<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X25n0498">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 498 金剛經正解</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 498 金剛經正解</title>
			<author>淸 龔穊綵註</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>2卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">498</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">金剛經正解</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-16T15:46:32">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0607a" n="0607a"/>
<lb ed="X" n="0607a01"/>
<lb ed="X" n="0607a02"/><cb:docNumber>No. 498</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0607a03"/><lb ed="R092" n="0559a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金剛經正解卷上</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0607a04"/>
<lb ed="X" n="0607a05"/><lb ed="R092" n="0559a02"/><byline cb:type="author">剩閒居士　龔穊綵　註</byline>
<lb ed="X" n="0607a06"/><lb ed="R092" n="0559a03"/><byline cb:type="other">蓮舫居士　扈正智　校</byline>
<lb ed="X" n="0607a07"/><lb ed="R092" n="0559a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法會因由分第一</cb:mulu><head>○法會因由分第一</head><p xml:id="pX25p0607a0709" cb:place="inline"><note place="inline">法者卽大乘法也。會者佛與諸弟子共會於祇園也。因始也。由
<lb ed="X" n="0607a08"/><lb ed="R092" n="0559a05"/>行也。行必有所始。此法會者。乃作經之因由也</note>。</p>
<lb ed="X" n="0607a09"/><lb ed="R092" n="0559a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0607a0901">如是我聞一時佛在<note place="inline">至</note>收衣鉢洗足<anchor xml:id="nkr_note_add_0607a0901" n="0607a0901"/><anchor xml:id="beg0607a0901" n="0607a0901"/>已<anchor xml:id="end0607a0901"/>敷座而坐。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0607a10"/><lb ed="R092" n="0559a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0607a1001">【註】如是者。指此經所言之法也。我。集經者自謂。卽
<lb ed="X" n="0607a11"/><lb ed="R092" n="0559a08"/>阿難也。言如是之法。我親從佛聞之。一時者。師弟
<lb ed="X" n="0607a12"/><lb ed="R092" n="0559a09"/>會遇。說此般若之時。佛者覺也。自覺覺他。覺行圓
<lb ed="X" n="0607a13"/><lb ed="R092" n="0559a10"/>滿。故名曰佛。此指釋迦。爲一曰敎主也。<name role="" type="person">舍衛國</name>。梵
<lb ed="X" n="0607a14"/><lb ed="R092" n="0559a11"/>語舍衛。此云聞物。卽波斯匿王之國。祇樹王之太
<lb ed="X" n="0607a15"/><lb ed="R092" n="0559a12"/>子名祇陀。此云戰勝。生時適値戰勝。因以爲名。樹
<lb ed="X" n="0607a16"/><lb ed="R092" n="0559a13"/>是祇陀所施。<name role="" type="person">給孤獨園</name>者。王之宰臣。名須達多。<note place="inline">一作
<lb ed="X" n="0607a17"/><lb ed="R092" n="0559a14"/>孥</note>常在此園。賑濟孤獨。達多原是外道。因在護彌
<lb ed="X" n="0607a18"/><lb ed="R092" n="0559a15"/>長者家。聞佛說法。心生敬心。欲得勝地請佛住。思
<lb ed="X" n="0607a19"/><lb ed="R092" n="0559a16"/>太子有園。方廣八十頃。空曠淸淨。堪爲福地。往白
<lb ed="X" n="0607a20"/><lb ed="R092" n="0559a17"/>太子。太子戲曰。若布金滿園。吾當與之。達多如其
<lb ed="X" n="0607a21"/><lb ed="R092" n="0559a18"/>言。太子亦不愛金。將金共立精舍。請佛說法。比丘
<lb ed="X" n="0607a22"/><lb ed="R092" n="0559b01"/>梵語。華言乞士。謂上乞法於佛。以明<anchor xml:id="nkr_note_add_0607a2201" n="0607a2201"/><anchor xml:id="beg0607a2201" n="0607a2201"/>己<anchor xml:id="end0607a2201"/>之眞性。下
<lb ed="X" n="0607a23"/><lb ed="R092" n="0559b02"/>乞食於人。以爲世人種福。卽今之僧也。大比丘。乃
<lb ed="X" n="0607a24"/><lb ed="R092" n="0559b03"/>得道之深者。天人所共恭敬。非小德故。內外敎典。
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0607b" n="0607b"/>
<lb ed="X" n="0607b01"/><lb ed="R092" n="0559b04"/>無不博通。非寡解故。蓋佛將說眞空無上妙理。必
<lb ed="X" n="0607b02"/><lb ed="R092" n="0559b05"/>得道之深者。方能請問領悟也。千二百五十人。皆
<lb ed="X" n="0607b03"/><lb ed="R092" n="0559b06"/>佛所化度弟子。常隨聽法者。俱皆在也。爾時。彼時
<lb ed="X" n="0607b04"/><lb ed="R092" n="0559b07"/>也。世尊。擧世之人。所尊敬也。食時。乞食時。非受食
<lb ed="X" n="0607b05"/><lb ed="R092" n="0559b08"/>時。乞食當辰巳。受食當午時也。著衣。著僧伽黎。卽
<lb ed="X" n="0607b06"/><lb ed="R092" n="0559b09"/>二十五條之大衣。制像水田。見生福故。佛制。入王
<lb ed="X" n="0607b07"/><lb ed="R092" n="0559b10"/>城聚落。應著此衣。猶今之搭戒衣也。持鉢。持四天
<lb ed="X" n="0607b08"/><lb ed="R092" n="0559b11"/>王所獻之鉢。<note place="inline">過去<name role="" type="person">維衛佛</name>鉢。入涅槃後。供龍王宮中。釋迦成道。龍王送至海水上。四天
<lb ed="X" n="0607b09"/><lb ed="R092" n="0559b12"/>王取以奉佛。此是紺琉璃鉢。乞食時持之</note>次第乞。平等行乞。不分貧富
<lb ed="X" n="0607b10"/><lb ed="R092" n="0559b13"/>貴賤也。本處。卽祇園也。飯食訖。此飯字作餐字解。
<lb ed="X" n="0607b11"/><lb ed="R092" n="0559b14"/>指受食時言。訖。畢也。洗足。西域行露足故。以水滌
<lb ed="X" n="0607b12"/><lb ed="R092" n="0559b15"/>去塵垢。<anchor xml:id="nkr_note_add_0607b1201" n="0607b1201"/><anchor xml:id="beg0607b1201" n="0607b1201"/>已<anchor xml:id="end0607b1201"/>。完也。敷。布也。布列高座而坐。卽今之止
<lb ed="X" n="0607b13"/><lb ed="R092" n="0559b16"/>靜打坐。將說法也。</p>
<lb ed="X" n="0607b14"/><lb ed="R092" n="0559b17"/><p xml:id="pX25p0607b1401">【講】阿難記而言曰。如是經之所言。乃我親從佛聞
<lb ed="X" n="0607b15"/><lb ed="R092" n="0559b18"/>之。佛說此經時。在<name role="" type="person">舍衛國</name><name role="" type="person">給孤獨園</name>中。與得道之
<lb ed="X" n="0607b16"/><lb ed="R092" n="0560a01"/>大比丘。及相隨聽法之衆。千二百五十人。俱同處
<lb ed="X" n="0607b17"/><lb ed="R092" n="0560a02"/>焉。爾時世尊。於日當辰巳。可以乞食之時。著僧伽
<lb ed="X" n="0607b18"/><lb ed="R092" n="0560a03"/>黎大衣。持紺琉璃鉢。園在城外。入<name role="" type="person">舍衛城</name>中。次第
<lb ed="X" n="0607b19"/><lb ed="R092" n="0560a04"/>行乞。不越貧以從富。不捨賤以從貴。大慈平等。無
<lb ed="X" n="0607b20"/><lb ed="R092" n="0560a05"/>有選擇。乞食旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0607b2001" n="0607b2001"/><anchor xml:id="beg0607b2001" n="0607b2001"/>已<anchor xml:id="end0607b2001"/>。還歸園中。當午受食。飯食事畢。
<lb ed="X" n="0607b21"/><lb ed="R092" n="0560a06"/>將入禪定。於是收入衣鉢。使心無係累。洗足以潔
<lb ed="X" n="0607b22"/><lb ed="R092" n="0560a07"/>其身。乃布座而坐。說法之因由起矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0607b23"/><lb ed="R092" n="0560a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">善現起請分第二</cb:mulu><head>○善現起請分第二</head><p xml:id="pX25p0607b2309" cb:place="inline"><note place="inline">分爲二節。善現須菩提之別名。當世尊趺坐之時。正弟子請
<lb ed="X" n="0607b24"/><lb ed="R092" n="0560a09"/>益之候。故身起恭敬。而請問也</note>。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0607c" n="0607c"/>
<lb ed="X" n="0607c01"/><lb ed="R092" n="0560a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0607c0101">時長老須菩提在大衆中<note place="inline">至</note>云何降伏其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0607c02"/><lb ed="R092" n="0560a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0607c0201">【註】時。須菩提起問之時。衆弟子中。惟德尊而年高
<lb ed="X" n="0607c03"/><lb ed="R092" n="0560a12"/>者。謂之長老。須菩提一名善現。又稱空生。尊者初
<lb ed="X" n="0607c04"/><lb ed="R092" n="0560a13"/>生時。其家一空。相師占之。唯善唯吉。故名善吉。偏
<lb ed="X" n="0607c05"/><lb ed="R092" n="0560a14"/>半也。袒露也。所著之衣。半露其右肩。東土以袒爲
<lb ed="X" n="0607c06"/><lb ed="R092" n="0560a15"/>慢。西方以袒爲敬。表請無上正覺之法。以身擔荷
<lb ed="X" n="0607c07"/><lb ed="R092" n="0560a16"/>也。右膝著地。右是正道。左是邪道。亦表請正法。從
<lb ed="X" n="0607c08"/><lb ed="R092" n="0560a17"/>實依歸。卑禮承受也。合掌恭敬。東土以拱手爲恭。
<lb ed="X" n="0607c09"/><lb ed="R092" n="0560a18"/>西方以合掌爲敬。兩手相合。肅恭而身不懈。一心
<lb ed="X" n="0607c10"/><lb ed="R092" n="0560b01"/>專注。誠敬而容不息也。白。啓問。須菩提向佛啓問
<lb ed="X" n="0607c11"/><lb ed="R092" n="0560b02"/>而言。<anchor xml:id="nkr_note_add_0607c1101" n="0607c1101"/><anchor xml:id="beg0607c1101" n="0607c1101"/>已<anchor xml:id="end0607c1101"/>上七句。皆集經者叙說也。希有。言曠劫難
<lb ed="X" n="0607c12"/><lb ed="R092" n="0560b03"/>逢。千界一佛。世所希有。讚佛之詞。如來。佛之通稱。
<lb ed="X" n="0607c13"/><lb ed="R092" n="0560b04"/>猶華言聖人。如而不生。來而不滅。卽眞性之體用。
<lb ed="X" n="0607c14"/><lb ed="R092" n="0560b05"/>以立名也。護愛護。念存念。付付授。囑囑吿。菩薩。本
<lb ed="X" n="0607c15"/><lb ed="R092" n="0560b06"/>云菩提薩埵。略其文而便於稱。故云菩薩。菩提華
<lb ed="X" n="0607c16"/><lb ed="R092" n="0560b07"/>言覺悟。薩埵華言有情。覺有情者。衆生多有情欲。
<lb ed="X" n="0607c17"/><lb ed="R092" n="0560b08"/>而不能覺。惟菩薩在衆生有情之中。自能覺悟而
<lb ed="X" n="0607c18"/><lb ed="R092" n="0560b09"/>不染。又能覺有情衆生。而化導之也。諸菩薩。諸衆
<lb ed="X" n="0607c19"/><lb ed="R092" n="0560b10"/>也。指凡學于如來者。阿謂無。耨多羅謂上。三謂正。
<lb ed="X" n="0607c20"/><lb ed="R092" n="0560b11"/>藐謂等。菩提謂覺。謂無上正等正覺。卽指眞心言
<lb ed="X" n="0607c21"/><lb ed="R092" n="0560b12"/>也。此心包含太虗。孰得而上之。故云無上。然上自
<lb ed="X" n="0607c22"/><lb ed="R092" n="0560b13"/>諸佛。下至蠢動。此心正相平等。故云正等。其覺圓
<lb ed="X" n="0607c23"/><lb ed="R092" n="0560b14"/>明普照。無偏無虧。故云正覺。云何猶如何。請佛言
<lb ed="X" n="0607c24"/><lb ed="R092" n="0560b15"/>之詞。應當也。住止也。降伏者。制禦之謂也。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0608a" n="0608a"/>
<lb ed="X" n="0608a01"/><lb ed="R092" n="0560b16"/><p xml:id="pX25p0608a0101">【講】須菩提。在大衆中。卽從自<anchor xml:id="nkr_note_add_0608a0101" n="0608a0101"/><anchor xml:id="beg0608a0101" n="0608a0101"/>己<anchor xml:id="end0608a0101"/>座位起身。整頓威
<lb ed="X" n="0608a02"/><lb ed="R092" n="0560b17"/>儀。袒其右肩。以示不敢背乎師。屈其右膝。以示不
<lb ed="X" n="0608a03"/><lb ed="R092" n="0560b18"/>敢左乎道。合掌以示其歸依。恭敬以示其嚴肅。而
<lb ed="X" n="0608a04"/><lb ed="R092" n="0561a01"/>啓白於佛。以伸問辭。先稱讚曰。擧世所小有者我
<lb ed="X" n="0608a05"/><lb ed="R092" n="0561a02"/>世尊也。又曰如來起慈悲心。善能衛護眷念此會
<lb ed="X" n="0608a06"/><lb ed="R092" n="0561a03"/>中之衆菩薩。使之信受。善能以此佛法。付委囑託
<lb ed="X" n="0608a07"/><lb ed="R092" n="0561a04"/>此會中之衆菩薩。而使之奉行。又問曰。世尊。若有
<lb ed="X" n="0608a08"/><lb ed="R092" n="0561a05"/>善男子善女人。學道之初。發此阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0608a09"/><lb ed="R092" n="0561a06"/>菩提心者。云何爲當常住。而使之不退轉。至於妄
<lb ed="X" n="0608a10"/><lb ed="R092" n="0561a07"/>心一起。當以何道降伏。而使之不惑亂我眞心也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0608a11"/><lb ed="R092" n="0561a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0608a1101">佛言善哉善哉須菩提<note place="inline">至</note>唯然世尊願樂欲聞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0608a12"/><lb ed="R092" n="0561a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0608a1201">【註】重言善哉。讚歎之詞。諦審也。仔細聽也。應當也。
<lb ed="X" n="0608a13"/><lb ed="R092" n="0561a10"/>如是二句。一云。說在下二分。此但引起。而使審聽
<lb ed="X" n="0608a14"/><lb ed="R092" n="0561a11"/>之詞。是看得太虗。止知照下者。有以爲頂上文謂。
<lb ed="X" n="0608a15"/><lb ed="R092" n="0561a12"/>卽此便可以住。卽此便可以降伏。卽指發菩提心。
<lb ed="X" n="0608a16"/><lb ed="R092" n="0561a13"/>爲印可之詞。是看得太實。止知承上者。竊以如是
<lb ed="X" n="0608a17"/><lb ed="R092" n="0561a14"/>二字。虗中帶實。上承發菩提心來。實中尙虗。下照
<lb ed="X" n="0608a18"/><lb ed="R092" n="0561a15"/>度生布施去。方是語脈。夫照下引起。人所易曉。頂
<lb ed="X" n="0608a19"/><lb ed="R092" n="0561a16"/>上處不可說。得太盡有礙下文也。唯應辭。然者。然
<lb ed="X" n="0608a20"/><lb ed="R092" n="0561a17"/>其使<anchor xml:id="nkr_note_add_0608a2001" n="0608a2001"/><anchor xml:id="beg0608a2001" n="0608a2001"/>已<anchor xml:id="end0608a2001"/>諦聽之言。有以爲如儒書曾子之唯一貫
<lb ed="X" n="0608a21"/><lb ed="R092" n="0561a18"/>者。看得太深也。願心所期。樂心喜好。欲心思得。謂
<lb ed="X" n="0608a22"/><lb ed="R092" n="0561b01"/>心期喜好思得聞住降之詳也。</p>
<lb ed="X" n="0608a23"/><lb ed="R092" n="0561b02"/><p xml:id="pX25p0608a2301">【講】佛因須菩提請問。妙稱佛心。故重言善哉善哉。
<lb ed="X" n="0608a24"/><lb ed="R092" n="0561b03"/>以歎美之。遂順須菩提之言而云。汝以如來善護
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0608b" n="0608b"/>
<lb ed="X" n="0608b01"/><lb ed="R092" n="0561b04"/>念善付囑。此善發我未發之言。汝當詳審而聽。吾
<lb ed="X" n="0608b02"/><lb ed="R092" n="0561b05"/>當爲汝說此應住降伏之道。人之菩提覺心。雖本
<lb ed="X" n="0608b03"/><lb ed="R092" n="0561b06"/>來固有。然物欲陷溺。攻取日衆。最難發起者。若善
<lb ed="X" n="0608b04"/><lb ed="R092" n="0561b07"/>男善女。旣發此心。當如是安住。如是降伏。其妄心。
<lb ed="X" n="0608b05"/><lb ed="R092" n="0561b08"/>須菩提。卽因佛言。又稱世尊。弟子願欲聞其說也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0608b06"/><lb ed="R092" n="0561b09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">大乘正宗分第三</cb:mulu><head>○大乘正宗分第三</head><p xml:id="pX25p0608b0609" cb:place="inline"><note place="inline">大乘者。言非小乘也。佛法有大乘小乘。如儒家大學小學。菩薩
<lb ed="X" n="0608b07"/><lb ed="R092" n="0561b10"/>用此大乘法。化導衆生。猶車之載物運量有甚大也。宗者心之所主。正者言正。而非邪也</note>。</p>
<lb ed="X" n="0608b08"/><lb ed="R092" n="0561b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0608b0801">佛吿須菩提諸菩薩<note place="inline">至</note>衆生相壽者相卽非菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0608b09"/><lb ed="R092" n="0561b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0608b0901">【註】諸菩薩摩訶薩。佛呼在會之衆也。摩訶大也。大
<lb ed="X" n="0608b10"/><lb ed="R092" n="0561b13"/>覺有情。卽能救度人者。如是。指下文所吿也。衆生
<lb ed="X" n="0608b11"/><lb ed="R092" n="0561b14"/>者。謂凡有生之類。上自諸天。下至人物。衆生雖多。
<lb ed="X" n="0608b12"/><lb ed="R092" n="0561b15"/>約有九種。若如也。卵胎濕化。有色無色。有想無想。
<lb ed="X" n="0608b13"/><lb ed="R092" n="0561b16"/>非有想非無想也。我者。對衆之稱。代度生菩薩。設
<lb ed="X" n="0608b14"/><lb ed="R092" n="0561b17"/>爲自任之詞。非佛自謂也。皆盡也。令使也。入者。入
<lb ed="X" n="0608b15"/><lb ed="R092" n="0561b18"/>於其中。無餘。外更無有餘。大涅槃。一切修行者之
<lb ed="X" n="0608b16"/><lb ed="R092" n="0562a01"/>所依歸。蓋指本來淸淨眞空心境也。滅消滅。滅盡
<lb ed="X" n="0608b17"/><lb ed="R092" n="0562a02"/>一切愚癡煩惱。度化度。度脫生死苦海。菩薩心平
<lb ed="X" n="0608b18"/><lb ed="R092" n="0562a03"/>等。普願與一切衆生。同入無餘涅槃也。量限量。數
<lb ed="X" n="0608b19"/><lb ed="R092" n="0562a04"/>數目。邊邊岸。無量無數無邊。邊之極言其多也。相
<lb ed="X" n="0608b20"/><lb ed="R092" n="0562a05"/>者形迹。執著此形迹。心不虗空。滯而不化。謂之有
<lb ed="X" n="0608b21"/><lb ed="R092" n="0562a06"/>也。我相者。認四大以爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0608b2101" n="0608b2101"/><anchor xml:id="beg0608b2101" n="0608b2101"/>己<anchor xml:id="end0608b2101"/>有。而成我相。人相對我
<lb ed="X" n="0608b22"/><lb ed="R092" n="0562a07"/>而言。衆生相則凡有生者皆是。壽者利長生不滅。
<lb ed="X" n="0608b23"/><lb ed="R092" n="0562a08"/>有悠久之義。</p>
<lb ed="X" n="0608b24"/><lb ed="R092" n="0562a09"/><p xml:id="pX25p0608b2401">【講】佛吿須菩提說。諸大菩薩。以妄心欲其降。而使
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0608c" n="0608c"/>
<lb ed="X" n="0608c01"/><lb ed="R092" n="0562a10"/>眞心安住者。果何道以致之。凡人一身。悉皆五陰
<lb ed="X" n="0608c02"/><lb ed="R092" n="0562a11"/>六識。遮蔽我之眞性故。與一切衆生交接。感我妄
<lb ed="X" n="0608c03"/><lb ed="R092" n="0562a12"/>心時難降伏。何以見之。有性易輕擧飛揚浮動。或
<lb ed="X" n="0608c04"/><lb ed="R092" n="0562a13"/>由軀殻。而名卵生者。有識常流轉。習氣深重。或由
<lb ed="X" n="0608c05"/><lb ed="R092" n="0562a14"/>胞衣。而名胎生者。有心隨邪見。沉淪不省。或感濕
<lb ed="X" n="0608c06"/><lb ed="R092" n="0562a15"/>氣。而名濕生者。有情逐景趣。遷流起幻。或隨變化。
<lb ed="X" n="0608c07"/><lb ed="R092" n="0562a16"/>而名化生者。有執相修因。著色見者。名爲有色。有
<lb ed="X" n="0608c08"/><lb ed="R092" n="0562a17"/>寂守空頑。著無色見者。名爲無色。有滯諸聞見。係
<lb ed="X" n="0608c09"/><lb ed="R092" n="0562a18"/>念染著者。名爲有想。有絕念不起。致虗守寂者。名
<lb ed="X" n="0608c10"/><lb ed="R092" n="0562b01"/>爲無想。有起生滅見。落有無兩頭機者。名非有想
<lb ed="X" n="0608c11"/><lb ed="R092" n="0562b02"/>非無想。凡此九類衆生。迷眞逐妄。種性不同。相因
<lb ed="X" n="0608c12"/><lb ed="R092" n="0562b03"/>性起。妄心建立。隨類受生。若天若人若物。虗空等
<lb ed="X" n="0608c13"/><lb ed="R092" n="0562b04"/>神。陰魔等鬼。沉溺世趣。流轉生死。下自欲界。上至
<lb ed="X" n="0608c14"/><lb ed="R092" n="0562b05"/>諸天。輪迴六道。難入涅槃者也。以妄感妄。動我妄
<lb ed="X" n="0608c15"/><lb ed="R092" n="0562b06"/>心。起分別見。致難降伏。今我卽發平等正覺心。則
<lb ed="X" n="0608c16"/><lb ed="R092" n="0562b07"/>衆生本心。與我心無二。皆令消融其煩惱。點化其
<lb ed="X" n="0608c17"/><lb ed="R092" n="0562b08"/>染著。覺妄悟眞。破愚癡見。息無明火。入於淸淨無
<lb ed="X" n="0608c18"/><lb ed="R092" n="0562b09"/>爲涅槃妙境。而滅度之。如是滅度。無限量。無計數。
<lb ed="X" n="0608c19"/><lb ed="R092" n="0562b10"/>無邊際。一切衆生。豈眞有衆生。使入涅槃而滅度
<lb ed="X" n="0608c20"/><lb ed="R092" n="0562b11"/>之哉。盖衆生原有此菩提心。只爲迷而不悟。遂生
<lb ed="X" n="0608c21"/><lb ed="R092" n="0562b12"/>種種妄相。今令心地一朝豁然開朗。種性悉化。頓
<lb ed="X" n="0608c22"/><lb ed="R092" n="0562b13"/>見本性空寂。是乃自性自度。本來無此衆生。何得
<lb ed="X" n="0608c23"/><lb ed="R092" n="0562b14"/>而滅度之。夫實無有衆生得滅度者。此何以故。盖
<lb ed="X" n="0608c24"/><lb ed="R092" n="0562b15"/>自性本空。無有我人衆生壽者之形迹。是爲無上
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0609a" n="0609a"/>
<lb ed="X" n="0609a01"/><lb ed="R092" n="0562b16"/>菩提心。方是大菩薩。若或有此四相。則於前一切
<lb ed="X" n="0609a02"/><lb ed="R092" n="0562b17"/>衆生。妄爲分別。心生邪見。起諸煩惱。安得皆令滅
<lb ed="X" n="0609a03"/><lb ed="R092" n="0562b18"/>度。以至涅槃哉。卽非菩薩地位中人矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0609a04"/><lb ed="R092" n="0563a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">妙行無住分第四</cb:mulu><head>○妙行無住分第四</head><p xml:id="pX25p0609a0409" cb:place="inline"><note place="inline">分爲二節。妙行。謂修無上正覺精妙之行。無住者。不拘泥執
<lb ed="X" n="0609a05"/><lb ed="R092" n="0563a02"/>著精妙之行。本無住著也</note>。</p>
<lb ed="X" n="0609a06"/><lb ed="R092" n="0563a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0609a0601">復次須菩提菩薩於法<note place="inline">至</note>不住聲香味觸法布施。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0609a07"/><lb ed="R092" n="0563a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0609a0701">【註】復還也。次再也。還再與須菩提言。叙經者之詞
<lb ed="X" n="0609a08"/><lb ed="R092" n="0563a05"/>也。</p><p xml:id="pX25p0609a0802" cb:place="inline">宗註。次坐次也。須菩提先于座起。跪而請問。
<lb ed="X" n="0609a09"/><lb ed="R092" n="0563a06"/>至是。使還坐而吿之。復次二字佛言也。須菩提呼
<lb ed="X" n="0609a10"/><lb ed="R092" n="0563a07"/>而吿之也。亦通錄爲旁參。</p><p xml:id="pX25p0609a1011" cb:place="inline">於法之法。槩指佛法。
<lb ed="X" n="0609a11"/><lb ed="R092" n="0563a08"/>言觸法之法。屬意分別思想皆。是布普也。施捨也。
<lb ed="X" n="0609a12"/><lb ed="R092" n="0563a09"/>色聲香味觸法爲六塵。眼耳鼻舌身意爲六根。眼
<lb ed="X" n="0609a13"/><lb ed="R092" n="0563a10"/>入色。耳入聲。鼻入香。舌入味。身入觸。意入法。爲六
<lb ed="X" n="0609a14"/><lb ed="R092" n="0563a11"/>入。觸者。來加于身。如飽煖安逸者。妙觸也。勞痛饑
<lb ed="X" n="0609a15"/><lb ed="R092" n="0563a12"/>寒者。苦觸也。法者。卽意之所擧。計校分別是非之
<lb ed="X" n="0609a16"/><lb ed="R092" n="0563a13"/>類。當于義理者善法也。動于情欲者惡法也。住者。
<lb ed="X" n="0609a17"/><lb ed="R092" n="0563a14"/>卽住于根塵。而執著不化也。不住布施。如以色施
<lb ed="X" n="0609a18"/><lb ed="R092" n="0563a15"/>人。而不存施色之心。聲香等亦然。</p>
<lb ed="X" n="0609a19"/><lb ed="R092" n="0563a16"/><p xml:id="pX25p0609a1901">【講】佛再與須菩提說。菩薩於一切所行之法。當無
<lb ed="X" n="0609a20"/><lb ed="R092" n="0563a17"/>所執著。卽行於布施。言以色布施。不著於色。聲香
<lb ed="X" n="0609a21"/><lb ed="R092" n="0563a18"/>味觸法皆然。蓋凡夫貪著。借布施種福。此爲住相。
<lb ed="X" n="0609a22"/><lb ed="R092" n="0563b01"/>布施著在物上。菩薩行施。了達本空。不住色聲香
<lb ed="X" n="0609a23"/><lb ed="R092" n="0563b02"/>味觸法。而施無留滯。執著應當也。菩薩行施。理當
<lb ed="X" n="0609a24"/><lb ed="R092" n="0563b03"/>如是也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0609b" n="0609b"/>
<lb ed="X" n="0609b01"/><lb ed="R092" n="0563b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0609b0101">須菩提菩薩應如是布施<note place="inline">至</note>菩薩但應如所敎住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0609b02"/><lb ed="R092" n="0563b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0609b0201">【註】相卽六根六塵之相。福德乃性中之福德。佛恐
<lb ed="X" n="0609b03"/><lb ed="R092" n="0563b06"/>人疑不住相。則落頑空。故言福德。以喚醒之。福德
<lb ed="X" n="0609b04"/><lb ed="R092" n="0563b07"/>無量。福報亦無量。佛止言福德者。菩薩但修福。不
<lb ed="X" n="0609b05"/><lb ed="R092" n="0563b08"/>望福報也。不可思量。言其廣大。不可以心思度量
<lb ed="X" n="0609b06"/><lb ed="R092" n="0563b09"/>其多小也。於意云何。言汝意中。作何理會也。四維
<lb ed="X" n="0609b07"/><lb ed="R092" n="0563b10"/>四隅也。如東南方西北方之類。東西南北。四維上
<lb ed="X" n="0609b08"/><lb ed="R092" n="0563b11"/>下。總謂之十方。虗空者。太虗之中。無有纖毫隔礙。
<lb ed="X" n="0609b09"/><lb ed="R092" n="0563b12"/>蕩然空明。非心思可能量度。佛以福德不可思量
<lb ed="X" n="0609b10"/><lb ed="R092" n="0563b13"/>故。擧十方虗空爲喩。虗空豈可思是。故須菩提。皆
<lb ed="X" n="0609b11"/><lb ed="R092" n="0563b14"/>言不也。語畢而呼世尊者。敬之至也。虗空而該以
<lb ed="X" n="0609b12"/><lb ed="R092" n="0563b15"/>十方者。是虗空之全體。卽非頑空也。如是指上文
<lb ed="X" n="0609b13"/><lb ed="R092" n="0563b16"/>虗空也。</p>
<lb ed="X" n="0609b14"/><lb ed="R092" n="0563b17"/><p xml:id="pX25p0609b1401">【講】佛又呼須菩提而言。菩薩自當如是布施。不住
<lb ed="X" n="0609b15"/><lb ed="R092" n="0563b18"/>於相。何以故。若學道的菩薩。不泥著色聲香味觸
<lb ed="X" n="0609b16"/><lb ed="R092" n="0564a01"/>法之根塵。以爲布施。則喜捨心空。圓滿其福德。量
<lb ed="X" n="0609b17"/><lb ed="R092" n="0564a02"/>等虗空。豈人之心思。可得而測度忖量哉。又問須
<lb ed="X" n="0609b18"/><lb ed="R092" n="0564a03"/>菩提。於汝意中。自謂如何。如東方虗空。可以心思
<lb ed="X" n="0609b19"/><lb ed="R092" n="0564a04"/>度量不。須菩提答云。不可思量。更問南西北方四
<lb ed="X" n="0609b20"/><lb ed="R092" n="0564a05"/>維上下虗空。可思量不。須菩提亦答云。不可思量。
<lb ed="X" n="0609b21"/><lb ed="R092" n="0564a06"/>盖大莫大於虗空。非人之所測度。佛又明說無住
<lb ed="X" n="0609b22"/><lb ed="R092" n="0564a07"/>相布施之福德。亦如虗空之不可以思量也。旣而
<lb ed="X" n="0609b23"/><lb ed="R092" n="0564a08"/>佛又呼而吿之。諸菩薩之學道者。不必別處更求
<lb ed="X" n="0609b24"/><lb ed="R092" n="0564a09"/>應住之下落。但當依我所敎於汝。無住相布施之
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0609c" n="0609c"/>
<lb ed="X" n="0609c01"/><lb ed="R092" n="0564a10"/>法。便就此止應用存養之間。湛若十方虗空。無所
<lb ed="X" n="0609c02"/><lb ed="R092" n="0564a11"/>住而住可也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0609c03"/><lb ed="R092" n="0564a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">如理實見分第五</cb:mulu><head>○如理實見分第五</head><p xml:id="pX25p0609c0309" cb:place="inline"><note place="inline">分爲二節。凡人之形色。皆屬虗妄。非眞實也。所見非眞見也。
<lb ed="X" n="0609c04"/><lb ed="R092" n="0564a13"/>惟此如如之理。乃人本性。是爲眞實。不以目見而以心見不求相見而求理見。是爲實見也</note>。</p>
<lb ed="X" n="0609c05"/><lb ed="R092" n="0564a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0609c0501">須菩提於意云何<note place="inline">至</note>如來所說身相卽非身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0609c06"/><lb ed="R092" n="0564a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0609c0601">【註】此如來。謂眞性佛。湛然常住。本無生滅。無相之
<lb ed="X" n="0609c07"/><lb ed="R092" n="0564a16"/>可見者也。身謂色身。相謂諸相。卽非身相。謂色身
<lb ed="X" n="0609c08"/><lb ed="R092" n="0564a17"/>與諸相。皆非眞實也。</p>
<lb ed="X" n="0609c09"/><lb ed="R092" n="0564a18"/><p xml:id="pX25p0609c0901">【講】佛語須菩提曰。我謂學道菩薩。如所敎住。而無
<lb ed="X" n="0609c10"/><lb ed="R092" n="0564b01"/>所別求者。蓋以如來。不可以形迹求也。於汝之意
<lb ed="X" n="0609c11"/><lb ed="R092" n="0564b02"/>云何。可以有形之色相。卽見如來不耶。須菩提解
<lb ed="X" n="0609c12"/><lb ed="R092" n="0564b03"/>其意乃答曰。不也世尊。不可以身相。得見如來。何
<lb ed="X" n="0609c13"/><lb ed="R092" n="0564b04"/>故不可以身相見之。蓋如來所說身相。不過形體
<lb ed="X" n="0609c14"/><lb ed="R092" n="0564b05"/>假合之末耳。豈可謂之實有身相。而見眞如來哉。
<lb ed="X" n="0609c15"/><lb ed="R092" n="0564b06"/>故曰卽非身相也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0609c16"/><lb ed="R092" n="0564b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0609c1601">佛吿須菩提凡所有相<note place="inline">至</note>若見諸相非相卽見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0609c17"/><lb ed="R092" n="0564b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0609c1701">【註】謂之諸相。不止身相。凡法相非法相。皆在其中。
<lb ed="X" n="0609c18"/><lb ed="R092" n="0564b09"/>而心不執著。則見諸相非相。此如來指法身也。</p>
<lb ed="X" n="0609c19"/><lb ed="R092" n="0564b10"/><p xml:id="pX25p0609c1901">【講】佛吿須菩提曰。夫如來旣不可以相求。可見世
<lb ed="X" n="0609c20"/><lb ed="R092" n="0564b11"/>間。凡有形相者。皆是假合的。不是本有眞實的。雖
<lb ed="X" n="0609c21"/><lb ed="R092" n="0564b12"/>有形相。亦虗妄耳。汝若能見一切諸相。便識破非
<lb ed="X" n="0609c22"/><lb ed="R092" n="0564b13"/>眞實本相。自無執相迷眞之失。卽能迴光返照。見
<lb ed="X" n="0609c23"/><lb ed="R092" n="0564b14"/>法身眞性。如來隨處顯現矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0609c24"/><lb ed="R092" n="0564b15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正信希有分第六</cb:mulu><head>○正信希有分第六</head><p xml:id="pX25p0609c2409" cb:place="inline"><note place="inline">分爲二節</note>學道以信爲本。大乘法無住無相。乃是正宗聞之。
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0610a" n="0610a"/>
<lb ed="X" n="0610a01"/><lb ed="R092" n="0564b16"/><note place="inline">而不疑懼。故爲正信。此人不可多得。故爲希有</note>。</p>
<lb ed="X" n="0610a02"/><lb ed="R092" n="0564b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0610a0201">須菩提白佛言世尊<note place="inline">至</note>得如是無量福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0610a03"/><lb ed="R092" n="0564b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0610a0301">【註】白吿也。頗略也。章章分。句句讀。實信眞實信心
<lb ed="X" n="0610a04"/><lb ed="R092" n="0565a01"/>也。如是言說章句。指上三四五分之辭。與無住行
<lb ed="X" n="0610a05"/><lb ed="R092" n="0565a02"/>施無相見佛之說。後五百歲者。大集經云。有五箇
<lb ed="X" n="0610a06"/><lb ed="R092" n="0565a03"/>五百歲。初五百歲。解脫堅固。第二禪定堅固。第三
<lb ed="X" n="0610a07"/><lb ed="R092" n="0565a04"/>多聞堅固。第四塔寺堅固。第五鬭諍堅固。經云後
<lb ed="X" n="0610a08"/><lb ed="R092" n="0565a05"/>五百歲。指末法闘諍之時。亦有持戒修福之人。持
<lb ed="X" n="0610a09"/><lb ed="R092" n="0565a06"/>戒者。諸惡莫作。修福者。衆善奉行。根者。有生長之
<lb ed="X" n="0610a10"/><lb ed="R092" n="0565a07"/>義。一念生淨信。專一其念。而無染著。是名淨信也。
<lb ed="X" n="0610a11"/><lb ed="R092" n="0565a08"/>福德兼慧而言。世間所享者福報。信此經者名福
<lb ed="X" n="0610a12"/><lb ed="R092" n="0565a09"/>德。言有福又有德也。</p>
<lb ed="X" n="0610a13"/><lb ed="R092" n="0565a10"/><p xml:id="pX25p0610a1301">【講】須菩提深信佛所言說。恐後之人聞法。不能信
<lb ed="X" n="0610a14"/><lb ed="R092" n="0565a11"/>受。乃白佛言。世尊所說。皆大乘正宗之敎。菩薩未
<lb ed="X" n="0610a15"/><lb ed="R092" n="0565a12"/>有不信受而奉行者。<anchor xml:id="nkr_note_add_0610a1501" n="0610a1501"/><anchor xml:id="beg0610a1501" n="0610a1501"/>但<anchor xml:id="end0610a1501"/>大凡衆生。頗有得聞如是
<lb ed="X" n="0610a16"/><lb ed="R092" n="0565a13"/>不住行施。眞空無相之言說章句。果能實信之不
<lb ed="X" n="0610a17"/><lb ed="R092" n="0565a14"/>也。佛吿須菩提。汝莫輕視衆生。作此生實信不之
<lb ed="X" n="0610a18"/><lb ed="R092" n="0565a15"/>說。蓋不住眞空妙理。人心所固有。但爲六塵四相
<lb ed="X" n="0610a19"/><lb ed="R092" n="0565a16"/>所蔽。而昧之耳。必有大根器的善人。自能信任其
<lb ed="X" n="0610a20"/><lb ed="R092" n="0565a17"/>道。卽至如來滅後。到後五百歲之時。斷有持戒修
<lb ed="X" n="0610a21"/><lb ed="R092" n="0565a18"/>福之善人。能於此經中之一章一句。信之於心。以
<lb ed="X" n="0610a22"/><lb ed="R092" n="0565b01"/>爲眞實語。當知此人之善根。培植甚厚。豈止於一
<lb ed="X" n="0610a23"/><lb ed="R092" n="0565b02"/>佛二佛三四五佛。而種此善根哉。<anchor xml:id="nkr_note_add_0610a2301" n="0610a2301"/><anchor xml:id="beg0610a2301" n="0610a2301"/>已<anchor xml:id="end0610a2301"/>於無量千萬
<lb ed="X" n="0610a24"/><lb ed="R092" n="0565b03"/>佛所中。凡世間一切利物濟人之事。無不行之。而
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0610b" n="0610b"/>
<lb ed="X" n="0610b01"/><lb ed="R092" n="0565b04"/>種諸善根發生。得此實信心來。非淺根人所能得
<lb ed="X" n="0610b02"/><lb ed="R092" n="0565b05"/>也。若有此善根之人。得聞此經之章句。乃至一念
<lb ed="X" n="0610b03"/><lb ed="R092" n="0565b06"/>之中。淨而不亂。信而不疑。不此淨信心者。如來盡
<lb ed="X" n="0610b04"/><lb ed="R092" n="0565b07"/>能證明而知之。盡能攝受而見之。是諸信心者。雖
<lb ed="X" n="0610b05"/><lb ed="R092" n="0565b08"/>名爲衆生。其淨信所得福德。受用不盡。豈有限量
<lb ed="X" n="0610b06"/><lb ed="R092" n="0565b09"/>哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0610b07"/><lb ed="R092" n="0565b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0610b0701">何以故是諸衆生無復我相<note place="inline">至</note>法尙應捨況非法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0610b08"/><lb ed="R092" n="0565b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0610b0801">【註】第一何以故。言淨信福德在無相。第二何以故。
<lb ed="X" n="0610b09"/><lb ed="R092" n="0565b12"/>言所以無相之故。第三何以故。侗人云疑衍。</p><p xml:id="pX25p0610b0918" cb:place="inline">此
<lb ed="X" n="0610b10"/><lb ed="R092" n="0565b13"/>釋生信得福之故。該乎生法二空。無四相。生空也。
<lb ed="X" n="0610b11"/><lb ed="R092" n="0565b14"/>無法相無非法相。法空也。我人衆生壽者。盡天地
<lb ed="X" n="0610b12"/><lb ed="R092" n="0565b15"/>間之相。不出乎此。非法者無法也。淪於頑空。取猶
<lb ed="X" n="0610b13"/><lb ed="R092" n="0565b16"/>執也。心取相者。此中不化。未悟無相之理。而欲執
<lb ed="X" n="0610b14"/><lb ed="R092" n="0565b17"/>相以求。是有外障。故云卽著四相。法相雖非色相
<lb ed="X" n="0610b15"/><lb ed="R092" n="0565b18"/>之比。然一有所取。亦不悟眞空體。而起內障。故亦
<lb ed="X" n="0610b16"/><lb ed="R092" n="0566a01"/>云卽著非法。原不離相。況執之乎。著四相者。卽非
<lb ed="X" n="0610b17"/><lb ed="R092" n="0566a02"/>菩薩故。必無取無著。方合眞空。所以不應取之。故
<lb ed="X" n="0610b18"/><lb ed="R092" n="0566a03"/>如來常有如筏之喩也。</p>
<lb ed="X" n="0610b19"/><lb ed="R092" n="0566a04"/><p xml:id="pX25p0610b1901">【講】佛言是諸衆生。何故得如此之福德。彼一念生
<lb ed="X" n="0610b20"/><lb ed="R092" n="0566a05"/>淨信。其實善根純熟。能合眞空無相之理。無復有
<lb ed="X" n="0610b21"/><lb ed="R092" n="0566a06"/>我人衆生壽者之四相。亦無有執著此經之章句。
<lb ed="X" n="0610b22"/><lb ed="R092" n="0566a07"/>落於有見。而爲法相。亦無有不思去探討其言。沉
<lb ed="X" n="0610b23"/><lb ed="R092" n="0566a08"/>空守寂。落於無見。而爲非法相也。不著有無兩邊。
<lb ed="X" n="0610b24"/><lb ed="R092" n="0566a09"/>復其眞空之性。諸相盡捐。心無染著。所以淨信此
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0610c" n="0610c"/>
<lb ed="X" n="0610c01"/><lb ed="R092" n="0566a10"/>經。而福德無量。佛又反言之。此何以故也。假使是
<lb ed="X" n="0610c02"/><lb ed="R092" n="0566a11"/>諸衆生。若心不空。取有形相。卽爲牽著我人衆生
<lb ed="X" n="0610c03"/><lb ed="R092" n="0566a12"/>壽者之形迹矣。豈能使心性空明。隨機感應乎。此
<lb ed="X" n="0610c04"/><lb ed="R092" n="0566a13"/>人之所易曉也。至於我說無法相者。以本空眞體。
<lb ed="X" n="0610c05"/><lb ed="R092" n="0566a14"/>不在言語文字之間。若取法相。就是與前執著四
<lb ed="X" n="0610c06"/><lb ed="R092" n="0566a15"/>相之心一般。至於非法則無相矣。我亦謂無非法
<lb ed="X" n="0610c07"/><lb ed="R092" n="0566a16"/>相者。蓋眞性中。諸法顯現。無容一毫染著。原不相
<lb ed="X" n="0610c08"/><lb ed="R092" n="0566a17"/>礙。若取非法相。謂之無記空斷滅見。此心不化。與
<lb ed="X" n="0610c09"/><lb ed="R092" n="0566a18"/>前著四相。又何異焉。是故法與非法。兩頭見至須
<lb ed="X" n="0610c10"/><lb ed="R092" n="0566b01"/>截斷。不能執爲有而取法。亦不應執爲無而取非
<lb ed="X" n="0610c11"/><lb ed="R092" n="0566b02"/>法。以此不應取之義。亦有原故。如來甞謂。汝等學
<lb ed="X" n="0610c12"/><lb ed="R092" n="0566b03"/>道比丘。當知我說此法。皆因汝有四相。不能了悟
<lb ed="X" n="0610c13"/><lb ed="R092" n="0566b04"/>眞空。超登彼岸。是以假此法。令汝度脫生死苦海
<lb ed="X" n="0610c14"/><lb ed="R092" n="0566b05"/>耳。汝若旣見本心。證涅槃樂。卽我所說之法。亦當
<lb ed="X" n="0610c15"/><lb ed="R092" n="0566b06"/>不用。猶如編竹成筏。渡人過水。到岸則不須筏矣。
<lb ed="X" n="0610c16"/><lb ed="R092" n="0566b07"/>夫法尙當捨去。何況著無非法。又安用執取爲哉。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0610c17"/><lb ed="R092" n="0566b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無得無說分第七</cb:mulu><head>○無得無說分第七</head><p xml:id="pX25p0610c1709" cb:place="inline"><note place="inline">無上菩提之理。本來無相。當體空上。無物可得。無言可說也</note>。</p>
<lb ed="X" n="0610c18"/><lb ed="R092" n="0566b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0610c1801">須菩提於意云何<note place="inline">至</note>皆以無爲法而有差別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0610c19"/><lb ed="R092" n="0566b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0610c1901">【註】耶者疑辭。亦詰問辭也。菩提心是如來本性。亦
<lb ed="X" n="0610c20"/><lb ed="R092" n="0566b11"/>人之所同具。豈自外而獨得有待言而顯哉。定者。
<lb ed="X" n="0610c21"/><lb ed="R092" n="0566b12"/>泥於一處。而不通也。非法則不有。非非法則不無。
<lb ed="X" n="0610c22"/><lb ed="R092" n="0566b13"/>非有非無。乃極至之理也。所以以字承上來。皆以
<lb ed="X" n="0610c23"/><lb ed="R092" n="0566b14"/>以字用也。無爲法。卽是無上菩提之別名。乃自然
<lb ed="X" n="0610c24"/><lb ed="R092" n="0566b15"/>覺性。不假人爲者也。或云有爲法。世間法也。無爲
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0611a" n="0611a"/>
<lb ed="X" n="0611a01"/><lb ed="R092" n="0566b16"/>法。出世間法也。要之皆以無爲法。而有差別。則有
<lb ed="X" n="0611a02"/><lb ed="R092" n="0566b17"/>爲亦本于無爲。分箇有無。所謂差別也。世人多以
<lb ed="X" n="0611a03"/><lb ed="R092" n="0566b18"/>無爲二字。認作<g ref="#CB01926">灰</g>心<anchor xml:id="nkr_note_add_0611a0301" n="0611a0301"/><anchor xml:id="beg0611a0301" n="0611a0301"/>槁<anchor xml:id="end0611a0301"/>形。一無所爲。此眞愚見也。
<lb ed="X" n="0611a04"/><lb ed="R092" n="0567a01"/>得道淺者爲賢。得道深者爲聖。指現成者。言差別
<lb ed="X" n="0611a05"/><lb ed="R092" n="0567a02"/>不同也。又參差分別也<note place="inline">按。差別差字有二音。一初牙切音叉。一初宜切音雌。
<lb ed="X" n="0611a06"/><lb ed="R092" n="0567a03"/>考古本註。原讀作叉不同也。後有讀雌者參差也。就賢聖淺深說。當作參差。就有爲無爲說。當作不同。然
<lb ed="X" n="0611a07"/><lb ed="R092" n="0567a04"/>不同中具有參差義。則二音皆可通讀。不必拘也</note>。</p>
<lb ed="X" n="0611a08"/><lb ed="R092" n="0567a05"/><p xml:id="pX25p0611a0801">【講】前章旣云不應取法。當如筏喩。猶恐須菩提。未
<lb ed="X" n="0611a09"/><lb ed="R092" n="0567a06"/>透徹故。又設問曰。汝之意云何。如來無上菩提法。
<lb ed="X" n="0611a10"/><lb ed="R092" n="0567a07"/>果有所求。而得之於<anchor xml:id="nkr_note_add_0611a1001" n="0611a1001"/><anchor xml:id="beg0611a1001" n="0611a1001"/>己<anchor xml:id="end0611a1001"/>耶。抑以此法有所說。而敎
<lb ed="X" n="0611a11"/><lb ed="R092" n="0567a08"/>之人耶。須菩提云。如我心中悟佛所說之義。則知
<lb ed="X" n="0611a12"/><lb ed="R092" n="0567a09"/>無上正等正覺之法。亦強名耳。求之了不可得。本
<lb ed="X" n="0611a13"/><lb ed="R092" n="0567a10"/>無定有之法。實此名也。卽如來所說。<anchor xml:id="nkr_note_add_0611a1301" n="0611a1301"/><anchor xml:id="beg0611a1301" n="0611a1301"/>但<anchor xml:id="end0611a1301"/>爲覺悟衆
<lb ed="X" n="0611a14"/><lb ed="R092" n="0567a11"/>生。隨機設敎。不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0611a1401" n="0611a1401"/><anchor xml:id="beg0611a1401" n="0611a1401"/>已<anchor xml:id="end0611a1401"/>而有言。亦無定有之法。如來
<lb ed="X" n="0611a15"/><lb ed="R092" n="0567a12"/>可據而說也。如來之法。無定名亦無定說者。其故
<lb ed="X" n="0611a16"/><lb ed="R092" n="0567a13"/>何也。盖如來所說者。無上菩提法也。可以心悟。而
<lb ed="X" n="0611a17"/><lb ed="R092" n="0567a14"/>不可以相取。一有取心。則馳於外求。可以心傳。而
<lb ed="X" n="0611a18"/><lb ed="R092" n="0567a15"/>不可以言授。一有言說。則泥於文辭。皆不可也。是
<lb ed="X" n="0611a19"/><lb ed="R092" n="0567a16"/>法也。若執以爲法微妙莫測。有而不有。法何所在。
<lb ed="X" n="0611a20"/><lb ed="R092" n="0567a17"/>非法也。若執以爲非法。隨感卽應。無而不無。何在
<lb ed="X" n="0611a21"/><lb ed="R092" n="0567a18"/>非法。又非非法也。而謂可以定名定說歟。所以然
<lb ed="X" n="0611a22"/><lb ed="R092" n="0567b01"/>者何也。法本於無。惟無故妙也。此一切賢聖。雖先
<lb ed="X" n="0611a23"/><lb ed="R092" n="0567b02"/>後遠近之不同。皆不能外無以爲法。但所見有淺
<lb ed="X" n="0611a24"/><lb ed="R092" n="0567b03"/>深。作用有隨機。而差別不同耳。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0611b" n="0611b"/>
<lb ed="X" n="0611b01"/><lb ed="R092" n="0567b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">依法出生分第八</cb:mulu><head>○依法出生分第八</head><p xml:id="pX25p0611b0109" cb:place="inline"><note place="inline">法者。卽此經之法。指般若波羅蜜多言。依者。不違之謂。諸佛一
<lb ed="X" n="0611b02"/><lb ed="R092" n="0567b05"/>切妙法。盡依此法出生也</note>。</p>
<lb ed="X" n="0611b03"/><lb ed="R092" n="0567b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0611b0301">須菩提於意云何<note place="inline">至</note>所謂佛法者卽非佛法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0611b04"/><lb ed="R092" n="0567b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0611b0401">【註】三千大千世界者。世爲遷流。界爲方位界限。過
<lb ed="X" n="0611b05"/><lb ed="R092" n="0567b08"/>去未來現在爲世。東西南北四維上下爲界。三千
<lb ed="X" n="0611b06"/><lb ed="R092" n="0567b09"/>大千。統言一大世界。形容其多也。布施廣布捨施
<lb ed="X" n="0611b07"/><lb ed="R092" n="0567b10"/>也。七寶者。金銀琉璃珊瑚瑪瑙珍珠玻璃也。寧爲
<lb ed="X" n="0611b08"/><lb ed="R092" n="0567b11"/>猶可爲乃計其多。而故問之辭。四句偈。諸解不一。
<lb ed="X" n="0611b09"/><lb ed="R092" n="0567b12"/>或指經中二偈。或指無我相四句。須知佛止說偈。
<lb ed="X" n="0611b10"/><lb ed="R092" n="0567b13"/>不專執一金剛經。乃大藏經之要。勸人受持四句
<lb ed="X" n="0611b11"/><lb ed="R092" n="0567b14"/>偈。或顯實相。或明妙法。又經中之要。執一廢餘。便
<lb ed="X" n="0611b12"/><lb ed="R092" n="0567b15"/>失經意。此經自始至終。總談眞空無相妙理。人能
<lb ed="X" n="0611b13"/><lb ed="R092" n="0567b16"/>體會此旨。一卷中精功成文者。何處不有。偈者發
<lb ed="X" n="0611b14"/><lb ed="R092" n="0567b17"/>言成句也。四句偈而曰乃至曰等者。自多至少之
<lb ed="X" n="0611b15"/><lb ed="R092" n="0567b18"/>意。不止四句爲偈也。要活看乃至字等字。餘詳廣
<lb ed="X" n="0611b16"/><lb ed="R092" n="0568a01"/>錄。</p>
<lb ed="X" n="0611b17"/><lb ed="R092" n="0568a02"/><p xml:id="pX25p0611b1701">【講】須菩提。固知無相之理。但不知得無量之福。佛
<lb ed="X" n="0611b18"/><lb ed="R092" n="0568a03"/>將以此持經功德。開示學人。故先設言呼須菩提
<lb ed="X" n="0611b19"/><lb ed="R092" n="0568a04"/>而吿之。設有人充滿三千大千世界之七寶。用以
<lb ed="X" n="0611b20"/><lb ed="R092" n="0568a05"/>布施。此人所獲福德。多乎不乎。須菩提會意答云。
<lb ed="X" n="0611b21"/><lb ed="R092" n="0568a06"/>人以七寶布施。寶豐福勝。其福德甚多。誠如世尊
<lb ed="X" n="0611b22"/><lb ed="R092" n="0568a07"/>之言也。何以故。是福乃有相之施。於性中眞空無
<lb ed="X" n="0611b23"/><lb ed="R092" n="0568a08"/>相之理。全不相關。初非性中自然之福德也。所以
<lb ed="X" n="0611b24"/><lb ed="R092" n="0568a09"/>如來說福德多耳。蓋是假合故。見其多也。佛言若
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0611c" n="0611c"/>
<lb ed="X" n="0611c01"/><lb ed="R092" n="0568a10"/>有人。於此經中之言。直下承受而不忘。拳拳奉持
<lb ed="X" n="0611c02"/><lb ed="R092" n="0568a11"/>而不厭。乃至由博而約。於四句偈等。爲人解說其
<lb ed="X" n="0611c03"/><lb ed="R092" n="0568a12"/>義。則是自利利他。不特覺一<anchor xml:id="nkr_note_add_0611c0301" n="0611c0301"/><anchor xml:id="beg0611c0301" n="0611c0301"/>己<anchor xml:id="end0611c0301"/>之性。並覺衆人之
<lb ed="X" n="0611c04"/><lb ed="R092" n="0568a13"/>性。將見人<anchor xml:id="nkr_note_add_0611c0401" n="0611c0401"/><anchor xml:id="beg0611c0401" n="0611c0401"/>己<anchor xml:id="end0611c0401"/>兼成所獲之福。勝於彼之七寶布施
<lb ed="X" n="0611c05"/><lb ed="R092" n="0568a14"/>多矣。然所以勝彼者。此何以故也。蓋般若眞空無
<lb ed="X" n="0611c06"/><lb ed="R092" n="0568a15"/>相之理。是諸佛之本性。一切諸佛之多。及諸佛無
<lb ed="X" n="0611c07"/><lb ed="R092" n="0568a16"/>上菩提之法。皆自此經流出求其直指全體。未有
<lb ed="X" n="0611c08"/><lb ed="R092" n="0568a17"/>若此經之明且盡者。佛又恐人泥於佛法。又呼須
<lb ed="X" n="0611c09"/><lb ed="R092" n="0568a18"/>菩提。而曉之曰。所謂佛法者。本來無有。不過假此
<lb ed="X" n="0611c10"/><lb ed="R092" n="0568b01"/>開悟衆生。使之言下見性。乃名爲佛法也。故曰卽
<lb ed="X" n="0611c11"/><lb ed="R092" n="0568b02"/>非佛法。隨掃以顯般若眞空耳。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0611c12"/><lb ed="R092" n="0568b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一相無相分第九</cb:mulu><head>○一相無相分第九</head><p xml:id="pX25p0611c1209" cb:place="inline"><note place="inline">一相者。謂修行四果。各有一相也。其實功有次第。而無爲則一。
<lb ed="X" n="0611c13"/><lb ed="R092" n="0568b04"/>果。雖深淺不同。而總不可萌有得之心。當深造以悟入無相。蓋須陀洹等。皆是假名。究竟本來。一相亦無</note>。</p>
<lb ed="X" n="0611c14"/><lb ed="R092" n="0568b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0611c1401">須菩提於意云何<note place="inline">至</note>而名須菩提是樂阿蘭那行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0611c15"/><lb ed="R092" n="0568b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0611c1501">【註】梵語須陀洹。此云入流。入聖人流也。而無所入
<lb ed="X" n="0611c16"/><lb ed="R092" n="0568b07"/>者。不著入流之相也。我者指須陀洹等言。梵語斯
<lb ed="X" n="0611c17"/><lb ed="R092" n="0568b08"/>陀含。此云一往來。謂前念起妄。後念卽止。前念有
<lb ed="X" n="0611c18"/><lb ed="R092" n="0568b09"/>著。後念卽離。妄念往來於心中。往則妄念止時。而
<lb ed="X" n="0611c19"/><lb ed="R092" n="0568b10"/>又或一來。本性未能寂滅故也。梵語阿那含。此云
<lb ed="X" n="0611c20"/><lb ed="R092" n="0568b11"/>不來。不來欲界。亦名出欲。外無欲境。內無欲心。謂
<lb ed="X" n="0611c21"/><lb ed="R092" n="0568b12"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0611c2101" n="0611c2101"/><anchor xml:id="beg0611c2101" n="0611c2101"/>已<anchor xml:id="end0611c2101"/>斷欲界思惑也。梵語阿羅漢。此云離欲。其心<anchor xml:id="nkr_note_add_0611c2102" n="0611c2102"/><anchor xml:id="beg0611c2102" n="0611c2102"/>已<anchor xml:id="end0611c2102"/>
<lb ed="X" n="0611c22"/><lb ed="R092" n="0568b13"/>證無爲之體。諸漏<anchor xml:id="nkr_note_add_0611c2201" n="0611c2201"/><anchor xml:id="beg0611c2201" n="0611c2201"/>已<anchor xml:id="end0611c2201"/>盡。自無生滅果。如樹之結果。
<lb ed="X" n="0611c23"/><lb ed="R092" n="0568b14"/>謂到此地位道者。得無相之理。非徒果也。</p><p xml:id="pX25p0611c2317" cb:place="inline">又須
<lb ed="X" n="0611c24"/><lb ed="R092" n="0568b15"/>陀洹果者。煩惱不生。決定不入地獄異類。是名初
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0612a" n="0612a"/>
<lb ed="X" n="0612a01"/><lb ed="R092" n="0568b16"/>果。如果之初生者也。斯陀含果者。色身只一次往
<lb ed="X" n="0612a02"/><lb ed="R092" n="0568b17"/>來天上人間。如果之方碩者也。阿那含果者。欲習
<lb ed="X" n="0612a03"/><lb ed="R092" n="0568b18"/>永盡。決定不來欲界受生。如果之將熟者也。阿羅
<lb ed="X" n="0612a04"/><lb ed="R092" n="0569a01"/>漢心境俱空。內外常寂。法實無有。豈作得道念。如
<lb ed="X" n="0612a05"/><lb ed="R092" n="0569a02"/>果之<anchor xml:id="nkr_note_add_0612a0501" n="0612a0501"/><anchor xml:id="beg0612a0501" n="0612a0501"/>已<anchor xml:id="end0612a0501"/>熟者也。梵語三昧。此云正定。亦云正覺。樂
<lb ed="X" n="0612a06"/><lb ed="R092" n="0569a03"/>受也。梵語阿蘭那。此云無諍。萌於心曰念。見於事
<lb ed="X" n="0612a07"/><lb ed="R092" n="0569a04"/>曰行。謂其無人我見。而不起諍行也。實無所行者。
<lb ed="X" n="0612a08"/><lb ed="R092" n="0569a05"/>本性空寂。隨緣赴感。而實無行之之心也。</p>
<lb ed="X" n="0612a09"/><lb ed="R092" n="0569a06"/><p xml:id="pX25p0612a0901">【講】佛問須菩提曰。須陀洹作箇念頭。自謂我必得
<lb ed="X" n="0612a10"/><lb ed="R092" n="0569a07"/>此果不須。菩提知其不然。乃曰。須陀洹不萌得果
<lb ed="X" n="0612a11"/><lb ed="R092" n="0569a08"/>之心何也。蓋彼<anchor xml:id="nkr_note_add_0612a1101" n="0612a1101"/><anchor xml:id="beg0612a1101" n="0612a1101"/>已<anchor xml:id="end0612a1101"/>超乎凡見。心趨無相之理。得與
<lb ed="X" n="0612a12"/><lb ed="R092" n="0569a09"/>聖人之流。而無所入。於聖域之想。惟克制其欲。不
<lb ed="X" n="0612a13"/><lb ed="R092" n="0569a10"/>入六塵境界。須陀洹之所以得名者。其在是歟。佛
<lb ed="X" n="0612a14"/><lb ed="R092" n="0569a11"/>又問曰。斯陀含作箇念頭。自謂我必得此果不。須
<lb ed="X" n="0612a15"/><lb ed="R092" n="0569a12"/>菩提卽不然之云。斯陀含心。<anchor xml:id="nkr_note_add_0612a1501" n="0612a1501"/><anchor xml:id="beg0612a1501" n="0612a1501"/>已<anchor xml:id="end0612a1501"/>造到至靜之地。但
<lb ed="X" n="0612a16"/><lb ed="R092" n="0569a13"/>目覩諸境。未能不動此心。還有一生一滅。而無第
<lb ed="X" n="0612a17"/><lb ed="R092" n="0569a14"/>二生滅。前念方著。後念卽覺。不久于人欲。雖往來
<lb ed="X" n="0612a18"/><lb ed="R092" n="0569a15"/>于人間天上。名一往來。而實無往來也。是斯陀含
<lb ed="X" n="0612a19"/><lb ed="R092" n="0569a16"/>之所由名歟。佛又問曰。阿那含作箇念頭。自謂我
<lb ed="X" n="0612a20"/><lb ed="R092" n="0569a17"/>必得此果不。須菩提卽不然之云。阿那含心空欲
<lb ed="X" n="0612a21"/><lb ed="R092" n="0569a18"/>念。<anchor xml:id="nkr_note_add_0612a2101" n="0612a2101"/><anchor xml:id="beg0612a2101" n="0612a2101"/>已<anchor xml:id="end0612a2101"/>斷塵界思惑。外不見有可欲之境。不來欲界
<lb ed="X" n="0612a22"/><lb ed="R092" n="0569b01"/>受生。名爲不來矣。夫曰不來。是此心尙未融化。猶
<lb ed="X" n="0612a23"/><lb ed="R092" n="0569b02"/>有強制之勞。而其實無不來之迹。蓋不惟六根淸
<lb ed="X" n="0612a24"/><lb ed="R092" n="0569b03"/>浮。且見得六塵本空。此<anchor xml:id="nkr_note_add_0612a2401" n="0612a2401"/><anchor xml:id="beg0612a2401" n="0612a2401"/>已<anchor xml:id="end0612a2401"/>造到佳境矣。非阿那含
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0612b" n="0612b"/>
<lb ed="X" n="0612b01"/><lb ed="R092" n="0569b04"/>之謂乎。佛又問曰。阿羅漢作箇念頭。自謂我得這
<lb ed="X" n="0612b02"/><lb ed="R092" n="0569b05"/>箇道不。須菩提知其不然。卽不之曰。阿羅漢亦是
<lb ed="X" n="0612b03"/><lb ed="R092" n="0569b06"/>假名。佛法本空。實無有法名阿羅漢也。設若阿羅
<lb ed="X" n="0612b04"/><lb ed="R092" n="0569b07"/>漢。作得道之念。是所得心猶未除。卽著我人等四
<lb ed="X" n="0612b05"/><lb ed="R092" n="0569b08"/>相矣。豈足稱阿羅漢哉。須菩提又拈出平日所得
<lb ed="X" n="0612b06"/><lb ed="R092" n="0569b09"/>佛說。而證之曰。世尊佛昔日曾說。我須菩提。一念
<lb ed="X" n="0612b07"/><lb ed="R092" n="0569b10"/>不生。諸法無諍。得此三昧。諸弟子中。許我爲第一。
<lb ed="X" n="0612b08"/><lb ed="R092" n="0569b11"/>必定是我脫盡人。欲方許我爲離欲阿羅漢。世尊
<lb ed="X" n="0612b09"/><lb ed="R092" n="0569b12"/>雖許我爲離欲阿羅漢。我則不作是念。我是離欲
<lb ed="X" n="0612b10"/><lb ed="R092" n="0569b13"/>阿羅漢。又恐大衆不知去所得心故。呼世尊詳言
<lb ed="X" n="0612b11"/><lb ed="R092" n="0569b14"/>曰。我若作此念。而必欲得阿羅漢道。則又生一妄
<lb ed="X" n="0612b12"/><lb ed="R092" n="0569b15"/>想。安得六欲頓空。世尊卽不於大弟子中。說我須
<lb ed="X" n="0612b13"/><lb ed="R092" n="0569b16"/>菩提是好樂寂靜之人。有是無諍之行也。以須菩
<lb ed="X" n="0612b14"/><lb ed="R092" n="0569b17"/>提外雖有所行。而中實無有所行之心。方纔名我
<lb ed="X" n="0612b15"/><lb ed="R092" n="0569b18"/>須菩提爲樂阿蘭那行也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0612b16"/><lb ed="R092" n="0570a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">莊嚴淨土分第十</cb:mulu><head>○莊嚴淨土分第十</head><p xml:id="pX25p0612b1609" cb:place="inline"><note place="inline">分爲三節。莊嚴者。盛飾也。淨土者。淸淨世界。卽佛國土也。此
<lb ed="X" n="0612b17"/><lb ed="R092" n="0570a02"/>在境上。說心地淸淨。成就莊嚴。心地不淸。去佛土還。諸菩薩於自性中。湛然淸淨。心無係累。自有莊嚴境
<lb ed="X" n="0612b18"/><lb ed="R092" n="0570a03"/>界。此在心上說佛土。由心建立故。菩薩事心下事土。成就莊嚴。心而土自無不淨。兼此三義方全</note>。</p>
<lb ed="X" n="0612b19"/><lb ed="R092" n="0570a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0612b1901">佛吿須菩提於意云何<note place="inline">至</note>於法實無所得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0612b20"/><lb ed="R092" n="0570a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0612b2001">【註】如來。佛自謂。昔前也。然燈佛。卽定光佛。其佛生
<lb ed="X" n="0612b21"/><lb ed="R092" n="0570a06"/>時。身光如燈。故名然燈。乃釋迦佛授記之師。有所
<lb ed="X" n="0612b22"/><lb ed="R092" n="0570a07"/>得。謂有所得之法也。</p>
<lb ed="X" n="0612b23"/><lb ed="R092" n="0570a08"/><p xml:id="pX25p0612b2301">【講】佛以諸菩薩。雖聞四果俱無所得之言。而有得
<lb ed="X" n="0612b24"/><lb ed="R092" n="0570a09"/>心未除。猶疑佛法非無。執於有法可住。故吿須菩
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0612c" n="0612c"/>
<lb ed="X" n="0612c01"/><lb ed="R092" n="0570a10"/>提曰。於汝意中云何。我當初於然燈佛處。聞法聽
<lb ed="X" n="0612c02"/><lb ed="R092" n="0570a11"/>受。成無上道果。然有得於本師之法不。須菩提答
<lb ed="X" n="0612c03"/><lb ed="R092" n="0570a12"/>曰。不也世尊。如來雖在本師處聽法。不過自悟自
<lb ed="X" n="0612c04"/><lb ed="R092" n="0570a13"/>修。因師開導。成就無上菩提。其實何曾有法。可得
<lb ed="X" n="0612c05"/><lb ed="R092" n="0570a14"/>以爲秘授師傳也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0612c06"/><lb ed="R092" n="0570a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0612c0601">須菩提於意云何<note place="inline">至</note>應無所住而生其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0612c07"/><lb ed="R092" n="0570a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0612c0701">【註】莊嚴以境言。莊。端正裝飾也。嚴。齊整謹飾也。以
<lb ed="X" n="0612c08"/><lb ed="R092" n="0570a17"/>心言。眞性不亂曰莊。邪妄不入曰嚴。佛土。以境言。
<lb ed="X" n="0612c09"/><lb ed="R092" n="0570a18"/>謂佛世界。以心言。指本來心地。謂之佛土者。佛心
<lb ed="X" n="0612c10"/><lb ed="R092" n="0570b01"/>不失本來。能全心地。猶之儒家言道。歸之聖人耳。
<lb ed="X" n="0612c11"/><lb ed="R092" n="0570b02"/>五行土居中央。出生萬物。心居中道。出生萬法。故
<lb ed="X" n="0612c12"/><lb ed="R092" n="0570b03"/>以土喩心。又一世界中。必有一佛設化故。世界亦
<lb ed="X" n="0612c13"/><lb ed="R092" n="0570b04"/>云佛土。卽非者遣掃之詞。是名者權立之義。或曰。
<lb ed="X" n="0612c14"/><lb ed="R092" n="0570b05"/>卽非無二解。是名有兩義。一曰。虗有是名耳。一曰。
<lb ed="X" n="0612c15"/><lb ed="R092" n="0570b06"/>乃所以名也。宜隨文會之。</p><p xml:id="pX25p0612c1511" cb:place="inline">剩閒曰。卽非是名。義
<lb ed="X" n="0612c16"/><lb ed="R092" n="0570b07"/>相呼應。經中用此文法甚多。皆是遣掃權立義用。
<lb ed="X" n="0612c17"/><lb ed="R092" n="0570b08"/>卽非者。從虗有。是名單用。是名者。從來所以名金
<lb ed="X" n="0612c18"/><lb ed="R092" n="0570b09"/>經。以破相顯眞爲宗。遣掃權立是爲正義。解經者。
<lb ed="X" n="0612c19"/><lb ed="R092" n="0570b10"/>有以卽非。爲指實相。如卽非身相。謂非身相乃眞
<lb ed="X" n="0612c20"/><lb ed="R092" n="0570b11"/>相也。是從卽字逗斷。將非字連下。作轉指義。是名
<lb ed="X" n="0612c21"/><lb ed="R092" n="0570b12"/>作乃。所以名解經中。作是解者亦甚多。是卽非亦
<lb ed="X" n="0612c22"/><lb ed="R092" n="0570b13"/>有二義也。細體經文。是遣掃爲當。蓋卽非是破相。
<lb ed="X" n="0612c23"/><lb ed="R092" n="0570b14"/>破相正以顯眞。妙在不明言。先德云。使人自領會。
<lb ed="X" n="0612c24"/><lb ed="R092" n="0570b15"/>方親切耳。解爲轉指者。用意太深。說似微妙。反揜
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0613a" n="0613a"/>
<lb ed="X" n="0613a01"/><lb ed="R092" n="0570b16"/>經義。蓋指明道破。如同嚼蠟。下文重重徵詰。皆不
<lb ed="X" n="0613a02"/><lb ed="R092" n="0570b17"/>必矣。須知相卽無相。直至一合理相分。方明從前
<lb ed="X" n="0613a03"/><lb ed="R092" n="0570b18"/>皆是遣掃。未曾點破也。諸菩薩指修行者言。摩訶
<lb ed="X" n="0613a04"/><lb ed="R092" n="0571a01"/>薩廣大之稱。應當也。如是二字。指下文所言。無所
<lb ed="X" n="0613a05"/><lb ed="R092" n="0571a02"/>住者。不住著在一處。執滯不化也。</p>
<lb ed="X" n="0613a06"/><lb ed="R092" n="0571a03"/><p xml:id="pX25p0613a0601">【講】佛問須菩提曰。法旣無得。於汝意中。畢竟云何。
<lb ed="X" n="0613a07"/><lb ed="R092" n="0571a04"/>我思菩薩所住之處。謂之佛土。菩薩於佛土。果有
<lb ed="X" n="0613a08"/><lb ed="R092" n="0571a05"/>意作善緣福業。必期相好莊嚴不耶。須菩提深解
<lb ed="X" n="0613a09"/><lb ed="R092" n="0571a06"/>佛旨。據理以答曰。如謂菩薩莊嚴佛土者。其說不
<lb ed="X" n="0613a10"/><lb ed="R092" n="0571a07"/>然也。世尊。此何以故。蓋菩薩莊嚴佛土。不在外貌
<lb ed="X" n="0613a11"/><lb ed="R092" n="0571a08"/>形迹間也。若以七寶宮殿五<anchor xml:id="nkr_note_add_0613a1101" n="0613a1101"/><anchor xml:id="beg0613a1101" n="0613a1101"/>采<anchor xml:id="end0613a1101"/>棟宇之類。始爲莊
<lb ed="X" n="0613a12"/><lb ed="R092" n="0571a09"/>嚴佛土。幻成莊嚴不實。卽非莊嚴。是虗名爲莊嚴
<lb ed="X" n="0613a13"/><lb ed="R092" n="0571a10"/>耳。菩薩豈著意莊嚴佛土哉。佛以須菩提。能領佛
<lb ed="X" n="0613a14"/><lb ed="R092" n="0571a11"/>旨。隨順其詞而語之。是故須菩提。菩薩莊嚴。旣不
<lb ed="X" n="0613a15"/><lb ed="R092" n="0571a12"/>在於外飾。則當內求於心。夫心本淸淨也。知誘物
<lb ed="X" n="0613a16"/><lb ed="R092" n="0571a13"/>化。而心不淸淨矣。乃旣知佛法無所得。又知莊嚴
<lb ed="X" n="0613a17"/><lb ed="R092" n="0571a14"/>非莊嚴。此無取無著淸淨心也。諸學道菩薩。當如
<lb ed="X" n="0613a18"/><lb ed="R092" n="0571a15"/>是湛然常虗而不染。寂然常定而不淆。以生淸淨
<lb ed="X" n="0613a19"/><lb ed="R092" n="0571a16"/>心。不當住在形色上生心。亦不當住在聲香味觸
<lb ed="X" n="0613a20"/><lb ed="R092" n="0571a17"/>法上生心。一有所住。便爲六塵所縛。妄念旋起。不
<lb ed="X" n="0613a21"/><lb ed="R092" n="0571a18"/>能淸淨矣。須知淸淨心。妙圓周徧。不泥方所。本無
<lb ed="X" n="0613a22"/><lb ed="R092" n="0571b01"/>所住也。當於無所住處。而生其心。如明鏡當前。物
<lb ed="X" n="0613a23"/><lb ed="R092" n="0571b02"/>來悉照。物去卽空。自然心地淸淨。不拘方所。斯眞
<lb ed="X" n="0613a24"/><lb ed="R092" n="0571b03"/>莊嚴也。若佛土世界莊嚴。皆是假果假說幻相耳。
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0613b" n="0613b"/>
<lb ed="X" n="0613b01"/><lb ed="R092" n="0571b04"/>何足計哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0613b02"/><lb ed="R092" n="0571b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0613b0201">須菩提譬如有人<note place="inline">至</note>佛說非身是名大身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0613b03"/><lb ed="R092" n="0571b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0613b0301">【註】<name role="" type="person">須彌山</name>王者。以此山在四天下之中。爲山之極
<lb ed="X" n="0613b04"/><lb ed="R092" n="0571b07"/>大者。故名山王。謂在衆山之中。而爲王者也。高廣
<lb ed="X" n="0613b05"/><lb ed="R092" n="0571b08"/>三百三十六萬里日月遶山而行。以爲晝夜由此
<lb ed="X" n="0613b06"/><lb ed="R092" n="0571b09"/>而分。四面爲四天下。其上有<name role="" type="person">三十三天</name>。可謂至大
<lb ed="X" n="0613b07"/><lb ed="R092" n="0571b10"/>矣。以此喩人身之大。不過假說其詞。如七寶滿三
<lb ed="X" n="0613b08"/><lb ed="R092" n="0571b11"/>千大千之類。</p>
<lb ed="X" n="0613b09"/><lb ed="R092" n="0571b12"/><p xml:id="pX25p0613b0901">【講】佛呼須菩提語之曰。譬如有人焉。其身如須彌
<lb ed="X" n="0613b10"/><lb ed="R092" n="0571b13"/>山王。汝意中云何。可以爲大不耶。須菩提深悟佛
<lb ed="X" n="0613b11"/><lb ed="R092" n="0571b14"/>旨。答言。身如<name role="" type="person">須彌山</name>王誠大矣。然此大身。何以有
<lb ed="X" n="0613b12"/><lb ed="R092" n="0571b15"/>是大也。若以色相身言。寧有是大。佛所說者。非色
<lb ed="X" n="0613b13"/><lb ed="R092" n="0571b16"/>相之身。是乃名爲大身也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0613b14"/><lb ed="R092" n="0571b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無爲福勝分第十一</cb:mulu><head>○無爲福勝分第十一</head><p xml:id="pX25p0613b1410" cb:place="inline"><note place="inline">無爲法也。福勝言修。無爲之法。其福勝於河沙世界之七
<lb ed="X" n="0613b15"/><lb ed="R092" n="0571b18"/>寶布施也。蓋持經功德。人<anchor xml:id="nkr_note_add_0613b1501" n="0613b1501"/><anchor xml:id="beg0613b1501" n="0613b1501"/>己<anchor xml:id="end0613b1501"/>俱利。不假施爲。此無爲之福。比他有相布施之福。爲尤勝矣</note>。</p>
<lb ed="X" n="0613b16"/><lb ed="R092" n="0572a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0613b1601">須菩提如恒河中所有沙數<note place="inline">至</note>而此福德勝前福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0613b17"/><lb ed="R092" n="0572a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0613b1701">【註】西土有河。名曰恒河。從阿耨池東流出。周迴四
<lb ed="X" n="0613b18"/><lb ed="R092" n="0572a03"/>十里。佛多在此說法。故取以爲喩。弟子所習見。使
<lb ed="X" n="0613b19"/><lb ed="R092" n="0572a04"/>易曉耳。沙等恒河。倒裝文法。謂恒河如沙之多也
<lb ed="X" n="0613b20"/><lb ed="R092" n="0572a05"/>【講】佛以衆人所易見者。先設問。須菩提。世間物數。
<lb ed="X" n="0613b21"/><lb ed="R092" n="0572a06"/>莫不有多寡。如恒河中所有沙數。其數難量。設使
<lb ed="X" n="0613b22"/><lb ed="R092" n="0572a07"/>恒河之數如沙等。于汝之意所云如何。是諸恒河
<lb ed="X" n="0613b23"/><lb ed="R092" n="0572a08"/>中之沙數。寧爲多不。須菩提答言。甚多。復呼世尊
<lb ed="X" n="0613b24"/><lb ed="R092" n="0572a09"/>言。但諸如沙等之恒河。尙且多而無盡數。何況河
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0613c" n="0613c"/>
<lb ed="X" n="0613c01"/><lb ed="R092" n="0572a10"/>中之沙。其爲數也。又安有盡哉。佛謂須菩提。我今
<lb ed="X" n="0613c02"/><lb ed="R092" n="0572a11"/>以眞實之言吿汝。若有善男善女。以七寶至重之
<lb ed="X" n="0613c03"/><lb ed="R092" n="0572a12"/>物。充滿爾所謂恒河沙數三千大千世界。用以布
<lb ed="X" n="0613c04"/><lb ed="R092" n="0572a13"/>施與人。所得之福果爲多不。須菩提卽以甚多答
<lb ed="X" n="0613c05"/><lb ed="R092" n="0572a14"/>之。而又呼世尊。以證之意。以如此布施得福。豈有
<lb ed="X" n="0613c06"/><lb ed="R092" n="0572a15"/>不多之理。但不知世尊以爲何如耳。佛吿須菩提
<lb ed="X" n="0613c07"/><lb ed="R092" n="0572a16"/>曰。汝以七寶布施者。所得之福。遂爲多耶。若有善
<lb ed="X" n="0613c08"/><lb ed="R092" n="0572a17"/>男善女。於此經中。乃至四句偈等。信受于心會其
<lb ed="X" n="0613c09"/><lb ed="R092" n="0572a18"/>義。堅持于心存其理。則是內見眞性。<anchor xml:id="nkr_note_add_0613c0901" n="0613c0901"/><anchor xml:id="beg0613c0901" n="0613c0901"/>己<anchor xml:id="end0613c0901"/>不爲業識
<lb ed="X" n="0613c10"/><lb ed="R092" n="0572b01"/>所迷。又能爲他人解說。使聽受之。能亦信而不疑。
<lb ed="X" n="0613c11"/><lb ed="R092" n="0572b02"/>持而不失。心地開朗。有悟明眞性之漸。久之善根
<lb ed="X" n="0613c12"/><lb ed="R092" n="0572b03"/>皆熟。可脫輪迴。成無上道。則人<anchor xml:id="nkr_note_add_0613c1201" n="0613c1201"/><anchor xml:id="beg0613c1201" n="0613c1201"/>己<anchor xml:id="end0613c1201"/>兼益。其福卽無
<lb ed="X" n="0613c13"/><lb ed="R092" n="0572b04"/>爲福也。所受福德。視彼七寶布施者。眞勝多矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0613c14"/><lb ed="R092" n="0572b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">尊重正敎分第十二</cb:mulu><head>○尊重正敎分第十二</head><p xml:id="pX25p0613c1410" cb:place="inline"><note place="inline">正敎卽無爲法。以此爲敎。是爲正敎。佛以菩提法立敎。皆
<lb ed="X" n="0613c15"/><lb ed="R092" n="0572b06"/>是盡性至命之理。正大無邪之論。人能尊崇而敬重之。明心見性了悟眞空。爲受持正敎。天人皆生敬重</note>。</p>
<lb ed="X" n="0613c16"/><lb ed="R092" n="0572b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0613c1601">復次須菩提隨說是經<note place="inline">至</note>卽爲有佛若尊重弟子。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0613c17"/><lb ed="R092" n="0572b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0613c1701">【註】隨說者。不論前後。心無分別。任所在處。不拘凡
<lb ed="X" n="0613c18"/><lb ed="R092" n="0572b09"/>聖。見人卽隨機化導。而說是經也。當知此處者。謂
<lb ed="X" n="0613c19"/><lb ed="R092" n="0572b10"/>說經之處。天者天道。如四天王之類。人者人道。卽
<lb ed="X" n="0613c20"/><lb ed="R092" n="0572b11"/>世間之人。阿修羅神道。此云非天。以其果報最勝
<lb ed="X" n="0613c21"/><lb ed="R092" n="0572b12"/>者。鄰次諸天。雖近享天福。而行非天道也。<note place="inline">修羅有胎卵濕
<lb ed="X" n="0613c22"/><lb ed="R092" n="0572b13"/>化四種。化生者。能攝持世界。勢力無畏。與梵王帝釋及四天王爭權。此類嗔性最重。然却能爲佛護法。胎
<lb ed="X" n="0613c23"/><lb ed="R092" n="0572b14"/>生者。屬人趣。卵生者。屬鬼趣。濕生者。屬畜生趣。大槩以嗔恨心重。托生神道。而果報不同耳</note>六
<lb ed="X" n="0613c24"/><lb ed="R092" n="0572b15"/>道中。不言地獄餓鬼畜生者。以三種爲業識昏迷。
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0614a" n="0614a"/>
<lb ed="X" n="0614a01"/><lb ed="R092" n="0572b16"/>苦報障重。不知經理也。塔者藏舍利之地。廟者設
<lb ed="X" n="0614a02"/><lb ed="R092" n="0572b17"/>法像之所。皆世人敬佛之地。對文曰讀。背文曰誦。
<lb ed="X" n="0614a03"/><lb ed="R092" n="0572b18"/>學居師後曰弟。解從師生曰子。或云以父兄之禮。
<lb ed="X" n="0614a04"/><lb ed="R092" n="0573a01"/>事其師故名弟子。</p>
<lb ed="X" n="0614a05"/><lb ed="R092" n="0573a02"/><p xml:id="pX25p0614a0501">【講】佛復謂須菩提云。有人隨說是經。或半部或一
<lb ed="X" n="0614a06"/><lb ed="R092" n="0573a03"/>章。乃至最少。如四句偈等。因文顯義。令諸聽者。除
<lb ed="X" n="0614a07"/><lb ed="R092" n="0573a04"/>迷妄心。悟眞空理。當知此說經之處。一切世間天
<lb ed="X" n="0614a08"/><lb ed="R092" n="0573a05"/>人阿修羅。皆應以華香纓絡幢幡寶盖。恭敬供養。
<lb ed="X" n="0614a09"/><lb ed="R092" n="0573a06"/>如佛之塔廟。慇懃瞻禮也。夫隨說者。非全經也。而
<lb ed="X" n="0614a10"/><lb ed="R092" n="0573a07"/>感動天人等。恭敬供養<anchor xml:id="nkr_note_add_0614a1001" n="0614a1001"/><anchor xml:id="beg0614a1001" n="0614a1001"/>已<anchor xml:id="end0614a1001"/>如是。何況有人于全部
<lb ed="X" n="0614a11"/><lb ed="R092" n="0573a08"/>經典。盡能以心受持。以口讀誦。會通其文。研窮其
<lb ed="X" n="0614a12"/><lb ed="R092" n="0573a09"/>義。須菩提當知。是盡能之人。深體無相無住之理。
<lb ed="X" n="0614a13"/><lb ed="R092" n="0573a10"/>不離當念。眞能成就最上而無可加。第一而無可
<lb ed="X" n="0614a14"/><lb ed="R092" n="0573a11"/>比。絕無而僅有之法。其當爲天人供養。又何如耶。
<lb ed="X" n="0614a15"/><lb ed="R092" n="0573a12"/>不特持誦能感動而<anchor xml:id="nkr_note_add_0614a1501" n="0614a1501"/><anchor xml:id="beg0614a1501" n="0614a1501"/>已<anchor xml:id="end0614a1501"/>。若是經典所在之處。卽爲
<lb ed="X" n="0614a16"/><lb ed="R092" n="0573a13"/>有佛。不待外求。經在是佛卽在是。而大弟子亦在
<lb ed="X" n="0614a17"/><lb ed="R092" n="0573a14"/>是。宛然三寶共居焉。人可不信受奉持也哉。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0614a18"/><lb ed="R092" n="0573a15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">如法受持分第十三</cb:mulu><head>○如法受持分第十三</head><p xml:id="pX25p0614a1810" cb:place="inline"><note place="inline">分爲二節。如法者。當如般若之法。受持者。承受行持。受
<lb ed="X" n="0614a19"/><lb ed="R092" n="0573a16"/>之于佛。持之于己也。前言眞空無相。尙未闡明。如何受持。此分明言。名爲金剛般若波羅蜜。則信受而持
<lb ed="X" n="0614a20"/><lb ed="R092" n="0573a17"/>守者有據。所以敎當依此法。而受持之也</note>。</p>
<lb ed="X" n="0614a21"/><lb ed="R092" n="0573a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0614a2101">爾時須菩提白佛言<note place="inline">至</note>卽是非相是名三十二相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0614a22"/><lb ed="R092" n="0573b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0614a2201">【註】微塵。空中飛塵。卽紅塵也。積塵成界。析界爲塵。
<lb ed="X" n="0614a23"/><lb ed="R092" n="0573b02"/>大而世界。小而微塵。皆幻妄不實。故云非微塵非
<lb ed="X" n="0614a24"/><lb ed="R092" n="0573b03"/>世界。皆假名也。三十二相。乃佛之正報色身。有三
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0614b" n="0614b"/>
<lb ed="X" n="0614b01"/><lb ed="R092" n="0573b04"/>十二件好處。如眼耳口舌手足。豐滿潤澤。勝妙殊
<lb ed="X" n="0614b02"/><lb ed="R092" n="0573b05"/>絕。形體端正。光明映徹。非是愛欲所生。是從三十
<lb ed="X" n="0614b03"/><lb ed="R092" n="0573b06"/>二行得。逈異流俗。然凡所有相。皆是虗妄也。</p>
<lb ed="X" n="0614b04"/><lb ed="R092" n="0573b07"/><p xml:id="pX25p0614b0401">【講】時須菩提。疑情釋盡。又聞所說。受持讀誦。得成
<lb ed="X" n="0614b05"/><lb ed="R092" n="0573b08"/>最上之法。歆慕向往。<anchor xml:id="nkr_note_add_0614b0501" n="0614b0501"/><anchor xml:id="beg0614b0501" n="0614b0501"/>但<anchor xml:id="end0614b0501"/>未知命名之義。受持之道。
<lb ed="X" n="0614b06"/><lb ed="R092" n="0573b09"/>當何如耳。故白于佛。而問曰。世尊所說此經。當以
<lb ed="X" n="0614b07"/><lb ed="R092" n="0573b10"/>何義命名。我等弟子。當以何道奉持。佛答。是經名
<lb ed="X" n="0614b08"/><lb ed="R092" n="0573b11"/>爲金剛般若波羅蜜。蓋智慧如金剛堅利。能斷六
<lb ed="X" n="0614b09"/><lb ed="R092" n="0573b12"/>塵煩惱。直至諸佛彼岸。以是名字。汝當奉行而持
<lb ed="X" n="0614b10"/><lb ed="R092" n="0573b13"/>守也。至究其所以之故。卽我所說般若波羅蜜。亦
<lb ed="X" n="0614b11"/><lb ed="R092" n="0573b14"/>非實有般若波羅蜜也。妙明本性。湛若虗空。寂然
<lb ed="X" n="0614b12"/><lb ed="R092" n="0573b15"/>無相。惟恐人生斷滅見。不過假此以導衆生持守。
<lb ed="X" n="0614b13"/><lb ed="R092" n="0573b16"/>是名爲般若波羅蜜也。又恐執著虗名。不悟本性。
<lb ed="X" n="0614b14"/><lb ed="R092" n="0573b17"/>如來住世。普度羣迷。到處爲人開示。其實般若。乃
<lb ed="X" n="0614b15"/><lb ed="R092" n="0573b18"/>無上菩提法心法也。在自本性中。非言語文字所
<lb ed="X" n="0614b16"/><lb ed="R092" n="0574a01"/>能了者。故呼須菩提問曰。於汝意中云何。謂如來
<lb ed="X" n="0614b17"/><lb ed="R092" n="0574a02"/>設敎。有所說法不耶。須菩提答云。如來設敎。原是
<lb ed="X" n="0614b18"/><lb ed="R092" n="0574a03"/>隨機化導。令人自性自悟。無容外求於法。實無所
<lb ed="X" n="0614b19"/><lb ed="R092" n="0574a04"/>說。亦無可說也。佛又呼須菩提言曰。最大者。莫若
<lb ed="X" n="0614b20"/><lb ed="R092" n="0574a05"/>世界。最細者。莫若微塵。於汝意所見又云何。試觀
<lb ed="X" n="0614b21"/><lb ed="R092" n="0574a06"/>三千大千世界中。所有微塵。處處布滿。果爲多不。
<lb ed="X" n="0614b22"/><lb ed="R092" n="0574a07"/>須菩提答言。世界固多。微塵更多。甚多世尊。佛因
<lb ed="X" n="0614b23"/><lb ed="R092" n="0574a08"/>須菩提甚多之對。恐其泥于有相。又呼而吿之。諸
<lb ed="X" n="0614b24"/><lb ed="R092" n="0574a09"/>微塵者。原是幻妄之物。如見雨則爲泥。遇火則欲
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0614c" n="0614c"/>
<lb ed="X" n="0614c01"/><lb ed="R092" n="0574a10"/><g ref="#CB01926">灰</g>。本無定體。如來說非實有微塵也。是虗名微塵
<lb ed="X" n="0614c02"/><lb ed="R092" n="0574a11"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0614c0201" n="0614c0201"/><anchor xml:id="beg0614c0201" n="0614c0201"/>已<anchor xml:id="end0614c0201"/>。若人識得非眞。則太虗澄徹。所謂在塵離塵
<lb ed="X" n="0614c03"/><lb ed="R092" n="0574a12"/>者也。不特微塵假。而世界亦虗。如山之高水之深。
<lb ed="X" n="0614c04"/><lb ed="R092" n="0574a13"/>可謂大矣。然山有時而崩。水有時而涸。劫盡必壞。
<lb ed="X" n="0614c05"/><lb ed="R092" n="0574a14"/>非眞有世界也。是虗名世界而<anchor xml:id="nkr_note_add_0614c0501" n="0614c0501"/><anchor xml:id="beg0614c0501" n="0614c0501"/>已<anchor xml:id="end0614c0501"/>。若人識得是假。
<lb ed="X" n="0614c06"/><lb ed="R092" n="0574a15"/>則心地朗然。所謂在世離世者也。佛又問須菩提。
<lb ed="X" n="0614c07"/><lb ed="R092" n="0574a16"/>世界微塵。俱屬幻妄。汝<anchor xml:id="nkr_note_add_0614c0701" n="0614c0701"/><anchor xml:id="beg0614c0701" n="0614c0701"/>已<anchor xml:id="end0614c0701"/>知之。至如來色身有三
<lb ed="X" n="0614c08"/><lb ed="R092" n="0574a17"/>十二相。爲人所不能及。不知。汝意云何。凡欲見如
<lb ed="X" n="0614c09"/><lb ed="R092" n="0574a18"/>來者。果可以此三十二相見如來不。須菩提答言。
<lb ed="X" n="0614c10"/><lb ed="R092" n="0574b01"/>三十二相。佛之色身也。若以相爲可見如來。不也
<lb ed="X" n="0614c11"/><lb ed="R092" n="0574b02"/>世尊。不可以相見如來者。此何以故。蓋如來說三
<lb ed="X" n="0614c12"/><lb ed="R092" n="0574b03"/>十二相者。雖勝妙殊絕。不過色身耳。非眞相也。是
<lb ed="X" n="0614c13"/><lb ed="R092" n="0574b04"/>名三十二相假名也。未有終不壞者。豈可以相見
<lb ed="X" n="0614c14"/><lb ed="R092" n="0574b05"/>如來乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0614c15"/><lb ed="R092" n="0574b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0614c1501">須菩提若有善男子善女人<note place="inline">至</note>爲他人說其福甚多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0614c16"/><lb ed="R092" n="0574b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0614c1601">【註】七寶布施。外財也。身命布施。內財也。外財易。內
<lb ed="X" n="0614c17"/><lb ed="R092" n="0574b08"/>財難。身命而至恒沙之多。難之難矣。然不脫有漏
<lb ed="X" n="0614c18"/><lb ed="R092" n="0574b09"/>之因。未明本性。若受持經偈。直趣菩提。爲人解說。
<lb ed="X" n="0614c19"/><lb ed="R092" n="0574b10"/>使知各人自性。俱有般若波羅蜜法。則視捨身布
<lb ed="X" n="0614c20"/><lb ed="R092" n="0574b11"/>施之福。豈不甚多哉。</p>
<lb ed="X" n="0614c21"/><lb ed="R092" n="0574b12"/><p xml:id="pX25p0614c2101">【講】佛又語須菩提曰。世間所重者。莫過於身命。若
<lb ed="X" n="0614c22"/><lb ed="R092" n="0574b13"/>有善男善女。以恒河沙等身命之多。不惜而以布
<lb ed="X" n="0614c23"/><lb ed="R092" n="0574b14"/>施。凡可以利天下者。無不爲矣。其所獲福。視寶施
<lb ed="X" n="0614c24"/><lb ed="R092" n="0574b15"/>之福尤勝。但不明本性時。有爲頑福耳。若復有人。
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0615a" n="0615a"/>
<lb ed="X" n="0615a01"/><lb ed="R092" n="0574b16"/>于此經中。乃至四句偈等。受持于<anchor xml:id="nkr_note_add_0615a0101" n="0615a0101"/><anchor xml:id="beg0615a0101" n="0615a0101"/>己<anchor xml:id="end0615a0101"/>而不失。敎誨
<lb ed="X" n="0615a02"/><lb ed="R092" n="0574b17"/>于人而不倦。則自悟悟人。人<anchor xml:id="nkr_note_add_0615a0201" n="0615a0201"/><anchor xml:id="beg0615a0201" n="0615a0201"/>己<anchor xml:id="end0615a0201"/>兼利。獲福無量。較
<lb ed="X" n="0615a03"/><lb ed="R092" n="0574b18"/>彼捨身布施者。不更多乎。此金剛般若波羅蜜法。
<lb ed="X" n="0615a04"/><lb ed="R092" n="0575a01"/>所當奉持者也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0615a05"/><lb ed="R092" n="0575a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">離相寂滅分第十四</cb:mulu><head>○離相寂滅分第十四</head><p xml:id="pX25p0615a0510" cb:place="inline"><note place="inline">分爲四節。此分是說佛之寂滅眞性。乃眞相之。離相者。
<lb ed="X" n="0615a06"/><lb ed="R092" n="0575a03"/>離有爲相。寂滅者。不住相不生心也。若人能離却諸相。則心無所住。而一切妄念息皆不生。直下頓空。卽
<lb ed="X" n="0615a07"/><lb ed="R092" n="0575a04"/>證金剛般若無上菩提。返歸寂滅矣</note>。</p>
<lb ed="X" n="0615a08"/><lb ed="R092" n="0575a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0615a0801">爾時須菩提聞說是經<note place="inline">至</note>是名第一波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0615a09"/><lb ed="R092" n="0575a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0615a0901">【註】深解者。大徹悟也。義趣。義理旨趣。義乃名中之
<lb ed="X" n="0615a10"/><lb ed="R092" n="0575a07"/>義。趣則義之指歸處也。涕淚皆自目出如雨滴曰
<lb ed="X" n="0615a11"/><lb ed="R092" n="0575a08"/>涕。如水流曰淚。有聲無淚曰悲。無聲有淚曰泣。慧
<lb ed="X" n="0615a12"/><lb ed="R092" n="0575a09"/>眼智慧眼也。是經者。文字般若也。實相者。實相般
<lb ed="X" n="0615a13"/><lb ed="R092" n="0575a10"/>若也。生實相般若現前。卽顯自性也。凡所有相。皆
<lb ed="X" n="0615a14"/><lb ed="R092" n="0575a11"/>是虗妄。則眞空自性。爲實相矣。道修曰功。見性曰
<lb ed="X" n="0615a15"/><lb ed="R092" n="0575a12"/>德。心不疑曰信。悟禮義曰解。領納曰受。堅守曰持。
<lb ed="X" n="0615a16"/><lb ed="R092" n="0575a13"/>如是如是者。謂言當于理。而印可之也。驚者疑其
<lb ed="X" n="0615a17"/><lb ed="R092" n="0575a14"/>言之過。怖者恐其道之高。畏者懼其行之難。波羅
<lb ed="X" n="0615a18"/><lb ed="R092" n="0575a15"/>蜜有六種。一布施。二持戒。三忍辱。四精進。五禪定。
<lb ed="X" n="0615a19"/><lb ed="R092" n="0575a16"/>六智慧。疏鈔以第一卽布施。然六祖云。摩訶般若
<lb ed="X" n="0615a20"/><lb ed="R092" n="0575a17"/>波羅蜜。最尊最上最第一。斷乎以般若爲第一也
<lb ed="X" n="0615a21"/><lb ed="R092" n="0575a18"/>【講】當時須菩提。一向在實相上用心。所以法見未
<lb ed="X" n="0615a22"/><lb ed="R092" n="0575b01"/>忘。聞佛說是經名。方知實相。卽是非相。凡聖情盡。
<lb ed="X" n="0615a23"/><lb ed="R092" n="0575b02"/>人法雙忘。一切相離。無非是佛境界。心中深悟解。
<lb ed="X" n="0615a24"/><lb ed="R092" n="0575b03"/>得此義之趣。自傷得聞此經之晚。乃涕淚悲泣。而
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0615b" n="0615b"/>
<lb ed="X" n="0615b01"/><lb ed="R092" n="0575b04"/>白佛言。世間所少有者。我世尊也。今日說此深奧
<lb ed="X" n="0615b02"/><lb ed="R092" n="0575b05"/>經典。我從昔來。<anchor xml:id="nkr_note_add_0615b0201" n="0615b0201"/><anchor xml:id="beg0615b0201" n="0615b0201"/>已<anchor xml:id="end0615b0201"/>證四果。所得智慧眼。善能聆悟。
<lb ed="X" n="0615b03"/><lb ed="R092" n="0575b06"/>未曾得聞如是之經。何幸今日。聞所未聞耶。世尊。
<lb ed="X" n="0615b04"/><lb ed="R092" n="0575b07"/>我聞而信。不待言矣。<anchor xml:id="nkr_note_add_0615b0401" n="0615b0401"/><anchor xml:id="beg0615b0401" n="0615b0401"/>但<anchor xml:id="end0615b0401"/>恐能信者少耳。若復有人。
<lb ed="X" n="0615b05"/><lb ed="R092" n="0575b08"/>得聞是經。信心淸淨。發一念篤信之心。其心純是
<lb ed="X" n="0615b06"/><lb ed="R092" n="0575b09"/>天眞。毫無欲塵所染。便是淸淨。般若慧光。從文字
<lb ed="X" n="0615b07"/><lb ed="R092" n="0575b10"/>般若卽悟。自悟實相般若。而眞實不虗之相。從此
<lb ed="X" n="0615b08"/><lb ed="R092" n="0575b11"/>生矣。當知是人現前。<anchor xml:id="nkr_note_add_0615b0801" n="0615b0801"/><anchor xml:id="beg0615b0801" n="0615b0801"/>已<anchor xml:id="end0615b0801"/>能成就第一希有功德。而
<lb ed="X" n="0615b09"/><lb ed="R092" n="0575b12"/>非尋常之功德也。蓋這箇得聞。便是聞慧淸淨。這
<lb ed="X" n="0615b10"/><lb ed="R092" n="0575b13"/>箇信心。便是思慧淸淨。這箇實相。便是修慧淸淨。
<lb ed="X" n="0615b11"/><lb ed="R092" n="0575b14"/>皆自心功德。卽諸佛之所修爲。故云第一希有也。
<lb ed="X" n="0615b12"/><lb ed="R092" n="0575b15"/>然雖生實相。不外無生。所謂實相者。不可執以爲
<lb ed="X" n="0615b13"/><lb ed="R092" n="0575b16"/>相。本無形迹。卽是非相。若說無相。恐成斷滅。故如
<lb ed="X" n="0615b14"/><lb ed="R092" n="0575b17"/>來說名實相。亦是假名耳。世尊如是經法。最難信
<lb ed="X" n="0615b15"/><lb ed="R092" n="0575b18"/>解。如我輩親見如來。得聞此經。信其言之實。解其
<lb ed="X" n="0615b16"/><lb ed="R092" n="0576a01"/>理之妙。聽受而持守之。不爲難事。若至將來末世
<lb ed="X" n="0615b17"/><lb ed="R092" n="0576a02"/>後五百歲。去聖時遠。五濁惡世。魔強法弱之際。其
<lb ed="X" n="0615b18"/><lb ed="R092" n="0576a03"/>時倘有衆生。得聞是經。亦能信解受持。是人眞第
<lb ed="X" n="0615b19"/><lb ed="R092" n="0576a04"/>一等人。而不可多得者。此人何故不多得也。以其
<lb ed="X" n="0615b20"/><lb ed="R092" n="0576a05"/>信解。能悟眞空。<anchor xml:id="nkr_note_add_0615b2001" n="0615b2001"/><anchor xml:id="beg0615b2001" n="0615b2001"/>已<anchor xml:id="end0615b2001"/>無人我四相。而得人空。所以能
<lb ed="X" n="0615b21"/><lb ed="R092" n="0576a06"/>無四相者何也。以解我等四相。卽是非相。人我兩
<lb ed="X" n="0615b22"/><lb ed="R092" n="0576a07"/>忘。衆壽盡泯。原無有法可得。而證法空。此又何以
<lb ed="X" n="0615b23"/><lb ed="R092" n="0576a08"/>故。不惟但解法空。而又解得一切俱空之非相。大
<lb ed="X" n="0615b24"/><lb ed="R092" n="0576a09"/>凡衆生。不能同佛。爲六塵染著。拘拘形相故耳。若
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0615c" n="0615c"/>
<lb ed="X" n="0615c01"/><lb ed="R092" n="0576a10"/>離一切諸相。其心空寂。無異諸佛覺地。卽與諸佛
<lb ed="X" n="0615c02"/><lb ed="R092" n="0576a11"/>齊名可也。寧非第一希有也。此正當機深解義趣
<lb ed="X" n="0615c03"/><lb ed="R092" n="0576a12"/>處故。佛爲之印可曰。如是如是。謂其言當于理。而
<lb ed="X" n="0615c04"/><lb ed="R092" n="0576a13"/>深契佛意也。且不惟信解受持。爲第一希有也。若
<lb ed="X" n="0615c05"/><lb ed="R092" n="0576a14"/>復有人。但得聞是經。而不驚疑其言之過。不恐怖
<lb ed="X" n="0615c06"/><lb ed="R092" n="0576a15"/>其道之高。不畏懼其行之難。此人亦甚爲希有。何
<lb ed="X" n="0615c07"/><lb ed="R092" n="0576a16"/>以故。此雖信有淺深。而信佛說之第一波羅蜜則
<lb ed="X" n="0615c08"/><lb ed="R092" n="0576a17"/>同也。然如來所說第一波羅蜜。豈眞有第一波羅
<lb ed="X" n="0615c09"/><lb ed="R092" n="0576a18"/>蜜哉。順俗諦故。說第一波羅蜜。順眞諦卽非第一
<lb ed="X" n="0615c10"/><lb ed="R092" n="0576b01"/>波羅蜜。順中道第一義諦。是名第一波羅蜜。而聞
<lb ed="X" n="0615c11"/><lb ed="R092" n="0576b02"/>之不驚怖畏者。豈不同謂之希有耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0615c12"/><lb ed="R092" n="0576b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0615c1201">須菩提忍辱波羅蜜<note place="inline">至</note>又說一切衆生卽非衆生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0615c13"/><lb ed="R092" n="0576b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0615c1301">【註】羞自外至者爲辱。忍謂不起恨心。以亂眞性也。
<lb ed="X" n="0615c14"/><lb ed="R092" n="0576b05"/>昔往昔也。爲猶被也。梵語歌利。華言極惡。割剝也。
<lb ed="X" n="0615c15"/><lb ed="R092" n="0576b06"/>截斷也。支四體也。解散也。瞋氣盛也。恨怨甚也。五
<lb ed="X" n="0615c16"/><lb ed="R092" n="0576b07"/>百世。指前世而言。忍辱則無恨。無恨則無苦。無苦
<lb ed="X" n="0615c17"/><lb ed="R092" n="0576b08"/>則有樂。故曰仙人。則無苦而有樂矣。</p>
<lb ed="X" n="0615c18"/><lb ed="R092" n="0576b09"/><p xml:id="pX25p0615c1801">【講】佛吿須菩提云。世間萬事。莫妙于忍。而最難忍
<lb ed="X" n="0615c19"/><lb ed="R092" n="0576b10"/>者。莫過于辱。凡有橫逆之事。辱境之來。怡然處之。
<lb ed="X" n="0615c20"/><lb ed="R092" n="0576b11"/>不起瞋恨。以亂本性。則心同太虗。卽到覺地。此忍
<lb ed="X" n="0615c21"/><lb ed="R092" n="0576b12"/>辱波羅蜜也。然本性眞空無相。果能妄怒不行。絕
<lb ed="X" n="0615c22"/><lb ed="R092" n="0576b13"/>不留含忍之意。則外不見其有辱。內不見其能忍。
<lb ed="X" n="0615c23"/><lb ed="R092" n="0576b14"/>渾然兩忘。此如來說非忍辱波羅蜜。是名忍辱波
<lb ed="X" n="0615c24"/><lb ed="R092" n="0576b15"/>羅蜜也。此何以故。須菩提。如我往昔因中。被歌利
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0616a" n="0616a"/>
<lb ed="X" n="0616a01"/><lb ed="R092" n="0576b16"/>王割截身體。辱亦至矣。我于爾時。心如虗空。不起
<lb ed="X" n="0616a02"/><lb ed="R092" n="0576b17"/>四相。不見割截者是我。割截我者是人。割截之人
<lb ed="X" n="0616a03"/><lb ed="R092" n="0576b18"/>是衆生。被割截之我是壽者。此何故而能然也。我
<lb ed="X" n="0616a04"/><lb ed="R092" n="0577a01"/>于往昔。節節支解時。<anchor xml:id="nkr_note_add_0616a0401" n="0616a0401"/><anchor xml:id="beg0616a0401" n="0616a0401"/>已<anchor xml:id="end0616a0401"/>辱之極。勢若難忍。設有四
<lb ed="X" n="0616a05"/><lb ed="R092" n="0577a02"/>相。必生瞋恨之心。不能順受矣。又何以爲忍辱乎。
<lb ed="X" n="0616a06"/><lb ed="R092" n="0577a03"/>然此特一世事耳。須菩提。我又念過去。于五百世
<lb ed="X" n="0616a07"/><lb ed="R092" n="0577a04"/>前。曾作忍辱仙人。修忍辱行。於爾時所處之世。亦
<lb ed="X" n="0616a08"/><lb ed="R092" n="0577a05"/>無我人等四相。此所以久修忍辱行。而視忍辱爲
<lb ed="X" n="0616a09"/><lb ed="R092" n="0577a06"/>常直。忍無所忍耳。甚矣相之不可著也。就忍辱推
<lb ed="X" n="0616a10"/><lb ed="R092" n="0577a07"/>之。而一切俱應離相。是故須菩提。學道菩薩。欲成
<lb ed="X" n="0616a11"/><lb ed="R092" n="0577a08"/>佛道。當離去一切形相。湛然中虗。發無上正等正
<lb ed="X" n="0616a12"/><lb ed="R092" n="0577a09"/>覺之心。不當住色而生可好之心。不當住于聲香
<lb ed="X" n="0616a13"/><lb ed="R092" n="0577a10"/>味觸法。而生可欲之心。當生淸淨無所住著心。則
<lb ed="X" n="0616a14"/><lb ed="R092" n="0577a11"/>此心眞純無欲。圓通無碍。非一切相之所繫縛。乃
<lb ed="X" n="0616a15"/><lb ed="R092" n="0577a12"/>爲應住。若心於六塵上。一有所住。便生妄想。不能
<lb ed="X" n="0616a16"/><lb ed="R092" n="0577a13"/>離相。則非菩薩所應住矣。又卽一切之中。摘出布
<lb ed="X" n="0616a17"/><lb ed="R092" n="0577a14"/>施言之。是故佛說菩薩。心不應住著色相布施。一
<lb ed="X" n="0616a18"/><lb ed="R092" n="0577a15"/>菩薩不爲自身五欲快樂。而行布施。但爲利益一
<lb ed="X" n="0616a19"/><lb ed="R092" n="0577a16"/>切衆生故。應如是不住色相布施。若布施住色相。
<lb ed="X" n="0616a20"/><lb ed="R092" n="0577a17"/>見有可施之物。所施之人。行施之我。是不離一切
<lb ed="X" n="0616a21"/><lb ed="R092" n="0577a18"/>相。啓衆生以著相之心。豈菩薩利益衆生。而欲同
<lb ed="X" n="0616a22"/><lb ed="R092" n="0577b01"/>登彼岸之心乎。所以如來。常說一切諸相。總是幻
<lb ed="X" n="0616a23"/><lb ed="R092" n="0577b02"/>有。于眞性中。本來無相。非眞相也。又說一切衆生
<lb ed="X" n="0616a24"/><lb ed="R092" n="0577b03"/>者。以心有四相。迷而不悟。故爲衆生。若使妄念咸
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0616b" n="0616b"/>
<lb ed="X" n="0616b01"/><lb ed="R092" n="0577b04"/>消。人我一體。卽非衆生矣。相與衆生本無住。而心
<lb ed="X" n="0616b02"/><lb ed="R092" n="0577b05"/>又何可有住耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0616b03"/><lb ed="R092" n="0577b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0616b0301">須菩提如來是眞語者<note place="inline">至</note>所得法此法無實無虗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0616b04"/><lb ed="R092" n="0577b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0616b0401">【註】眞則不僞。實則不虗。如必當理。誑欺誑也。異怪
<lb ed="X" n="0616b05"/><lb ed="R092" n="0577b08"/>異也。始終一致。亦曰不異。</p>
<lb ed="X" n="0616b06"/><lb ed="R092" n="0577b09"/><p xml:id="pX25p0616b0601">【講】佛吿須菩提。如來以前所說。或明我空。顯般若
<lb ed="X" n="0616b07"/><lb ed="R092" n="0577b10"/>之深。或明法空。顯般若之甚深。是眞切語者。是誠
<lb ed="X" n="0616b08"/><lb ed="R092" n="0577b11"/>實語者。是如理而語。非幻妄不常者。是實心慈悲。
<lb ed="X" n="0616b09"/><lb ed="R092" n="0577b12"/>不爲欺誑之語者。是至庸至一。不爲變易怪異之
<lb ed="X" n="0616b10"/><lb ed="R092" n="0577b13"/>語者。總是說無上菩提。欲人了悟佛法。須菩提。如
<lb ed="X" n="0616b11"/><lb ed="R092" n="0577b14"/>來所說。乃如來所得。虗則著空。實則著有。如來所
<lb ed="X" n="0616b12"/><lb ed="R092" n="0577b15"/>得法。將以此法爲實耶。本體空寂。無相可得。實而
<lb ed="X" n="0616b13"/><lb ed="R092" n="0577b16"/>虗。莫知其所爲實也。將以此法爲虗耶。妙用無方。
<lb ed="X" n="0616b14"/><lb ed="R092" n="0577b17"/>取之不匱。虗而實。莫知其所爲虗也。實而非實。虗
<lb ed="X" n="0616b15"/><lb ed="R092" n="0577b18"/>而非虗。體用備矣。此法之妙。誠以是哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0616b16"/><lb ed="R092" n="0578a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0616b1601">須菩提菩薩心住於法<note place="inline">至</note>皆得成就無量無邊功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0616b17"/><lb ed="R092" n="0578a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0616b1701">【註】住于法者。執著于法。謂非隨機化導。而住法塵
<lb ed="X" n="0616b18"/><lb ed="R092" n="0578a03"/>也。布施。法施也。乃敎化衆生之謂。當來世。猶云將
<lb ed="X" n="0616b19"/><lb ed="R092" n="0578a04"/>來後世也。指如來滅後像法末世言。</p>
<lb ed="X" n="0616b20"/><lb ed="R092" n="0578a05"/><p xml:id="pX25p0616b2001">【講】佛語須菩提。我謂布施者。有財施<anchor xml:id="nkr_note_orig_0616001" n="0616001"/>言法施。法施
<lb ed="X" n="0616b21"/><lb ed="R092" n="0578a06"/>敎化衆生。使皆成佛也。然雖曰法施。凡所說之法。
<lb ed="X" n="0616b22"/><lb ed="R092" n="0578a07"/>總是隨人迷悟淺深。迎機化導。使悟本性。皆是假
<lb ed="X" n="0616b23"/><lb ed="R092" n="0578a08"/>設。故菩薩心行布施。亦不當住法。若心住於法。而
<lb ed="X" n="0616b24"/><lb ed="R092" n="0578a09"/>行布施。法亦是塵。遮蔽眞空性體。障起無明貪愛。
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0616c" n="0616c"/>
<lb ed="X" n="0616c01"/><lb ed="R092" n="0578a10"/>四相未除。如人入暗室之中。昏黑一無所見矣。若
<lb ed="X" n="0616c02"/><lb ed="R092" n="0578a11"/>菩薩心不住法而行布施。則無法塵障蔽眞性。洞
<lb ed="X" n="0616c03"/><lb ed="R092" n="0578a12"/>達無礙。遇衆生施敎。如人本有眼目。又當皎日之
<lb ed="X" n="0616c04"/><lb ed="R092" n="0578a13"/>照。黑白分明。毫無隱匿。悉見種種形色矣。此所以
<lb ed="X" n="0616c05"/><lb ed="R092" n="0578a14"/>貴心無住法也。當知是經。但詮無住之法。使衆生
<lb ed="X" n="0616c06"/><lb ed="R092" n="0578a15"/>明眞如本性。了悟自性中。莫大之功用德行。却無
<lb ed="X" n="0616c07"/><lb ed="R092" n="0578a16"/>定法可求。亦無定法可執。實爲希有。無人不當受
<lb ed="X" n="0616c08"/><lb ed="R092" n="0578a17"/>持。非夙世種善根者。未易値遇。現在不消說得。須
<lb ed="X" n="0616c09"/><lb ed="R092" n="0578a18"/>菩提。當來之世。若有善男善女。能于此經。受持讀
<lb ed="X" n="0616c10"/><lb ed="R092" n="0578b01"/>誦。深信無相無住之理。不徒爲口耳之學。一一究
<lb ed="X" n="0616c11"/><lb ed="R092" n="0578b02"/>明其義。而心悟眞空之妙。是人卽爲如來以佛智
<lb ed="X" n="0616c12"/><lb ed="R092" n="0578b03"/>慧眼照鑒之。盡知盡見。普加覆護是等之人。皆得
<lb ed="X" n="0616c13"/><lb ed="R092" n="0578b04"/>成就無量無邊見性功德。周法界而無方。自悟悟
<lb ed="X" n="0616c14"/><lb ed="R092" n="0578b05"/>人。普度羣生。歷萬劫而常在。覺徧一時。連于後世。
<lb ed="X" n="0616c15"/><lb ed="R092" n="0578b06"/>其爲功德。豈有限量邊岸哉。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0616c16"/><lb ed="R092" n="0578b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">持經功德分第十五</cb:mulu><head>○持經功德分第十五</head><p xml:id="pX25p0616c1610" cb:place="inline"><note place="inline">分爲二節。受持此經者。卽能成就無量無邊功德。持兼
<lb ed="X" n="0616c17"/><lb ed="R092" n="0578b08"/>行持誦持功德。不離自性。兼自覺覺他言</note>。</p>
<lb ed="X" n="0616c18"/><lb ed="R092" n="0578b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0616c1801">須菩提若有善男子善女人<note place="inline">至</note>受持讀誦爲人解說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0616c19"/><lb ed="R092" n="0578b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0616c1901">【註】初日分。謂早晨。中日分。謂日午。後日分。謂晚間。
<lb ed="X" n="0616c20"/><lb ed="R092" n="0578b11"/>分時分也。等者數相比也。</p>
<lb ed="X" n="0616c21"/><lb ed="R092" n="0578b12"/><p xml:id="pX25p0616c2101">【講】佛語須菩提。設有善男善女。於初日分。以恒河
<lb ed="X" n="0616c22"/><lb ed="R092" n="0578b13"/>沙等身命之多。方便布施。及日中時分。亦復如是。
<lb ed="X" n="0616c23"/><lb ed="R092" n="0578b14"/>至日晚時分。又復如是。一日之間。三度捨身。至于
<lb ed="X" n="0616c24"/><lb ed="R092" n="0578b15"/>百千萬億劫數。皆以身施。可云勤且多難且久矣。
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0617a" n="0617a"/>
<lb ed="X" n="0617a01"/><lb ed="R092" n="0578b16"/>其獲福報應亦無量。然所獲者。止是世間有爲之
<lb ed="X" n="0617a02"/><lb ed="R092" n="0578b17"/>福。未能離乎煩惱。而終有盡也。若復有人聞此經
<lb ed="X" n="0617a03"/><lb ed="R092" n="0578b18"/>典。卽信于心。隨順其說。而不違逆。此爲善入福慧。
<lb ed="X" n="0617a04"/><lb ed="R092" n="0579a01"/>當受出世間福。其福<anchor xml:id="nkr_note_add_0617a0401" n="0617a0401"/><anchor xml:id="beg0617a0401" n="0617a0401"/>已<anchor xml:id="end0617a0401"/>勝彼世間捨身之福。何況
<lb ed="X" n="0617a05"/><lb ed="R092" n="0579a02"/>書寫以流通其章句。受持而身行其法。讀誦而尋
<lb ed="X" n="0617a06"/><lb ed="R092" n="0579a03"/>繹其文。解悟其理。又以是經廣爲解說其義。使人
<lb ed="X" n="0617a07"/><lb ed="R092" n="0579a04"/>聞經信解。力行不倦。則非徒自明<anchor xml:id="nkr_note_add_0617a0701" n="0617a0701"/><anchor xml:id="beg0617a0701" n="0617a0701"/>己<anchor xml:id="end0617a0701"/>性。且敎人各
<lb ed="X" n="0617a08"/><lb ed="R092" n="0579a05"/>明其性。其福德又安有量哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0617a09"/><lb ed="R092" n="0579a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0617a0901">須菩提以要言之<note place="inline">至</note>以諸華香而散其處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0617a10"/><lb ed="R092" n="0579a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0617a1001">【註】要簡要也。思心思也。議言議也。稱秤稱。量器量。
<lb ed="X" n="0617a11"/><lb ed="R092" n="0579a08"/>功以進修言。德以全理言。乘者車乘也。取行載義。
<lb ed="X" n="0617a12"/><lb ed="R092" n="0579a09"/>發者發起也。大乘菩薩乘也。最上乘佛乘也。背負
<lb ed="X" n="0617a13"/><lb ed="R092" n="0579a10"/>曰荷。在肩曰擔。樂喜好也。小法。小乘法也。在在處
<lb ed="X" n="0617a14"/><lb ed="R092" n="0579a11"/>處。言其所在之處不一也。</p>
<lb ed="X" n="0617a15"/><lb ed="R092" n="0579a12"/><p xml:id="pX25p0617a1501">【講】佛吿須菩提。擧要言之。是經顯眞空法性。明無
<lb ed="X" n="0617a16"/><lb ed="R092" n="0579a13"/>相眞宗。此般若經法。有不可以心思測度。不可以
<lb ed="X" n="0617a17"/><lb ed="R092" n="0579a14"/>言論擬議。又不可以如物。而稱量其輕重多少也。
<lb ed="X" n="0617a18"/><lb ed="R092" n="0579a15"/>則此經之功德無邊際。雖讚歎。有所不能盡。而如
<lb ed="X" n="0617a19"/><lb ed="R092" n="0579a16"/>來其容易說乎。爲發大乘心者說。爲發最上乘心
<lb ed="X" n="0617a20"/><lb ed="R092" n="0579a17"/>者說也。蓋此經有無邊功德。如來說此。不止敎人
<lb ed="X" n="0617a21"/><lb ed="R092" n="0579a18"/>自修出世成就一<anchor xml:id="nkr_note_add_0617a2101" n="0617a2101"/><anchor xml:id="beg0617a2101" n="0617a2101"/>己<anchor xml:id="end0617a2101"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0617a2102" n="0617a2102"/><anchor xml:id="beg0617a2102" n="0617a2102"/>已<anchor xml:id="end0617a2102"/>。實使自度度人也。發大
<lb ed="X" n="0617a22"/><lb ed="R092" n="0579b01"/>乘者。普載一切衆生。同到彼岸<anchor xml:id="nkr_note_add_0617a2201" n="0617a2201"/><anchor xml:id="beg0617a2201" n="0617a2201"/>已<anchor xml:id="end0617a2201"/>。是菩薩地位矣。
<lb ed="X" n="0617a23"/><lb ed="R092" n="0579b02"/>然猶未也。發最上乘者。則不止普度衆生將幷菩
<lb ed="X" n="0617a24"/><lb ed="R092" n="0579b03"/>薩兼載之方。是成佛地位。如來爲說之意。其法力
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0617b" n="0617b"/>
<lb ed="X" n="0617b01"/><lb ed="R092" n="0579b04"/>廣大如此。而能承任者亦難矣。若有人。能受持讀
<lb ed="X" n="0617b02"/><lb ed="R092" n="0579b05"/>誦。旣以成<anchor xml:id="nkr_note_add_0617b0201" n="0617b0201"/><anchor xml:id="beg0617b0201" n="0617b0201"/>己<anchor xml:id="end0617b0201"/>。廣爲人說。又能成人。人<anchor xml:id="nkr_note_add_0617b0202" n="0617b0202"/><anchor xml:id="beg0617b0202" n="0617b0202"/>己<anchor xml:id="end0617b0202"/>兼成。功德
<lb ed="X" n="0617b03"/><lb ed="R092" n="0579b06"/>無量。如來于此一一。悉知悉見。是人成就此經所
<lb ed="X" n="0617b04"/><lb ed="R092" n="0579b07"/>具功德。等無有異。如是人等。其力量之大。信堪荷
<lb ed="X" n="0617b05"/><lb ed="R092" n="0579b08"/>擔如來無上正等正覺之法無難也。此何以故。蓋
<lb ed="X" n="0617b06"/><lb ed="R092" n="0579b09"/>持說是經者。皆能發大乘最上乘心。而法亦能任
<lb ed="X" n="0617b07"/><lb ed="R092" n="0579b10"/>其大矣。若喜樂小乘法者。只知有<anchor xml:id="nkr_note_add_0617b0701" n="0617b0701"/><anchor xml:id="beg0617b0701" n="0617b0701"/>己<anchor xml:id="end0617b0701"/>。不知有人。便
<lb ed="X" n="0617b08"/><lb ed="R092" n="0579b11"/>是著我人衆生壽者之四見。惑於幻相。未悟眞空。
<lb ed="X" n="0617b09"/><lb ed="R092" n="0579b12"/>卽於此經無相妙義。毫無領略。于<anchor xml:id="nkr_note_add_0617b0901" n="0617b0901"/><anchor xml:id="beg0617b0901" n="0617b0901"/>己<anchor xml:id="end0617b0901"/>不能聽受讀
<lb ed="X" n="0617b10"/><lb ed="R092" n="0579b13"/>誦。于人不能解說開導。是將不可思議功德。而輕
<lb ed="X" n="0617b11"/><lb ed="R092" n="0579b14"/>棄之。豈能承任無上菩提。故佛不爲彼說。非有所
<lb ed="X" n="0617b12"/><lb ed="R092" n="0579b15"/>偏也。當知此經永爲萬世不刊之典。須菩提。但隨
<lb ed="X" n="0617b13"/><lb ed="R092" n="0579b16"/>經所在之處。一切世間。天道人道阿修羅道。所當
<lb ed="X" n="0617b14"/><lb ed="R092" n="0579b17"/>供養者也。當知此經所在之處。卽爲如來眞身舍
<lb ed="X" n="0617b15"/><lb ed="R092" n="0579b18"/>利寶塔。皆應起恭敬之心。作禮而五體投地。圍繞
<lb ed="X" n="0617b16"/><lb ed="R092" n="0580a01"/>而大衆歸依。以諸種華香。而散滿其處。以爲供養
<lb ed="X" n="0617b17"/><lb ed="R092" n="0580a02"/>也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0617b18"/><lb ed="R092" n="0580a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">能淨業障分第十六</cb:mulu><head>○能淨業障分第十六</head><p xml:id="pX25p0617b1810" cb:place="inline"><note place="inline">能淨業障。言此經之功德。能消滅能世之罪。業障者。言罪
<lb ed="X" n="0617b19"/><lb ed="R092" n="0580a04"/>業之障蔽心光。如帷幔之障蔽人目。不目天日也。經力固能淨障。須要受持。能淨其心。斯眞受持。若以淸
<lb ed="X" n="0617b20"/><lb ed="R092" n="0580a05"/>淨心受持讀誦此經。先世罪業安有不消。先世且消。而況現在者乎</note>。</p>
<lb ed="X" n="0617b21"/><lb ed="R092" n="0580a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0617b2101">復次須菩提若善男子善女人<note place="inline">至</note>果報亦不可思議。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0617b22"/><lb ed="R092" n="0580a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0617b2201">【註】惡道猶惡境。極言之則三惡道也。先世卽前生。
<lb ed="X" n="0617b23"/><lb ed="R092" n="0580a08"/>梵語阿僧祇。猶云無盡數。那由他猶云一萬萬。劫
<lb ed="X" n="0617b24"/><lb ed="R092" n="0580a09"/>者世也。値遇也。十萬曰億。總極言其多。承事。順承
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0617c" n="0617c"/>
<lb ed="X" n="0617c01"/><lb ed="R092" n="0580a10"/>奉事也。具說者盡說也。狐是狐狸。其性多疑。故人
<lb ed="X" n="0617c02"/><lb ed="R092" n="0580a11"/>之多疑不決者。曰狐疑。功有所成曰果。理有所驗
<lb ed="X" n="0617c03"/><lb ed="R092" n="0580a12"/>曰報。非止今生。後世果報之說也。</p>
<lb ed="X" n="0617c04"/><lb ed="R092" n="0580a13"/><p xml:id="pX25p0617c0401">【講】弟子復編次。佛語須菩提曰。人能持經。不惟成
<lb ed="X" n="0617c05"/><lb ed="R092" n="0580a14"/>就無邊功德。幷可消宿世業障。若有善男善女。能
<lb ed="X" n="0617c06"/><lb ed="R092" n="0580a15"/>受持讀誦此經。眞可敬重者也。而反爲人所輕。眞
<lb ed="X" n="0617c07"/><lb ed="R092" n="0580a16"/>可尊貴者也。而反爲人所賤。其故何哉。蓋必是人。
<lb ed="X" n="0617c08"/><lb ed="R092" n="0580a17"/>先世未聞經時。執泥四相。染著六塵。造有罪孽。當
<lb ed="X" n="0617c09"/><lb ed="R092" n="0580a18"/>墮惡道。以今世人輕賤故。准抵得先世罪孽。卽盡
<lb ed="X" n="0617c10"/><lb ed="R092" n="0580b01"/>爲消滅矣。旣免惡報。眞性亦開。是能除妄歸眞。當
<lb ed="X" n="0617c11"/><lb ed="R092" n="0580b02"/>得無上菩提之正果。而持經功德。爲何如哉。須菩
<lb ed="X" n="0617c12"/><lb ed="R092" n="0580b03"/>提。持經功德。卽成無上菩提。此非妄言也。試以我
<lb ed="X" n="0617c13"/><lb ed="R092" n="0580b04"/>證之。我思過去無盡數萬劫。在然燈佛前。得遇八
<lb ed="X" n="0617c14"/><lb ed="R092" n="0580b05"/>百四千萬億無數諸佛。悉皆供養。而不敢怠。承事
<lb ed="X" n="0617c15"/><lb ed="R092" n="0580b06"/>而不敢違。無空過一處。而不供養者。是我歷事諸
<lb ed="X" n="0617c16"/><lb ed="R092" n="0580b07"/>佛之多如此。若復有人。於後來末法之世。能受持
<lb ed="X" n="0617c17"/><lb ed="R092" n="0580b08"/>讀誦此經。其所得功德。以較我供養諸佛之功德。
<lb ed="X" n="0617c18"/><lb ed="R092" n="0580b09"/>我百分尙不及其一分。直推到千萬億分。乃至算
<lb ed="X" n="0617c19"/><lb ed="R092" n="0580b10"/>數之多。譬喩之廣。亦不能及也。蓋供佛止求福報。
<lb ed="X" n="0617c20"/><lb ed="R092" n="0580b11"/>而持經則圓明本心。永脫輪迴。是豈所能較量也
<lb ed="X" n="0617c21"/><lb ed="R092" n="0580b12"/>哉。持經功德。勝於供佛功德。世人應信我言矣。然
<lb ed="X" n="0617c22"/><lb ed="R092" n="0580b13"/>而猶未也。須菩提。若善男善女。於後來末法之世。
<lb ed="X" n="0617c23"/><lb ed="R092" n="0580b14"/>有能受持讀誦。所得無量功德。我若盡言其詳。或
<lb ed="X" n="0617c24"/><lb ed="R092" n="0580b15"/>有鈍根小智之人。聞之反生疑畏之心。狂而無定
<pb ed="X" xml:id="X25.0498.0618a" n="0618a"/>
<lb ed="X" n="0618a01"/><lb ed="R092" n="0580b16"/>持。亂而無定見。輾轉狐疑。而不能信。所以我尙未
<lb ed="X" n="0618a02"/><lb ed="R092" n="0580b17"/>盡說耳。當知此經之義。深遠難測。乃眞空無相。最
<lb ed="X" n="0618a03"/><lb ed="R092" n="0580b18"/>上乘法。不可以心思言議。而窮其蘊也。至於受持
<lb ed="X" n="0618a04"/><lb ed="R092" n="0581a01"/>讀誦。先世之罪業減消。無量之功德難及。而其所
<lb ed="X" n="0618a05"/><lb ed="R092" n="0581a02"/>得果報。又豈可以心思言議也哉。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0618a06"/><lb ed="R092" n="0581a03"/>
<lb ed="X" n="0618a07"/><lb ed="R092" n="0581a04"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金剛經正解卷上</cb:jhead></cb:juan>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0607a0901" to="#end0607a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0607a2201" to="#end0607a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0607b1201" to="#end0607b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0607b2001" to="#end0607b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0607c1101" to="#end0607c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0608a0101" to="#end0608a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0608a2001" to="#end0608a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0608b2101" to="#end0608b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0610a1501" to="#end0610a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0610a2301" to="#end0610a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0611a0301" to="#end0611a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">槁</lem><rdg wit="#wit.orig">稿</rdg></app>
<app from="#beg0611a1001" to="#end0611a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0611a1301" to="#end0611a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0611a1401" to="#end0611a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0611c0301" to="#end0611c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0611c0401" to="#end0611c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0611c2101" to="#end0611c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0611c2102" to="#end0611c2102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0611c2201" to="#end0611c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0612a0501" to="#end0612a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0612a1101" to="#end0612a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0612a1501" to="#end0612a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0612a2101" to="#end0612a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0612a2401" to="#end0612a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0613a1101" to="#end0613a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">采</lem><rdg wit="#wit.orig">釆</rdg></app>
<app from="#beg0613b1501" to="#end0613b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0613c0901" to="#end0613c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0613c1201" to="#end0613c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0614a1001" to="#end0614a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0614a1501" to="#end0614a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0614b0501" to="#end0614b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0614c0201" to="#end0614c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0614c0501" to="#end0614c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0614c0701" to="#end0614c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0615a0101" to="#end0615a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0615a0201" to="#end0615a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0615b0201" to="#end0615b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0615b0401" to="#end0615b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0615b0801" to="#end0615b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0615b2001" to="#end0615b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0616a0401" to="#end0616a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0617a0401" to="#end0617a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0617a0701" to="#end0617a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0617a2101" to="#end0617a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0617a2102" to="#end0617a2102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0617a2201" to="#end0617a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0617b0201" to="#end0617b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0617b0202" to="#end0617b0202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0617b0701" to="#end0617b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0617b0901" to="#end0617b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0616001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0616001">言疑有</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0607a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0607a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0607a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0607a2201">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0607b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0607b1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0607b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0607b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0607c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0607c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0608a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0608a0101">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0608a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0608a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0608b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0608b2101">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0610a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0610a1501">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0610a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0610a2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0611a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0611a0301">槁【CB】，稿【卍續】</note>
<note n="0611a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0611a1001">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0611a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0611a1301">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0611a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0611a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0611c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0611c0301">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0611c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0611c0401">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0611c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0611c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0611c2102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0611c2102">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0611c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0611c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0612a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0612a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0612a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0612a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0612a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0612a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0612a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0612a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0612a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0612a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0613a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0613a1101">采【CB】，釆【卍續】</note>
<note n="0613b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0613b1501">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0613c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0613c0901">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0613c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0613c1201">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0614a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0614a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0614a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0614a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0614b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0614b0501">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0614c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0614c0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0614c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0614c0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0614c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0614c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0615a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0615a0101">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0615a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0615a0201">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0615b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0615b0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0615b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0615b0401">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0615b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0615b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0615b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0615b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0616a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0616a0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0617a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0617a0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0617a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0617a0701">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0617a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0617a2101">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0617a2102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0617a2102">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0617a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0617a2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0617b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0617b0201">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0617b0202" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0617b0202">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0617b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0617b0701">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0617b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0617b0901">己【CB】，已【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>