<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X25n0503">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 503 金剛經注解</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 503 金剛經注解</title>
			<author>淸 孚佑帝君註解</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">503</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-02-25 09:56:44 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">金剛經注解</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00501">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00501</charName>
				<mapping cb:dec="983541" type="PUA">U+F01F5</mapping>
			<mapping type="unicode">U+4B7E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>馱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[馬*犬]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB02122">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02122</charName>
				<mapping cb:dec="985162" type="PUA">U+F084A</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+79EB</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>秫</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[禾*(尤-尢+木)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15131">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15131</charName>
				<mapping cb:dec="998171" type="PUA">U+F3B1B</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>邦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[邱-丘+(看-目)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17839">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17839</charName>
				<mapping cb:dec="1000879" type="PUA">U+F45AF</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>[掘*ㄆ]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-16T15:46:34">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0734a" n="0734a"/>
<lb ed="X" n="0734a01"/>
<lb ed="X" n="0734a02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 503-A 序</cb:mulu><head>No. 503-A
<lb ed="X" n="0734a03"/><lb ed="R040" n="0209a01"/> 序</head>
<lb ed="X" n="0734a04"/>
<lb ed="X" n="0734a05"/><lb ed="R040" n="0209a02"/><p xml:id="pX25p0734a0501">從古聖人之書。皆所以垂敎也。而統智愚聖。凡胎卵
<lb ed="X" n="0734a06"/><lb ed="R040" n="0209a03"/>溼化而胥度之者。莫如金剛經。是經也。以無念爲宗。
<lb ed="X" n="0734a07"/><lb ed="R040" n="0209a04"/>以離相爲旨。以斷除貪妄爲功夫。以淸淨涅槃爲究
<lb ed="X" n="0734a08"/><lb ed="R040" n="0209a05"/>竟。誠昏衢之巨燭。苦海之慈航也。自西域傳<anchor xml:id="nkr_note_orig_0734001" n="0734001"/>人中華。
<lb ed="X" n="0734a09"/><lb ed="R040" n="0209a06"/>上自王候紳士。下迄牧豎樵夫。靡不家置一編頂禮
<lb ed="X" n="0734a10"/><lb ed="R040" n="0209a07"/>而供奉之。較四書六經。倍加尊重。然雖明衣潔裳。淨
<lb ed="X" n="0734a11"/><lb ed="R040" n="0209a08"/>體端容。敲碎木魚。而口之所誦。非心之所知。目之所
<lb ed="X" n="0734a12"/><lb ed="R040" n="0209a09"/>暗。非意之所會。如入暗室。不見一物。如遊蠻<g ref="#CB15131">邦</g>。莫辨
<lb ed="X" n="0734a13"/><lb ed="R040" n="0209a10"/>何言。亦安能起大堅固。生大智慧。而臻無上菩提之
<lb ed="X" n="0734a14"/><lb ed="R040" n="0209a11"/>岸哉。門下士黃子正元。<note place="inline">閩總戎號泰一</note>憫世人但誦經文不
<lb ed="X" n="0734a15"/><lb ed="R040" n="0209a12"/>曉經義。請直解於予。予瞿然曰。此經爲我　佛之傳
<lb ed="X" n="0734a16"/><lb ed="R040" n="0209a13"/>燈。微妙祕密。予何人斯。敢以蠡測之見。妄語高深哉。
<lb ed="X" n="0734a17"/><lb ed="R040" n="0209a14"/>黃子請甚力不獲辭。因節取昔賢之論。而增損之。謬
<lb ed="X" n="0734a18"/><lb ed="R040" n="0209a15"/>參<anchor xml:id="nkr_note_add_0734a1801" n="0734a1801"/><anchor xml:id="beg0734a1801" n="0734a1801"/>己<anchor xml:id="end0734a1801"/>見。而串合之。前載註語。旣字詮而句釋。後列講
<lb ed="X" n="0734a19"/><lb ed="R040" n="0209a16"/>旨。復縷晰而條分。或過遞下卷。不凌不躐。或迴顧上
<lb ed="X" n="0734a20"/><lb ed="R040" n="0209a17"/>意。不漏不遺。務使口吻順適。脈絡貫通。俾誦者對其
<lb ed="X" n="0734a21"/><lb ed="R040" n="0209a18"/>文。曉其義。如親歷祇樹園中見　佛與空生。娓娓問
<lb ed="X" n="0734a22"/><lb ed="R040" n="0209b01"/>答。向之在暗室者。處處開明。向之遊蠻<g ref="#CB15131">邦</g>者。言言盡
<lb ed="X" n="0734a23"/><lb ed="R040" n="0209b02"/>解。亦一大快事也。葢佛書談空。儒書言實。解佛之書。
<lb ed="X" n="0734a24"/><lb ed="R040" n="0209b03"/>以解儒書者解之。則理順訶通。後學之人。一見了然
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0734b" n="0734b"/>
<lb ed="X" n="0734b01"/><lb ed="R040" n="0209b04"/>易於遵循。若於經中之章節。問答起伏聯貫處。槪置
<lb ed="X" n="0734b02"/><lb ed="R040" n="0209b05"/>不講。而多引棒喝堂參之語。以作訓詁。如鏡中華。探
<lb ed="X" n="0734b03"/><lb ed="R040" n="0209b06"/>之不得。如水中月。捉之不能。揆之我　佛傳經之心。
<lb ed="X" n="0734b04"/><lb ed="R040" n="0209b07"/>斷不如是。茲刻壽世。必有尋文究義。而得阿耨多羅
<lb ed="X" n="0734b05"/><lb ed="R040" n="0209b08"/>三藐三菩提者。黃子之功。將與佛土並永。豈特勝於
<lb ed="X" n="0734b06"/><lb ed="R040" n="0209b09"/>三千大千世界。七寶以用布施者哉。</p>
<lb ed="X" n="0734b07"/><lb ed="R040" n="0209b10"/><p xml:id="pX25p0734b0701">旹
<lb ed="X" n="0734b08" type="honorific"/><lb ed="R040" n="0209b11"/>大淸乾隆元年律次夾鐘之月純陽子沐手敬序</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0734b09"/>
<lb ed="X" n="0734b10"/>
<lb ed="X" n="0734b11"/>
<lb ed="X" n="0734b12"/>
<lb ed="X" n="0734b13"/>
<lb ed="X" n="0734b14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">No. 503-B</cb:mulu><head>No. 503-B</head>
<lb ed="X" n="0734b15"/><lb ed="R040" n="0209b13"/><p xml:id="pX25p0734b1501">夫斯經者。乃大雄氏之準繩。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0734002" n="0734002"/>昔孔聖之大易。老子之
<lb ed="X" n="0734b16"/><lb ed="R040" n="0209b14"/>道淸。斯三者。竊陰陽之造化。奪宇宙之精華。誠雨粟
<lb ed="X" n="0734b17"/><lb ed="R040" n="0209b15"/>夜哭之再發明也。故其後略<g ref="#CB17839">󴖯</g>門牆者。無不以奉此
<lb ed="X" n="0734b18"/><lb ed="R040" n="0209b16"/>三者爲尺璧寸珠之奇珍焉。然而履其國。歷其階。雖
<lb ed="X" n="0734b19"/><lb ed="R040" n="0209b17"/>千萬人。無一往矣。其孔老之敎。一以理數匡時。爲萬
<lb ed="X" n="0734b20"/><lb ed="R040" n="0209b18"/>世之木鐸。一以修眞度衆。作九轉之金鍼。惟佛氏之
<lb ed="X" n="0734b21"/><lb ed="R040" n="0210a01"/>書。皆以莊嚴借喩。空寂傳宗。自有爲而徹無爲。因四
<lb ed="X" n="0734b22"/><lb ed="R040" n="0210a02"/>相而參滅相。其意奧。其旨玄。欲求洞其一班者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0734003" n="0734003"/>解矣。
<lb ed="X" n="0734b23"/><lb ed="R040" n="0210a03"/>雖有昭明之縷分。純陽之箋釋。自六朝以至今日。紛
<lb ed="X" n="0734b24"/><lb ed="R040" n="0210a04"/>紛解晰。不<anchor xml:id="nkr_note_add_0734b2401" n="0734b2401"/><anchor xml:id="beg0734b2401" n="0734b2401"/>已<anchor xml:id="end0734b2401"/>千百餘家。各了<anchor xml:id="nkr_note_orig_0734004" n="0734004"/>各乘之奧妙。其不能特
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0734c" n="0734c"/>
<lb ed="X" n="0734c01"/><lb ed="R040" n="0210a05"/>贈與人也。不過按圖索驥。究其省識。則廬山面目失
<lb ed="X" n="0734c02"/><lb ed="R040" n="0210a06"/>其本眞矣。但其不可思議之碩果。定不以異語謊後
<lb ed="X" n="0734c03"/><lb ed="R040" n="0210a07"/>學人也。努志者貴堅修持誦。何必以窮章徹句。摘底
<lb ed="X" n="0734c04"/><lb ed="R040" n="0210a08"/>搜源。作禪門之苦惱乎。奚不悟如如不動。一旦慧覺
<lb ed="X" n="0734c05"/><lb ed="R040" n="0210a09"/>而不知焉。故非法非非法。卽可以識西來意之本源
<lb ed="X" n="0734c06"/><lb ed="R040" n="0210a10"/>者也。</p><p xml:id="pX25p0734c0603" cb:place="inline">旹
<lb ed="X" n="0734c07" type="honorific"/><lb ed="R040" n="0210a11"/>道光辛丑年仲春月</p>
<lb ed="X" n="0734c08"/><lb ed="R040" n="0210a12"/><p xml:id="pX25p0734c0801">定光佛降筆於西江芝陽同善堂</p>
<lb ed="X" n="0734c09"/><lb ed="R040" n="0210a13"/>
<lb ed="X" n="0734c10"/><lb ed="R040" n="0210a14"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0734c1001"><l>何須遠慕見蓮臺</l><l>但把菩提心地栽</l>
<lb ed="X" n="0734c11"/><lb ed="R040" n="0210a15"/><l>悟得眞空無一物</l><l>此身便是活如來</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0734c12"/>
<lb ed="X" n="0734c13"/>
<lb ed="X" n="0734c14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">前儀</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0734c15"/><lb ed="R040" n="0210b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">金剛經啓請</cb:mulu><head>金剛經啓請</head>
<lb ed="X" n="0734c16"/><lb ed="R040" n="0210b02"/><p xml:id="pX25p0734c1601">若有人受持金剛經者。先須至心念淨口業眞言。然
<lb ed="X" n="0734c17"/><lb ed="R040" n="0210b03"/>後啓請八金剛四菩薩名號。所在之處。常常擁護。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0734c18"/><lb ed="R040" n="0210b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">淨口業眞言</cb:mulu><head>淨口業眞言</head>
<lb ed="X" n="0734c19"/><lb ed="R040" n="0210b05"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX25p0734c1901">脩利脩利　摩訶脩利　脩脩利　薩婆訶</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0734c20"/><lb ed="R040" n="0210b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">淨三業眞言</cb:mulu><head>淨三業眞言</head>
<lb ed="X" n="0734c21"/><lb ed="R040" n="0210b07"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX25p0734c2101">唵　娑<note place="inline">音梭</note>嚩<note place="inline">音娃</note>婆嚩<g ref="#CB02122">秫</g><note place="inline">音述</note><g ref="#CB00501">䭾</g>　娑嚩達摩婆嚩　婆
<lb ed="X" n="0734c22"/><lb ed="R040" n="0210b08"/>嚩<g ref="#CB02122">秫</g>度<note place="inline">音陀</note>憾<note place="inline">音酣</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0734c23"/><lb ed="R040" n="0210b09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">安土地眞言</cb:mulu><head>安土地眞言</head>
<lb ed="X" n="0734c24"/><lb ed="R040" n="0210b10"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX25p0734c2401">南無三滿多　母<note place="inline">音□</note><g ref="#CB00501">䭾</g><note place="inline">音陀</note>喃　唵　度嚕度嚕　地
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0735a" n="0735a"/>
<lb ed="X" n="0735a01"/><lb ed="R040" n="0210b11"/><note place="inline">音寨</note>尾薩婆訶</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0735a02"/><lb ed="R040" n="0210b12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普供養眞言</cb:mulu><head>普供養眞言</head>
<lb ed="X" n="0735a03"/><lb ed="R040" n="0210b13"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX25p0735a0301">唵　誐<note place="inline">音耶</note>誐曩<note place="inline">囊上聲</note>　三婆嚩　韈<note place="inline">音娃</note>日<note place="inline">音子</note>囉<note place="inline">音楋</note>斛
<lb ed="X" n="0735a04"/><lb ed="R040" n="0210b14"/><note place="inline">音吽</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0735a05"/><lb ed="R040" n="0210b15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">奉請</cb:mulu><head>奉請</head>
<lb ed="X" n="0735a06"/><lb ed="R040" n="0210b16"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0735a0601">南無靑除灾金剛<note place="inline">除一切衆生。宿世災殃。主大海</note></item>
<lb ed="X" n="0735a07"/><lb ed="R040" n="0210b17"/><item xml:id="itemX25p0735a0701">南無辟毒金剛<note place="inline">除一切衆生。瘟毒病患。主災毒</note></item>
<lb ed="X" n="0735a08"/><lb ed="R040" n="0210b18"/><item xml:id="itemX25p0735a0801">南無黃隨求金剛<note place="inline">令一切衆生。所求如願。主功德</note></item>
<lb ed="X" n="0735a09"/><lb ed="R040" n="0211a01"/><item xml:id="itemX25p0735a0901">南無白淨水金剛<note place="inline">除一切衆生。熟惱苦。主一切寶</note></item>
<lb ed="X" n="0735a10"/><lb ed="R040" n="0211a02"/><item xml:id="itemX25p0735a1001">南無赤聲火金剛<note place="inline">除一切衆生。無明見。主生風</note></item>
<lb ed="X" n="0735a11"/><lb ed="R040" n="0211a03"/><item xml:id="itemX25p0735a1101">南無定持灾金剛<note place="inline">除一切衆生。灾難苦。主琉璃</note></item>
<lb ed="X" n="0735a12"/><lb ed="R040" n="0211a04"/><item xml:id="itemX25p0735a1201">南無紫賢金剛<note place="inline">令一切衆生。開解悟。主堅牢</note></item>
<lb ed="X" n="0735a13"/><lb ed="R040" n="0211a05"/><item xml:id="itemX25p0735a1301">南無大神金剛<note place="inline">令一切衆生。智芽成就。主龍</note></item></list></cb:div>
<lb ed="X" n="0735a14"/><lb ed="R040" n="0211a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">奉請</cb:mulu><head>奉請</head>
<lb ed="X" n="0735a15"/><lb ed="R040" n="0211a07"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0735a1501">南無金剛眷菩薩<note place="inline">慈也</note></item>
<lb ed="X" n="0735a16"/><lb ed="R040" n="0211a08"/><item xml:id="itemX25p0735a1601">南無金剛索菩薩<note place="inline">悲也</note></item>
<lb ed="X" n="0735a17"/><lb ed="R040" n="0211a09"/><item xml:id="itemX25p0735a1701">南無金剛愛菩薩<note place="inline">喜也</note></item>
<lb ed="X" n="0735a18"/><lb ed="R040" n="0211a10"/><item xml:id="itemX25p0735a1801">南無金剛語菩薩<note place="inline">捨也</note></item></list></cb:div>
<lb ed="X" n="0735a19"/><lb ed="R040" n="0211a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">發願文</cb:mulu><head>發願文</head>
<lb ed="X" n="0735a20"/><lb ed="R040" n="0211a12"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0735a2001"><l>稽首三界尊</l><l>皈依十方佛</l><l>我今發宏願</l>
<lb ed="X" n="0735a21"/><lb ed="R040" n="0211a13"/><l>持此金剛經</l><l>上報四重恩</l><l>下濟三途苦</l>
<lb ed="X" n="0735a22"/><lb ed="R040" n="0211a14"/><l>若有見聞者</l><l>悉發菩提心</l><l>盡此一報身</l>
<lb ed="X" n="0735a23"/><lb ed="R040" n="0211a15"/><l>同生<name role="" type="person">極樂國</name></l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0735a24"/><lb ed="R040" n="0211a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">云何梵</cb:mulu><head>云何梵</head>
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0735b" n="0735b"/>
<lb ed="X" n="0735b01"/><lb ed="R040" n="0211a17"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0735b0101"><l>云何得長壽</l><l>金剛不壞身</l><l>復以何因緣</l>
<lb ed="X" n="0735b02"/><lb ed="R040" n="0211a18"/><l>得大堅固力</l><l>云何於此經</l><l>究竟到彼岸</l>
<lb ed="X" n="0735b03"/><lb ed="R040" n="0211b01"/><l>願佛開微密</l><l>廣爲衆生說</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0735b04"/><lb ed="R040" n="0211b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">開經偈</cb:mulu><head>開經偈</head>
<lb ed="X" n="0735b05"/><lb ed="R040" n="0211b03"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0735b0501"><l>無上甚深微妙法</l><l>百千萬劫難遭遇</l>
<lb ed="X" n="0735b06"/><lb ed="R040" n="0211b04"/><l>我今見聞得受持</l><l>願解如來眞實義</l></lg></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0735b07"/>
<lb ed="X" n="0735b08"/>
<lb ed="X" n="0735b09"/>
<lb ed="X" n="0735b10"/>
<lb ed="X" n="0735b11"/>
<lb ed="X" n="0735b12"/>
<lb ed="X" n="0735b13"/>
<lb ed="X" n="0735b14"/>
<lb ed="X" n="0735b15"/>
<lb ed="X" n="0735b16"/>
<lb ed="X" n="0735b17"/>
<lb ed="X" n="0735b18"/>
<lb ed="X" n="0735b19"/>
<lb ed="X" n="0735b20"/>
<lb ed="X" n="0735b21"/>
<lb ed="X" n="0735b22"/>
<lb ed="X" n="0735b23"/>
<lb ed="X" n="0735b24"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0735c" n="0735c"/>
<lb ed="X" n="0735c01"/>
<lb ed="X" n="0735c02"/><cb:docNumber>No. 503</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0735c03"/><lb ed="R040" n="0212a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金剛經</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0735c04"/>
<lb ed="X" n="0735c05"/><lb ed="R040" n="0212a02"/><byline cb:type="author">孚佑帝君　註解</byline>
<lb ed="X" n="0735c06"/><lb ed="R040" n="0212a03"/><byline cb:type="other">後學培眞道人校正</byline>
<lb ed="X" n="0735c07"/><lb ed="R040" n="0212a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">經題</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0735c0701">金剛般若波羅蜜經<note place="inline">般若音鉢惹。下倣此</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0735c08"/><lb ed="R040" n="0212a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0735c0801">【註】金剛。金中之剛。利而能斷之意。般若。智慧也。波
<lb ed="X" n="0735c09"/><lb ed="R040" n="0212a06"/>羅蜜。到彼岸也。卽諸佛菩薩。超脫究竟之地。經徑
<lb ed="X" n="0735c10"/><lb ed="R040" n="0212a07"/>也。言此經爲修行之徑路也。</p><p xml:id="pX25p0735c1012" cb:place="inline">○石天基註凡。係如
<lb ed="X" n="0735c11"/><lb ed="R040" n="0212a08"/>來語句。用圈○。須菩提語句。用黑圈●阿難結集
<lb ed="X" n="0735c12"/><lb ed="R040" n="0212a09"/>語。用尖圈△。問答起語。用連點點。語句分明。便於
<lb ed="X" n="0735c13"/><lb ed="R040" n="0212a10"/>初學。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0735c14"/><lb ed="R040" n="0212a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法會因由分第一</cb:mulu><head>○法會因由分第一<note place="inline">說法聚會由此起因</note></head>
<lb ed="X" n="0735c15"/><lb ed="R040" n="0212a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0735c1501">如是我聞一時佛在<name role="" type="person">舍衛國</name><name role="" type="person">祇樹給孤獨園</name>。與大比
<lb ed="X" n="0735c16"/><lb ed="R040" n="0212a13"/>邱衆。千二百五十人俱。爾時世尊食時。著衣持鉢。入
<lb ed="X" n="0735c17"/><lb ed="R040" n="0212a14"/>舍衛大城乞食。於其城中。次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0735c1701" n="0735c1701"/><anchor xml:id="beg0735c1701" n="0735c1701"/>已<anchor xml:id="end0735c1701"/>。還至本處。飯食
<lb ed="X" n="0735c18"/><lb ed="R040" n="0212a15"/>訖。收衣鉢。洗足<anchor xml:id="nkr_note_add_0735c1801" n="0735c1801"/><anchor xml:id="beg0735c1801" n="0735c1801"/>已<anchor xml:id="end0735c1801"/>。敷座而坐<note place="inline">著音酌。鉢音撥。飯食音反四</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0735c19"/><lb ed="R040" n="0212a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0735c1901">【註】如是。指全經而言。我。阿難自稱也。言此經之所
<lb ed="X" n="0735c20"/><lb ed="R040" n="0212a17"/>云。乃我親聞於佛。者也。佛。敎主之稱。<name role="" type="person">舍衛國</name>。波斯
<lb ed="X" n="0735c21"/><lb ed="R040" n="0212a18"/>匿王所居。樹。爲匿王太子祇陀手種。故曰祇樹。給
<lb ed="X" n="0735c22"/><lb ed="R040" n="0212b01"/>孤獨。名須達拏。樂善好施。人皆稱爲<name role="" type="person">給孤獨</name>長者。
<lb ed="X" n="0735c23"/><lb ed="R040" n="0212b02"/>須達深重佛敎。向祇陀借園建精舍。用黃金布地。
<lb ed="X" n="0735c24"/><lb ed="R040" n="0212b03"/>請佛說法。故佛常住園中。比邱。乞士也。上乞法於
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0736a" n="0736a"/>
<lb ed="X" n="0736a01"/><lb ed="R040" n="0212b04"/>諸佛菩薩。下乞食於善信之謂。世尊。佛號也。三界
<lb ed="X" n="0736a02"/><lb ed="R040" n="0212b05"/>共仰之意。敷。排布也。</p>
<lb ed="X" n="0736a03"/><lb ed="R040" n="0212b06"/><p xml:id="pX25p0736a0301">【講】阿難說。我向者嘗聞我佛如來。在<name role="" type="person">舍衛國</name>祇樹
<lb ed="X" n="0736a04"/><lb ed="R040" n="0212b07"/><name role="" type="person">給孤獨</name>長者園中。座下乞士。共一千二百五十人。
<lb ed="X" n="0736a05"/><lb ed="R040" n="0212b08"/>時方正午。當進食之際。佛乃著和柔忍辱之衣。持
<lb ed="X" n="0736a06"/><lb ed="R040" n="0212b09"/>四天王所獻之鉢。率諸大衆。於<name role="" type="person">舍衛城</name>中乞食。不
<lb ed="X" n="0736a07"/><lb ed="R040" n="0212b10"/>越貧而從富。不捨賤而後貴。平等無相。次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0736a0701" n="0736a0701"/><anchor xml:id="beg0736a0701" n="0736a0701"/>已<anchor xml:id="end0736a0701"/>。
<lb ed="X" n="0736a08"/><lb ed="R040" n="0212b11"/>還至園中。飯食訖。收衣鉢。洗足畢。排布高座。而坐
<lb ed="X" n="0736a09"/><lb ed="R040" n="0212b12"/>焉。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0736a10"/><lb ed="R040" n="0212b13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">善現啓請分第二</cb:mulu><head>○善現啓請分第二<note place="inline">善現長老啓請佛訓</note></head>
<lb ed="X" n="0736a11"/><lb ed="R040" n="0212b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0736a1101">時長老須菩提在大衆中。卽從坐起。偏袒右肩。右膝
<lb ed="X" n="0736a12"/><lb ed="R040" n="0212b15"/>著地。合掌恭敬而白佛言。希有世尊。如來善護念諸
<lb ed="X" n="0736a13"/><lb ed="R040" n="0212b16"/>菩薩。善付囑諸菩薩。世尊。善男子。善女人。發阿耨多
<lb ed="X" n="0736a14"/><lb ed="R040" n="0212b17"/>羅三藐三菩提心。云何應住。云何降伏其心。佛言。善
<lb ed="X" n="0736a15"/><lb ed="R040" n="0212b18"/>哉善哉。須菩提。如汝所說。如來善護念諸菩薩。善付
<lb ed="X" n="0736a16"/><lb ed="R040" n="0213a01"/>囑諸菩薩。汝今諦聽。當爲汝說。善男子。善女人。發阿
<lb ed="X" n="0736a17"/><lb ed="R040" n="0213a02"/>耨多羅三藐三菩提心。應如是住。如是降伏其心。唯
<lb ed="X" n="0736a18"/><lb ed="R040" n="0213a03"/>然世尊。願樂欲聞<note place="inline">樂音要</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0736a19"/><lb ed="R040" n="0213a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0736a1901">【註】長老。年高有德之稱。梵語須菩提。華言善現。一
<lb ed="X" n="0736a20"/><lb ed="R040" n="0213a05"/>名空生。左爲邪道。右爲正道。故偏袒右肩。右膝著
<lb ed="X" n="0736a21"/><lb ed="R040" n="0213a06"/>地。合掌。心合於道。道合於心也。白。啓也。希。少也。希
<lb ed="X" n="0736a22"/><lb ed="R040" n="0213a07"/>有世尊。先嘆其少有。又呼佛號也。下倣此。如來。佛
<lb ed="X" n="0736a23"/><lb ed="R040" n="0213a08"/>之通稱。謂眞性自如。隨所來而現也。菩。覺也。薩。情
<lb ed="X" n="0736a24"/><lb ed="R040" n="0213a09"/>也。義理先具能覺一切有情之意。阿。無也。耨多羅。
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0736b" n="0736b"/>
<lb ed="X" n="0736b01"/><lb ed="R040" n="0213a10"/>上也。三。正也。藐。等也。三菩提。正覺也。云何應住者。
<lb ed="X" n="0736b02"/><lb ed="R040" n="0213a11"/>言此心當住於何處。諦。詳審也。唯然。旣諾而復是
<lb ed="X" n="0736b03"/><lb ed="R040" n="0213a12"/>其言也。</p>
<lb ed="X" n="0736b04"/><lb ed="R040" n="0213a13"/><p xml:id="pX25p0736b0401">【講】當佛敷座而坐之時。有長老名須菩提者。於大
<lb ed="X" n="0736b05"/><lb ed="R040" n="0213a14"/>衆中從座而起。袒其右肩。屈其右膝。合掌恭敬。白
<lb ed="X" n="0736b06"/><lb ed="R040" n="0213a15"/>佛言曰。希有哉世尊。座下諸菩薩。有一千二百五
<lb ed="X" n="0736b07"/><lb ed="R040" n="0213a16"/>十人。不爲不多。倘如來不護持眷念。俾信受是法。
<lb ed="X" n="0736b08"/><lb ed="R040" n="0213a17"/>則外誘得以擾亂之矣。不付委囑託。俾奉行是法。
<lb ed="X" n="0736b09"/><lb ed="R040" n="0213a18"/>則宗傳有時而斷絕矣。但眞性雖人同具。而妄念
<lb ed="X" n="0736b10"/><lb ed="R040" n="0213b01"/>未易消除。三千大千之內。若有善男子。善女人。發
<lb ed="X" n="0736b11"/><lb ed="R040" n="0213b02"/>無上正等正覺之心者。此心當住於何處。方得降
<lb ed="X" n="0736b12"/><lb ed="R040" n="0213b03"/>伏其妄念乎。佛曰。善哉善哉。須菩提。汝云如來善
<lb ed="X" n="0736b13"/><lb ed="R040" n="0213b04"/>敎諸菩薩。此言深合我心。汝其詳審靜聽。當爲汝
<lb ed="X" n="0736b14"/><lb ed="R040" n="0213b05"/>說除妄之道。世間若有善男子。善女人。發無上正
<lb ed="X" n="0736b15"/><lb ed="R040" n="0213b06"/>等正覺之心者。當絕去外緣。一塵不染。念念常住
<lb ed="X" n="0736b16"/><lb ed="R040" n="0213b07"/>淸淨。則能自見其性。而降伏其心矣。維時須菩提
<lb ed="X" n="0736b17"/><lb ed="R040" n="0213b08"/>心開意解曰唯。曰然。曰世尊。曰願樂欲聞。極致其
<lb ed="X" n="0736b18"/><lb ed="R040" n="0213b09"/>傾會而讚歎焉。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0736b19"/><lb ed="R040" n="0213b10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">大乘正宗分第三</cb:mulu><head>○大乘正宗分第三<note place="inline">最大之乘至正之宗</note></head>
<lb ed="X" n="0736b20"/><lb ed="R040" n="0213b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0736b2001">佛吿須菩提。諸菩薩摩訶薩。應如是降伏其心。所有
<lb ed="X" n="0736b21"/><lb ed="R040" n="0213b12"/>一切衆生之類。若卵生。若胎生。若溼生。若化生。若有
<lb ed="X" n="0736b22"/><lb ed="R040" n="0213b13"/>色。若無色。若有想。若無想。若非有想。非無想。我皆令
<lb ed="X" n="0736b23"/><lb ed="R040" n="0213b14"/>入無餘涅槃而滅度之。如是滅度無量無數無邊衆
<lb ed="X" n="0736b24"/><lb ed="R040" n="0213b15"/>生。實無衆生得滅度者。何以故。須菩提。若菩薩有我
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0736c" n="0736c"/>
<lb ed="X" n="0736c01"/><lb ed="R040" n="0213b16"/>相。人相。衆生相。壽者相。卽非菩薩<note place="inline">涅槃音扛盤</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0736c02"/><lb ed="R040" n="0213b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0736c0201">【註】摩訶薩。梵語也。卽華言心體廣大。不可測量之
<lb ed="X" n="0736c03"/><lb ed="R040" n="0213b18"/>意。卵生禽鳥也。胎生。人與獸也。溼生。水中鱗甲也。
<lb ed="X" n="0736c04"/><lb ed="R040" n="0214a01"/>化生。蠅蚊等類也。有色。謂但有色聲。而無情欲也。
<lb ed="X" n="0736c05"/><lb ed="R040" n="0214a02"/>無色。謂但有靈識。而無色身也。有想。方寸之中。尙
<lb ed="X" n="0736c06"/><lb ed="R040" n="0214a03"/>有計慮也。無想。靜涵萬有。一念不動也。非有想非
<lb ed="X" n="0736c07"/><lb ed="R040" n="0214a04"/>無想。雖一念不動。不似木石之無知也。後五者。皆
<lb ed="X" n="0736c08"/><lb ed="R040" n="0214a05"/>天上之人。無餘。此外無餘也。涅。不生也。槃。不死也。
<lb ed="X" n="0736c09"/><lb ed="R040" n="0214a06"/>滅度者。滅盡一切諸相。而度化之也。</p>
<lb ed="X" n="0736c10"/><lb ed="R040" n="0214a07"/><p xml:id="pX25p0736c1001">【講】須菩提聞佛所說。心意開解。佛於是復吿之曰。
<lb ed="X" n="0736c11"/><lb ed="R040" n="0214a08"/>須菩提。諸菩薩。性量廣大。應如是降伏其心。固<anchor xml:id="nkr_note_add_0736c1101" n="0736c1101"/><anchor xml:id="beg0736c1101" n="0736c1101"/>已<anchor xml:id="end0736c1101"/>。
<lb ed="X" n="0736c12"/><lb ed="R040" n="0214a09"/>然我之心。卽人物之心。所有一切衆生之類。若世
<lb ed="X" n="0736c13"/><lb ed="R040" n="0214a10"/>間之卵生。胎生。溼生。化生。天上之有色。無色。有想。
<lb ed="X" n="0736c14"/><lb ed="R040" n="0214a11"/>無想。非有想。非無想。雖品類不同。見地各異。我皆
<lb ed="X" n="0736c15"/><lb ed="R040" n="0214a12"/>令其不生不死。消滅其種種諸相。而度化之使之
<lb ed="X" n="0736c16"/><lb ed="R040" n="0214a13"/>亦如是降伏其心焉。如是無盡量無數目無邊界
<lb ed="X" n="0736c17"/><lb ed="R040" n="0214a14"/>之衆生。悉皆滅度。亦衆生之自滅自度。於我何功
<lb ed="X" n="0736c18"/><lb ed="R040" n="0214a15"/>哉。所以者何。葢衆生之滅度。若歸功於我。則此心
<lb ed="X" n="0736c19"/><lb ed="R040" n="0214a16"/>便有所著。而不免於四相之累矣。如心著於貪一
<lb ed="X" n="0736c20"/><lb ed="R040" n="0214a17"/>邊。則爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0736c2001" n="0736c2001"/><anchor xml:id="beg0736c2001" n="0736c2001"/>己<anchor xml:id="end0736c2001"/>。計私。而有我相。心著於瞋一邊。則分別
<lb ed="X" n="0736c21"/><lb ed="R040" n="0214a18"/>爾汝。而有人相。心著於癡一邊。則願生諸天。而有
<lb ed="X" n="0736c22"/><lb ed="R040" n="0214b01"/>衆生相。心著於愛一邊。則希冀長年。而有壽者相。
<lb ed="X" n="0736c23"/><lb ed="R040" n="0214b02"/>有此四相。尙得謂之菩薩乎。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0736c24"/><lb ed="R040" n="0214b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">妙行無住分第四</cb:mulu><head>○妙行無住分第四<note place="inline">奧妙之行本無住著</note></head>
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0737a" n="0737a"/>
<lb ed="X" n="0737a01"/><lb ed="R040" n="0214b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0737a0101">復次須菩提。菩薩於法應無所住。行於布施。所謂不
<lb ed="X" n="0737a02"/><lb ed="R040" n="0214b05"/>住色布施。不住聲香味觸法布施。須菩提。菩薩應如
<lb ed="X" n="0737a03"/><lb ed="R040" n="0214b06"/>是布施。不住於相。何以故。若菩薩不住相布施。其福
<lb ed="X" n="0737a04"/><lb ed="R040" n="0214b07"/>德不可思量。須菩提。於意云何。東方虗空。可思量不。
<lb ed="X" n="0737a05"/><lb ed="R040" n="0214b08"/>不也。世尊。須菩提。南西北方。四維上下虗空。可思量
<lb ed="X" n="0737a06"/><lb ed="R040" n="0214b09"/>不。不也。世尊。須菩提。菩薩無住相布施。福德亦復如
<lb ed="X" n="0737a07"/><lb ed="R040" n="0214b10"/>是。不可思量。須菩提。菩薩但應如所敎住<note place="inline">不音否。不音弗。下倣
<lb ed="X" n="0737a08"/><lb ed="R040" n="0214b11"/>此</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0737a09"/><lb ed="R040" n="0214b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0737a0901">【註】復次。謂再編次佛與須菩提問答之言也。菩薩
<lb ed="X" n="0737a10"/><lb ed="R040" n="0214b13"/>於法之法。指心與身之所運用酬酢者而言。住。執
<lb ed="X" n="0737a11"/><lb ed="R040" n="0214b14"/>著也。布。普也。施。散也。色。形像。聲。音樂。香。芬芳之氣。
<lb ed="X" n="0737a12"/><lb ed="R040" n="0214b15"/>味。烹炮之品。觸。動也。或云男女之欲亦通。法者。事
<lb ed="X" n="0737a13"/><lb ed="R040" n="0214b16"/>物之則也。諸法皆緣心生。故屬於意。</p>
<lb ed="X" n="0737a14"/><lb ed="R040" n="0214b17"/><p xml:id="pX25p0737a1401">【講】佛承上無相之義。又吿須菩提曰。菩薩於一切
<lb ed="X" n="0737a15"/><lb ed="R040" n="0214b18"/>心之所運用。身之所酬酢者。皆當無所住著。而布
<lb ed="X" n="0737a16"/><lb ed="R040" n="0215a01"/>施爲尤甚。何也。凡夫布施。往往希求利益。如目之
<lb ed="X" n="0737a17"/><lb ed="R040" n="0215a02"/>於色。耳之於聲。鼻之於香。舌之於味。身之於觸。意
<lb ed="X" n="0737a18"/><lb ed="R040" n="0215a03"/>之於法。一不如其所欲。則必布施以求快其所欲。
<lb ed="X" n="0737a19"/><lb ed="R040" n="0215a04"/>此住相布施也。菩薩六根淸淨。無諸欲之求。惟以
<lb ed="X" n="0737a20"/><lb ed="R040" n="0215a05"/>法施。利益一切衆生。如水在地中。行所無事。所謂
<lb ed="X" n="0737a21"/><lb ed="R040" n="0215a06"/>不住相布施也。須菩提。菩薩布施。必須如是。無六
<lb ed="X" n="0737a22"/><lb ed="R040" n="0215a07"/>塵之累。方爲眞布施。方獲大利益。此何故哉。葢財
<lb ed="X" n="0737a23"/><lb ed="R040" n="0215a08"/>施爲凡。法施爲聖。菩薩無住相布施。毫無希冀之
<lb ed="X" n="0737a24"/><lb ed="R040" n="0215a09"/>心。縱脫生死苦。受大快樂。歷萬劫而不毀。超三界
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0737b" n="0737b"/>
<lb ed="X" n="0737b01"/><lb ed="R040" n="0215a10"/>以長存。其福德雖大。亦聽其自然。實不可思<anchor xml:id="nkr_note_orig_0737001" n="0737001"/>維較
<lb ed="X" n="0737b02"/><lb ed="R040" n="0215a11"/>量。以一經思量。則此心便住於相。而福德反小矣。
<lb ed="X" n="0737b03"/><lb ed="R040" n="0215a12"/>夫福德固不可思量。而思量亦屬無益。吾試問爾。
<lb ed="X" n="0737b04"/><lb ed="R040" n="0215a13"/>東方虗空可謂大矣。爾思量不。須菩提曰。此等虗
<lb ed="X" n="0737b05"/><lb ed="R040" n="0215a14"/>空之處。想之何用。吾不思量也。佛又曰。南西北方。
<lb ed="X" n="0737b06"/><lb ed="R040" n="0215a15"/>四維上下虗空。尤爲大矣。爾思量不。須菩提曰。此
<lb ed="X" n="0737b07"/><lb ed="R040" n="0215a16"/>等虗空之處。想之亦無用。吾不思量也。佛曰。爾知
<lb ed="X" n="0737b08"/><lb ed="R040" n="0215a17"/>虗空不可思量。則知菩薩之無住相布施。其福德
<lb ed="X" n="0737b09"/><lb ed="R040" n="0215a18"/>亦如虗空一般。斷不可思量也。但須依吾之敎。心
<lb ed="X" n="0737b10"/><lb ed="R040" n="0215b01"/>住於無相。則自獲超證矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0737b11"/><lb ed="R040" n="0215b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">如理實見分第五</cb:mulu><head>○如理實見分第五<note place="inline">自如之理乃見眞實</note></head>
<lb ed="X" n="0737b12"/><lb ed="R040" n="0215b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0737b1201">須菩提。於意云何。可以身相見如來不。不也。世尊。不
<lb ed="X" n="0737b13"/><lb ed="R040" n="0215b04"/>可以身相得見如來。何以故。如來所說身相。卽非身
<lb ed="X" n="0737b14"/><lb ed="R040" n="0215b05"/>相。佛吿須菩提。凡所有相皆是虗妄。若見諸相非相。
<lb ed="X" n="0737b15"/><lb ed="R040" n="0215b06"/>卽見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0737b16"/><lb ed="R040" n="0215b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0737b1601">【註】於意云何。發問之詞。身相。謂現具之色身。見。猶
<lb ed="X" n="0737b17"/><lb ed="R040" n="0215b08"/>看也。非相見之見。</p>
<lb ed="X" n="0737b18"/><lb ed="R040" n="0215b09"/><p xml:id="pX25p0737b1801">【講】佛謂須菩提曰。汝知福德不可思量。則布施當
<lb ed="X" n="0737b19"/><lb ed="R040" n="0215b10"/>不住於相明矣。豈獨布施爲然哉。卽吾現具之形
<lb ed="X" n="0737b20"/><lb ed="R040" n="0215b11"/>體。亦非眞實。吾試問爾。可以執四大色身。遂謂如
<lb ed="X" n="0737b21"/><lb ed="R040" n="0215b12"/>來在是不。須菩提曰。色身滯於官骸。佛與比夫無
<lb ed="X" n="0737b22"/><lb ed="R040" n="0215b13"/>異。殆不可以身相見如來也。何以故。佛以法爲身。
<lb ed="X" n="0737b23"/><lb ed="R040" n="0215b14"/>淸淸淨淨。如太虗之不著形迹。雖有身相。而實無
<lb ed="X" n="0737b24"/><lb ed="R040" n="0215b15"/>身相。今如來所說身相。是法身。非色身也。法身可
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0737c" n="0737c"/>
<lb ed="X" n="0737c01"/><lb ed="R040" n="0215b16"/>見如來。色身豈可見如來乎。佛曰。須菩提。爾之言
<lb ed="X" n="0737c02"/><lb ed="R040" n="0215b17"/>是也。凡人所有之相。皆屬虗妄。虗則不實。妄則不
<lb ed="X" n="0737c03"/><lb ed="R040" n="0215b18"/>眞。以不實不眞之相。欲見如來譬若認外寇作家
<lb ed="X" n="0737c04"/><lb ed="R040" n="0216a01"/>人。終無是處。若人能見諸相非相。則見色身中有
<lb ed="X" n="0737c05"/><lb ed="R040" n="0216a02"/>法身。而如來在是矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0737c06"/><lb ed="R040" n="0216a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正信希有分第六</cb:mulu><head>○正信希有分第六<note place="inline">生正信心最爲希有</note></head>
<lb ed="X" n="0737c07"/><lb ed="R040" n="0216a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0737c0701">須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。得聞如是言說章句。
<lb ed="X" n="0737c08"/><lb ed="R040" n="0216a05"/>生實信不。佛吿須菩提。莫作是說。如來滅後。後五百
<lb ed="X" n="0737c09"/><lb ed="R040" n="0216a06"/>歲。有持戒修福者。於此章句能生信心。以此爲實。當
<lb ed="X" n="0737c10"/><lb ed="R040" n="0216a07"/>知是人。不於一佛二佛三四五佛。而種善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0737c1001" n="0737c1001"/><anchor xml:id="beg0737c1001" n="0737c1001"/>已<anchor xml:id="end0737c1001"/>於無
<lb ed="X" n="0737c11"/><lb ed="R040" n="0216a08"/>量千萬佛所。種諸善根。聞是章句。乃至一念生淨信
<lb ed="X" n="0737c12"/><lb ed="R040" n="0216a09"/>者。須菩提。如來悉知悉見是諸衆生得如是無量福
<lb ed="X" n="0737c13"/><lb ed="R040" n="0216a10"/>德。何以故。是諸衆生。無復我相人相衆生相壽者相。
<lb ed="X" n="0737c14"/><lb ed="R040" n="0216a11"/>無法相。亦無非法相。何以故。是諸衆生。若心取相。卽
<lb ed="X" n="0737c15"/><lb ed="R040" n="0216a12"/>爲著我人衆生壽者。若取法相。卽著我人。衆生壽者。
<lb ed="X" n="0737c16"/><lb ed="R040" n="0216a13"/>何以故。若取非法相。卽著我人衆生壽者。是故不應
<lb ed="X" n="0737c17"/><lb ed="R040" n="0216a14"/>取法。不應取非法。以是義故。如來常說汝等比丘知
<lb ed="X" n="0737c18"/><lb ed="R040" n="0216a15"/>我說法如筏喩者。法尙應捨。何況非法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0737c19"/><lb ed="R040" n="0216a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0737c1901">【註】如是言說章句。指上數章而言。五百歲約擧之
<lb ed="X" n="0737c20"/><lb ed="R040" n="0216a17"/>詞。言其遠也。持戒。諸惡莫作。修福。衆善奉行。以此
<lb ed="X" n="0737c21"/><lb ed="R040" n="0216a18"/>爲實。確信不疑也。種善根。卽持戒修福之意。淨信
<lb ed="X" n="0737c22"/><lb ed="R040" n="0216b01"/>者。心常淸淨而爲信之也。如來悉知悉見。心合於
<lb ed="X" n="0737c23"/><lb ed="R040" n="0216b02"/>佛。佛合於心也。無法相。萬法皆空。無非法相。外緣
<lb ed="X" n="0737c24"/><lb ed="R040" n="0216b03"/>悉淨。如來常說云者。葢古佛有是語。而佛復述之
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0738a" n="0738a"/>
<lb ed="X" n="0738a01"/><lb ed="R040" n="0216b04"/>也。筏。船也。喩。譬也。佛法濟度衆生譬以船渡人也。</p>
<lb ed="X" n="0738a02"/><lb ed="R040" n="0216b05"/><p xml:id="pX25p0738a0201">【講】須菩提恐佛滅後。傳法無人。後來衆生。未能生
<lb ed="X" n="0738a03"/><lb ed="R040" n="0216b06"/>信。故白佛曰。世尊以大慈之心。著希有之論。座下
<lb ed="X" n="0738a04"/><lb ed="R040" n="0216b07"/>諸比邱。固莫不尊奉矣。倘佛涅槃之後。後來衆生。
<lb ed="X" n="0738a05"/><lb ed="R040" n="0216b08"/>得聞如是言說章句。未知亦能生實信之心否。佛
<lb ed="X" n="0738a06"/><lb ed="R040" n="0216b09"/>曰。須菩提。性體常明。心燈不滅。爾莫作是說也。葢
<lb ed="X" n="0738a07"/><lb ed="R040" n="0216b10"/>此言說章句。至微至妙。卽如來滅後。至五百餘歲
<lb ed="X" n="0738a08"/><lb ed="R040" n="0216b11"/>之遑。猶有持淨戒修天福之人。以此爲眞實妙諦。
<lb ed="X" n="0738a09"/><lb ed="R040" n="0216b12"/>而確信不疑者。夫能確信於五百餘歲之後。則其
<lb ed="X" n="0738a10"/><lb ed="R040" n="0216b13"/>善根必預種於五百餘歲之前。當知是人。不於一
<lb ed="X" n="0738a11"/><lb ed="R040" n="0216b14"/>佛二佛三四五佛。而種善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0738a1101" n="0738a1101"/><anchor xml:id="beg0738a1101" n="0738a1101"/>已<anchor xml:id="end0738a1101"/>於無量千萬佛所。
<lb ed="X" n="0738a12"/><lb ed="R040" n="0216b15"/>種諸善根。見佛多。聞法多。修行多也。不但持戒修
<lb ed="X" n="0738a13"/><lb ed="R040" n="0216b16"/>福者善根不可勝記。卽世間衆生。聞是章句。乃至
<lb ed="X" n="0738a14"/><lb ed="R040" n="0216b17"/>一念之間。生淨信心。此心便與如來相合。如親受
<lb ed="X" n="0738a15"/><lb ed="R040" n="0216b18"/>敎於如來一般。如來佛慧佛眼悉知之而悉見之。
<lb ed="X" n="0738a16"/><lb ed="R040" n="0217a01"/>是諸衆生。所得福德。如是無量。此何故哉。蓋<anchor xml:id="nkr_note_add_0738a1601" n="0738a1601"/><anchor xml:id="beg0738a1601" n="0738a1601"/>已<anchor xml:id="end0738a1601"/>得
<lb ed="X" n="0738a17"/><lb ed="R040" n="0217a02"/>生法二空之妙義故也。是諸衆生。雖止一念淨信。
<lb ed="X" n="0738a18"/><lb ed="R040" n="0217a03"/>而此一念。<anchor xml:id="nkr_note_add_0738a1801" n="0738a1801"/><anchor xml:id="beg0738a1801" n="0738a1801"/>已<anchor xml:id="end0738a1801"/>無復有我相人相衆生相壽者相。是
<lb ed="X" n="0738a19"/><lb ed="R040" n="0217a04"/>生空也。無法相。亦無非法相。是法空也。生法二空。
<lb ed="X" n="0738a20"/><lb ed="R040" n="0217a05"/>其義云何。葢不著相也。是諸衆生。若心取相。卽爲
<lb ed="X" n="0738a21"/><lb ed="R040" n="0217a06"/>執生。便著我人衆生壽者。若取法相。卽爲執法。便
<lb ed="X" n="0738a22"/><lb ed="R040" n="0217a07"/>著我人衆生壽者。若取非法相。亦爲執法。亦著我
<lb ed="X" n="0738a23"/><lb ed="R040" n="0217a08"/>人衆生壽者。生相固不可執。法與非法亦不可執
<lb ed="X" n="0738a24"/><lb ed="R040" n="0217a09"/>如此。是故持戒修福之人。須令此心空空洞洞一
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0738b" n="0738b"/>
<lb ed="X" n="0738b01"/><lb ed="R040" n="0217a10"/>物不有。不應取法相。亦不應取非法相。此種義理。
<lb ed="X" n="0738b02"/><lb ed="R040" n="0217a11"/>最爲微妙。所以古之如來。常謂大家曰。爾等諸比
<lb ed="X" n="0738b03"/><lb ed="R040" n="0217a12"/>邱。知我以法度人。譬如以筏濟渡。人旣登岸。筏卽
<lb ed="X" n="0738b04"/><lb ed="R040" n="0217a13"/>無用。人能了悟。法亦無用矣。由此觀之。法尙應捨。
<lb ed="X" n="0738b05"/><lb ed="R040" n="0217a14"/>何況非法之外道乎。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0738b06"/><lb ed="R040" n="0217a15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無得無說分第七</cb:mulu><head>○無得無說分第七<note place="inline">空則無得寂則無說</note></head>
<lb ed="X" n="0738b07"/><lb ed="R040" n="0217a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0738b0701">須菩提。於意云何。如來得阿耨多羅三藐三菩提耶。
<lb ed="X" n="0738b08"/><lb ed="R040" n="0217a17"/>如來有所說法耶。須菩提言。如我解佛所說義。無有
<lb ed="X" n="0738b09"/><lb ed="R040" n="0217a18"/>定法名阿耨多羅三藐三菩提。亦無有定法。如來可
<lb ed="X" n="0738b10"/><lb ed="R040" n="0217b01"/>說。何以故。如來所說法皆不可取。不可說。非法非非
<lb ed="X" n="0738b11"/><lb ed="R040" n="0217b02"/>法。所以者何。一切賢聖皆以無爲法而有差別<note place="inline">差音雌</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0738b12"/><lb ed="R040" n="0217b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0738b1201">【註】得阿耨多羅三藐三菩提耶者。了却眞空。無定
<lb ed="X" n="0738b13"/><lb ed="R040" n="0217b04"/>法可得也。有所說法耶者。因人而敎。無定法可說
<lb ed="X" n="0738b14"/><lb ed="R040" n="0217b05"/>也。不可取。不可以色相取。不可說。不可以口舌說。
<lb ed="X" n="0738b15"/><lb ed="R040" n="0217b06"/>非法。雖有而却無。非非法。雖無而却有。皆以之以
<lb ed="X" n="0738b16"/><lb ed="R040" n="0217b07"/>字。作用字解。</p>
<lb ed="X" n="0738b17"/><lb ed="R040" n="0217b08"/><p xml:id="pX25p0738b1701">【講】佛吿須菩提曰。吾敎固以無上菩提爲第一義。
<lb ed="X" n="0738b18"/><lb ed="R040" n="0217b09"/>然或由持戒而得之。或由禪定而得之。功<anchor xml:id="nkr_note_add_0738b1801" n="0738b1801"/><anchor xml:id="beg0738b1801" n="0738b1801"/>夫<anchor xml:id="end0738b1801"/>不同。
<lb ed="X" n="0738b19"/><lb ed="R040" n="0217b10"/>獲效各別。爾之意以爲如來於無上菩提。有一定
<lb ed="X" n="0738b20"/><lb ed="R040" n="0217b11"/>之法可得耶。佛門廣大。固不擇人而敎。然智者與
<lb ed="X" n="0738b21"/><lb ed="R040" n="0217b12"/>之言深。愚者與之言淺。資稟不齊。施誨亦異。爾之
<lb ed="X" n="0738b22"/><lb ed="R040" n="0217b13"/>意以爲如來有一定之法可說耶。須菩提答曰。如
<lb ed="X" n="0738b23"/><lb ed="R040" n="0217b14"/>我解佛所說義。知佛以無上菩提之義自修。無一
<lb ed="X" n="0738b24"/><lb ed="R040" n="0217b15"/>定之法可名。以無上菩提之義敎人。亦無一定之
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0738c" n="0738c"/>
<lb ed="X" n="0738c01"/><lb ed="R040" n="0217b16"/>法可說也。何以故。如來所說之法可以性修。而不
<lb ed="X" n="0738c02"/><lb ed="R040" n="0217b17"/>可以色相取。可以心悟。而不可以口舌說。以爲有
<lb ed="X" n="0738c03"/><lb ed="R040" n="0217b18"/>法耶。雖有而不滯於有。以爲無法耶。雖無而不論
<lb ed="X" n="0738c04"/><lb ed="R040" n="0218a01"/>於無。此所以無一定之法可得也。所以者何。法本
<lb ed="X" n="0738c05"/><lb ed="R040" n="0218a02"/>無爲。自古聖賢皆用無爲之法誨人。而淺者見淺。
<lb ed="X" n="0738c06"/><lb ed="R040" n="0218a03"/>深者見深。不能不有差別。此所以無一定之法可
<lb ed="X" n="0738c07"/><lb ed="R040" n="0218a04"/>說也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0738c08"/><lb ed="R040" n="0218a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">依法出生分第八</cb:mulu><head>○依法出生分第八<note place="inline">諸佛之法依此生出</note></head>
<lb ed="X" n="0738c09"/><lb ed="R040" n="0218a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0738c0901">須菩提。於意云何。若人滿三千大千世界七寶。以用
<lb ed="X" n="0738c10"/><lb ed="R040" n="0218a07"/>布施。是人所得福德。寧爲多不。須菩提言。甚多。世尊。
<lb ed="X" n="0738c11"/><lb ed="R040" n="0218a08"/>何以故。是福德卽非福德性。是故如來說福德多。若
<lb ed="X" n="0738c12"/><lb ed="R040" n="0218a09"/>復有人。於此經中受持。乃至四句偈等。爲他人說。其
<lb ed="X" n="0738c13"/><lb ed="R040" n="0218a10"/>福勝彼。何以故。須菩提。一切諸佛。及諸佛阿耨多羅
<lb ed="X" n="0738c14"/><lb ed="R040" n="0218a11"/>三藐三菩提法。皆從此經出。須菩提。所謂佛法者卽
<lb ed="X" n="0738c15"/><lb ed="R040" n="0218a12"/>非佛法<note place="inline">偈音忌</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0738c16"/><lb ed="R040" n="0218a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0738c1601">【註】普天之下。謂之小世界。一千小世界。謂之小千。
<lb ed="X" n="0738c17"/><lb ed="R040" n="0218a14"/>一千小千世界。謂之中千。一千中千世界。謂之大
<lb ed="X" n="0738c18"/><lb ed="R040" n="0218a15"/>千。其實一大千耳。斯爲三千大千世界。七寶。琉璃。
<lb ed="X" n="0738c19"/><lb ed="R040" n="0218a16"/>玻瓈。珍珠。瑪瑙。珊瑚。金。銀。福德。修布施之德。享現
<lb ed="X" n="0738c20"/><lb ed="R040" n="0218a17"/>在之福。福德性。修性中之德性。彌六合。其受福亦
<lb ed="X" n="0738c21"/><lb ed="R040" n="0218a18"/>如是也。四句偈。當指無我相人相衆生相壽者相。
<lb ed="X" n="0738c22"/><lb ed="R040" n="0218b01"/>方有著落。謂此偈。不必說破者。似屬空滑不可從。</p>
<lb ed="X" n="0738c23"/><lb ed="R040" n="0218b02"/><p xml:id="pX25p0738c2301">【講】前言法無爲矣。佛意欲顯無爲之福。乃先與之
<lb ed="X" n="0738c24"/><lb ed="R040" n="0218b03"/>論有盡之福。因設問曰。須菩提於意云何。若有人
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0739a" n="0739a"/>
<lb ed="X" n="0739a01"/><lb ed="R040" n="0218b04"/>於此。用三千大千世界之七寶。以爲布施。是人所
<lb ed="X" n="0739a02"/><lb ed="R040" n="0218b05"/>得福德。寧爲多否。須菩提曰。凡人布施。原欲希求
<lb ed="X" n="0739a03"/><lb ed="R040" n="0218b06"/>利益。所得福德。豈有不欲其多。但所得者。身外之
<lb ed="X" n="0739a04"/><lb ed="R040" n="0218b07"/>福德。而非性中之福德也。何以故。聚寶布施。不過
<lb ed="X" n="0739a05"/><lb ed="R040" n="0218b08"/>借物而修。物有限而其福德亦有限。非性中之福
<lb ed="X" n="0739a06"/><lb ed="R040" n="0218b09"/>德可比。然如來猶諄諄以是人之福德爲問者。以
<lb ed="X" n="0739a07"/><lb ed="R040" n="0218b10"/>彼所得雖多。猶可以數計故也。佛曰。須菩提。爾言
<lb ed="X" n="0739a08"/><lb ed="R040" n="0218b11"/>誠然也。藉物而修。不若率性而修。而性修之法。不
<lb ed="X" n="0739a09"/><lb ed="R040" n="0218b12"/>外此經。若復有人。於此經中。受之不忘於心。持之
<lb ed="X" n="0739a10"/><lb ed="R040" n="0218b13"/>不厭其久。乃至四句偈等。爲他人宣說。不但覺一
<lb ed="X" n="0739a11"/><lb ed="R040" n="0218b14"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0739a1101" n="0739a1101"/><anchor xml:id="beg0739a1101" n="0739a1101"/>己<anchor xml:id="end0739a1101"/>之性。且將覺億萬人之性。其福德。豈不勝彼布
<lb ed="X" n="0739a12"/><lb ed="R040" n="0218b15"/>施之福德乎。何以故。葢此經乃修行之徑路。凡一
<lb ed="X" n="0739a13"/><lb ed="R040" n="0218b16"/>切諸佛。及諸佛無上菩提之法。皆從此出。夫無上
<lb ed="X" n="0739a14"/><lb ed="R040" n="0218b17"/>菩提之法。卽佛法也。而佛法豈可泥乎。所謂佛法
<lb ed="X" n="0739a15"/><lb ed="R040" n="0218b18"/>者。本來無有。不過假此開悟衆生耳。寧有眞實之
<lb ed="X" n="0739a16"/><lb ed="R040" n="0219a01"/>佛法哉。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0739a17"/><lb ed="R040" n="0219a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一相無相分第九</cb:mulu><head>○一相無相分第九<note place="inline">只此一相本自無形</note></head>
<lb ed="X" n="0739a18"/><lb ed="R040" n="0219a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0739a1801">須菩提。於意云何。須陀洹。能作是念。我得須陀洹果
<lb ed="X" n="0739a19"/><lb ed="R040" n="0219a04"/>不。須菩提言。不也。世尊。何以故。須陀洹。名爲入流。而
<lb ed="X" n="0739a20"/><lb ed="R040" n="0219a05"/>無所入。不入色聲香味觸法。是名須陀洹。須菩提。於
<lb ed="X" n="0739a21"/><lb ed="R040" n="0219a06"/>意云何。斯陀含。能作是念。我得斯陀含果不。須菩提
<lb ed="X" n="0739a22"/><lb ed="R040" n="0219a07"/>言。不也。世尊。何以故。斯陀含。名一往來。而實無往來。
<lb ed="X" n="0739a23"/><lb ed="R040" n="0219a08"/>是名斯陀含。須菩提。於意云何。阿那含。能作是念。我
<lb ed="X" n="0739a24"/><lb ed="R040" n="0219a09"/>得阿那含果不。須菩提言。不也。世尊。何以故。阿那含。
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0739b" n="0739b"/>
<lb ed="X" n="0739b01"/><lb ed="R040" n="0219a10"/>名爲不來。而實無不來。是故名阿那含。須菩提。於意
<lb ed="X" n="0739b02"/><lb ed="R040" n="0219a11"/>云何。阿羅漢。能作是念。我得阿羅漢道不。須菩提言。
<lb ed="X" n="0739b03"/><lb ed="R040" n="0219a12"/>不也。世尊。何以故。實無有法。名阿羅漢。世尊。若阿羅
<lb ed="X" n="0739b04"/><lb ed="R040" n="0219a13"/>漢。作是念我得阿羅漢道。卽爲著我人衆生壽者。世
<lb ed="X" n="0739b05"/><lb ed="R040" n="0219a14"/>尊。佛說我得無諍三昧人中最爲第一。是第一離欲
<lb ed="X" n="0739b06"/><lb ed="R040" n="0219a15"/>阿羅漢。世尊。我不作是念。我是離欲阿羅漢。世尊。我
<lb ed="X" n="0739b07"/><lb ed="R040" n="0219a16"/>若作是念我得阿羅漢道。世尊則不說。須菩提是樂
<lb ed="X" n="0739b08"/><lb ed="R040" n="0219a17"/>阿蘭那行者。以須菩提。實無所行而名須菩提。是樂
<lb ed="X" n="0739b09"/><lb ed="R040" n="0219a18"/>阿蘭那行<note place="inline">洹音完那音奴</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0739b10"/><lb ed="R040" n="0219b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0739b1001">【註】能作是念。謂尙萌得道之念也。前四我字。乃代
<lb ed="X" n="0739b11"/><lb ed="R040" n="0219b02"/>須陀洹等設想之詞。非佛自稱也。梵語須陀洹。華
<lb ed="X" n="0739b12"/><lb ed="R040" n="0219b03"/>言預流。謂初人眞流也。梵語斯陀含。華言一來。謂
<lb ed="X" n="0739b13"/><lb ed="R040" n="0219b04"/>色身一住天上。一生入間也。梵語阿那含。華言不
<lb ed="X" n="0739b14"/><lb ed="R040" n="0219b05"/>來。謂不來受生慾界也。梵語阿羅漢。華言無生。謂
<lb ed="X" n="0739b15"/><lb ed="R040" n="0219b06"/>相滅生盡也。無諍。毫無爭競之意。梵語三昧。華言
<lb ed="X" n="0739b16"/><lb ed="R040" n="0219b07"/>正見。謂遠離邪見也。樂。好也。阿蘭那。卽無諍也。樂
<lb ed="X" n="0739b17"/><lb ed="R040" n="0219b08"/>阿蘭那行者。葢佛嘗有是語。而須菩提擧以爲證
<lb ed="X" n="0739b18"/><lb ed="R040" n="0219b09"/>也。</p>
<lb ed="X" n="0739b19"/><lb ed="R040" n="0219b10"/><p xml:id="pX25p0739b1901">【講】前言無爲之法。不可取。不可說。則諸菩薩修行。
<lb ed="X" n="0739b20"/><lb ed="R040" n="0219b11"/>俱當以無念爲宗。而不可存得果之心。故佛設問
<lb ed="X" n="0739b21"/><lb ed="R040" n="0219b12"/>曰。吾敎大衆。修阿羅漢道者。大約有四等。曰須陀
<lb ed="X" n="0739b22"/><lb ed="R040" n="0219b13"/>洹。曰斯陀含。曰阿那含。曰阿羅漢。用功不同。得果
<lb ed="X" n="0739b23"/><lb ed="R040" n="0219b14"/>亦異。須菩提。於意云何。須陀洹。當修行之時。若預
<lb ed="X" n="0739b24"/><lb ed="R040" n="0219b15"/>作得果之念。便得須陀洹果否。須菩提曰。不也。世
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0739c" n="0739c"/>
<lb ed="X" n="0739c01"/><lb ed="R040" n="0219b16"/>尊。何以故。須陀洹。得預聖人之流。名爲入流。而心
<lb ed="X" n="0739c02"/><lb ed="R040" n="0219b17"/>無所得。不著入流之相。不入色聲香味觸法之六
<lb ed="X" n="0739c03"/><lb ed="R040" n="0219b18"/>塵境界。謂之須陀洹。其以是與。佛曰。須菩提。於意
<lb ed="X" n="0739c04"/><lb ed="R040" n="0220a01"/>云何。斯陀含。當修行之時。若預作得果之念。便得
<lb ed="X" n="0739c05"/><lb ed="R040" n="0220a02"/>斯陀含果否。須菩提曰。不也。世尊。何以故。斯陀含
<lb ed="X" n="0739c06"/><lb ed="R040" n="0220a03"/>色身一往住天上。一來生人間。雖曰一往一來。而
<lb ed="X" n="0739c07"/><lb ed="R040" n="0220a04"/>心無所得。不著生滅之相。實無往來。謂之斯陀含。
<lb ed="X" n="0739c08"/><lb ed="R040" n="0220a05"/>其以是與。佛曰。須菩提。於意云何。阿那含當修行
<lb ed="X" n="0739c09"/><lb ed="R040" n="0220a06"/>之時。若預作得果之念。便得阿那含果否。須菩提
<lb ed="X" n="0739c10"/><lb ed="R040" n="0220a07"/>曰。不也。世尊。何以故。阿那含。內無欲心。外無欲境。
<lb ed="X" n="0739c11"/><lb ed="R040" n="0220a08"/>不來世界受生。名爲不來。而心無所得。不著不來
<lb ed="X" n="0739c12"/><lb ed="R040" n="0220a09"/>之相。謂之阿那含。其以斯與。佛曰。須菩提。於意云
<lb ed="X" n="0739c13"/><lb ed="R040" n="0220a10"/>何。阿羅漢。當修行之時。若預作得果之念。便得阿
<lb ed="X" n="0739c14"/><lb ed="R040" n="0220a11"/>羅漢道否。須菩提曰。不也。世尊。何以故。阿羅漢。萬
<lb ed="X" n="0739c15"/><lb ed="R040" n="0220a12"/>緣悉淨。無煩惱可斷。無貪瞋可離。無得果之心也。
<lb ed="X" n="0739c16"/><lb ed="R040" n="0220a13"/>旣無得果之心。卽無道可得無法可名矣。謂之阿
<lb ed="X" n="0739c17"/><lb ed="R040" n="0220a14"/>羅漢。其以斯與。世尊。若此四等之阿羅漢。稍萌所
<lb ed="X" n="0739c18"/><lb ed="R040" n="0220a15"/>得於心。謂我之修行。可以得阿羅漢道。卽著我人
<lb ed="X" n="0739c19"/><lb ed="R040" n="0220a16"/>衆生壽者四相。尙得謂之阿羅漢乎。卽如弟子當
<lb ed="X" n="0739c20"/><lb ed="R040" n="0220a17"/>日。會蒙我佛許過謂哉。與人無競。與物無忤。遠離
<lb ed="X" n="0739c21"/><lb ed="R040" n="0220a18"/>邪見。得無諍三昧。在大衆之中。極爲難得。是第一
<lb ed="X" n="0739c22"/><lb ed="R040" n="0220b01"/>離欲阿羅漢。世尊所以許我爲第一離欲阿羅漢
<lb ed="X" n="0739c23"/><lb ed="R040" n="0220b02"/>者。以我不存得果之念故也。若我稍存得果之念。
<lb ed="X" n="0739c24"/><lb ed="R040" n="0220b03"/>謂我可以得阿羅漢道。則此心便有所著。世尊不
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0740a" n="0740a"/>
<lb ed="X" n="0740a01"/><lb ed="R040" n="0220b04"/>應稱我爲樂阿蘭那行者矣。以我樂阿蘭那行而
<lb ed="X" n="0740a02"/><lb ed="R040" n="0220b05"/>實無所行。故佛深契之。而以樂阿蘭那行名之也。
<lb ed="X" n="0740a03"/><lb ed="R040" n="0220b06"/>則凡欲得果者。可不去其所得之心哉。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0740a04"/><lb ed="R040" n="0220b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">莊嚴淨土分第十</cb:mulu><head>○莊嚴淨土分第十<note place="inline">成就莊嚴淨明心地</note></head>
<lb ed="X" n="0740a05"/><lb ed="R040" n="0220b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0740a0501">佛吿須菩提。於意云何。如來昔在然燈佛所。於法有
<lb ed="X" n="0740a06"/><lb ed="R040" n="0220b09"/>所得不。不也。世尊。如來在。然燈佛所。於法實無所得。
<lb ed="X" n="0740a07"/><lb ed="R040" n="0220b10"/>須菩提。於意云何。菩薩莊嚴佛土不。不也。世尊。何以
<lb ed="X" n="0740a08"/><lb ed="R040" n="0220b11"/>故。莊嚴佛土者。卽非莊嚴。是名莊嚴。是故須菩提。諸
<lb ed="X" n="0740a09"/><lb ed="R040" n="0220b12"/>菩薩摩訶薩。應如是生淸淨心。不應住色生心。不應
<lb ed="X" n="0740a10"/><lb ed="R040" n="0220b13"/>住聲香味觸法生心。應無所住而生其心。須菩提。譬
<lb ed="X" n="0740a11"/><lb ed="R040" n="0220b14"/>如有人身如<name role="" type="person">須彌山</name>王。於意云何。是身爲大不。須菩
<lb ed="X" n="0740a12"/><lb ed="R040" n="0220b15"/>提言甚大。世尊。何以故。佛說非身。是名大身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0740a13"/><lb ed="R040" n="0220b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0740a1301">【註】如來。佛自稱也。然燈佛。釋迦牟尼授記之師。一
<lb ed="X" n="0740a14"/><lb ed="R040" n="0220b17"/>大世界。必有一佛設化。故曰。佛土莊嚴。如寫經造
<lb ed="X" n="0740a15"/><lb ed="R040" n="0220b18"/>寺。供養布施之類。是故須菩提諸菩薩。皆槪稱也。
<lb ed="X" n="0740a16"/><lb ed="R040" n="0221a01"/>應無所住而生其心者。謂心當住於無所住處也。
<lb ed="X" n="0740a17"/><lb ed="R040" n="0221a02"/><name role="" type="person">須彌山</name>。高廣三百三十六萬里。爲衆山之王。非身
<lb ed="X" n="0740a18"/><lb ed="R040" n="0221a03"/>法身也。乃如如不動之眞心。</p>
<lb ed="X" n="0740a19"/><lb ed="R040" n="0221a04"/><p xml:id="pX25p0740a1901">【講】前須菩提。自言所證之果。旣不存得心矣。佛終
<lb ed="X" n="0740a20"/><lb ed="R040" n="0221a05"/>恐其所得之心未盡。故又從而點化之曰。須菩提。
<lb ed="X" n="0740a21"/><lb ed="R040" n="0221a06"/>於意云何。爾謂我昔日在然燈佛所受記。於法有
<lb ed="X" n="0740a22"/><lb ed="R040" n="0221a07"/>所得否。須菩提曰。不也。世尊。如來一心淸淨。雖在
<lb ed="X" n="0740a23"/><lb ed="R040" n="0221a08"/>然燈佛所受記。於法實無所得也。佛曰。一大世界。
<lb ed="X" n="0740a24"/><lb ed="R040" n="0221a09"/>必有一佛設化。故謂之佛土。不知菩薩居是土。亦
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0740b" n="0740b"/>
<lb ed="X" n="0740b01"/><lb ed="R040" n="0221a10"/>寫經造寺。供養布施。使佛土莊嚴否。須菩提曰。不
<lb ed="X" n="0740b02"/><lb ed="R040" n="0221a11"/>也。世尊。莊嚴。不過外相。於自性無涉。菩薩必不爲
<lb ed="X" n="0740b03"/><lb ed="R040" n="0221a12"/>此也。何以故。葢佛土。卽淨土也。淨土。不事修飾。所
<lb ed="X" n="0740b04"/><lb ed="R040" n="0221a13"/>謂莊嚴者。非眞莊嚴也。不過虗名爲莊嚴而<anchor xml:id="nkr_note_add_0740b0401" n="0740b0401"/><anchor xml:id="beg0740b0401" n="0740b0401"/>已<anchor xml:id="end0740b0401"/>。是
<lb ed="X" n="0740b05"/><lb ed="R040" n="0221a14"/>故吾敎之。須菩提。諸菩薩雖性量廣大。俱應如是
<lb ed="X" n="0740b06"/><lb ed="R040" n="0221a15"/>生淸淨之心。淸淨云何。不應住於有形色者而生
<lb ed="X" n="0740b07"/><lb ed="R040" n="0221a16"/>心。不應住於有聲音馨香滋味。及觸與法而生心。
<lb ed="X" n="0740b08"/><lb ed="R040" n="0221a17"/>惟應屛絕六塵。於無所住處。而生其心也。佛又曰。
<lb ed="X" n="0740b09"/><lb ed="R040" n="0221a18"/>須菩提譬如有人。身似<name role="" type="person">須彌山</name>王。爾之意以爲大
<lb ed="X" n="0740b10"/><lb ed="R040" n="0221b01"/>否。須菩提曰。甚大。世尊。但此身雖大。究不定爲大。
<lb ed="X" n="0740b11"/><lb ed="R040" n="0221b02"/>何以故。凡有形相者。皆屬有盡。色身縱如<name role="" type="person">須彌山</name>
<lb ed="X" n="0740b12"/><lb ed="R040" n="0221b03"/>王。畢竟還有生滅。必如佛所說之非身。方可名爲
<lb ed="X" n="0740b13"/><lb ed="R040" n="0221b04"/>大身耳。夫非身者。法身也。卽眞心也。可以包太虗
<lb ed="X" n="0740b14"/><lb ed="R040" n="0221b05"/>藏世界。豈僅如<name role="" type="person">須彌山</name>王而<anchor xml:id="nkr_note_add_0740b1401" n="0740b1401"/><anchor xml:id="beg0740b1401" n="0740b1401"/>已<anchor xml:id="end0740b1401"/>哉。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0740b15"/><lb ed="R040" n="0221b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無爲福勝分第十一</cb:mulu><head>○無爲福勝分第十一<note place="inline">修無爲福勝於布施</note></head>
<lb ed="X" n="0740b16"/><lb ed="R040" n="0221b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0740b1601">須菩提。如恒河中所有沙數。如是沙等恒河於意云
<lb ed="X" n="0740b17"/><lb ed="R040" n="0221b08"/>何。是諸恒河沙。寧爲多不。須菩提言。甚多。世尊。但諸
<lb ed="X" n="0740b18"/><lb ed="R040" n="0221b09"/>恒河。尙多無數。何況其沙。須菩提。我今實言吿汝。若
<lb ed="X" n="0740b19"/><lb ed="R040" n="0221b10"/>有善男子。善女人。以七寶滿爾所恒河沙數。三千大
<lb ed="X" n="0740b20"/><lb ed="R040" n="0221b11"/>千世界。以用布施。得福多不。須菩提言。甚多。世尊。佛
<lb ed="X" n="0740b21"/><lb ed="R040" n="0221b12"/>吿須菩提。若善男子。善女人。於此經中。乃至受持四
<lb ed="X" n="0740b22"/><lb ed="R040" n="0221b13"/>句偈等。爲他人說。而此福德勝前福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0740b23"/><lb ed="R040" n="0221b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0740b2301">【註】恒河周四十里。在西土。人所共見。故佛取以爲
<lb ed="X" n="0740b24"/><lb ed="R040" n="0221b15"/>喩。等。同也。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0740c" n="0740c"/>
<lb ed="X" n="0740c01"/><lb ed="R040" n="0221b16"/><p xml:id="pX25p0740c0101">【講】前第八分。言三千大千世界。七寶以用布施。不
<lb ed="X" n="0740c02"/><lb ed="R040" n="0221b17"/>如持經。佛又推廣其義而言曰。須菩提。恒河。周四
<lb ed="X" n="0740c03"/><lb ed="R040" n="0221b18"/>十里。可謂大矣。其中所有沙數。難以悉計。若一沙
<lb ed="X" n="0740c04"/><lb ed="R040" n="0222a01"/>各爲一河俱等於恒河之大。爾之意。以爲此諸恒
<lb ed="X" n="0740c05"/><lb ed="R040" n="0222a02"/>河之沙。寧爲多否。須菩提曰。甚多。世尊。一沙卽爲
<lb ed="X" n="0740c06"/><lb ed="R040" n="0222a03"/>一河。一河各有其沙。河尙無數。何況其沙乎。佛曰。
<lb ed="X" n="0740c07"/><lb ed="R040" n="0222a04"/>須菩提。我今實言吿汝。若有善男子。善女人。將七
<lb ed="X" n="0740c08"/><lb ed="R040" n="0222a05"/>寶滿爾所說恒河沙數。三千大千世界。以用布施。
<lb ed="X" n="0740c09"/><lb ed="R040" n="0222a06"/>是人得福可云多否。須菩提曰。甚多世尊。佛曰。布
<lb ed="X" n="0740c10"/><lb ed="R040" n="0222a07"/>施得福雖多。究竟不若持經。若善男子善女人。於
<lb ed="X" n="0740c11"/><lb ed="R040" n="0222a08"/>此經中。乃至四句偈等非特受持。自見其性。且爲
<lb ed="X" n="0740c12"/><lb ed="R040" n="0222a09"/>他人解說。使之亦見其性。則彼此共證無上妙道。
<lb ed="X" n="0740c13"/><lb ed="R040" n="0222a10"/>此種福德。視彼七寶布施福德。豈不相懸萬萬乎。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0740c14"/><lb ed="R040" n="0222a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">尊重正敎分第十二</cb:mulu><head>○尊重正敎分第十二<note place="inline">受持正敎天人尊重</note></head>
<lb ed="X" n="0740c15"/><lb ed="R040" n="0222a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0740c1501">復次須菩提。隨說是經乃至四句偈等。當知此處。一
<lb ed="X" n="0740c16"/><lb ed="R040" n="0222a13"/>切世間天人阿修羅。皆應供養如佛塔廟。何況有人
<lb ed="X" n="0740c17"/><lb ed="R040" n="0222a14"/>盡能受持讀誦。須菩提。當知是人。成就最上第一希
<lb ed="X" n="0740c18"/><lb ed="R040" n="0222a15"/>有之法。若是經典。所在之處。卽爲有佛。若尊重弟子。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0740c19"/><lb ed="R040" n="0222a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0740c1901">【註】隨說隨順衆生而爲說法。心無分別也。此處卽
<lb ed="X" n="0740c20"/><lb ed="R040" n="0222a17"/>此心也。世間世上之人。天人。天上之人。阿修羅。阿。
<lb ed="X" n="0740c21"/><lb ed="R040" n="0222a18"/>無也。羅。衆也。卽不修之衆生魔王等類是也。殯佛
<lb ed="X" n="0740c22"/><lb ed="R040" n="0222b01"/>之身爲塔。供佛之像爲廟。尊重弟子。弟子中之可
<lb ed="X" n="0740c23"/><lb ed="R040" n="0222b02"/>尊可重者。若諸菩薩是也。</p>
<lb ed="X" n="0740c24"/><lb ed="R040" n="0222b03"/><p xml:id="pX25p0740c2401">【講】上言特說福德。勝於布施。則經不可不說。故佛
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0741a" n="0741a"/>
<lb ed="X" n="0741a01"/><lb ed="R040" n="0222b04"/>又呼須菩提曰。經功甚大。不可思議。如有善信之
<lb ed="X" n="0741a02"/><lb ed="R040" n="0222b05"/>人。隨順衆生高下。逢凡說凡。逢聖說聖。爲之講解
<lb ed="X" n="0741a03"/><lb ed="R040" n="0222b06"/>是經。乃至四句偈等。多方演說。當知說經一偈之
<lb ed="X" n="0741a04"/><lb ed="R040" n="0222b07"/>處。一切世間天人阿修羅。皆當以香華瓔珞幢幡
<lb ed="X" n="0741a05"/><lb ed="R040" n="0222b08"/>寶葢。香油酥燈。恭敬供養是人。如藏佛身之塔與
<lb ed="X" n="0741a06"/><lb ed="R040" n="0222b09"/>供佛像之廟一般。何況有人盡能受持讀誦一經
<lb ed="X" n="0741a07"/><lb ed="R040" n="0222b10"/>全文者乎。須菩提。當知是人所成就者。爲世間第
<lb ed="X" n="0741a08"/><lb ed="R040" n="0222b11"/>一希有之法。若是經所在之處。便是佛在之處。人
<lb ed="X" n="0741a09"/><lb ed="R040" n="0222b12"/>皆淸淨奉持。卽與佛無異。與可尊可重之弟子。諸
<lb ed="X" n="0741a10"/><lb ed="R040" n="0222b13"/>大菩薩無異矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0741a11"/><lb ed="R040" n="0222b14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">如法受持分第十三</cb:mulu><head>○如法受持分第十三<note place="inline">當如此法承受行持</note></head>
<lb ed="X" n="0741a12"/><lb ed="R040" n="0222b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0741a1201">爾時須菩提白佛言。世尊。當何名此經。我等云何奉
<lb ed="X" n="0741a13"/><lb ed="R040" n="0222b16"/>持。佛吿須菩提。是經名爲金剛般若波羅蜜。以是名
<lb ed="X" n="0741a14"/><lb ed="R040" n="0222b17"/>字。汝當奉持。所以者何。須菩提。佛說般若波羅蜜。卽
<lb ed="X" n="0741a15"/><lb ed="R040" n="0222b18"/>非般若波羅蜜。是名般若波羅蜜。須菩提。於意云何。
<lb ed="X" n="0741a16"/><lb ed="R040" n="0223a01"/>如來有所說法不。須菩提白佛言。世尊。如來無所說。
<lb ed="X" n="0741a17"/><lb ed="R040" n="0223a02"/>須菩提於意云何。三千大千世界。所有微塵。是爲多
<lb ed="X" n="0741a18"/><lb ed="R040" n="0223a03"/>不。須菩提言。甚多。世尊。須菩提。諸微塵。如來說非微
<lb ed="X" n="0741a19"/><lb ed="R040" n="0223a04"/>塵。是名微塵。如來說世界非世界。是名世界。須菩提。
<lb ed="X" n="0741a20"/><lb ed="R040" n="0223a05"/>於意云何。可以三十二相見如來不。不也。世尊。不可
<lb ed="X" n="0741a21"/><lb ed="R040" n="0223a06"/>以三十二相得見如來。何以故。如來說三十二相。卽
<lb ed="X" n="0741a22"/><lb ed="R040" n="0223a07"/>是非相。是名三十二相。須菩提。若有善男子。善女人。
<lb ed="X" n="0741a23"/><lb ed="R040" n="0223a08"/>以恒河沙等身命布施。若復有人。於此經中。乃至受
<lb ed="X" n="0741a24"/><lb ed="R040" n="0223a09"/>持四句偈等。爲他人說。其福甚多。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0741b" n="0741b"/>
<lb ed="X" n="0741b01"/><lb ed="R040" n="0223a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0741b0101">【註】微塵。塵中之微者。譬衆生妄念之多也。佛分身
<lb ed="X" n="0741b02"/><lb ed="R040" n="0223a11"/>成化。於諸世界之中。示現無邊大神力。使一切衆
<lb ed="X" n="0741b03"/><lb ed="R040" n="0223a12"/>生。在塵離塵。在世出世。故云非微塵非世界。三十
<lb ed="X" n="0741b04"/><lb ed="R040" n="0223a13"/>二相莊嚴端好。指全身而言。俗本謂頭如何。脚如
<lb ed="X" n="0741b05"/><lb ed="R040" n="0223a14"/>何。未免太拘。葢佛不一佛相不一相故也。末言布
<lb ed="X" n="0741b06"/><lb ed="R040" n="0223a15"/>施不如持經。重言以結上文之意。</p>
<lb ed="X" n="0741b07"/><lb ed="R040" n="0223a16"/><p xml:id="pX25p0741b0701">【講】須菩提白佛言。世尊。持說是經。成就希有之法。
<lb ed="X" n="0741b08"/><lb ed="R040" n="0223a17"/>旣聞命矣。不識此經當以何命名。我等云何受持
<lb ed="X" n="0741b09"/><lb ed="R040" n="0223a18"/>乎。願明以敎我。佛曰。須菩提。是經當名爲金剛般
<lb ed="X" n="0741b10"/><lb ed="R040" n="0223b01"/>若波羅蜜。葢明是經者。其智慧如金剛之堅利。斷
<lb ed="X" n="0741b11"/><lb ed="R040" n="0223b02"/>絕外妄。直達諸佛菩薩之彼岸也。以是名字。汝其
<lb ed="X" n="0741b12"/><lb ed="R040" n="0223b03"/>遵奉而持守之。然眞性本空。無可執著。智慧達彼
<lb ed="X" n="0741b13"/><lb ed="R040" n="0223b04"/>岸之說。吾性中亦豈有是哉。何以故。須菩提。佛所
<lb ed="X" n="0741b14"/><lb ed="R040" n="0223b05"/>說般若波羅蜜。實非般若波羅蜜。不過虗名爲般
<lb ed="X" n="0741b15"/><lb ed="R040" n="0223b06"/>若波羅蜜。以引誘衆生耳。眞性本來淸淨。如此則
<lb ed="X" n="0741b16"/><lb ed="R040" n="0223b07"/>知一切諸法。總屬外相。更有何法可說乎。吾試問
<lb ed="X" n="0741b17"/><lb ed="R040" n="0223b08"/>爾。如來有所說法否。須菩提曰。如來萬法皆空。有
<lb ed="X" n="0741b18"/><lb ed="R040" n="0223b09"/>何可說。卽不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0741b1801" n="0741b1801"/><anchor xml:id="beg0741b1801" n="0741b1801"/>已<anchor xml:id="end0741b1801"/>而有說。亦與無說等也。佛曰。須
<lb ed="X" n="0741b19"/><lb ed="R040" n="0223b10"/>菩提於意云何。三千大千世界。所有微塵。是爲多
<lb ed="X" n="0741b20"/><lb ed="R040" n="0223b11"/>否。須菩提曰甚多世尊。佛曰。須菩提。我今明言吿
<lb ed="X" n="0741b21"/><lb ed="R040" n="0223b12"/>汝。微塵雖多。而無定體。世界雖大。數盡則壞。皆爲
<lb ed="X" n="0741b22"/><lb ed="R040" n="0223b13"/>虗妄。如來所說微塵。非眞實微塵。是虗名爲微塵。
<lb ed="X" n="0741b23"/><lb ed="R040" n="0223b14"/>如來所說世界。非眞實世界。是虗名爲世界。惟眞
<lb ed="X" n="0741b24"/><lb ed="R040" n="0223b15"/>性至眞至實。自古及今。無變無壞也。去眞性。卽法
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0741c" n="0741c"/>
<lb ed="X" n="0741c01"/><lb ed="R040" n="0223b16"/>相。非身相也。佛恐須菩提不解。故又曰。須菩提於
<lb ed="X" n="0741c02"/><lb ed="R040" n="0223b17"/>意云何。可以三十二相見如來否。須菩提曰。不也。
<lb ed="X" n="0741c03"/><lb ed="R040" n="0223b18"/>世尊。不可以三十二相見如來。佛曰。三十二相。乃
<lb ed="X" n="0741c04"/><lb ed="R040" n="0224a01"/>現具之色身。而不可以此見如來者。此何故哉。葢
<lb ed="X" n="0741c05"/><lb ed="R040" n="0224a02"/>如來雖現色身。涅槃則盡。不能久存。如來說三十
<lb ed="X" n="0741c06"/><lb ed="R040" n="0224a03"/>二相。非眞實相。是虗名爲三十二相。由斯以觀。色
<lb ed="X" n="0741c07"/><lb ed="R040" n="0224a04"/>身旣屬空虗。則著相布施。獲福寧有幾何。益信持
<lb ed="X" n="0741c08"/><lb ed="R040" n="0224a05"/>說之福勝矣。須菩提。若有善男子。善女人。捨身命
<lb ed="X" n="0741c09"/><lb ed="R040" n="0224a06"/>布施。倂恒河沙佈施。俱屬著相因果。何益於事。若
<lb ed="X" n="0741c10"/><lb ed="R040" n="0224a07"/>復有人。於此經中。乃至受持四句偈等。爲他人說。
<lb ed="X" n="0741c11"/><lb ed="R040" n="0224a08"/>自利利他。其福甚多。可見人法兩空。吾前言所謂
<lb ed="X" n="0741c12"/><lb ed="R040" n="0224a09"/>不著相布施。於此益信矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0741c13"/><lb ed="R040" n="0224a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">離相寂滅分第十四</cb:mulu><head>○離相寂滅分第十四<note place="inline">離諸形相自得寂滅</note></head>
<lb ed="X" n="0741c14"/><lb ed="R040" n="0224a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0741c1401">爾時須菩提。聞說是經。深解義趣。涕淚悲泣而白佛
<lb ed="X" n="0741c15"/><lb ed="R040" n="0224a12"/>言。希有世尊。佛說如是甚深經典。我從昔來所得慧
<lb ed="X" n="0741c16"/><lb ed="R040" n="0224a13"/>眼。未曾得聞如是之經。世尊。若復有人。得聞是經信
<lb ed="X" n="0741c17"/><lb ed="R040" n="0224a14"/>心淸淨。卽生實相。當知是人成就第一希有功德。世
<lb ed="X" n="0741c18"/><lb ed="R040" n="0224a15"/>尊。是實相者。卽是非相。是故如來說名實相。世尊。我
<lb ed="X" n="0741c19"/><lb ed="R040" n="0224a16"/>今得聞如是經典。信解受持。不足爲難。若當來世。後
<lb ed="X" n="0741c20"/><lb ed="R040" n="0224a17"/>五百歲。其有衆生得聞是經。信解受持。是人卽爲第
<lb ed="X" n="0741c21"/><lb ed="R040" n="0224a18"/>一希有。何以故。此人無我相無人相無衆生相無壽
<lb ed="X" n="0741c22"/><lb ed="R040" n="0224b01"/>者相。所以者何。我相卽是非相。人相。衆生相。壽者相。
<lb ed="X" n="0741c23"/><lb ed="R040" n="0224b02"/>卽是非相。何以故。離一切諸相。卽名諸佛。佛吿須菩
<lb ed="X" n="0741c24"/><lb ed="R040" n="0224b03"/>提。如是如是。若復有人。得聞是經。不驚不怖不畏。當
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0742a" n="0742a"/>
<lb ed="X" n="0742a01"/><lb ed="R040" n="0224b04"/>知是人。甚爲希有。何以故。須菩提。如來說第一波羅
<lb ed="X" n="0742a02"/><lb ed="R040" n="0224b05"/>蜜。卽非第一波羅蜜。是名第一波羅蜜。須菩提。忍辱
<lb ed="X" n="0742a03"/><lb ed="R040" n="0224b06"/>波羅蜜。如來說非忍辱波羅蜜。是名忍辱波羅蜜。何
<lb ed="X" n="0742a04"/><lb ed="R040" n="0224b07"/>以故。須菩提。如我昔爲歌利王割截身體。我於爾時。
<lb ed="X" n="0742a05"/><lb ed="R040" n="0224b08"/>無我相。無人相。無衆生相。無壽者相。何以故。我於往
<lb ed="X" n="0742a06"/><lb ed="R040" n="0224b09"/>昔節節支解時。若有我相人相衆生相壽者相。應生
<lb ed="X" n="0742a07"/><lb ed="R040" n="0224b10"/>瞋恨。須菩提。又念過去於五百世。作忍辱仙人。於爾
<lb ed="X" n="0742a08"/><lb ed="R040" n="0224b11"/>所世。無我相。無人相。無衆生相。無壽者相。是故須菩
<lb ed="X" n="0742a09"/><lb ed="R040" n="0224b12"/>提。菩薩應離一切相。發阿耨多羅三藐三菩提心。不
<lb ed="X" n="0742a10"/><lb ed="R040" n="0224b13"/>應住色生心。不應住聲香味觸法生心。應生無所住
<lb ed="X" n="0742a11"/><lb ed="R040" n="0224b14"/>心。若心有住。卽爲非住。是故佛說菩薩心。不應住色
<lb ed="X" n="0742a12"/><lb ed="R040" n="0224b15"/>布施。須菩提。菩薩爲利益一切衆生故。應如是布施。
<lb ed="X" n="0742a13"/><lb ed="R040" n="0224b16"/>如來說一切諸相。卽是非相。又說一切衆生。卽非衆
<lb ed="X" n="0742a14"/><lb ed="R040" n="0224b17"/>生。須菩提。如來是眞語者實語者如語者不誑語者
<lb ed="X" n="0742a15"/><lb ed="R040" n="0224b18"/>不異語者。須菩提。如來所得法。此法無實無虗。須菩
<lb ed="X" n="0742a16"/><lb ed="R040" n="0225a01"/>提。若菩薩心住於法而行布施。如人入暗卽無所見。
<lb ed="X" n="0742a17"/><lb ed="R040" n="0225a02"/>若菩薩心不住法而行布施。如人有目日光明照。見
<lb ed="X" n="0742a18"/><lb ed="R040" n="0225a03"/>種種色。須菩提。當來之世。若有善男子善女人。能於
<lb ed="X" n="0742a19"/><lb ed="R040" n="0225a04"/>此經。受持讀誦。卽爲如來以佛智慧。悉知是人。悉見
<lb ed="X" n="0742a20"/><lb ed="R040" n="0225a05"/>是人。皆得成就無量無邊功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0742a21"/><lb ed="R040" n="0225a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0742a2101">【註】實相。法身也。前屢言福德。此獨言功德者。葢功
<lb ed="X" n="0742a22"/><lb ed="R040" n="0225a07"/>成果滿。福不足道也。波羅蜜有十種。一布施。二持
<lb ed="X" n="0742a23"/><lb ed="R040" n="0225a08"/>戒。三忍辱。四精進。五禪定。六智慧。七慈。八悲。九方
<lb ed="X" n="0742a24"/><lb ed="R040" n="0225a09"/>便。十不退。今云第一波羅蜜者。指布施而言也。非
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0742b" n="0742b"/>
<lb ed="X" n="0742b01"/><lb ed="R040" n="0225a10"/>第一波羅蜜者。拂去假名不住於相也。下言非忍
<lb ed="X" n="0742b02"/><lb ed="R040" n="0225a11"/>辱波羅蜜。亦是此意。梵語歌利王。華言無道極惡
<lb ed="X" n="0742b03"/><lb ed="R040" n="0225a12"/>君也。歌者慧也。利者刀也。王者心也。是用慧刀。斷
<lb ed="X" n="0742b04"/><lb ed="R040" n="0225a13"/>除無明煩惱之心也。割截支解等句。俱係喩意。不
<lb ed="X" n="0742b05"/><lb ed="R040" n="0225a14"/>可認作實有其事。應生無所住心者。謂凡有住著
<lb ed="X" n="0742b06"/><lb ed="R040" n="0225a15"/>處。不得起心也。此卽第十分之義。而推廣言之。</p>
<lb ed="X" n="0742b07"/><lb ed="R040" n="0225a16"/><p xml:id="pX25p0742b0701">【講】上言受持之法。爾時須菩提。深解無相義趣。涕
<lb ed="X" n="0742b08"/><lb ed="R040" n="0225a17"/>淚悲泣。傷値遇之晚。白佛言。希有世尊。佛說如是
<lb ed="X" n="0742b09"/><lb ed="R040" n="0225a18"/>甚深經典。我從昔來修行。雖其慧眼。聞法甚多。未
<lb ed="X" n="0742b10"/><lb ed="R040" n="0225b01"/>曾有如是之妙者。世尊。若復有人。得聞是經。生篤
<lb ed="X" n="0742b11"/><lb ed="R040" n="0225b02"/>信心。湛然淸淨。則色身中。有法身。卽生如來實相。
<lb ed="X" n="0742b12"/><lb ed="R040" n="0225b03"/>此人成就功德。識爲第一希有。世尊是實相者譬
<lb ed="X" n="0742b13"/><lb ed="R040" n="0225b04"/>若大虗。所謂有相。卽是非相。是故如來所說實相。
<lb ed="X" n="0742b14"/><lb ed="R040" n="0225b05"/>總屬鏡華水月。豈眞有實相之可名哉。世尊。我今
<lb ed="X" n="0742b15"/><lb ed="R040" n="0225b06"/>聞是經典。信而不惑。解而不疑。受而不辭。持而不
<lb ed="X" n="0742b16"/><lb ed="R040" n="0225b07"/>厭。不足爲難。若當來世。五百歲後。其有衆生聞是
<lb ed="X" n="0742b17"/><lb ed="R040" n="0225b08"/>經者。亦能信解受持。此人卽爲第一希有。何也。此
<lb ed="X" n="0742b18"/><lb ed="R040" n="0225b09"/>人依是經修行。屛除妄念。不著諸相。無我相。無人
<lb ed="X" n="0742b19"/><lb ed="R040" n="0225b10"/>相。無衆生相。無壽者相。所以者何。我相。卽是非相。
<lb ed="X" n="0742b20"/><lb ed="R040" n="0225b11"/>人相。衆生相。壽者相。卽是非相。何以故。葢了悟四
<lb ed="X" n="0742b21"/><lb ed="R040" n="0225b12"/>相皆空。方能離一切諸相。成無上菩提。名爲諸佛
<lb ed="X" n="0742b22"/><lb ed="R040" n="0225b13"/>不難矣。佛曰。須菩提。信如爾之言也。葢大乘之法。
<lb ed="X" n="0742b23"/><lb ed="R040" n="0225b14"/>非具大乘根器者。聞之未免驚焉而恐懼不寧。怖
<lb ed="X" n="0742b24"/><lb ed="R040" n="0225b15"/>焉而憂疑不定。畏焉而退縮不前。若不驚不怖不
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0742c" n="0742c"/>
<lb ed="X" n="0742c01"/><lb ed="R040" n="0225b16"/>畏。諦聽受持。永無退轉。此人甚爲希有。何以故。如
<lb ed="X" n="0742c02"/><lb ed="R040" n="0225b17"/>來到彼岸之法。第一曰布施。次則曰忍辱。如來有
<lb ed="X" n="0742c03"/><lb ed="R040" n="0225b18"/>布施之名。而不著布施之相。是知如來所說。第一
<lb ed="X" n="0742c04"/><lb ed="R040" n="0226a01"/>波羅蜜。卽非第一波羅蜜。不過假名爲第一波羅
<lb ed="X" n="0742c05"/><lb ed="R040" n="0226a02"/>蜜而<anchor xml:id="nkr_note_add_0742c0501" n="0742c0501"/><anchor xml:id="beg0742c0501" n="0742c0501"/>已<anchor xml:id="end0742c0501"/>。如來有忍辱之名。而不著忍辱之相。是知
<lb ed="X" n="0742c06"/><lb ed="R040" n="0226a03"/>如來所說。忍辱波羅蜜。卽非忍辱波羅蜜。不過假
<lb ed="X" n="0742c07"/><lb ed="R040" n="0226a04"/>名爲忍辱波羅蜜而<anchor xml:id="nkr_note_add_0742c0701" n="0742c0701"/><anchor xml:id="beg0742c0701" n="0742c0701"/>已<anchor xml:id="end0742c0701"/>。由斯以觀。人苟不驚。不怖。
<lb ed="X" n="0742c08"/><lb ed="R040" n="0226a05"/>不畏。則布施忍辱。二相皆空。諸相從此俱空。謂爲
<lb ed="X" n="0742c09"/><lb ed="R040" n="0226a06"/>希有。寧爲過與。卽如我昔日會爲歌利王。割截身
<lb ed="X" n="0742c10"/><lb ed="R040" n="0226a07"/>體。若非得無相妙義。則被伊節節支解時。應生瞋
<lb ed="X" n="0742c11"/><lb ed="R040" n="0226a08"/>恨心。乃我則毫無瞋恨。以忍辱力。身復如故。非惟
<lb ed="X" n="0742c12"/><lb ed="R040" n="0226a09"/>無苦。且復樂也。然忍辱豈僅一世哉。又念過去五
<lb ed="X" n="0742c13"/><lb ed="R040" n="0226a10"/>百世後。作忍辱仙人。於爾所世。雖遇外侮。亦無我
<lb ed="X" n="0742c14"/><lb ed="R040" n="0226a11"/>相人相衆生相壽者相。此豈獨我然哉。須菩提。凡
<lb ed="X" n="0742c15"/><lb ed="R040" n="0226a12"/>屬吾敎之諸菩薩。俱應離一切相。發無上正等正
<lb ed="X" n="0742c16"/><lb ed="R040" n="0226a13"/>覺心。不應住於色而生心。不應住於聲香味觸法
<lb ed="X" n="0742c17"/><lb ed="R040" n="0226a14"/>而生心。應生無所住之心。若心有住。則住非所當
<lb ed="X" n="0742c18"/><lb ed="R040" n="0226a15"/>住。卽爲非住。而非菩薩之心矣。所以古之如來。甞
<lb ed="X" n="0742c19"/><lb ed="R040" n="0226a16"/>有言曰。菩薩之心。莫不欲布施。但衆苦之本。眼根
<lb ed="X" n="0742c20"/><lb ed="R040" n="0226a17"/>不淨爲先。不應住於色而爲之布施也。須菩提。菩
<lb ed="X" n="0742c21"/><lb ed="R040" n="0226a18"/>薩布施。原爲利益一切衆生。若心住於色。便是眼
<lb ed="X" n="0742c22"/><lb ed="R040" n="0226b01"/>有財物。則布施有時而窮。故應如是無住相布施。
<lb ed="X" n="0742c23"/><lb ed="R040" n="0226b02"/>方獲眞利益。然心無住矣。若稍存施受之念。終爲
<lb ed="X" n="0742c24"/><lb ed="R040" n="0226b03"/>著相。故如來常說一切諸相。畢竟虗妄。而非眞實。
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0743a" n="0743a"/>
<lb ed="X" n="0743a01"/><lb ed="R040" n="0226b04"/>卽是非相。又說一切衆生。能悟眞空。離衆生相。卽
<lb ed="X" n="0743a02"/><lb ed="R040" n="0226b05"/>非衆生。須菩提。如來此語。是眞語。而非假也。是實
<lb ed="X" n="0743a03"/><lb ed="R040" n="0226b06"/>語。而非虗也。是如語。而當理也。是非誑語。而欺人
<lb ed="X" n="0743a04"/><lb ed="R040" n="0226b07"/>也。是非異語。而駭聽也。夫一切諸相。旣非眞性所
<lb ed="X" n="0743a05"/><lb ed="R040" n="0226b08"/>有。則一切諸法。又豈眞性所有哉。須菩提。如來所
<lb ed="X" n="0743a06"/><lb ed="R040" n="0226b09"/>得法。爲衆生而說。原非眞實。然又不可不藉此以
<lb ed="X" n="0743a07"/><lb ed="R040" n="0226b10"/>悟眞性。又非虗假。有而不有。無而不無。眞空之妙
<lb ed="X" n="0743a08"/><lb ed="R040" n="0226b11"/>如此。須菩提。若菩薩之心。住於法而行布施。則敎
<lb ed="X" n="0743a09"/><lb ed="R040" n="0226b12"/>化衆生。無由開悟。如人入暗室。昏昏冥冥一無所
<lb ed="X" n="0743a10"/><lb ed="R040" n="0226b13"/>見。若菩薩之心。不住於法而行布施。則敎化衆生。
<lb ed="X" n="0743a11"/><lb ed="R040" n="0226b14"/>皆得開悟。如人有目。又得日光明照。種種諸色。無
<lb ed="X" n="0743a12"/><lb ed="R040" n="0226b15"/>不畢見。夫眞空無相。莫如此經。須菩提。當來之世。
<lb ed="X" n="0743a13"/><lb ed="R040" n="0226b16"/>若有善男子。善女人。能於此經受持讀誦。非但爲
<lb ed="X" n="0743a14"/><lb ed="R040" n="0226b17"/>口耳之功。抑亦究心學之妙。卽爲如來所眷顧。用
<lb ed="X" n="0743a15"/><lb ed="R040" n="0226b18"/>無上智慧。知見是人。而照鑒之。不但利於一身。且
<lb ed="X" n="0743a16"/><lb ed="R040" n="0227a01"/>將普於羣生。不但利於一時。且將及於千萬億劫。
<lb ed="X" n="0743a17"/><lb ed="R040" n="0227a02"/>而無量無邊功德皆得成就矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0743a18"/><lb ed="R040" n="0227a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">持經功德分第十五</cb:mulu><head>○持經功德分第十五<note place="inline">受持此經功德無量</note></head>
<lb ed="X" n="0743a19"/><lb ed="R040" n="0227a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0743a1901">須菩提。若有善男子。善女人。初日分。以恒河沙等身
<lb ed="X" n="0743a20"/><lb ed="R040" n="0227a05"/>布施。中日分。復以恒河沙等身布施。後日分。亦以恒
<lb ed="X" n="0743a21"/><lb ed="R040" n="0227a06"/>河沙等身布施。如是無量。百千萬億劫。以身布施。若
<lb ed="X" n="0743a22"/><lb ed="R040" n="0227a07"/>復有人。聞此經典。信心不逆。其福勝彼。何況書寫受
<lb ed="X" n="0743a23"/><lb ed="R040" n="0227a08"/>持讀誦。爲人解說。須菩提。以要言之。是經有不可思
<lb ed="X" n="0743a24"/><lb ed="R040" n="0227a09"/>議。不可稱量。無邊功德。如來爲發大乘者說。爲發最
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0743b" n="0743b"/>
<lb ed="X" n="0743b01"/><lb ed="R040" n="0227a10"/>上乘者說。若有人能受持讀誦。廣爲人說。如來悉知
<lb ed="X" n="0743b02"/><lb ed="R040" n="0227a11"/>是人。悉見是人。皆得成就不可量不可稱。無有邊。不
<lb ed="X" n="0743b03"/><lb ed="R040" n="0227a12"/>可思議功德。如是人等。卽爲荷擔如來阿耨多羅三
<lb ed="X" n="0743b04"/><lb ed="R040" n="0227a13"/>藐三菩提。何以故。須菩提。若樂小法者。著我見人見
<lb ed="X" n="0743b05"/><lb ed="R040" n="0227a14"/>衆生見壽者見。卽於此經不能聽受讀誦爲人解說。
<lb ed="X" n="0743b06"/><lb ed="R040" n="0227a15"/>須菩提。在在處。處若有此經。一切世間天人阿修羅
<lb ed="X" n="0743b07"/><lb ed="R040" n="0227a16"/>所應供養。當知此處卽爲是塔。皆應恭敬。作禮圍遶。
<lb ed="X" n="0743b08"/><lb ed="R040" n="0227a17"/>以諸華香。而散其處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0743b09"/><lb ed="R040" n="0227a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0743b0901">【註】信心不逆者。生篤信心。不相違背也。乘。車也。阿
<lb ed="X" n="0743b10"/><lb ed="R040" n="0227b01"/>羅漢。獨了生死。不度衆生。謂之小乘緣覺之人。半
<lb ed="X" n="0743b11"/><lb ed="R040" n="0227b02"/>爲人。半爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0743b1101" n="0743b1101"/><anchor xml:id="beg0743b1101" n="0743b1101"/>己<anchor xml:id="end0743b1101"/>。謂之中乘。菩薩普度一切。謂之大乘。
<lb ed="X" n="0743b12"/><lb ed="R040" n="0227b03"/>發猶啓也。最上乘者。兼菩薩而載度之。佛乘也。荷
<lb ed="X" n="0743b13"/><lb ed="R040" n="0227b04"/>擔。仔肩之意。樂。好也。小法。外道也。諸華香。卽法華
<lb ed="X" n="0743b14"/><lb ed="R040" n="0227b05"/>經所載未利靑蓮白蓮等香是也。</p>
<lb ed="X" n="0743b15"/><lb ed="R040" n="0227b06"/><p xml:id="pX25p0743b1501">【講】佛恐世人執忍辱之說。徒以身布施。墮入貪癡
<lb ed="X" n="0743b16"/><lb ed="R040" n="0227b07"/>障中。故呼須菩提曰。若有善男子善女人。初日分。
<lb ed="X" n="0743b17"/><lb ed="R040" n="0227b08"/>寅卯辰時。以恒河沙等身命布施。中日分。巳午未
<lb ed="X" n="0743b18"/><lb ed="R040" n="0227b09"/>時。復以恒河沙等身命布施。後日分。申酉戌時。亦
<lb ed="X" n="0743b19"/><lb ed="R040" n="0227b10"/>以恒河沙等身命布施。如是一日三分歷無量百
<lb ed="X" n="0743b20"/><lb ed="R040" n="0227b11"/>千萬億劫。以身行布施。世間所斷無之事。卽有之。
<lb ed="X" n="0743b21"/><lb ed="R040" n="0227b12"/>亦不過得世間福耳。若復有人。聞是經典。信之於
<lb ed="X" n="0743b22"/><lb ed="R040" n="0227b13"/>心。順而不逆。其所得之福。尙勝於彼。何況更能書
<lb ed="X" n="0743b23"/><lb ed="R040" n="0227b14"/>寫受持讀誦。爲人解說者乎。須菩提。要而言之。此
<lb ed="X" n="0743b24"/><lb ed="R040" n="0227b15"/>經不可以心思。不可以口議。不可以器物稱量。功
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0743c" n="0743c"/>
<lb ed="X" n="0743c01"/><lb ed="R040" n="0227b16"/>德廣大。無有邊際。然非遇發大乘心。發最上乘心
<lb ed="X" n="0743c02"/><lb ed="R040" n="0227b17"/>者。如來斷不與之說也。若果有人受持讀誦。逢凡
<lb ed="X" n="0743c03"/><lb ed="R040" n="0227b18"/>說凡。逢聖說聖。廣爲闡發。便後學。各見性中無相
<lb ed="X" n="0743c04"/><lb ed="R040" n="0228a01"/>之理。則是人心卽是佛。佛卽是心。如來佛智佛慧。
<lb ed="X" n="0743c05"/><lb ed="R040" n="0228a02"/>悉知之。悉見之。皆得成就不可量不可稱。無有邊
<lb ed="X" n="0743c06"/><lb ed="R040" n="0228a03"/>不可思議功德。如來無上菩提。不難以一身荷擔
<lb ed="X" n="0743c07"/><lb ed="R040" n="0228a04"/>之矣。豈樂小法者。所可同日語哉。葢樂小法之人。
<lb ed="X" n="0743c08"/><lb ed="R040" n="0228a05"/>迷於外道。恒著我見人見衆生見壽者見。卽於此
<lb ed="X" n="0743c09"/><lb ed="R040" n="0228a06"/>經。不能聽受讀誦爲人解說。不知此經普度一切。
<lb ed="X" n="0743c10"/><lb ed="R040" n="0228a07"/>至微至妙。須菩提。在在虗處。有此經典。便如摩尼
<lb ed="X" n="0743c11"/><lb ed="R040" n="0228a08"/>寶珠。瑞光燦爛。一切世間。凡在天道人道阿修羅
<lb ed="X" n="0743c12"/><lb ed="R040" n="0228a09"/>道者莫不至心供養。當知此處與藏佛眞身舍利
<lb ed="X" n="0743c13"/><lb ed="R040" n="0228a10"/>寶塔一般。皆應恭敬。作禮圍遶。以諸華香。而散其
<lb ed="X" n="0743c14"/><lb ed="R040" n="0228a11"/>處。所謂一人辨心。諸天辦供者。此類是也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0743c15"/><lb ed="R040" n="0228a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">能淨業障分第十六</cb:mulu><head>○能淨業障分第十六<note place="inline">若能淸淨業障盡消</note></head>
<lb ed="X" n="0743c16"/><lb ed="R040" n="0228a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0743c1601">復次須菩提。若善男子。善女人。受持讀誦此經。若爲
<lb ed="X" n="0743c17"/><lb ed="R040" n="0228a14"/>人輕賤。是人先世罪業。應墮惡道。以今世人輕賤故。
<lb ed="X" n="0743c18"/><lb ed="R040" n="0228a15"/>先世罪業。卽爲消滅。當得阿耨多羅三藐三菩提。須
<lb ed="X" n="0743c19"/><lb ed="R040" n="0228a16"/>菩提。我念過去無量阿僧祗劫。於燃燈佛前。得値八
<lb ed="X" n="0743c20"/><lb ed="R040" n="0228a17"/>百四千萬億那由他諸佛。悉皆供養承事。無空過者。
<lb ed="X" n="0743c21"/><lb ed="R040" n="0228a18"/>若復有人。於後末世。能受持讀誦此經所得功德。於
<lb ed="X" n="0743c22"/><lb ed="R040" n="0228b01"/>我所供養諸佛功德。百分不及一。千萬億分。乃至算
<lb ed="X" n="0743c23"/><lb ed="R040" n="0228b02"/>數譬喩。所不能及。須菩提。若善男子。善女人。於後末
<lb ed="X" n="0743c24"/><lb ed="R040" n="0228b03"/>世。有受持讀誦此經。所得功德。我若具說者。或有人
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0744a" n="0744a"/>
<lb ed="X" n="0744a01"/><lb ed="R040" n="0228b04"/>聞心卽狂亂。狐疑不信。須菩提。當知是經義。不可思
<lb ed="X" n="0744a02"/><lb ed="R040" n="0228b05"/>議。果報亦不可思議。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0744a03"/><lb ed="R040" n="0228b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0744a0301">【註】輕賤。謂疾病貧窮諸衰相。爲人所憎惡也。惡道。
<lb ed="X" n="0744a04"/><lb ed="R040" n="0228b07"/>地獄餓鬼畜生也。梵語阿僧祗。華言無央數。梵語
<lb ed="X" n="0744a05"/><lb ed="R040" n="0228b08"/>那由他。華言一萬萬。具說。詳言也。</p>
<lb ed="X" n="0744a06"/><lb ed="R040" n="0228b09"/><p xml:id="pX25p0744a0601">【講】持誦此經。宜爲天人恭敬供養。而往往不免人
<lb ed="X" n="0744a07"/><lb ed="R040" n="0228b10"/>之輕賤。鮮不以持誦爲無益矣。故佛曰。須菩提。若
<lb ed="X" n="0744a08"/><lb ed="R040" n="0228b11"/>善男子。善女人。受持讀誦此經。反爲人所輕賤。是
<lb ed="X" n="0744a09"/><lb ed="R040" n="0228b12"/>人生前罪業深重。當墮地獄餓鬼畜生三惡道中。
<lb ed="X" n="0744a10"/><lb ed="R040" n="0228b13"/>以今生持誦之功故。祇爲人輕賤而<anchor xml:id="nkr_note_add_0744a1001" n="0744a1001"/><anchor xml:id="beg0744a1001" n="0744a1001"/>已<anchor xml:id="end0744a1001"/>。前生罪業。
<lb ed="X" n="0744a11"/><lb ed="R040" n="0228b14"/>卽爲消滅。來世無上正等正覺佛果當得成就。須
<lb ed="X" n="0744a12"/><lb ed="R040" n="0228b15"/>菩提。卽如我往日曾歷無量無央數劫。於燃燈佛
<lb ed="X" n="0744a13"/><lb ed="R040" n="0228b16"/>前。得遇八百四千萬億。那由他諸佛。悉皆供養承
<lb ed="X" n="0744a14"/><lb ed="R040" n="0228b17"/>事。無空過者。然祇求福而<anchor xml:id="nkr_note_add_0744a1401" n="0744a1401"/><anchor xml:id="beg0744a1401" n="0744a1401"/>已<anchor xml:id="end0744a1401"/>。不能出離苦海。若復
<lb ed="X" n="0744a15"/><lb ed="R040" n="0228b18"/>有人。於後末世。能受持讀誦此經。自悟本性。永脫
<lb ed="X" n="0744a16"/><lb ed="R040" n="0229a01"/>輪迴。其所得功德。以我所供養諸佛功德較之。百
<lb ed="X" n="0744a17"/><lb ed="R040" n="0229a02"/>分不能及其一分。極而千萬億分。乃至算數之多。
<lb ed="X" n="0744a18"/><lb ed="R040" n="0229a03"/>譬如微塵恒沙皆不能及。葢供養爲財施。受財施
<lb ed="X" n="0744a19"/><lb ed="R040" n="0229a04"/>之報者日漸少。而終至於有盡。持誦爲法施。受法
<lb ed="X" n="0744a20"/><lb ed="R040" n="0229a05"/>施之報者。日益增。而終至於成佛。然則此經豈人
<lb ed="X" n="0744a21"/><lb ed="R040" n="0229a06"/>所易聞者乎。須菩提。若善男子。善女人。於後末世。
<lb ed="X" n="0744a22"/><lb ed="R040" n="0229a07"/>有受持讀誦此經者。其所得功德。我若詳言其妙。
<lb ed="X" n="0744a23"/><lb ed="R040" n="0229a08"/>下根之人聞之。甚者心卽狂亂。次者狐疑不信。皆
<lb ed="X" n="0744a24"/><lb ed="R040" n="0229a09"/>以我言爲夸而驚怪矣。須菩提。當知此經之義趣
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0744b" n="0744b"/>
<lb ed="X" n="0744b01"/><lb ed="R040" n="0229a10"/>與功德之果報。皆不可以心思而<anchor xml:id="nkr_note_orig_0744001" n="0744001"/>日議。我又何庸
<lb ed="X" n="0744b02"/><lb ed="R040" n="0229a11"/>具說爲哉。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0744b03"/><lb ed="R040" n="0229a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">究竟無我分第十七</cb:mulu><head>○究竟無我分第十七<note place="inline">成佛究竟本無我相</note></head>
<lb ed="X" n="0744b04"/><lb ed="R040" n="0229a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0744b0401">爾時須菩提白佛言。世尊。善男子。善女人。發阿耨多
<lb ed="X" n="0744b05"/><lb ed="R040" n="0229a14"/>羅三藐三菩提心。云何應住。云何降伏其心。佛吿須
<lb ed="X" n="0744b06"/><lb ed="R040" n="0229a15"/>菩提。善男子。善女人。發阿耨多羅三藐三菩提心者。
<lb ed="X" n="0744b07"/><lb ed="R040" n="0229a16"/>當生如是心。我應滅度。一切衆生。滅度一切衆生<anchor xml:id="nkr_note_add_0744b0701" n="0744b0701"/><anchor xml:id="beg0744b0701" n="0744b0701"/>已<anchor xml:id="end0744b0701"/>。
<lb ed="X" n="0744b08"/><lb ed="R040" n="0229a17"/>而無有一衆生實滅度者。何以故。須菩提。若菩薩。有
<lb ed="X" n="0744b09"/><lb ed="R040" n="0229a18"/>我相人相衆生相壽者相。卽非菩薩。所以者何。須菩
<lb ed="X" n="0744b10"/><lb ed="R040" n="0229b01"/>提。實無有法。發阿耨多羅三藐三菩提心者須菩提
<lb ed="X" n="0744b11"/><lb ed="R040" n="0229b02"/>於意云何。如來於燃燈佛所。有法得阿耨多羅三藐
<lb ed="X" n="0744b12"/><lb ed="R040" n="0229b03"/>三菩提不。不也。世尊。如我解佛所說義。佛於燃燈佛
<lb ed="X" n="0744b13"/><lb ed="R040" n="0229b04"/>所。無有法得阿耨多羅三藐三菩提。佛言。如是如是。
<lb ed="X" n="0744b14"/><lb ed="R040" n="0229b05"/>須菩提。實無有法。如來得阿耨多羅三藐三菩提。須
<lb ed="X" n="0744b15"/><lb ed="R040" n="0229b06"/>菩提。若有法。如來得阿耨多羅三藐三菩提者。燃燈
<lb ed="X" n="0744b16"/><lb ed="R040" n="0229b07"/>佛。卽不與我授記。汝於來世。當得作佛。號釋迦牟尼。
<lb ed="X" n="0744b17"/><lb ed="R040" n="0229b08"/>以實無有法。得阿耨多羅三藐三菩提。是故燃燈佛。
<lb ed="X" n="0744b18"/><lb ed="R040" n="0229b09"/>與我授記。作是言。汝於來世。當得作佛。號釋迦牟尼。
<lb ed="X" n="0744b19"/><lb ed="R040" n="0229b10"/>何以故。如來者。卽諸法如義。若有人言。如來得阿耨
<lb ed="X" n="0744b20"/><lb ed="R040" n="0229b11"/>多羅三藐三菩提。須菩提。實無有法。佛得阿耨多羅
<lb ed="X" n="0744b21"/><lb ed="R040" n="0229b12"/>三藐三菩提。須菩提。如來所得阿耨多羅三藐三菩
<lb ed="X" n="0744b22"/><lb ed="R040" n="0229b13"/>提。於是中無實無虗。是故如來說。一切法。皆是佛法。
<lb ed="X" n="0744b23"/><lb ed="R040" n="0229b14"/>須菩提。所言一切法者。卽非一切法。是故名一切法。
<lb ed="X" n="0744b24"/><lb ed="R040" n="0229b15"/>須菩提。譬如人身長大。須菩提言。世尊。如來說人身
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0744c" n="0744c"/>
<lb ed="X" n="0744c01"/><lb ed="R040" n="0229b16"/>長大。卽爲非大身。是名大身。須菩提。菩薩亦如是。若
<lb ed="X" n="0744c02"/><lb ed="R040" n="0229b17"/>作是言。我當滅度無量衆生。卽不名菩薩。何以故。須
<lb ed="X" n="0744c03"/><lb ed="R040" n="0229b18"/>菩提。實無有法。名爲菩薩。是故佛說一切法。無我無
<lb ed="X" n="0744c04"/><lb ed="R040" n="0230a01"/>人無衆生無壽者。須菩提。若菩薩作是言。我當莊嚴
<lb ed="X" n="0744c05"/><lb ed="R040" n="0230a02"/>佛土。是不名菩薩。何以故。如來說莊嚴佛土者。卽非
<lb ed="X" n="0744c06"/><lb ed="R040" n="0230a03"/>莊嚴。是名莊嚴。須菩提。若菩薩通達無我法者。如來
<lb ed="X" n="0744c07"/><lb ed="R040" n="0230a04"/>說名眞是菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0744c08"/><lb ed="R040" n="0230a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0744c0801">【註】梵語釋迦。華言能仁。梵語牟尼。華言寂默也。由
<lb ed="X" n="0744c09"/><lb ed="R040" n="0230a06"/>爾時以下。至實無有法發阿耨多羅三藐三菩提
<lb ed="X" n="0744c10"/><lb ed="R040" n="0230a07"/>句。雖與第三分相似。但第三分。言滅度一切。在生
<lb ed="X" n="0744c11"/><lb ed="R040" n="0230a08"/>如是心。此言生如是心。亦非眞實。語同而意有淺
<lb ed="X" n="0744c12"/><lb ed="R040" n="0230a09"/>深。由於燃燈佛所以下。至無實無虗句。雖與第七
<lb ed="X" n="0744c13"/><lb ed="R040" n="0230a10"/>分第十四分相似。但第七分。言無有定法。尙有法
<lb ed="X" n="0744c14"/><lb ed="R040" n="0230a11"/>在。此言實無有法。則倂法俱空矣。第十四分。不著
<lb ed="X" n="0744c15"/><lb ed="R040" n="0230a12"/>四相。專指布施忍辱而言。此則兼一切而言也。較
<lb ed="X" n="0744c16"/><lb ed="R040" n="0230a13"/>前更覺精深濶大。由是故如來說一切法句。以下
<lb ed="X" n="0744c17"/><lb ed="R040" n="0230a14"/>至末。雖與第十分相似。但第十分。非莊嚴。非大身
<lb ed="X" n="0744c18"/><lb ed="R040" n="0230a15"/>等語。虗論其理。此言通達無我法。便可直登彼岸
<lb ed="X" n="0744c19"/><lb ed="R040" n="0230a16"/>兼論其效。更得引誘後學之意。</p>
<lb ed="X" n="0744c20"/><lb ed="R040" n="0230a17"/><p xml:id="pX25p0744c2001">【講】此經旣不可以心思而口議。則受持讀誦。不容
<lb ed="X" n="0744c21"/><lb ed="R040" n="0230a18"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0744c2101" n="0744c2101"/><anchor xml:id="beg0744c2101" n="0744c2101"/>己<anchor xml:id="end0744c2101"/>矣。爾時須菩提。白佛言。世尊。善男子。善女人。發
<lb ed="X" n="0744c22"/><lb ed="R040" n="0230b01"/>無上正等正覺心者。此心當住於何處。方能降伏
<lb ed="X" n="0744c23"/><lb ed="R040" n="0230b02"/>其妄念乎。佛吿須菩提。善男子。善女人。發無上正
<lb ed="X" n="0744c24"/><lb ed="R040" n="0230b03"/>等正覺心者。當生如是超證一切衆生心。擧一切
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0745a" n="0745a"/>
<lb ed="X" n="0745a01"/><lb ed="R040" n="0230b04"/>衆生。皆消滅其妄想。而度化之。滅度一切衆生。盡
<lb ed="X" n="0745a02"/><lb ed="R040" n="0230b05"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0745a0201" n="0745a0201"/><anchor xml:id="beg0745a0201" n="0745a0201"/>已<anchor xml:id="end0745a0201"/>成佛。而無有一衆生實滅度者。良由衆生。自滅
<lb ed="X" n="0745a03"/><lb ed="R040" n="0230b06"/>自度我無功也。所以然者何也。葢存滅度之念。卽
<lb ed="X" n="0745a04"/><lb ed="R040" n="0230b07"/>爲著相。若菩薩之心。一著於相。卽有我人衆生壽
<lb ed="X" n="0745a05"/><lb ed="R040" n="0230b08"/>者之見。而卽非菩薩矣。夫無相可著。則無法可名。
<lb ed="X" n="0745a06"/><lb ed="R040" n="0230b09"/>不但塵緣外感盡屬空虗。卽所謂發無上正等正
<lb ed="X" n="0745a07"/><lb ed="R040" n="0230b10"/>覺心者。亦吾性中自具。豈是循途守轍。依於法而
<lb ed="X" n="0745a08"/><lb ed="R040" n="0230b11"/>後然哉。吾試問爾。我昔日在燃燈佛所。多蒙授記。
<lb ed="X" n="0745a09"/><lb ed="R040" n="0230b12"/>得無上菩提。爾謂有一定之法否。須菩提曰。不也。
<lb ed="X" n="0745a10"/><lb ed="R040" n="0230b13"/>世尊。如我解佛所說義。空諸一切。則知於燃燈佛
<lb ed="X" n="0745a11"/><lb ed="R040" n="0230b14"/>所。無有法得無上菩提也。佛深以其言爲然曰。如
<lb ed="X" n="0745a12"/><lb ed="R040" n="0230b15"/>是如是。須菩提。實無有法如來得無上菩提。若如
<lb ed="X" n="0745a13"/><lb ed="R040" n="0230b16"/>來得無上菩提。果有一定之法。燃燈佛。卽不與我
<lb ed="X" n="0745a14"/><lb ed="R040" n="0230b17"/>授記。當卽傳以成佛之法矣。何待沾沾然向我言
<lb ed="X" n="0745a15"/><lb ed="R040" n="0230b18"/>曰。汝於來世。當得作佛。號釋迦牟尼乎。惟實無有
<lb ed="X" n="0745a16"/><lb ed="R040" n="0231a01"/>法得無上菩提。故燃燈佛與我授記。作是言。謂汝
<lb ed="X" n="0745a17"/><lb ed="R040" n="0231a02"/>於來世當得作佛。號釋迦牟尼云云也。夫記乃如
<lb ed="X" n="0745a18"/><lb ed="R040" n="0231a03"/>來得果之妙諦。而如來者。卽眞性也。眞性貫徹三
<lb ed="X" n="0745a19"/><lb ed="R040" n="0231a04"/>世。綿亘十方。卽諸法皆得自如之義。豈有定法之
<lb ed="X" n="0745a20"/><lb ed="R040" n="0231a05"/>可名哉。若有人言。如來得無上菩提。必有定法。此
<lb ed="X" n="0745a21"/><lb ed="R040" n="0231a06"/>皆妄語而不足信也。庸詎知如來得無上菩提。皆
<lb ed="X" n="0745a22"/><lb ed="R040" n="0231a07"/>由積功累行之久。具心領神會之妙。萬緣淨而諸
<lb ed="X" n="0745a23"/><lb ed="R040" n="0231a08"/>相空。實無有法可得。然無法可得。而又不可謂非
<lb ed="X" n="0745a24"/><lb ed="R040" n="0231a09"/>得。得而無得之中。實而不實。虗而不虗。所以如來
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0745b" n="0745b"/>
<lb ed="X" n="0745b01"/><lb ed="R040" n="0231a10"/>常說一切諸法。皆是用之以修行而成佛之法也。
<lb ed="X" n="0745b02"/><lb ed="R040" n="0231a11"/>夫用以修行。卽虗而不虗也。而成佛初不在是。卽
<lb ed="X" n="0745b03"/><lb ed="R040" n="0231a12"/>實而不實也。此豈可泥乎。須菩提。如來所言一切
<lb ed="X" n="0745b04"/><lb ed="R040" n="0231a13"/>法。非眞實一切法。不過假此修行。虗名爲一切法
<lb ed="X" n="0745b05"/><lb ed="R040" n="0231a14"/>耳。此義可借喩而知之矣。須菩提。譬如人身長大。
<lb ed="X" n="0745b06"/><lb ed="R040" n="0231a15"/>果眞實否。須菩提曰。世尊。如來說人身長大。然有
<lb ed="X" n="0745b07"/><lb ed="R040" n="0231a16"/>生滅有限量。非眞實大身。不過虗名爲大身而<anchor xml:id="nkr_note_add_0745b0701" n="0745b0701"/><anchor xml:id="beg0745b0701" n="0745b0701"/>已<anchor xml:id="end0745b0701"/>。
<lb ed="X" n="0745b08"/><lb ed="R040" n="0231a17"/>佛曰須菩提。菩薩敎化衆生。非爲眞實。亦如大身
<lb ed="X" n="0745b09"/><lb ed="R040" n="0231a18"/>之不眞實。若菩薩作是言。謂無量衆生皆由我而
<lb ed="X" n="0745b10"/><lb ed="R040" n="0231b01"/>滅度之。知此見識是成佛有法矣。尙得名之爲菩
<lb ed="X" n="0745b11"/><lb ed="R040" n="0231b02"/>薩乎。何以故。葢眞性空空洞洞。非雅無法。倂菩薩
<lb ed="X" n="0745b12"/><lb ed="R040" n="0231b03"/>之名。亦屬虗假。實無有法。名爲菩薩。是故佛說一
<lb ed="X" n="0745b13"/><lb ed="R040" n="0231b04"/>切諸法。無我人衆生壽者。旣無四者。又安得有所
<lb ed="X" n="0745b14"/><lb ed="R040" n="0231b05"/>謂菩薩乎。至於離相以度衆生。使一切世界。皆爲
<lb ed="X" n="0745b15"/><lb ed="R040" n="0231b06"/>淸淨。正是眞莊嚴處。若菩薩不於此是求。反曰我
<lb ed="X" n="0745b16"/><lb ed="R040" n="0231b07"/>當以金珠等寶。莊嚴世間佛土。値凡夫之見耳。不
<lb ed="X" n="0745b17"/><lb ed="R040" n="0231b08"/>得名爲菩薩。何以故。如來說莊嚴佛土者。不過外
<lb ed="X" n="0745b18"/><lb ed="R040" n="0231b09"/>飾之莊嚴。非眞莊嚴。但強名爲莊嚴而<anchor xml:id="nkr_note_add_0745b1801" n="0745b1801"/><anchor xml:id="beg0745b1801" n="0745b1801"/>已<anchor xml:id="end0745b1801"/>。夫起度
<lb ed="X" n="0745b19"/><lb ed="R040" n="0231b10"/>化心。著莊嚴相。不得名爲菩薩。畢竟發何等心。方
<lb ed="X" n="0745b20"/><lb ed="R040" n="0231b11"/>得名爲菩薩乎。必也四通八達深明無我之法。遠
<lb ed="X" n="0745b21"/><lb ed="R040" n="0231b12"/>離一切諸相。人法兩忘。則度化之心與莊嚴之心。
<lb ed="X" n="0745b22"/><lb ed="R040" n="0231b13"/>俱不起矣。故如來說名眞是菩薩。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0745b23"/><lb ed="R040" n="0231b14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一體同觀分第十八</cb:mulu><head>○一體同觀分第十八<note place="inline">萬法歸一更無異觀</note></head>
<lb ed="X" n="0745b24"/><lb ed="R040" n="0231b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0745b2401">須菩提。於意云何。如來有肉眼不。如是。世尊。如來有
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0745c" n="0745c"/>
<lb ed="X" n="0745c01"/><lb ed="R040" n="0231b16"/>肉眼。須菩提。於意云何。如來有天眼不。如是。世尊。如
<lb ed="X" n="0745c02"/><lb ed="R040" n="0231b17"/>來有天眼。須菩提。於意云何。如來有慧眼不。如是。世
<lb ed="X" n="0745c03"/><lb ed="R040" n="0231b18"/>尊。如來有慧眼。須菩提。於意云何。如來有法眼不。如
<lb ed="X" n="0745c04"/><lb ed="R040" n="0232a01"/>是。世尊。如來有法眼。須菩提。於意云何。如來有佛眼
<lb ed="X" n="0745c05"/><lb ed="R040" n="0232a02"/>不。如是。世尊。如來有佛眼。須菩提。於意云何。如恒河
<lb ed="X" n="0745c06"/><lb ed="R040" n="0232a03"/>中所有沙。佛說是沙不。如是世尊。如來說是沙。須菩
<lb ed="X" n="0745c07"/><lb ed="R040" n="0232a04"/>提。於意云何。如一恒河中所有沙。有如是沙等恒河。
<lb ed="X" n="0745c08"/><lb ed="R040" n="0232a05"/>是諸恒河。所有沙數。佛世界如是。寧爲多不。甚多。世
<lb ed="X" n="0745c09"/><lb ed="R040" n="0232a06"/>尊。佛吿須菩提。爾所國土中。所有衆生。若干種心。如
<lb ed="X" n="0745c10"/><lb ed="R040" n="0232a07"/>來悉知。何以故。如來說諸心。皆爲非心。是名爲心。所
<lb ed="X" n="0745c11"/><lb ed="R040" n="0232a08"/>以者何。須菩提。過去心不可得。現在心不可得。未來
<lb ed="X" n="0745c12"/><lb ed="R040" n="0232a09"/>心不可得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0745c13"/><lb ed="R040" n="0232a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0745c1301">【註】見衆生形色。名曰肉眼。見大千世界。名曰天眼。
<lb ed="X" n="0745c14"/><lb ed="R040" n="0232a11"/>見自性般若。名曰慧眼。見一切法。無一切法。名曰
<lb ed="X" n="0745c15"/><lb ed="R040" n="0232a12"/>法眼。無自性可守。無諸佛可求。放大光明。破諸黑
<lb ed="X" n="0745c16"/><lb ed="R040" n="0232a13"/>暗。名曰佛眼。如是世尊。旣然而復稱之也。若。如也。
<lb ed="X" n="0745c17"/><lb ed="R040" n="0232a14"/>干。數也。謂衆生之心。種種有差別也。非心。妄想之
<lb ed="X" n="0745c18"/><lb ed="R040" n="0232a15"/>心也。是名爲心。不起妄想。卽是本心也。過去現在
<lb ed="X" n="0745c19"/><lb ed="R040" n="0232a16"/>未來。謂之三世。不可得。猶言不可有也。</p>
<lb ed="X" n="0745c20"/><lb ed="R040" n="0232a17"/><p xml:id="pX25p0745c2001">【講】上言通達無我法。而後可名爲菩薩。然眞空之
<lb ed="X" n="0745c21"/><lb ed="R040" n="0232a18"/>中。自有實見。故佛曰。須菩提。於意云何。如來有觀
<lb ed="X" n="0745c22"/><lb ed="R040" n="0232b01"/>見衆生之肉眼否。須菩提曰。如是。世尊。如來有肉
<lb ed="X" n="0745c23"/><lb ed="R040" n="0232b02"/>眼。佛曰。須菩提。於意云何。如來有普照世界之天
<lb ed="X" n="0745c24"/><lb ed="R040" n="0232b03"/>眼否。須菩提曰。如是。世尊。如來有天眼。佛曰。須菩
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0746a" n="0746a"/>
<lb ed="X" n="0746a01"/><lb ed="R040" n="0232b04"/>提。於意云何。如來有返觀內照之慧眼否。須菩提
<lb ed="X" n="0746a02"/><lb ed="R040" n="0232b05"/>曰。如是。世尊。如來有慧眼。佛曰。須菩提。於意云何。
<lb ed="X" n="0746a03"/><lb ed="R040" n="0232b06"/>如來有見諸法皆空之法眼否。須菩提曰。如是。世
<lb ed="X" n="0746a04"/><lb ed="R040" n="0232b07"/>尊。如來有法眼。佛曰。須菩提。於意云何。如來有眞
<lb ed="X" n="0746a05"/><lb ed="R040" n="0232b08"/>性常昭。上自諸天。下至九幽。毫無障礙之佛眼否。
<lb ed="X" n="0746a06"/><lb ed="R040" n="0232b09"/>須菩提曰。如是。世尊。如來有佛眼。佛旣具此五眼。
<lb ed="X" n="0746a07"/><lb ed="R040" n="0232b10"/>則所知極廣。豈有不能覺一切衆生之心乎。故佛
<lb ed="X" n="0746a08"/><lb ed="R040" n="0232b11"/>又曰須菩提。於意云何。如恒河中。所有之沙。佛說
<lb ed="X" n="0746a09"/><lb ed="R040" n="0232b12"/>是沙否。須菩提曰。如是。世尊。如來說是沙。佛曰。須
<lb ed="X" n="0746a10"/><lb ed="R040" n="0232b13"/>菩提。於意云何。如一恒河中。所有之沙。分之各爲
<lb ed="X" n="0746a11"/><lb ed="R040" n="0232b14"/>一恒河。而諸恒河中。所有之沙。分之各爲佛世界。
<lb ed="X" n="0746a12"/><lb ed="R040" n="0232b15"/>佛世界如是。寧爲多否。須菩提曰。甚多。世尊。佛曰。
<lb ed="X" n="0746a13"/><lb ed="R040" n="0232b16"/>須菩提。彼佛世界雖多。所有一切衆生。若干種心。
<lb ed="X" n="0746a14"/><lb ed="R040" n="0232b17"/>總名妄心。如來悉能知之。誠以性體光明無不徧
<lb ed="X" n="0746a15"/><lb ed="R040" n="0232b18"/>照也。無不徧照者。常住之眞心。歷萬劫而不變者
<lb ed="X" n="0746a16"/><lb ed="R040" n="0233a01"/>也。何以故。如來說一切諸心總屬虗假。皆爲非心。
<lb ed="X" n="0746a17"/><lb ed="R040" n="0233a02"/>若識諸心非心。是名爲心。又安有過去現在未來
<lb ed="X" n="0746a18"/><lb ed="R040" n="0233a03"/>之妄想哉。所以者何。須菩提。凡思念前事。爲過去
<lb ed="X" n="0746a19"/><lb ed="R040" n="0233a04"/>心。思念今事。爲現在心。思念後事。爲未來心。此三
<lb ed="X" n="0746a20"/><lb ed="R040" n="0233a05"/>種心。本來無有。乃因事而生。今眞心常住。則萬法
<lb ed="X" n="0746a21"/><lb ed="R040" n="0233a06"/>背空。三種心。於何而有哉。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0746a22"/><lb ed="R040" n="0233a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法界通化分第十九</cb:mulu><head>○法界通化分第十九<note place="inline">法身徧界通化無邊</note></head>
<lb ed="X" n="0746a23"/><lb ed="R040" n="0233a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0746a2301">須菩提。於意云何。若有人滿三千大千世界七寶。以
<lb ed="X" n="0746a24"/><lb ed="R040" n="0233a09"/>用布施。是人以是因緣得福多不。如是世尊。此人以
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0746b" n="0746b"/>
<lb ed="X" n="0746b01"/><lb ed="R040" n="0233a10"/>是因緣。得福甚多。須菩提。若福德有實。如來不說得
<lb ed="X" n="0746b02"/><lb ed="R040" n="0233a11"/>福德多。以福德無故。如來說得福德多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0746b03"/><lb ed="R040" n="0233a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0746b0301">【註】因緣。卽因由也。福德有實者。只福德爲有。而妄
<lb ed="X" n="0746b04"/><lb ed="R040" n="0233a13"/>生希冀也。福德無故者。以福德爲無。而不著一切
<lb ed="X" n="0746b05"/><lb ed="R040" n="0233a14"/>相也。此與第八分相似。但第八分言七寶布施。不
<lb ed="X" n="0746b06"/><lb ed="R040" n="0233a15"/>如持經。是望人藉經行布施。此言七寶布施。福德
<lb ed="X" n="0746b07"/><lb ed="R040" n="0233a16"/>有限。是望人離相行佈施。較第八分。更覺空濶。</p>
<lb ed="X" n="0746b08"/><lb ed="R040" n="0233a17"/><p xml:id="pX25p0746b0801">【講】心有所著。卽爲非心。可見福德不宜執著而生
<lb ed="X" n="0746b09"/><lb ed="R040" n="0233a18"/>希望矣。故佛曰。須菩提。於意云何。若有人滿三千
<lb ed="X" n="0746b10"/><lb ed="R040" n="0233b01"/>大千世界七寶。以用布施。是人以是布施因緣。得
<lb ed="X" n="0746b11"/><lb ed="R040" n="0233b02"/>福多否。須菩提曰。如是世尊。是人以是因緣得福
<lb ed="X" n="0746b12"/><lb ed="R040" n="0233b03"/>甚多。佛曰。修因得果。報應之常。七寶布施。得福甚
<lb ed="X" n="0746b13"/><lb ed="R040" n="0233b04"/>多。理固然也。但下乘之人。以福德爲有。藉布施。以
<lb ed="X" n="0746b14"/><lb ed="R040" n="0233b05"/>乘遂其私。此爲妄心福德。雖多終屬小果。未免有
<lb ed="X" n="0746b15"/><lb ed="R040" n="0233b06"/>盡。故如來不說得福德多。惟大慧之人。以福德爲
<lb ed="X" n="0746b16"/><lb ed="R040" n="0233b07"/>無。藉布施。以修<anchor xml:id="nkr_note_add_0746b1601" n="0746b1601"/><anchor xml:id="beg0746b1601" n="0746b1601"/>己<anchor xml:id="end0746b1601"/>之性。此爲佛心所得福德。譬如
<lb ed="X" n="0746b17"/><lb ed="R040" n="0233b08"/>虗空無有邊界。故如來說得福德。多也豈彼著相
<lb ed="X" n="0746b18"/><lb ed="R040" n="0233b09"/>布施。所可同日而語哉。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0746b19"/><lb ed="R040" n="0233b10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">離色離相分第二十</cb:mulu><head>○離色離相分第二十<note place="inline">色相皆妄離妄見性</note></head>
<lb ed="X" n="0746b20"/><lb ed="R040" n="0233b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0746b2001">須菩提。於意云何。佛可以具足色身見不。不也。世尊。
<lb ed="X" n="0746b21"/><lb ed="R040" n="0233b12"/>如來不應以具足色身見。何以故。如來說具足色身。
<lb ed="X" n="0746b22"/><lb ed="R040" n="0233b13"/>卽非具足色身。是名具足色身。須菩提於意云何。如
<lb ed="X" n="0746b23"/><lb ed="R040" n="0233b14"/>來可以具足諸相見不。不也。世尊。如來不應以具足
<lb ed="X" n="0746b24"/><lb ed="R040" n="0233b15"/>諸相見。何以故。如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0746001" n="0746001"/>來諸相具足。卽非具足。是名諸相
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0746c" n="0746c"/>
<lb ed="X" n="0746c01"/><lb ed="R040" n="0233b16"/>具足。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0746c02"/><lb ed="R040" n="0233b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0746c0201">【註】具足。毫無虧欠也。色身。三十二相也。具足諸相
<lb ed="X" n="0746c03"/><lb ed="R040" n="0233b18"/>變化神通。不止三十二相而<anchor xml:id="nkr_note_add_0746c0301" n="0746c0301"/><anchor xml:id="beg0746c0301" n="0746c0301"/>已<anchor xml:id="end0746c0301"/>也。此與第五分。第
<lb ed="X" n="0746c04"/><lb ed="R040" n="0234a01"/>十三分相似。但第五分。言凡所有相。皆是虗妄。是
<lb ed="X" n="0746c05"/><lb ed="R040" n="0234a02"/>欲人於有相之如來。見無相之如來。此言具足色
<lb ed="X" n="0746c06"/><lb ed="R040" n="0234a03"/>身。又云具足諸相。是欲人於神妙不測之如來。見
<lb ed="X" n="0746c07"/><lb ed="R040" n="0234a04"/>眞性一定之如來。第十三分。言與其見如來三十
<lb ed="X" n="0746c08"/><lb ed="R040" n="0234a05"/>二相之假。不如持經之眞。是引人持經。此言不但
<lb ed="X" n="0746c09"/><lb ed="R040" n="0234a06"/>三十二相是假。卽變化神通亦非眞也。是極贊如
<lb ed="X" n="0746c10"/><lb ed="R040" n="0234a07"/>來。語同而意自別。</p>
<lb ed="X" n="0746c11"/><lb ed="R040" n="0234a08"/><p xml:id="pX25p0746c1101">【講】前言諸佛所證。乃無爲福德。又何身相之可見
<lb ed="X" n="0746c12"/><lb ed="R040" n="0234a09"/>乎。故佛曰。須菩提。於意云何。可以三十二相具足
<lb ed="X" n="0746c13"/><lb ed="R040" n="0234a10"/>之色身見佛否。須菩提曰。不也。世尊。一切色身。皆
<lb ed="X" n="0746c14"/><lb ed="R040" n="0234a11"/>爲虗假。不應以此見佛也。何以故。如來說具足色
<lb ed="X" n="0746c15"/><lb ed="R040" n="0234a12"/>身。卽非具足色身。惟眞性無變無壞。方可名爲具
<lb ed="X" n="0746c16"/><lb ed="R040" n="0234a13"/>足色身。佛曰。須菩提。於意云何。具足色身旣不可
<lb ed="X" n="0746c17"/><lb ed="R040" n="0234a14"/>以見如來。可以變現神通具足之諸相見如來否。
<lb ed="X" n="0746c18"/><lb ed="R040" n="0234a15"/>須菩提曰。不也。世尊。色身諸屬虗假。諸相亦非眞
<lb ed="X" n="0746c19"/><lb ed="R040" n="0234a16"/>實。亦不應以此見如來也。何以故。如來說諸相具
<lb ed="X" n="0746c20"/><lb ed="R040" n="0234a17"/>足。卽非具足。惟眞性靜涵萬有。方可名爲諸相具
<lb ed="X" n="0746c21"/><lb ed="R040" n="0234a18"/>足。總之身相華也。眞性實也。欲見如來。奈何不求
<lb ed="X" n="0746c22"/><lb ed="R040" n="0234b01"/>之於其實。而徒求之於事華哉。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0746c23"/><lb ed="R040" n="0234b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">非說所說分第二十一</cb:mulu><head>○非說所說分第二十一<note place="inline">法無可說所說非法</note></head>
<lb ed="X" n="0746c24"/><lb ed="R040" n="0234b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0746c2401">須菩提。汝勿謂如來作是念。我當有所說法。莫作是
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0747a" n="0747a"/>
<lb ed="X" n="0747a01"/><lb ed="R040" n="0234b04"/>念。何以故。若人言如來有所說法。卽爲謗佛。不能解
<lb ed="X" n="0747a02"/><lb ed="R040" n="0234b05"/>我所說故。須菩提。說法者。無法可說。是名說法。爾時
<lb ed="X" n="0747a03"/><lb ed="R040" n="0234b06"/>慧命須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。於未來世聞說
<lb ed="X" n="0747a04"/><lb ed="R040" n="0234b07"/>是法。生信心不。佛言須菩提。彼非衆生。非不衆生。何
<lb ed="X" n="0747a05"/><lb ed="R040" n="0234b08"/>以故。須菩提。衆生衆生者。如來說非衆生是名衆生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0747a06"/><lb ed="R040" n="0234b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0747a0601">【註】莫作是念者。敎須菩提不可存此念也。慧。以德
<lb ed="X" n="0747a07"/><lb ed="R040" n="0234b10"/>言。命。以壽言。卽長老之稱。此分前半。與第七分。如
<lb ed="X" n="0747a08"/><lb ed="R040" n="0234b11"/>來無所說之義相似。後半。與第十四分。一切衆生。
<lb ed="X" n="0747a09"/><lb ed="R040" n="0234b12"/>卽非衆生之義相似。但第七分。乃須菩提自作答
<lb ed="X" n="0747a10"/><lb ed="R040" n="0234b13"/>語。此則就須菩提所<anchor xml:id="nkr_note_add_0747a1001" n="0747a1001"/><anchor xml:id="beg0747a1001" n="0747a1001"/>已<anchor xml:id="end0747a1001"/>明者。而復進之也。第十四
<lb ed="X" n="0747a11"/><lb ed="R040" n="0234b14"/>分。言之略。此則言之詳也。</p>
<lb ed="X" n="0747a12"/><lb ed="R040" n="0234b15"/><p xml:id="pX25p0747a1201">【講】色身諸相。旣不足以見如來。則爲人說法。又豈
<lb ed="X" n="0747a13"/><lb ed="R040" n="0234b16"/>足以見如來乎。故佛曰。須菩提。汝見如來日與衆
<lb ed="X" n="0747a14"/><lb ed="R040" n="0234b17"/>生講解。遂謂如來有法可說耶。汝莫作是念也。何
<lb ed="X" n="0747a15"/><lb ed="R040" n="0234b18"/>以故。葢明眞性者。則無法可說。若人言如來有所
<lb ed="X" n="0747a16"/><lb ed="R040" n="0235a01"/>說法。是謂如來不明眞性。卽爲謗佛。良由不能解
<lb ed="X" n="0747a17"/><lb ed="R040" n="0235a02"/>我所說法空之義故也。須菩提。所謂說法者。不過
<lb ed="X" n="0747a18"/><lb ed="R040" n="0235a03"/>爲衆生爲除外妄。不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0747a1801" n="0747a1801"/><anchor xml:id="beg0747a1801" n="0747a1801"/>已<anchor xml:id="end0747a1801"/>而有說耳。若衆生旣悟。
<lb ed="X" n="0747a19"/><lb ed="R040" n="0235a04"/>則此法應捨。實無可說。但虗名爲說法而<anchor xml:id="nkr_note_add_0747a1901" n="0747a1901"/><anchor xml:id="beg0747a1901" n="0747a1901"/>已<anchor xml:id="end0747a1901"/>。爾時
<lb ed="X" n="0747a20"/><lb ed="R040" n="0235a05"/>長老須菩提。心開意解。白佛言世尊。頗有衆生。於
<lb ed="X" n="0747a21"/><lb ed="R040" n="0235a06"/>未來世。聞說是法。生信心否。佛曰。須菩提。彼具眞
<lb ed="X" n="0747a22"/><lb ed="R040" n="0235a07"/>一之性。與佛同源。非衆生也。然現具衆生之相。又
<lb ed="X" n="0747a23"/><lb ed="R040" n="0235a08"/>不可謂非衆生。何以故。衆生衆生者。如來說非眞
<lb ed="X" n="0747a24"/><lb ed="R040" n="0235a09"/>實衆生。但虗名爲衆生而<anchor xml:id="nkr_note_add_0747a2401" n="0747a2401"/><anchor xml:id="beg0747a2401" n="0747a2401"/>已<anchor xml:id="end0747a2401"/>。若衆生能生信心。了
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0747b" n="0747b"/>
<lb ed="X" n="0747b01"/><lb ed="R040" n="0235a10"/>悟眞性。亦卽是佛。又安有衆生之名哉。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0747b02"/><lb ed="R040" n="0235a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無法可得分第二十二</cb:mulu><head>○無法可得分第二十二<note place="inline">悟性空故無法可得</note></head>
<lb ed="X" n="0747b03"/><lb ed="R040" n="0235a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0747b0301">須菩提白佛言。世尊。佛得阿耨多羅三藐三菩提。爲
<lb ed="X" n="0747b04"/><lb ed="R040" n="0235a13"/>無所得耶。佛言。如是。如是。須菩提。我於阿耨多羅三
<lb ed="X" n="0747b05"/><lb ed="R040" n="0235a14"/>藐三菩提。乃至無有少法可得。是名阿耨多羅三藐
<lb ed="X" n="0747b06"/><lb ed="R040" n="0235a15"/>三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0747b07"/><lb ed="R040" n="0235a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0747b0701">【註】上言無法可說。卽無法可得。此言眞性淸淨空
<lb ed="X" n="0747b08"/><lb ed="R040" n="0235a17"/>虗。不但無法可得。並無上菩提之名。亦屬虗假。較
<lb ed="X" n="0747b09"/><lb ed="R040" n="0235a18"/>第七分之義更深。</p>
<lb ed="X" n="0747b10"/><lb ed="R040" n="0235b01"/><p xml:id="pX25p0747b1001">【講】須菩提聞佛無法可說之義。恍然有悟。白佛言。
<lb ed="X" n="0747b11"/><lb ed="R040" n="0235b02"/>世尊。有法可得。是名法縛。無法可得。方謂解脫。今
<lb ed="X" n="0747b12"/><lb ed="R040" n="0235b03"/>佛得無上菩提。於法殆無所得耶。佛深以其言爲
<lb ed="X" n="0747b13"/><lb ed="R040" n="0235b04"/>然曰。如是如是。須菩提。我於無上菩提。毫不著<anchor xml:id="nkr_note_orig_0747001" n="0747001"/>稍。
<lb ed="X" n="0747b14"/><lb ed="R040" n="0235b05"/>乃至無有少法可得。亦倂無名可名。但虗名爲無
<lb ed="X" n="0747b15"/><lb ed="R040" n="0235b06"/>上菩提而<anchor xml:id="nkr_note_add_0747b1501" n="0747b1501"/><anchor xml:id="beg0747b1501" n="0747b1501"/>已<anchor xml:id="end0747b1501"/>。葢萬法皆空。故得而無得也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0747b16"/><lb ed="R040" n="0235b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">淨心行善分第二十三</cb:mulu><head>○淨心行善分第二十三<note place="inline">以淸淨心行諸善法</note></head>
<lb ed="X" n="0747b17"/><lb ed="R040" n="0235b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0747b1701">復次須菩提。是法平等。無有高下。是名阿耨多羅三
<lb ed="X" n="0747b18"/><lb ed="R040" n="0235b09"/>藐三菩提。以無我無人無衆生無壽者。修一切善法。
<lb ed="X" n="0747b19"/><lb ed="R040" n="0235b10"/>卽得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。所言善法者。如
<lb ed="X" n="0747b20"/><lb ed="R040" n="0235b11"/>來說卽非善法是名善法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0747b21"/><lb ed="R040" n="0235b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0747b2101">【註】是法。指眞性而言。平等。佛與衆生無高下也。修
<lb ed="X" n="0747b22"/><lb ed="R040" n="0235b13"/>一切善法。謂常行方便。隨順衆生而爲說法。令悟
<lb ed="X" n="0747b23"/><lb ed="R040" n="0235b14"/>眞性也。</p>
<lb ed="X" n="0747b24"/><lb ed="R040" n="0235b15"/><p xml:id="pX25p0747b2401">【講】如來無少法可得。則諸相皆空。尙安有人<anchor xml:id="nkr_note_add_0747b2401" n="0747b2401"/><anchor xml:id="beg0747b2401" n="0747b2401"/>己<anchor xml:id="end0747b2401"/>之
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0747c" n="0747c"/>
<lb ed="X" n="0747c01"/><lb ed="R040" n="0235b16"/>見哉。故呼須菩提曰。人皆以佛爲高。以衆生爲下。
<lb ed="X" n="0747c02"/><lb ed="R040" n="0235b17"/>不知法皆平等。上自諸佛。下至螻蟻。皆含眞性。無
<lb ed="X" n="0747c03"/><lb ed="R040" n="0235b18"/>所分別。葢色身有高下。而眞性無高下。是以名爲
<lb ed="X" n="0747c04"/><lb ed="R040" n="0236a01"/>無上菩提也。然所以名爲無上菩提者。以眞性中。
<lb ed="X" n="0747c05"/><lb ed="R040" n="0236a02"/>本無我人衆生壽者故也。若能悟此四相皆空。而
<lb ed="X" n="0747c06"/><lb ed="R040" n="0236a03"/>修一切善法。則得無上菩提不難矣。然一切善法。
<lb ed="X" n="0747c07"/><lb ed="R040" n="0236a04"/>佛不過借此以開悟衆生耳。究竟本來無是也。須
<lb ed="X" n="0747c08"/><lb ed="R040" n="0236a05"/>菩提所言善法者。如來說卽非善法。是虗名爲善
<lb ed="X" n="0747c09"/><lb ed="R040" n="0236a06"/>法而<anchor xml:id="nkr_note_add_0747c0901" n="0747c0901"/><anchor xml:id="beg0747c0901" n="0747c0901"/>已<anchor xml:id="end0747c0901"/>。善法者。眞性也。眞性豈可謂之法哉。眞性
<lb ed="X" n="0747c10"/><lb ed="R040" n="0236a07"/>我所本有又豈可謂之得哉。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0747c11"/><lb ed="R040" n="0236a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">福智無比分第二十四</cb:mulu><head>○福智無比分第二十四<note place="inline">福智甚大無物可比</note></head>
<lb ed="X" n="0747c12"/><lb ed="R040" n="0236a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0747c1201">須菩提。若三千大千世界中。所有諸<name role="" type="person">須彌山</name>王。如是
<lb ed="X" n="0747c13"/><lb ed="R040" n="0236a10"/>等七寶聚。有人持用布施。若人以此般若波羅蜜經。
<lb ed="X" n="0747c14"/><lb ed="R040" n="0236a11"/>乃至四句偈等受持讀誦。爲他人說。於前福德百分
<lb ed="X" n="0747c15"/><lb ed="R040" n="0236a12"/>不及一。百千萬億分。乃至算數譬喩。所不能及。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0747c16"/><lb ed="R040" n="0236a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0747c1601">【註】此分之義。第八分言之。第十一分。第十九分言
<lb ed="X" n="0747c17"/><lb ed="R040" n="0236a14"/>之。至此又言之。但第八分。言聚寶布施。不如持說。
<lb ed="X" n="0747c18"/><lb ed="R040" n="0236a15"/>重在持說。此言持說福德。勝於布施。重在福德。第
<lb ed="X" n="0747c19"/><lb ed="R040" n="0236a16"/>十一分。以恒河沙譬。極言福德之多。此以<name role="" type="person">須彌山</name>
<lb ed="X" n="0747c20"/><lb ed="R040" n="0236a17"/>王譬。極言福德之大。第十九分。歸重福德。無故。言
<lb ed="X" n="0747c21"/><lb ed="R040" n="0236a18"/>福德亦屬虗假。興此毫不相複。總之後十數分。與
<lb ed="X" n="0747c22"/><lb ed="R040" n="0236b01"/>前十數分。語同而意別者甚多。世人不察。謂如來
<lb ed="X" n="0747c23"/><lb ed="R040" n="0236b02"/>爲續到者重言之。不知如來敷宣妙義。著而爲經。
<lb ed="X" n="0747c24"/><lb ed="R040" n="0236b03"/>諸大弟子。皆可按簡尋求。何必爲續到者。覆說一
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0748a" n="0748a"/>
<lb ed="X" n="0748a01"/><lb ed="R040" n="0236b04"/>遍乎。且此經爲阿難尊者所記。若有複語。自應刪
<lb ed="X" n="0748a02"/><lb ed="R040" n="0236b05"/>去。豈有重爲叙入之理。</p>
<lb ed="X" n="0748a03"/><lb ed="R040" n="0236b06"/><p xml:id="pX25p0748a0301">【講】前言修一切善法。卽得無上菩提。則持說福德。
<lb ed="X" n="0748a04"/><lb ed="R040" n="0236b07"/>寧有限乎。故呼須菩提曰。大世界中。所有<name role="" type="person">須彌山</name>
<lb ed="X" n="0748a05"/><lb ed="R040" n="0236b08"/>王。若有人聚三千大千世界之七寶。如<name role="" type="person">須彌山</name>王
<lb ed="X" n="0748a06"/><lb ed="R040" n="0236b09"/>之高。持以佈施其福德似不可量矣。然非性中之
<lb ed="X" n="0748a07"/><lb ed="R040" n="0236b10"/>福德也。若人以此般若波羅蜜經。乃至四句偈等。
<lb ed="X" n="0748a08"/><lb ed="R040" n="0236b11"/>受持讀誦。爲他人說。是修自性福德。聚自身七寶。
<lb ed="X" n="0748a09"/><lb ed="R040" n="0236b12"/>不但自利。亦且利他。如此無量福德。以前七寶布
<lb ed="X" n="0748a10"/><lb ed="R040" n="0236b13"/>施之福德較之。百分不能及其一分。極而至於百
<lb ed="X" n="0748a11"/><lb ed="R040" n="0236b14"/>千萬億分乃至算數之多。譬如微塵恒沙。皆不能
<lb ed="X" n="0748a12"/><lb ed="R040" n="0236b15"/>及也。葢世間福。有時而盡。出世間福。無時而窮。豈
<lb ed="X" n="0748a13"/><lb ed="R040" n="0236b16"/>可相提而並論哉。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0748a14"/><lb ed="R040" n="0236b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">化無所化分第二十五</cb:mulu><head>○化無所化分第二十五<note place="inline">聖凡同性化無所化</note></head>
<lb ed="X" n="0748a15"/><lb ed="R040" n="0236b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0748a1501">須菩提於意云何。汝等勿謂如來作是念。我當度衆
<lb ed="X" n="0748a16"/><lb ed="R040" n="0237a01"/>生。須菩提。莫作是念。何以故。實無有衆生如來度者。
<lb ed="X" n="0748a17"/><lb ed="R040" n="0237a02"/>若有衆生如來度者。如來卽有我人衆生壽者。須菩
<lb ed="X" n="0748a18"/><lb ed="R040" n="0237a03"/>提。如來說有我者。卽非有我。而凡夫之人。以爲有我。
<lb ed="X" n="0748a19"/><lb ed="R040" n="0237a04"/>須菩提。凡夫者。如來說卽非凡夫。是名凡夫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0748a20"/><lb ed="R040" n="0237a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0748a2001">【註】此與第三分。第十七分相似。但第三分。言滅度
<lb ed="X" n="0748a21"/><lb ed="R040" n="0237a06"/>衆生。如來不居其功。第十七分。言滅度衆生。如來
<lb ed="X" n="0748a22"/><lb ed="R040" n="0237a07"/>實無有法。此言衆生。本非凡夫。所以能自滅度。語
<lb ed="X" n="0748a23"/><lb ed="R040" n="0237a08"/>句雖同。各有精義。</p>
<lb ed="X" n="0748a24"/><lb ed="R040" n="0237a09"/><p xml:id="pX25p0748a2401">【講】持說有無量福德。則此經洵能滅度一切矣。然
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0748b" n="0748b"/>
<lb ed="X" n="0748b01"/><lb ed="R040" n="0237a10"/>與如來無與也。故呼須菩提曰。於意云何。汝等勿
<lb ed="X" n="0748b02"/><lb ed="R040" n="0237a11"/>謂如來作是念。我當以此經度衆生。汝莫作是念
<lb ed="X" n="0748b03"/><lb ed="R040" n="0237a12"/>也。何以故。葢衆生自滅自度。如來不過爲之指示
<lb ed="X" n="0748b04"/><lb ed="R040" n="0237a13"/>出頭路耳。實無有衆生爲如來度者。若有衆生爲
<lb ed="X" n="0748b05"/><lb ed="R040" n="0237a14"/>如來度者。如來卽有我人衆生壽者四相矣。如來
<lb ed="X" n="0748b06"/><lb ed="R040" n="0237a15"/>旣無四相。因何有時而稱我。須菩提。當知如來說
<lb ed="X" n="0748b07"/><lb ed="R040" n="0237a16"/>有我者。乃對凡夫而言。所謂有我者。卽非有我。而
<lb ed="X" n="0748b08"/><lb ed="R040" n="0237a17"/>凡夫之人。以爲如來有我耳。然佛此性。凡夫亦此
<lb ed="X" n="0748b09"/><lb ed="R040" n="0237a18"/>性。佛與凡夫。寧有異乎。須菩提。凡夫者。如來說卽
<lb ed="X" n="0748b10"/><lb ed="R040" n="0237b01"/>非凡夫。是名凡夫。葢凡夫能悟自性。便是如來。不
<lb ed="X" n="0748b11"/><lb ed="R040" n="0237b02"/>過虗名爲凡夫而<anchor xml:id="nkr_note_add_0748b1101" n="0748b1101"/><anchor xml:id="beg0748b1101" n="0748b1101"/>已<anchor xml:id="end0748b1101"/>。豈有眞實之凡夫哉。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0748b12"/><lb ed="R040" n="0237b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法身非相分第二十六</cb:mulu><head>○法身非相分第二十六<note place="inline">淸淨法身非屬相貌</note></head>
<lb ed="X" n="0748b13"/><lb ed="R040" n="0237b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0748b1301">須菩提。於意云何。可以三十二相觀如來不。須菩提
<lb ed="X" n="0748b14"/><lb ed="R040" n="0237b05"/>言。如是如是。以三十二相觀如來。佛言。須菩提。若以
<lb ed="X" n="0748b15"/><lb ed="R040" n="0237b06"/>三十二相觀如來者。轉輪聖王。卽是如來。須菩提。白
<lb ed="X" n="0748b16"/><lb ed="R040" n="0237b07"/>佛言世尊。如我解佛所說義。不應以三十二相觀如
<lb ed="X" n="0748b17"/><lb ed="R040" n="0237b08"/>來。爾時世尊而說偈言。</p>
<lb ed="X" n="0748b18"/><lb ed="R040" n="0237b09"/><p xml:id="pX25p0748b1801">若以色見我。以音聲求我。是人行邪道。不能見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0748b19"/><lb ed="R040" n="0237b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0748b1901">【註】轉輪聖王。卽四大天王。管四部州。如車輪之轉。
<lb ed="X" n="0748b20"/><lb ed="R040" n="0237b11"/>邪道。外道也。此與第五分。第十三分相似。但前二
<lb ed="X" n="0748b21"/><lb ed="R040" n="0237b12"/>分。乃須菩提<anchor xml:id="nkr_note_add_0748b2101" n="0748b2101"/><anchor xml:id="beg0748b2101" n="0748b2101"/>已<anchor xml:id="end0748b2101"/>悟三十二相。不可以見如來之旨。
<lb ed="X" n="0748b22"/><lb ed="R040" n="0237b13"/>自作註語。此則佛恐須菩提。執相之見未除。故就
<lb ed="X" n="0748b23"/><lb ed="R040" n="0237b14"/>其<anchor xml:id="nkr_note_add_0748b2301" n="0748b2301"/><anchor xml:id="beg0748b2301" n="0748b2301"/>已<anchor xml:id="end0748b2301"/>悟者。而復申明之也。</p>
<lb ed="X" n="0748b24"/><lb ed="R040" n="0237b15"/><p xml:id="pX25p0748b2401">【講】眞性中。旣無佛與凡夫之別。則相之不可執也
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0748c" n="0748c"/>
<lb ed="X" n="0748c01"/><lb ed="R040" n="0237b16"/>明矣。故佛呼須菩提曰。於意云何。可以三十二相
<lb ed="X" n="0748c02"/><lb ed="R040" n="0237b17"/>觀如來否。須菩提疑佛與凡夫。旣無異性。則凡夫
<lb ed="X" n="0748c03"/><lb ed="R040" n="0237b18"/>有身。佛亦有身。故答曰。如是如是。可以三十二相
<lb ed="X" n="0748c04"/><lb ed="R040" n="0238a01"/>觀如來。佛曰。三十二相。外貌也。非眞性也。若以此
<lb ed="X" n="0748c05"/><lb ed="R040" n="0238a02"/>觀如來。則色身莊嚴者莫如轉輪聖王。彼亦可謂
<lb ed="X" n="0748c06"/><lb ed="R040" n="0238a03"/>之如來矣。如來恐不在此區區外貌間也。須菩提。
<lb ed="X" n="0748c07"/><lb ed="R040" n="0238a04"/>疑心頓釋。白佛言。世尊。如我解佛所說義。則知色
<lb ed="X" n="0748c08"/><lb ed="R040" n="0238a05"/>身有盡。法身無窮。不應以三十二相觀如來。有斷
<lb ed="X" n="0748c09"/><lb ed="R040" n="0238a06"/>然矣。佛於是迎其機而作偈曰。如來者。眞性也。眞
<lb ed="X" n="0748c10"/><lb ed="R040" n="0238a07"/>性卽我也。視之不見。以形色相見不可也。聽之不
<lb ed="X" n="0748c11"/><lb ed="R040" n="0238a08"/>聞。以音聲相求不可也。若見我求我於形色音聲
<lb ed="X" n="0748c12"/><lb ed="R040" n="0238a09"/>之間。是人徒觀外貌。而不識眞性。則所行者邪道。
<lb ed="X" n="0748c13"/><lb ed="R040" n="0238a10"/>豈能見常住之如來。聞無上之妙義哉。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0748c14"/><lb ed="R040" n="0238a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無斷無滅分第二十七</cb:mulu><head>○無斷無滅分第二十七<note place="inline">依法修持不應斷滅</note></head>
<lb ed="X" n="0748c15"/><lb ed="R040" n="0238a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0748c1501">須菩提。汝若作是念。如來不以具足相故。得阿耨多
<lb ed="X" n="0748c16"/><lb ed="R040" n="0238a13"/>羅三藐三菩提。須菩提。莫作是念。如來不以具足相
<lb ed="X" n="0748c17"/><lb ed="R040" n="0238a14"/>故。得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。汝若作是念。發
<lb ed="X" n="0748c18"/><lb ed="R040" n="0238a15"/>阿耨多羅三藐三菩提心者。說諸法斷滅。莫作是念。
<lb ed="X" n="0748c19"/><lb ed="R040" n="0238a16"/>何以故。發阿耨多羅三藐三菩提心者。於法不說斷
<lb ed="X" n="0748c20"/><lb ed="R040" n="0238a17"/>滅相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0748c21"/><lb ed="R040" n="0238a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0748c2101">【註】諸法斷滅者。謂一切法。皆不用也。於法不說斷
<lb ed="X" n="0748c22"/><lb ed="R040" n="0238b01"/>滅相者。謂未悟時。必須依佛法修行也。此分凡二
<lb ed="X" n="0748c23"/><lb ed="R040" n="0238b02"/>段。前段是寶。後段是主。前段首句。不以具足相故。
<lb ed="X" n="0748c24"/><lb ed="R040" n="0238b03"/>不字係衍文。古本皆無此字。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0749a" n="0749a"/>
<lb ed="X" n="0749a01"/><lb ed="R040" n="0238b04"/><p xml:id="pX25p0749a0101">【講】如來常言無法可說。又恐人執著無字。流入空
<lb ed="X" n="0749a02"/><lb ed="R040" n="0238b05"/>寂。故呼須菩提曰。汝若作是念。謂如來以具足相
<lb ed="X" n="0749a03"/><lb ed="R040" n="0238b06"/>故。得無上菩提。是以有相視如來。汝莫作是念也。
<lb ed="X" n="0749a04"/><lb ed="R040" n="0238b07"/>葢如來之無上菩提。不以具足相而得者也。然萬
<lb ed="X" n="0749a05"/><lb ed="R040" n="0238b08"/>法雖空。而修行有徑。法又豈可斷滅乎。須菩提。汝
<lb ed="X" n="0749a06"/><lb ed="R040" n="0238b09"/>若作是念。謂發無上菩提心者。說一切法皆當斷
<lb ed="X" n="0749a07"/><lb ed="R040" n="0238b10"/>滅。是以空寂視如來。汝莫作是念也。何以故。葢發
<lb ed="X" n="0749a08"/><lb ed="R040" n="0238b11"/>無上菩提心者。於一切法相。不說斷滅故也。譬如
<lb ed="X" n="0749a09"/><lb ed="R040" n="0238b12"/>渡水。旣渡之後。不須舟楫未渡之先。豈可無舟楫
<lb ed="X" n="0749a10"/><lb ed="R040" n="0238b13"/>乎。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0749a11"/><lb ed="R040" n="0238b14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">不受不貪分第二十八</cb:mulu><head>○不受不貪分第二十八<note place="inline">一塵不染何貪何受</note></head>
<lb ed="X" n="0749a12"/><lb ed="R040" n="0238b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0749a1201">須菩提。若菩薩以滿恒河沙等世界七寶。持用佈施。
<lb ed="X" n="0749a13"/><lb ed="R040" n="0238b16"/>若復有人。知一切法無我。得成於忍。此菩薩。勝前菩
<lb ed="X" n="0749a14"/><lb ed="R040" n="0238b17"/>薩所得功德。何以故。須菩提。以諸菩薩不受福德故。
<lb ed="X" n="0749a15"/><lb ed="R040" n="0238b18"/>須菩提白佛言。世尊。云何菩薩。不受福德。須菩提。菩
<lb ed="X" n="0749a16"/><lb ed="R040" n="0239a01"/>薩所作福德。不應貪著。是故說不受福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0749a17"/><lb ed="R040" n="0239a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0749a1701">【註】聚寶佈施。福德有限。前屢言之。俱是虗論其理。
<lb ed="X" n="0749a18"/><lb ed="R040" n="0239a03"/>此則示以下手工夫。使學者有所遵循。不致浮空
<lb ed="X" n="0749a19"/><lb ed="R040" n="0239a04"/>掠影。</p>
<lb ed="X" n="0749a20"/><lb ed="R040" n="0239a05"/><p xml:id="pX25p0749a2001">【講】法固不可斷滅。若欲受福德。又未免<anchor xml:id="nkr_note_orig_0749001" n="0749001"/>食著。故呼
<lb ed="X" n="0749a21"/><lb ed="R040" n="0239a06"/>須菩提曰。若菩薩以滿恒河沙等世界之七寶持
<lb ed="X" n="0749a22"/><lb ed="R040" n="0239a07"/>以佈施。福德終屬有盡。若復有人。知一切法本來
<lb ed="X" n="0749a23"/><lb ed="R040" n="0239a08"/>無有我相。忍之於六塵未接之先。忍之於六塵方
<lb ed="X" n="0749a24"/><lb ed="R040" n="0239a09"/>接之際。忍之於六塵旣寂之後。忍之又忍。至於成
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0749b" n="0749b"/>
<lb ed="X" n="0749b01"/><lb ed="R040" n="0239a10"/>佛而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0749b0101" n="0749b0101"/><anchor xml:id="beg0749b0101" n="0749b0101"/>已<anchor xml:id="end0749b0101"/>。此菩薩所得功德。勝前七寶布施之菩
<lb ed="X" n="0749b02"/><lb ed="R040" n="0239a11"/>薩所得功德。何以故。須菩提以諸菩薩之心。活潑
<lb ed="X" n="0749b03"/><lb ed="R040" n="0239a12"/>潑地。洞若太虗。不受世間一切福德故也。爾時須
<lb ed="X" n="0749b04"/><lb ed="R040" n="0239a13"/>菩提。得聞妙義。白佛言。世尊。菩薩濟渡衆生。原爲
<lb ed="X" n="0749b05"/><lb ed="R040" n="0239a14"/>希求福德。今反云不受何也。佛曰。須菩提。菩薩本
<lb ed="X" n="0749b06"/><lb ed="R040" n="0239a15"/>不爲作福德而度衆生。此心不應少有貪著。是故
<lb ed="X" n="0749b07"/><lb ed="R040" n="0239a16"/>說不受福德。究之不受福德。而福德隨之。有不期
<lb ed="X" n="0749b08"/><lb ed="R040" n="0239a17"/>然而然者<anchor xml:id="nkr_note_add_0749b0801" n="0749b0801"/><anchor xml:id="beg0749b0801" n="0749b0801"/>已<anchor xml:id="end0749b0801"/>。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0749b09"/><lb ed="R040" n="0239a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">威儀寂淨分第二十九</cb:mulu><head>○威儀寂淨分第二十九<note place="inline">眞性寂淨不假威儀</note></head>
<lb ed="X" n="0749b10"/><lb ed="R040" n="0239b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0749b1001">須菩提。若有人言。如來若來。若去。若坐。若臥。是人不
<lb ed="X" n="0749b11"/><lb ed="R040" n="0239b02"/>解我所說義。何以故。如來者。無所從來。亦無所去。故
<lb ed="X" n="0749b12"/><lb ed="R040" n="0239b03"/>名如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0749b13"/><lb ed="R040" n="0239b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0749b1301">【註】若來。若去。猶云若住若行。無所來。無所去。二句。
<lb ed="X" n="0749b14"/><lb ed="R040" n="0239b05"/>形容贊歎之詞。三如來。俱指眞性而言。</p>
<lb ed="X" n="0749b15"/><lb ed="R040" n="0239b06"/><p xml:id="pX25p0749b1501">【講】菩薩之心。旣不求福德。則諸相皆空。尙何威儀
<lb ed="X" n="0749b16"/><lb ed="R040" n="0239b07"/>之外著乎。故佛曰。須菩提。來去坐臥。謂之四威儀。
<lb ed="X" n="0749b17"/><lb ed="R040" n="0239b08"/>若有人言。如來若來若去若坐若臥。是以有相視
<lb ed="X" n="0749b18"/><lb ed="R040" n="0239b09"/>如來。而於我所說無相之義殊未解也。何以故。所
<lb ed="X" n="0749b19"/><lb ed="R040" n="0239b10"/>謂如來者。卽眞性也。眞性放之彌於六合。無所從
<lb ed="X" n="0749b20"/><lb ed="R040" n="0239b11"/>來斂之藏於一心。亦無所從去。去來皆得自如。方
<lb ed="X" n="0749b21"/><lb ed="R040" n="0239b12"/>可名爲如來。旣無來去。自無坐臥。葢空空洞洞而
<lb ed="X" n="0749b22"/><lb ed="R040" n="0239b13"/>威儀寂淨也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0749b23"/><lb ed="R040" n="0239b14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一合理相分第三十</cb:mulu><head>○一合理相分第三十<note place="inline">一合之理實無有相</note></head>
<lb ed="X" n="0749b24"/><lb ed="R040" n="0239b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0749b2401">須菩提。若善男子善女人。以三千大千世界碎爲微
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0749c" n="0749c"/>
<lb ed="X" n="0749c01"/><lb ed="R040" n="0239b16"/>塵。於意云何。是微塵衆。寧爲多不。須菩提言。甚多。世
<lb ed="X" n="0749c02"/><lb ed="R040" n="0239b17"/>尊。何以故。若是微塵衆實有者。佛卽不說是微塵衆。
<lb ed="X" n="0749c03"/><lb ed="R040" n="0239b18"/>所以者何。佛說微塵衆卽非微塵衆。是名微塵衆。世
<lb ed="X" n="0749c04"/><lb ed="R040" n="0240a01"/>尊。如來所說三千大千世界卽非世界。是名世界。何
<lb ed="X" n="0749c05"/><lb ed="R040" n="0240a02"/>以故。若世界實有者。卽是一合相。如來說一合相。卽
<lb ed="X" n="0749c06"/><lb ed="R040" n="0240a03"/>非一合相是名一合相。須菩提。一合相者。卽是不可
<lb ed="X" n="0749c07"/><lb ed="R040" n="0240a04"/>說。但凡夫之人。貪著其事。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0749c08"/><lb ed="R040" n="0240a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0749c0801">【註】微塵。妄念也。衆。猶多也。一合相。眞性也。貪著。依
<lb ed="X" n="0749c09"/><lb ed="R040" n="0240a06"/>戀也。事。卽色身中六根也。</p>
<lb ed="X" n="0749c10"/><lb ed="R040" n="0240a07"/><p xml:id="pX25p0749c1001">【講】凡夫妄念紛紜。不可勝計。故佛借喩曰。須菩提。
<lb ed="X" n="0749c11"/><lb ed="R040" n="0240a08"/>若善男子善女人。以三千大千世界。碎爲微塵。爾
<lb ed="X" n="0749c12"/><lb ed="R040" n="0240a09"/>之意以爲是微塵衆寧爲多否。須菩提曰甚多。世
<lb ed="X" n="0749c13"/><lb ed="R040" n="0240a10"/>尊。何以故。若是微塵衆。是實有者。佛卽不說是微
<lb ed="X" n="0749c14"/><lb ed="R040" n="0240a11"/>塵衆。所以不說者何故。葢佛說微塵衆。卽非微塵
<lb ed="X" n="0749c15"/><lb ed="R040" n="0240a12"/>衆。是虗名爲微塵衆而<anchor xml:id="nkr_note_add_0749c1501" n="0749c1501"/><anchor xml:id="beg0749c1501" n="0749c1501"/>已<anchor xml:id="end0749c1501"/>。知微塵衆。非眞實則知
<lb ed="X" n="0749c16"/><lb ed="R040" n="0240a13"/>世界矣。世尊。如來所說三千大千世界亦非實有。
<lb ed="X" n="0749c17"/><lb ed="R040" n="0240a14"/>不過末劫之人。強名爲世界耳。何以故。若世界是
<lb ed="X" n="0749c18"/><lb ed="R040" n="0240a15"/>實有者。卽與一合。相無異矣。一合相者眞性也。眞
<lb ed="X" n="0749c19"/><lb ed="R040" n="0240a16"/>性彌淪六合。有而非有。無而非無。故一而不可二。
<lb ed="X" n="0749c20"/><lb ed="R040" n="0240a17"/>合而不可分也。若世界則是假合。劫盡則壞。故不
<lb ed="X" n="0749c21"/><lb ed="R040" n="0240a18"/>可與眞性相比也。然所謂一合相。豈果有相乎。如
<lb ed="X" n="0749c22"/><lb ed="R040" n="0240b01"/>來說一合相。卽非一合相。亦虗名而<anchor xml:id="nkr_note_add_0749c2201" n="0749c2201"/><anchor xml:id="beg0749c2201" n="0749c2201"/>已<anchor xml:id="end0749c2201"/>。豈眞有一
<lb ed="X" n="0749c23"/><lb ed="R040" n="0240b02"/>合相哉。佛曰。須菩提。一合相者包涵萬有。是誠不
<lb ed="X" n="0749c24"/><lb ed="R040" n="0240b03"/>可以言說也。所以不可說者。因凡庸之夫。貪著性
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0750a" n="0750a"/>
<lb ed="X" n="0750a01"/><lb ed="R040" n="0240b04"/>中所現之事。如目遇色。則爲色引。耳聞聲。則爲聲
<lb ed="X" n="0750a02"/><lb ed="R040" n="0240b05"/>誘。六根不淨了悟無期。卽與之說彼亦不解。故不
<lb ed="X" n="0750a03"/><lb ed="R040" n="0240b06"/>如不說之爲愈也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0750a04"/><lb ed="R040" n="0240b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">知見不生分第三十一</cb:mulu><head>○知見不生分第三十一<note place="inline">如是知見法相不生</note></head>
<lb ed="X" n="0750a05"/><lb ed="R040" n="0240b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0750a0501">須菩提。若人言。佛說我見人見衆生見壽者見。須菩
<lb ed="X" n="0750a06"/><lb ed="R040" n="0240b09"/>提於意云何。是人解我所說義不。不也。世尊。是人不
<lb ed="X" n="0750a07"/><lb ed="R040" n="0240b10"/>解如來所說義。何以故。世尊說我見人見衆生見壽
<lb ed="X" n="0750a08"/><lb ed="R040" n="0240b11"/>者見。卽非我見人見衆生見壽者見。是名我見人見
<lb ed="X" n="0750a09"/><lb ed="R040" n="0240b12"/>衆生見壽者見。須菩提。發阿耨多羅三藐三菩提心
<lb ed="X" n="0750a10"/><lb ed="R040" n="0240b13"/>者。於一切法。應如是知。如是見。如是信解。不生法相。
<lb ed="X" n="0750a11"/><lb ed="R040" n="0240b14"/>須菩提。所言法相者。如來說卽非法相。是名法相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0750a12"/><lb ed="R040" n="0240b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0750a1201">【註】如來言不著四相之見屢矣。始則令諸學人。除
<lb ed="X" n="0750a13"/><lb ed="R040" n="0240b16"/>去粗重四相。如大乘正宗分中所說是也。次則令
<lb ed="X" n="0750a14"/><lb ed="R040" n="0240b17"/>諸學人。見性之後。復除細微四相。如究竟無我分
<lb ed="X" n="0750a15"/><lb ed="R040" n="0240b18"/>中所說是也。此言理中淸淨四相。由淺而深。循循
<lb ed="X" n="0750a16"/><lb ed="R040" n="0241a01"/>善誘。所以開悟學人者至矣。</p>
<lb ed="X" n="0750a17"/><lb ed="R040" n="0241a02"/><p xml:id="pX25p0750a1701">【講】凡夫貪著其事。以有我人衆生壽者之見也。故
<lb ed="X" n="0750a18"/><lb ed="R040" n="0241a03"/>呼須菩提曰。諸相皆空者。佛也。苦有人言。佛尙說
<lb ed="X" n="0750a19"/><lb ed="R040" n="0241a04"/>我見人見衆生見壽者見。此等妄議之人。汝之意。
<lb ed="X" n="0750a20"/><lb ed="R040" n="0241a05"/>以爲是人解我所說無相之義否。須菩提曰。不也。
<lb ed="X" n="0750a21"/><lb ed="R040" n="0241a06"/>世尊。妄議之人墮於癡迷。不解如來所說義。何以
<lb ed="X" n="0750a22"/><lb ed="R040" n="0241a07"/>故。葢此四相之見。眞性中本來無有。世尊說我見
<lb ed="X" n="0750a23"/><lb ed="R040" n="0241a08"/>人見衆生見壽者見。卽非我見人見衆生見壽者
<lb ed="X" n="0750a24"/><lb ed="R040" n="0241a09"/>見。是虗名爲我見人見衆生見壽者見。而<anchor xml:id="nkr_note_add_0750a2401" n="0750a2401"/><anchor xml:id="beg0750a2401" n="0750a2401"/>已<anchor xml:id="end0750a2401"/>。須菩
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0750b" n="0750b"/>
<lb ed="X" n="0750b01"/><lb ed="R040" n="0241a10"/>提悟佛不著四相之見。則知見廣而信解深矣。故
<lb ed="X" n="0750b02"/><lb ed="R040" n="0241a11"/>佛又曰。須菩提。四見旣屬空虗。則發無上菩提心
<lb ed="X" n="0750b03"/><lb ed="R040" n="0241a12"/>者。凡於一切法。皆應如是知。如是見。應如是信解。
<lb ed="X" n="0750b04"/><lb ed="R040" n="0241a13"/>而後人<anchor xml:id="nkr_note_add_0750b0401" n="0750b0401"/><anchor xml:id="beg0750b0401" n="0750b0401"/>已<anchor xml:id="end0750b0401"/>胥忘。畛域俱化。不生一切法相。須菩提。
<lb ed="X" n="0750b05"/><lb ed="R040" n="0241a14"/>所謂法相者。如來說非眞實。是虗名而<anchor xml:id="nkr_note_add_0750b0501" n="0750b0501"/><anchor xml:id="beg0750b0501" n="0750b0501"/>已<anchor xml:id="end0750b0501"/>。葢初入
<lb ed="X" n="0750b06"/><lb ed="R040" n="0241a15"/>道時。不假法相。無門可<anchor xml:id="nkr_note_orig_0750001" n="0750001"/>九。旣見性後。當離法相。不
<lb ed="X" n="0750b07"/><lb ed="R040" n="0241a16"/>宜執著。所謂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0750002" n="0750002"/>波河當用筏。到岸不須船者也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0750b08"/><lb ed="R040" n="0241a17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">應化非眞分第三十二</cb:mulu><head>○應化非眞分第三十二<note place="inline">應現設化亦非眞實</note></head>
<lb ed="X" n="0750b09"/><lb ed="R040" n="0241a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0750b0901">須菩提。若有人。以滿無量阿僧祇世界七寶。持用布
<lb ed="X" n="0750b10"/><lb ed="R040" n="0241b01"/>施。若有善男子。善女人。發菩提心者。持於此經。乃至
<lb ed="X" n="0750b11"/><lb ed="R040" n="0241b02"/>四句偈等。受持讀誦。爲人演說。其福勝彼。云何爲人
<lb ed="X" n="0750b12"/><lb ed="R040" n="0241b03"/>演說。不取於相。如如不動。何以故。</p>
<lb ed="X" n="0750b13"/><lb ed="R040" n="0241b04"/><p xml:id="pX25p0750b1301">一切有爲法。如夢幻泡影。如露亦如電。應作如是觀。</p>
<lb ed="X" n="0750b14"/><lb ed="R040" n="0241b05"/><p xml:id="pX25p0750b1401">佛說是經<anchor xml:id="nkr_note_add_0750b1401" n="0750b1401"/><anchor xml:id="beg0750b1401" n="0750b1401"/>已<anchor xml:id="end0750b1401"/>。長老須菩提。及諸比邱。比邱尼。優婆塞。
<lb ed="X" n="0750b15"/><lb ed="R040" n="0241b06"/>優婆夷。一切世間天人阿修羅。聞佛所說。皆大歡喜。
<lb ed="X" n="0750b16"/><lb ed="R040" n="0241b07"/>信受奉行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0750b17"/><lb ed="R040" n="0241b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0750b1701">【註】如如者。自如之極也。有爲法。布施等類是也。夢
<lb ed="X" n="0750b18"/><lb ed="R040" n="0241b09"/>幻泡影露電。皆不長久者也。全經大旨。無非欲人
<lb ed="X" n="0750b19"/><lb ed="R040" n="0241b10"/>由法相而悟眞空。持說之功。勝於聚寶佈施。故於
<lb ed="X" n="0750b20"/><lb ed="R040" n="0241b11"/>篇末。重言以結之。男僧。謂之比邱。女僧。謂之比邱
<lb ed="X" n="0750b21"/><lb ed="R040" n="0241b12"/>尼。居士。謂之優婆塞。道姑。謂之優婆夷。</p>
<lb ed="X" n="0750b22"/><lb ed="R040" n="0241b13"/><p xml:id="pX25p0750b2201">【講】上言發無上菩提心者。在不生一切法相。然則
<lb ed="X" n="0750b23"/><lb ed="R040" n="0241b14"/>無上菩提。於何而得哉。則莫若持說此經。故終呼
<lb ed="X" n="0750b24"/><lb ed="R040" n="0241b15"/>須菩提而吿之曰。若有人以滿無量無央數世界
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0750c" n="0750c"/>
<lb ed="X" n="0750c01"/><lb ed="R040" n="0241b16"/>之七寶。持以佈施。其所得之福。可謂多矣。然所得。
<lb ed="X" n="0750c02"/><lb ed="R040" n="0241b17"/>乃世間之福。有時而盡。況因受福而又作惡乎。若
<lb ed="X" n="0750c03"/><lb ed="R040" n="0241b18"/>有善男子。善女人。發菩提心。於此經中。乃至四句
<lb ed="X" n="0750c04"/><lb ed="R040" n="0242a01"/>偈等。受持讀誦。爲人演說。此出世間福。歷劫無窮。
<lb ed="X" n="0750c05"/><lb ed="R040" n="0242a02"/>殊勝於彼也。云何<anchor xml:id="nkr_note_orig_0750003" n="0750003"/>謂人演說。如欲爲天人演說。則
<lb ed="X" n="0750c06"/><lb ed="R040" n="0242a03"/>現而爲天人。欲爲異類演說。則現而爲異類。隨感
<lb ed="X" n="0750c07"/><lb ed="R040" n="0242a04"/>而應。不拘定相。自如之極。而實寂然不動。此所謂
<lb ed="X" n="0750c08"/><lb ed="R040" n="0242a05"/>無爲法也。何以故。凡一切法。皆屬有爲。縱得世間
<lb ed="X" n="0750c09"/><lb ed="R040" n="0242a06"/>福。不過如夢耳。幻耳。泡耳。影耳。露耳。電耳。應作如
<lb ed="X" n="0750c10"/><lb ed="R040" n="0242a07"/>是等觀。而不得長久也。惟知萬法皆空。悟眞性爲
<lb ed="X" n="0750c11"/><lb ed="R040" n="0242a08"/>實。則智慧生而到彼岸不難矣。前所謂應如是住
<lb ed="X" n="0750c12"/><lb ed="R040" n="0242a09"/>者。正住此如如不動之眞心也。如是降伏者。正降
<lb ed="X" n="0750c13"/><lb ed="R040" n="0242a10"/>伏此有爲之妄心也。全經大義。不於此而益明哉。
<lb ed="X" n="0750c14"/><lb ed="R040" n="0242a11"/>佛說是經<anchor xml:id="nkr_note_add_0750c1401" n="0750c1401"/><anchor xml:id="beg0750c1401" n="0750c1401"/>已<anchor xml:id="end0750c1401"/>畢。長老須菩提。及一切大衆。聞此妙
<lb ed="X" n="0750c15"/><lb ed="R040" n="0242a12"/>義。盡生歡喜。敬信承受。而奉行不怠焉。葢聖凡悉
<lb ed="X" n="0750c16"/><lb ed="R040" n="0242a13"/>濟。而人天胥度云。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0750c17"/><lb ed="R040" n="0242a14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">後儀</cb:mulu><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">閻羅天子敕取藏中補闕眞言</cb:mulu><head>閻羅天子敕取藏中補闕眞言</head>
<lb ed="X" n="0750c18"/><lb ed="R040" n="0242a15"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX25p0750c1801">唵　呼嚧呼嚧　社曳穆契　莎<note place="inline">音梭</note>訶</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0750c19"/><lb ed="R040" n="0242a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">補闕眞言</cb:mulu><head>補闕眞言</head>
<lb ed="X" n="0750c20"/><lb ed="R040" n="0242a17"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX25p0750c2001">南無喝囉怛那　哆囉夜耶　佉囉佉囉　俱住俱
<lb ed="X" n="0750c21"/><lb ed="R040" n="0242a18"/>住　摩囉摩囉　虎囉吽　賀賀蘇怛拏吽　潑抹
<lb ed="X" n="0750c22"/><lb ed="R040" n="0242b01"/>拏娑婆訶</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0750c23"/><lb ed="R040" n="0242b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">讚</cb:mulu><head>讚</head>
<lb ed="X" n="0750c24"/><lb ed="R040" n="0242b03"/><p xml:id="pX25p0750c2401">金剛般若　功德難宣　四句妙義廣無邊　須菩
<pb ed="X" xml:id="X25.0503.0751a" n="0751a"/>
<lb ed="X" n="0751a01"/><lb ed="R040" n="0242b04"/>提　信力堅　無說無傳　應作如是觀。</p>
<lb ed="X" n="0751a02"/><lb ed="R040" n="0242b05"/><p xml:id="pX25p0751a0201">南無祇園會上佛菩薩<note place="inline">三稱</note>。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0751a03"/><lb ed="R040" n="0242b06"/>
<lb ed="X" n="0751a04"/><lb ed="R040" n="0242b07"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金剛般若波羅蜜經<note place="inline">畢</note></cb:jhead></cb:juan>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0734a1801" to="#end0734a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0734b2401" to="#end0734b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0735c1701" to="#end0735c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0735c1801" to="#end0735c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0736a0701" to="#end0736a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0736c1101" to="#end0736c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0736c2001" to="#end0736c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0737c1001" to="#end0737c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0738a1101" to="#end0738a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0738a1601" to="#end0738a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0738a1801" to="#end0738a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0738b1801" to="#end0738b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">夫</lem><rdg wit="#wit.orig">失</rdg></app>
<app from="#beg0739a1101" to="#end0739a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0740b0401" to="#end0740b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0740b1401" to="#end0740b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0741b1801" to="#end0741b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0742c0501" to="#end0742c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0742c0701" to="#end0742c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0743b1101" to="#end0743b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0744a1001" to="#end0744a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0744a1401" to="#end0744a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0744b0701" to="#end0744b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0744c2101" to="#end0744c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0745a0201" to="#end0745a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0745b0701" to="#end0745b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0745b1801" to="#end0745b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0746b1601" to="#end0746b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0746c0301" to="#end0746c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0747a1001" to="#end0747a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0747a1801" to="#end0747a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0747a1901" to="#end0747a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0747a2401" to="#end0747a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0747b1501" to="#end0747b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0747b2401" to="#end0747b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0747c0901" to="#end0747c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0748b1101" to="#end0748b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0748b2101" to="#end0748b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0748b2301" to="#end0748b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0749b0101" to="#end0749b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0749b0801" to="#end0749b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0749c1501" to="#end0749c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0749c2201" to="#end0749c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0750a2401" to="#end0750a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0750b0401" to="#end0750b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0750b0501" to="#end0750b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0750b1401" to="#end0750b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0750c1401" to="#end0750c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0734001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0734001">人字可疑或是入之寫誤</note>
<note n="0734002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0734002">昔疑若</note>
<note n="0734003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0734003">解疑鮮</note>
<note n="0734004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0734004">各疑大</note>
<note n="0737001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0737001">維惟通歟</note>
<note n="0744001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0744001">日疑口</note>
<note n="0746001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0746001">來下當有說字</note>
<note n="0747001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0747001">稍字可疑</note>
<note n="0749001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0749001">食疑貪</note>
<note n="0750001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0750001">九字可疑</note>
<note n="0750002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0750002">波疑渡</note>
<note n="0750003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0750003">謂疑爲</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0734a1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0734a1801">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0734b2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0734b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0735c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0735c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0735c1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0735c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0736a0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0736a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0736c1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0736c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0736c2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0736c2001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0737c1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0737c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0738a1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0738a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0738a1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0738a1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0738a1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0738a1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0738b1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0738b1801">夫【CB】，失【卍續】</note>
<note n="0739a1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0739a1101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0740b0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0740b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0740b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0740b1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0741b1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0741b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0742c0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0742c0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0742c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0742c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0743b1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0743b1101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0744a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0744a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0744a1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0744a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0744b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0744b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0744c2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0744c2101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0745a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0745a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0745b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0745b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0745b1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0745b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0746b1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0746b1601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0746c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0746c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0747a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0747a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0747a1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0747a1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0747a1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0747a1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0747a2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0747a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0747b1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0747b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0747b2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0747b2401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0747c0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0747c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0748b1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0748b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0748b2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0748b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0748b2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0748b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0749b0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0749b0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0749b0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0749b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0749c1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0749c1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0749c2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0749c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0750a2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0750a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0750b0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0750b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0750b0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0750b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0750b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0750b1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0750c1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0750c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>