1701" to="#end0602c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0603b1001" to="#end0603b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0603b1401" to="#end0603b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0604b1301" to="#end0604b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0604c0801" to="#end0604c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0605b1501" to="#end0605b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0605c0601" to="#end0605c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">蘗</lem><rdg wit="#wit.orig">蘖</rdg></app>
<app from="#beg0606a0301" to="#end0606a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0606a1501" to="#end0606a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0606b0801" to="#end0606b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0606b0802" to="#end0606b0802"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0606b1601" to="#end0606b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0606c0201" to="#end0606c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0606c0501" to="#end0606c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0606c0601" to="#end0606c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0580002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0580002">又一作文</note>
<note n="0580003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0580003">取下廣本作一有計百餘種全集五千餘張分爲六集編定寶金通壽安樂字號全部刷印發兌或有愛閱全集或有不足購取者卽之字</note>
<note n="0580004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0580004">無編等八字</note>
<note n="0584001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0584001">脫疑說</note>
<note n="0584002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0584002">能異作難</note>
<note n="0585001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0585001">植異作殖</note>
<note n="0585002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0585002">因音異作音因</note>
<note n="0586001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0586001">明異作朋</note>
<note n="0586002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0586002">待異作時</note>
<note n="0587001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0587001">浩流異作平沈</note>
<note n="0588001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0588001">乎異作耶</note>
<note n="0589001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0589001">如異作猶</note>
<note n="0590001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0590001">息異作怠</note>
<note n="0590002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0590002">隨異作墮</note>
<note n="0590003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0590003">專異作等</note>
<note n="0590004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0590004">切異作相</note>
<note n="0591001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0591001">卽＊是異作也是（是ハ本文ニ謂トツクル。<g ref="#CB18834">󴦒</g>）</note>
<note n="0592001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0592001"><g ref="#CB18874">麪</g>異作麵</note>
<note n="0597001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0597001">在異作王</note>
<note n="0597002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0597002">之作邊</note>
<note n="0597003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0597003">爲異作萬</note>
<note n="0597004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0597004">闡異作問</note>
<note n="0598001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0598001">知異作加</note>
<note n="0599001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0599001">也異作矣</note>
<note n="0601001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0601001">一異作如</note>
<note n="0601002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0601002">三異作念</note>
<note n="0603001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0603001">聽異作曉</note>
<note n="0605001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0605001">耳疑爾</note>
<note n="0605002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0605002">等異作俱</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0580c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0580c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0581b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0581b0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0581b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0581b0901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0581b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0581b1501">入【CB】，人【卍續】</note>
<note n="0581b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0581b1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0581c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0581c0801">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0581c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0581c1401">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0581c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0581c1601">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0581c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0581c1901">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0581c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0581c2301">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0582a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0582a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0582a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0582a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0582a0602" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0582a0602">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0582a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0582a0901">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0582a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0582a1301">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0582a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0582a1801">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0582a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0582a2101">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0583b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0583b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0583c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0583c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0584a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0584a1501">入【CB】，人【卍續】</note>
<note n="0584b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0584b0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0585a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0585a0301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0585a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0585a2201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0585b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0585b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0585b0302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0585b0302">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0585b0303" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0585b0303">座【CB】，坐【卍續】</note>
<note n="0585b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0585b0401">坐【CB】，座【卍續】</note>
<note n="0585b0402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0585b0402">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0585b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0585b1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0585b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0585b2301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0586c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0586c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0586c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0586c2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0587a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0587a1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0587a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0587a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0588b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0588b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0589b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0589b0501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0589b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0589b1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0590c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0590c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0591a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0591a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0591a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0591a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0591a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0591a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0591a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0591a2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0591a2302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0591a2302">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0591c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0591c0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0593a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0593a1301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0593a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0593a1501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0593c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0593c0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0593c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0593c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0594b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0594b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0594c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0594c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0595b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0595b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0595c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0595c0101">干【CB】，于【卍續】</note>
<note n="0596c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0596c0101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0597a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0597a0501">智【CB】，首【卍續】</note>
<note n="0597a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0597a2001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0597b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0597b0501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0597c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0597c0801">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0597c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0597c0901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0598b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0598b0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0598b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0598b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0598b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0598b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0598c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0598c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0599a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0599a0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0599b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0599b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0599c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0599c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0600a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0600a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0600b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0600b0201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0600b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0600b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0601a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0601a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0601b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0601b2201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0602b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0602b1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0602c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0602c1701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0603b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0603b1001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0603b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0603b1401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0604b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0604b1301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0604c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0604c0801">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0605b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0605b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0605c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0605c0601">蘗【CB】，蘖【卍續】</note>
<note n="0606a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0606a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0606a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0606a1501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0606b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0606b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0606b0802" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0606b0802">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0606b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0606b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0606c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0606c0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0606c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0606c0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0606c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0606c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>