<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X25n0504">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 504 金剛經彙纂</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 504 金剛經彙纂</title>
			<author>淸 孫念劬纂</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>2卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">504</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-02-25 09:56:44 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">金剛經彙纂</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00215">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00215</charName>
				<mapping cb:dec="983255" type="PUA">U+F00D7</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7398</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[王*巳]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB04432">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04432</charName>
				<mapping cb:dec="987472" type="PUA">U+F1150</mapping>
			<mapping type="unicode">U+4B38</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[(歹*又)/食]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB04636">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04636</charName>
				<mapping cb:dec="987676" type="PUA">U+F121C</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>璿</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[王*(虍-七+(一/八/八/目))]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05137">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05137</charName>
				<mapping cb:dec="988177" type="PUA">U+F1411</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>燬</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(燬-臼+白)-土+工]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB18834">
				<charName>CBETA CHARACTER CB18834</charName>
				<mapping cb:dec="1001874" type="PUA">U+F4992</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>編⃝</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-16T15:46:34">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<lb ed="X" n="0751a05"/>
<lb ed="X" n="0751a06"/>
<lb ed="X" n="0751a07"/>
<lb ed="X" n="0751a08"/>
<lb ed="X" n="0751a09"/>
<lb ed="X" n="0751a10"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 504-A 金剛經彚纂原序</cb:mulu><head>No. 504-A
<lb ed="X" n="0751a11"/><lb ed="R040" n="0243a01"/> 金剛經彚纂原序</head>
<lb ed="X" n="0751a12"/>
<lb ed="X" n="0751a13"/><lb ed="R040" n="0243a02"/><p xml:id="pX25p0751a1301">金剛一經。括盡諸經奧義。一切諸佛及諸佛阿耨多
<lb ed="X" n="0751a14"/><lb ed="R040" n="0243a03"/>羅三藐三菩提法皆從此經出。經<anchor xml:id="nkr_note_add_0751a1401" n="0751a1401"/><anchor xml:id="beg0751a1401" n="0751a1401"/>已<anchor xml:id="end0751a1401"/>明言之矣。其大
<lb ed="X" n="0751a15"/><lb ed="R040" n="0243a04"/>旨總在破除我執。以無住爲本體。以降伏爲入門。如
<lb ed="X" n="0751a16"/><lb ed="R040" n="0243a05"/>法受持。能使人在欲忘欲。居塵出塵。不使我爲境用。
<lb ed="X" n="0751a17"/><lb ed="R040" n="0243a06"/>而使境爲我用。誠煩暑中一服淸涼散也。竝非一味
<lb ed="X" n="0751a18"/><lb ed="R040" n="0243a07"/>談空。具有實用。乃有善信之人。但知讀誦此經。懵然
<lb ed="X" n="0751a19"/><lb ed="R040" n="0243a08"/>不解其義。亦有學者究心經註。或屬言煩。或苦義略。
<lb ed="X" n="0751a20"/><lb ed="R040" n="0243a09"/>是非可否。靡所適從。卽或粗知經義。不究精微。止求
<lb ed="X" n="0751a21"/><lb ed="R040" n="0243a10"/>持誦以釋愆。無有信心而修證。則於如來至妙之心
<lb ed="X" n="0751a22"/><lb ed="R040" n="0243a11"/>法。遂無由夢見。而佛敎亦緣此似明實晦。不深可歎
<lb ed="X" n="0751a23"/><lb ed="R040" n="0243a12"/>哉。<note place="inline">念劬</note>根鈍習深。苦纏蔽集。晚節末路。履蹈惟艱。嘗
<lb ed="X" n="0751a24"/><lb ed="R040" n="0243a13"/>發憤於是經。不知而求其知。不解而求其解。以自袪
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0751b" n="0751b"/>
<lb ed="X" n="0751b01"/><lb ed="R040" n="0243a14"/>其煩惑。爰取諸家註說。爲之剪訛削膚。提綱挈維。節
<lb ed="X" n="0751b02"/><lb ed="R040" n="0243a15"/>要以存義。參互以明體。反覆以示蘊。專錄以啓奧。兩
<lb ed="X" n="0751b03"/><lb ed="R040" n="0243a16"/>存以質疑。以爲是說也。殆庶幾近之。凡三閱寒暑而
<lb ed="X" n="0751b04"/><lb ed="R040" n="0243a17"/>成。名曰彚纂。雖用力之勤。艱苦不辭。而謂於是經之
<lb ed="X" n="0751b05"/><lb ed="R040" n="0243a18"/>大旨。<anchor xml:id="nkr_note_add_0751b0501" n="0751b0501"/><anchor xml:id="beg0751b0501" n="0751b0501"/>已<anchor xml:id="end0751b0501"/>無不詳無不合。所不敢知也。賴藉衆力。鐫梓
<lb ed="X" n="0751b06"/><lb ed="R040" n="0243b01"/>以公善信。上根之人。頓以明心。次根之人。漸以窮理。
<lb ed="X" n="0751b07"/><lb ed="R040" n="0243b02"/>世之軋軋焉惟利欲是溺。迷失本來。墮煩惱障而不
<lb ed="X" n="0751b08"/><lb ed="R040" n="0243b03"/>知悟者。盍向淸冷中覔一波羅蜜乎。</p>
<lb ed="X" n="0751b09"/><lb ed="R040" n="0243b04"/><p xml:id="pX25p0751b0901">乾隆五十八年歲次癸丑三月望日潔齋孫念劬謹
<lb ed="X" n="0751b10"/><lb ed="R040" n="0243b05"/>識</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0751b11"/>
<lb ed="X" n="0751b12"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 504-B 重刻金剛經彚纂序</cb:mulu><head>No. 504-B
<lb ed="X" n="0751b13"/><lb ed="R040" n="0243b07"/> 重刻金剛經彚纂序</head>
<lb ed="X" n="0751b14"/>
<lb ed="X" n="0751b15"/><lb ed="R040" n="0243b08"/><p xml:id="pX25p0751b1501">三藏敎文。無非證明心體。爲成佛階梯。惟金剛直指
<lb ed="X" n="0751b16"/><lb ed="R040" n="0243b09"/>無住本心。以顯般若之眞智妙用。不捨一法。不存一
<lb ed="X" n="0751b17"/><lb ed="R040" n="0243b10"/>法。是中出生諸佛。慧命不斷。在最上利根。隨機渙釋。
<lb ed="X" n="0751b18"/><lb ed="R040" n="0243b11"/>直下承當。固得金剛正眼。卽在下根。苟知信受奉行。
<lb ed="X" n="0751b19"/><lb ed="R040" n="0243b12"/>亦能破欲離塵。遣諸煩惱。度苦濟厄。靈應超然。然此
<lb ed="X" n="0751b20"/><lb ed="R040" n="0243b13"/>經解說紛如。未易窺其崕略。諸解或博而寡要。或簡
<lb ed="X" n="0751b21"/><lb ed="R040" n="0243b14"/>而多遺。或字析而章未聯。或章聯而義猶隱。若欲專
<lb ed="X" n="0751b22"/><lb ed="R040" n="0243b15"/>從一家。則談理深奧者。有妨於初學。立辭顯易者。恐
<lb ed="X" n="0751b23"/><lb ed="R040" n="0243b16"/>棄於高明。或詳事相而簡精微。或指本源而脫章句。
<lb ed="X" n="0751b24"/><lb ed="R040" n="0243b17"/>各有所長。難於竝美。<note place="inline">念劬</note>不揣冒昧。於昔年會集諸
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0751c" n="0751c"/>
<lb ed="X" n="0751c01"/><lb ed="R040" n="0243b18"/>家。纂成一帙。然局於見聞。搜輯未廣。意義之膚淺。闡
<lb ed="X" n="0751c02"/><lb ed="R040" n="0244a01"/>發之未透。殊有所不自知。因遠方同志。索者甚衆。甲
<lb ed="X" n="0751c03"/><lb ed="R040" n="0244a02"/>寅春仲。倉猝付梓。讐校未細。字訛句脫。不可勝指。故
<lb ed="X" n="0751c04"/><lb ed="R040" n="0244a03"/>印二百部卽行停止。觀察章公。樂善心切。竟將此訛
<lb ed="X" n="0751c05"/><lb ed="R040" n="0244a04"/>本刊刻。印送<anchor xml:id="nkr_note_add_0751c0501" n="0751c0501"/><anchor xml:id="beg0751c0501" n="0751c0501"/>已<anchor xml:id="end0751c0501"/>多。<note place="inline">念劬</note>自誤誤人。孽非淺鮮。仗佛之
<lb ed="X" n="0751c06"/><lb ed="R040" n="0244a05"/>靈。數年內連得佳本。披覽之下。悔悟交迫。因廣爲搜
<lb ed="X" n="0751c07"/><lb ed="R040" n="0244a06"/>輯。易稿再鐫。凡原刻之引義膚淺。闡發未透處。一一
<lb ed="X" n="0751c08"/><lb ed="R040" n="0244a07"/>有以補其不逮。剪訛削膚。庶幾精實詳盡。顯豁貫穿。
<lb ed="X" n="0751c09"/><lb ed="R040" n="0244a08"/>挈領提綱。本末洞徹。至此而稿<anchor xml:id="nkr_note_add_0751c0901" n="0751c0901"/><anchor xml:id="beg0751c0901" n="0751c0901"/>已<anchor xml:id="end0751c0901"/>七易矣。欲救前刻
<lb ed="X" n="0751c10"/><lb ed="R040" n="0244a09"/>之失。鐫刻反不容緩。於丁巳仲春吿竣。以公同志。較
<lb ed="X" n="0751c11"/><lb ed="R040" n="0244a10"/>原刻<anchor xml:id="nkr_note_add_0751c1101" n="0751c1101"/><anchor xml:id="beg0751c1101" n="0751c1101"/>已<anchor xml:id="end0751c1101"/>十增其四。蓋此經義蘊甚深。非詳不達。學者
<lb ed="X" n="0751c12"/><lb ed="R040" n="0244a11"/>當具細靜心。反覆推勘。求明自性。則演說靈文。愚迷
<lb ed="X" n="0751c13"/><lb ed="R040" n="0244a12"/>立破。聖階可接。若存虗妄心。入文字障。或存粗率心。
<lb ed="X" n="0751c14"/><lb ed="R040" n="0244a13"/>入邀福障。是反將金剛種智鏟斷矣。雖誦讀萬卷。豈
<lb ed="X" n="0751c15"/><lb ed="R040" n="0244a14"/>能窺見佛法耶。經卽佛也。佛卽心也。無住心者。常住
<lb ed="X" n="0751c16"/><lb ed="R040" n="0244a15"/>眞心也。常住眞心者。不生滅心也。不生滅心者。金剛
<lb ed="X" n="0751c17"/><lb ed="R040" n="0244a16"/>心也。得金剛心之謂應住心。得應住心之謂降伏其
<lb ed="X" n="0751c18"/><lb ed="R040" n="0244a17"/>心云何應住。得無所得也。住無所住也。無住何嘗有。
<lb ed="X" n="0751c19"/><lb ed="R040" n="0244a18"/>生其心何嘗無。讀者以心學佛。毋以口學佛。於泡影
<lb ed="X" n="0751c20"/><lb ed="R040" n="0244b01"/>見無住。不於無住見斷。於金剛見常住。不於常住見
<lb ed="X" n="0751c21"/><lb ed="R040" n="0244b02"/>常。斷常雙遣。人法兩空。豈不到彼岸。與諸佛同登安
<lb ed="X" n="0751c22"/><lb ed="R040" n="0244b03"/>樂哉。</p>
<lb ed="X" n="0751c23"/><lb ed="R040" n="0244b04"/><p xml:id="pX25p0751c2301">嘉慶元年歲次丙辰臘月望日述甫孫念劬謹識</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0751c24"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0752a" n="0752a"/>
<lb ed="X" n="0752a01"/>
<lb ed="X" n="0752a02"/>
<lb ed="X" n="0752a03"/>
<lb ed="X" n="0752a04"/><lb ed="R040" n="0244b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">金剛經註說彚纂凡例</cb:mulu><head>金剛經註說彚纂
<lb ed="X" n="0752a05"/><lb ed="R040" n="0244b07"/>凡例</head>
<lb ed="X" n="0752a06"/><lb ed="R040" n="0244b08"/><list><item xml:id="itemX25p0752a0601"><anchor xml:id="nkr_note_add_0752a0601" n="0752a0601"/><anchor xml:id="beg0752a0601" n="0752a0601"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0752a0601"/>此經註解。自晉梁迄今。不下數百種。或由大德。或
<lb ed="X" n="0752a07"/><lb ed="R040" n="0244b09"/>自通儒。義無不備。非後學所可更加。然解者日衆。
<lb ed="X" n="0752a08"/><lb ed="R040" n="0244b10"/>觀者日紛。論說註證。累牘難盡。抉疑闡奧。發明固
<lb ed="X" n="0752a09"/><lb ed="R040" n="0244b11"/>多。而臆註岐言。正復不少。是編彚集各本。由博取
<lb ed="X" n="0752a10"/><lb ed="R040" n="0244b12"/>約。因異求同。棄其粗淺。選其精要。未諦當者。槪不
<lb ed="X" n="0752a11"/><lb ed="R040" n="0244b13"/>採入。疑難處。必精求其是。</item>
<lb ed="X" n="0752a12"/><lb ed="R040" n="0244b14"/><item xml:id="itemX25p0752a1201"><anchor xml:id="nkr_note_add_0752a1201" n="0752a1201"/><anchor xml:id="beg0752a1201" n="0752a1201"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0752a1201"/>經解雖繁。而足以傳留者。亦只有十餘種。其最善
<lb ed="X" n="0752a13"/><lb ed="R040" n="0244b15"/>者。唐之圭峰有疏。宋之長水有記。明之憨山有決
<lb ed="X" n="0752a14"/><lb ed="R040" n="0244b16"/>疑。曾鳳儀有宗通。大圓居士張有譽有義趣廣演。
<lb ed="X" n="0752a15"/><lb ed="R040" n="0244b17"/>如如居士張國維有註說。數書實堪羽翼大乘。近
<lb ed="X" n="0752a16"/><lb ed="R040" n="0244b18"/>代剩閒居士龔<anchor xml:id="nkr_note_add_0752a1601" n="0752a1601"/><anchor xml:id="beg0752a1601" n="0752a1601"/>穊<anchor xml:id="end0752a1601"/>綵有正解。誠齋居士盛符升有
<lb ed="X" n="0752a17"/><lb ed="R040" n="0245a01"/>五釋。又彚集各家而採其精要。可稱善本。以上各
<lb ed="X" n="0752a18"/><lb ed="R040" n="0245a02"/>種。是編採錄最多。</item>
<lb ed="X" n="0752a19"/><lb ed="R040" n="0245a03"/><item xml:id="itemX25p0752a1901"><anchor xml:id="nkr_note_add_0752a1901" n="0752a1901"/><anchor xml:id="beg0752a1901" n="0752a1901"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0752a1901"/>近今刊送諸本。字比句櫛。依文解義者。十有見其
<lb ed="X" n="0752a20"/><lb ed="R040" n="0245a04"/>八九。提綱挈領。貫通脈絡。闡發全經宗旨者。百止
<lb ed="X" n="0752a21"/><lb ed="R040" n="0245a05"/>見其二三。是編廣搜善本。棄粗擇精。解必求其切
<lb ed="X" n="0752a22"/><lb ed="R040" n="0245a06"/>實。旨必求其貫穿。於全經之綱領脈絡。承接關照
<lb ed="X" n="0752a23"/><lb ed="R040" n="0245a07"/>處。融會闡發。於各章各句。解說引證。仍不敢略。</item>
<lb ed="X" n="0752a24"/><lb ed="R040" n="0245a08"/><item xml:id="itemX25p0752a2401"><anchor xml:id="nkr_note_add_0752a2401" n="0752a2401"/><anchor xml:id="beg0752a2401" n="0752a2401"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0752a2401"/>是編凡遇論說引證。及暢發旨趣處。註解同異處。
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0752b" n="0752b"/>
<lb ed="X" n="0752b01"/><lb ed="R040" n="0245a09"/>俱各冠以姓氏。或卽冠以原書之名。其解釋字句
<lb ed="X" n="0752b02"/><lb ed="R040" n="0245a10"/>及文義。俱雜摭各書。不列書名姓氏。</item>
<lb ed="X" n="0752b03"/><lb ed="R040" n="0245a11"/><item xml:id="itemX25p0752b0301"><anchor xml:id="nkr_note_add_0752b0301" n="0752b0301"/><anchor xml:id="beg0752b0301" n="0752b0301"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0752b0301"/>三十二分。各有原題。如經眼目。每分先明題義於
<lb ed="X" n="0752b04"/><lb ed="R040" n="0245a12"/>前。幷卽冠以經旨。使大意炳如。讀者易曉。</item>
<lb ed="X" n="0752b05"/><lb ed="R040" n="0245a13"/><item xml:id="itemX25p0752b0501"><anchor xml:id="nkr_note_add_0752b0501" n="0752b0501"/><anchor xml:id="beg0752b0501" n="0752b0501"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0752b0501"/>每分中文長義奧者。列註必多。今逐節分註。以便
<lb ed="X" n="0752b06"/><lb ed="R040" n="0245a14"/>觀覽。每分後加以總註。務使旨趣詳暢。脈絡貫通。
<lb ed="X" n="0752b07"/><lb ed="R040" n="0245a15"/>幷將要領標於上方。以淸眉目。</item>
<lb ed="X" n="0752b08"/><lb ed="R040" n="0245a16"/><item xml:id="itemX25p0752b0801"><anchor xml:id="nkr_note_add_0752b0801" n="0752b0801"/><anchor xml:id="beg0752b0801" n="0752b0801"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0752b0801"/>集說次第。俱由淺至深。隨順文義。不以人代爲叙。
<lb ed="X" n="0752b09"/><lb ed="R040" n="0245a17"/>或註中又有義須解釋者。竝補列於上方。</item>
<lb ed="X" n="0752b10"/><lb ed="R040" n="0245a18"/><item xml:id="itemX25p0752b1001"><anchor xml:id="nkr_note_add_0752b1001" n="0752b1001"/><anchor xml:id="beg0752b1001" n="0752b1001"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0752b1001"/>各本中有論說冗長者。限於短幅。不能全載。俱從
<lb ed="X" n="0752b11"/><lb ed="R040" n="0245b01"/>節錄。觀者幸弗以割截爲嫌。</item>
<lb ed="X" n="0752b12"/><lb ed="R040" n="0245b02"/><item xml:id="itemX25p0752b1201"><anchor xml:id="nkr_note_add_0752b1201" n="0752b1201"/><anchor xml:id="beg0752b1201" n="0752b1201"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0752b1201"/>諸本引證。多用偈語及詩句。是編槪不採入<note place="inline">彌勒作偈
<lb ed="X" n="0752b13"/><lb ed="R040" n="0245b03"/>釋經。無著天親俱作論以釋偈。天親更爲明切。倘若列偈。又須釋偈。太覺煩冗。偈本可以另觀。若引詩則
<lb ed="X" n="0752b14"/><lb ed="R040" n="0245b04"/>甚無足取</note>。</item>
<lb ed="X" n="0752b15"/><lb ed="R040" n="0245b05"/><item xml:id="itemX25p0752b1501"><anchor xml:id="nkr_note_add_0752b1501" n="0752b1501"/><anchor xml:id="beg0752b1501" n="0752b1501"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0752b1501"/>此經各本只用句點。但孰是如來語。孰是須菩提
<lb ed="X" n="0752b16"/><lb ed="R040" n="0245b06"/>語。在明眼自易分辨。而初學不曉。此刻凡如來語
<lb ed="X" n="0752b17"/><lb ed="R040" n="0245b07"/>句。俱用圓圈。須菩提語句。俱用尖圈。阿難結集語
<lb ed="X" n="0752b18"/><lb ed="R040" n="0245b08"/>用點。起止加以方匡。則問答分明。瞭如指掌。</item>
<lb ed="X" n="0752b19"/><lb ed="R040" n="0245b09"/><item xml:id="itemX25p0752b1901"><anchor xml:id="nkr_note_add_0752b1901" n="0752b1901"/><anchor xml:id="beg0752b1901" n="0752b1901"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0752b1901"/>此經各本。只用點以釋句。此刻凡係功夫密旨。及
<lb ed="X" n="0752b20"/><lb ed="R040" n="0245b10"/>緊要眼目處。皆用連圈。或用尖圈。或加連點。</item>
<lb ed="X" n="0752b21"/><lb ed="R040" n="0245b11"/><item xml:id="itemX25p0752b2101"><anchor xml:id="nkr_note_add_0752b2101" n="0752b2101"/><anchor xml:id="beg0752b2101" n="0752b2101"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0752b2101"/>此經前後凡六譯。一後秦羅什。二後魏流支。三陳
<lb ed="X" n="0752b22"/><lb ed="R040" n="0245b12"/>眞諦。四隋笈多。五唐<anchor xml:id="nkr_note_add_0752b2201" n="0752b2201"/><anchor xml:id="beg0752b2201" n="0752b2201"/><name role="" type="person">玄奘</name><anchor xml:id="end0752b2201"/>。六周義淨。六法師皆稱
<lb ed="X" n="0752b23"/><lb ed="R040" n="0245b13"/>三藏。今所流傳。乃秦譯本<note place="inline">魏本與秦本稍異</note>。</item>
<lb ed="X" n="0752b24"/><lb ed="R040" n="0245b14"/><item xml:id="itemX25p0752b2401"><anchor xml:id="nkr_note_add_0752b2401" n="0752b2401"/><anchor xml:id="beg0752b2401" n="0752b2401"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0752b2401"/>此經三十二分。定自昭明太子。王眞如謂其品節
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0752c" n="0752c"/>
<lb ed="X" n="0752c01"/><lb ed="R040" n="0245b15"/>詳明。有功佛敎。而人反有議其割裂者。然如無著
<lb ed="X" n="0752c02"/><lb ed="R040" n="0245b16"/>論本。<anchor xml:id="nkr_note_add_0752c0201" n="0752c0201"/><anchor xml:id="beg0752c0201" n="0752c0201"/>已<anchor xml:id="end0752c0201"/>分十八住。天親論本。<anchor xml:id="nkr_note_add_0752c0202" n="0752c0202"/><anchor xml:id="beg0752c0202" n="0752c0202"/>已<anchor xml:id="end0752c0202"/>分二十七疑。總是
<lb ed="X" n="0752c03"/><lb ed="R040" n="0245b17"/>婆心。欲與人一箇入路耳。今將十八住二十七疑。
<lb ed="X" n="0752c04"/><lb ed="R040" n="0245b18"/>釋於上方。而昭明太子每分所標名目。仍列經前。
<lb ed="X" n="0752c05"/><lb ed="R040" n="0246a01"/>使讀者易於記憶。且與經義無違。後學不得妄生
<lb ed="X" n="0752c06"/><lb ed="R040" n="0246a02"/>訾議<note place="inline">顓愚師曰。若十八住爲準。則天親不宜分二十七疑。若二十七疑爲準。則無著何又判爲
<lb ed="X" n="0752c07"/><lb ed="R040" n="0246a03"/>十八住。二大士旣難爲準。餘者可知。是則但隨各人所見。成就各人一段金剛智。皆與實相不相違背。非
<lb ed="X" n="0752c08"/><lb ed="R040" n="0246a04"/>以一美能絕其後。亦非一得盡廢其前。以理無盡。智亦無盡也</note>。</item>
<lb ed="X" n="0752c09"/><lb ed="R040" n="0246a05"/><item xml:id="itemX25p0752c0901"><anchor xml:id="nkr_note_add_0752c0901" n="0752c0901"/><anchor xml:id="beg0752c0901" n="0752c0901"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0752c0901"/>經義以能斷立名。故彌勒第五偈中。卽有斷疑之
<lb ed="X" n="0752c10"/><lb ed="R040" n="0246a06"/>說。天親因之。分作二十七疑。總是佛之知見。無所
<lb ed="X" n="0752c11"/><lb ed="R040" n="0246a07"/>不徹。所以躡前語跡。斷後疑情。有是說。卽當有是
<lb ed="X" n="0752c12"/><lb ed="R040" n="0246a08"/>發明。亦非必逆揣尊者意中。預有此疑也。</item>
<lb ed="X" n="0752c13"/><lb ed="R040" n="0246a09"/><item xml:id="itemX25p0752c1301"><anchor xml:id="nkr_note_add_0752c1301" n="0752c1301"/><anchor xml:id="beg0752c1301" n="0752c1301"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0752c1301"/>經中問答。約二十九處。其間妙義。出於佛言者二
<lb ed="X" n="0752c14"/><lb ed="R040" n="0246a10"/>十四。出於當機者十六。是集務求其所以呼示。所
<lb ed="X" n="0752c15"/><lb ed="R040" n="0246a11"/>以酬答。所以發明之故。順節而遞釋之。至經中文
<lb ed="X" n="0752c16"/><lb ed="R040" n="0246a12"/>句每多重複。又求其所以重複之故。如言不可相
<lb ed="X" n="0752c17"/><lb ed="R040" n="0246a13"/>見者四。度無可度者四。說無可說者四。菩提無所
<lb ed="X" n="0752c18"/><lb ed="R040" n="0246a14"/>得者四。無四相者九。寶施命施者九。要歸雖一。取
<lb ed="X" n="0752c19"/><lb ed="R040" n="0246a15"/>義各殊。亦逐處疏別。</item>
<lb ed="X" n="0752c20"/><lb ed="R040" n="0246a16"/><item xml:id="itemX25p0752c2001"><anchor xml:id="nkr_note_add_0752c2001" n="0752c2001"/><anchor xml:id="beg0752c2001" n="0752c2001"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0752c2001"/>經中句字。增減同異。從無畫一。如<note place="interlinear">十三分</note>是名般若波羅
<lb ed="X" n="0752c21"/><lb ed="R040" n="0246a17"/>蜜。是名忍辱波羅蜜。<note place="interlinear">二十五分</note>是名凡夫等句。有遺失者。<note place="inline">古本
<lb ed="X" n="0752c22"/><lb ed="R040" n="0246a18"/>亦無</note>按以經義。不可少也。若非無想上減去若字。如
<lb ed="X" n="0752c23"/><lb ed="R040" n="0246b01"/>照九類理應除之。有則似分二天矣。至若取非法
<lb ed="X" n="0752c24"/><lb ed="R040" n="0246b02"/>上。<note place="inline">六分</note>何以故三字。定爲衍文。<note place="inline">八分</note>若復有人句上。有佛
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0753a" n="0753a"/>
<lb ed="X" n="0753a01"/><lb ed="R040" n="0246b03"/>須菩提五字。卽非佛法句下。有是名佛法四字。俱
<lb ed="X" n="0753a02"/><lb ed="R040" n="0246b04"/>照盛龔二氏定本改正。非敢擅專。而文義亦定當
<lb ed="X" n="0753a03"/><lb ed="R040" n="0246b05"/>如此<note place="inline">此外尙有增減之字。無大關係。亦不備載</note>。</item>
<lb ed="X" n="0753a04"/><lb ed="R040" n="0246b06"/><item xml:id="itemX25p0753a0401"><anchor xml:id="nkr_note_add_0753a0401" n="0753a0401"/><anchor xml:id="beg0753a0401" n="0753a0401"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0753a0401"/>則與卽二字。各本每多不同。嘗考其由。起於高麗
<lb ed="X" n="0753a05"/><lb ed="R040" n="0246b07"/>王名稷。彼人欲避其音。故於經中去卽改則。因此
<lb ed="X" n="0753a06"/><lb ed="R040" n="0246b08"/>以僞亂眞。海虞嚴氏折衷諸辨。謂合兩之義爲卽。
<lb ed="X" n="0753a07"/><lb ed="R040" n="0246b09"/>相仍之義爲則。卽或可用之相仍。則不可用之合
<lb ed="X" n="0753a08"/><lb ed="R040" n="0246b10"/>兩。此說最爲諦當。</item>
<lb ed="X" n="0753a09"/><lb ed="R040" n="0246b11"/><item xml:id="itemX25p0753a0901"><anchor xml:id="nkr_note_add_0753a0901" n="0753a0901"/><anchor xml:id="beg0753a0901" n="0753a0901"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0753a0901"/>是經分卷。或一或三或二。每多不同。按全經大意。
<lb ed="X" n="0753a10"/><lb ed="R040" n="0246b12"/>自尊者再行啓請。與前文淺深各見。昔人云。前言
<lb ed="X" n="0753a11"/><lb ed="R040" n="0246b13"/>粗執。後言細執。前爲初發心者言。詳於發心之論。
<lb ed="X" n="0753a12"/><lb ed="R040" n="0246b14"/>後爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0753a1201" n="0753a1201"/><anchor xml:id="beg0753a1201" n="0753a1201"/>已<anchor xml:id="end0753a1201"/>發心者言。直云心無可發。憨山辨上下卷
<lb ed="X" n="0753a13"/><lb ed="R040" n="0246b15"/>甚明。當仍之。</item>
<lb ed="X" n="0753a14"/><lb ed="R040" n="0246b16"/><item xml:id="itemX25p0753a1401">是書原刻多訛。板<anchor xml:id="nkr_note_add_0753a1401" n="0753a1401"/><anchor xml:id="beg0753a1401" n="0753a1401"/>已<anchor xml:id="end0753a1401"/><g ref="#CB05137">燬</g>去。遠方善士。刷印流通。須用
<lb ed="X" n="0753a15"/><lb ed="R040" n="0246b17"/>此定本。弗踵前訛。<note place="inline">念劬</note>庶可救疏誤之愆。不至抱
<lb ed="X" n="0753a16"/><lb ed="R040" n="0246b18"/>隱憾於無窮矣。</item>
<lb ed="X" n="0753a17"/><lb ed="R040" n="0247a01"/><item xml:id="itemX25p0753a1701">誦持此經。全在口讀其文。心思其義。使微言了徹。全
<lb ed="X" n="0753a18"/><lb ed="R040" n="0247a02"/>旨貫通。信解受持。方爲有益。若是急急趕讀。含糊
<lb ed="X" n="0753a19"/><lb ed="R040" n="0247a03"/>圖快。口到心不到。縱然讀過萬遍。亦與不讀者等。</item></list>
<lb ed="X" n="0753a20"/><lb ed="R040" n="0247a04"/><p xml:id="pX25p0753a2001">潔齋居士謹識</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0753a21"/>
<lb ed="X" n="0753a22"/>
<lb ed="X" n="0753a23"/>
<lb ed="X" n="0753a24"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0753b" n="0753b"/>
<lb ed="X" n="0753b01"/><lb ed="R040" n="0247a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">引用書目</cb:mulu><head>引用書目</head>
<lb ed="X" n="0753b02"/><lb ed="R040" n="0247a07"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0753b0201">隋<list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0753b0202">天台智者大師疏<note place="inline">法名智顗</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0753b03"/><lb ed="R040" n="0247a08"/><item xml:id="itemX25p0753b0301">唐<list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0753b0302">曹溪法師直解<note place="inline">六祖法名慧能</note></item>
<lb ed="X" n="0753b04"/><lb ed="R040" n="0247a09"/><item xml:id="itemX25p0753b0401">圭峰禪師疏論纂要<note place="inline">法名宗密</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0753b05"/><lb ed="R040" n="0247a10"/><item xml:id="itemX25p0753b0501">宋<list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0753b0502">長水大師刊定記<note place="inline">法名子<g ref="#CB04636">璿</g>纂集諸家</note></item>
<lb ed="X" n="0753b06"/><lb ed="R040" n="0247a11"/><item xml:id="itemX25p0753b0601">中峰禪師略義</item>
<lb ed="X" n="0753b07"/><lb ed="R040" n="0247a12"/><item xml:id="itemX25p0753b0701">龍舒居士<name role="" type="person">王日休</name>註</item>
<lb ed="X" n="0753b08"/><lb ed="R040" n="0247a13"/><item xml:id="itemX25p0753b0801">致政陳雄註</item></list></item>
<lb ed="X" n="0753b09"/><lb ed="R040" n="0247a14"/><item xml:id="itemX25p0753b0901">明<list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0753b0902">憨山大師決疑<note place="inline">法名德淸</note></item>
<lb ed="X" n="0753b10"/><lb ed="R040" n="0247a15"/><item xml:id="itemX25p0753b1001">宗泐禪師經解<note place="inline">法名如<g ref="#CB00215">玘</g>又名曉月</note></item>
<lb ed="X" n="0753b11"/><lb ed="R040" n="0247a16"/><item xml:id="itemX25p0753b1101">曾鳳儀宗通</item>
<lb ed="X" n="0753b12"/><lb ed="R040" n="0247a17"/><item xml:id="itemX25p0753b1201">李騰芳集解</item>
<lb ed="X" n="0753b13"/><lb ed="R040" n="0247a18"/><item xml:id="itemX25p0753b1301">張有譽義趣廣演<note place="inline">號大圓居士</note></item>
<lb ed="X" n="0753b14"/><lb ed="R040" n="0247b01"/><item xml:id="itemX25p0753b1401">張國維疏解<note place="inline">號如如居士抄本</note></item>
<lb ed="X" n="0753b15"/><lb ed="R040" n="0247b02"/><item xml:id="itemX25p0753b1501">似空法師金剛鎞<note place="inline">法名廣伸</note></item>
<lb ed="X" n="0753b16"/><lb ed="R040" n="0247b03"/><item xml:id="itemX25p0753b1601">王化隆直指</item>
<lb ed="X" n="0753b17"/><lb ed="R040" n="0247b04"/><item xml:id="itemX25p0753b1701">蓮池大師註說</item>
<lb ed="X" n="0753b18"/><lb ed="R040" n="0247b05"/><item xml:id="itemX25p0753b1801">洪蓮和尙集註<note place="inline">採集五十三家</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0753b19"/><lb ed="R040" n="0247b06"/><item xml:id="itemX25p0753b1901"><note place="inline">本朝</note><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0753b1903">剩閒居士龔穊綵集解</item>
<lb ed="X" n="0753b20"/><lb ed="R040" n="0247b07"/><item xml:id="itemX25p0753b2001">誠齋居士盛符升五釋</item>
<lb ed="X" n="0753b21"/><lb ed="R040" n="0247b08"/><item xml:id="itemX25p0753b2101">黃成采經貫</item>
<lb ed="X" n="0753b22"/><lb ed="R040" n="0247b09"/><item xml:id="itemX25p0753b2201">王履昌句解</item>
<lb ed="X" n="0753b23"/><lb ed="R040" n="0247b10"/><item xml:id="itemX25p0753b2301">無名氏芥疏<note place="inline">抄本</note></item>
<lb ed="X" n="0753b24"/><lb ed="R040" n="0247b11"/><item xml:id="itemX25p0753b2401">顧旦初圓旨</item>
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0753c" n="0753c"/>
<lb ed="X" n="0753c01"/><lb ed="R040" n="0247b12"/><item xml:id="itemX25p0753c0101">范季珍如解<note place="inline">經旨提要俱摘大圓居上</note></item>
<lb ed="X" n="0753c02"/><lb ed="R040" n="0247b13"/><item xml:id="itemX25p0753c0201">石成金註論講證<note place="inline">採讀法四條</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0753c03"/><lb ed="R040" n="0247b14"/><item xml:id="itemX25p0753c0301"><note place="inline">附記</note><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0753c0303">陸騰金剛經演說<note place="inline">字漁雲。國初松江人。此書甚佳購之未得</note></item></list></item></list>
<lb ed="X" n="0753c04"/><lb ed="R040" n="0247b15"/><p xml:id="pX25p0753c0401"><note place="inline">以上各書引用最多者。長水之記。憨山之決疑。張有譽張國維兩家疏解。龔穊綵盛符升兩家
<lb ed="X" n="0753c05"/><lb ed="R040" n="0247b16"/>集說。此數種書經疏中。最爲精美。令人有觀止之歎</note>。</p>
<lb ed="X" n="0753c06"/><lb ed="R040" n="0247b17"/><p xml:id="pX25p0753c0601"><note place="inline">張有譽張國維兩家疏解。精實透闢。得未曾有。而龔氏集解。尤明備詳。悉得所折衷。惜此三書
<lb ed="X" n="0753c07"/><lb ed="R040" n="0247b18"/>得之最後。致有禍棗災棃。自誤誤人之恨</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0753c08"/>
<lb ed="X" n="0753c09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">No. 504-C 總說</cb:mulu><head>No. 504-C
<lb ed="X" n="0753c10"/><lb ed="R040" n="0248a01"/> 總說<note place="inline">採摘各書</note></head>
<lb ed="X" n="0753c11"/>
<lb ed="X" n="0753c12"/><lb ed="R040" n="0248a02"/><p xml:id="pX25p0753c1201">此經要義有五。一以法喩爲名。二辨實相爲體。三明
<lb ed="X" n="0753c13"/><lb ed="R040" n="0248a03"/>無住爲宗。四論斷疑爲用。五判大乘爲敎相。若昧法
<lb ed="X" n="0753c14"/><lb ed="R040" n="0248a04"/>師曰。法身眞智曰般若。法身理果曰彼岸。必以眞智
<lb ed="X" n="0753c15"/><lb ed="R040" n="0248a05"/>爲先導。然後能斷煩惱。出生死。圓證理果。故曰智慧
<lb ed="X" n="0753c16"/><lb ed="R040" n="0248a06"/>到彼岸。實相常住爲體。體卽法身。觀照契理爲宗。宗
<lb ed="X" n="0753c17"/><lb ed="R040" n="0248a07"/>卽般若。文字斷疑爲用。用卽解脫。般若二字。包括宗
<lb ed="X" n="0753c18"/><lb ed="R040" n="0248a08"/>體用。而獨標般若爲名者。以法身非智慧不顯。解脫
<lb ed="X" n="0753c19"/><lb ed="R040" n="0248a09"/>非智慧不成也。</p>
<lb ed="X" n="0753c20"/><lb ed="R040" n="0248a10"/><p xml:id="pX25p0753c2001">智者大師曰。般若有三種。實相。觀照。文字。實相卽第
<lb ed="X" n="0753c21"/><lb ed="R040" n="0248a11"/>一義諦。觀照卽智慧。文字能作詮。亦爲般若。</p>
<lb ed="X" n="0753c22"/><lb ed="R040" n="0248a12"/><p xml:id="pX25p0753c2201">無著云。金剛難壞。堅也。金剛能斷。利也。堅喩般若本
<lb ed="X" n="0753c23"/><lb ed="R040" n="0248a13"/>覺。利喩般若始覺記云本卽實相。始卽觀照也實相
<lb ed="X" n="0753c24"/><lb ed="R040" n="0248a14"/>是體心本無相以本來眞理爲實相<note place="interlinear">是生實相妙解眞詮</note>。卽如來藏自性
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0754a" n="0754a"/>
<lb ed="X" n="0754a01"/><lb ed="R040" n="0248a15"/>淸淨心。觀照是用。心本有覺。以眞智所現爲觀照。卽
<lb ed="X" n="0754a02"/><lb ed="R040" n="0248a16"/>相應本覺之妙慧<note place="interlinear">體用雙疏理智互發分明的當一讀一快</note>。故體用雖分。理智則一。疏云。卽智
<lb ed="X" n="0754a03"/><lb ed="R040" n="0248a17"/>之理爲實相。卽理之智爲觀照也<note place="interlinear">破的語</note>。般若正翻曰慧。今
<lb ed="X" n="0754a04"/><lb ed="R040" n="0248a18"/>云智慧。慧卽智體。智卽慧用。</p>
<lb ed="X" n="0754a05"/><lb ed="R040" n="0248b01"/><p xml:id="pX25p0754a0501">記云。金剛般若有二種。實相者。理也。觀照者。事也。離
<lb ed="X" n="0754a06"/><lb ed="R040" n="0248b02"/>理無智。離智無理。故能斷一切。卽堅卽利也。</p>
<lb ed="X" n="0754a07"/><lb ed="R040" n="0248b03"/><p xml:id="pX25p0754a0701">此經爲衆生性中所有。人自不見。但知誦讀文字。祗
<lb ed="X" n="0754a08"/><lb ed="R040" n="0248b04"/>於身外覔佛。句下求經。若悟得本心。始知此經不在
<lb ed="X" n="0754a09"/><lb ed="R040" n="0248b05"/>文字。始知諸佛皆從此經出。學者持內心經。以立見
<lb ed="X" n="0754a10"/><lb ed="R040" n="0248b06"/>性之法。卽此經不假立法矣。</p>
<lb ed="X" n="0754a11"/><lb ed="R040" n="0248b07"/><p xml:id="pX25p0754a1101">此經通部總是發明大乘義理。善現恥小慕大。故特
<lb ed="X" n="0754a12"/><lb ed="R040" n="0248b08"/>爲啓請。有應住降伏之問。此問直開千萬世敎門心
<lb ed="X" n="0754a13"/><lb ed="R040" n="0248b09"/>法。經云。是經爲發大乘者說。爲發最上乘者說。明以
<lb ed="X" n="0754a14"/><lb ed="R040" n="0248b10"/>大乘爲敎相也。</p>
<lb ed="X" n="0754a15"/><lb ed="R040" n="0248b11"/><p xml:id="pX25p0754a1501">此經以發阿耨多羅三藐三菩提心十字爲綱。一點
<lb ed="X" n="0754a16"/><lb ed="R040" n="0248b12"/>菩提心。却是金剛正眼。萬法總持。要看得十分鄭重。
<lb ed="X" n="0754a17"/><lb ed="R040" n="0248b13"/>方知切實下手工夫處。菩提心一發。智光便現。名爲
<lb ed="X" n="0754a18"/><lb ed="R040" n="0248b14"/>般若。一切萬行。從此而生。所以學佛人。初從淨信。直
<lb ed="X" n="0754a19"/><lb ed="R040" n="0248b15"/>至成佛。總離不得發菩提心。<note place="inline">倘不發此心。則不應住而住。當降伏而不降伏。
<lb ed="X" n="0754a20"/><lb ed="R040" n="0248b16"/>卽護念付囑不信從矣。是以經中於發阿耨多羅句。凡二十九見</note>。</p>
<lb ed="X" n="0754a21"/><lb ed="R040" n="0248b17"/><p xml:id="pX25p0754a2101">金剛經佛說無相。但去妄念。不去天理。若倂天理去
<lb ed="X" n="0754a22"/><lb ed="R040" n="0248b18"/>了。豈非行屍走肉。虗生世間。故於第十四分中說出
<lb ed="X" n="0754a23"/><lb ed="R040" n="0249a01"/>生實相三字。慧根人虗於此著眼。<note place="inline">要知說無相處。俱是說實相處。乃是
<lb ed="X" n="0754a24"/><lb ed="R040" n="0249a02"/>佛家命脈</note>紫栢老人云。後人目釋氏爲空門。殊非釋氏本
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0754b" n="0754b"/>
<lb ed="X" n="0754b01"/><lb ed="R040" n="0249a03"/>旨。吾儒不去細究。但言佛氏虗無寂滅。豈不罪過。</p>
<lb ed="X" n="0754b02"/><lb ed="R040" n="0249a04"/><p xml:id="pX25p0754b0201">圓旨云。般若固在離相。然必以離相般若。貫徹於施
<lb ed="X" n="0754b03"/><lb ed="R040" n="0249a05"/>忍等五度中間。實實去行。方能打成一片。故經文說
<lb ed="X" n="0754b04"/><lb ed="R040" n="0249a06"/>般若。必從布施忍辱等處見之。</p><p xml:id="pX25p0754b0413" cb:place="inline">修學人心有解悟。
<lb ed="X" n="0754b05"/><lb ed="R040" n="0249a07"/>而未從事上證過。所見終不實落。空生旣悟實相。佛
<lb ed="X" n="0754b06"/><lb ed="R040" n="0249a08"/>復爲說忍辱一大段經文。正欲其從極難忍境界。一
<lb ed="X" n="0754b07"/><lb ed="R040" n="0249a09"/>一歷過。毫不動念。方是眞正實相般若也。</p><p xml:id="pX25p0754b0717" cb:place="inline">離相般
<lb ed="X" n="0754b08"/><lb ed="R040" n="0249a10"/>若。原從森羅萬象中見。竝非斷滅相也。佛一路說離
<lb ed="X" n="0754b09"/><lb ed="R040" n="0249a11"/>相般若。入後陡提可以三十二相觀如來試空生。空
<lb ed="X" n="0754b10"/><lb ed="R040" n="0249a12"/>生直答云可以觀。正見其所見諦當處。後人不知佛
<lb ed="X" n="0754b11"/><lb ed="R040" n="0249a13"/>意。見轉輪王一難。便謂空生不該如此說。埋沒空生
<lb ed="X" n="0754b12"/><lb ed="R040" n="0249a14"/>多矣。</p>
<lb ed="X" n="0754b13"/><lb ed="R040" n="0249a15"/><p xml:id="pX25p0754b1301">布施爲六度之首。是修行中一大事。首言滅度無量
<lb ed="X" n="0754b14"/><lb ed="R040" n="0249a16"/>無數無邊衆生。實無衆生得度。是如來之般若法施
<lb ed="X" n="0754b15"/><lb ed="R040" n="0249a17"/>也。此經句句是般若法施。菩薩心施。與財寶施身命
<lb ed="X" n="0754b16"/><lb ed="R040" n="0249a18"/>施不同。一無住著。不落根塵。故第四分中。卽云菩薩
<lb ed="X" n="0754b17"/><lb ed="R040" n="0249b01"/>於法應無所住行於布施。</p><p xml:id="pX25p0754b1711" cb:place="inline">○末世以布施爲修行。以
<lb ed="X" n="0754b18"/><lb ed="R040" n="0249b02"/>施捨爲布施。又藉布施以求福利。是執四相以求佛
<lb ed="X" n="0754b19"/><lb ed="R040" n="0249b03"/>也。根塵不淨。性海弗澄。修行者豈其如是。</p>
<lb ed="X" n="0754b20"/><lb ed="R040" n="0249b04"/><p xml:id="pX25p0754b2001">經中屢言淸淨。葢一切諸相。有淸有濁。有垢有淨。實
<lb ed="X" n="0754b21"/><lb ed="R040" n="0249b05"/>相般若。一切捨離。故淸淨二字。惟實相般若足以當
<lb ed="X" n="0754b22"/><lb ed="R040" n="0249b06"/>之。長老說信心淸淨。則生實相。苟未淸淨。不名信心。</p>
<lb ed="X" n="0754b23"/><lb ed="R040" n="0249b07"/><p xml:id="pX25p0754b2301">舍利弗吿佛言。菩薩有四淸淨行法。情淸淨。法淸
<lb ed="X" n="0754b24"/><lb ed="R040" n="0249b08"/>淨。願淸淨。佛土莊嚴功德淸淨。</p><p xml:id="pX25p0754b2413" cb:place="inline">此經徹底掀翻。一
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0754c" n="0754c"/>
<lb ed="X" n="0754c01"/><lb ed="R040" n="0249b09"/>味鞭撻妄情。直下如迅雷杲日。古劒太阿。無物不摧。
<lb ed="X" n="0754c02"/><lb ed="R040" n="0249b10"/>無微不照。<note place="inline">所謂般若如大火聚。觸著便燒</note>直使法法皆無所得頭頭
<lb ed="X" n="0754c03"/><lb ed="R040" n="0249b11"/>始是家珍。而本來淸淨之體見矣。</p>
<lb ed="X" n="0754c04"/><lb ed="R040" n="0249b12"/><p xml:id="pX25p0754c0401">金剛經無前半部。演說不開。無後半部。搜括不盡。自
<lb ed="X" n="0754c05"/><lb ed="R040" n="0249b13"/>十七分中。復說云何應住一段。收拾全旨。<anchor xml:id="nkr_note_add_0754c0501" n="0754c0501"/><anchor xml:id="beg0754c0501" n="0754c0501"/>已<anchor xml:id="end0754c0501"/>後先詳
<lb ed="X" n="0754c06"/><lb ed="R040" n="0249b14"/>者略之。先略者詳之。節節相承。各有妙義。</p>
<lb ed="X" n="0754c07"/><lb ed="R040" n="0249b15"/><p xml:id="pX25p0754c0701">上半部說無相三昧。是菩薩法。下半部說第一義諦。
<lb ed="X" n="0754c08"/><lb ed="R040" n="0249b16"/>是佛法。菩薩卽佛因。佛卽菩薩果。所謂因該果海。果
<lb ed="X" n="0754c09"/><lb ed="R040" n="0249b17"/>徹因源。</p>
<lb ed="X" n="0754c10"/><lb ed="R040" n="0249b18"/><p xml:id="pX25p0754c1001">第六分中一信字。與第二十八分中一忍字。相爲表
<lb ed="X" n="0754c11"/><lb ed="R040" n="0250a01"/>裏。信是入道之門。忍是守道之根。</p>
<lb ed="X" n="0754c12"/><lb ed="R040" n="0250a02"/><p xml:id="pX25p0754c1201">大圓云。十三分以前。止說根本智。結經名般若。十四
<lb ed="X" n="0754c13"/><lb ed="R040" n="0250a03"/>分後。從六波羅蜜說起。直至得菩提。俱明一切法皆
<lb ed="X" n="0754c14"/><lb ed="R040" n="0250a04"/>佛法。連差別智亦說完了。恐人疑般若外別有善法
<lb ed="X" n="0754c15"/><lb ed="R040" n="0250a05"/>可修。故二十四分又提出般若經名。以見差別智。卽
<lb ed="X" n="0754c16"/><lb ed="R040" n="0250a06"/>在根本智內。總名般若。因以修善法福德。較量結之。
<lb ed="X" n="0754c17"/><lb ed="R040" n="0250a07"/><note place="inline">十六分前。說解行發心。是從根本說到差別。十七分後。說證發心。皆從差別攝歸根本</note>。</p>
<lb ed="X" n="0754c18"/><lb ed="R040" n="0250a08"/><p xml:id="pX25p0754c1801">自十七分至二十五分。是證發心。意在泯一切法。以
<lb ed="X" n="0754c19"/><lb ed="R040" n="0250a09"/>通達無我之眞如法。以一切法無我爲義。以菩提無
<lb ed="X" n="0754c20"/><lb ed="R040" n="0250a10"/>得而得爲趣。二十六分至三十一分。是破一切見。以
<lb ed="X" n="0754c21"/><lb ed="R040" n="0250a11"/>顯如來知見無見之正見。總爲發菩提心人說。以知
<lb ed="X" n="0754c22"/><lb ed="R040" n="0250a12"/>見無見爲義。以不生法相爲趣<note place="inline">二十五分前。是敎人通達無我法。二十六
<lb ed="X" n="0754c23"/><lb ed="R040" n="0250a13"/>分後是。敎人破除有我見</note>。</p>
<lb ed="X" n="0754c24"/><lb ed="R040" n="0250a14"/><p xml:id="pX25p0754c2401">欲通達無我法。先須破除有我見。通達無我法。要合
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0755a" n="0755a"/>
<lb ed="X" n="0755a01"/><lb ed="R040" n="0250a15"/>得渾成。合得渾成。方能破一切相。所以將卽非是名
<lb ed="X" n="0755a02"/><lb ed="R040" n="0250a16"/>三句一時說。揀破有我見。要分得淸楚。分得淸楚。方
<lb ed="X" n="0755a03"/><lb ed="R040" n="0250a17"/>能破一切見。所以將卽非是名三句劈開說。我見不
<lb ed="X" n="0755a04"/><lb ed="R040" n="0250a18"/>出有無一異。二十九分。說出無所從來。亦無所去。故
<lb ed="X" n="0755a05"/><lb ed="R040" n="0250b01"/>名如來。方是三句一時說。而有無四句之我見破盡
<lb ed="X" n="0755a06"/><lb ed="R040" n="0250b02"/>矣。三十分斷法身化身一異疑。說個塵非塵。界非界。
<lb ed="X" n="0755a07"/><lb ed="R040" n="0250b03"/>一合非一合。而一異四句之我見又破盡矣。如如不
<lb ed="X" n="0755a08"/><lb ed="R040" n="0250b04"/>動。不取於相二句。是以離相會如。爲說法之式。而本
<lb ed="X" n="0755a09"/><lb ed="R040" n="0250b05"/>之觀法妙智。非根本差別二智俱圓。不能成此一觀。
<lb ed="X" n="0755a10"/><lb ed="R040" n="0250b06"/>故一部般若。以此結之。</p>
<lb ed="X" n="0755a11"/><lb ed="R040" n="0250b07"/><p xml:id="pX25p0755a1101">聖賢差別。不在實相理體上。却在觀照智用上。說出
<lb ed="X" n="0755a12"/><lb ed="R040" n="0250b08"/>般若卽非般若。連覺照亦無住著處。然後遍塵遍界。
<lb ed="X" n="0755a13"/><lb ed="R040" n="0250b09"/>卽相非相的大身。一時現出。空生方纔解得實相卽
<lb ed="X" n="0755a14"/><lb ed="R040" n="0250b10"/>是非相。衆生相卽是非相。離一切諸相。卽名諸佛。佛
<lb ed="X" n="0755a15"/><lb ed="R040" n="0250b11"/>眼法眼。一時開矣。不住相的般若。方得徹底。根本智
<lb ed="X" n="0755a16"/><lb ed="R040" n="0250b12"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0755a1601" n="0755a1601"/><anchor xml:id="beg0755a1601" n="0755a1601"/>已<anchor xml:id="end0755a1601"/>得。纔可去行六波羅蜜。忍辱下便敎他將這離一
<lb ed="X" n="0755a17"/><lb ed="R040" n="0250b13"/>切相約智慧。貫入萬事頭邊。實實行將出來。俾衆生
<lb ed="X" n="0755a18"/><lb ed="R040" n="0250b14"/>咸受利益。自此至不可思議。總在功德上說。所謂迴
<lb ed="X" n="0755a19"/><lb ed="R040" n="0250b15"/>理向事也。及再問離相如何發心。却又從度生說出
<lb ed="X" n="0755a20"/><lb ed="R040" n="0250b16"/>實無有法發菩提得菩提。十七分自如來所得阿耨
<lb ed="X" n="0755a21"/><lb ed="R040" n="0250b17"/>多羅以前。是迴事向理。無實無虗。至眞是菩薩。是事
<lb ed="X" n="0755a22"/><lb ed="R040" n="0250b18"/>理無礙。五眼福德相好言說四章。是離卽離非。是卽
<lb ed="X" n="0755a23"/><lb ed="R040" n="0251a01"/>非卽。敎中則雙照雙遮。宗門則所謂同生同死也。到
<lb ed="X" n="0755a24"/><lb ed="R040" n="0251a02"/>此方了得三四分之度生行施。不住相之案。一經大
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0755b" n="0755b"/>
<lb ed="X" n="0755b01"/><lb ed="R040" n="0251a03"/>旨方完。後面有無一異將四句劈開。正所以顯卽非
<lb ed="X" n="0755b02"/><lb ed="R040" n="0251a04"/>是名三句一時說妙旨。以見分之卽成我人衆生壽
<lb ed="X" n="0755b03"/><lb ed="R040" n="0251a05"/>者四相。有個一合在。四見亦未全忘。直到有無一異
<lb ed="X" n="0755b04"/><lb ed="R040" n="0251a06"/>俱離。一合相亦不可得。方是四見俱離之正見。因示
<lb ed="X" n="0755b05"/><lb ed="R040" n="0251a07"/>人以受持之法。敎以演說之方<note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0755b0501" n="0755b0501"/><anchor xml:id="beg0755b0501" n="0755b0501"/>已<anchor xml:id="end0755b0501"/>上四說俱摘張有譽</note>。</p>
<lb ed="X" n="0755b06"/><lb ed="R040" n="0251a08"/><p xml:id="pX25p0755b0601">宗密曰。此經爲對治我法二執。煩惱所知二障。二執
<lb ed="X" n="0755b07"/><lb ed="R040" n="0251a09"/>若除。二障隨斷。爲除二執。故說此經。</p><p xml:id="pX25p0755b0715" cb:place="inline">宋徵輿曰。凡
<lb ed="X" n="0755b08"/><lb ed="R040" n="0251a10"/>夫計五蘊以爲我。名我執。外道二乘計諸法有性。名
<lb ed="X" n="0755b09"/><lb ed="R040" n="0251a11"/>法執。由我執起煩惱。爲煩惱障。由法執起所知。爲所
<lb ed="X" n="0755b10"/><lb ed="R040" n="0251a12"/>知障。故曰二執若除。二障隨斷也。</p>
<lb ed="X" n="0755b11"/><lb ed="R040" n="0251a13"/><p xml:id="pX25p0755b1101">陳雄曰。植善根者。始而誦經。終而悟理。得堅固力。金
<lb ed="X" n="0755b12"/><lb ed="R040" n="0251a14"/>剛是也。具大智慧。般若是也。度生死海登菩提岸。波
<lb ed="X" n="0755b13"/><lb ed="R040" n="0251a15"/>羅蜜是也。五祖大師常勸僧俗。但持金剛經。自能見
<lb ed="X" n="0755b14"/><lb ed="R040" n="0251a16"/>性。必至成佛。</p>
<lb ed="X" n="0755b15"/><lb ed="R040" n="0251a17"/><p xml:id="pX25p0755b1501">盛誠齋云。觀大乘諸部。多諸菩薩。互相參證。而是經
<lb ed="X" n="0755b16"/><lb ed="R040" n="0251a18"/>當機。獨一空生尊者。或啓請。或呼示。或領受。淺深粗
<lb ed="X" n="0755b17"/><lb ed="R040" n="0251b01"/>細。自成條理。當於前後一貫中求之。諸經問答每以
<lb ed="X" n="0755b18"/><lb ed="R040" n="0251b02"/>逆徵取證。而空生領受。語語順承。隨機所觸。迎刃輙
<lb ed="X" n="0755b19"/><lb ed="R040" n="0251b03"/>解。故毋煩辭費。大乘所論。如五法三性八識二執界
<lb ed="X" n="0755b20"/><lb ed="R040" n="0251b04"/>入處有種種多名。而是經惟說一心。前有無住生心
<lb ed="X" n="0755b21"/><lb ed="R040" n="0251b05"/>一語。後有不可得三言。枝葉悉空。獨標根本。斯爲了
<lb ed="X" n="0755b22"/><lb ed="R040" n="0251b06"/>義。第三時後。一味譚空。而是經所說。空字亦所不立。
<lb ed="X" n="0755b23"/><lb ed="R040" n="0251b07"/>惟以無相爲實相。卽無住爲應住。自發心以至心無
<lb ed="X" n="0755b24"/><lb ed="R040" n="0251b08"/>可發。再以無實無虗統而明之。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0755c" n="0755c"/>
<lb ed="X" n="0755c01"/><lb ed="R040" n="0251b09"/><p xml:id="pX25p0755c0101">金剛經中。佛言其大。則謂如<name role="" type="person">須彌山</name>王。言其多。則謂
<lb ed="X" n="0755c02"/><lb ed="R040" n="0251b10"/>如恒河沙等。言其久。則謂如無量阿僧祗劫實因極
<lb ed="X" n="0755c03"/><lb ed="R040" n="0251b11"/>大極多極久。無盡之數也。非如來形容過當。亦非如
<lb ed="X" n="0755c04"/><lb ed="R040" n="0251b12"/>來好爲此等語以駭世俗。讀者當求其理。</p>
<lb ed="X" n="0755c05"/><lb ed="R040" n="0251b13"/><p xml:id="pX25p0755c0501">金剛經<note place="interlinear">第八</note>依法出生分中滿三千大千世界七寶布施。
<lb ed="X" n="0755c06"/><lb ed="R040" n="0251b14"/>不如持經之福。<note place="interlinear">第十一</note>無爲福勝分中。恒河沙世界七寶。比
<lb ed="X" n="0755c07"/><lb ed="R040" n="0251b15"/>大千又多矣。亦不如持經之福。<note place="interlinear">第十三</note>如法受持分中。以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0755001" n="0755001"/>河
<lb ed="X" n="0755c08"/><lb ed="R040" n="0251b16"/>河沙等身命布施。不徒七寶矣。較之受持解說。終不
<lb ed="X" n="0755c09"/><lb ed="R040" n="0251b17"/>能勝。<note place="interlinear">第十五</note>持經功德分中。以恒河沙等三度身命布施。視
<lb ed="X" n="0755c10"/><lb ed="R040" n="0251b18"/>前又甚矣。終不及持經功德。能淨業障分中。自叙供
<lb ed="X" n="0755c11"/><lb ed="R040" n="0252a01"/>養諸佛之多。視七寶身命布施。大有間矣。亦不如持
<lb ed="X" n="0755c12"/><lb ed="R040" n="0252a02"/>經解說之萬一。<note place="interlinear">第二十四</note>福智無比分中。以<name role="" type="person">須彌山</name>王之七寶
<lb ed="X" n="0755c13"/><lb ed="R040" n="0252a03"/>比喩。又多且高大矣。亦不及持經解說之福。言雖重
<lb ed="X" n="0755c14"/><lb ed="R040" n="0252a04"/>疊。意實一步緊一步。總表此經乃見性要旨。能見自
<lb ed="X" n="0755c15"/><lb ed="R040" n="0252a05"/>性。卽得成佛。豈布施之福所能比量哉<note place="inline">佛知末法劫中多以布施
<lb ed="X" n="0755c16"/><lb ed="R040" n="0252a06"/>當修行。不知解說見性要旨。所以諄切反覆言之耳</note>。</p>
<lb ed="X" n="0755c17"/><lb ed="R040" n="0252a07"/><p xml:id="pX25p0755c1701">讀金剛經者。當先有慈悲喜捨四無量心。又須靜坐
<lb ed="X" n="0755c18"/><lb ed="R040" n="0252a08"/>觀心。心無其心。然後可入大道而悟金剛之義<note place="inline">七祖所撰
<lb ed="X" n="0755c19"/><lb ed="R040" n="0252a09"/>開經偈。先請八金剛。欲轉身中之八識也。次請眷索愛語四菩薩。乃慈悲喜捨四無量心。吾身中之菩薩也。能
<lb ed="X" n="0755c20"/><lb ed="R040" n="0252a10"/>見自性。何必於身外覓佛</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0755c21"/>
<lb ed="X" n="0755c22"/>
<lb ed="X" n="0755c23"/>
<lb ed="X" n="0755c24"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0756a" n="0756a"/>
<lb ed="X" n="0756a01"/>
<lb ed="X" n="0756a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">No. 504-D</cb:mulu><head>No. 504-D</head>
<lb ed="X" n="0756a03"/>
<lb ed="X" n="0756a04"/><lb ed="R040" n="0252b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2"> 全經綱領</cb:mulu><head>全經綱領</head>
<lb ed="X" n="0756a05"/><lb ed="R040" n="0252b02"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0756a0501">若菩薩有我相人相衆生相壽者相。卽非菩薩。<note place="inline">三分</note></item>
<lb ed="X" n="0756a06"/><lb ed="R040" n="0252b03"/><item xml:id="itemX25p0756a0601">若見諸相非相。卽見如來。<note place="inline">五分</note></item><item xml:id="itemX25p0756a0613">一切聖賢皆以無爲
<lb ed="X" n="0756a07"/><lb ed="R040" n="0252b04"/>法。而有差別。<note place="inline">七分</note></item><item xml:id="itemX25p0756a0708">應無所住而生其心。<note place="inline">十分</note></item><item xml:id="itemX25p0756a0718">信心淸
<lb ed="X" n="0756a08"/><lb ed="R040" n="0252b05"/>淨卽生實相。　若心有住卽爲非住。　此法無實無
<lb ed="X" n="0756a09"/><lb ed="R040" n="0252b06"/>虗。<note place="inline">俱十四分</note></item><item xml:id="itemX25p0756a0906">實無有法。　通達無我法。<note place="inline">俱下卷十七分</note></item><item xml:id="itemX25p0756a0921">過去
<lb ed="X" n="0756a10"/><lb ed="R040" n="0252b07"/>心不可得。現在心不可得。未來心不可得。<note place="inline">十八分</note></item><item xml:id="itemX25p0756a1020">一
<lb ed="X" n="0756a11"/><lb ed="R040" n="0252b08"/>切法無我得成於忍。<note place="inline">二十八分</note></item><item xml:id="itemX25p0756a1113">應如是知如是見如是
<lb ed="X" n="0756a12"/><lb ed="R040" n="0252b09"/>信解不生法相。<note place="inline">三十一分</note></item><item xml:id="itemX25p0756a1211">爲人演說不取於相如如不
<lb ed="X" n="0756a13"/><lb ed="R040" n="0252b10"/>動<note place="inline">三十二分</note></item></list></cb:div>
<lb ed="X" n="0756a14"/><lb ed="R040" n="0252b11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">各分經旨</cb:mulu><head>各分經旨</head>
<lb ed="X" n="0756a15"/><lb ed="R040" n="0252b12"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0756a1501"><note place="inline">一分</note>是證信序</item><item xml:id="itemX25p0756a1507"><note place="inline">二分</note>是詢求要旨</item><item xml:id="itemX25p0756a1514"><note place="inline">三四</note>是正答住降。</item>
<lb ed="X" n="0756a16"/><lb ed="R040" n="0252b13"/><item xml:id="itemX25p0756a1601"><note place="inline">五分</note>明有相皆妄。而顯無相之眞佛</item><item xml:id="itemX25p0756a1615"><note place="inline">六七</note>明非法皆相
<lb ed="X" n="0756a17"/><lb ed="R040" n="0252b14"/>而顯無爲之眞法</item><item xml:id="itemX25p0756a1708"><note place="inline">五分至十四分</note>明諸佛總是離相見佛。</item>
<lb ed="X" n="0756a18"/><lb ed="R040" n="0252b15"/><item xml:id="itemX25p0756a1801"><note place="inline">九十</note>是歷徵一切聖賢證修處。皆不可取說</item><item xml:id="itemX25p0756a1818"><note place="inline">十一十三</note>
<lb ed="X" n="0756a19"/><lb ed="R040" n="0252b16"/>較量經勝</item><item xml:id="itemX25p0756a1905"><note place="inline">十三</note>示以經名。幷示奉持之法</item><item xml:id="itemX25p0756a1917"><note place="inline">十四</note>敎以
<lb ed="X" n="0756a20"/><lb ed="R040" n="0252b17"/>從解起行。離相發心。以利益衆生</item><item xml:id="itemX25p0756a2014"><note place="inline">十五十六</note>明行持此
<lb ed="X" n="0756a21"/><lb ed="R040" n="0252b18"/>經功德難量</item><item xml:id="itemX25p0756a2106">〔下卷〕<note place="inline">十七分</note>詳言實無有法以明諸
<lb ed="X" n="0756a22"/><lb ed="R040" n="0253a01"/>法之如義。而以通達無我法結之</item><item xml:id="itemX25p0756a2214"><note place="inline">十八至二十一</note>正明一
<lb ed="X" n="0756a23"/><lb ed="R040" n="0253a02"/>切法無我</item><item xml:id="itemX25p0756a2305"><note place="inline">二十三二十四</note>言修善法不外般若</item><item xml:id="itemX25p0756a2319"><note place="inline">二十五分</note>說
<lb ed="X" n="0756a24"/><lb ed="R040" n="0253a03"/>如來度生。實無滅度</item><item xml:id="itemX25p0756a2409"><note place="inline">自十七分至二十五分</note>總名忘法證如。</item>
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0756b" n="0756b"/>
<lb ed="X" n="0756b01"/><lb ed="R040" n="0253a04"/><item xml:id="itemX25p0756b0101"><note place="inline">自二十六分至三十一分</note>總是破見顯智</item><item xml:id="itemX25p0756b0117"><note place="inline">二十六分</note>明著有者之
<lb ed="X" n="0756b02"/><lb ed="R040" n="0253a05"/>爲邪道</item><item xml:id="itemX25p0756b0204"><note place="inline">二十七分</note>明著無者之爲斷滅</item><item xml:id="itemX25p0756b0216"><note place="inline">二十八分</note>明無我
<lb ed="X" n="0756b03"/><lb ed="R040" n="0253a06"/>之功德獨勝。一切法無我。是成於忍。非忍則不能守
<lb ed="X" n="0756b04"/><lb ed="R040" n="0253a07"/>道</item><item xml:id="itemX25p0756b0402"><note place="inline">二十九分</note>約法身破有無以明無去來</item><item xml:id="itemX25p0756b0417"><note place="inline">三十分</note>約
<lb ed="X" n="0756b05"/><lb ed="R040" n="0253a08"/>塵界破一異。爲諸人掃除貪著事相。以界喩法身。以
<lb ed="X" n="0756b06"/><lb ed="R040" n="0253a09"/>塵喩化身</item><item xml:id="itemX25p0756b0605"><note place="inline">三十一分</note>約止觀破我法二見。　我空法空。
<lb ed="X" n="0756b07"/><lb ed="R040" n="0253a10"/>故能無住。無住故能住。此是般若究竟</item><item xml:id="itemX25p0756b0716"><note place="inline">三十二分</note>以流
<lb ed="X" n="0756b08"/><lb ed="R040" n="0253a11"/>通終焉</item></list></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0756b09"/>
<lb ed="X" n="0756b10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">No. 504-E 金剛經三十二分總提</cb:mulu><head>No. 504-E
<lb ed="X" n="0756b11"/><lb ed="R040" n="0253a13"/> 金剛經三十二分總提</head><byline cb:type="author"><note place="inline">明王化隆撰</note></byline>
<lb ed="X" n="0756b12"/>
<lb ed="X" n="0756b13"/><lb ed="R040" n="0253a14"/><p xml:id="pX25p0756b1301">此一卷經。俱談眞空無相。佛初於鹿苑三轉四諦法
<lb ed="X" n="0756b14"/><lb ed="R040" n="0253a15"/>輪。不過令人知有。迷人遽執有相以修行。佛又恐人
<lb ed="X" n="0756b15"/><lb ed="R040" n="0253a16"/>著有。方說此經。名破相宗。葢云凡所有相。皆是虗妄。
<lb ed="X" n="0756b16"/><lb ed="R040" n="0253a17"/>必悟有而非有。空而不空。始是本來眞性也。始焉羣
<lb ed="X" n="0756b17"/><lb ed="R040" n="0253a18"/>弟子聚會說法。<note place="inline">法會因由分</note>而須菩提致一問端云。此菩
<lb ed="X" n="0756b18"/><lb ed="R040" n="0253b01"/>提心如何住。妄心如何降伏。<note place="inline">善現啓請分</note>佛吿以胎卵溼
<lb ed="X" n="0756b19"/><lb ed="R040" n="0253b02"/>化。色相想非色相想等。皆是衆生妄心結習所致。皆
<lb ed="X" n="0756b20"/><lb ed="R040" n="0253b03"/>當滅度。若無我人衆生壽者四相。乃爲大乘正宗之
<lb ed="X" n="0756b21"/><lb ed="R040" n="0253b04"/>敎。<note place="inline">大乘正宗分</note>故凡有布施。不可住相。<note place="inline">妙行無住分</note>以其虗妄
<lb ed="X" n="0756b22"/><lb ed="R040" n="0253b05"/>不實。必見相非相。則照心啓而如來見矣。<note place="inline">如理實相分</note>此
<lb ed="X" n="0756b23"/><lb ed="R040" n="0253b06"/>其理最宜篤信。而不多得者也。<note place="inline">正信希有分</note>皆爾本有之
<lb ed="X" n="0756b24"/><lb ed="R040" n="0253b07"/>性。自悟自修。何假言說。<note place="inline">無得無說分</note>是諸佛皆從此經之
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0756c" n="0756c"/>
<lb ed="X" n="0756c01"/><lb ed="R040" n="0253b08"/>所流出。<note place="inline">依法出生分</note>四果皆從此理之所印證。<note place="inline">一相無相分</note>吾
<lb ed="X" n="0756c02"/><lb ed="R040" n="0253b09"/>心淸淨。始爲莊嚴。<note place="inline">莊嚴淨土分</note>吾心無爲。始稱福德。<note place="inline">無爲福勝
<lb ed="X" n="0756c03"/><lb ed="R040" n="0253b10"/>分</note>乃最上第一希有之法。所當尊而重之者也。<note place="inline">尊重正敎
<lb ed="X" n="0756c04"/><lb ed="R040" n="0253b11"/>分</note>又當受而持之者也。<note place="inline">如法受持分</note>離一切諸相。則寂滅
<lb ed="X" n="0756c05"/><lb ed="R040" n="0253b12"/>現前。<note place="inline">離相寂滅分</note>能誦讀演說。則功德無量。<note place="inline">持經功德分</note>凡有
<lb ed="X" n="0756c06"/><lb ed="R040" n="0253b13"/>業障。悉皆淸淨。<note place="inline">能淨業障分</note>究竟將來名爲菩薩無我法。
<lb ed="X" n="0756c07"/><lb ed="R040" n="0253b14"/><note place="inline">究竟無我分</note>所以然者。葢由過去現在未來之心本無可
<lb ed="X" n="0756c08"/><lb ed="R040" n="0253b15"/>得。<note place="inline">一體同觀分</note>虗明湛寂。渾然一法界也。<note place="inline">法界通化分</note>三心旣
<lb ed="X" n="0756c09"/><lb ed="R040" n="0253b16"/>泯。則色相俱離。<note place="inline">離色離相分</note>言說俱亡。<note place="inline">非說所說分</note>又何一法
<lb ed="X" n="0756c10"/><lb ed="R040" n="0253b17"/>可得。<note place="inline">一體同觀分</note>但當悟平等性。<note place="inline">淨心行善分</note>施妙智福。<note place="inline">福智無比
<lb ed="X" n="0756c11"/><lb ed="R040" n="0253b18"/>分</note>凡聖互融。安知有衆生可化度<note place="inline">化無所化分</note>有如來可
<lb ed="X" n="0756c12"/><lb ed="R040" n="0254a01"/>相求乎。<note place="inline">法身非相分</note>夫曰無相。則落於頑空矣。故於法不
<lb ed="X" n="0756c13"/><lb ed="R040" n="0254a02"/>說斷滅相。<note place="inline">無斷無滅分</note>妙湛圓通。時或布施。心不貪受。<note place="inline">不受
<lb ed="X" n="0756c14"/><lb ed="R040" n="0254a03"/>不貪分</note>時或應感。理無來去。<note place="inline">威儀寂靜分</note>則理與相合。表裏
<lb ed="X" n="0756c15"/><lb ed="R040" n="0254a04"/>兼該。<note place="inline">一合理相分</note>妄見盡融矣。<note place="inline">知見不生分</note>然此經敎人誦讀
<lb ed="X" n="0756c16"/><lb ed="R040" n="0254a05"/>演說。只是一個眞空本性。而凡應用感化。曷嘗有眞
<lb ed="X" n="0756c17"/><lb ed="R040" n="0254a06"/>實哉。<note place="inline">應化非眞分</note>一言以蔽之曰。不取於相。如如不動。斯
<lb ed="X" n="0756c18"/><lb ed="R040" n="0254a07"/>言至矣盡矣。能直下承當。一字尙無。何用三十二分。
<lb ed="X" n="0756c19"/><lb ed="R040" n="0254a08"/>不然渡河藉筏。過海須船。此經皆當奉持。幸諦觀之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0756c20"/>
<lb ed="X" n="0756c21"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">No. 504-F 全經大綱</cb:mulu><head>No. 504-F
<lb ed="X" n="0756c22"/><lb ed="R040" n="0254a09"/> 全經大綱</head><byline cb:type="author"><note place="inline">述甫纂錄</note></byline>
<lb ed="X" n="0756c23"/>
<lb ed="X" n="0756c24"/><lb ed="R040" n="0254a10"/><p xml:id="pX25p0756c2401">此經初序分有二。初陳信聞時主處衆以證信次陳
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0757a" n="0757a"/>
<lb ed="X" n="0757a01"/><lb ed="R040" n="0254a11"/>戒定慧以發起。自二分至三十一分爲正宗。佛吿須
<lb ed="X" n="0757a02"/><lb ed="R040" n="0254a12"/>菩提起至如所敎住<note place="interlinear">二分至四分</note>。是略說般若。自須菩提於意云
<lb ed="X" n="0757a03"/><lb ed="R040" n="0254a13"/>何。至應作如是觀<note place="interlinear">五分至三十二分</note>。是廣談般若。智度論所謂廣略二
<lb ed="X" n="0757a04"/><lb ed="R040" n="0254a14"/>門是也。略中分三。佛吿須菩提節<note place="interlinear">第三分</note>略說降伏。內具四
<lb ed="X" n="0757a05"/><lb ed="R040" n="0254a15"/>心。是菩薩所修理觀也。復次須菩提節<note place="interlinear">第四分上</note>略說應住。外
<lb ed="X" n="0757a06"/><lb ed="R040" n="0254a16"/>行六度。是菩薩所修事行也。何以故節<note place="interlinear">第四分下</note>。是較量功德。
<lb ed="X" n="0757a07"/><lb ed="R040" n="0254a17"/>爲遮斷滅見故。福等虗空。是菩薩所得果報也。廣中
<lb ed="X" n="0757a08"/><lb ed="R040" n="0254a18"/>分七。上卷三段。是菩薩無相三昧。正答應住。而降伏
<lb ed="X" n="0757a09"/><lb ed="R040" n="0254b01"/>在其中。初約菩薩果以明無相。如來現身無相<note place="interlinear">第五分</note>。說法
<lb ed="X" n="0757a10"/><lb ed="R040" n="0254b02"/>無相<note place="interlinear">第七分</note>是也。次約菩薩位以明無相。敎通十地。卽菩薩
<lb ed="X" n="0757a11"/><lb ed="R040" n="0254b03"/>之位也。首言四果以無相證<note place="interlinear">第九分</note>。二言辟支以無相證。三
<lb ed="X" n="0757a12"/><lb ed="R040" n="0254b04"/>言菩薩以無相證<note place="interlinear">第十分</note>。四言佛以無相證是也。三約菩薩
<lb ed="X" n="0757a13"/><lb ed="R040" n="0254b05"/>行以明無相。行六度。修忍辱。卽菩薩之行也<note place="interlinear">第十四分</note>。首卽慧
<lb ed="X" n="0757a14"/><lb ed="R040" n="0254b06"/>度發明無相。次卽忍度發明無相。更卽布施以申言
<lb ed="X" n="0757a15"/><lb ed="R040" n="0254b07"/>之。而極言相無可住之故。爲離相究竟了義。以結前
<lb ed="X" n="0757a16"/><lb ed="R040" n="0254b08"/>起後。中間爾時須菩提白佛言一段。乃破我見以入
<lb ed="X" n="0757a17"/><lb ed="R040" n="0254b09"/>中道。爲承上接下之文。文故重起。<note place="inline">此重起者。見經家重叙。非是須菩提
<lb ed="X" n="0757a18"/><lb ed="R040" n="0254b10"/>之重問也</note>下卷分四段。是如來第一義諦。正答降伏而住
<lb ed="X" n="0757a19"/><lb ed="R040" n="0254b11"/>修在其中。初約如來見智。安立第一義。五眼能見明
<lb ed="X" n="0757a20"/><lb ed="R040" n="0254b12"/>見淨也<note place="interlinear">第十八</note>。三心不可得。明智淨也。次約如來三業安立
<lb ed="X" n="0757a21"/><lb ed="R040" n="0254b13"/>第一義非相是相。爲身具足<note place="interlinear">二十分</note>。無法可說。爲語具足<note place="interlinear">二十一分</note>。得
<lb ed="X" n="0757a22"/><lb ed="R040" n="0254b14"/>無所得。爲心具足<note place="interlinear">二十二分</note>。三約如來度生安立第一義。見有
<lb ed="X" n="0757a23"/><lb ed="R040" n="0254b15"/>衆生。是凡夫偏計。不見有衆生。是二乘空觀。實無衆
<lb ed="X" n="0757a24"/><lb ed="R040" n="0254b16"/>生得滅度。如是而度。所謂卽空卽假卽中方是如來
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0757b" n="0757b"/>
<lb ed="X" n="0757b01"/><lb ed="R040" n="0254b17"/>第一義諦<note place="interlinear">二十五分</note>。四約如來來去安立第一義。如來法身徧
<lb ed="X" n="0757b02"/><lb ed="R040" n="0254b18"/>一切處。安得有去來。衆生緣熟則見其來<note place="interlinear">二十九分</note>。譬如微塵
<lb ed="X" n="0757b03"/><lb ed="R040" n="0255a01"/>之合爲世界。衆生緣盡則見其去。譬如世界之碎爲
<lb ed="X" n="0757b04"/><lb ed="R040" n="0255a02"/>微塵。故以世界微塵作喩。天親論作一處異處釋之。
<lb ed="X" n="0757b05"/><lb ed="R040" n="0255a03"/>立義可云精矣。段段較量功德。起信論所謂如實不
<lb ed="X" n="0757b06"/><lb ed="R040" n="0255a04"/>空也。末云應如是知見信解正結。答前云何應住云
<lb ed="X" n="0757b07"/><lb ed="R040" n="0255a05"/>何降伏等問也。我見破。法見無。故能無住。無住故能
<lb ed="X" n="0757b08"/><lb ed="R040" n="0255a06"/>住。此經以無相無主。故以不生法相收拾全經。末後
<lb ed="X" n="0757b09"/><lb ed="R040" n="0255a07"/>又標不取於相。以爲演說之要。示以六喩。爲般若正
<lb ed="X" n="0757b10"/><lb ed="R040" n="0255a08"/>觀要門。諸修行人。宜從此入。第三十二爲流通分。有
<lb ed="X" n="0757b11"/><lb ed="R040" n="0255a09"/>二。一較福勝。二喜奉行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0757b12"/>
<lb ed="X" n="0757b13"/>
<lb ed="X" n="0757b14"/>
<lb ed="X" n="0757b15"/>
<lb ed="X" n="0757b16"/>
<lb ed="X" n="0757b17"/>
<lb ed="X" n="0757b18"/>
<lb ed="X" n="0757b19"/>
<lb ed="X" n="0757b20"/>
<lb ed="X" n="0757b21"/>
<lb ed="X" n="0757b22"/>
<lb ed="X" n="0757b23"/><cb:docNumber>No. 504</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0757b24"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead><anchor xml:id="nkr_note_orig_0757001" n="0757001"/>金剛經彚纂</cb:jhead></cb:juan>
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0757c" n="0757c"/>
<lb ed="X" n="0757c01"/><lb ed="R040" n="0255b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">經題</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0757c0101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0757j01" n="0757j01"/>金剛般若波羅蜜經<note place="inline">經題有喩有法。此經合法喩爲題</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0757c02"/><lb ed="R040" n="0255b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0757c0201"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0757j02" n="0757j02"/>金剛是喩。般若是法。假喩彰法也。金中之剛。最堅
<lb ed="X" n="0757c03"/><lb ed="R040" n="0255b03"/>最利。金取不變爲義。喩般若之體。眞常淸淨。雖緜
<lb ed="X" n="0757c04"/><lb ed="R040" n="0255b04"/>歷多生。流逬六道。不遷不變。卽實相般若也。剛取
<lb ed="X" n="0757c05"/><lb ed="R040" n="0255b05"/>斷截爲義。喩般若之用。此慧顯時。見五蘊諸法皆
<lb ed="X" n="0757c06"/><lb ed="R040" n="0255b06"/>空。斷一切有漏惑業。卽觀照般若也。梵語般若。華
<lb ed="X" n="0757c07"/><lb ed="R040" n="0255b07"/>言智慧。乃不動智光離相之眞見。所謂佛智慧也。
<lb ed="X" n="0757c08"/><lb ed="R040" n="0255b08"/>智慧不爲諸相所迷。而能剖破諸相。金剛似之。梵
<lb ed="X" n="0757c09"/><lb ed="R040" n="0255b09"/>語波羅蜜。華言到彼岸。謂造道之極也。人著諸相。
<lb ed="X" n="0757c10"/><lb ed="R040" n="0255b10"/>如入苦海。涉中流。歷風波。最易沈溺。能有智慧。離
<lb ed="X" n="0757c11"/><lb ed="R040" n="0255b11"/>一切相。心常淸淨。卽登彼岸。所謂涅槃是也。經。正
<lb ed="X" n="0757c12"/><lb ed="R040" n="0255b12"/>也。至正無邪。經。常也。常道不易經。徑路也。盡人當
<lb ed="X" n="0757c13"/><lb ed="R040" n="0255b13"/>行。</p>
<lb ed="X" n="0757c14"/><lb ed="R040" n="0255b14"/><p xml:id="pX25p0757c1401">釋文　金剛。天上寶名。帝釋有之。又云。護法力士
<lb ed="X" n="0757c15"/><lb ed="R040" n="0255b15"/>所執杵。卽此寶也。</p><p xml:id="pX25p0757c1508" cb:place="inline">翁集英曰。五金皆謂之金。凡
<lb ed="X" n="0757c16"/><lb ed="R040" n="0255b16"/>止言金。謂鐵也。此言金剛。若刀劒之有剛鐵。</p><p xml:id="pX25p0757c1618" cb:place="inline">疏
<lb ed="X" n="0757c17"/><lb ed="R040" n="0255b17"/>云。般若。乃本心現量無漏之聖智。非識心比量知
<lb ed="X" n="0757c18"/><lb ed="R040" n="0255b18"/>見推測之妄智。是以經文不譯華語。所以別於世
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0758a" n="0758a"/>
<lb ed="X" n="0758a01"/><lb ed="R040" n="0256a01"/>俗所云智慧也。</p><p xml:id="pX25p0758a0107" cb:place="inline">集解。般若爲成佛正法。</p><p xml:id="pX25p0758a0116" cb:place="inline">陳雄
<lb ed="X" n="0758a02"/><lb ed="R040" n="0256a02"/>曰。波羅蜜有六。布施度慳貪。持戒度淫邪。忍辱度
<lb ed="X" n="0758a03"/><lb ed="R040" n="0256a03"/>瞋恚。精進度懈退。禪定度散亂。惟一般若能生八
<lb ed="X" n="0758a04"/><lb ed="R040" n="0256a04"/>萬四千智慧。是故如來以智慧力。鑿人我山。以智
<lb ed="X" n="0758a05"/><lb ed="R040" n="0256a05"/>慧因。取煩惱鑛。以智慧火。鍊成佛性精金。夫植善
<lb ed="X" n="0758a06"/><lb ed="R040" n="0256a06"/>根者。始而誦經。終而悟理。得堅固力。金剛是也。具
<lb ed="X" n="0758a07"/><lb ed="R040" n="0256a07"/>大智慧。般若是也。度生死海。登菩提岸。波羅蜜是
<lb ed="X" n="0758a08"/><lb ed="R040" n="0256a08"/>也。五祖大師。常勸僧俗。但持金剛經。卽自能見性。
<lb ed="X" n="0758a09"/><lb ed="R040" n="0256a09"/>必至成佛。</p>
<lb ed="X" n="0758a10"/><lb ed="R040" n="0256a10"/><p xml:id="pX25p0758a1001">釋旨　無所住而生其心一句。是全經之要旨。所
<lb ed="X" n="0758a11"/><lb ed="R040" n="0256a11"/>云住與降伏。先在不執於相。次在不泥於法。其功
<lb ed="X" n="0758a12"/><lb ed="R040" n="0256a12"/>夫在無我。其究竟在如如不動。上半卷說空三昧。
<lb ed="X" n="0758a13"/><lb ed="R040" n="0256a13"/>是菩薩法。下半卷說中道第一義。是佛法。菩薩卽
<lb ed="X" n="0758a14"/><lb ed="R040" n="0256a14"/>佛因。佛卽菩薩果。所謂因該果海。果徹因源。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0758a15"/><lb ed="R040" n="0256a15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法會因由分第一</cb:mulu><head><anchor xml:id="nkr_note_orig_0758j01" n="0758j01"/>○法會因由分第一</head>
<lb ed="X" n="0758a16"/><lb ed="R040" n="0256a16"/><p xml:id="pX25p0758a1601">說法聚會。由此起因。</p><p xml:id="pX25p0758a1609" cb:place="inline">○一部經。只是一片說話。
<lb ed="X" n="0758a17"/><lb ed="R040" n="0256a17"/>昭明太子科作三十二分。欲與人一條入路。亦
<lb ed="X" n="0758a18"/><lb ed="R040" n="0256a18"/>便於記誦耳。傳流<anchor xml:id="nkr_note_add_0758a1801" n="0758a1801"/><anchor xml:id="beg0758a1801" n="0758a1801"/>已<anchor xml:id="end0758a1801"/>久。今仍其舊。</p><p xml:id="pX25p0758a1814" cb:place="inline">○此分全是
<lb ed="X" n="0758a19"/><lb ed="R040" n="0256b01"/>阿難迦葉結集之詞。</p>
<lb ed="X" n="0758a20"/><lb ed="R040" n="0256b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0758a2001">如是我聞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0758a21"/><lb ed="R040" n="0256b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0758a2101">是。此也。指此一經之所言也。我。集經者自謂。言如
<lb ed="X" n="0758a22"/><lb ed="R040" n="0256b04"/>是金剛般若之法。非我臆說。乃親聞之於佛。</p><p xml:id="pX25p0758a2218" cb:place="inline">集
<lb ed="X" n="0758a23"/><lb ed="R040" n="0256b05"/>解。如是我聞四字。重在遵前信後。令知法有自授。
<lb ed="X" n="0758a24"/><lb ed="R040" n="0256b06"/>非隱覆之語。直示般若無秘密故。</p><p xml:id="pX25p0758a2414" cb:place="inline">○經貫。如是二
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0758b" n="0758b"/>
<lb ed="X" n="0758b01"/><lb ed="R040" n="0256b07"/>字。最要著眼。正直揭全經之宗旨。以後曰如是住。
<lb ed="X" n="0758b02"/><lb ed="R040" n="0256b08"/>如是降伏。如是生淸淨心。如是知。如是見。如是信
<lb ed="X" n="0758b03"/><lb ed="R040" n="0256b09"/>解。俱照應此如是二字。曰如來。如語。諸法如義。如
<lb ed="X" n="0758b04"/><lb ed="R040" n="0256b10"/>如不動。諸如字。亦照應此如字。如者不動。是者不
<lb ed="X" n="0758b05"/><lb ed="R040" n="0256b11"/>非也。如其眞性。不變動本體。乃爲是而無非也。此
<lb ed="X" n="0758b06"/><lb ed="R040" n="0256b12"/>懸指般若而言。當下直指也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0758b07"/><lb ed="R040" n="0256b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0758b0701"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0758j02" n="0758j02"/>一時佛在<name role="" type="person">舍衛國</name>祗樹<name role="" type="person">給孤獨園</name>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0758b08"/><lb ed="R040" n="0256b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0758b0801">一時。說此般若時也。佛是釋迦牟尼。佛者梵音。華
<lb ed="X" n="0758b09"/><lb ed="R040" n="0256b15"/>言覺也。內覺無諸妄念。外覺不染六塵。</p><p xml:id="pX25p0758b0916" cb:place="inline">盛註覺
<lb ed="X" n="0758b10"/><lb ed="R040" n="0256b16"/>有三義。一自覺異凡夫。二覺他異二乘。三覺滿異
<lb ed="X" n="0758b11"/><lb ed="R040" n="0256b17"/>菩薩。</p><p xml:id="pX25p0758b1103" cb:place="inline"><name role="" type="person">舍衛國</name>。中天竺波斯匿王所居。祗者。匿王太
<lb ed="X" n="0758b12"/><lb ed="R040" n="0256b18"/>子祗陀。樹是祗陀所植。故名祗樹。</p><p xml:id="pX25p0758b1214" cb:place="inline">祗陀太子有園
<lb ed="X" n="0758b13"/><lb ed="R040" n="0257a01"/>大八十頃。方廣嚴潔。有長者名須達拏。給濟孤獨
<lb ed="X" n="0758b14"/><lb ed="R040" n="0257a02"/>之人。稱<name role="" type="person">給孤獨</name>長者。欲卜勝地。請佛說法。乃往懇
<lb ed="X" n="0758b15"/><lb ed="R040" n="0257a03"/>之。太子戲曰。爾布金滿園。我卽與汝。須達拏不吝
<lb ed="X" n="0758b16"/><lb ed="R040" n="0257a04"/>重價。太子鑒其誠。將園幷樹施之。同建精舍。請佛
<lb ed="X" n="0758b17"/><lb ed="R040" n="0257a05"/>在此說法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0758b18"/><lb ed="R040" n="0257a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0758b1801"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0758j03" n="0758j03"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0758j03" n="0758j03"/>與大比邱衆千二百五十人俱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0758b19"/><lb ed="R040" n="0257a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0758b1901">比邱。僧也。梵語比邱。華言乞士。謂上乞法於諸佛。
<lb ed="X" n="0758b20"/><lb ed="R040" n="0257a08"/>下乞食於世人。乞食資身。乞法資心也。大比邱。則
<lb ed="X" n="0758b21"/><lb ed="R040" n="0257a09"/>得道之深者。乃菩薩阿羅漢之類。</p><p xml:id="pX25p0758b2114" cb:place="inline">李文會云。去
<lb ed="X" n="0758b22"/><lb ed="R040" n="0257a10"/>惡取善。名小比邱。善惡俱遣。名大比邱。</p><p xml:id="pX25p0758b2216" cb:place="inline">盛註。佛
<lb ed="X" n="0758b23"/><lb ed="R040" n="0257a11"/>度比邱甚多。獨標千二百五十人者。以歸佛最先。
<lb ed="X" n="0758b24"/><lb ed="R040" n="0257a12"/>又常不離佛。故諸經首列大衆。皆云千二百五十
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0758c" n="0758c"/>
<lb ed="X" n="0758c01"/><lb ed="R040" n="0257a13"/>人俱。</p><p xml:id="pX25p0758c0103" cb:place="inline">舊說。佛成道時。先度<anchor xml:id="nkr_note_orig_0758j04" n="0758j04"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0758c0101" n="0758c0101"/><anchor xml:id="beg0758c0101" n="0758c0101"/>憍陳<anchor xml:id="end0758c0101"/>如等五人。次度
<lb ed="X" n="0758c02"/><lb ed="R040" n="0257a14"/>迦葉三兄弟幷徒衆千人。次度舍利弗及目連。各
<lb ed="X" n="0758c03"/><lb ed="R040" n="0257a15"/>兼徒百人。次度耶舍長者子等五十人。合成千二
<lb ed="X" n="0758c04"/><lb ed="R040" n="0257a16"/>百五十五人。不言五者。略也。俱。謂一時一處。</p><p xml:id="pX25p0758c0418" cb:place="inline">○此
<lb ed="X" n="0758c05"/><lb ed="R040" n="0257a17"/>一節爲證信序。十一善法。信居其首。如是者。證信
<lb ed="X" n="0758c06"/><lb ed="R040" n="0257a18"/>之辭。聞字。兼耳識與意識言。此序中有六種成就。
<lb ed="X" n="0758c07"/><lb ed="R040" n="0257b01"/>曰信。曰聞。曰時。曰主。曰處。曰衆。必緣具而敎興也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0758c08"/><lb ed="R040" n="0257b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0758c0801"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0758j05" n="0758j05"/>爾時世尊食時著衣持鉢。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0758c09"/><lb ed="R040" n="0257b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0758c0901">爾時。當是時也。佛爲三界之尊。故稱世尊。乃佛十
<lb ed="X" n="0758c10"/><lb ed="R040" n="0257b04"/>號之一。食時。謂將食時。非受食時也。經云。諸天神
<lb ed="X" n="0758c11"/><lb ed="R040" n="0257b05"/>旦食。諸鬼夕食。諸佛日中食。乞食當辰巳。受食當
<lb ed="X" n="0758c12"/><lb ed="R040" n="0257b06"/>午時也。衣。卽二十五條大衣。制象水田。鉢。卽紺琉
<lb ed="X" n="0758c13"/><lb ed="R040" n="0257b07"/>璃鉢。應量器也。六祖云。著衣持鉢。爲顯敎示迹。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0758c14"/><lb ed="R040" n="0257b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0758c1401">入舍衛大城乞食。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0758c15"/><lb ed="R040" n="0257b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0758c1501">園在城外。自園入城。乞食必於人衆聚處也。佛是
<lb ed="X" n="0758c16"/><lb ed="R040" n="0257b10"/>金輪王子。豈無供養之者。況祗陀太子。與<name role="" type="person">給孤獨</name>
<lb ed="X" n="0758c17"/><lb ed="R040" n="0257b11"/>長者。同建精舍。請佛說法。我佛又豈少食者。而猶
<lb ed="X" n="0758c18"/><lb ed="R040" n="0257b12"/>行乞。欲歷頭陀苦行。示同凡僧。亦使後緇徒。不殖
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0759a" n="0759a"/>
<lb ed="X" n="0759a01"/><lb ed="R040" n="0257b13"/>資產。去彼貪心。折其憍慢。以煉種性也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0759a02"/><lb ed="R040" n="0257b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0759a0201"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0759j01" n="0759j01"/>於其城中。次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0759a0201" n="0759a0201"/><anchor xml:id="beg0759a0201" n="0759a0201"/>已<anchor xml:id="end0759a0201"/>。還至本處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0759a03"/><lb ed="R040" n="0257b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0759a0301">佛心平等。無有分別。不越貧先富。不捨賤先貴。故
<lb ed="X" n="0759a04"/><lb ed="R040" n="0257b16"/>曰次第。乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0759a0401" n="0759a0401"/><anchor xml:id="beg0759a0401" n="0759a0401"/>已<anchor xml:id="end0759a0401"/>者。應量而止。不求多也。本處。卽祗園。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0759a05"/><lb ed="R040" n="0257b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0759a0501"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0759j02" n="0759j02"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0759j02" n="0759j02"/>飯食訖。收衣鉢。洗足<anchor xml:id="nkr_note_add_0759a0501" n="0759a0501"/><anchor xml:id="beg0759a0501" n="0759a0501"/>已<anchor xml:id="end0759a0501"/>。敷座而坐。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0759a06"/><lb ed="R040" n="0257b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0759a0601">飯字。作<g ref="#CB04432">䬸</g>字解。訖。猶畢也。收起袈裟鉢盂。屛資緣
<lb ed="X" n="0759a07"/><lb ed="R040" n="0258a01"/>也。佛行跣足。故洗之。淨身業也。佛每會說法。必自
<lb ed="X" n="0759a08"/><lb ed="R040" n="0258a02"/>敷坐具。以般若出生諸佛。表敬法也。四威儀中。惟
<lb ed="X" n="0759a09"/><lb ed="R040" n="0258a03"/>坐爲勝。從定發言。言無不當。</p><p xml:id="pX25p0759a0912" cb:place="inline">○此一節發起序也。
<lb ed="X" n="0759a10"/><lb ed="R040" n="0258a04"/>乞食是戒。趺坐是定。戒能資定。定能發慧。故以戒
<lb ed="X" n="0759a11"/><lb ed="R040" n="0258a05"/>定發起般若正宗。</p><p xml:id="pX25p0759a1108" cb:place="inline">疏云。祗園法會。表佛與大衆
<lb ed="X" n="0759a12"/><lb ed="R040" n="0258a06"/>平等。具足無言說之金剛般若波羅蜜。而以著衣
<lb ed="X" n="0759a13"/><lb ed="R040" n="0258a07"/>乞食。序列經前。顯示甚深般若。不離尋常日用也。</p>
<lb ed="X" n="0759a14"/><lb ed="R040" n="0258a08"/><p xml:id="pX25p0759a1401">圓旨云。佛動靜不二。豈待還禪林而入定。佛身
<lb ed="X" n="0759a15"/><lb ed="R040" n="0258a09"/>卽是金剛。無生熟藏。豈復須食。佛妙圓明。無作本
<lb ed="X" n="0759a16"/><lb ed="R040" n="0258a10"/>心。原無所著。豈待收衣鉢而後休息攀緣。佛行離
<lb ed="X" n="0759a17"/><lb ed="R040" n="0258a11"/>地四指。蓮華承足。豈染塵垢。總順世示現以垂範
<lb ed="X" n="0759a18"/><lb ed="R040" n="0258a12"/>也。</p>
<lb ed="X" n="0759a19"/><lb ed="R040" n="0258a13"/><p xml:id="pX25p0759a1901">△此第一分。序說法之因由也。</p><p xml:id="pX25p0759a1913" cb:place="inline">大圓曰。證信中。
<lb ed="X" n="0759a20"/><lb ed="R040" n="0258a14"/>如是。法也。佛在。佛也。大比邱。僧也。三寶不具。法會
<lb ed="X" n="0759a21"/><lb ed="R040" n="0258a15"/>不成。故經首必列此數語。</p><p xml:id="pX25p0759a2111" cb:place="inline">發起中。乞食。威儀。戒也。
<lb ed="X" n="0759a22"/><lb ed="R040" n="0258a16"/>敷座。定也。自世尊言之。則皆慧也。戒定慧。不可相
<lb ed="X" n="0759a23"/><lb ed="R040" n="0258a17"/>離。此經雖專言慧。而首言持戒修福。勸行六波羅
<lb ed="X" n="0759a24"/><lb ed="R040" n="0258a18"/>蜜。實兼戒定。故以此發端。</p><p xml:id="pX25p0759a2411" cb:place="inline">如解云。將欲說般若
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0759b" n="0759b"/>
<lb ed="X" n="0759b01"/><lb ed="R040" n="0258b01"/>先序如來乞食動止。以見無上智慧。不在語言文
<lb ed="X" n="0759b02"/><lb ed="R040" n="0258b02"/>字間。只在尋常日用內。要人於著衣吃飯。行動坐
<lb ed="X" n="0759b03"/><lb ed="R040" n="0258b03"/>息處。及時中節。向庸言庸行邊。識取自家本來面
<lb ed="X" n="0759b04"/><lb ed="R040" n="0258b04"/>目耳。</p><p xml:id="pX25p0759b0403" cb:place="inline">經貫云。佛依人性說法。非於人性之外。另
<lb ed="X" n="0759b05"/><lb ed="R040" n="0258b05"/>有法可說也。人性是無字經。佛之說法。不過是註
<lb ed="X" n="0759b06"/><lb ed="R040" n="0258b06"/>疏。知法不離性。自修自度。不從人得。卽解自性釋
<lb ed="X" n="0759b07"/><lb ed="R040" n="0258b07"/>迦矣。此卷經。隨說隨掃。又隨掃隨說。何也。只爲接
<lb ed="X" n="0759b08"/><lb ed="R040" n="0258b08"/>引衆生之未明本性者。不得不權立文字而詳說
<lb ed="X" n="0759b09"/><lb ed="R040" n="0258b09"/>之。譬之無筏安得以渡。借筏到彼岸。則捨而不用
<lb ed="X" n="0759b10"/><lb ed="R040" n="0258b10"/>矣。夫人不藉語言文字。自悟而度者。上也。其次則
<lb ed="X" n="0759b11"/><lb ed="R040" n="0258b11"/>假法矣。能悟不須法。未悟尙須法。法安得不說。只
<lb ed="X" n="0759b12"/><lb ed="R040" n="0258b12"/>要知說歸無說耳。故有下分善現之啓請。佛之欲
<lb ed="X" n="0759b13"/><lb ed="R040" n="0258b13"/>言。至三十二分。說法始完。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0759b14"/><lb ed="R040" n="0258b14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">善現啓請分第二</cb:mulu><head>○善現啓請分第二</head>
<lb ed="X" n="0759b15"/><lb ed="R040" n="0258b15"/><p xml:id="pX25p0759b1501">善現。卽須菩提名。起身請問佛法。</p><p xml:id="pX25p0759b1514" cb:place="inline">○此是詢求要
<lb ed="X" n="0759b16"/><lb ed="R040" n="0258b16"/>旨。</p><p xml:id="pX25p0759b1602" cb:place="inline">大圓曰。一部金剛般若。全從空生一問發起。
<lb ed="X" n="0759b17"/><lb ed="R040" n="0258b17"/>般若眞空。非解空者不能與佛激揚。故此經以須
<lb ed="X" n="0759b18"/><lb ed="R040" n="0258b18"/>菩提爲當機。</p>
<lb ed="X" n="0759b19"/><lb ed="R040" n="0259a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0759b1901"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0759j03" n="0759j03"/>時長老須菩提。在大衆中。卽從坐起。偏袒右肩。右膝
<lb ed="X" n="0759b20"/><lb ed="R040" n="0259a02"/>著地。合掌恭敬而白佛言。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0759b21"/><lb ed="R040" n="0259a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0759b2101">德長年長曰長老。須菩提。譯云解空。亦稱善現。善
<lb ed="X" n="0759b22"/><lb ed="R040" n="0259a04"/>吉。空生。長老生時。相師占之。惟善惟吉。又隨緣利
<lb ed="X" n="0759b23"/><lb ed="R040" n="0259a05"/>物。能應現利人爲善現。空性出生萬法爲空生。全
<lb ed="X" n="0759b24"/><lb ed="R040" n="0259a06"/>空之性。眞是菩提。故名須菩提。袒肩。膝地。合掌。皆
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0759c" n="0759c"/>
<lb ed="X" n="0759c01"/><lb ed="R040" n="0259a07"/>修敬之儀儀。皆從右。其俗右爲順。左爲逆也。</p><p xml:id="pX25p0759c0118" cb:place="inline">疏
<lb ed="X" n="0759c02"/><lb ed="R040" n="0259a08"/>云。右爲正。左爲邪。示去邪歸正之義。偏袒右肩。全
<lb ed="X" n="0759c03"/><lb ed="R040" n="0259a09"/>身擔荷也。右膝著地。屈<anchor xml:id="nkr_note_add_0759c0301" n="0759c0301"/><anchor xml:id="beg0759c0301" n="0759c0301"/>己<anchor xml:id="end0759c0301"/>順承也。合掌。心合於道。
<lb ed="X" n="0759c04"/><lb ed="R040" n="0259a10"/>道合於心也。所以收斂起敬。總是整理威儀以伸
<lb ed="X" n="0759c05"/><lb ed="R040" n="0259a11"/>問詞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0759c06"/><lb ed="R040" n="0259a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0759c0601"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0759j04" n="0759j04"/>希有世尊。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0759c07"/><lb ed="R040" n="0259a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0759c0701">希有者。讚佛之詞。謂難得也。如來曠劫難逢。是時
<lb ed="X" n="0759c08"/><lb ed="R040" n="0259a14"/>希有。三千界中惟一佛。是處希有。實相般若。惟佛
<lb ed="X" n="0759c09"/><lb ed="R040" n="0259a15"/>窮底。福慧超絕無比。是德希有。<anchor xml:id="nkr_note_add_0759c0901" n="0759c0901"/><anchor xml:id="beg0759c0901" n="0759c0901"/>已<anchor xml:id="end0759c0901"/>證實智。具大慈
<lb ed="X" n="0759c10"/><lb ed="R040" n="0259a16"/>悲極。巧度生。演無量法門。是事希有。下護念付囑。
<lb ed="X" n="0759c11"/><lb ed="R040" n="0259a17"/>正是希有之事。</p><p xml:id="pX25p0759c1107" cb:place="inline">釋文。佛有十號。一如來。二應供。
<lb ed="X" n="0759c12"/><lb ed="R040" n="0259a18"/>三正徧知。四明行足。五善逝世間解。六無上士。七
<lb ed="X" n="0759c13"/><lb ed="R040" n="0259b01"/>調御丈夫。八天人師。九佛。十世尊。經中須菩提俱
<lb ed="X" n="0759c14"/><lb ed="R040" n="0259b02"/>稱世尊稱如來。而佛之自稱。亦曰如來也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0759c15"/><lb ed="R040" n="0259b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0759c1501"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0759j05" n="0759j05"/>如來善護念諸菩薩。善付囑諸菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0759c16"/><lb ed="R040" n="0259b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0759c1601">二句起引全經。以後凡佛所言。皆是善護念善付
<lb ed="X" n="0759c17"/><lb ed="R040" n="0259b05"/>囑。如來。佛之總稱。眞性自如無礙曰如。眞性隨所
<lb ed="X" n="0759c18"/><lb ed="R040" n="0259b06"/>來現曰來。諸菩薩。指凡學於如來者。善護念。謂護
<lb ed="X" n="0759c19"/><lb ed="R040" n="0259b07"/>念現在。善付囑。謂付囑未來。</p><p xml:id="pX25p0759c1912" cb:place="inline">盛註。付者。將小菩
<lb ed="X" n="0759c20"/><lb ed="R040" n="0259b08"/>薩托大菩薩。囑者。命大菩薩化小菩薩也。梵語菩
<lb ed="X" n="0759c21"/><lb ed="R040" n="0259b09"/>薩。本云菩提薩埵。欲省文便稱。故止稱菩薩。菩提
<lb ed="X" n="0759c22"/><lb ed="R040" n="0259b10"/>者。覺也。薩埵。謂有情衆生。有情不能自覺。菩薩能
<lb ed="X" n="0759c23"/><lb ed="R040" n="0259b11"/>自覺。而又能覺一切有情衆生也。</p><p xml:id="pX25p0759c2314" cb:place="inline">大圓曰。善護
<lb ed="X" n="0759c24"/><lb ed="R040" n="0259b12"/>念。謂護念現在信根成熟永無退轉者。與實智力。
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0760a" n="0760a"/>
<lb ed="X" n="0760a01"/><lb ed="R040" n="0259b13"/>令證眞如。與權智力。令化衆生。付囑者。謂付囑未
<lb ed="X" n="0760a02"/><lb ed="R040" n="0259b14"/>來根未熟菩薩。<anchor xml:id="nkr_note_add_0760a0201" n="0760a0201"/><anchor xml:id="beg0760a0201" n="0760a0201"/>已<anchor xml:id="end0760a0201"/>得大乘者令其不捨。未得大乘
<lb ed="X" n="0760a03"/><lb ed="R040" n="0259b15"/>者令其精進。葢不護念。恐惡魔或得惱亂。不付囑。
<lb ed="X" n="0760a04"/><lb ed="R040" n="0259b16"/>恐勝法有時斷絕。故須菩提於大衆聽法之初。不
<lb ed="X" n="0760a05"/><lb ed="R040" n="0259b17"/>遑他說。惟願如來護念付囑而<anchor xml:id="nkr_note_add_0760a0501" n="0760a0501"/><anchor xml:id="beg0760a0501" n="0760a0501"/>已<anchor xml:id="end0760a0501"/>。</p><p xml:id="pX25p0760a0514" cb:place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0760j01" n="0760j01"/>如解。瞿曇設
<lb ed="X" n="0760a06"/><lb ed="R040" n="0259b18"/>敎。廣爲衆生。此何以護念付囑。專在菩薩。緣衆生
<lb ed="X" n="0760a07"/><lb ed="R040" n="0260a01"/>根劣。未契上乘。菩薩悲智俱深。能信解所說。又能
<lb ed="X" n="0760a08"/><lb ed="R040" n="0260a02"/>爲人演說。世尊爲衆生。故善護囑之。護者。防其偏
<lb ed="X" n="0760a09"/><lb ed="R040" n="0260a03"/>邪。念者。護之切。有顯加冥加之力。付者。傳以正道。
<lb ed="X" n="0760a10"/><lb ed="R040" n="0260a04"/>囑者。付之殷。兼口授心授之宜。善者。權實互施。聖
<lb ed="X" n="0760a11"/><lb ed="R040" n="0260a05"/>凡等際。曲盡利濟衆生之法也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0760a12"/><lb ed="R040" n="0260a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0760a1201"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0760j02" n="0760j02"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0760j02" n="0760j02"/>世尊。善男子。善女人。發阿耨多羅三藐三菩提心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0760a13"/><lb ed="R040" n="0260a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0760a1301">言菩薩初修行。皆發此廣大心。阿。無也。耨多羅。上
<lb ed="X" n="0760a14"/><lb ed="R040" n="0260a08"/>也。無上。無以加也。三。正也。藐。等也。菩提。覺也。皆梵
<lb ed="X" n="0760a15"/><lb ed="R040" n="0260a09"/>語也。無上正等正覺心。卽是佛心。人之眞性也。眞
<lb ed="X" n="0760a16"/><lb ed="R040" n="0260a10"/>性包含太虗。無得而上之。故云無上。然上自諸佛。
<lb ed="X" n="0760a17"/><lb ed="R040" n="0260a11"/>下至蠢動。此性正相平等。故云正等。其覺圓明普
<lb ed="X" n="0760a18"/><lb ed="R040" n="0260a12"/>照。無偏無虧。故云正覺。</p><p xml:id="pX25p0760a1810" cb:place="inline">如如居士曰。學人證果。
<lb ed="X" n="0760a19"/><lb ed="R040" n="0260a13"/>先正其因。故首問發心。前云護囑菩薩。此却以善
<lb ed="X" n="0760a20"/><lb ed="R040" n="0260a14"/>男子善女人爲問。以衆生俱可證菩薩也。發阿耨
<lb ed="X" n="0760a21"/><lb ed="R040" n="0260a15"/>多羅三藐三菩提心者。非外自心而求佛。乃發吾
<lb ed="X" n="0760a22"/><lb ed="R040" n="0260a16"/>當下具足之菩提心也。無上正等正覺。乃諸佛之
<lb ed="X" n="0760a23"/><lb ed="R040" n="0260a17"/>果。如何未修行人。便<anchor xml:id="nkr_note_add_0760a2301" n="0760a2301"/><anchor xml:id="beg0760a2301" n="0760a2301"/>已<anchor xml:id="end0760a2301"/>具得。葢心爲覺體。包含萬
<lb ed="X" n="0760a24"/><lb ed="R040" n="0260a18"/>象。澄瑩周徹。本是至正至徧的。惟菩提乃可爲心。
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0760b" n="0760b"/>
<lb ed="X" n="0760b01"/><lb ed="R040" n="0260b01"/>非於心。中有菩提心。只因衆生爲無明所覆。然一
<lb ed="X" n="0760b02"/><lb ed="R040" n="0260b02"/>悟則全體俱發。佛菩薩之修者。修此而<anchor xml:id="nkr_note_add_0760b0201" n="0760b0201"/><anchor xml:id="beg0760b0201" n="0760b0201"/>已<anchor xml:id="end0760b0201"/>。得果報
<lb ed="X" n="0760b03"/><lb ed="R040" n="0260b03"/>者得此而<anchor xml:id="nkr_note_add_0760b0301" n="0760b0301"/><anchor xml:id="beg0760b0301" n="0760b0301"/>已<anchor xml:id="end0760b0301"/>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0760b04"/><lb ed="R040" n="0260b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0760b0401"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0760j03" n="0760j03"/>云何應住。云何降伏其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0760b05"/><lb ed="R040" n="0260b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0760b0501">言善男淑女。學道之初。發此無上菩提之佛心。當
<lb ed="X" n="0760b06"/><lb ed="R040" n="0260b06"/>如何常住。而使之不退轉。妄心若起。當如何降伏。
<lb ed="X" n="0760b07"/><lb ed="R040" n="0260b07"/>使不惑亂我眞心。</p><p xml:id="pX25p0760b0708" cb:place="inline">盛註。二句是一經綱領。言未
<lb ed="X" n="0760b08"/><lb ed="R040" n="0260b08"/>發心時。住六塵境。旣發心<anchor xml:id="nkr_note_add_0760b0801" n="0760b0801"/><anchor xml:id="beg0760b0801" n="0760b0801"/>已<anchor xml:id="end0760b0801"/>。住何境界。未發心時。
<lb ed="X" n="0760b09"/><lb ed="R040" n="0260b09"/>心逐妄生。旣發心<anchor xml:id="nkr_note_add_0760b0901" n="0760b0901"/><anchor xml:id="beg0760b0901" n="0760b0901"/>已<anchor xml:id="end0760b0901"/>。妄將安伏。俱切發心菩薩言。</p>
<lb ed="X" n="0760b10"/><lb ed="R040" n="0260b10"/><p xml:id="pX25p0760b1001">無著云。須菩提問。有六因緣。一斷疑。二起信解。
<lb ed="X" n="0760b11"/><lb ed="R040" n="0260b11"/>三入甚深義。四不退轉。五生喜。六正法久住。皆令
<lb ed="X" n="0760b12"/><lb ed="R040" n="0260b12"/>佛種不斷故。</p><p xml:id="pX25p0760b1206" cb:place="inline">決疑云。小乘住空。只知自度。不知
<lb ed="X" n="0760b13"/><lb ed="R040" n="0260b13"/>度生。旣發大心。將以下化衆生。上成佛果。然捨前
<lb ed="X" n="0760b14"/><lb ed="R040" n="0260b14"/>空。未得眞空。恐執佛果可求。便以求佛果爲住處。
<lb ed="X" n="0760b15"/><lb ed="R040" n="0260b15"/>又見滿眼衆生。未度如何成佛。急於求住。心將不
<lb ed="X" n="0760b16"/><lb ed="R040" n="0260b16"/>安。故問安心之法。令發心者。知所修行也。</p><p xml:id="pX25p0760b1617" cb:place="inline">如如
<lb ed="X" n="0760b17"/><lb ed="R040" n="0260b17"/>居士曰。發心三句。一氣貫下。意謂所發之心如何
<lb ed="X" n="0760b18"/><lb ed="R040" n="0260b18"/>安住。所住之心如何降伏。降伏。不作。制妄說。葢發
<lb ed="X" n="0760b19"/><lb ed="R040" n="0261a01"/>心無安住之處。則屬偏空。然安住之心不可無。亦
<lb ed="X" n="0760b20"/><lb ed="R040" n="0261a02"/>不可著。故須用降伏。定中攝持。有不卽不離之妙。
<lb ed="X" n="0760b21"/><lb ed="R040" n="0261a03"/>下文莫作是念是也。空生此問。深得般若之意。</p>
<lb ed="X" n="0760b22"/><lb ed="R040" n="0261a04"/><p xml:id="pX25p0760b2201">法忍居士參。上下兩心字相應。菩提心。乃最初眞
<lb ed="X" n="0760b23"/><lb ed="R040" n="0261a05"/>心也。原係故主。今爲物遷而作過客。若非安住。則
<lb ed="X" n="0760b24"/><lb ed="R040" n="0261a06"/>倐去而倐來矣。其心。煩惱顚倒之妄心也。本是外
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0760c" n="0760c"/>
<lb ed="X" n="0760c01"/><lb ed="R040" n="0261a07"/>賊。誤認作子。與我最親。若不降伏。則盤結而難解
<lb ed="X" n="0760c02"/><lb ed="R040" n="0261a08"/>矣。是最能障菩提者。故發此心者。安住降伏。並不
<lb ed="X" n="0760c03"/><lb ed="R040" n="0261a09"/>容<anchor xml:id="nkr_note_add_0760c0301" n="0760c0301"/><anchor xml:id="beg0760c0301" n="0760c0301"/>己<anchor xml:id="end0760c0301"/>。其實煩惱與菩提。眞妄雖殊。而心總是一個。
<lb ed="X" n="0760c04"/><lb ed="R040" n="0261a10"/>迷則卽菩提爲煩惱。悟則卽煩惱爲菩提。故工夫
<lb ed="X" n="0760c05"/><lb ed="R040" n="0261a11"/>亦無兩樣。若能降伏。則安住在其中矣。故下首標
<lb ed="X" n="0760c06"/><lb ed="R040" n="0261a12"/>降伏。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0760c07"/><lb ed="R040" n="0261a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0760c0701"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0760j04" n="0760j04"/>佛言。善哉善哉。須菩提。如汝所說。如來善護念諸菩
<lb ed="X" n="0760c08"/><lb ed="R040" n="0261a14"/>薩。善付囑諸菩薩。汝今諦聽。當爲汝說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0760c09"/><lb ed="R040" n="0261a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0760c0901">善現請問。妙契佛心。故重言善哉以美之。而印可
<lb ed="X" n="0760c10"/><lb ed="R040" n="0261a16"/>其護念付囑之說。因囑以詳審眞實而聽。言勿以
<lb ed="X" n="0760c11"/><lb ed="R040" n="0261a17"/>生滅心。聽眞實法也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0760c12"/><lb ed="R040" n="0261a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0760c1201"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0760j05" n="0760j05"/>善男子。善女人。發阿耨多羅三藐三菩提心。應如是
<lb ed="X" n="0760c13"/><lb ed="R040" n="0261b01"/>住。如是降伏其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0760c14"/><lb ed="R040" n="0261b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0760c1401">發菩提心。乃千佛入道之總門。如是者。只這是也。
<lb ed="X" n="0760c15"/><lb ed="R040" n="0261b03"/>卽指菩提心言。</p><p xml:id="pX25p0760c1507" cb:place="inline">長水曰。如是二字。卽懸指向下
<lb ed="X" n="0760c16"/><lb ed="R040" n="0261b04"/>總答之文。</p><p xml:id="pX25p0760c1605" cb:place="inline">正解云。如是二句。承上起下。上承發
<lb ed="X" n="0760c17"/><lb ed="R040" n="0261b05"/>菩提心來。下照度生布施去。要含蓄不露。纔得語
<lb ed="X" n="0760c18"/><lb ed="R040" n="0261b06"/>意。</p><p xml:id="pX25p0760c1802" cb:place="inline">大圓曰。旣發無上正等正覺之心。卽應如其
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0761a" n="0761a"/>
<lb ed="X" n="0761a01"/><lb ed="R040" n="0261b07"/>所發之覺心而安住。如其所發之覺心而降伏。兩
<lb ed="X" n="0761a02"/><lb ed="R040" n="0261b08"/>如是。言這裏便是。不待他求也。住是本體。降是工
<lb ed="X" n="0761a03"/><lb ed="R040" n="0261b09"/>夫。卽本體是工夫。卽初心是究竟。燎原之火。由於
<lb ed="X" n="0761a04"/><lb ed="R040" n="0261b10"/>始然。放海之泉。因乎始達。非於菩提外別有倚著
<lb ed="X" n="0761a05"/><lb ed="R040" n="0261b11"/>修爲也。</p><p xml:id="pX25p0761a0504" cb:place="inline">蓮池師云。二句。一串看。所當住者住之。
<lb ed="X" n="0761a06"/><lb ed="R040" n="0261b12"/>則所不當住者。自然伏之矣。不是應如是住。又如
<lb ed="X" n="0761a07"/><lb ed="R040" n="0261b13"/>是去降伏也。</p><p xml:id="pX25p0761a0706" cb:place="inline">如解云。此經爲末世開佛知見。其
<lb ed="X" n="0761a08"/><lb ed="R040" n="0261b14"/>所請問。正是菩提心行相。如來答以不住一切法。
<lb ed="X" n="0761a09"/><lb ed="R040" n="0261b15"/>是眞住。降伏一切取相之心。是眞降。不住一切法。
<lb ed="X" n="0761a10"/><lb ed="R040" n="0261b16"/>卽降伏取相之心。旣降伏取相之心。卽不住一切
<lb ed="X" n="0761a11"/><lb ed="R040" n="0261b17"/>法。</p><p xml:id="pX25p0761a1102" cb:place="inline">按當知世尊意中則然。口中不曾說破。而以
<lb ed="X" n="0761a12"/><lb ed="R040" n="0261b18"/>虗詞總答。不卽詳言者。鄭重其說。欲其諦聽也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0761a13"/><lb ed="R040" n="0262a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0761a1301">○唯然世尊。願樂欲聞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0761a14"/><lb ed="R040" n="0262a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0761a1401">願聞安住降伏之詳也。須菩提領略大意。故唯而
<lb ed="X" n="0761a15"/><lb ed="R040" n="0262a03"/>然之。又欲知其詳。故復請曰。願樂欲聞。</p><p xml:id="pX25p0761a1516" cb:place="inline">如如居
<lb ed="X" n="0761a16"/><lb ed="R040" n="0262a04"/>士曰。聞字最細。說無所說。聞無所聞。方是箇中授
<lb ed="X" n="0761a17"/><lb ed="R040" n="0262a05"/>受。願樂欲三字。乃聞道之引磁針也。願是誠心。如
<lb ed="X" n="0761a18"/><lb ed="R040" n="0262a06"/>寒士之急功名。樂是鼓舞心。如審音者之聽鼓樂。
<lb ed="X" n="0761a19"/><lb ed="R040" n="0262a07"/>欲是迫切心。如飢渴者之見盤<g ref="#CB04432">䬸</g>。有此三心。如能
<lb ed="X" n="0761a20"/><lb ed="R040" n="0262a08"/>諦聽。故繼以涕泣。終於歡喜。</p>
<lb ed="X" n="0761a21"/><lb ed="R040" n="0262a09"/><p xml:id="pX25p0761a2101">△大圓曰。問箇發菩提心。是入大乘的要門。發菩
<lb ed="X" n="0761a22"/><lb ed="R040" n="0262a10"/>提問箇應住。是要合他本然的覺體。問箇云何降
<lb ed="X" n="0761a23"/><lb ed="R040" n="0262a11"/>伏。是要顯他本具的智用問得極其眞切所以如
<lb ed="X" n="0761a24"/><lb ed="R040" n="0262a12"/>來直捷提示。說箇如是住。如是降伏。一如菩提住
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0761b" n="0761b"/>
<lb ed="X" n="0761b01"/><lb ed="R040" n="0262a13"/>降。所謂始覺合本覺之謂佛。後面說箇如來無所
<lb ed="X" n="0761b02"/><lb ed="R040" n="0262a14"/>說。又說箇實無有法發菩提。實無有法得菩提。正
<lb ed="X" n="0761b03"/><lb ed="R040" n="0262a15"/>顯如是二字之旨。</p><p xml:id="pX25p0761b0308" cb:place="inline">宗鏡云。菩提心。爲金剛正眼。
<lb ed="X" n="0761b04"/><lb ed="R040" n="0262a16"/>此心發處。卽是佛所住處。安住而不遷。便是降伏。
<lb ed="X" n="0761b05"/><lb ed="R040" n="0262a17"/>故降伏卽在住修中。而住修卽在發心中。</p><p xml:id="pX25p0761b0517" cb:place="inline">經貫
<lb ed="X" n="0761b06"/><lb ed="R040" n="0262a18"/>云。以如是二字答云何之問。又應開章如是二字
<lb ed="X" n="0761b07"/><lb ed="R040" n="0262b01"/>以起下文。如是二字。便含下無住。及以無住爲住。
<lb ed="X" n="0761b08"/><lb ed="R040" n="0262b02"/>無住便無相。無相便無諸相。無諸相卽是實相。卽
<lb ed="X" n="0761b09"/><lb ed="R040" n="0262b03"/>衆生之本性也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0761b10"/><lb ed="R040" n="0262b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">大乘正宗分第三</cb:mulu><head><anchor xml:id="nkr_note_orig_0761j01" n="0761j01"/>○大乘正宗分第三</head>
<lb ed="X" n="0761b11"/><lb ed="R040" n="0262b05"/><p xml:id="pX25p0761b1101">最大之乘。至正之宗。</p><p xml:id="pX25p0761b1109" cb:place="inline">○此答降伏之問。</p><p xml:id="pX25p0761b1116" cb:place="inline">○此章
<lb ed="X" n="0761b12"/><lb ed="R040" n="0262b06"/>是答降伏。而安住卽在其中。雖答降伏安住。實
<lb ed="X" n="0761b13"/><lb ed="R040" n="0262b07"/>正說發阿耨多羅三藐三菩提心也。彌勒偈分
<lb ed="X" n="0761b14"/><lb ed="R040" n="0262b08"/>出四心。謂廣大心。第一心。常心。不顚倒心。卽菩
<lb ed="X" n="0761b15"/><lb ed="R040" n="0262b09"/>提心。乘。載也。載度一切衆生。而不見能度所度。
<lb ed="X" n="0761b16"/><lb ed="R040" n="0262b10"/>乃正大之宗派。</p>
<lb ed="X" n="0761b17"/><lb ed="R040" n="0262b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0761b1701"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0761j02" n="0761j02"/>佛吿須菩提。諸菩薩摩訶薩。應如是降伏其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0761b18"/><lb ed="R040" n="0262b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0761b1801">此句語意。直貫到實無生得度句始全。摩訶。大也。
<lb ed="X" n="0761b19"/><lb ed="R040" n="0262b13"/>謂心量廣大也。是大覺性人。又高菩薩一頭地。未
<lb ed="X" n="0761b20"/><lb ed="R040" n="0262b14"/>發心稱善人。<anchor xml:id="nkr_note_add_0761b2001" n="0761b2001"/><anchor xml:id="beg0761b2001" n="0761b2001"/>已<anchor xml:id="end0761b2001"/>發心稱菩薩。應如是降伏其心是
<lb ed="X" n="0761b21"/><lb ed="R040" n="0262b15"/>複述語。下文詳之。葢這箇降伏。不僅僅在自家身
<lb ed="X" n="0761b22"/><lb ed="R040" n="0262b16"/>心上檢點。作箇自了漢<anchor xml:id="nkr_note_add_0761b2201" n="0761b2201"/><anchor xml:id="beg0761b2201" n="0761b2201"/>已<anchor xml:id="end0761b2201"/>也。菩薩與衆生。不分二
<lb ed="X" n="0761b23"/><lb ed="R040" n="0262b17"/>心。發菩提與度衆生。不分二事。降伏正在度生上
<lb ed="X" n="0761b24"/><lb ed="R040" n="0262b18"/>見。如下文度盡衆生。而不見有衆生得滅度者。方
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0761c" n="0761c"/>
<lb ed="X" n="0761c01"/><lb ed="R040" n="0263a01"/>無四相。方爲降伏其心而成菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0761c02"/><lb ed="R040" n="0263a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0761c0201"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0761j03" n="0761j03"/>所有一切衆生之類。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0761c03"/><lb ed="R040" n="0263a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0761c0301">該下文九種而言。</p><p xml:id="pX25p0761c0308" cb:place="inline">盛註。三界衆生。不出五道。有
<lb ed="X" n="0761c04"/><lb ed="R040" n="0263a04"/>十二類。以此四生攝之。四生中不過色心二法。故
<lb ed="X" n="0761c05"/><lb ed="R040" n="0263a05"/>以九種分之。此總標。下析言也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0761c06"/><lb ed="R040" n="0263a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0761c0601">若卵生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0761c07"/><lb ed="R040" n="0263a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0761c0701">無明覆蔽。因想而生。六祖曰。迷性也。迷。故造諸孼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0761c08"/><lb ed="R040" n="0263a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0761c0801">若胎生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0761c09"/><lb ed="R040" n="0263a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0761c0901">煩惱包裏。因情而有。六祖曰。習性也。習。故常流轉。
<lb ed="X" n="0761c10"/><lb ed="R040" n="0263a10"/>註謂習氣深重。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0761c11"/><lb ed="R040" n="0263a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0761c1101">若溼生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0761c12"/><lb ed="R040" n="0263a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0761c1201">愛水浸淫。以合而感。六祖云。隨邪性也。隨邪。心不
<lb ed="X" n="0761c13"/><lb ed="R040" n="0263a13"/>定。註謂心隨邪見。沉淪不省。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0761c14"/><lb ed="R040" n="0263a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0761c1401">若化生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0761c15"/><lb ed="R040" n="0263a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0761c1501">歘起煩惱。以離而應。六祖云。見趣性也。見趣。墮阿
<lb ed="X" n="0761c16"/><lb ed="R040" n="0263a16"/>鼻。謂心見景趣。遷變起幻。每多淪墮。</p><p xml:id="pX25p0761c1615" cb:place="inline">○此四種。是
<lb ed="X" n="0761c17"/><lb ed="R040" n="0263a17"/>欲界受生差別也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0761c18"/><lb ed="R040" n="0263a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0761c1801">若有色。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0762a" n="0762a"/>
<lb ed="X" n="0762a01"/><lb ed="R040" n="0263b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0762a0101">六祖云。起心修行。執有之心。妄見是非。內不契無
<lb ed="X" n="0762a02"/><lb ed="R040" n="0263b02"/>相之理。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0762a03"/><lb ed="R040" n="0263b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0762a0301">若無色。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0762a04"/><lb ed="R040" n="0263b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0762a0401">六祖云。內心守眞。執著空相。不修福慧。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0762a05"/><lb ed="R040" n="0263b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0762a0501">若有想。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0762a06"/><lb ed="R040" n="0263b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0762a0601">六祖云。心想思維。愛著法相。口說佛行。心不依行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0762a07"/><lb ed="R040" n="0263b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0762a0701">若無想。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0762a08"/><lb ed="R040" n="0263b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0762a0801">六祖云。坐禪除妄。無有作用。猶如木石。不學慈悲
<lb ed="X" n="0762a09"/><lb ed="R040" n="0263b09"/>喜捨智慧方便。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0762a10"/><lb ed="R040" n="0263b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0762a1001">若非有想。若<note place="inline">此若字古本無</note>非無想。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0762a11"/><lb ed="R040" n="0263b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0762a1101">六祖云。不著二法想。而求理在心者。敎中經云。有
<lb ed="X" n="0762a12"/><lb ed="R040" n="0263b12"/>無俱遣。語默雙忘。有取捨愛憎之心。不了中道。</p><p xml:id="pX25p0762a1219" cb:place="inline">○
<lb ed="X" n="0762a13"/><lb ed="R040" n="0263b13"/>此五種。俱指心念差別言之。</p><p xml:id="pX25p0762a1312" cb:place="inline">○正義。四生者。卵以
<lb ed="X" n="0762a14"/><lb ed="R040" n="0263b14"/>想生。胎以情有。溼以合感。化以離應。此欲界受生
<lb ed="X" n="0762a15"/><lb ed="R040" n="0263b15"/>差別也。有色。是四禪天。有身形。無情欲。無色。是四
<lb ed="X" n="0762a16"/><lb ed="R040" n="0263b16"/>空天。以受想行識爲身。此依止差別也。而無色界
<lb ed="X" n="0762a17"/><lb ed="R040" n="0263b17"/>中。空識二處爲有想。第一第二天也。無所有處爲
<lb ed="X" n="0762a18"/><lb ed="R040" n="0263b18"/>無想。第三天也。非有想非無想在三界頂。爲第四
<lb ed="X" n="0762a19"/><lb ed="R040" n="0264a01"/>天。此境界差別也。舊註皆同。惟六祖俱指心說。</p>
<lb ed="X" n="0762a20"/><lb ed="R040" n="0264a02"/><p xml:id="pX25p0762a2001">按名曰衆生。以在五蘊法中受生也。眞性旣迷。則
<lb ed="X" n="0762a21"/><lb ed="R040" n="0264a03"/>爲胎卵溼化。遷流無極。六祖則就性習上剖示其
<lb ed="X" n="0762a22"/><lb ed="R040" n="0264a04"/>受性轉變之所以然。其意要人自悟。非謂人心如
<lb ed="X" n="0762a23"/><lb ed="R040" n="0264a05"/>此卽謂之卵生。人心如彼卽名爲溼生化生也。</p>
<lb ed="X" n="0762a24"/><lb ed="R040" n="0264a06"/><p xml:id="pX25p0762a2401">疏云。九種衆生心。皆非菩提眞心。一或有之。死卽
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0762b" n="0762b"/>
<lb ed="X" n="0762b01"/><lb ed="R040" n="0264a07"/>隨類受生。墮於胎卵溼化之物。虗空等神。天魔等
<lb ed="X" n="0762b02"/><lb ed="R040" n="0264a08"/>鬼。所以輪迴六道。難入涅槃。</p><p xml:id="pX25p0762b0212" cb:place="inline">覺非曰。一切衆生。
<lb ed="X" n="0762b03"/><lb ed="R040" n="0264a09"/>皆從業現。所謂只因一念錯。現出萬般形。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0762b04"/><lb ed="R040" n="0264a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0762b0401"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0762j01" n="0762j01"/>我皆令<note place="inline">指上九種</note>入無餘涅槃而滅度之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0762b05"/><lb ed="R040" n="0264a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0762b0501">我者。對衆之稱。代度生菩薩。設爲自任之詞。非佛
<lb ed="X" n="0762b06"/><lb ed="R040" n="0264a12"/>自謂也。入者。入於其中。大涅槃。一切修行者之所
<lb ed="X" n="0762b07"/><lb ed="R040" n="0264a13"/>依歸。葢指本來淸淨眞空心境也。</p><p xml:id="pX25p0762b0714" cb:place="inline">疏云。不生爲
<lb ed="X" n="0762b08"/><lb ed="R040" n="0264a14"/>涅。不滅爲槃。是圓滿淸淨。能所全消。超脫輪迴。出
<lb ed="X" n="0762b09"/><lb ed="R040" n="0264a15"/>離生死。卽究竟到彼岸地位。誤認爲死。則大謬矣。
<lb ed="X" n="0762b10"/><lb ed="R040" n="0264a16"/>無餘。六祖作無餘習氣煩惱解。蓮池師作無剩義
<lb ed="X" n="0762b11"/><lb ed="R040" n="0264a17"/>解。經貫作智慧無餘剩。造道之極至解。</p><p xml:id="pX25p0762b1116" cb:place="inline">按釋義。
<lb ed="X" n="0762b12"/><lb ed="R040" n="0264a18"/>二乘亦有涅槃。能破煩惱障。不能破所知障。能離
<lb ed="X" n="0762b13"/><lb ed="R040" n="0264b01"/>分段生死。未離變易生死。則尙有身智之餘。爲有
<lb ed="X" n="0762b14"/><lb ed="R040" n="0264b02"/>餘涅槃。惟二障都盡。二死永離。無身智餘剩。方謂
<lb ed="X" n="0762b15"/><lb ed="R040" n="0264b03"/>無餘涅槃。葢無妄可斷。無眞可證。不著於有。不著
<lb ed="X" n="0762b16"/><lb ed="R040" n="0264b04"/>於無。此正我佛化度衆生之術也。滅。消滅。盡一切
<lb ed="X" n="0762b17"/><lb ed="R040" n="0264b05"/>愚癡煩惱。度。化度。度脫生死苦海。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0762b18"/><lb ed="R040" n="0264b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0762b1801">如是滅度無量無數無邊衆生。實無有衆生得滅度
<lb ed="X" n="0762b19"/><lb ed="R040" n="0264b07"/>者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0762b20"/><lb ed="R040" n="0264b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0762b2001">大乘佛法在度衆生。而佛絕不著度衆生之相。葢
<lb ed="X" n="0762b21"/><lb ed="R040" n="0264b09"/>衆生本性原有佛。原能自度。卽使度盡一切衆生。
<lb ed="X" n="0762b22"/><lb ed="R040" n="0264b10"/>不過還其本然而<anchor xml:id="nkr_note_add_0762b2201" n="0762b2201"/><anchor xml:id="beg0762b2201" n="0762b2201"/>已<anchor xml:id="end0762b2201"/>。我無功也。</p><p xml:id="pX25p0762b2213" cb:place="inline">疏芥云。一切衆
<lb ed="X" n="0762b23"/><lb ed="R040" n="0264b11"/>生。皆從業現。而業緣無有實性。當體卽空。業緣旣
<lb ed="X" n="0762b24"/><lb ed="R040" n="0264b12"/>空。衆生何有。旣無衆生。又滅度甚麼。降伏四相。卽
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0762c" n="0762c"/>
<lb ed="X" n="0762c01"/><lb ed="R040" n="0264b13"/>得身住於無餘涅槃。亦能令衆生安住於無餘涅
<lb ed="X" n="0762c02"/><lb ed="R040" n="0264b14"/>槃。經中實無衆生一語。正降伏之要。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0762c03"/><lb ed="R040" n="0264b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0762c0301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0762j02" n="0762j02"/>何以故。須菩提。若菩薩有我相。人相。衆生相。壽者相。
<lb ed="X" n="0762c04"/><lb ed="R040" n="0264b16"/>卽非菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0762c05"/><lb ed="R040" n="0264b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0762c0501">如來惟無此四相。故度而無度也。</p><p xml:id="pX25p0762c0514" cb:place="inline">大圓曰。衆生
<lb ed="X" n="0762c06"/><lb ed="R040" n="0264b18"/>有衆生的四相。從色心內有主宰而起。菩薩有菩
<lb ed="X" n="0762c07"/><lb ed="R040" n="0265a01"/>薩的四相。是證悟法相而起。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0762j03" n="0762j03"/>若菩薩見有無餘涅
<lb ed="X" n="0762c08"/><lb ed="R040" n="0265a02"/>槃。便是菩薩的我相。見有涅槃可以度人。便是菩
<lb ed="X" n="0762c09"/><lb ed="R040" n="0265a03"/>薩的人相。見我所滅度無量無邊。便是菩薩的衆
<lb ed="X" n="0762c10"/><lb ed="R040" n="0265a04"/>生相。見我與衆生同到涅槃。便是菩薩的壽者相。
<lb ed="X" n="0762c11"/><lb ed="R040" n="0265a05"/>有此四相。則一切廣大心。第一心。常心。盡成顚倒
<lb ed="X" n="0762c12"/><lb ed="R040" n="0265a06"/>心。而不可稱正智心。何以爲菩薩。所以實無衆生
<lb ed="X" n="0762c13"/><lb ed="R040" n="0265a07"/>得滅度。而後爲正智也。能除四相。謂非降伏其心
<lb ed="X" n="0762c14"/><lb ed="R040" n="0265a08"/>乎。</p><p xml:id="pX25p0762c1402" cb:place="inline">挈領云。旣先囑其度生。而又說實無衆生得
<lb ed="X" n="0762c15"/><lb ed="R040" n="0265a09"/>滅度者何。由眞如界內。絕生佛之假名。平等會中。
<lb ed="X" n="0762c16"/><lb ed="R040" n="0265a10"/>無自他之形相。若著相者。自度不暇。焉能度人。故
<lb ed="X" n="0762c17"/><lb ed="R040" n="0265a11"/>如來折之曰。卽非菩薩。卽此一句。便是斬釘截鐵
<lb ed="X" n="0762c18"/><lb ed="R040" n="0265a12"/>降伏其心。不落於凡情聖見之金剛王寶劒也。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0763a" n="0763a"/>
<lb ed="X" n="0763a01"/><lb ed="R040" n="0265a13"/><p xml:id="pX25p0763a0101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0763j01" n="0763j01"/>如解云。無四相四句。正金剛經中的試金石。若四
<lb ed="X" n="0763a02"/><lb ed="R040" n="0265a14"/>相果無。降伏是眞降伏。無住是眞無住。一切皆眞。
<lb ed="X" n="0763a03"/><lb ed="R040" n="0265a15"/>若四相尙存。則一切皆假矣。</p>
<lb ed="X" n="0763a04"/><lb ed="R040" n="0265a16"/><p xml:id="pX25p0763a0401"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0763j02" n="0763j02"/>△此一節。先答降伏。言菩薩當內具四心以降伏
<lb ed="X" n="0763a05"/><lb ed="R040" n="0265a17"/>無明。是菩薩所修理觀也。</p><p xml:id="pX25p0763a0511" cb:place="inline">盛釋云。此就降伏之
<lb ed="X" n="0763a06"/><lb ed="R040" n="0265a18"/>問而答之。尊者首請應住。次問降心。而世尊先酬
<lb ed="X" n="0763a07"/><lb ed="R040" n="0265b01"/>次問者。以菩薩所發大心。爲度生之心。故以度生
<lb ed="X" n="0763a08"/><lb ed="R040" n="0265b02"/>開示之。三界九地。悉歸所度。而無度生之心。亦無
<lb ed="X" n="0763a09"/><lb ed="R040" n="0265b03"/>度生之相。便是降伏也。偈論列爲四心。所有衆生。
<lb ed="X" n="0763a10"/><lb ed="R040" n="0265b04"/>下及胎卵溼化。上及非非想天。是廣大心。令入無
<lb ed="X" n="0763a11"/><lb ed="R040" n="0265b05"/>餘。是第一心。實無滅度。是常心。無四相。是不顚倒
<lb ed="X" n="0763a12"/><lb ed="R040" n="0265b06"/>心。具此四心。卽菩提本心也。實無滅度者。以衆生
<lb ed="X" n="0763a13"/><lb ed="R040" n="0265b07"/>性中。自具般若。各完本性。便爲滅度。所爲自性自
<lb ed="X" n="0763a14"/><lb ed="R040" n="0265b08"/>度。乃名眞度也。故曰度生者。如度虗空。內無能度
<lb ed="X" n="0763a15"/><lb ed="R040" n="0265b09"/>心。外無所度境。中無度生法。此處稍有繫念。卽爲
<lb ed="X" n="0763a16"/><lb ed="R040" n="0265b10"/>四相。四相者。諸相之總名。亦諸相之根本。以我相
<lb ed="X" n="0763a17"/><lb ed="R040" n="0265b11"/>爲主。餘皆由我而生。</p><p xml:id="pX25p0763a1709" cb:place="inline">○決疑云。此佛示安心之法
<lb ed="X" n="0763a18"/><lb ed="R040" n="0265b12"/>也。前問住降。此止言降伏者。以凡夫二乘。執著住
<lb ed="X" n="0763a19"/><lb ed="R040" n="0265b13"/>處。總是名言習氣。求大乘者。遣此習氣。捨此名言。
<lb ed="X" n="0763a20"/><lb ed="R040" n="0265b14"/>其心不待降伏而自安矣。旣盡凡心。別無聖解。故
<lb ed="X" n="0763a21"/><lb ed="R040" n="0265b15"/>言降不言住。佛不以實法繫屬於人也。</p><p xml:id="pX25p0763a2116" cb:place="inline">○宗通云。
<lb ed="X" n="0763a22"/><lb ed="R040" n="0265b16"/>問中住降並擧。此惟標降伏者何。蓋無上菩提。本
<lb ed="X" n="0763a23"/><lb ed="R040" n="0265b17"/>無相狀。如微細無明。隱隱生發。卽離本位。不得名
<lb ed="X" n="0763a24"/><lb ed="R040" n="0265b18"/>住。密爲防閑。便落勉強。不得名住。念念不舍。又落
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0763b" n="0763b"/>
<lb ed="X" n="0763b01"/><lb ed="R040" n="0266a01"/>住著。不得名住。惟眞如自體。具金剛慧。足以照破
<lb ed="X" n="0763b02"/><lb ed="R040" n="0266a02"/>而降伏之。有此降伏之智。不但心不住時能降之
<lb ed="X" n="0763b03"/><lb ed="R040" n="0266a03"/>使住。卽心得所住。又能降之使無所住。無住而住。
<lb ed="X" n="0763b04"/><lb ed="R040" n="0266a04"/>是爲眞住也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0763b05"/><lb ed="R040" n="0266a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">妙行無住分第四</cb:mulu><head><anchor xml:id="nkr_note_orig_0763j03" n="0763j03"/>○妙行無住分第四</head>
<lb ed="X" n="0763b06"/><lb ed="R040" n="0266a06"/><p xml:id="pX25p0763b0601">妙行。謂修無上正覺精妙之行。無住。不拘泥執
<lb ed="X" n="0763b07"/><lb ed="R040" n="0266a07"/>著也。</p><p xml:id="pX25p0763b0703" cb:place="inline">○此答應住之問。</p><p xml:id="pX25p0763b0710" cb:place="inline">覺非曰。依妙明眞性
<lb ed="X" n="0763b08"/><lb ed="R040" n="0266a08"/>而行。行無轍迹。故曰妙行無住。如等虗空。擧一
<lb ed="X" n="0763b09"/><lb ed="R040" n="0266a09"/>布施。六度萬行。皆歸妙明。而如是住。如是降伏
<lb ed="X" n="0763b10"/><lb ed="R040" n="0266a10"/>矣。</p><p xml:id="pX25p0763b1002" cb:place="inline">○前說度生。專談理相。此說布施。則兼事相。
<lb ed="X" n="0763b11"/><lb ed="R040" n="0266a11"/>蓋理非事。則功行不成也。</p>
<lb ed="X" n="0763b12"/><lb ed="R040" n="0266a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0763b1201">復次。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0763b13"/><lb ed="R040" n="0266a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0763b1301">次。坐次也。須菩提先於坐起。跪而請問。至是使還
<lb ed="X" n="0763b14"/><lb ed="R040" n="0266a14"/>坐而吿之。又云。謂再編次佛與須菩提問答之言。
<lb ed="X" n="0763b15"/><lb ed="R040" n="0266a15"/>是集經者。自謂。又云。佛言也。復呼須菩提而吿之
<lb ed="X" n="0763b16"/><lb ed="R040" n="0266a16"/>也。二說存參。經中言復次者凡四。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0763b17"/><lb ed="R040" n="0266a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0763b1701">須菩提。菩薩於法。應無所住行於布施。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0763b18"/><lb ed="R040" n="0266a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0763b1801">上文雖說。菩薩發心。未曾說菩薩修行。故復呼名
<lb ed="X" n="0763b19"/><lb ed="R040" n="0266b01"/>而吿之曰。凡發心菩薩。不但四相不可有。卽於世
<lb ed="X" n="0763b20"/><lb ed="R040" n="0266b02"/>間一切空有諸法。稍有所著。便非淸淨覺體。當無
<lb ed="X" n="0763b21"/><lb ed="R040" n="0266b03"/>所住著於心也。但菩提心量。遍該法界。又當以無
<lb ed="X" n="0763b22"/><lb ed="R040" n="0266b04"/>所住之心。行於布施。使人人亦無所住。則自他俱
<lb ed="X" n="0763b23"/><lb ed="R040" n="0266b05"/>利。而修證之功盡矣。</p><p xml:id="pX25p0763b2309" cb:place="inline">疏云。法字總六度萬行諸
<lb ed="X" n="0763b24"/><lb ed="R040" n="0266b06"/>法。所該甚廣。下文六塵。從法字抽出來。以六塵爲
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0763c" n="0763c"/>
<lb ed="X" n="0763c01"/><lb ed="R040" n="0266b07"/>日用切要也。六度以布施爲首。布施有三。一資生
<lb ed="X" n="0763c02"/><lb ed="R040" n="0266b08"/>施。二無畏施。三法施。此主法施言。</p><p xml:id="pX25p0763c0214" cb:place="inline">履昌云。此經
<lb ed="X" n="0763c03"/><lb ed="R040" n="0266b09"/>句句是般若法施。菩薩心施。與財寶施身命施不
<lb ed="X" n="0763c04"/><lb ed="R040" n="0266b10"/>同。一無住著。不落根塵。是敎諸大菩薩之最上乘
<lb ed="X" n="0763c05"/><lb ed="R040" n="0266b11"/>法。非辟支佛之樂獨善寂。非聲聞人之自求涅槃。
<lb ed="X" n="0763c06"/><lb ed="R040" n="0266b12"/>故上云四相非菩薩。下云樂小法著四相。</p><p xml:id="pX25p0763c0617" cb:place="inline">疏芥
<lb ed="X" n="0763c07"/><lb ed="R040" n="0266b13"/>云。無住布施。則心心是菩提妙心。事事是菩提大
<lb ed="X" n="0763c08"/><lb ed="R040" n="0266b14"/>用。所謂卽度處見滅。而寂滅不墮偏空。於滅處行
<lb ed="X" n="0763c09"/><lb ed="R040" n="0266b15"/>度。而度生不著色相。此二句。便是菩薩日用間度
<lb ed="X" n="0763c10"/><lb ed="R040" n="0266b16"/>衆生除我相的。眞把柄了。</p><p xml:id="pX25p0763c1011" cb:place="inline">如如居士曰。法門無
<lb ed="X" n="0763c11"/><lb ed="R040" n="0266b17"/>盡。皆修行所依。然一著於相。則法與非法。總障性
<lb ed="X" n="0763c12"/><lb ed="R040" n="0266b18"/>眞。下文詳言法字。皆本於此。前云應如是住。此何
<lb ed="X" n="0763c13"/><lb ed="R040" n="0267a01"/>云應無所住。蓋如是住之住。下文忍字。是註脚。應
<lb ed="X" n="0763c14"/><lb ed="R040" n="0267a02"/>無所住之住。下文著字。是註脚。心惟無著。乃能安
<lb ed="X" n="0763c15"/><lb ed="R040" n="0267a03"/>也。下文言無法相。卽兼言無非法相。此何止言於
<lb ed="X" n="0763c16"/><lb ed="R040" n="0267a04"/>法應無所住。蓋凡邊見。著於無。則障於有。大乘中
<lb ed="X" n="0763c17"/><lb ed="R040" n="0267a05"/>道。不著於有。卽不著於無。無所住之義。兼空有無
<lb ed="X" n="0763c18"/><lb ed="R040" n="0267a06"/>二執。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0764a" n="0764a"/>
<lb ed="X" n="0764a01"/><lb ed="R040" n="0267a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0764a0101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0764j01" n="0764j01"/>所謂不住色布施。不住聲香味觸法布施。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0764a02"/><lb ed="R040" n="0267a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0764a0201">無住行施維何。所謂不住色布施。不住聲香味觸
<lb ed="X" n="0764a03"/><lb ed="R040" n="0267a09"/>法布施是也。如是布施乃眞布施。若六塵未淨。則
<lb ed="X" n="0764a04"/><lb ed="R040" n="0267a10"/>四相未離。欲人我兼修。豈可得乎。</p><p xml:id="pX25p0764a0414" cb:place="inline">疏芥。六塵爲
<lb ed="X" n="0764a05"/><lb ed="R040" n="0267a11"/>日用切要。一切布施。脫不得六塵。曰不住。是不住
<lb ed="X" n="0764a06"/><lb ed="R040" n="0267a12"/>於六塵之相也。世人行施。心希果報便爲著相。菩
<lb ed="X" n="0764a07"/><lb ed="R040" n="0267a13"/>薩行施。了達三輪體空。內不見能施之<anchor xml:id="nkr_note_add_0764a0701" n="0764a0701"/><anchor xml:id="beg0764a0701" n="0764a0701"/>己<anchor xml:id="end0764a0701"/>。外不見
<lb ed="X" n="0764a08"/><lb ed="R040" n="0267a14"/>受施之人。中不見所施之物。故能不住於相。</p><p xml:id="pX25p0764a0818" cb:place="inline">大
<lb ed="X" n="0764a09"/><lb ed="R040" n="0267a15"/>圓云。觀行於布施行字。非是斷滅。對塵有根。卽根
<lb ed="X" n="0764a10"/><lb ed="R040" n="0267a16"/>爲我。無塵則無根。無根則無我。不住色等布施。卽
<lb ed="X" n="0764a11"/><lb ed="R040" n="0267a17"/>不住我等布施也。色聲香味等名六塵。由眼耳鼻
<lb ed="X" n="0764a12"/><lb ed="R040" n="0267a18"/>舌身意所攝。菩薩化度衆生。敎以淸淨六根。不染
<lb ed="X" n="0764a13"/><lb ed="R040" n="0267b01"/>六塵。可以證解脫乃法施也。</p><p xml:id="pX25p0764a1312" cb:place="inline">疏云。佛有六通。謂
<lb ed="X" n="0764a14"/><lb ed="R040" n="0267b02"/>入色界不被色惑。入聲界不被聲惑。入香界不被
<lb ed="X" n="0764a15"/><lb ed="R040" n="0267b03"/>香惑。入味界不被味惑。入身界不被觸惑。入意界
<lb ed="X" n="0764a16"/><lb ed="R040" n="0267b04"/>不被法惑。達此六種皆是空相。不能繫縛。卽是無
<lb ed="X" n="0764a17"/><lb ed="R040" n="0267b05"/>依道人。卽是地行菩薩。觸字該得廣。凡一身所感
<lb ed="X" n="0764a18"/><lb ed="R040" n="0267b06"/>皆是。法是方法之法。謂一切計較也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0764a19"/><lb ed="R040" n="0267b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0764a1901"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0764j02" n="0764j02"/>須菩提。菩薩應如是布施不住於相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0764a20"/><lb ed="R040" n="0267b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0764a2001">如如居士曰。菩薩應如是布施句。結上不住色等
<lb ed="X" n="0764a21"/><lb ed="R040" n="0267b09"/>二句。其義<anchor xml:id="nkr_note_add_0764a2101" n="0764a2101"/><anchor xml:id="beg0764a2101" n="0764a2101"/>已<anchor xml:id="end0764a2101"/>盡。復云不住於相者。言非屛却色等
<lb ed="X" n="0764a22"/><lb ed="R040" n="0267b10"/>諸境也。但不住相耳。此相字不專指六塵。上攝四
<lb ed="X" n="0764a23"/><lb ed="R040" n="0267b11"/>相下含法非法。總是心住布施。卽降伏色等布施
<lb ed="X" n="0764a24"/><lb ed="R040" n="0267b12"/>之心也。</p><p xml:id="pX25p0764a2404" cb:place="inline">正解云。應如是布施。承上複一句。引起
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0764b" n="0764b"/>
<lb ed="X" n="0764b01"/><lb ed="R040" n="0267b13"/>下節意。如是不住相施。乃照見身心法相皆空者
<lb ed="X" n="0764b02"/><lb ed="R040" n="0267b14"/>方能之。故菩薩應如是也。</p><p xml:id="pX25p0764b0211" cb:place="inline">履昌云。經中所說不
<lb ed="X" n="0764b03"/><lb ed="R040" n="0267b15"/>應者。皆當作降心解。所說應如是者。皆當作安住
<lb ed="X" n="0764b04"/><lb ed="R040" n="0267b16"/>修行解。此二句是勸勉力行之詞。</p><p xml:id="pX25p0764b0414" cb:place="inline">○此以上是答
<lb ed="X" n="0764b05"/><lb ed="R040" n="0267b17"/>應住。言菩薩外修六度。當住於無相。是菩薩所修
<lb ed="X" n="0764b06"/><lb ed="R040" n="0267b18"/>事行也。布施是檀波羅蜜。無住是般若波羅蜜。何
<lb ed="X" n="0764b07"/><lb ed="R040" n="0268a01"/>以行施處離相。離相處行施。以檀施能攝六波羅
<lb ed="X" n="0764b08"/><lb ed="R040" n="0268a02"/>蜜故。偈云。檀義攝於六。資生無畏法。此中一二三。
<lb ed="X" n="0764b09"/><lb ed="R040" n="0268a03"/>名爲修行住。檀者。布施也。六者。六度也。謂布施能
<lb ed="X" n="0764b10"/><lb ed="R040" n="0268a04"/>攝六度。此中一二三。一卽資生施。二卽無畏施。三
<lb ed="X" n="0764b11"/><lb ed="R040" n="0268a05"/>卽法施。名爲修行住。修行者應住此中也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0764b12"/><lb ed="R040" n="0268a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0764b1201"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0764j03" n="0764j03"/>何以故。若菩薩不住相布施。其福德不可思量。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0764b13"/><lb ed="R040" n="0268a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0764b1301">所以然者何故。菩薩若能如上布施。行妙行而不
<lb ed="X" n="0764b14"/><lb ed="R040" n="0268a08"/>住於相。不泥著色聲香味觸法。則自性運用。所有
<lb ed="X" n="0764b15"/><lb ed="R040" n="0268a09"/>善根。純熟圓滿。永得無上菩提之道。其福德與十
<lb ed="X" n="0764b16"/><lb ed="R040" n="0268a10"/>方虗空等。不可以心思量度也。</p><p xml:id="pX25p0764b1613" cb:place="inline">正解云。佛恐人
<lb ed="X" n="0764b17"/><lb ed="R040" n="0268a11"/>疑不住相。則落頑空。故言福德以喚醒之。福德無
<lb ed="X" n="0764b18"/><lb ed="R040" n="0268a12"/>量。福報亦無量。佛止言福德者。菩薩但修福。不望
<lb ed="X" n="0764b19"/><lb ed="R040" n="0268a13"/>福報也。</p><p xml:id="pX25p0764b1904" cb:place="inline">疏芥云。不住相。則心如虗空。福德不可
<lb ed="X" n="0764b20"/><lb ed="R040" n="0268a14"/>思量。是指心境如如也。蓋福德。是言不住相之妙。
<lb ed="X" n="0764b21"/><lb ed="R040" n="0268a15"/>不可思量。又是言福德之妙。而虗空。又是喩思量
<lb ed="X" n="0764b22"/><lb ed="R040" n="0268a16"/>之無可容。以顯福德自然之妙。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0764b23"/><lb ed="R040" n="0268a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0764b2301">須菩提。於意云何。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0764b24"/><lb ed="R040" n="0268a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0764b2401">於汝意中。自謂如何。經中多用此四字。爲發問之
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0764c" n="0764c"/>
<lb ed="X" n="0764c01"/><lb ed="R040" n="0268b01"/>端。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0764c02"/><lb ed="R040" n="0268b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0764c0201">東方虗空可思量不。</p><p xml:id="pX25p0764c0209" cb:place="inline">○不也。世尊。</p><p xml:id="pX25p0764c0214" cb:place="inline">○須菩提。南西北
<lb ed="X" n="0764c03"/><lb ed="R040" n="0268b03"/>方四維上下虗空可思量不。</p><p xml:id="pX25p0764c0312" cb:place="inline">○不也。世尊。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0764c04"/><lb ed="R040" n="0268b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0764c0401">言及虗空。則思維路絕。故答云弗可思量。語畢復
<lb ed="X" n="0764c05"/><lb ed="R040" n="0268b05"/>呼世尊者。敬之至也。凡問之不字音否。答之不字
<lb ed="X" n="0764c06"/><lb ed="R040" n="0268b06"/>音弗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0764c07"/><lb ed="R040" n="0268b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0764c0701"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0764j04" n="0764j04"/>○須菩提。菩薩無住相布施。福德亦復如是不可思
<lb ed="X" n="0764c08"/><lb ed="R040" n="0268b08"/>量。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0764c09"/><lb ed="R040" n="0268b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0764c0901">菩薩如上布施。不住於相。則自性運用。無住之福。
<lb ed="X" n="0764c10"/><lb ed="R040" n="0268b10"/>徧滿一切。究竟莫窮。與十方虗空等。不可以心思
<lb ed="X" n="0764c11"/><lb ed="R040" n="0268b11"/>限量也。眞性如虗空。妙行如虗空。福德亦如虗空。
<lb ed="X" n="0764c12"/><lb ed="R040" n="0268b12"/>豈復有住相妄心哉。</p><p xml:id="pX25p0764c1209" cb:place="inline">疏云。佛貴無相。何說得福
<lb ed="X" n="0764c13"/><lb ed="R040" n="0268b13"/>德。蓋憫衆生被六塵染。未可遽化。姑誘之也。因以
<lb ed="X" n="0764c14"/><lb ed="R040" n="0268b14"/>虗空喩之。東西南北。四維上下。如是盡十方界。佛
<lb ed="X" n="0764c15"/><lb ed="R040" n="0268b15"/>總要透出一箇大字。</p><p xml:id="pX25p0764c1509" cb:place="inline">如如居士曰。何以故者。合
<lb ed="X" n="0764c16"/><lb ed="R040" n="0268b16"/>承上滅度布施言。經文於此。止言布施。不言滅度。
<lb ed="X" n="0764c17"/><lb ed="R040" n="0268b17"/>以修證無二義。言一卽二。於意云何者。恐空生疑
<lb ed="X" n="0764c18"/><lb ed="R040" n="0268b18"/>福德是有爲之業。故標虗空二字。以明不可思量。
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0765a" n="0765a"/>
<lb ed="X" n="0765a01"/><lb ed="R040" n="0269a01"/>有福德不著福德。名曰虗空。下文福德性。福德無。
<lb ed="X" n="0765a02"/><lb ed="R040" n="0269a02"/>皆闡明虗空之義。</p><p xml:id="pX25p0765a0208" cb:place="inline">無著云。虗空有三因緣。一徧
<lb ed="X" n="0765a03"/><lb ed="R040" n="0269a03"/>一切處。謂色非色中。皆有虗空。空雖無相。非謂無
<lb ed="X" n="0765a04"/><lb ed="R040" n="0269a04"/>空。福雖無住。非謂無福也。二高廣殊勝。高則豎窮
<lb ed="X" n="0765a05"/><lb ed="R040" n="0269a05"/>三際。廣則徧橫十方。殊勝者。四相不遷。猶之三災
<lb ed="X" n="0765a06"/><lb ed="R040" n="0269a06"/>不壞也。三究竟不窮。世界有盡。虗空無窮。有漏之
<lb ed="X" n="0765a07"/><lb ed="R040" n="0269a07"/>福有窮。無漏之福無量也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0765a08"/><lb ed="R040" n="0269a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0765a0801"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0765j01" n="0765j01"/>須菩提。菩薩但應如所敎住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0765a09"/><lb ed="R040" n="0269a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0765a0901">如來敎菩薩法。不過住無所住。菩薩受如來敎。亦
<lb ed="X" n="0765a10"/><lb ed="R040" n="0269a10"/>但當如其所敎。以無住爲住也。以無住爲住。是全
<lb ed="X" n="0765a11"/><lb ed="R040" n="0269a11"/>經大旨。</p><p xml:id="pX25p0765a1104" cb:place="inline">大圓曰。須菩提兩問住降。佛答以度生
<lb ed="X" n="0765a12"/><lb ed="R040" n="0269a12"/>不住我相。布施不住法相。單說降伏一邊。然有度
<lb ed="X" n="0765a13"/><lb ed="R040" n="0269a13"/>有施。不著於無無度無住。不著於有。兩頭不住。離
<lb ed="X" n="0765a14"/><lb ed="R040" n="0269a14"/>相離名。菩提本來如是。發心修行。亦復如是。無住
<lb ed="X" n="0765a15"/><lb ed="R040" n="0269a15"/>而住。乃爲眞住。所謂如是住也。故以應如敎住結
<lb ed="X" n="0765a16"/><lb ed="R040" n="0269a16"/>之。</p><p xml:id="pX25p0765a1602" cb:place="inline">如如居士曰。末句應如所敎住者。總承上文
<lb ed="X" n="0765a17"/><lb ed="R040" n="0269a17"/>言。因地果報。總一無相。是爲無上菩提。菩薩如是
<lb ed="X" n="0765a18"/><lb ed="R040" n="0269a18"/>住心。不必於住外求降伏矣。敎與說微分。說以言
<lb ed="X" n="0765a19"/><lb ed="R040" n="0269b01"/>傳。敎兼意授。佛以付囑寓護念。以所說寓不可說。
<lb ed="X" n="0765a20"/><lb ed="R040" n="0269b02"/>故不言住於所說。而言住於所敎也。自諸菩薩摩
<lb ed="X" n="0765a21"/><lb ed="R040" n="0269b03"/>訶句至此。皆言無相。以酬應住降伏之問。但衆生
<lb ed="X" n="0765a22"/><lb ed="R040" n="0269b04"/>執情太重。此相旋袪。彼相旋伏。無日於相中去相。
<lb ed="X" n="0765a23"/><lb ed="R040" n="0269b05"/>祇是心上加心。故下文層層淘汰。始證無相之體。
<lb ed="X" n="0765a24"/><lb ed="R040" n="0269b06"/>然其要不外此段也。</p><p xml:id="pX25p0765a2409" cb:place="inline">○此一節。略較功德。以遮凡
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0765b" n="0765b"/>
<lb ed="X" n="0765b01"/><lb ed="R040" n="0269b07"/>夫斷滅見。而言福等虗空。卽是菩薩所得果報也。
<lb ed="X" n="0765b02"/><lb ed="R040" n="0269b08"/>恐人疑云。旣離相施。則無福報。故佛吿以離相之
<lb ed="X" n="0765b03"/><lb ed="R040" n="0269b09"/>施。其福轉多。以施契性空。性空無邊。故福施無邊。
<lb ed="X" n="0765b04"/><lb ed="R040" n="0269b10"/>此段較量。<anchor xml:id="nkr_note_add_0765b0401" n="0765b0401"/><anchor xml:id="beg0765b0401" n="0765b0401"/>已<anchor xml:id="end0765b0401"/>爲極至。爲總較量。後文躡此。復有七
<lb ed="X" n="0765b05"/><lb ed="R040" n="0269b11"/>番較量。爲別較量也。</p>
<lb ed="X" n="0765b06"/><lb ed="R040" n="0269b12"/><p xml:id="pX25p0765b0601"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0765j02" n="0765j02"/>△此分正答云何應住之問。所謂理觀兼修事觀
<lb ed="X" n="0765b07"/><lb ed="R040" n="0269b13"/>也。不住是理。布施是事。上第三分答降伏。在發不
<lb ed="X" n="0765b08"/><lb ed="R040" n="0269b14"/>住相的大心。此分答應住。在行不住相的大行。意
<lb ed="X" n="0765b09"/><lb ed="R040" n="0269b15"/>實一貫。卽降卽住。無二法也。</p><p xml:id="pX25p0765b0912" cb:place="inline">大圓曰。降伏之法。
<lb ed="X" n="0765b10"/><lb ed="R040" n="0269b16"/>上章<anchor xml:id="nkr_note_add_0765b1001" n="0765b1001"/><anchor xml:id="beg0765b1001" n="0765b1001"/>已<anchor xml:id="end0765b1001"/>說盡。卽安住之法。亦<anchor xml:id="nkr_note_add_0765b1002" n="0765b1002"/><anchor xml:id="beg0765b1002" n="0765b1002"/>已<anchor xml:id="end0765b1002"/>說盡。若便結箇如
<lb ed="X" n="0765b11"/><lb ed="R040" n="0269b17"/>所敎住。亦無賸義。但滅度二字。中間有許多事在。
<lb ed="X" n="0765b12"/><lb ed="R040" n="0269b18"/>上章只在理上說。不曾在事上說。恐人將六度萬
<lb ed="X" n="0765b13"/><lb ed="R040" n="0270a01"/>行。與菩提涅槃。打作兩橛。便要坐在無相處又成
<lb ed="X" n="0765b14"/><lb ed="R040" n="0270a02"/>住著。所以此章說箇應無所住。又在事相上指點
<lb ed="X" n="0765b15"/><lb ed="R040" n="0270a03"/>出滅度實際處來。因而點出福德不可思量來。方
<lb ed="X" n="0765b16"/><lb ed="R040" n="0270a04"/>顯得箇福足慧足。然後結出住字。則以無住爲住。
<lb ed="X" n="0765b17"/><lb ed="R040" n="0270a05"/>所謂應如是住也。</p><p xml:id="pX25p0765b1708" cb:place="inline">疏芥云。此解應住。擧布施爲
<lb ed="X" n="0765b18"/><lb ed="R040" n="0270a06"/>言者。根者。能住之主。塵者。所住之物。施者。有住之
<lb ed="X" n="0765b19"/><lb ed="R040" n="0270a07"/>反。一根能施。卽一根不住。六根能施。卽六塵不住。
<lb ed="X" n="0765b20"/><lb ed="R040" n="0270a08"/>得六不住。卽得六應住矣。不住應住無兩法也。故
<lb ed="X" n="0765b21"/><lb ed="R040" n="0270a09"/>結之曰。菩薩但應如所敎住。</p><p xml:id="pX25p0765b2112" cb:place="inline">長水云。準此問答。
<lb ed="X" n="0765b22"/><lb ed="R040" n="0270a10"/>便<anchor xml:id="nkr_note_add_0765b2201" n="0765b2201"/><anchor xml:id="beg0765b2201" n="0765b2201"/>已<anchor xml:id="end0765b2201"/>經終。如來知見。恐聞者於句下生疑。所以預
<lb ed="X" n="0765b23"/><lb ed="R040" n="0270a11"/>爲斷之。斷<anchor xml:id="nkr_note_add_0765b2301" n="0765b2301"/><anchor xml:id="beg0765b2301" n="0765b2301"/>已<anchor xml:id="end0765b2301"/>復起。展轉滋多。此下天親分爲二十
<lb ed="X" n="0765b24"/><lb ed="R040" n="0270a12"/>七疑。皆是躡前語跡。斷後疑情。經中雖無疑詞。而
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0765c" n="0765c"/>
<lb ed="X" n="0765c01"/><lb ed="R040" n="0270a13"/>實伏在文內。</p><p xml:id="pX25p0765c0106" cb:place="inline">經貫云。佛答二問<anchor xml:id="nkr_note_add_0765c0101" n="0765c0101"/><anchor xml:id="beg0765c0101" n="0765c0101"/>已<anchor xml:id="end0765c0101"/>竟。<anchor xml:id="nkr_note_add_0765c0102" n="0765c0102"/><anchor xml:id="beg0765c0102" n="0765c0102"/>已<anchor xml:id="end0765c0102"/>爲善護
<lb ed="X" n="0765c02"/><lb ed="R040" n="0270a14"/>念善付囑矣。此下復有若干未盡之意者。恐人隨
<lb ed="X" n="0765c03"/><lb ed="R040" n="0270a15"/>語生疑。有一相於心。終不能住。終不能降。終非善
<lb ed="X" n="0765c04"/><lb ed="R040" n="0270a16"/>護念善付囑也。故有下文至末許多經文。然疑有
<lb ed="X" n="0765c05"/><lb ed="R040" n="0270a17"/>二。有須菩提顯有疑詞者。有世尊逆知其有疑。而
<lb ed="X" n="0765c06"/><lb ed="R040" n="0270a18"/>爲之斷者。須知不是斷須菩提之疑。是斷在坐大
<lb ed="X" n="0765c07"/><lb ed="R040" n="0270b01"/>衆。及天下後世之疑也。</p>
<lb ed="X" n="0765c08"/><lb ed="R040" n="0270b02"/><p xml:id="pX25p0765c0801">釋旨。</p><p xml:id="pX25p0765c0803" cb:place="inline">按智度論。般若有廣略二門。以上佛吿須
<lb ed="X" n="0765c09"/><lb ed="R040" n="0270b03"/>菩提。至應如所敎住。是略說般若。以下須菩提於
<lb ed="X" n="0765c10"/><lb ed="R040" n="0270b04"/>意云何。至應作如是觀。是廣談般若。略中分三。理
<lb ed="X" n="0765c11"/><lb ed="R040" n="0270b05"/>觀。事行。及果報是也。廣中分七。前三段。是菩薩無
<lb ed="X" n="0765c12"/><lb ed="R040" n="0270b06"/>相三昧。後四段。是如來第一義諦。各段之旨。並二
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0766a" n="0766a"/>
<lb ed="X" n="0766a01"/><lb ed="R040" n="0270b07"/>十七疑。俱標於上方。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0766a02"/><lb ed="R040" n="0270b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">如理實見分第五</cb:mulu><head><anchor xml:id="nkr_note_orig_0766j01" n="0766j01"/>○如理實見分第五</head>
<lb ed="X" n="0766a03"/><lb ed="R040" n="0270b09"/><p xml:id="pX25p0766a0301">破執相虗妄習情。始悟眞如之理。實見眞性如
<lb ed="X" n="0766a04"/><lb ed="R040" n="0270b10"/>來。</p><p xml:id="pX25p0766a0402" cb:place="inline">○此言不住身相。</p><p xml:id="pX25p0766a0409" cb:place="inline">○覺非曰。色身有相。法身
<lb ed="X" n="0766a05"/><lb ed="R040" n="0270b11"/>無相。有相見形。無相見理。故曰如理實見。謂實
<lb ed="X" n="0766a06"/><lb ed="R040" n="0270b12"/>見本性如來也。</p><p xml:id="pX25p0766a0607" cb:place="inline">正解。凡人之形色。皆屬虗妄。
<lb ed="X" n="0766a07"/><lb ed="R040" n="0270b13"/>非眞實也。所見非眞見也。惟此如如之理。乃人
<lb ed="X" n="0766a08"/><lb ed="R040" n="0270b14"/>本性。是爲眞實。不以目見。而以心見。不求相見。
<lb ed="X" n="0766a09"/><lb ed="R040" n="0270b15"/>而求理見。是爲實見。</p><p xml:id="pX25p0766a0909" cb:place="inline">○此章是明有相皆妄。而
<lb ed="X" n="0766a10"/><lb ed="R040" n="0270b16"/>顯無相之眞佛。要人具無相正見。</p><p xml:id="pX25p0766a1014" cb:place="inline">大圓曰。上
<lb ed="X" n="0766a11"/><lb ed="R040" n="0270b17"/>文說箇不住相。尙未說出所以不當住相之故。
<lb ed="X" n="0766a12"/><lb ed="R040" n="0270b18"/>得無量福德。只說得無相的果報。是應化邊事。
<lb ed="X" n="0766a13"/><lb ed="R040" n="0271a01"/>不曾說得無相的源頭。至此分說凡有所相。皆
<lb ed="X" n="0766a14"/><lb ed="R040" n="0271a02"/>是虗妄。虗妄豈可住著。若見諸相非相等。乃知
<lb ed="X" n="0766a15"/><lb ed="R040" n="0271a03"/>此無相處。卽如來法身也。此經是破相宗。無相
<lb ed="X" n="0766a16"/><lb ed="R040" n="0271a04"/>是眞佛。乃從源頭上破恐二乘以相見佛。於不
<lb ed="X" n="0766a17"/><lb ed="R040" n="0271a05"/>住相起疑。故擧佛果以問。令知果實無相。自然
<lb ed="X" n="0766a18"/><lb ed="R040" n="0271a06"/>於因不疑無住矣。</p>
<lb ed="X" n="0766a19"/><lb ed="R040" n="0271a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0766a1901">須菩提。於意云何。可以身相見如來不。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0766a20"/><lb ed="R040" n="0271a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0766a2001">身相者。謂佛應身三十二相也。見如來。指法身言。</p>
<lb ed="X" n="0766a21"/><lb ed="R040" n="0271a09"/><p xml:id="pX25p0766a2101">正解云。佛恐須菩提雖聞無相之旨。所悟尙未
<lb ed="X" n="0766a22"/><lb ed="R040" n="0271a10"/>盡澈。故擧身相以徵詰之。</p><p xml:id="pX25p0766a2211" cb:place="inline">大圓曰。前說無住相
<lb ed="X" n="0766a23"/><lb ed="R040" n="0271a11"/>施。降伏其心。是成佛之因。恐空生疑佛果是有爲
<lb ed="X" n="0766a24"/><lb ed="R040" n="0271a12"/>身相。故擧此以問。</p><p xml:id="pX25p0766a2408" cb:place="inline">集解云。此如來。指法身言。乃
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0766b" n="0766b"/>
<lb ed="X" n="0766b01"/><lb ed="R040" n="0271a13"/>謂眞性佛也。佛欲人見自性佛。故呼而問之。是佛
<lb ed="X" n="0766b02"/><lb ed="R040" n="0271a14"/>第一問。</p><p xml:id="pX25p0766b0204" cb:place="inline">如如居士曰。佛於此問。特爲提出見如
<lb ed="X" n="0766b03"/><lb ed="R040" n="0271a15"/>來三字。此六度萬行之指南。入法門者。首當體認。
<lb ed="X" n="0766b04"/><lb ed="R040" n="0271a16"/>於諸相中獨拈身相者。蓋衆生無始顚倒。在於妄
<lb ed="X" n="0766b05"/><lb ed="R040" n="0271a17"/>認身相。須識幻身乃證法身。</p><p xml:id="pX25p0766b0512" cb:place="inline">盛釋。此是現身說
<lb ed="X" n="0766b06"/><lb ed="R040" n="0271a18"/>法見得身相可無。諸相皆無可住也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0766b07"/><lb ed="R040" n="0271b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0766b0701">○不也。世尊。不可以身相得見如來。<note place="inline">此謂法身</note>何以故。如
<lb ed="X" n="0766b08"/><lb ed="R040" n="0271b02"/>來<note place="inline">此是佛號</note>所說身相卽非身相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0766b09"/><lb ed="R040" n="0271b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0766b0901">須菩提解佛問意。應聲曰不可。蓋如來所說。應身。
<lb ed="X" n="0766b10"/><lb ed="R040" n="0271b04"/>是有生住異滅的。佛體異此。此爲幻形。非眞實身
<lb ed="X" n="0766b11"/><lb ed="R040" n="0271b05"/>相也。身之不可執應以當法。猶鏡之不可執影以
<lb ed="X" n="0766b12"/><lb ed="R040" n="0271b06"/>當光。安可以應身當之。身相原是四大假合。故不
<lb ed="X" n="0766b13"/><lb ed="R040" n="0271b07"/>可以身相見。此須菩提自爲問答以釋也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0766b14"/><lb ed="R040" n="0271b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0766b1401"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0766j02" n="0766j02"/>○佛吿須菩提。凡所有相皆是虗妄。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0766b15"/><lb ed="R040" n="0271b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0766b1501">盛釋。佛乃印可其言而推廣之。言非但佛身爲然。
<lb ed="X" n="0766b16"/><lb ed="R040" n="0271b10"/>凡有爲之相。皆從妄念而生。能生之妄念本空。所
<lb ed="X" n="0766b17"/><lb ed="R040" n="0271b11"/>生之諸相何實。此二句。是全經要領。然非於相外
<lb ed="X" n="0766b18"/><lb ed="R040" n="0271b12"/>別有一無相法身。故又云。見相非相卽見如來。</p>
<lb ed="X" n="0766b19"/><lb ed="R040" n="0271b13"/><p xml:id="pX25p0766b1901">如解。善現<anchor xml:id="nkr_note_add_0766b1901" n="0766b1901"/><anchor xml:id="beg0766b1901" n="0766b1901"/>已<anchor xml:id="end0766b1901"/>知身相虗妄。佛卽爲迎機而擴之曰。
<lb ed="X" n="0766b20"/><lb ed="R040" n="0271b14"/>凡所有相。皆是虗妄。幻身旣滅。諸幻亦滅也。又爲
<lb ed="X" n="0766b21"/><lb ed="R040" n="0271b15"/>下一轉語曰。若見諸相非相。卽見如來。知幻卽離。
<lb ed="X" n="0766b22"/><lb ed="R040" n="0271b16"/>離幻卽覺也。見非相。不落於有。見相非相。不滯於
<lb ed="X" n="0766b23"/><lb ed="R040" n="0271b17"/>無。有無雙遣。中諦逼觀。見如來者。見衆生本性之
<lb ed="X" n="0766b24"/><lb ed="R040" n="0271b18"/>如來。卽菩提心是也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0766c" n="0766c"/>
<lb ed="X" n="0766c01"/><lb ed="R040" n="0272a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0766c0101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0766j03" n="0766j03"/>若見諸相非相卽<note place="interlinear">一作則</note>見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0766c02"/><lb ed="R040" n="0272a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0766c0201">法忍居士曰。佛恐須菩提離此有相之妄。別求無
<lb ed="X" n="0766c03"/><lb ed="R040" n="0272a03"/>相之眞。仍墮二乘見中。佛乃引進之。而以卽相無
<lb ed="X" n="0766c04"/><lb ed="R040" n="0272a04"/>住吿之。卽妄卽眞。卽有卽空。原無二體。若能見諸
<lb ed="X" n="0766c05"/><lb ed="R040" n="0272a05"/>相當體全空之非相。則眞妄不二。空有一如。此第
<lb ed="X" n="0766c06"/><lb ed="R040" n="0272a06"/>一義諦。大乘之見也。諸相非相者。蓋言有無諸相。
<lb ed="X" n="0766c07"/><lb ed="R040" n="0272a07"/>性本空故。不見空性者。非著相。卽離相。如見色住
<lb ed="X" n="0766c08"/><lb ed="R040" n="0272a08"/>色。是凡夫之常見也。見空住空。是二乘之斷見也。
<lb ed="X" n="0766c09"/><lb ed="R040" n="0272a09"/>凡夫二乘。隨諸相轉。墮落有無。只見得一邊。若見
<lb ed="X" n="0766c10"/><lb ed="R040" n="0272a10"/>到色卽是空。空卽是色。則不有不無。非卽非離。是
<lb ed="X" n="0766c11"/><lb ed="R040" n="0272a11"/>爲菩薩之正見。得見眞空實相。故曰卽見如來。</p>
<lb ed="X" n="0766c12"/><lb ed="R040" n="0272a12"/><p xml:id="pX25p0766c1201">黃上彩曰。見諸相非相。是破相。卽見如來。是顯性。
<lb ed="X" n="0766c13"/><lb ed="R040" n="0272a13"/>破相正所以顯性。見字。要看得細。乃無見之眞見。</p>
<lb ed="X" n="0766c14"/><lb ed="R040" n="0272a14"/><p xml:id="pX25p0766c1401"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0766j04" n="0766j04"/>王履昌曰。此乃破相宗之四句偈也。經所謂四
<lb ed="X" n="0766c15"/><lb ed="R040" n="0272a15"/>句偈。當卽指此。下經若以色見我四句。卽此見相
<lb ed="X" n="0766c16"/><lb ed="R040" n="0272a16"/>非相二句。如夢幻泡影四句。卽此凡所有相二句。</p>
<lb ed="X" n="0766c17"/><lb ed="R040" n="0272a17"/><p xml:id="pX25p0766c1701">△此一節言。如來現身無相也。菩薩果卽是如來。
<lb ed="X" n="0766c18"/><lb ed="R040" n="0272a18"/>如來法性如虗空。論其功德。不過現身說法。若離
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0767a" n="0767a"/>
<lb ed="X" n="0767a01"/><lb ed="R040" n="0272b01"/>此二事。別無有如來。佛恐善現以相爲佛。故先徵
<lb ed="X" n="0767a02"/><lb ed="R040" n="0272b02"/>之。</p><p xml:id="pX25p0767a0202" cb:place="inline">長水云。三十二相。是鏡智之上。所現影像。旣
<lb ed="X" n="0767a03"/><lb ed="R040" n="0272b03"/>涉有爲之數。當爲生住異滅四相所遷。若法身如
<lb ed="X" n="0767a04"/><lb ed="R040" n="0272b04"/>來。前際非從無而有。後際非自有而無。無有變
<lb ed="X" n="0767a05"/><lb ed="R040" n="0272b05"/>異不可破。壞所以異於有爲之相也。</p><p xml:id="pX25p0767a0515" cb:place="inline">宗註云。
<lb ed="X" n="0767a06"/><lb ed="R040" n="0272b06"/>有相者。應身也。無相。法身也。法身是體。應身是用。
<lb ed="X" n="0767a07"/><lb ed="R040" n="0272b07"/>了知用從體起。應卽是法。所以無相。故論云。如來
<lb ed="X" n="0767a08"/><lb ed="R040" n="0272b08"/>所說相。卽非相。若能了達此意。則一切世間之相。
<lb ed="X" n="0767a09"/><lb ed="R040" n="0272b09"/>無非眞如無爲佛體。</p><p xml:id="pX25p0767a0909" cb:place="inline">直解云。法身不住諸相。譬
<lb ed="X" n="0767a10"/><lb ed="R040" n="0272b10"/>如虗空。體非有相。而不拒諸相。若於諸相之中。了
<lb ed="X" n="0767a11"/><lb ed="R040" n="0272b11"/>見本性非相之相。此不離當念。卽見如來也。</p><p xml:id="pX25p0767a1118" cb:place="inline">決
<lb ed="X" n="0767a12"/><lb ed="R040" n="0272b12"/>疑云。法身亦非無相。卽於諸法相上。見其非相。卽
<lb ed="X" n="0767a13"/><lb ed="R040" n="0272b13"/>見如來。非捨諸法之外。別有一相狀也。</p><p xml:id="pX25p0767a1316" cb:place="inline">覺非曰。
<lb ed="X" n="0767a14"/><lb ed="R040" n="0272b14"/>諸相非相者。亦非相外另有一箇非相也。以故二
<lb ed="X" n="0767a15"/><lb ed="R040" n="0272b15"/>十七疑。只一相字盡之。斷二十七疑。只一破字盡
<lb ed="X" n="0767a16"/><lb ed="R040" n="0272b16"/>之。不獨破生死相。亦破涅槃相。不獨破煩惱相。亦
<lb ed="X" n="0767a17"/><lb ed="R040" n="0272b17"/>破菩提相。因相。果相。有相。無相。一異諸相。無不破
<lb ed="X" n="0767a18"/><lb ed="R040" n="0272b18"/>之。直至破無可破。而本來淸淨之見顯矣。住相云
<lb ed="X" n="0767a19"/><lb ed="R040" n="0273a01"/>乎哉。</p><p xml:id="pX25p0767a1903" cb:place="inline">○<anchor xml:id="nkr_note_add_0767a1901" n="0767a1901"/><anchor xml:id="beg0767a1901" n="0767a1901"/>已<anchor xml:id="end0767a1901"/>下有八番探驗。三番結勸。五番較量。此
<lb ed="X" n="0767a20"/><lb ed="R040" n="0273a02"/>第一番探驗也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0767a21"/><lb ed="R040" n="0273a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正信希有分第六</cb:mulu><head><anchor xml:id="nkr_note_orig_0767j01" n="0767j01"/>○正信希有分第六</head>
<lb ed="X" n="0767a22"/><lb ed="R040" n="0273a04"/><p xml:id="pX25p0767a2201">學道以信爲本。大乘法。無住無相。乃是正宗。聞
<lb ed="X" n="0767a23"/><lb ed="R040" n="0273a05"/>之而不疑懼。故爲正信。此人不可多得。故爲希
<lb ed="X" n="0767a24"/><lb ed="R040" n="0273a06"/>有。</p><p xml:id="pX25p0767a2402" cb:place="inline">○此申言不住諸相。以起正信。</p><p xml:id="pX25p0767a2414" cb:place="inline">○覺非曰。能
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0767b" n="0767b"/>
<lb ed="X" n="0767b01"/><lb ed="R040" n="0273a07"/>信諸相非相。則不惟無四相。無法相。亦無非法
<lb ed="X" n="0767b02"/><lb ed="R040" n="0273a08"/>相。如是。則法眼明澈。永離塵勞妄想。普現一切
<lb ed="X" n="0767b03"/><lb ed="R040" n="0273a09"/>淸淨。與佛無二矣。故曰正信希有。</p><p xml:id="pX25p0767b0314" cb:place="inline">○此分與下
<lb ed="X" n="0767b04"/><lb ed="R040" n="0273a10"/>七分。明非法皆相。而顯無爲之眞法。要人具離
<lb ed="X" n="0767b05"/><lb ed="R040" n="0273a11"/>相淨行也。末世學人有二種障。一則著相見佛。
<lb ed="X" n="0767b06"/><lb ed="R040" n="0273a12"/>二則執法修行。所以五分破身相。六分七分破
<lb ed="X" n="0767b07"/><lb ed="R040" n="0273a13"/>法相。</p>
<lb ed="X" n="0767b08"/><lb ed="R040" n="0273a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0767b0801"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0767j02" n="0767j02"/>須菩提白佛言世尊。頗有衆生。得聞如是言說章句。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0767b09"/><lb ed="R040" n="0273a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0767b0901">卽指上三四五分之辭。與無住行施。無相見佛之
<lb ed="X" n="0767b10"/><lb ed="R040" n="0273a16"/>說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0767b11"/><lb ed="R040" n="0273a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0767b1101">生實信不。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0767b12"/><lb ed="R040" n="0273a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0767b1201">開口說信者。信爲道元功德母。長養一切諸善根。
<lb ed="X" n="0767b13"/><lb ed="R040" n="0273b01"/>舍信不能入佛法也。然人必眞知確見而後能信。
<lb ed="X" n="0767b14"/><lb ed="R040" n="0273b02"/>況信曰實。尤必滿其信之量者乎。此須菩提所以
<lb ed="X" n="0767b15"/><lb ed="R040" n="0273b03"/>有難辭也。</p><p xml:id="pX25p0767b1505" cb:place="inline">曾鳳儀曰。此疑從無住行施。非相見
<lb ed="X" n="0767b16"/><lb ed="R040" n="0273b04"/>佛來。無住行施。因深也。無相見佛。果深也。因果俱
<lb ed="X" n="0767b17"/><lb ed="R040" n="0273b05"/>深。人法雙泯。末世鈍根。豈能信受。若不信受。將無
<lb ed="X" n="0767b18"/><lb ed="R040" n="0273b06"/>空說耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0767b19"/><lb ed="R040" n="0273b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0767b1901">○佛吿須菩提。莫作是說。如來滅後。後五百歲。有持
<lb ed="X" n="0767b20"/><lb ed="R040" n="0273b08"/>戒修福者。於此章句。能生信心。以此爲實。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0767b21"/><lb ed="R040" n="0273b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0767b2101">作是說。不但輕視衆生。阻人信根。亦且取著章句。
<lb ed="X" n="0767b22"/><lb ed="R040" n="0273b10"/>長人法見。故云莫作。後五百歲者。言佛滅後。分爲
<lb ed="X" n="0767b23"/><lb ed="R040" n="0273b11"/>五世。初五百歲。名解脫。次名禪定。皆正法也。三名
<lb ed="X" n="0767b24"/><lb ed="R040" n="0273b12"/>多聞。四名塔寺。皆像法也。五名鬬諍。爲末法。乃邪
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0767c" n="0767c"/>
<lb ed="X" n="0767c01"/><lb ed="R040" n="0273b13"/>見增長之世。以此爲實者。非空說而有實理。信此
<lb ed="X" n="0767c02"/><lb ed="R040" n="0273b14"/>章句爲眞實之諦也。莫謂今日無實信人。雖世遠
<lb ed="X" n="0767c03"/><lb ed="R040" n="0273b15"/>年湮。猶且信從如此。</p><p xml:id="pX25p0767c0309" cb:place="inline">黃上彩曰。持戒修福。戒定
<lb ed="X" n="0767c04"/><lb ed="R040" n="0273b16"/>也。信心。慧也。能生者。戒定旣具。智慧自生。故照萬
<lb ed="X" n="0767c05"/><lb ed="R040" n="0273b17"/>法之空。而見般若之實。否則不能也。修福者。衣食
<lb ed="X" n="0767c06"/><lb ed="R040" n="0273b18"/>爲身福。智慧爲性福。身福。布施供養之所招。性福。
<lb ed="X" n="0767c07"/><lb ed="R040" n="0274a01"/>受持讀誦之所感。</p><p xml:id="pX25p0767c0708" cb:place="inline">論云。戒出三途。定出六欲。慧
<lb ed="X" n="0767c08"/><lb ed="R040" n="0274a02"/>出三界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0767c09"/><lb ed="R040" n="0274a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0767c0901"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0767j03" n="0767j03"/>當知是人。不於一佛二佛三四五佛而種善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0767c0901" n="0767c0901"/><anchor xml:id="beg0767c0901" n="0767c0901"/>已<anchor xml:id="end0767c0901"/>於
<lb ed="X" n="0767c10"/><lb ed="R040" n="0274a04"/>無量千萬佛所。種諸善根。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0767c11"/><lb ed="R040" n="0274a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0767c1101">如解。若論實信之由。當知此人不可輕看。此人必
<lb ed="X" n="0767c12"/><lb ed="R040" n="0274a06"/>從諸佛同源一本之所。斷除惡業。栽植善根者也。</p>
<lb ed="X" n="0767c13"/><lb ed="R040" n="0274a07"/><p xml:id="pX25p0767c1301">盛註。此必善根深厚。多生植福。承事諸佛之人。</p>
<lb ed="X" n="0767c14"/><lb ed="R040" n="0274a08"/><p xml:id="pX25p0767c1401">解義。謂見佛多。聞法多。修行多。所。猶處也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0767c15"/><lb ed="R040" n="0274a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0767c1501"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0767j04" n="0767j04"/>聞是章句。乃至一念生淨信者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0767c16"/><lb ed="R040" n="0274a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0767c1601">一念一心一意。無他念雜之。謂之淨信。</p><p xml:id="pX25p0767c1616" cb:place="inline">履昌曰。
<lb ed="X" n="0767c17"/><lb ed="R040" n="0274a11"/>上云實信。以佛語爲實而信之。此云淨信。信諸相
<lb ed="X" n="0767c18"/><lb ed="R040" n="0274a12"/>之虗妄。而不生妄想。信如來在自性。而擧心立見。
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0768a" n="0768a"/>
<lb ed="X" n="0768a01"/><lb ed="R040" n="0274a13"/>蓋衆生不淨。事障理障。心念不一。遂不能信。此曰
<lb ed="X" n="0768a02"/><lb ed="R040" n="0274a14"/>一念淨信。是不轉念不雜念之正憶念也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0768a03"/><lb ed="R040" n="0274a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0768a0301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0768j01" n="0768j01"/>須菩提。如來悉知悉見是諸衆生。得如是無量福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0768a04"/><lb ed="R040" n="0274a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0768a0401">此人能生信心。心便能如來相合。佛智佛眼。無不
<lb ed="X" n="0768a05"/><lb ed="R040" n="0274a17"/>知其存心。見其行事。是諸衆生。現心雖暫得無爲。
<lb ed="X" n="0768a06"/><lb ed="R040" n="0274a18"/>後果必圓成無漏。當得無量淸淨福德。</p><p xml:id="pX25p0768a0616" cb:place="inline">○如解云。
<lb ed="X" n="0768a07"/><lb ed="R040" n="0274b01"/>善現<anchor xml:id="nkr_note_add_0768a0701" n="0768a0701"/><anchor xml:id="beg0768a0701" n="0768a0701"/>已<anchor xml:id="end0768a0701"/>生信心。此但爲衆生釋疑。章首如是字。指
<lb ed="X" n="0768a08"/><lb ed="R040" n="0274b02"/>見如來說。見如來。乃是頓敎。然功行必藉修持。故
<lb ed="X" n="0768a09"/><lb ed="R040" n="0274b03"/>又指出持戒修福。一念者。歷萬行如一念。言信之
<lb ed="X" n="0768a10"/><lb ed="R040" n="0274b04"/>不二也。淨信者。我執與法執兩空也。前云見如來。
<lb ed="X" n="0768a11"/><lb ed="R040" n="0274b05"/>此云如來悉知悉見是諸衆生。蓋衆生見佛則佛
<lb ed="X" n="0768a12"/><lb ed="R040" n="0274b06"/>在衆生心中。佛見衆生。則衆生在佛心中。總此菩
<lb ed="X" n="0768a13"/><lb ed="R040" n="0274b07"/>提心平等相照耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0768a14"/><lb ed="R040" n="0274b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0768a1401"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0768j02" n="0768j02"/>何以故<note place="interlinear">正言之</note>。是諸衆生。無復我相人相衆生相壽者相。無
<lb ed="X" n="0768a15"/><lb ed="R040" n="0274b09"/>法相。亦無非法相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0768a16"/><lb ed="R040" n="0274b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0768a1601">盛註。又言所以得福者何。淨信中空性自圓。了知
<lb ed="X" n="0768a17"/><lb ed="R040" n="0274b11"/>無我。卽知諸佛衆生。各無有我。故四相不生。是人
<lb ed="X" n="0768a18"/><lb ed="R040" n="0274b12"/>空也。四相不生。諸法無從得立。故不住法相而爲
<lb ed="X" n="0768a19"/><lb ed="R040" n="0274b13"/>有。不住非法相而爲無。是法空也。二執俱空。正得
<lb ed="X" n="0768a20"/><lb ed="R040" n="0274b14"/>佛知見。成就淨信之本。</p><p xml:id="pX25p0768a2010" cb:place="inline">大圓曰。無四相。則人空。
<lb ed="X" n="0768a21"/><lb ed="R040" n="0274b15"/>無法。相則法空。無非法相。則空亦空。三空旣證。而
<lb ed="X" n="0768a22"/><lb ed="R040" n="0274b16"/>實相生焉。以淸淨無相心。故受淸淨無相福。</p><p xml:id="pX25p0768a2218" cb:place="inline">如
<lb ed="X" n="0768a23"/><lb ed="R040" n="0274b17"/>如居士曰。善現云頗有衆生。似未必旦暮遇之。世
<lb ed="X" n="0768a24"/><lb ed="R040" n="0274b18"/>尊云是諸衆生。則言信心不擇人而見矣。三言諸
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0768b" n="0768b"/>
<lb ed="X" n="0768b01"/><lb ed="R040" n="0275a01"/>衆生。諄諄切切。直欲喚醒羣夢。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0768b02"/><lb ed="R040" n="0275a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0768b0201"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0768j03" n="0768j03"/>何以故<note place="interlinear">反言之</note>。是諸衆生若心取相卽<note place="inline">宜作則</note>爲著我人衆生
<lb ed="X" n="0768b03"/><lb ed="R040" n="0275a03"/>壽者<note place="interlinear">反釋生空</note>。若取法相卽著我人衆生壽者<note place="interlinear">反釋法空中之無法相</note>。何以故<note place="interlinear">弗讀</note><note place="inline">盛釋及各正本
<lb ed="X" n="0768b04"/><lb ed="R040" n="0275a04"/>俱定爲衍文</note>。若取非法相。卽著我人衆生壽者<note place="interlinear">反釋法空中之亦無非法相</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0768b05"/><lb ed="R040" n="0275a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0768b0501">承上言法與非法總皆成相。著一相則四相因之。
<lb ed="X" n="0768b06"/><lb ed="R040" n="0275a06"/>斯皆法執。總非法身無相。豈能得淸淨無爲之福
<lb ed="X" n="0768b07"/><lb ed="R040" n="0275a07"/>哉。</p><p xml:id="pX25p0768b0702" cb:place="inline">盛釋。取相者。妄立知見。妄起生滅也。取法相
<lb ed="X" n="0768b08"/><lb ed="R040" n="0275a08"/>者。心外求法也。取非法者。除法爲空也。惟淨信心
<lb ed="X" n="0768b09"/><lb ed="R040" n="0275a09"/>不取相。則生相空。而法執空執當下皆空。四相前
<lb ed="X" n="0768b10"/><lb ed="R040" n="0275a10"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0768b1001" n="0768b1001"/><anchor xml:id="beg0768b1001" n="0768b1001"/>已<anchor xml:id="end0768b1001"/>申明。此重在明法相非法相之不可有。</p><p xml:id="pX25p0768b1017" cb:place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0768j04" n="0768j04"/>如解
<lb ed="X" n="0768b11"/><lb ed="R040" n="0275a11"/>云。取字是爲諸相根本。取字上加一心字。心之所
<lb ed="X" n="0768b12"/><lb ed="R040" n="0275a12"/>之卽爲取。取則成著。不言物與。而言我取。較物交
<lb ed="X" n="0768b13"/><lb ed="R040" n="0275a13"/>斯引之義。更爲微細。若心取相二句。反釋無我執。
<lb ed="X" n="0768b14"/><lb ed="R040" n="0275a14"/>相字。就我人四相言。若取法相五句。反釋無法執。
<lb ed="X" n="0768b15"/><lb ed="R040" n="0275a15"/>卽無我執。其若取非法相句。加一何以故。言非法
<lb ed="X" n="0768b16"/><lb ed="R040" n="0275a16"/>之細執。尙屬我相。況取法相。非我執乎。著則不淨。
<lb ed="X" n="0768b17"/><lb ed="R040" n="0275a17"/>不淨則不實。種種惑業。從茲相續。故著爲疑根無
<lb ed="X" n="0768b18"/><lb ed="R040" n="0275a18"/>著爲信根。</p><p xml:id="pX25p0768b1805" cb:place="inline">○此段是反上文而證之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0768b19"/><lb ed="R040" n="0275b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0768b1901"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0768j05" n="0768j05"/>是故不應取法。不應取非法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0768b20"/><lb ed="R040" n="0275b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0768b2001">以是一取皆成四相之故。所以若取法相。卽有法
<lb ed="X" n="0768b21"/><lb ed="R040" n="0275b03"/>執。若取非法相。卽有空執。故不取法相而爲有。不
<lb ed="X" n="0768b22"/><lb ed="R040" n="0275b04"/>取非法相而爲無。不著有無二邊。方是淸淨心。方
<lb ed="X" n="0768b23"/><lb ed="R040" n="0275b05"/>是金剛眞諦。此二句順結。下以如來常說之言證
<lb ed="X" n="0768b24"/><lb ed="R040" n="0275b06"/>之。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0768c" n="0768c"/>
<lb ed="X" n="0768c01"/><lb ed="R040" n="0275b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0768c0101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0768j06" n="0768j06"/>以是義故。如來常說汝等比丘。知我說法如筏喩者。
<lb ed="X" n="0768c02"/><lb ed="R040" n="0275b08"/>法尙應捨。何況非法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0768c03"/><lb ed="R040" n="0275b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0768c0301">如如居士曰。佛恐空生見法與非法。兩無所取。遂
<lb ed="X" n="0768c04"/><lb ed="R040" n="0275b10"/>一味躭空。故示以如來於法未嘗無說。然終日說
<lb ed="X" n="0768c05"/><lb ed="R040" n="0275b11"/>終日捨如筏者。津梁到彼岸之濟具也。用筏之時。
<lb ed="X" n="0768c06"/><lb ed="R040" n="0275b12"/>見岸不見筏法者。法界到彼岸之方便也。說法之
<lb ed="X" n="0768c07"/><lb ed="R040" n="0275b13"/>時見心不見法。卽此是捨。若待到彼岸而捨。則說
<lb ed="X" n="0768c08"/><lb ed="R040" n="0275b14"/>與捨又成兩相。</p><p xml:id="pX25p0768c0807" cb:place="inline">又云。比丘借法明心。悟心便當
<lb ed="X" n="0768c09"/><lb ed="R040" n="0275b15"/>捨法。夫法是度生之具。有體相可循。是可取著者
<lb ed="X" n="0768c10"/><lb ed="R040" n="0275b16"/>也。尙不應戀筏作家。況非法乃遣執之言。無體相
<lb ed="X" n="0768c11"/><lb ed="R040" n="0275b17"/>可據。是無可取著者也。何可縛空作筏乎。此段是
<lb ed="X" n="0768c12"/><lb ed="R040" n="0275b18"/>結上文而證勸也。末世衆生。能人相與法相俱空。
<lb ed="X" n="0768c13"/><lb ed="R040" n="0276a01"/>空見與有見並捨。可稱實信矣。</p>
<lb ed="X" n="0768c14"/><lb ed="R040" n="0276a02"/><p xml:id="pX25p0768c1401">△此分是言無相衆生。方能信此無相之法。以見
<lb ed="X" n="0768c15"/><lb ed="R040" n="0276a03"/>衆生之不可輕。幷明法相之不可取也。善現極言
<lb ed="X" n="0768c16"/><lb ed="R040" n="0276a04"/>無相見佛之難。而佛極讚淨信者得福無量。因勸
<lb ed="X" n="0768c17"/><lb ed="R040" n="0276a05"/>一切衆生愼毋以生滅心。聽說實相法。前半是引。
<lb ed="X" n="0768c18"/><lb ed="R040" n="0276a06"/>衆生入淨信門。後半是表淨信出言說外。可見佛
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0769a" n="0769a"/>
<lb ed="X" n="0769a01"/><lb ed="R040" n="0276a07"/>言應身固是相。佛所說之法亦是相。必幷法與非
<lb ed="X" n="0769a02"/><lb ed="R040" n="0276a08"/>法之相俱空。方可以名淨信也。佛恐人看衆生大
<lb ed="X" n="0769a03"/><lb ed="R040" n="0276a09"/>輕。看言說太重。遂有執法修行。外心求法之病。故
<lb ed="X" n="0769a04"/><lb ed="R040" n="0276a10"/>如此云。</p><p xml:id="pX25p0769a0404" cb:place="inline">○圓旨云。空生聞見相非相卽見如來之
<lb ed="X" n="0769a05"/><lb ed="R040" n="0276a11"/>語。覺得此義甚深。難信難解。故爲衆生疑慮。不知
<lb ed="X" n="0769a06"/><lb ed="R040" n="0276a12"/>佛之言此。非徒言說章句。乃表自淸淨心也。衆生
<lb ed="X" n="0769a07"/><lb ed="R040" n="0276a13"/>之信此。亦非徒信佛言說章句。乃信自淸淨心也。
<lb ed="X" n="0769a08"/><lb ed="R040" n="0276a14"/>此淸淨心。卽衆生可以成佛作祖之善根。雖在纏
<lb ed="X" n="0769a09"/><lb ed="R040" n="0276a15"/>百劫千生。而此善根終不泯滅。故卽後五百歲。佛
<lb ed="X" n="0769a10"/><lb ed="R040" n="0276a16"/>道陵替之時。自有持戒修福者。一念淨信。千佛印
<lb ed="X" n="0769a11"/><lb ed="R040" n="0276a17"/>可。福德難量。此福德非有爲之福德。卽淸淨心現。
<lb ed="X" n="0769a12"/><lb ed="R040" n="0276a18"/>而我人衆生壽者俱粘不上。而上同佛心之福德
<lb ed="X" n="0769a13"/><lb ed="R040" n="0276b01"/>也。卽以佛言爲言說章句之法相。與對治法相之
<lb ed="X" n="0769a14"/><lb ed="R040" n="0276b02"/>非法相。亦粘不上。而千佛同源之福德也。若生一
<lb ed="X" n="0769a15"/><lb ed="R040" n="0276b03"/>取相心。則非淸淨心矣。卽生一取法相與取非法
<lb ed="X" n="0769a16"/><lb ed="R040" n="0276b04"/>相心。亦非淸淨心矣。譬之渡河用筏。到岸卽捨。法
<lb ed="X" n="0769a17"/><lb ed="R040" n="0276b05"/>何有焉。而況易墮偏空之非法乎。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0769a18"/><lb ed="R040" n="0276b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無得無說分第七</cb:mulu><head><anchor xml:id="nkr_note_orig_0769j01" n="0769j01"/>○無得無說分第七</head>
<lb ed="X" n="0769a19"/><lb ed="R040" n="0276b07"/><p xml:id="pX25p0769a1901">了悟眞空無法可得。無言可說。</p><p xml:id="pX25p0769a1913" cb:place="inline">○大圓曰。此章
<lb ed="X" n="0769a20"/><lb ed="R040" n="0276b08"/>是承上不可取法。取非法。而明無得無說之眞
<lb ed="X" n="0769a21"/><lb ed="R040" n="0276b09"/>法也。</p><p xml:id="pX25p0769a2103" cb:place="inline">覺非曰。法體空寂。不著有無。安有定法。
<lb ed="X" n="0769a22"/><lb ed="R040" n="0276b10"/>旣無定法。安有定說。</p><p xml:id="pX25p0769a2209" cb:place="inline">○此言不以實法繫人。而
<lb ed="X" n="0769a23"/><lb ed="R040" n="0276b11"/>無住大旨<anchor xml:id="nkr_note_add_0769a2301" n="0769a2301"/><anchor xml:id="beg0769a2301" n="0769a2301"/>已<anchor xml:id="end0769a2301"/>完。</p>
<lb ed="X" n="0769a24"/><lb ed="R040" n="0276b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0769a2401">須菩提於意云何。如來得<note place="inline">謂得於己</note>阿耨多羅三藐三菩
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0769b" n="0769b"/>
<lb ed="X" n="0769b01"/><lb ed="R040" n="0276b13"/>提耶。如來有所說<note place="inline">謂說於人</note>法耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0769b02"/><lb ed="R040" n="0276b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0769b0201">盛釋。此承上法尙應捨。作第二番探驗。旣言身相
<lb ed="X" n="0769b03"/><lb ed="R040" n="0276b15"/>可離。又言法相非法相可離。恐尊者疑佛法俱無。
<lb ed="X" n="0769b04"/><lb ed="R040" n="0276b16"/>故以有所得有所說兩詰之。不但福相不可住。卽
<lb ed="X" n="0769b05"/><lb ed="R040" n="0276b17"/>智相亦不可住也。此言法身眞如實際。離有無相。
<lb ed="X" n="0769b06"/><lb ed="R040" n="0276b18"/>言說相。但以衆生故。現種種形相語言。無得而得。
<lb ed="X" n="0769b07"/><lb ed="R040" n="0277a01"/>得卽無得。無說而說。說卽無說也。</p><p xml:id="pX25p0769b0714" cb:place="inline">圓旨云。佛得
<lb ed="X" n="0769b08"/><lb ed="R040" n="0277a02"/>無上菩提。非眞有所得也。不過得自本心耳。佛爲
<lb ed="X" n="0769b09"/><lb ed="R040" n="0277a03"/>衆生說法。亦非有所說也。不過隨機應現耳。上文
<lb ed="X" n="0769b10"/><lb ed="R040" n="0277a04"/>雖爲諸菩薩掃除法相。恐其於佛法二見。終有未
<lb ed="X" n="0769b11"/><lb ed="R040" n="0277a05"/>忘。故呼空生而以如來得菩提。有所說反徵之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0769b12"/><lb ed="R040" n="0277a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0769b1201"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0769j02" n="0769j02"/>○須菩提言。如我解佛所說義。無有定法名阿耨多
<lb ed="X" n="0769b13"/><lb ed="R040" n="0277a07"/>羅三藐三菩提。亦無有定法如來可說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0769b14"/><lb ed="R040" n="0277a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0769b1401">如如曰。上文言信。此言解。是知見信解之次第也。
<lb ed="X" n="0769b15"/><lb ed="R040" n="0277a09"/>外道計常計斷。執爲定有定無。卽爲謗法。故言無
<lb ed="X" n="0769b16"/><lb ed="R040" n="0277a10"/>有定法。以闢邪見。無有定者。不偏有。不偏無。兼法
<lb ed="X" n="0769b17"/><lb ed="R040" n="0277a11"/>與非法言。所謂非法非非法也。然善現所答。猶屬
<lb ed="X" n="0769b18"/><lb ed="R040" n="0277a12"/>一間未達。蓋爾時尙未了一切法卽非一切法。故
<lb ed="X" n="0769b19"/><lb ed="R040" n="0277a13"/>不直曰無有法。而曰無有定法。尙未了得爲無所
<lb ed="X" n="0769b20"/><lb ed="R040" n="0277a14"/>得。故不直曰無可得。而曰無可名。</p><p xml:id="pX25p0769b2014" cb:place="inline">疏芥云。法者。
<lb ed="X" n="0769b21"/><lb ed="R040" n="0277a15"/>隨時而運。因人而施。何定之有。法闡於說。說依於
<lb ed="X" n="0769b22"/><lb ed="R040" n="0277a16"/>法。法不可執。說豈可執乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0769b23"/><lb ed="R040" n="0277a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0769b2301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0769j03" n="0769j03"/>何以故。如來所說法。皆不可取。不可說。非法。非非法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0769b24"/><lb ed="R040" n="0277a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0769b2401">若果可取說。卽非不定。今則如來所說法無上菩
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0769c" n="0769c"/>
<lb ed="X" n="0769c01"/><lb ed="R040" n="0277b01"/>提。卽是本來正覺心。周匝空有。不住空有。安得以
<lb ed="X" n="0769c02"/><lb ed="R040" n="0277b02"/>定法名之。非法者。一切法無取相故。非非法者。彼
<lb ed="X" n="0769c03"/><lb ed="R040" n="0277b03"/>眞如無我。實相有故。</p><p xml:id="pX25p0769c0309" cb:place="inline">集解云。如來所說。乃無上
<lb ed="X" n="0769c04"/><lb ed="R040" n="0277b04"/>菩提法也。可以性修。不可以相取。可以心傳。不可
<lb ed="X" n="0769c05"/><lb ed="R040" n="0277b05"/>以言說。非法。則不有。非非法。則不無。此申言無定
<lb ed="X" n="0769c06"/><lb ed="R040" n="0277b06"/>之故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0769c07"/><lb ed="R040" n="0277b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0769c0701"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0769j04" n="0769j04"/>所以者何。一切賢聖。皆以無爲法而有差別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0769c08"/><lb ed="R040" n="0277b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0769c0801">無爲法者。乃自然覺性。不假人爲者也。卽是無上
<lb ed="X" n="0769c09"/><lb ed="R040" n="0277b09"/>菩提之別名。<anchor xml:id="nkr_note_add_0769c0901" n="0769c0901"/><anchor xml:id="beg0769c0901" n="0769c0901"/>但<anchor xml:id="end0769c0901"/>聖人具足淸淨。故名爲聖。菩薩自
<lb ed="X" n="0769c10"/><lb ed="R040" n="0277b10"/>聲敎而悟。故成其賢。悟有淺深。故所證遂有差別。
<lb ed="X" n="0769c11"/><lb ed="R040" n="0277b11"/>然總一不可取說淸淨無爲之法而<anchor xml:id="nkr_note_add_0769c1101" n="0769c1101"/><anchor xml:id="beg0769c1101" n="0769c1101"/>已<anchor xml:id="end0769c1101"/>。</p><p xml:id="pX25p0769c1116" cb:place="inline">盛釋。此
<lb ed="X" n="0769c12"/><lb ed="R040" n="0277b12"/>菩提法之所以不可取說者何故。凡一切賢聖。皆
<lb ed="X" n="0769c13"/><lb ed="R040" n="0277b13"/>得人法兩空之理。俱是無爲。但三乘差別。修證不
<lb ed="X" n="0769c14"/><lb ed="R040" n="0277b14"/>同耳。</p><p xml:id="pX25p0769c1403" cb:place="inline">經貫云。一切與皆字。見不獨如來爲然。以
<lb ed="X" n="0769c15"/><lb ed="R040" n="0277b15"/>無二字當一頓。再讀爲法二字。纔得旨。曰以無則
<lb ed="X" n="0769c16"/><lb ed="R040" n="0277b16"/>非法。曰以無爲法。則非非法。以無爲法非有差別。
<lb ed="X" n="0769c17"/><lb ed="R040" n="0277b17"/>特因人而有差別。悟深者得自深。悟淺者得亦淺。
<lb ed="X" n="0769c18"/><lb ed="R040" n="0277b18"/><note place="inline">存叅</note>按。無爲者。以正覺還我眞性。本來無假作爲。
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0770a" n="0770a"/>
<lb ed="X" n="0770a01"/><lb ed="R040" n="0278a01"/>卽是無住。無住卽無相。無相卽無起。無起卽無滅。
<lb ed="X" n="0770a02"/><lb ed="R040" n="0278a02"/>蕩然空寂。鑒覺無礙。乃眞是解脫佛法。<note place="inline">說本六祖</note>疏鈔
<lb ed="X" n="0770a03"/><lb ed="R040" n="0278a03"/>云未了人空法空。皆名執著。了此二法。卽曰無爲。</p>
<lb ed="X" n="0770a04"/><lb ed="R040" n="0278a04"/><p xml:id="pX25p0770a0401">△此以上言如來說法無相也。</p><p xml:id="pX25p0770a0413" cb:place="inline">疏云。無有定法。
<lb ed="X" n="0770a05"/><lb ed="R040" n="0278a05"/>卽是性空。解窮相盡。謂之菩提。無相故不有。假名
<lb ed="X" n="0770a06"/><lb ed="R040" n="0278a06"/>卽不無。不有不無。何實可得。何定可說。</p><p xml:id="pX25p0770a0616" cb:place="inline">大圓曰。
<lb ed="X" n="0770a07"/><lb ed="R040" n="0278a07"/>此承上。不可取法。取非法。而明無得無說之眞法。
<lb ed="X" n="0770a08"/><lb ed="R040" n="0278a08"/>前文說箇若見諸相非相。卽見如來。此兩句該得
<lb ed="X" n="0770a09"/><lb ed="R040" n="0278a09"/>全經意旨。但見如來處。中間有箇岐路。落在實相
<lb ed="X" n="0770a10"/><lb ed="R040" n="0278a10"/>上則成法相。落在非相上則又成非法相。所以第
<lb ed="X" n="0770a11"/><lb ed="R040" n="0278a11"/>六分將法。與非法兩路截斷。此分。却將如來所得
<lb ed="X" n="0770a12"/><lb ed="R040" n="0278a12"/>所說徵詰者。兩箇如來字。正根第五分如來字來。
<lb ed="X" n="0770a13"/><lb ed="R040" n="0278a13"/>要勘他信處落在。那裏。空生答箇無有定法。不可
<lb ed="X" n="0770a14"/><lb ed="R040" n="0278a14"/>取說。活潑潑地。恰在箇中。末後說箇一切賢聖。皆
<lb ed="X" n="0770a15"/><lb ed="R040" n="0278a15"/>以無爲法而有差別。不是脚踏實地。怎能說得如
<lb ed="X" n="0770a16"/><lb ed="R040" n="0278a16"/>是諦當。只此一語。爲衆生說。可以出生死。趨菩提。
<lb ed="X" n="0770a17"/><lb ed="R040" n="0278a17"/>故下文遂以持經功德較量。但無爲法一句。依舊
<lb ed="X" n="0770a18"/><lb ed="R040" n="0278a18"/>落在實相上。故下文又以佛法卽非佛法點撥之。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0770a19"/><lb ed="R040" n="0278b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">依法出生分第八</cb:mulu><head><anchor xml:id="nkr_note_orig_0770j01" n="0770j01"/>○依法出生分第八</head>
<lb ed="X" n="0770a20"/><lb ed="R040" n="0278b02"/><p xml:id="pX25p0770a2001">法卽此經之法。依者。不違之謂。諸佛之法。盡依
<lb ed="X" n="0770a21"/><lb ed="R040" n="0278b03"/>此出生。</p><p xml:id="pX25p0770a2104" cb:place="inline">○此分是較量受持此經功德之勝。蓋
<lb ed="X" n="0770a22"/><lb ed="R040" n="0278b04"/>法雖不可取說而不空。佛恐人因不可取說。住
<lb ed="X" n="0770a23"/><lb ed="R040" n="0278b05"/>在無相無爲處。便欲毀棄言敎。言敎若毀。將何
<lb ed="X" n="0770a24"/><lb ed="R040" n="0278b06"/>信解。所以又明一切佛法。俱從此經出。而隨轉
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0770b" n="0770b"/>
<lb ed="X" n="0770b01"/><lb ed="R040" n="0278b07"/>一語曰。佛法卽非佛法。不令他有存住處。</p><p xml:id="pX25p0770b0117" cb:place="inline">○前
<lb ed="X" n="0770b02"/><lb ed="R040" n="0278b08"/>敎理行果。四法皆備。大旨<anchor xml:id="nkr_note_add_0770b0201" n="0770b0201"/><anchor xml:id="beg0770b0201" n="0770b0201"/>已<anchor xml:id="end0770b0201"/>彰。故卽較量其宏
<lb ed="X" n="0770b03"/><lb ed="R040" n="0278b09"/>功。以啓發眞性耳。</p><p xml:id="pX25p0770b0308" cb:place="inline">覺非曰。住相布施。福德輪
<lb ed="X" n="0770b04"/><lb ed="R040" n="0278b10"/>迴。與性遠隔。若依般若法。則令自他皆見性成
<lb ed="X" n="0770b05"/><lb ed="R040" n="0278b11"/>佛。故曰依法出。生以見非他功德可比。</p>
<lb ed="X" n="0770b06"/><lb ed="R040" n="0278b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0770b0601">須菩提於意云何。若人滿三千大千世界七寶。以用
<lb ed="X" n="0770b07"/><lb ed="R040" n="0278b13"/>布施。是人所得福德。寧爲多不。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0770b08"/><lb ed="R040" n="0278b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0770b0801">大圓曰。上文從無相。無住。無人。無法。無得。無說。歸
<lb ed="X" n="0770b09"/><lb ed="R040" n="0278b15"/>到無爲。則般若眞宗。空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0770b0901" n="0770b0901"/><anchor xml:id="beg0770b0901" n="0770b0901"/>已<anchor xml:id="end0770b0901"/>了然矣。佛恐人將無
<lb ed="X" n="0770b10"/><lb ed="R040" n="0278b16"/>爲法認作枯寂。住在這裏。殊不知菩提一現。萬法
<lb ed="X" n="0770b11"/><lb ed="R040" n="0278b17"/>具足無量福德。無邊佛法。皆從此出。不可取。却是
<lb ed="X" n="0770b12"/><lb ed="R040" n="0278b18"/>取不盡的。不可說。却是說不盡的。故遂以福德較。
<lb ed="X" n="0770b13"/><lb ed="R040" n="0279a01"/>世界者。世間之方位界限也。有小千。中千。大千之
<lb ed="X" n="0770b14"/><lb ed="R040" n="0279a02"/>名。以其三次言千。故云三千大千。實則一大千耳。
<lb ed="X" n="0770b15"/><lb ed="R040" n="0279a03"/>這布施。謂施捨。七寶者。金銀琉璃珊瑚瑪瑙珍珠
<lb ed="X" n="0770b16"/><lb ed="R040" n="0279a04"/>玻瓈是也。佛欲顯無爲福。先將有漏之福問之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0770b17"/><lb ed="R040" n="0279a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0770b1701">○須菩提言甚多。世尊。何以故。是福德。卽非福德性。
<lb ed="X" n="0770b18"/><lb ed="R040" n="0279a06"/>是故如來說福德多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0770b19"/><lb ed="R040" n="0279a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0770b1901">是福德者。事福也。卽非福德性者。謂非般若福德
<lb ed="X" n="0770b20"/><lb ed="R040" n="0279a08"/>種性。旣非理福。不趨菩提。止成世間有漏之事福
<lb ed="X" n="0770b21"/><lb ed="R040" n="0279a09"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0770b2101" n="0770b2101"/><anchor xml:id="beg0770b2101" n="0770b2101"/>已<anchor xml:id="end0770b2101"/>。如來說福得多以其有限。得以計其多寡也。</p>
<lb ed="X" n="0770b22"/><lb ed="R040" n="0279a10"/><p xml:id="pX25p0770b2201">陳雄曰。世人多以寶施爲求福地。不知修性中
<lb ed="X" n="0770b23"/><lb ed="R040" n="0279a11"/>福德。故設爲之問以較優劣。持經精進者。率性而
<lb ed="X" n="0770b24"/><lb ed="R040" n="0279a12"/>修也。性彌六虗。福德亦如是。是之謂福德性。聚寶
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0770c" n="0770c"/>
<lb ed="X" n="0770c01"/><lb ed="R040" n="0279a13"/>布施者。藉物而修也。物有限。其福亦有限。故須菩
<lb ed="X" n="0770c02"/><lb ed="R040" n="0279a14"/>提辨論以明之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0770c03"/><lb ed="R040" n="0279a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0770c0301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0770j02" n="0770j02"/>○佛言。須菩提。<note place="inline">五字較訂補正</note>若復有人。於此經中受持。乃
<lb ed="X" n="0770c04"/><lb ed="R040" n="0279a16"/>至四句偈等。爲他人說。其福勝彼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0770c05"/><lb ed="R040" n="0279a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0770c0501">持經之福。勝於寶施。正見此經卽般若性也。受文
<lb ed="X" n="0770c06"/><lb ed="R040" n="0279a18"/>字曰受。持義曰持。是自利行。爲他人說。是利他行。
<lb ed="X" n="0770c07"/><lb ed="R040" n="0279b01"/>總重因性悟性。非徒誦說也。發言成句爲偈。四句
<lb ed="X" n="0770c08"/><lb ed="R040" n="0279b02"/>偈。諸解不一。或指經中二偈。或指無我相四句。圭峯
<lb ed="X" n="0770c09"/><lb ed="R040" n="0279b03"/>謂凡所有相四句最妙。須知佛止說偈未嘗執一。
<lb ed="X" n="0770c10"/><lb ed="R040" n="0279b04"/>且從經中受持說來。上標乃至。下繫以等。乃是自
<lb ed="X" n="0770c11"/><lb ed="R040" n="0279b05"/>多至少之意。豈可執四句以求著落乎。</p><p xml:id="pX25p0770c1116" cb:place="inline">盛釋。諸
<lb ed="X" n="0770c12"/><lb ed="R040" n="0279b06"/>經佛偈。多用四句。應作通解。故說一等字。有經而
<lb ed="X" n="0770c13"/><lb ed="R040" n="0279b07"/>後有偈。故下乃至二字。</p><p xml:id="pX25p0770c1310" cb:place="inline">剩閒云。圭峯以凡有所
<lb ed="X" n="0770c14"/><lb ed="R040" n="0279b08"/>相四句。爲偈中最妙。未嘗廢餘偈也。</p><p xml:id="pX25p0770c1415" cb:place="inline">陸騰曰。大
<lb ed="X" n="0770c15"/><lb ed="R040" n="0279b09"/>槩經典。以四句爲一偈。不過曰自一經以至一偈云
<lb ed="X" n="0770c16"/><lb ed="R040" n="0279b10"/>爾。說者紛紛。眞屬無謂。</p><p xml:id="pX25p0770c1610" cb:place="inline">宗註。言擧少以況多。</p>
<lb ed="X" n="0770c17"/><lb ed="R040" n="0279b11"/><p xml:id="pX25p0770c1701">廣伸云。上有乃至字。則由一部一章而至於一偈。
<lb ed="X" n="0770c18"/><lb ed="R040" n="0279b12"/>下有等字。則由一偈半偈而至於一句。皆可也。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0771a" n="0771a"/>
<lb ed="X" n="0771a01"/><lb ed="R040" n="0279b13"/><p xml:id="pX25p0771a0101">剩閒曰。四偈之外。經中尙多偈句。自一二三四。各
<lb ed="X" n="0771a02"/><lb ed="R040" n="0279b14"/>拈出以見例。如阿耨多羅三藐三菩提。一句偈也。
<lb ed="X" n="0771a03"/><lb ed="R040" n="0279b15"/>不取於相。如如不動。二句偈也。佛說般若波羅蜜。
<lb ed="X" n="0771a04"/><lb ed="R040" n="0279b16"/>卽非般若波羅蜜。是名般若波羅蜜。三句偈也。如
<lb ed="X" n="0771a05"/><lb ed="R040" n="0279b17"/>來者。無所從來。亦無所去。故名如來。四句偈也。隨
<lb ed="X" n="0771a06"/><lb ed="R040" n="0279b18"/>經受持。任人領會。二說附參。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0771a07"/><lb ed="R040" n="0280a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0771a0701"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0771j01" n="0771j01"/>何以故。須菩提。一切諸佛。及諸佛阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0771a08"/><lb ed="R040" n="0280a02"/>菩提法。皆從此經出。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0771a09"/><lb ed="R040" n="0280a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0771a0901">持說甚約。得福甚奢。此何以故。蓋以諸佛之身。及
<lb ed="X" n="0771a10"/><lb ed="R040" n="0280a04"/>所證之法。皆從此經而出。</p><p xml:id="pX25p0771a1011" cb:place="inline">疏云。菩提名法身。不
<lb ed="X" n="0771a11"/><lb ed="R040" n="0280a05"/>生不滅。人人具有。但以煩惱覆之則隱。今以持說
<lb ed="X" n="0771a12"/><lb ed="R040" n="0280a06"/>之力。妙慧自彰。觀破煩惱。法身顯現。如燈照物。名
<lb ed="X" n="0771a13"/><lb ed="R040" n="0280a07"/>爲了因。是法從此出也。報化名福身。本來無有。是
<lb ed="X" n="0771a14"/><lb ed="R040" n="0280a08"/>萬行齊備所致。今以持說之行。能成福身。如種得
<lb ed="X" n="0771a15"/><lb ed="R040" n="0280a09"/>水土。芽苗自發。乃名生因。是佛從此出也。</p><p xml:id="pX25p0771a1517" cb:place="inline">王日
<lb ed="X" n="0771a16"/><lb ed="R040" n="0280a10"/>休曰。菩提謂眞性。菩提法謂諸佛求眞性之法也。
<lb ed="X" n="0771a17"/><lb ed="R040" n="0280a11"/>何佛非心。何佛法非心法。故曰皆從此經出。所以
<lb ed="X" n="0771a18"/><lb ed="R040" n="0280a12"/>般若稱爲佛母。</p><p xml:id="pX25p0771a1807" cb:place="inline">僧若<anchor xml:id="nkr_note_orig_0771001" n="0771001"/>納曰。皆從此經出者。非單
<lb ed="X" n="0771a19"/><lb ed="R040" n="0280a13"/>指經文語句言。乃指所說實相般若。卽是一心遍
<lb ed="X" n="0771a20"/><lb ed="R040" n="0280a14"/>爲諸法性體。一心能生一切法故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0771a21"/><lb ed="R040" n="0280a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0771a2101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0771j02" n="0771j02"/>須菩提。所謂佛法者。卽非佛法。是名佛法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0771a22"/><lb ed="R040" n="0280a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0771a2201">四字較訂補正。佛纔說箇出生佛法。恐人在佛法
<lb ed="X" n="0771a23"/><lb ed="R040" n="0280a17"/>上又生執著。故復呼須菩提以醒之。蓋佛法在心
<lb ed="X" n="0771a24"/><lb ed="R040" n="0280a18"/>而不在敎。非佛法者。不執法也。</p><p xml:id="pX25p0771a2413" cb:place="inline">六祖曰。所說一
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0771b" n="0771b"/>
<lb ed="X" n="0771b01"/><lb ed="R040" n="0280b01"/>切文字章句。如標如指。依標取物。依指觀月。月不
<lb ed="X" n="0771b02"/><lb ed="R040" n="0280b02"/>是指。標不是物。但依經取法。經不是法。經文則肉
<lb ed="X" n="0771b03"/><lb ed="R040" n="0280b03"/>眼可見。法則慧眼能見。若無慧眼。但見其文。不見
<lb ed="X" n="0771b04"/><lb ed="R040" n="0280b04"/>其法。若不見法。卽不解佛意。不解佛意。徒然誦經。
<lb ed="X" n="0771b05"/><lb ed="R040" n="0280b05"/>不成佛道。</p><p xml:id="pX25p0771b0505" cb:place="inline">○筏喩曰佛法卽非佛法。申明無爲法
<lb ed="X" n="0771b06"/><lb ed="R040" n="0280b06"/>也。下章問答四果。申明一切聖賢皆以無爲法而
<lb ed="X" n="0771b07"/><lb ed="R040" n="0280b07"/>有差別也。</p>
<lb ed="X" n="0771b08"/><lb ed="R040" n="0280b08"/><p xml:id="pX25p0771b0801">△此節。乃躡前略答中。遮衆生斷見。爲第一番較
<lb ed="X" n="0771b09"/><lb ed="R040" n="0280b09"/>量功德也。尊者領悟。指出一性字。見得眞性福德
<lb ed="X" n="0771b10"/><lb ed="R040" n="0280b10"/>無量無邊。持經勝於寶施。正見此經卽般若性也。
<lb ed="X" n="0771b11"/><lb ed="R040" n="0280b11"/>佛法皆從此經出。言此經爲般若眞諦。能爲法身
<lb ed="X" n="0771b12"/><lb ed="R040" n="0280b12"/>作了因。能爲報化作生因也。佛恐人執著經相。卽
<lb ed="X" n="0771b13"/><lb ed="R040" n="0280b13"/>於言下掃之。</p><p xml:id="pX25p0771b1306" cb:place="inline">盛釋云。佛法者。眞諦之理。卽如來
<lb ed="X" n="0771b14"/><lb ed="R040" n="0280b14"/>圓覺妙心。</p><p xml:id="pX25p0771b1405" cb:place="inline">憨山云。般若。乃是能出生佛法者。本
<lb ed="X" n="0771b15"/><lb ed="R040" n="0280b15"/>非佛法也。</p><p xml:id="pX25p0771b1505" cb:place="inline">剩閒曰。般若本非佛法。指實相般若
<lb ed="X" n="0771b16"/><lb ed="R040" n="0280b16"/>言。若觀照般若。與文字般若。便可云佛法矣。</p><p xml:id="pX25p0771b1618" cb:place="inline">秦
<lb ed="X" n="0771b17"/><lb ed="R040" n="0280b17"/>大音曰。下文四果。當直接差別一氣說。云何插入
<lb ed="X" n="0771b18"/><lb ed="R040" n="0280b18"/>福德。蓋此經宗旨。遮有遮無。才說無爲。恐人墮在
<lb ed="X" n="0771b19"/><lb ed="R040" n="0281a01"/>無邊。忙中急下一轉。遂言福德佛法。以明有佛有
<lb ed="X" n="0771b20"/><lb ed="R040" n="0281a02"/>法。又恐人執定佛法。遂成法相。故言卽非以掃之。
<lb ed="X" n="0771b21"/><lb ed="R040" n="0281a03"/>轉轉層翻。一團圓義。</p><p xml:id="pX25p0771b2109" cb:place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0771j03" n="0771j03"/>○盛釋云。<anchor xml:id="nkr_note_add_0771b2101" n="0771b2101"/><anchor xml:id="beg0771b2101" n="0771b2101"/>已<anchor xml:id="end0771b2101"/>上數段。無住降
<lb ed="X" n="0771b22"/><lb ed="R040" n="0281a04"/>心。是實相般若妙行。卽見如來。是實相般若眞體。
<lb ed="X" n="0771b23"/><lb ed="R040" n="0281a05"/>無法可得。是實相般若眞果。無法可說。是實相般
<lb ed="X" n="0771b24"/><lb ed="R040" n="0281a06"/>若妙敎。後此擴充小行俱歸大乘。使三乘同一解
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0771c" n="0771c"/>
<lb ed="X" n="0771c01"/><lb ed="R040" n="0281a07"/>脫也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0771c02"/><lb ed="R040" n="0281a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一相無相分第九</cb:mulu><head><anchor xml:id="nkr_note_orig_0771j04" n="0771j04"/>○一相無相分第九</head>
<lb ed="X" n="0771c03"/><lb ed="R040" n="0281a09"/><p xml:id="pX25p0771c0301">四果似有一相。而實無有。</p><p xml:id="pX25p0771c0311" cb:place="inline">○此言四果皆以無
<lb ed="X" n="0771c04"/><lb ed="R040" n="0281a10"/>爲法。</p><p xml:id="pX25p0771c0403" cb:place="inline">覺非曰。有法可得。有道可成。卽是有爲。
<lb ed="X" n="0771c05"/><lb ed="R040" n="0281a11"/>未免著相。四果雖淺深不同。而無爲則一。故曰
<lb ed="X" n="0771c06"/><lb ed="R040" n="0281a12"/>一相無相。</p><p xml:id="pX25p0771c0605" cb:place="inline">○此第九分。與下第十分。是歷徵一
<lb ed="X" n="0771c07"/><lb ed="R040" n="0281a13"/>切聖賢證修處。皆不可取說。以證佛法卽非佛
<lb ed="X" n="0771c08"/><lb ed="R040" n="0281a14"/>法之意。全要看如來鉗錘妙密。空生解悟深微
<lb ed="X" n="0771c09"/><lb ed="R040" n="0281a15"/>處。</p>
<lb ed="X" n="0771c10"/><lb ed="R040" n="0281a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0771c1001"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0771j05" n="0771j05"/>須菩提於意云何。須陀洹<note place="inline">人名。乃梵語華言入流</note>能作是念。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0771c11"/><lb ed="R040" n="0281a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0771c1101">指下得果之念。能字。各本俱未及解。疑指證果時
<lb ed="X" n="0771c12"/><lb ed="R040" n="0281a18"/>說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0771c13"/><lb ed="R040" n="0281b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0771c1301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0771j06" n="0771j06"/>我得須陀洹果不。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0771c14"/><lb ed="R040" n="0281b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0771c1401">佛氏有因有果。能修是因。卽得是果。如種桃得桃。
<lb ed="X" n="0771c15"/><lb ed="R040" n="0281b03"/>種李得李。我指四果之人。念我得果與否也。</p><p xml:id="pX25p0771c1518" cb:place="inline">○盛
<lb ed="X" n="0771c16"/><lb ed="R040" n="0281b04"/>釋。此承上不可取不可說來。作第三番探驗。上言
<lb ed="X" n="0771c17"/><lb ed="R040" n="0281b05"/>無爲法不可取。恐聲聞各取自果。而須菩提正四
<lb ed="X" n="0771c18"/><lb ed="R040" n="0281b06"/>果中人。故問以得果之人。作念我<anchor xml:id="nkr_note_add_0771c1801" n="0771c1801"/><anchor xml:id="beg0771c1801" n="0771c1801"/>已<anchor xml:id="end0771c1801"/>得果不。尊者
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0772a" n="0772a"/>
<lb ed="X" n="0772a01"/><lb ed="R040" n="0281b07"/>一一辨論。言所得之實。卽言無念之故。末復以<anchor xml:id="nkr_note_add_0772a0101" n="0772a0101"/><anchor xml:id="beg0772a0101" n="0772a0101"/>己<anchor xml:id="end0772a0101"/>
<lb ed="X" n="0772a02"/><lb ed="R040" n="0281b08"/>之無念無行。切爲證明之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0772a03"/><lb ed="R040" n="0281b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0772a0301">○須菩提言不也。世尊。<note place="inline">謂證果人不作是念</note>何以故。<note place="inline">何故不作</note>須陀
<lb ed="X" n="0772a04"/><lb ed="R040" n="0281b10"/>洹名爲入流。而無所入。<note place="inline">無取着心</note>不入色聲香味觸法。是
<lb ed="X" n="0772a05"/><lb ed="R040" n="0281b11"/>名須陀洹。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0772a06"/><lb ed="R040" n="0281b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0772a0601">入流者。謂初入其門。能見道位。得預聖人之流也。
<lb ed="X" n="0772a07"/><lb ed="R040" n="0281b13"/>無所入者。不著入流之相也。但未能頓悟眞空。僅
<lb ed="X" n="0772a08"/><lb ed="R040" n="0281b14"/>能離粗重煩惱。不入六塵境界耳。名須陀洹。以是
<lb ed="X" n="0772a09"/><lb ed="R040" n="0281b15"/>之故。</p><p xml:id="pX25p0772a0903" cb:place="inline">此聲聞初果。自聲敎而悟者曰聲聞。能逆凡
<lb ed="X" n="0772a10"/><lb ed="R040" n="0281b16"/>流。故入聖流。</p><p xml:id="pX25p0772a1006" cb:place="inline">○此言初果以無相證。此果<anchor xml:id="nkr_note_add_0772a1001" n="0772a1001"/><anchor xml:id="beg0772a1001" n="0772a1001"/>已<anchor xml:id="end0772a1001"/>斷見
<lb ed="X" n="0772a11"/><lb ed="R040" n="0281b17"/>惑。離四趣生。然未能捨離塵境。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0772a12"/><lb ed="R040" n="0281b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0772a1201"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0772j01" n="0772j01"/>○須菩提於意云何。斯陀含<note place="inline">華言一來</note>能作是念。我得斯
<lb ed="X" n="0772a13"/><lb ed="R040" n="0282a01"/>陀含果不。</p><p xml:id="pX25p0772a1305" cb:place="inline">○須菩提言不也。世尊。何以故。斯陀含名
<lb ed="X" n="0772a14"/><lb ed="R040" n="0282a02"/>一往來。而實無往來。是名斯陀含。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0772a15"/><lb ed="R040" n="0282a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0772a1501">一往來者。謂一往天上。一生人間。便得涅槃。</p><p xml:id="pX25p0772a1518" cb:place="inline">六祖
<lb ed="X" n="0772a16"/><lb ed="R040" n="0282a04"/>云。前念起妄。後念卽止。前念有著。後念卽離。目覩
<lb ed="X" n="0772a17"/><lb ed="R040" n="0282a05"/>諸境。此心還有一生一滅。無第二生滅。故言一往
<lb ed="X" n="0772a18"/><lb ed="R040" n="0282a06"/>來。然<anchor xml:id="nkr_note_add_0772a1801" n="0772a1801"/><anchor xml:id="beg0772a1801" n="0772a1801"/>已<anchor xml:id="end0772a1801"/>悟眞空。究竟能出離生死。不受輪轉。實無
<lb ed="X" n="0772a19"/><lb ed="R040" n="0282a07"/>往來之相也。名斯陀含以是之故。</p><p xml:id="pX25p0772a1914" cb:place="inline">此聲聞第二果。
<lb ed="X" n="0772a20"/><lb ed="R040" n="0282a08"/>比入流又高一級。</p><p xml:id="pX25p0772a2008" cb:place="inline">○此言二果以無相證。此果人
<lb ed="X" n="0772a21"/><lb ed="R040" n="0282a09"/>於欲界九品修惑。前六品盡。後三品未斷。故雖往
<lb ed="X" n="0772a22"/><lb ed="R040" n="0282a10"/>上界。仍來欲界受生。惟能斷盡餘惑。始無往來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0772a23"/><lb ed="R040" n="0282a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0772a2301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0772j02" n="0772j02"/>○須菩提於意云何。阿那含<note place="inline">華言不來亦名出欲</note>能作是念。我
<lb ed="X" n="0772a24"/><lb ed="R040" n="0282a12"/>得阿那含果不。</p><p xml:id="pX25p0772a2407" cb:place="inline">○須菩提言不也。世尊。何以故。阿那
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0772b" n="0772b"/>
<lb ed="X" n="0772b01"/><lb ed="R040" n="0282a13"/>含名爲不來。而實無不來。是故名阿那含。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0772b02"/><lb ed="R040" n="0282a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0772b0201">不來者。人間報謝。直生四禪天上更不還來欲界
<lb ed="X" n="0772b03"/><lb ed="R040" n="0282a15"/>受生。實無不來者。本性淸淨光明。眞空無我。不見
<lb ed="X" n="0772b04"/><lb ed="R040" n="0282a16"/>可欲。本無欲界。故實無不來也。名阿那含。以是之
<lb ed="X" n="0772b05"/><lb ed="R040" n="0282a17"/>故。</p><p xml:id="pX25p0772b0502" cb:place="inline">此聲聞第三果。比尙有往來。又高一級。</p><p xml:id="pX25p0772b0517" cb:place="inline">○此明
<lb ed="X" n="0772b06"/><lb ed="R040" n="0282a18"/>三果以無相證。此果斷欲界九品修惑淨盡。故直
<lb ed="X" n="0772b07"/><lb ed="R040" n="0282b01"/>往天宮。不來欲界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0772b08"/><lb ed="R040" n="0282b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0772b0801">○須菩提於意云何。阿羅漢。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0772b09"/><lb ed="R040" n="0282b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0772b0901">華言無生。謂諸漏<anchor xml:id="nkr_note_add_0772b0901" n="0772b0901"/><anchor xml:id="beg0772b0901" n="0772b0901"/>已<anchor xml:id="end0772b0901"/>盡。無復煩惱。更不於三界內
<lb ed="X" n="0772b10"/><lb ed="R040" n="0282b04"/>受生。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0772j03" n="0772j03"/>亦云無學。究竟眞理。無法可學也。</p><p xml:id="pX25p0772b1019" cb:place="inline">集解。阿
<lb ed="X" n="0772b11"/><lb ed="R040" n="0282b05"/>羅漢。具無煩惱。不受生。應供養三義。謂三界見思
<lb ed="X" n="0772b12"/><lb ed="R040" n="0282b06"/>煩惱盡。不受後世所有之身。應受人天廣大供養。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0772b13"/><lb ed="R040" n="0282b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0772b1301">能作是念。我得阿羅漢道不。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0772b14"/><lb ed="R040" n="0282b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0772b1401">阿羅漢得無相之理。人法俱空。<anchor xml:id="nkr_note_add_0772b1401" n="0772b1401"/><anchor xml:id="beg0772b1401" n="0772b1401"/>已<anchor xml:id="end0772b1401"/>證涅槃。聲聞之
<lb ed="X" n="0772b15"/><lb ed="R040" n="0282b09"/>道。至此圓滿而至極。故不名果而名道。</p><p xml:id="pX25p0772b1516" cb:place="inline">正解云。
<lb ed="X" n="0772b16"/><lb ed="R040" n="0282b10"/>前三段言果。猶華之結果。有功夫成實義。阿羅漢
<lb ed="X" n="0772b17"/><lb ed="R040" n="0282b11"/>言道。至此徹悟。有於理得證義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0772b18"/><lb ed="R040" n="0282b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0772b1801"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0772j04" n="0772j04"/>○須菩提言不也。世尊。何以故。實無有法。名阿羅漢。
<lb ed="X" n="0772b19"/><lb ed="R040" n="0282b13"/>世尊。若阿羅漢作是念。我得阿羅漢道。卽爲著我人
<lb ed="X" n="0772b20"/><lb ed="R040" n="0282b14"/>衆生壽者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0772b21"/><lb ed="R040" n="0282b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0772b2101">李文會曰。實無有法者。謂無煩惱可斷。無貪嗔可
<lb ed="X" n="0772b22"/><lb ed="R040" n="0282b16"/>離。情無逆順。境智俱忘。無絲毫之法可取。斯名之
<lb ed="X" n="0772b23"/><lb ed="R040" n="0282b17"/>爲阿羅漢也。若作念謂我得阿羅漢道。卽著四相。
<lb ed="X" n="0772b24"/><lb ed="R040" n="0282b18"/>與阿羅漢地位隔。何以稱阿羅漢耶。</p><p xml:id="pX25p0772b2415" cb:place="inline">經貫云。實
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0772c" n="0772c"/>
<lb ed="X" n="0772c01"/><lb ed="R040" n="0283a01"/>無有法。塵心淨盡。無法可學也。學到無法可學。方
<lb ed="X" n="0772c02"/><lb ed="R040" n="0283a02"/>得阿羅漢道。若作是念。我得其道。卽無異著四相。
<lb ed="X" n="0772c03"/><lb ed="R040" n="0283a03"/>降伏之且不暇。豈能無法可學乎。</p><p xml:id="pX25p0772c0314" cb:place="inline">○此明四果以
<lb ed="X" n="0772c04"/><lb ed="R040" n="0283a04"/>無相證。此果斷三界見思煩惱俱盡。</p><p xml:id="pX25p0772c0415" cb:place="inline">○四果人俱
<lb ed="X" n="0772c05"/><lb ed="R040" n="0283a05"/>無得果之心。可見聖賢皆以無爲法全不住相矣。
<lb ed="X" n="0772c06"/><lb ed="R040" n="0283a06"/>但四果只是了一身。不度衆生。佛門謂之小乘。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0772c07"/><lb ed="R040" n="0283a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0772c0701"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0772j05" n="0772j05"/>世尊。佛說我得無諍三昧人中最爲第一。是第一離
<lb ed="X" n="0772c08"/><lb ed="R040" n="0283a08"/>欲阿羅漢。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0772c09"/><lb ed="R040" n="0283a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0772c0901">諍者。爭也。塵念欲行。道念欲遣。猶如水火不相和
<lb ed="X" n="0772c10"/><lb ed="R040" n="0283a10"/>合。兩念相爭也。無諍。則理欲俱忘。一念不起。是爲
<lb ed="X" n="0772c11"/><lb ed="R040" n="0283a11"/>三昧。</p><p xml:id="pX25p0772c1103" cb:place="inline">疏云。無諍者。離智惑二障也。離惑。則不著
<lb ed="X" n="0772c12"/><lb ed="R040" n="0283a12"/>有相。離智。則不著無相。一念不生。諸法無諍。又心
<lb ed="X" n="0772c13"/><lb ed="R040" n="0283a13"/>無生滅去來。惟有本覺常照。故名無諍三昧。</p><p xml:id="pX25p0772c1318" cb:place="inline">廣
<lb ed="X" n="0772c14"/><lb ed="R040" n="0283a14"/>錄云。三昧。此云正定。心無生滅是也。亦云正受。心
<lb ed="X" n="0772c15"/><lb ed="R040" n="0283a15"/>不受一法是也。亦云正見。又云正覺。遠離九十五
<lb ed="X" n="0772c16"/><lb ed="R040" n="0283a16"/>種邪見是也。</p><p xml:id="pX25p0772c1606" cb:place="inline">按四義當以定爲主。見乃定之見。
<lb ed="X" n="0772c17"/><lb ed="R040" n="0283a17"/>覺亦定之覺。受亦定之受也。</p><p xml:id="pX25p0772c1712" cb:place="inline">剩閒曰。卽是本來
<lb ed="X" n="0772c18"/><lb ed="R040" n="0283a18"/>靜覺心。經中不取於相。如如不動。卽三昧正定之
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0773a" n="0773a"/>
<lb ed="X" n="0773a01"/><lb ed="R040" n="0283b01"/>註脚也。</p><p xml:id="pX25p0773a0104" cb:place="inline">人中。謂弟子之中。離欲者。斷盡見思影子。
<lb ed="X" n="0773a02"/><lb ed="R040" n="0283b02"/>幷不作一證心。卽無得無說之眞旨也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0773a03"/><lb ed="R040" n="0283b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0773a0301">世尊。我不作是念。我是離欲阿羅漢。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0773a04"/><lb ed="R040" n="0283b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0773a0401">我却不作是念。謂我是離欲阿羅漢。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0773a05"/><lb ed="R040" n="0283b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0773a0501">世尊。我若作是念。我得阿羅漢道。世尊則<note place="inline">一作卽</note>不說
<lb ed="X" n="0773a06"/><lb ed="R040" n="0283b06"/>須菩提是樂阿蘭那行者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0773a07"/><lb ed="R040" n="0283b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0773a0701">阿蘭那。華言寂靜。亦云無事。</p><p xml:id="pX25p0773a0712" cb:place="inline">顏丙曰。阿蘭那行
<lb ed="X" n="0773a08"/><lb ed="R040" n="0283b08"/>者。謂無我人行也。卽是淸淨行。外不見所行之法。
<lb ed="X" n="0773a09"/><lb ed="R040" n="0283b09"/>內不見能行之心。是行而不以爲行也。行者。作修
<lb ed="X" n="0773a10"/><lb ed="R040" n="0283b10"/>行人看。言我若以離欲之想自存。則佛於諸弟子
<lb ed="X" n="0773a11"/><lb ed="R040" n="0283b11"/>中。不應以我爲好樂阿蘭那行者矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0773a12"/><lb ed="R040" n="0283b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0773a1201"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0773j01" n="0773j01"/>以須菩提實無所行<note place="inline">不著行相</note>。而名須菩提是樂阿蘭那
<lb ed="X" n="0773a13"/><lb ed="R040" n="0283b13"/>行<note place="interlinear">作一句讀</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0773a14"/><lb ed="R040" n="0283b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0773a1401">實無所行者。本性空寂。雖隨緣赴感。而實無所行
<lb ed="X" n="0773a15"/><lb ed="R040" n="0283b15"/>也。無得阿羅漢道心。故行而不以爲行。此之謂眞
<lb ed="X" n="0773a16"/><lb ed="R040" n="0283b16"/>行。所以名樂阿蘭那行。</p><p xml:id="pX25p0773a1610" cb:place="inline">○此明辟支佛以無相證。</p>
<lb ed="X" n="0773a17"/><lb ed="R040" n="0283b17"/><p xml:id="pX25p0773a1701">集解云。此節蒙上第四果須菩提自述其所造。
<lb ed="X" n="0773a18"/><lb ed="R040" n="0283b18"/>以證無爲法也。四果證處。皆無法可取。可悟佛法
<lb ed="X" n="0773a19"/><lb ed="R040" n="0284a01"/>卽非佛法矣。</p>
<lb ed="X" n="0773a20"/><lb ed="R040" n="0284a02"/><p xml:id="pX25p0773a2001">△上文說無爲不可取。不可說。則修行當以無念
<lb ed="X" n="0773a21"/><lb ed="R040" n="0284a03"/>爲宗。無著爲用。佛恐諸菩薩求佛果心急。則有所
<lb ed="X" n="0773a22"/><lb ed="R040" n="0284a04"/>得心難忘。故擧四果以設問。</p><p xml:id="pX25p0773a2212" cb:place="inline">決疑云。此示無住
<lb ed="X" n="0773a23"/><lb ed="R040" n="0284a05"/>眞宗也。佛言法非可取。佛不可求。恐聞者進退無
<lb ed="X" n="0773a24"/><lb ed="R040" n="0284a06"/>據故。以四果逆徵之。俱從賢聖無爲中差別來。及
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0773b" n="0773b"/>
<lb ed="X" n="0773b01"/><lb ed="R040" n="0284a07"/>須菩提詳言三果。復自爲證明。了無執著。則四果
<lb ed="X" n="0773b02"/><lb ed="R040" n="0284a08"/>皆無住處。足見如來菩提。必無可住之理矣。</p><p xml:id="pX25p0773b0218" cb:place="inline">○徐
<lb ed="X" n="0773b03"/><lb ed="R040" n="0284a09"/>士英曰。佛說四果。自有等級。第一云不入色聲香
<lb ed="X" n="0773b04"/><lb ed="R040" n="0284a10"/>味觸法。是知欲境當避。如初生果。第二云一往來。
<lb ed="X" n="0773b05"/><lb ed="R040" n="0284a11"/>是蹈欲境不再。如方碩果。第三云不來。是去欲如
<lb ed="X" n="0773b06"/><lb ed="R040" n="0284a12"/>遺。如<anchor xml:id="nkr_note_add_0773b0601" n="0773b0601"/><anchor xml:id="beg0773b0601" n="0773b0601"/>已<anchor xml:id="end0773b0601"/>熟果。第四云離欲。是無欲可除。如旣收果。
<lb ed="X" n="0773b07"/><lb ed="R040" n="0284a13"/>宋儒謂釋氏有上達而無下學。觀此亦是下學上
<lb ed="X" n="0773b08"/><lb ed="R040" n="0284a14"/>達處。</p><p xml:id="pX25p0773b0803" cb:place="inline">王眞如曰。此是漸敎如此。若是無上菩提。
<lb ed="X" n="0773b09"/><lb ed="R040" n="0284a15"/>頓悟眞空。卽此金剛般若波羅蜜。超入佛地矣。又
<lb ed="X" n="0773b10"/><lb ed="R040" n="0284a16"/>何四果之足云。</p><p xml:id="pX25p0773b1007" cb:place="inline">剩閒曰。今生頓超佛地。必從前
<lb ed="X" n="0773b11"/><lb ed="R040" n="0284a17"/>生漸修中來。若是白地凡夫。豈能頓悟。故經以大
<lb ed="X" n="0773b12"/><lb ed="R040" n="0284a18"/>乘爲宗。兼說二乘。正見頓之不可無漸。而漸之不
<lb ed="X" n="0773b13"/><lb ed="R040" n="0284b01"/>可自畫於頓也。</p><p xml:id="pX25p0773b1307" cb:place="inline">宋徵輿曰。果可證。無可得。道可
<lb ed="X" n="0773b14"/><lb ed="R040" n="0284b02"/>成。亦無可得。無得之得。其庶幾乎。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0773b15"/><lb ed="R040" n="0284b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">莊嚴淨土分第十</cb:mulu><head><anchor xml:id="nkr_note_orig_0773j02" n="0773j02"/>○莊嚴淨土分第十</head>
<lb ed="X" n="0773b16"/><lb ed="R040" n="0284b04"/><p xml:id="pX25p0773b1601">非外面修飾之莊嚴。乃心地淸淨之莊嚴。故謂
<lb ed="X" n="0773b17"/><lb ed="R040" n="0284b05"/>莊嚴淨土。</p><p xml:id="pX25p0773b1705" cb:place="inline">○此言佛菩薩皆以無爲法。而爲無
<lb ed="X" n="0773b18"/><lb ed="R040" n="0284b06"/>意<anchor xml:id="nkr_note_add_0773b1801" n="0773b1801"/><anchor xml:id="beg0773b1801" n="0773b1801"/>已<anchor xml:id="end0773b1801"/>完。是佛亦以無相證。</p><p xml:id="pX25p0773b1811" cb:place="inline">○覺非曰。自性本來
<lb ed="X" n="0773b19"/><lb ed="R040" n="0284b07"/>淸淨。無假莊嚴。但莊嚴亦不在莊嚴上。淨心乃
<lb ed="X" n="0773b20"/><lb ed="R040" n="0284b08"/>所以莊嚴也。</p><p xml:id="pX25p0773b2006" cb:place="inline">○此分是證明佛菩薩之授記。嚴
<lb ed="X" n="0773b21"/><lb ed="R040" n="0284b09"/>土。不可取說。結勸諸菩薩無住生心。因發喩以
<lb ed="X" n="0773b22"/><lb ed="R040" n="0284b10"/>明無相身之大。而空生深解也。</p>
<lb ed="X" n="0773b23"/><lb ed="R040" n="0284b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0773b2301">佛吿須菩提。於意云何。如來<note place="inline">釋迦自稱</note>昔在然燈佛所。於
<lb ed="X" n="0773b24"/><lb ed="R040" n="0284b12"/>法有所得不。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0773c" n="0773c"/>
<lb ed="X" n="0773c01"/><lb ed="R040" n="0284b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0773c0101">上言聲聞不作得念果。蓋就證果時言也。若在因
<lb ed="X" n="0773c02"/><lb ed="R040" n="0284b14"/>地修行。師資授受。必須有箇契合證據處。豈可亦
<lb ed="X" n="0773c03"/><lb ed="R040" n="0284b15"/>言無取耶。所以佛將自<anchor xml:id="nkr_note_add_0773c0301" n="0773c0301"/><anchor xml:id="beg0773c0301" n="0773c0301"/>己<anchor xml:id="end0773c0301"/>因地中事問之。若道有
<lb ed="X" n="0773c04"/><lb ed="R040" n="0284b16"/>所得。得個甚麼。若道無所得。因何授記。</p><p xml:id="pX25p0773c0416" cb:place="inline">然燈佛。卽
<lb ed="X" n="0773c05"/><lb ed="R040" n="0284b17"/>定光佛。是釋迦佛授記之師。佛生時。有光於眼耳
<lb ed="X" n="0773c06"/><lb ed="R040" n="0284b18"/>口鼻百孔中放出。如燈之明。故號然燈。此問全欲
<lb ed="X" n="0773c07"/><lb ed="R040" n="0285a01"/>空一得字。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0773c08"/><lb ed="R040" n="0285a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0773c0801"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0773j03" n="0773j03"/>○不也。世尊。如來在然燈佛所。於法實無所得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0773c09"/><lb ed="R040" n="0285a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0773c0901">大圓曰。尊者答云實無所得。卽自果中實無有法
<lb ed="X" n="0773c10"/><lb ed="R040" n="0285a04"/>之理也。蓋謂成佛由本心覺悟。雖然燈有說。釋迦
<lb ed="X" n="0773c11"/><lb ed="R040" n="0285a05"/>有聞。然語言從緣。無自性體。非智證法。如來當日。
<lb ed="X" n="0773c12"/><lb ed="R040" n="0285a06"/>惟以自無分別。智證自無差別。理智與理冥。神與
<lb ed="X" n="0773c13"/><lb ed="R040" n="0285a07"/>境會。豈有所取所說耶。不過印契此心而<anchor xml:id="nkr_note_add_0773c1301" n="0773c1301"/><anchor xml:id="beg0773c1301" n="0773c1301"/>已<anchor xml:id="end0773c1301"/>。</p><p xml:id="pX25p0773c1318" cb:place="inline">如
<lb ed="X" n="0773c14"/><lb ed="R040" n="0285a08"/>如曰。昔在然燈佛所。其時尙未作佛。似不能不依
<lb ed="X" n="0773c15"/><lb ed="R040" n="0285a09"/>法修行。於法難言無得。不知如來修幻之時。卽離
<lb ed="X" n="0773c16"/><lb ed="R040" n="0285a10"/>法幻。豈待證果。方照蘊空。於法無得。不是屛除一
<lb ed="X" n="0773c17"/><lb ed="R040" n="0285a11"/>切。乃無法相。亦無非法相也。實字。與上文實字相
<lb ed="X" n="0773c18"/><lb ed="R040" n="0285a12"/>應。無得。原是實相。不屬斷滅。</p><p xml:id="pX25p0773c1812" cb:place="inline">○此第四番探驗。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0774a" n="0774a"/>
<lb ed="X" n="0774a01"/><lb ed="R040" n="0285a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0774a0101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0774j01" n="0774j01"/>○須菩提於意云何。菩薩莊嚴佛土不。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0774a02"/><lb ed="R040" n="0285a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0774a0201">菩提受記。不可取說。固矣。如來爲菩薩時。修六度
<lb ed="X" n="0774a03"/><lb ed="R040" n="0285a15"/>萬行。莊嚴佛土否。</p><p xml:id="pX25p0774a0308" cb:place="inline">盛註。欲顯法性眞土。先擧相
<lb ed="X" n="0774a04"/><lb ed="R040" n="0285a16"/>土問之。莊嚴佛土。如金地寶林之類。凡造寺寫經。
<lb ed="X" n="0774a05"/><lb ed="R040" n="0285a17"/>布施供養。總是著相莊嚴也。</p><p xml:id="pX25p0774a0512" cb:place="inline">正解。莊嚴佛土。是
<lb ed="X" n="0774a06"/><lb ed="R040" n="0285a18"/>從境說。答亦從境答。談境正所以徵心。見心爲眞
<lb ed="X" n="0774a07"/><lb ed="R040" n="0285b01"/>實。境爲虗假。境本乎心。因心現境。故菩薩不事境
<lb ed="X" n="0774a08"/><lb ed="R040" n="0285b02"/>而事心也。</p><p xml:id="pX25p0774a0805" cb:place="inline">剩閒曰。修行度衆。必假淸淨佛土者。
<lb ed="X" n="0774a09"/><lb ed="R040" n="0285b03"/>心固可以現境。境亦可以攝心。此佛所以旣說心
<lb ed="X" n="0774a10"/><lb ed="R040" n="0285b04"/>宗第一義。而又說淨土第二義以度衆也。佛爲度
<lb ed="X" n="0774a11"/><lb ed="R040" n="0285b05"/>衆生而現土。菩薩爲度衆生而修現土因。修現土
<lb ed="X" n="0774a12"/><lb ed="R040" n="0285b06"/>因者。生淸淨心。兼修六度萬行也。經不言者。擧心
<lb ed="X" n="0774a13"/><lb ed="R040" n="0285b07"/>以該行也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0774a14"/><lb ed="R040" n="0285b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0774a1401">○不也。世尊。何以故。莊嚴佛土者。卽非莊嚴是名莊
<lb ed="X" n="0774a15"/><lb ed="R040" n="0285b09"/>嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0774a16"/><lb ed="R040" n="0285b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0774a1601">菩薩修六度萬行。佐揚佛化。非不莊嚴佛土。但不
<lb ed="X" n="0774a17"/><lb ed="R040" n="0285b11"/>取外相莊嚴。六度萬行。皆無爲法。淸淨行。不曾著
<lb ed="X" n="0774a18"/><lb ed="R040" n="0285b12"/>相佛土。用意莊嚴。佛土因佛而有。佛遷化而度亦
<lb ed="X" n="0774a19"/><lb ed="R040" n="0285b13"/>壞。則莊嚴非實有。一時虗名爲莊嚴耳。</p><p xml:id="pX25p0774a1916" cb:place="inline">盛釋。莊
<lb ed="X" n="0774a20"/><lb ed="R040" n="0285b14"/>嚴佛土。謂相土也。維摩經云。隨其心淨。則佛土淨。
<lb ed="X" n="0774a21"/><lb ed="R040" n="0285b15"/>乃性土也。尊者知自性佛土。本來具足。不假莊嚴。
<lb ed="X" n="0774a22"/><lb ed="R040" n="0285b16"/>故云卽非莊嚴。心常淸淨。無嚴而嚴也。又云是名
<lb ed="X" n="0774a23"/><lb ed="R040" n="0285b17"/>莊嚴。性空處。有不壞相。卽實相莊嚴也。下文佛以
<lb ed="X" n="0774a24"/><lb ed="R040" n="0285b18"/>淨心莊嚴示之。</p><p xml:id="pX25p0774a2407" cb:place="inline">○此言嚴土不可取。第五番探驗。
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0774b" n="0774b"/>
<lb ed="X" n="0774b01"/><lb ed="R040" n="0286a01"/>見得佛果無住。佛所住處。亦無爲住也。</p><p xml:id="pX25p0774b0116" cb:place="inline">廣錄。莊
<lb ed="X" n="0774b02"/><lb ed="R040" n="0286a02"/>嚴。以境言。莊。端正裝飾也。嚴。齊整謹飭也。以心言。
<lb ed="X" n="0774b03"/><lb ed="R040" n="0286a03"/>眞性不亂曰莊。邪妄不入曰嚴。佛土。以境言。謂佛
<lb ed="X" n="0774b04"/><lb ed="R040" n="0286a04"/>世界。以心言。指本來心地。謂之佛土者。佛心不失
<lb ed="X" n="0774b05"/><lb ed="R040" n="0286a05"/>本來。能全心地。猶儒家言道。歸之聖人耳。五行。土
<lb ed="X" n="0774b06"/><lb ed="R040" n="0286a06"/>居中央。出生萬物。心居中道。出生萬法。故以土喩
<lb ed="X" n="0774b07"/><lb ed="R040" n="0286a07"/>心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0774b08"/><lb ed="R040" n="0286a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0774b0801"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0774j02" n="0774j02"/>○是故須菩提。諸菩薩摩訶薩。應如是生淸淨心<note place="interlinear">點明問意</note>。不
<lb ed="X" n="0774b09"/><lb ed="R040" n="0286a09"/>應住色生心。不應住聲香味觸法生心。應無所住而
<lb ed="X" n="0774b10"/><lb ed="R040" n="0286a10"/>生其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0774b11"/><lb ed="R040" n="0286a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0774b1101">須菩提能領佛旨。佛於是順其詞。而語之。菩薩莊
<lb ed="X" n="0774b12"/><lb ed="R040" n="0286a12"/>嚴。旣不在外飾。則當內求於心。心本淸淨。知誘物
<lb ed="X" n="0774b13"/><lb ed="R040" n="0286a13"/>化。乃不淸淨。旣知佛法無所得。又知莊嚴非莊嚴。
<lb ed="X" n="0774b14"/><lb ed="R040" n="0286a14"/>此無取無著淸淨心也。諸學道菩薩。當如是湛然
<lb ed="X" n="0774b15"/><lb ed="R040" n="0286a15"/>常虗而不染。寂然常定而不淆。以生淸淨心。不當
<lb ed="X" n="0774b16"/><lb ed="R040" n="0286a16"/>住在色聲香味觸法上生心。一有所住。便爲六塵
<lb ed="X" n="0774b17"/><lb ed="R040" n="0286a17"/>所縛。妄念旋起。不能淸淨矣。須知淸淨心妙圓周
<lb ed="X" n="0774b18"/><lb ed="R040" n="0286a18"/>徧。不泥方所。本無所住也。當於無所住處而生其
<lb ed="X" n="0774b19"/><lb ed="R040" n="0286b01"/>心。斯眞莊嚴。斯眞淸淨。</p><p xml:id="pX25p0774b1910" cb:place="inline">盛釋。此世尊以淨心莊
<lb ed="X" n="0774b20"/><lb ed="R040" n="0286b02"/>嚴示之。乃第一番結勸。前以不住六塵。爲無相布
<lb ed="X" n="0774b21"/><lb ed="R040" n="0286b03"/>施。此以不住色等。爲淸淨心。爲無相莊嚴。總結歸
<lb ed="X" n="0774b22"/><lb ed="R040" n="0286b04"/>度生無生。及無住而住也。無住降心。是一經大旨。</p>
<lb ed="X" n="0774b23"/><lb ed="R040" n="0286b05"/><p xml:id="pX25p0774b2301">此心是正智。是眞心。但住著於境。則隱而不現。心
<lb ed="X" n="0774b24"/><lb ed="R040" n="0286b06"/>若不住。般若了然。生其心者。顯現本有眞心。非突
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0774c" n="0774c"/>
<lb ed="X" n="0774c01"/><lb ed="R040" n="0286b07"/>然生起也。</p><p xml:id="pX25p0774c0105" cb:place="inline">○如如曰。前言菩薩莊嚴。是標其功行。
<lb ed="X" n="0774c02"/><lb ed="R040" n="0286b08"/>此言諸菩薩。則護囑之人也。應如是生淸淨心。指
<lb ed="X" n="0774c03"/><lb ed="R040" n="0286b09"/>上無所得。及非莊嚴說。</p><p xml:id="pX25p0774c0310" cb:place="inline">前云生淨信。是一念之覺。
<lb ed="X" n="0774c04"/><lb ed="R040" n="0286b10"/>此淸淨心。是全體。六度萬行。總爲修此。淸淨是本
<lb ed="X" n="0774c05"/><lb ed="R040" n="0286b11"/>來地。卽究竟地。</p><p xml:id="pX25p0774c0507" cb:place="inline">前云不住色等布施。此云不住色
<lb ed="X" n="0774c06"/><lb ed="R040" n="0286b12"/>等生心。攝事歸心。言不住較細。</p><p xml:id="pX25p0774c0613" cb:place="inline">此生字。是生滅之
<lb ed="X" n="0774c07"/><lb ed="R040" n="0286b13"/>生。生其心之生。乃以不生不滅爲生。無生所以生
<lb ed="X" n="0774c08"/><lb ed="R040" n="0286b14"/>也。</p><p xml:id="pX25p0774c0802" cb:place="inline">不住。與初果之不入逈異。不入。止證離欲。故以
<lb ed="X" n="0774c09"/><lb ed="R040" n="0286b15"/>不來無生爲淨。不住則不離色等而無色等。故曰
<lb ed="X" n="0774c10"/><lb ed="R040" n="0286b16"/>如來。曰生心。以能來能生爲淨。</p><p xml:id="pX25p0774c1013" cb:place="inline">前云應無所住行
<lb ed="X" n="0774c11"/><lb ed="R040" n="0286b17"/>於布施。此云應無所住而生其心。幷不著行於布
<lb ed="X" n="0774c12"/><lb ed="R040" n="0286b18"/>施之相。淸淨之不<anchor xml:id="nkr_note_add_0774c1201" n="0774c1201"/><anchor xml:id="beg0774c1201" n="0774c1201"/>已<anchor xml:id="end0774c1201"/>處卽是生也。</p><p xml:id="pX25p0774c1214" cb:place="inline">所謂無降之降。
<lb ed="X" n="0774c13"/><lb ed="R040" n="0287a01"/>無伏之伏。千聖心法在此。所以六祖一聞此語。頓
<lb ed="X" n="0774c14"/><lb ed="R040" n="0287a02"/>悟如來。</p><p xml:id="pX25p0774c1404" cb:place="inline">○此兩節。明菩薩以無相證。</p><p xml:id="pX25p0774c1415" cb:place="inline">疏要云。菩
<lb ed="X" n="0774c15"/><lb ed="R040" n="0287a03"/>薩事業。不外得法嚴土。二者。上節言得菩提無相。
<lb ed="X" n="0774c16"/><lb ed="R040" n="0287a04"/>次節言度衆生無相。應如是下點明問意。無所住
<lb ed="X" n="0774c17"/><lb ed="R040" n="0287a05"/>句。全經大旨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0774c18"/><lb ed="R040" n="0287a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0774c1801"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0774j03" n="0774j03"/>須菩提。譬如有人身如<name role="" type="person">須彌山</name>王。於意云何。是身爲
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0775a" n="0775a"/>
<lb ed="X" n="0775a01"/><lb ed="R040" n="0287a07"/>大不。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775a02"/><lb ed="R040" n="0287a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0775a0201">盛釋。此擧受樂報身爲第六番探驗也。前言三十
<lb ed="X" n="0775a03"/><lb ed="R040" n="0287a09"/>二相。是化身之應現。若報身者實行所致。勝相難
<lb ed="X" n="0775a04"/><lb ed="R040" n="0287a10"/>忘。然使身相可住。縱勝須彌。仍據形量。世尊欲取
<lb ed="X" n="0775a05"/><lb ed="R040" n="0287a11"/>寔相。託大身以啓問。</p><p xml:id="pX25p0775a0509" cb:place="inline">正解。問意。佛法旣無爲無
<lb ed="X" n="0775a06"/><lb ed="R040" n="0287a12"/>取。所得報身。豈非有取。恐有此疑。故設喩爲問。</p><p xml:id="pX25p0775a0619" cb:place="inline">梵
<lb ed="X" n="0775a07"/><lb ed="R040" n="0287a13"/>語須彌。華言妙高。山之極大。故名山王。人身寧有
<lb ed="X" n="0775a08"/><lb ed="R040" n="0287a14"/>是大。不過假設其詞。如七寶滿三千大千之類。</p>
<lb ed="X" n="0775a09"/><lb ed="R040" n="0287a15"/><p xml:id="pX25p0775a0901">顏丙曰。報身。卽是色身。色身雖大如<name role="" type="person">須彌山</name>王。畢
<lb ed="X" n="0775a10"/><lb ed="R040" n="0287a16"/>竟非大。爲有生滅。佛說非身。纔是我之淸淨本心。
<lb ed="X" n="0775a11"/><lb ed="R040" n="0287a17"/>乃眞法身。法身充滿法界。是名大身也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775a12"/><lb ed="R040" n="0287a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0775a1201"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0775j01" n="0775j01"/>○須菩提言甚大。世尊。何以故。佛說非身。是名大身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775a13"/><lb ed="R040" n="0287b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0775a1301">正解。答言身如<name role="" type="person">須彌山</name>王。誠大矣。若以色相身言。
<lb ed="X" n="0775a14"/><lb ed="R040" n="0287b02"/>寧有是大。佛所說者。非色相之身。是乃名爲大身
<lb ed="X" n="0775a15"/><lb ed="R040" n="0287b03"/>也。</p><p xml:id="pX25p0775a1502" cb:place="inline">盛釋。須菩提見得從法起報。報卽法身。能見
<lb ed="X" n="0775a16"/><lb ed="R040" n="0287b04"/>非身之身。報身亦不可取。總以明無住眞心。徧滿
<lb ed="X" n="0775a17"/><lb ed="R040" n="0287b05"/>法界。不當住於身相。</p><p xml:id="pX25p0775a1709" cb:place="inline">廣錄。此示報身離六塵相。
<lb ed="X" n="0775a18"/><lb ed="R040" n="0287b06"/>法身離心緣相。心境皆空。以顯報身無住境。法身
<lb ed="X" n="0775a19"/><lb ed="R040" n="0287b07"/>無住心。是推明法報合一。</p><p xml:id="pX25p0775a1911" cb:place="inline">宋徵輿曰。法身充滿
<lb ed="X" n="0775a20"/><lb ed="R040" n="0287b08"/>法界。不可以大小論也。今佛以須彌爲問。是指報
<lb ed="X" n="0775a21"/><lb ed="R040" n="0287b09"/>身爲喩耳。報身爲喩。可以大小論。故答言甚大。又
<lb ed="X" n="0775a22"/><lb ed="R040" n="0287b10"/>恐人執取報身。故復言佛說非身是名大身。此直
<lb ed="X" n="0775a23"/><lb ed="R040" n="0287b11"/>指法身而言也。</p><p xml:id="pX25p0775a2307" cb:place="inline">經貫云。非身。謂法身。卽眞心本
<lb ed="X" n="0775a24"/><lb ed="R040" n="0287b12"/>性也。非身名大身者。蓋指眞心之無住。足以包大
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0775b" n="0775b"/>
<lb ed="X" n="0775b01"/><lb ed="R040" n="0287b13"/>虗藏沙界也。言至此。無住之義<anchor xml:id="nkr_note_add_0775b0101" n="0775b0101"/><anchor xml:id="beg0775b0101" n="0775b0101"/>已<anchor xml:id="end0775b0101"/>盡。人不求之淸
<lb ed="X" n="0775b02"/><lb ed="R040" n="0287b14"/>淨。而求有得。求莊嚴。得毋反小視其心乎。</p><p xml:id="pX25p0775b0217" cb:place="inline">圓旨
<lb ed="X" n="0775b03"/><lb ed="R040" n="0287b15"/>云。佛於無住顯眞心。空生卽於非身見大身。問答
<lb ed="X" n="0775b04"/><lb ed="R040" n="0287b16"/>至此。乃見身土皆空。心境雙絕。不言福德而福德
<lb ed="X" n="0775b05"/><lb ed="R040" n="0287b17"/>難量矣。下文遂較量福德。</p><p xml:id="pX25p0775b0511" cb:place="inline">○此節明佛以無相證。</p>
<lb ed="X" n="0775b06"/><lb ed="R040" n="0287b18"/><p xml:id="pX25p0775b0601">△此分及前分俱從離相。推至無取。而此更以受
<lb ed="X" n="0775b07"/><lb ed="R040" n="0288a01"/>記嚴土申之。中段點明問意。說出一生字。結勸諸
<lb ed="X" n="0775b08"/><lb ed="R040" n="0288a02"/>菩薩無住生心。淨心常生。法身圓滿。此常生之心。
<lb ed="X" n="0775b09"/><lb ed="R040" n="0288a03"/>豎深橫遍。無去無來。因發喩以明無相法身之大。
<lb ed="X" n="0775b10"/><lb ed="R040" n="0288a04"/>而空生深解也。</p><p xml:id="pX25p0775b1007" cb:place="inline">不曰心之生。而曰生其心者。此心
<lb ed="X" n="0775b11"/><lb ed="R040" n="0288a05"/>是正智。是顯現本有眞心。於無所住中生之。並非
<lb ed="X" n="0775b12"/><lb ed="R040" n="0288a06"/>落寂滅見。佛設大身之問。而尊者卽於非身悟大
<lb ed="X" n="0775b13"/><lb ed="R040" n="0288a07"/>身。益見身土皆空。心量之廓周無盡。</p><p xml:id="pX25p0775b1315" cb:place="inline">○蓮師云。上
<lb ed="X" n="0775b14"/><lb ed="R040" n="0288a08"/>言心。下言身者。非反說到身外也。身字。卽作心字
<lb ed="X" n="0775b15"/><lb ed="R040" n="0288a09"/>看。如來蓋欲廣須菩提之心。故以<name role="" type="person">須彌山</name>王之身
<lb ed="X" n="0775b16"/><lb ed="R040" n="0288a10"/>問之耳。</p><p xml:id="pX25p0775b1604" cb:place="inline">此段問答。言無所得。無有莊嚴。而至於心
<lb ed="X" n="0775b17"/><lb ed="R040" n="0288a11"/>無所住。則此心方爲廣大。託大身設問。此又是如
<lb ed="X" n="0775b18"/><lb ed="R040" n="0288a12"/>來開悟須菩提一則也。</p><p xml:id="pX25p0775b1810" cb:place="inline">自須陀洹起。直說到菩薩。
<lb ed="X" n="0775b19"/><lb ed="R040" n="0288a13"/>層層駁入。俱是須菩提善解處。言四果中人。卽答
<lb ed="X" n="0775b20"/><lb ed="R040" n="0288a14"/>以小乘之旨。言阿羅漢。卽答以無諍之旨。言佛。卽
<lb ed="X" n="0775b21"/><lb ed="R040" n="0288a15"/>答以無所得之旨。言菩薩。卽答以非莊嚴之旨。隨
<lb ed="X" n="0775b22"/><lb ed="R040" n="0288a16"/>問隨答。而中間須菩提自說佛名之一段。是須菩
<lb ed="X" n="0775b23"/><lb ed="R040" n="0288a17"/>提以身自證之意。佛又說然燈佛一段。是如來以
<lb ed="X" n="0775b24"/><lb ed="R040" n="0288a18"/>身證須菩提意。針針相對。絕不支離。當以此番問
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0775c" n="0775c"/>
<lb ed="X" n="0775c01"/><lb ed="R040" n="0288b01"/>答爲兩人本地風光。</p><p xml:id="pX25p0775c0109" cb:place="inline">○大圓曰。若不知非身是名
<lb ed="X" n="0775c02"/><lb ed="R040" n="0288b02"/>大身。則諸相非相。渾身墮在非法相裏。何處有出
<lb ed="X" n="0775c03"/><lb ed="R040" n="0288b03"/>身之路。若不知大身卽是非身。則一切賢聖。終身
<lb ed="X" n="0775c04"/><lb ed="R040" n="0288b04"/>落在差別路上。何日見全身之現哉。到這裏方知
<lb ed="X" n="0775c05"/><lb ed="R040" n="0288b05"/>無爲法三字。未足以名此經。不得不問此經之名
<lb ed="X" n="0775c06"/><lb ed="R040" n="0288b06"/>矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0775c07"/><lb ed="R040" n="0288b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無爲福勝分第十一</cb:mulu><head><anchor xml:id="nkr_note_orig_0775j02" n="0775j02"/>○無爲福勝分第十一</head>
<lb ed="X" n="0775c08"/><lb ed="R040" n="0288b08"/><p xml:id="pX25p0775c0801">無爲。法也。持經功德。人<anchor xml:id="nkr_note_add_0775c0801" n="0775c0801"/><anchor xml:id="beg0775c0801" n="0775c0801"/>己<anchor xml:id="end0775c0801"/>俱利。無爲之福。勝於
<lb ed="X" n="0775c09"/><lb ed="R040" n="0288b09"/>寶施。</p><p xml:id="pX25p0775c0903" cb:place="inline">○覺非曰。前以四果無念。釋迦無得。申明
<lb ed="X" n="0775c10"/><lb ed="R040" n="0288b10"/>一切賢聖。皆此無爲法。恐人信持不及。故又較
<lb ed="X" n="0775c11"/><lb ed="R040" n="0288b11"/>量福德。</p>
<lb ed="X" n="0775c12"/><lb ed="R040" n="0288b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0775c1201"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0775j03" n="0775j03"/>須菩提。如恒河中所有沙數。如是沙等恒河。於意云
<lb ed="X" n="0775c13"/><lb ed="R040" n="0288b13"/>何。是諸恒河沙。寧爲多不。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775c14"/><lb ed="R040" n="0288b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0775c1401">恒河。西土天竺之河。從阿耨池東流出。周迴四十
<lb ed="X" n="0775c15"/><lb ed="R040" n="0288b15"/>里。沙細如麵。佛多在此說法。故取爲喩。弟子所習
<lb ed="X" n="0775c16"/><lb ed="R040" n="0288b16"/>見。使易曉耳。其中沙數無量。沙等恒河。是倒裝文
<lb ed="X" n="0775c17"/><lb ed="R040" n="0288b17"/>法。謂恒河如沙之多也。是諸恒河。其中之沙。寧爲
<lb ed="X" n="0775c18"/><lb ed="R040" n="0288b18"/>多否。亦是假設之喩。不過言數之極多。以喩世界
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0776a" n="0776a"/>
<lb ed="X" n="0776a01"/><lb ed="R040" n="0289a01"/>之極大耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776a02"/><lb ed="R040" n="0289a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0776a0201">○須菩提言。甚多。世尊。但諸恒河。尙多無數。何況其
<lb ed="X" n="0776a03"/><lb ed="R040" n="0289a03"/>沙。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776a04"/><lb ed="R040" n="0289a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0776a0401">如恒河中所有沙數。是一沙卽爲一恒河。是諸河
<lb ed="X" n="0776a05"/><lb ed="R040" n="0289a05"/>中。又各有其沙。河尙無數。何況其中之沙也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776a06"/><lb ed="R040" n="0289a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0776a0601">○須菩提。我今實言吿汝。若有善男子善女人以七
<lb ed="X" n="0776a07"/><lb ed="R040" n="0289a07"/>寶滿爾所恒河沙數三千大千世界。以用布施。得福
<lb ed="X" n="0776a08"/><lb ed="R040" n="0289a08"/>多不。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776a09"/><lb ed="R040" n="0289a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0776a0901">前只說三千大千世界之寶施。此增言恒河沙數。
<lb ed="X" n="0776a10"/><lb ed="R040" n="0289a10"/>總見布施之極多耳。</p><p xml:id="pX25p0776a1009" cb:place="inline">正解云。前<anchor xml:id="nkr_note_add_0776a1001" n="0776a1001"/><anchor xml:id="beg0776a1001" n="0776a1001"/>已<anchor xml:id="end0776a1001"/>有一番較量。
<lb ed="X" n="0776a11"/><lb ed="R040" n="0289a11"/>然未說四果無心。釋迦無得。佛土不嚴而嚴。佛身
<lb ed="X" n="0776a12"/><lb ed="R040" n="0289a12"/>無取而取。猶未是般若極則。今斯義旣明。法理兼
<lb ed="X" n="0776a13"/><lb ed="R040" n="0289a13"/>深。由是復取甚多之福以較量之。使受持者益知
<lb ed="X" n="0776a14"/><lb ed="R040" n="0289a14"/>所趨向也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776a15"/><lb ed="R040" n="0289a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0776a1501"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0776j01" n="0776j01"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0776j01" n="0776j01"/>○須菩提言。甚多。世尊。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776a16"/><lb ed="R040" n="0289a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0776a1601">謂如此布施。得福豈有不多之理。但不知世尊以
<lb ed="X" n="0776a17"/><lb ed="R040" n="0289a17"/>爲何如耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776a18"/><lb ed="R040" n="0289a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0776a1801">○佛吿須菩提。若善男子善女人。於此經中。乃至受
<lb ed="X" n="0776a19"/><lb ed="R040" n="0289b01"/>持四句偈等爲他人說。而此福德。勝前福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776a20"/><lb ed="R040" n="0289b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0776a2001">七寶布施。亦是難事。而持說尤爲福勝者。布施總
<lb ed="X" n="0776a21"/><lb ed="R040" n="0289b03"/>屬有爲。福德雖多。終有窮盡。不如受持經偈。輾轉
<lb ed="X" n="0776a22"/><lb ed="R040" n="0289b04"/>敎人。皆得入佛知見。彼此利益。成無上道。脫離輪
<lb ed="X" n="0776a23"/><lb ed="R040" n="0289b05"/>迴。永超生死。此法施福德。歷劫常存。故勝河沙布
<lb ed="X" n="0776a24"/><lb ed="R040" n="0289b06"/>施也。</p><p xml:id="pX25p0776a2403" cb:place="inline">大圓曰。七寶。乃世間之寶。難以比佛法出
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0776b" n="0776b"/>
<lb ed="X" n="0776b01"/><lb ed="R040" n="0289b07"/>世之至寶。恒河中所有沙。不若此經中出生佛法
<lb ed="X" n="0776b02"/><lb ed="R040" n="0289b08"/>之多。如是沙等恒河。不如此經佛法中。各各具非
<lb ed="X" n="0776b03"/><lb ed="R040" n="0289b09"/>佛非法之無爲法身。是諸恒河所有沙數世界。又
<lb ed="X" n="0776b04"/><lb ed="R040" n="0289b10"/>不及非佛非法非身中。生出無量無邊諸佛法之
<lb ed="X" n="0776b05"/><lb ed="R040" n="0289b11"/>廣大。布施止得世福。受持則得性福。世福止及自
<lb ed="X" n="0776b06"/><lb ed="R040" n="0289b12"/>身福盡還墮。性福轉化衆生福普益多。豈可同日
<lb ed="X" n="0776b07"/><lb ed="R040" n="0289b13"/>而語哉。</p>
<lb ed="X" n="0776b08"/><lb ed="R040" n="0289b14"/><p xml:id="pX25p0776b0801">△此第二番較量。比八分較量。更深一層。蓋七分
<lb ed="X" n="0776b09"/><lb ed="R040" n="0289b15"/>以前。止說得淸淨法身。八分卽以福德較量。因言
<lb ed="X" n="0776b10"/><lb ed="R040" n="0289b16"/>佛法皆從此經出。</p><p xml:id="pX25p0776b1008" cb:place="inline">八分以下。歷擧聲聞菩薩。俱從
<lb ed="X" n="0776b11"/><lb ed="R040" n="0289b17"/>無爲法中。現出許多差別。究竟歸於無爲。然後結
<lb ed="X" n="0776b12"/><lb ed="R040" n="0289b18"/>勸諸菩薩。無住生心。而託大身作喩以驗之。則淸
<lb ed="X" n="0776b13"/><lb ed="R040" n="0290a01"/>淨法身中之全體大用。一齊俱現矣。此較量功德。
<lb ed="X" n="0776b14"/><lb ed="R040" n="0290a02"/>所以一步深一步也。</p><p xml:id="pX25p0776b1409" cb:place="inline">如如居士曰。旣爲大身。福
<lb ed="X" n="0776b15"/><lb ed="R040" n="0290a03"/>德何量。故持說能獲勝福。然揀外以表內。名爲福
<lb ed="X" n="0776b16"/><lb ed="R040" n="0290a04"/>德性。本內以彰外。名爲大身。不是兩義。如何此福
<lb ed="X" n="0776b17"/><lb ed="R040" n="0290a05"/>德勝前福德。蓋前說法固極元妙。然有賢聖差別
<lb ed="X" n="0776b18"/><lb ed="R040" n="0290a06"/>之階。此則四果與菩薩。同歸無得。大小渾融。以經
<lb ed="X" n="0776b19"/><lb ed="R040" n="0290a07"/>義之轉圓。顯持說之殊勝。若所說心性。前後無淺
<lb ed="X" n="0776b20"/><lb ed="R040" n="0290a08"/>深也。</p><p xml:id="pX25p0776b2003" cb:place="inline">○又云。自須陀洹能作是念句至此。以大身
<lb ed="X" n="0776b21"/><lb ed="R040" n="0290a09"/>顯無相之殊勝也。統括其意。謂如來淸淨法身。原
<lb ed="X" n="0776b22"/><lb ed="R040" n="0290a10"/>無法可得。若不能總持一切法門。未足爲大。今以
<lb ed="X" n="0776b23"/><lb ed="R040" n="0290a11"/>佛之無得。蕩四果之無得。足引小乘爲大乘。以菩
<lb ed="X" n="0776b24"/><lb ed="R040" n="0290a12"/>薩之無得。印佛之無得足化大乘爲最上乘。法輪
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0776c" n="0776c"/>
<lb ed="X" n="0776c01"/><lb ed="R040" n="0290a13"/>所轉。點鐵成金。一身淸淨。多身淸淨。是名大身。其
<lb ed="X" n="0776c02"/><lb ed="R040" n="0290a14"/>爲福德。豈可思量。又何疑於持說者之獲福乎。無
<lb ed="X" n="0776c03"/><lb ed="R040" n="0290a15"/>相之殊勝又曉然矣。</p><p xml:id="pX25p0776c0309" cb:place="inline">宋徵輿曰。前分言非莊嚴
<lb ed="X" n="0776c04"/><lb ed="R040" n="0290a16"/>名莊嚴。非身名身。恐人撥置因果。故復申言福勝。
<lb ed="X" n="0776c05"/><lb ed="R040" n="0290a17"/>或以無遣有。或以有遣無。此爲以有遣無也。直至
<lb ed="X" n="0776c06"/><lb ed="R040" n="0290a18"/>無無可遣。庶乎無爲矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0776c07"/><lb ed="R040" n="0290b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">尊重正敎分第十二</cb:mulu><head><anchor xml:id="nkr_note_orig_0776j02" n="0776j02"/>○尊重正敎分第十二</head>
<lb ed="X" n="0776c08"/><lb ed="R040" n="0290b02"/><p xml:id="pX25p0776c0801">佛敎正大。受持者天人皆生敬重。</p><p xml:id="pX25p0776c0814" cb:place="inline">○極言正敎
<lb ed="X" n="0776c09"/><lb ed="R040" n="0290b03"/>尊重。以起經名。</p><p xml:id="pX25p0776c0907" cb:place="inline">正敎卽無爲法。佛以菩提法立
<lb ed="X" n="0776c10"/><lb ed="R040" n="0290b04"/>敎。皆是盡性至命之理。正大無邪之論。人能尊
<lb ed="X" n="0776c11"/><lb ed="R040" n="0290b05"/>崇而敬重之。明心見性。了悟眞空。爲受持正敎。
<lb ed="X" n="0776c12"/><lb ed="R040" n="0290b06"/>天人皆生敬重。</p><p xml:id="pX25p0776c1207" cb:place="inline">○大圓曰。此分是申明此經功
<lb ed="X" n="0776c13"/><lb ed="R040" n="0290b07"/>德之所以勝。以足上十一分之義。初明處可敬。
<lb ed="X" n="0776c14"/><lb ed="R040" n="0290b08"/>二明人可尊。三明處有佛。總是申明福勝之所
<lb ed="X" n="0776c15"/><lb ed="R040" n="0290b09"/>以。</p>
<lb ed="X" n="0776c16"/><lb ed="R040" n="0290b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0776c1601">復次須菩提。隨說是經。乃至四句偈等。當知此處一
<lb ed="X" n="0776c17"/><lb ed="R040" n="0290b11"/>切世間天人阿修羅。皆應供養。如佛塔廟。何況有人
<lb ed="X" n="0776c18"/><lb ed="R040" n="0290b12"/>盡能受持讀誦。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0777a" n="0777a"/>
<lb ed="X" n="0777a01"/><lb ed="R040" n="0290b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0777a0101">如如居士曰。前兩言獲福。以受持與爲他人說並
<lb ed="X" n="0777a02"/><lb ed="R040" n="0290b14"/>提。恐學人徒逐章句。虗務福勝。而於第一義諦。未
<lb ed="X" n="0777a03"/><lb ed="R040" n="0290b15"/>能思<anchor xml:id="nkr_note_orig_0777001" n="0777001"/>維修習。則自<anchor xml:id="nkr_note_add_0777a0301" n="0777a0301"/><anchor xml:id="beg0777a0301" n="0777a0301"/>己<anchor xml:id="end0777a0301"/>不能成就。何能利益他人。故
<lb ed="X" n="0777a04"/><lb ed="R040" n="0290b16"/>歸重受持以示說法之本。下文云何爲人演說。正
<lb ed="X" n="0777a05"/><lb ed="R040" n="0290b17"/>同此意。</p><p xml:id="pX25p0777a0504" cb:place="inline">黃上彩曰。隨說。與後盡能相應。隨說是
<lb ed="X" n="0777a06"/><lb ed="R040" n="0290b18"/>經四字。一氣貫注。不得分開。或半部。或一章。乃至
<lb ed="X" n="0777a07"/><lb ed="R040" n="0291a01"/>最少如四句偈等。乃是隨擧經文之義。陳雄謂隨
<lb ed="X" n="0777a08"/><lb ed="R040" n="0291a02"/>順衆生而說。則隨字屬聽法之人。<name role="" type="person">王日休</name>謂隨其
<lb ed="X" n="0777a09"/><lb ed="R040" n="0291a03"/>所在之處。則隨字屬處。混入下文處字去。皆與盡
<lb ed="X" n="0777a10"/><lb ed="R040" n="0291a04"/>能二字。不相呼應。</p><p xml:id="pX25p0777a1008" cb:place="inline">疏云。隨說者。一節之般若也。
<lb ed="X" n="0777a11"/><lb ed="R040" n="0291a05"/>盡能者。全體之般若也。世間天人阿修羅。謂天道
<lb ed="X" n="0777a12"/><lb ed="R040" n="0291a06"/>人道及魔道也。塔。藏佛舍利者。廟。樹佛形像者。說
<lb ed="X" n="0777a13"/><lb ed="R040" n="0291a07"/>是經。須跟定淸淨不住相講。本淸淨心說法。便是
<lb ed="X" n="0777a14"/><lb ed="R040" n="0291a08"/>如來法身。恭敬之者。何殊塔廟。說經處。且尊敬如
<lb ed="X" n="0777a15"/><lb ed="R040" n="0291a09"/>此。何況不但隨說。盡能受持讀誦者乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777a16"/><lb ed="R040" n="0291a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0777a1601"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0777j01" n="0777j01"/>須菩提。當知是人。成就最上第一希有之法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777a17"/><lb ed="R040" n="0291a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0777a1701">如如居士曰。經之所以貴於持說者。以此經爲最
<lb ed="X" n="0777a18"/><lb ed="R040" n="0291a12"/>上第一希有之法也。化導他人不妨隨說句偈。若
<lb ed="X" n="0777a19"/><lb ed="R040" n="0291a13"/>自<anchor xml:id="nkr_note_add_0777a1901" n="0777a1901"/><anchor xml:id="beg0777a1901" n="0777a1901"/>己<anchor xml:id="end0777a1901"/>成就。必期盡能受持。盡能之人。所成就之法。
<lb ed="X" n="0777a20"/><lb ed="R040" n="0291a14"/>乃最上第一希有之法也。寧不愈感天人恭敬耶。
<lb ed="X" n="0777a21"/><lb ed="R040" n="0291a15"/>受者。領會其意。思慧也。持者。服膺弗失。修慧也。對
<lb ed="X" n="0777a22"/><lb ed="R040" n="0291a16"/>本曰讀。離本曰誦。聞慧也。</p><p xml:id="pX25p0777a2211" cb:place="inline">論三慧次第。先讀誦。次
<lb ed="X" n="0777a23"/><lb ed="R040" n="0291a17"/>受持。此云受持讀誦者。未受持而讀誦。領益猶淺。
<lb ed="X" n="0777a24"/><lb ed="R040" n="0291a18"/>旣受持而讀誦。取精乃深。萬行修持。俱攝在四字
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0777b" n="0777b"/>
<lb ed="X" n="0777b01"/><lb ed="R040" n="0291b01"/>內。故能成就第一。盡能云者。金剛深慧無一不入。
<lb ed="X" n="0777b02"/><lb ed="R040" n="0291b02"/>受持。是不從章句討生活者。</p><p xml:id="pX25p0777b0212" cb:place="inline">最上第一希有之法。
<lb ed="X" n="0777b03"/><lb ed="R040" n="0291b03"/>卽前所云阿耨多羅三藐三菩提法也。正等正覺
<lb ed="X" n="0777b04"/><lb ed="R040" n="0291b04"/>爲第一。第一是體。最上。卽無上。是第一之相。希有。
<lb ed="X" n="0777b05"/><lb ed="R040" n="0291b05"/>是第一之用。所以下文止括第一。以該無上希有。
<lb ed="X" n="0777b06"/><lb ed="R040" n="0291b06"/>不曰成就功德。而曰成就法者。以受持者成就善
<lb ed="X" n="0777b07"/><lb ed="R040" n="0291b07"/>法。以利衆生。不徒以功德自了也。亦須法成就。然
<lb ed="X" n="0777b08"/><lb ed="R040" n="0291b08"/>後功德成就。故下文乃言成就功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777b09"/><lb ed="R040" n="0291b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0777b0901"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0777j02" n="0777j02"/>若是經典所在之處。卽爲有佛。若尊重弟子。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777b10"/><lb ed="R040" n="0291b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0777b1001">正解。不特持誦能感動而<anchor xml:id="nkr_note_add_0777b1001" n="0777b1001"/><anchor xml:id="beg0777b1001" n="0777b1001"/>已<anchor xml:id="end0777b1001"/>。若是經典所在之處。
<lb ed="X" n="0777b11"/><lb ed="R040" n="0291b11"/>卽爲有佛。不待外求。經在是。佛卽在是。而大弟子
<lb ed="X" n="0777b12"/><lb ed="R040" n="0291b12"/>亦在是。直是三寶共居。</p><p xml:id="pX25p0777b1210" cb:place="inline">宋徵輿曰。若。猶言及。謂
<lb ed="X" n="0777b13"/><lb ed="R040" n="0291b13"/>佛及佛弟子俱在也。</p><p xml:id="pX25p0777b1309" cb:place="inline">如如居士曰。二若。字。不是
<lb ed="X" n="0777b14"/><lb ed="R040" n="0291b14"/>虗字眼。乃成就第一者。意中深信之詞。蓋其智與
<lb ed="X" n="0777b15"/><lb ed="R040" n="0291b15"/>理冥。視經典所在。則如有佛。卽上文之見如來也。
<lb ed="X" n="0777b16"/><lb ed="R040" n="0291b16"/>皈依護持。自視爲尊重大乘之弟子。與文殊輩無
<lb ed="X" n="0777b17"/><lb ed="R040" n="0291b17"/>異。卽下文之荷擔如來也。否則末世之糟粕經典
<lb ed="X" n="0777b18"/><lb ed="R040" n="0291b18"/>者多矣。若執塗人而吿之曰。經典之有佛有弟子。
<lb ed="X" n="0777b19"/><lb ed="R040" n="0292a01"/>豈不以爲迂誕。</p><p xml:id="pX25p0777b1907" cb:place="inline">金剛智珠云。經典在何處。卽在
<lb ed="X" n="0777b20"/><lb ed="R040" n="0292a02"/>此心。若盡能持誦之人。自心誦得此經。自心解得
<lb ed="X" n="0777b21"/><lb ed="R040" n="0292a03"/>經義。自心體得無著無相之理。念念精進。常修佛
<lb ed="X" n="0777b22"/><lb ed="R040" n="0292a04"/>行。卽自心是佛。故曰卽爲有佛。是名佛子。故曰弟
<lb ed="X" n="0777b23"/><lb ed="R040" n="0292a05"/>子。此三句。是讚持說者心常淸淨。得眞如妙性。自
<lb ed="X" n="0777b24"/><lb ed="R040" n="0292a06"/>利利他。福勝恒沙布施。其爲天人修羅供養也宜
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0777c" n="0777c"/>
<lb ed="X" n="0777c01"/><lb ed="R040" n="0292a07"/>矣。</p>
<lb ed="X" n="0777c02"/><lb ed="R040" n="0292a08"/><p xml:id="pX25p0777c0201">△上言無爲福勝。以是經法勝也。是經雖少至句
<lb ed="X" n="0777c03"/><lb ed="R040" n="0292a09"/>偈。爲人解說。卽能破衆生之貪瞋癡而滅度之。故
<lb ed="X" n="0777c04"/><lb ed="R040" n="0292a10"/>天人神鬼。皆供養起敬。況於盡能受持讀誦。則最
<lb ed="X" n="0777c05"/><lb ed="R040" n="0292a11"/>上第一希有之法。是人定能成就之。更爲天人所
<lb ed="X" n="0777c06"/><lb ed="R040" n="0292a12"/>敬仰矣。</p><p xml:id="pX25p0777c0604" cb:place="inline">一切諸佛。皆從此經出。故此經在處。卽佛
<lb ed="X" n="0777c07"/><lb ed="R040" n="0292a13"/>所在。卽如護法之弟子所在。則此經卽是正敎所
<lb ed="X" n="0777c08"/><lb ed="R040" n="0292a14"/>在。不以說時便有。不說便無。有人誦讀則在。無人
<lb ed="X" n="0777c09"/><lb ed="R040" n="0292a15"/>誦讀則不在。所以繼往開來。傳法度人也。</p><p xml:id="pX25p0777c0917" cb:place="inline">長水
<lb ed="X" n="0777c10"/><lb ed="R040" n="0292a16"/>曰。何況二字。有二意。一是說經之處尙如此。而況
<lb ed="X" n="0777c11"/><lb ed="R040" n="0292a17"/>說經之人。一是隨說四句尙如此。而況受持全經
<lb ed="X" n="0777c12"/><lb ed="R040" n="0292a18"/>之人。觀當知此處。與當知是人。兩個當知字可見。</p>
<lb ed="X" n="0777c13"/><lb ed="R040" n="0292b01"/><p xml:id="pX25p0777c1301">大圓曰。此經受持。得最上法。故講經處。及經所
<lb ed="X" n="0777c14"/><lb ed="R040" n="0292b02"/>在處。卽當尊敬供養。正欲人處處見此經。在在持
<lb ed="X" n="0777c15"/><lb ed="R040" n="0292b03"/>此經耳。然受持必先知經名。故下請名及受持法。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0777c16"/><lb ed="R040" n="0292b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">如法受持分第十三</cb:mulu><head><anchor xml:id="nkr_note_orig_0777j03" n="0777j03"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0777j03" n="0777j03"/>○如法受持分第十三</head>
<lb ed="X" n="0777c17"/><lb ed="R040" n="0292b05"/><p xml:id="pX25p0777c1701">當依此般若之法。承受行持。</p><p xml:id="pX25p0777c1712" cb:place="inline">○覺非曰。法名般
<lb ed="X" n="0777c18"/><lb ed="R040" n="0292b06"/>若照見萬法皆空。法喩金剛。專指一眞不壞。依
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0778a" n="0778a"/>
<lb ed="X" n="0778a01"/><lb ed="R040" n="0292b07"/>此受持。便知本性湛然。一塵不染。法法頭頭。無
<lb ed="X" n="0778a02"/><lb ed="R040" n="0292b08"/>非般若。</p><p xml:id="pX25p0778a0204" cb:place="inline">大圓曰。此章特示經名。是一部經點
<lb ed="X" n="0778a03"/><lb ed="R040" n="0292b09"/>眼處。這般若。是上半部經的眼目。下半部經的
<lb ed="X" n="0778a04"/><lb ed="R040" n="0292b10"/>根原。</p><p xml:id="pX25p0778a0403" cb:place="inline">卽非般若。三句。是言智體無相。以見此經
<lb ed="X" n="0778a05"/><lb ed="R040" n="0292b11"/>逈脫根塵。不拘文字也。此三句。根前非身名身
<lb ed="X" n="0778a06"/><lb ed="R040" n="0292b12"/>來。伏下半無法得菩提之根。</p><p xml:id="pX25p0778a0612" cb:place="inline">三千大千一段。是
<lb ed="X" n="0778a07"/><lb ed="R040" n="0292b13"/>言法界非相。法法皆同般若也。伏下半一切法
<lb ed="X" n="0778a08"/><lb ed="R040" n="0292b14"/>皆佛法之根。</p><p xml:id="pX25p0778a0806" cb:place="inline">三十二相一段。是言佛身無相。例
<lb ed="X" n="0778a09"/><lb ed="R040" n="0292b15"/>明法界無相。幷顯智身無相也。至此方知非身
<lb ed="X" n="0778a10"/><lb ed="R040" n="0292b16"/>大身的實落處。因以捨身功德喩之。</p>
<lb ed="X" n="0778a11"/><lb ed="R040" n="0292b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0778a1101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0778j01" n="0778j01"/>爾時須菩提白佛言。世尊。當何名此經。我等云何奉
<lb ed="X" n="0778a12"/><lb ed="R040" n="0292b18"/>持。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778a13"/><lb ed="R040" n="0293a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0778a1301">如如居士曰。此經能成就第一法。則當立總題之
<lb ed="X" n="0778a14"/><lb ed="R040" n="0293a02"/>名。俾可奉持。故以何名爲請。前旣言受持讀誦。此
<lb ed="X" n="0778a15"/><lb ed="R040" n="0293a03"/>何以復言云何奉持。蓋受持讀誦。是修行常軌。空
<lb ed="X" n="0778a16"/><lb ed="R040" n="0293a04"/>生妙悟所及。有求珠於罔象之意。佛嘉其問。故下
<lb ed="X" n="0778a17"/><lb ed="R040" n="0293a05"/>文以所以二字徵之。</p><p xml:id="pX25p0778a1709" cb:place="inline">盛註。佛說。皆經也。初稱言
<lb ed="X" n="0778a18"/><lb ed="R040" n="0293a06"/>說章句。次稱法。第七段稱經。至此乃備言經勝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778a19"/><lb ed="R040" n="0293a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0778a1901"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0778j02" n="0778j02"/>○佛吿須菩提。是經名爲金剛般若波羅蜜。以是名
<lb ed="X" n="0778a20"/><lb ed="R040" n="0293a08"/>字。汝當奉持。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778a21"/><lb ed="R040" n="0293a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0778a2101">大圓曰。上文言佛法皆從此經出。又言寶施不及
<lb ed="X" n="0778a22"/><lb ed="R040" n="0293a10"/>持經。而未說出此經名目。欲知義趣。須先識名。因
<lb ed="X" n="0778a23"/><lb ed="R040" n="0293a11"/>問示名。庶不使奉持無法。</p><p xml:id="pX25p0778a2311" cb:place="inline">從前說降伏安住。並未
<lb ed="X" n="0778a24"/><lb ed="R040" n="0293a12"/>說出般若。其間如度生破盡度相。布施破盡施相。
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0778b" n="0778b"/>
<lb ed="X" n="0778b01"/><lb ed="R040" n="0293a13"/>見佛破盡身相。淨信破盡法相。是箇甚麼物如是
<lb ed="X" n="0778b02"/><lb ed="R040" n="0293a14"/>堅固。如是猛利。說箇眞如無爲。猶是鈍置。全是般
<lb ed="X" n="0778b03"/><lb ed="R040" n="0293a15"/>若的力用。喚作金剛劍。亦喚作金剛眼睛。此眼一
<lb ed="X" n="0778b04"/><lb ed="R040" n="0293a16"/>開。則纖塵不留。四相俱掃。在四果非四果。在菩薩
<lb ed="X" n="0778b05"/><lb ed="R040" n="0293a17"/>非菩薩。在佛非佛。在法非法。著不得一毫修證。一
<lb ed="X" n="0778b06"/><lb ed="R040" n="0293a18"/>毫漸次。所以佛將此二字安名。又加以金剛二字。
<lb ed="X" n="0778b07"/><lb ed="R040" n="0293b01"/>以見至堅至利。不與萬法爲侶。乃一切俱空。一切
<lb ed="X" n="0778b08"/><lb ed="R040" n="0293b02"/>具足。乃是到彼岸之般若。而非精進禪定分別之
<lb ed="X" n="0778b09"/><lb ed="R040" n="0293b03"/>般若也。須菩提解空第一。非無般若。爲他樂修阿
<lb ed="X" n="0778b10"/><lb ed="R040" n="0293b04"/>蘭那行。亦只是精進禪定兼修之般若。而非無上
<lb ed="X" n="0778b11"/><lb ed="R040" n="0293b05"/>正等正覺之金剛般若也。若不是世尊與他點破。
<lb ed="X" n="0778b12"/><lb ed="R040" n="0293b06"/>則從前所說安住降伏之法。未免依舊落在修證
<lb ed="X" n="0778b13"/><lb ed="R040" n="0293b07"/>差別路上去。安能使其涕淚俱下。頓見實相哉。所
<lb ed="X" n="0778b14"/><lb ed="R040" n="0293b08"/>以佛但云以是名字。汝當奉持。直下一了百當。不
<lb ed="X" n="0778b15"/><lb ed="R040" n="0293b09"/>可更贅一語也。</p><p xml:id="pX25p0778b1507" cb:place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0778j03" n="0778j03"/>如如曰。是經名爲金剛般若波
<lb ed="X" n="0778b16"/><lb ed="R040" n="0293b10"/>羅蜜。但躡上文。不攬下意。與題目之金剛般若波
<lb ed="X" n="0778b17"/><lb ed="R040" n="0293b11"/>羅蜜。其義不同。因果無相。至於不可取。不可說。非
<lb ed="X" n="0778b18"/><lb ed="R040" n="0293b12"/>法。非非法。生淸淨心。是爲金剛般若。得而無得。證
<lb ed="X" n="0778b19"/><lb ed="R040" n="0293b13"/>福德性。以成大身。是爲到彼岸。此中原無一切。故
<lb ed="X" n="0778b20"/><lb ed="R040" n="0293b14"/>不壞於一切。能壞一切。而亦不必壞一切。鋒不利
<lb ed="X" n="0778b21"/><lb ed="R040" n="0293b15"/>而銛。岸不移而到。故以強名耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778b22"/><lb ed="R040" n="0293b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0778b2201"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0778j04" n="0778j04"/>所以者何。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778b23"/><lb ed="R040" n="0293b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0778b2301">言所以奉持者當何如。呼起下數節。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778b24"/><lb ed="R040" n="0293b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0778b2401">須菩提。佛說般若波羅蜜。卽非般若波羅蜜。是名般
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0778c" n="0778c"/>
<lb ed="X" n="0778c01"/><lb ed="R040" n="0294a01"/>若波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778c02"/><lb ed="R040" n="0294a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0778c0201">秦譯古本無此句。</p><p xml:id="pX25p0778c0208" cb:place="inline">大圓曰。有名卽有相。佛旣敎
<lb ed="X" n="0778c03"/><lb ed="R040" n="0294a03"/>人離相。却立一箇經名。豈非又生一相。殊不知般
<lb ed="X" n="0778c04"/><lb ed="R040" n="0294a04"/>若卽非般若。本來無相。則名亦非名也。蓋般若卽
<lb ed="X" n="0778c05"/><lb ed="R040" n="0294a05"/>是人淸淨心體上的一點靈光。把不住。取不得的。
<lb ed="X" n="0778c06"/><lb ed="R040" n="0294a06"/>住處無方所。用處無痕迹。這箇面目。須在無所住
<lb ed="X" n="0778c07"/><lb ed="R040" n="0294a07"/>而生其心識取。盤山云。心月孤圓。光吞萬象。圓覺
<lb ed="X" n="0778c08"/><lb ed="R040" n="0294a08"/>經云。有照有覺。俱名障礙。所以般若卽非般若。然
<lb ed="X" n="0778c09"/><lb ed="R040" n="0294a09"/>而又不是無覺無照的。世尊於卽非般若處轉一
<lb ed="X" n="0778c10"/><lb ed="R040" n="0294a10"/>語曰。是名般若波羅蜜。離一切相。卽一切法。盡大
<lb ed="X" n="0778c11"/><lb ed="R040" n="0294a11"/>地無有一法是般若存住處。亦無有一法不是般
<lb ed="X" n="0778c12"/><lb ed="R040" n="0294a12"/>若放光處。只此三句。逢有破有。逢空破空。幷中道
<lb ed="X" n="0778c13"/><lb ed="R040" n="0294a13"/>亦不立。描出箇金剛般若的樣子。分明爲般若點
<lb ed="X" n="0778c14"/><lb ed="R040" n="0294a14"/>睛。亦卽爲奉持二字點睛。</p><p xml:id="pX25p0778c1411" cb:place="inline">○盛釋。此經從性體立
<lb ed="X" n="0778c15"/><lb ed="R040" n="0294a15"/>名。中有眞覺。爲般若之智慧。如金剛之能斷。超證
<lb ed="X" n="0778c16"/><lb ed="R040" n="0294a16"/>菩提。汝當奉持。只奉持此心而<anchor xml:id="nkr_note_add_0778c1601" n="0778c1601"/><anchor xml:id="beg0778c1601" n="0778c1601"/>已<anchor xml:id="end0778c1601"/>。此心之外。別無
<lb ed="X" n="0778c17"/><lb ed="R040" n="0294a17"/>般若波羅蜜。所謂卽心卽佛是也。佛恐人於句下
<lb ed="X" n="0778c18"/><lb ed="R040" n="0294a18"/>求法。故云卽非。覺性無體。何有於名。自說自翻。直
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0779a" n="0779a"/>
<lb ed="X" n="0779a01"/><lb ed="R040" n="0294b01"/>欲使奉持之人。胸中不留一箇字脚。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779a02"/><lb ed="R040" n="0294b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0779a0201"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0779j01" n="0779j01"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0779j01" n="0779j01"/>須菩提於意云何。如來有所說法不。</p><p xml:id="pX25p0779a0218" cb:place="inline">○須菩提白佛
<lb ed="X" n="0779a03"/><lb ed="R040" n="0294b03"/>言世尊。如來無所說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779a04"/><lb ed="R040" n="0294b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0779a0401">大圓曰。佛說般若三句。如來但爲點醒。若向自家
<lb ed="X" n="0779a05"/><lb ed="R040" n="0294b05"/>迴光一照。方知三句只是一句。一句實無一字。本
<lb ed="X" n="0779a06"/><lb ed="R040" n="0294b06"/>來原是如此。所以如來急急問道。如來有所說法
<lb ed="X" n="0779a07"/><lb ed="R040" n="0294b07"/>否。探他一探。空生便一句領過曰。如來無所說。只
<lb ed="X" n="0779a08"/><lb ed="R040" n="0294b08"/>此一句便與如來打箇對同印子。與如來把手同
<lb ed="X" n="0779a09"/><lb ed="R040" n="0294b09"/>行。此方是眞能奉持的人。空生悟到這裏。<anchor xml:id="nkr_note_add_0779a0901" n="0779a0901"/><anchor xml:id="beg0779a0901" n="0779a0901"/>已<anchor xml:id="end0779a0901"/>是十
<lb ed="X" n="0779a10"/><lb ed="R040" n="0294b10"/>分圓滿。然而理上見則易。事上見則難。所以下文
<lb ed="X" n="0779a11"/><lb ed="R040" n="0294b11"/>又將世界微塵發問。</p><p xml:id="pX25p0779a1109" cb:place="inline">如如曰。善現<anchor xml:id="nkr_note_add_0779a1101" n="0779a1101"/><anchor xml:id="beg0779a1101" n="0779a1101"/>已<anchor xml:id="end0779a1101"/>知名字當
<lb ed="X" n="0779a12"/><lb ed="R040" n="0294b12"/>空。但經中如許深義。未免尙懷愛樂。佛恐其以空
<lb ed="X" n="0779a13"/><lb ed="R040" n="0294b13"/>名字。卽爲淸淨。故以是經所說之法問之。此與前
<lb ed="X" n="0779a14"/><lb ed="R040" n="0294b14"/>如來有所說法耶。語同意異。前說字。承如我說法
<lb ed="X" n="0779a15"/><lb ed="R040" n="0294b15"/>句。泛言敎授。此說字。專言此經。空生直悟爲無所
<lb ed="X" n="0779a16"/><lb ed="R040" n="0294b16"/>說。旣空其名。幷空其義矣。前云無有定法如來可
<lb ed="X" n="0779a17"/><lb ed="R040" n="0294b17"/>說。猶存空有二義。此直云如來無所說。所謂第一
<lb ed="X" n="0779a18"/><lb ed="R040" n="0294b18"/>義諦無聲字也。前云佛說般若卽非般若。猶作說
<lb ed="X" n="0779a19"/><lb ed="R040" n="0295a01"/>般若觀。此則幷無佛說之相。是奉持者之空觀也。</p>
<lb ed="X" n="0779a20"/><lb ed="R040" n="0295a02"/><p xml:id="pX25p0779a2001">○此第七番探驗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779a21"/><lb ed="R040" n="0295a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0779a2101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0779j02" n="0779j02"/>○須菩提於意云何。三千大千世界所有微塵是爲
<lb ed="X" n="0779a22"/><lb ed="R040" n="0295a04"/>多不。</p><p xml:id="pX25p0779a2203" cb:place="inline">○須菩提言甚多。世尊。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779a23"/><lb ed="R040" n="0295a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0779a2301">大圓曰。今人見到圓同太虗。無欠無餘田地。往往
<lb ed="X" n="0779a24"/><lb ed="R040" n="0295a06"/>避三界如牢獄。視塵世如畏途。殊不知總是自家
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0779b" n="0779b"/>
<lb ed="X" n="0779b01"/><lb ed="R040" n="0295a07"/>屋裏事。所以世尊將世界微塵。發箇問端。向這裏
<lb ed="X" n="0779b02"/><lb ed="R040" n="0295a08"/>得箇活路。方不向無所說處坐定。空生只識得自
<lb ed="X" n="0779b03"/><lb ed="R040" n="0295a09"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0779b0301" n="0779b0301"/><anchor xml:id="beg0779b0301" n="0779b0301"/>己<anchor xml:id="end0779b0301"/>眞空面目。至於大而世界。細而微塵。却沒有這
<lb ed="X" n="0779b04"/><lb ed="R040" n="0295a10"/>箇心胸眼目。去包羅得他。辨析得他。故只於事相
<lb ed="X" n="0779b05"/><lb ed="R040" n="0295a11"/>上答箇甚多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779b06"/><lb ed="R040" n="0295a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0779b0601"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0779j03" n="0779j03"/>○須菩提。諸微塵。如來說非微塵。是名微塵<note place="interlinear">此示塵刹皆法身也</note>。如來說
<lb ed="X" n="0779b07"/><lb ed="R040" n="0295a13"/>世界。非世界。是名世界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779b08"/><lb ed="R040" n="0295a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0779b0801">大圓曰。世尊只得與他點破。呼名而吿之。這至多
<lb ed="X" n="0779b09"/><lb ed="R040" n="0295a15"/>的微塵。衆生在裡許流轉。二乘向裡許脫離。若自
<lb ed="X" n="0779b10"/><lb ed="R040" n="0295a16"/>如來看來。却是當體全空的。向卽非微塵處與他
<lb ed="X" n="0779b11"/><lb ed="R040" n="0295a17"/>安名曰是名微塵。依舊無所說也。如來說這三千
<lb ed="X" n="0779b12"/><lb ed="R040" n="0295a18"/>大千世界。衆生向此中頭出頭沒。二乘向此外無
<lb ed="X" n="0779b13"/><lb ed="R040" n="0295b01"/>生無滅。自如來視之。亦當體全空的。向卽非世界
<lb ed="X" n="0779b14"/><lb ed="R040" n="0295b02"/>處與他安名曰是名世界。依舊無所說也。</p><p xml:id="pX25p0779b1417" cb:place="inline">如如
<lb ed="X" n="0779b15"/><lb ed="R040" n="0295b03"/>曰。般若之體。離名字。離言說。離心緣。今名說俱離。
<lb ed="X" n="0779b16"/><lb ed="R040" n="0295b04"/>心緣安在。因塵界乃有心緣。然塵界果爲實有乎。
<lb ed="X" n="0779b17"/><lb ed="R040" n="0295b05"/>微塵者。八萬四千塵勞也。世界者。衆生世界也。三
<lb ed="X" n="0779b18"/><lb ed="R040" n="0295b06"/>千大千世界所有微塵。所謂衆生無邊。煩惱無盡
<lb ed="X" n="0779b19"/><lb ed="R040" n="0295b07"/>也。空生曰甚多。尙帶情器。不知諸微塵佛說非微
<lb ed="X" n="0779b20"/><lb ed="R040" n="0295b08"/>塵。塵勞本淸淨。無塵可捨。旣無可捨。則微塵何必
<lb ed="X" n="0779b21"/><lb ed="R040" n="0295b09"/>不有。是名微塵而<anchor xml:id="nkr_note_add_0779b2101" n="0779b2101"/><anchor xml:id="beg0779b2101" n="0779b2101"/>已<anchor xml:id="end0779b2101"/>。如來說世界非世界。世界皆
<lb ed="X" n="0779b22"/><lb ed="R040" n="0295b10"/>法界。無世界可離。旣無可離。則世界何必不有。是
<lb ed="X" n="0779b23"/><lb ed="R040" n="0295b11"/>名世界而<anchor xml:id="nkr_note_add_0779b2301" n="0779b2301"/><anchor xml:id="beg0779b2301" n="0779b2301"/>已<anchor xml:id="end0779b2301"/>。塵塵無礙。刹刹互融。是奉持者之假
<lb ed="X" n="0779b24"/><lb ed="R040" n="0295b12"/>觀也。</p><p xml:id="pX25p0779b2403" cb:place="inline">○盛釋。尊者旣領說卽無說之旨。世尊復擧
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0779c" n="0779c"/>
<lb ed="X" n="0779c01"/><lb ed="R040" n="0295b13"/>塵性根性之皆空。爲第八番探驗。以塵性言之。微
<lb ed="X" n="0779c02"/><lb ed="R040" n="0295b14"/>塵是別。世界是總。聚塵成界。析界爲塵。互成互破。
<lb ed="X" n="0779c03"/><lb ed="R040" n="0295b15"/>體色皆空。佛謂文殊曰。在世離世。在塵離塵。是究
<lb ed="X" n="0779c04"/><lb ed="R040" n="0295b16"/>竟法。卽非塵非界之義也。故曰塵界是俗諦。非塵
<lb ed="X" n="0779c05"/><lb ed="R040" n="0295b17"/>界是眞諦。塵界不二是中諦。</p><p xml:id="pX25p0779c0512" cb:place="inline">解義云。此說衆生
<lb ed="X" n="0779c06"/><lb ed="R040" n="0295b18"/>性中妄念如世界中所有微塵。若能修般若無著
<lb ed="X" n="0779c07"/><lb ed="R040" n="0296a01"/>無相之行。了妄念塵勞。卽淸淨法性。故云卽非微
<lb ed="X" n="0779c08"/><lb ed="R040" n="0296a02"/>塵。</p><p xml:id="pX25p0779c0802" cb:place="inline">了妄卽眞。眞妄俱泯。故云是名微塵。</p><p xml:id="pX25p0779c0816" cb:place="inline">性無塵勞。
<lb ed="X" n="0779c09"/><lb ed="R040" n="0296a03"/>卽佛世界。性有塵勞。卽衆生世界。了諸妄念。湛然
<lb ed="X" n="0779c10"/><lb ed="R040" n="0296a04"/>空寂。故云非世界。證得法身。普見塵刹。應用無方。
<lb ed="X" n="0779c11"/><lb ed="R040" n="0296a05"/>故云是名世界。</p><p xml:id="pX25p0779c1107" cb:place="inline">決疑云。此示塵刹皆法身也。若
<lb ed="X" n="0779c12"/><lb ed="R040" n="0296a06"/>以塵界觀之。則滿目萬象。森然塵境。若以非塵界
<lb ed="X" n="0779c13"/><lb ed="R040" n="0296a07"/>觀之。則一道虗閒。眞空眞寂。所謂寂滅虗靈。寄森
<lb ed="X" n="0779c14"/><lb ed="R040" n="0296a08"/>羅而顯象。縱橫幻境。歸一性而融眞。</p><p xml:id="pX25p0779c1415" cb:place="inline">圓旨云。般
<lb ed="X" n="0779c15"/><lb ed="R040" n="0296a09"/>若心光。大包千界。細入微塵。</p><p xml:id="pX25p0779c1512" cb:place="inline">長水云。盡十方世
<lb ed="X" n="0779c16"/><lb ed="R040" n="0296a10"/>界是自<anchor xml:id="nkr_note_add_0779c1601" n="0779c1601"/><anchor xml:id="beg0779c1601" n="0779c1601"/>己<anchor xml:id="end0779c1601"/>光明是也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779c17"/><lb ed="R040" n="0296a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0779c1701"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0779j04" n="0779j04"/>須菩提於意云何。可以三十二相見如來不<note place="interlinear">此示法化冥一也</note>。</p><p xml:id="pX25p0779c1728" cb:place="inline">○不也
<lb ed="X" n="0779c18"/><lb ed="R040" n="0296a12"/>世尊。不可以三十二相得見如來。何以故。如來說三
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0780a" n="0780a"/>
<lb ed="X" n="0780a01"/><lb ed="R040" n="0296a13"/>十二相。卽是非相。是名三十二相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0780a02"/><lb ed="R040" n="0296a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0780a0201">大圓曰。如來說到這裏。將如來非身的大身。一時
<lb ed="X" n="0780a03"/><lb ed="R040" n="0296a15"/>寫出。猶恐空生未會。却將從前所問明的身相。重
<lb ed="X" n="0780a04"/><lb ed="R040" n="0296a16"/>來點撥他。</p><p xml:id="pX25p0780a0405" cb:place="inline">曹溪云。觀相原妄。無可指陳。不妨相。
<lb ed="X" n="0780a05"/><lb ed="R040" n="0296a17"/>卽無相。故曰卽非身相。觀性原眞。塵塵妙覺。不妨
<lb ed="X" n="0780a06"/><lb ed="R040" n="0296a18"/>無相卽相。故曰是名三十二相。</p><p xml:id="pX25p0780a0613" cb:place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0780j01" n="0780j01"/>疏云。非相假名
<lb ed="X" n="0780a07"/><lb ed="R040" n="0296b01"/>身相。只以身爲非身。不是遣除身。別有一非身也。
<lb ed="X" n="0780a08"/><lb ed="R040" n="0296b02"/>亦非遣相別有無相。相無不一不異。</p><p xml:id="pX25p0780a0815" cb:place="inline">如如曰。善現
<lb ed="X" n="0780a09"/><lb ed="R040" n="0296b03"/>前云不可以身相見如來。是偏說虗空。此云不可
<lb ed="X" n="0780a10"/><lb ed="R040" n="0296b04"/>以三十二相見如來。是了知應化。悟境懸殊。蓋說
<lb ed="X" n="0780a11"/><lb ed="R040" n="0296b05"/>身相非相者。乃翻結業成解脫。故佛曰卽見如來。
<lb ed="X" n="0780a12"/><lb ed="R040" n="0296b06"/>說三十二相非相者。別有爲於無爲。故空生曰不
<lb ed="X" n="0780a13"/><lb ed="R040" n="0296b07"/>可見如來。是眞不爲法輪轉者。卽應化離應化。是
<lb ed="X" n="0780a14"/><lb ed="R040" n="0296b08"/>奉持者之中觀也。</p><p xml:id="pX25p0780a1408" cb:place="inline">決疑。此離應化示法化冥一
<lb ed="X" n="0780a15"/><lb ed="R040" n="0296b09"/>也。三十二相。本非無相。而相卽非相。則化身卽法
<lb ed="X" n="0780a16"/><lb ed="R040" n="0296b10"/>身矣。三身一體。莫謂有相非佛也。</p><p xml:id="pX25p0780a1614" cb:place="inline">圓旨云。上文
<lb ed="X" n="0780a17"/><lb ed="R040" n="0296b11"/>佛言。塵界俱是心光。則當身自不作色相會。宜空
<lb ed="X" n="0780a18"/><lb ed="R040" n="0296b12"/>生之應聲如響也。</p><p xml:id="pX25p0780a1808" cb:place="inline">王日詮曰。所說之法。旣是無
<lb ed="X" n="0780a19"/><lb ed="R040" n="0296b13"/>法。則所現應身。亦豈有身。觀世界微塵可見矣。應
<lb ed="X" n="0780a20"/><lb ed="R040" n="0296b14"/>身三十二。相卽是無相。應本無應。法身無相。卽是
<lb ed="X" n="0780a21"/><lb ed="R040" n="0296b15"/>三十二相。法本無法。法應不異塵界一如。此與下一
<lb ed="X" n="0780a22"/><lb ed="R040" n="0296b16"/>合理相分互發。此先喩而後身。下先身而後喩也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0780a23"/><lb ed="R040" n="0296b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0780a2301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0780j02" n="0780j02"/>○須菩提。若有善男子善女人。以恒河沙等身命布
<lb ed="X" n="0780a24"/><lb ed="R040" n="0296b18"/>施。若復有人。於此經中乃至受持。四句偈等。爲他人
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0780b" n="0780b"/>
<lb ed="X" n="0780b01"/><lb ed="R040" n="0297a01"/>說。其福甚多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0780b02"/><lb ed="R040" n="0297a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0780b0201">大圓曰。世間最寶惜者身命。非千界七寶之比。然
<lb ed="X" n="0780b03"/><lb ed="R040" n="0297a03"/>猶見有身可捨。是未知身相卽非身相也。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0780j03" n="0780j03"/>猶見布
<lb ed="X" n="0780b04"/><lb ed="R040" n="0297a04"/>施有恒河沙之多。是未知布施不住於相也。自救
<lb ed="X" n="0780b05"/><lb ed="R040" n="0297a05"/>不了。終成苦果。若受持演說。自度度人。俱離名相。
<lb ed="X" n="0780b06"/><lb ed="R040" n="0297a06"/>施等虗空。豈不天壤懸殊哉。</p><p xml:id="pX25p0780b0612" cb:place="inline">正解云。受持是法
<lb ed="X" n="0780b07"/><lb ed="R040" n="0297a07"/>身因。故福最爲殊勝。經文前以奉持始。後以奉持
<lb ed="X" n="0780b08"/><lb ed="R040" n="0297a08"/>終。極宜留意。蓋眞能奉持者。稱性而行。本心而現。
<lb ed="X" n="0780b09"/><lb ed="R040" n="0297a09"/>莫非金剛全體。</p><p xml:id="pX25p0780b0907" cb:place="inline">○如如曰。自隨說自經至此。以奉
<lb ed="X" n="0780b10"/><lb ed="R040" n="0297a10"/>持顯無相之殊勝也。統括其意。謂說法先觀受持。
<lb ed="X" n="0780b11"/><lb ed="R040" n="0297a11"/>受持期於成就。今奉持是經者。空名字相。空言說
<lb ed="X" n="0780b12"/><lb ed="R040" n="0297a12"/>相。離塵界相。離應化相。如此成就。豈非第一希有。
<lb ed="X" n="0780b13"/><lb ed="R040" n="0297a13"/>以此爲他人說。是以第一希有之法。利益他人。故
<lb ed="X" n="0780b14"/><lb ed="R040" n="0297a14"/>其福甚多。無相之殊勝顯然矣。</p><p xml:id="pX25p0780b1413" cb:place="inline">盛釋。此仍結到
<lb ed="X" n="0780b15"/><lb ed="R040" n="0297a15"/>持經福德。初以大千寶施較經勝。次以河沙寶施
<lb ed="X" n="0780b16"/><lb ed="R040" n="0297a16"/>較經勝。皆外財也。至此說到身命布施。是內財也。
<lb ed="X" n="0780b17"/><lb ed="R040" n="0297a17"/>較財施雖優。總是有漏因果。此爲下文較量身命
<lb ed="X" n="0780b18"/><lb ed="R040" n="0297a18"/>之始。</p>
<lb ed="X" n="0780b19"/><lb ed="R040" n="0297b01"/><p xml:id="pX25p0780b1901">△此分是一部經點眼處。所以者下。申言般若以
<lb ed="X" n="0780b20"/><lb ed="R040" n="0297b02"/>答奉持之法。般若卽非般若三句。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0780j04" n="0780j04"/>言智體無相。以
<lb ed="X" n="0780b21"/><lb ed="R040" n="0297b03"/>見此經逈脫根塵。不拘文字。隨引塵界色身對顯
<lb ed="X" n="0780b22"/><lb ed="R040" n="0297b04"/>之。正見塵界全是法界色身。不異智身。法身無邊。
<lb ed="X" n="0780b23"/><lb ed="R040" n="0297b05"/>功德亦無邊矣。故以捨身功德。不及受持結之。</p>
<lb ed="X" n="0780b24"/><lb ed="R040" n="0297b06"/><p xml:id="pX25p0780b2401">宗通云。是經<anchor xml:id="nkr_note_orig_0780j05" n="0780j05"/>離文字相。故無所說。離煩惱相。故非
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0780c" n="0780c"/>
<lb ed="X" n="0780c01"/><lb ed="R040" n="0297b07"/>微塵。離人天相。故非世界。乃至離佛色身。故非三
<lb ed="X" n="0780c02"/><lb ed="R040" n="0297b08"/>十二相。離般若自性。故非般若波羅蜜。如此法門。
<lb ed="X" n="0780c03"/><lb ed="R040" n="0297b09"/>能受持者。豈非成就第一希有之法。寶施身命施。
<lb ed="X" n="0780c04"/><lb ed="R040" n="0297b10"/>安足彷彿其萬一乎。故下文但讚歎能契此理。轉
<lb ed="X" n="0780c05"/><lb ed="R040" n="0297b11"/>敎人者。其福無量。</p><p xml:id="pX25p0780c0508" cb:place="inline">○憨山曰。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0780j06" n="0780j06"/>空生未聞此法時。其
<lb ed="X" n="0780c06"/><lb ed="R040" n="0297b12"/>心未安。初請降伏。以所知所見。滿目塵境。衆生與
<lb ed="X" n="0780c07"/><lb ed="R040" n="0297b13"/>佛。穢淨殊途。取捨異趣。故其心不安。難以降伏。特
<lb ed="X" n="0780c08"/><lb ed="R040" n="0297b14"/>起種種疑情。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0780j07" n="0780j07"/>初疑衆生難度。則吿以衆生本空。又
<lb ed="X" n="0780c09"/><lb ed="R040" n="0297b15"/>疑佛果難求。則吿以佛不必求。次疑布施難周。則
<lb ed="X" n="0780c10"/><lb ed="R040" n="0297b16"/>吿以三輪體空。次疑佛土難嚴。則吿以心淨則嚴。
<lb ed="X" n="0780c11"/><lb ed="R040" n="0297b17"/>次疑報身無寄。則吿以法身無依。到此空生羣疑
<lb ed="X" n="0780c12"/><lb ed="R040" n="0297b18"/>氷釋。佛心披露。故領旨請名也。佛隨說隨掃。空生
<lb ed="X" n="0780c13"/><lb ed="R040" n="0298a01"/>言下卽悟。於說法處。<anchor xml:id="nkr_note_add_0780c1301" n="0780c1301"/><anchor xml:id="beg0780c1301" n="0780c1301"/>已<anchor xml:id="end0780c1301"/>能領會矣。佛更欲其處處
<lb ed="X" n="0780c14"/><lb ed="R040" n="0298a02"/>如此領會。如細而微塵。大而世界。妙至三十二相。
<lb ed="X" n="0780c15"/><lb ed="R040" n="0298a03"/>都無所著。方是般若法。方是眞受持。故皆非之而
<lb ed="X" n="0780c16"/><lb ed="R040" n="0298a04"/>皆是名也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0780c17"/><lb ed="R040" n="0298a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">離相寂滅分第十四</cb:mulu><head><anchor xml:id="nkr_note_orig_0780j08" n="0780j08"/>○離相寂滅分第十四</head>
<lb ed="X" n="0780c18"/><lb ed="R040" n="0298a06"/><p xml:id="pX25p0780c1801">脫離一切形相。則眞心寂靜。妄念消滅。</p><p xml:id="pX25p0780c1816" cb:place="inline">○此實
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0781a" n="0781a"/>
<lb ed="X" n="0781a01"/><lb ed="R040" n="0298a07"/>證諸相悉是非相。而持經意<anchor xml:id="nkr_note_add_0781a0101" n="0781a0101"/><anchor xml:id="beg0781a0101" n="0781a0101"/>已<anchor xml:id="end0781a0101"/>完。</p><p xml:id="pX25p0781a0114" cb:place="inline">覺非曰。本
<lb ed="X" n="0781a02"/><lb ed="R040" n="0298a08"/>性空寂。原來無相。直至割截身體。如風過空。方
<lb ed="X" n="0781a03"/><lb ed="R040" n="0298a09"/>是離相實際處。</p><p xml:id="pX25p0781a0307" cb:place="inline">○此空生聞經深解。言信心淸
<lb ed="X" n="0781a04"/><lb ed="R040" n="0298a10"/>淨。卽生實相。如來印可其說。因敎從解起行。於
<lb ed="X" n="0781a05"/><lb ed="R040" n="0298a11"/>六波羅蜜上。一一離相發心。以利益衆生也。</p><p xml:id="pX25p0781a0518" cb:place="inline">○
<lb ed="X" n="0781a06"/><lb ed="R040" n="0298a12"/>此分通段。不出理行果三法。旣示實相之理。令
<lb ed="X" n="0781a07"/><lb ed="R040" n="0298a13"/>人信解。又明無住之行。使人修行。又顯無得之
<lb ed="X" n="0781a08"/><lb ed="R040" n="0298a14"/>報。令人證入。三法<anchor xml:id="nkr_note_add_0781a0801" n="0781a0801"/><anchor xml:id="beg0781a0801" n="0781a0801"/>已<anchor xml:id="end0781a0801"/>明。正說畢矣。故此下至十
<lb ed="X" n="0781a09"/><lb ed="R040" n="0298a15"/>六分。但顯勝功德。勸讚流通。</p>
<lb ed="X" n="0781a10"/><lb ed="R040" n="0298a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0781a1001"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0781j01" n="0781j01"/>爾時須菩提聞說是經。深解義趣。涕淚悲泣而白佛
<lb ed="X" n="0781a11"/><lb ed="R040" n="0298a17"/>言。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781a12"/><lb ed="R040" n="0298a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0781a1201">大圓曰。空生知捨命所感之福。不如持說。心悟眞
<lb ed="X" n="0781a13"/><lb ed="R040" n="0298b01"/>空無相之義趣。傷其覺悟之晚。故感極涕零也。空
<lb ed="X" n="0781a14"/><lb ed="R040" n="0298b02"/>生向在實相上用心。未向諸相非相處開眼。所以
<lb ed="X" n="0781a15"/><lb ed="R040" n="0298b03"/>法見未忘。如來點出經名般若。然後透出金剛眼
<lb ed="X" n="0781a16"/><lb ed="R040" n="0298b04"/>睛。方知實相卽是非相。衆生四相卽是非相。凡聖
<lb ed="X" n="0781a17"/><lb ed="R040" n="0298b05"/>情盡。人法雙忘。一切相離。目前依正根塵。無非是
<lb ed="X" n="0781a18"/><lb ed="R040" n="0298b06"/>佛境界。所謂深解義趣也。義乃名中之義。經以般
<lb ed="X" n="0781a19"/><lb ed="R040" n="0298b07"/>若爲名。般若以破相爲主。不住於相。便是此經之
<lb ed="X" n="0781a20"/><lb ed="R040" n="0298b08"/>義。</p><p xml:id="pX25p0781a2002" cb:place="inline">義之究竟歸著處爲趣。不住於相。卽生實相。便
<lb ed="X" n="0781a21"/><lb ed="R040" n="0298b09"/>是義中之趣。</p><p xml:id="pX25p0781a2106" cb:place="inline">空生解後。旣喜其聞。且悲其晚。又愍
<lb ed="X" n="0781a22"/><lb ed="R040" n="0298b10"/>當時衆生。及未來衆生。聾瞽是法。不覺涕淚俱下
<lb ed="X" n="0781a23"/><lb ed="R040" n="0298b11"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781a24"/><lb ed="R040" n="0298b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0781a2401"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0781j02" n="0781j02"/>希有世尊。佛說如是甚深經典。我從昔來所得慧眼。
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0781b" n="0781b"/>
<lb ed="X" n="0781b01"/><lb ed="R040" n="0298b13"/>未曾得聞如是之經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781b02"/><lb ed="R040" n="0298b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0781b0201">大圓曰。前贊希有。在度生上說。此贊希有。在說法
<lb ed="X" n="0781b03"/><lb ed="R040" n="0298b15"/>處說。前淺後深。佛說如是甚深經典。不惟人空。而
<lb ed="X" n="0781b04"/><lb ed="R040" n="0298b16"/>且法空。幷般若智相亦空。昔得慧眼。止空人執。今
<lb ed="X" n="0781b05"/><lb ed="R040" n="0298b17"/>聞是經。幷空法執。歎其希有。因欲起敎以示未來。</p>
<lb ed="X" n="0781b06"/><lb ed="R040" n="0298b18"/><p xml:id="pX25p0781b0601">如如曰。兩聞字要重看。與前願樂欲聞聞字相。
<lb ed="X" n="0781b07"/><lb ed="R040" n="0299a01"/>應如是說須如是聞。乃足荷其護囑。聞說是經三
<lb ed="X" n="0781b08"/><lb ed="R040" n="0299a02"/>句。是結集者摹寫空生之聞境。我從昔來三句。是
<lb ed="X" n="0781b09"/><lb ed="R040" n="0299a03"/>空生自寫其聞境。不直曰深解義趣。先曰聞說是
<lb ed="X" n="0781b10"/><lb ed="R040" n="0299a04"/>經。惟聞乃能解也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781b11"/><lb ed="R040" n="0299a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0781b1101">世尊。若復有人。得聞是經。信心淸淨。卽生實相。當知
<lb ed="X" n="0781b12"/><lb ed="R040" n="0299a06"/>是人。成就第一希有功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781b13"/><lb ed="R040" n="0299a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0781b1301">大圓曰。空生自陳<anchor xml:id="nkr_note_add_0781b1301" n="0781b1301"/><anchor xml:id="beg0781b1301" n="0781b1301"/>己<anchor xml:id="end0781b1301"/>悟。猶恐會上有聲聞小乘。聞
<lb ed="X" n="0781b14"/><lb ed="R040" n="0299a08"/>而未必信者。故言若復有人得聞是經。而信得此
<lb ed="X" n="0781b15"/><lb ed="R040" n="0299a09"/>外別無有法。此中亦無法相可得。人執法執俱捐。
<lb ed="X" n="0781b16"/><lb ed="R040" n="0299a10"/>人空法空雙顯。便見眞實性相。卽從此無相中生
<lb ed="X" n="0781b17"/><lb ed="R040" n="0299a11"/>出。猶鑑空卽能照也。這箇得聞。便是聞慧淸淨。這
<lb ed="X" n="0781b18"/><lb ed="R040" n="0299a12"/>箇信心。便是思慧淸淨。這箇實相。便是修慧淸淨。
<lb ed="X" n="0781b19"/><lb ed="R040" n="0299a13"/>全體眞如。</p><p xml:id="pX25p0781b1905" cb:place="inline">實相未生。縱修功德。不出有爲有漏作
<lb ed="X" n="0781b20"/><lb ed="R040" n="0299a14"/>用。總是染緣幻相。實相旣生。法身中具有恒沙性
<lb ed="X" n="0781b21"/><lb ed="R040" n="0299a15"/>功德。自然觸處圓成。皆是第一義諦。故云希有。變
<lb ed="X" n="0781b22"/><lb ed="R040" n="0299a16"/>福言功者。功成果滿。福不足道也。</p><p xml:id="pX25p0781b2214" cb:place="inline">蓮師云。實相
<lb ed="X" n="0781b23"/><lb ed="R040" n="0299a17"/>二字。是如來實地功夫。若未從實相處修持泛言
<lb ed="X" n="0781b24"/><lb ed="R040" n="0299a18"/>空相。便落寂滅。何處發生。故言實相。以使人從此
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0781c" n="0781c"/>
<lb ed="X" n="0781c01"/><lb ed="R040" n="0299b01"/>實地生出空相。從此修持也。</p><p xml:id="pX25p0781c0112" cb:place="inline">陳雄曰。性中具如
<lb ed="X" n="0781c02"/><lb ed="R040" n="0299b02"/>來法身。是之謂實相。夫悟理而至於證實相。吾知
<lb ed="X" n="0781c03"/><lb ed="R040" n="0299b03"/>成就法身。功德莫出其右。故云第一希有。</p><p xml:id="pX25p0781c0317" cb:place="inline">李騰
<lb ed="X" n="0781c04"/><lb ed="R040" n="0299b04"/>芳曰。信心者。信及無我等四相。而修不住相之行
<lb ed="X" n="0781c05"/><lb ed="R040" n="0299b05"/>也。淸淨者。卽人法兩空之心。不住於相也。實相者。
<lb ed="X" n="0781c06"/><lb ed="R040" n="0299b06"/>卽淸淨法身。非有非無。不生不滅。如如不動者也。
<lb ed="X" n="0781c07"/><lb ed="R040" n="0299b07"/>則生實相者。蓋人心本自淸淨。以住相故生虗妄。
<lb ed="X" n="0781c08"/><lb ed="R040" n="0299b08"/>以不住相故生實相。因對虗妄說。故說實相。因對
<lb ed="X" n="0781c09"/><lb ed="R040" n="0299b09"/>虗妄滅。卽說實相生。實則相歸無相。生豈有生。故
<lb ed="X" n="0781c10"/><lb ed="R040" n="0299b10"/>空生自下轉語云。是實相者。卽是非相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781c11"/><lb ed="R040" n="0299b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0781c1101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0781j03" n="0781j03"/>世尊。是實相者。卽是非相。是故如來說名實相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781c12"/><lb ed="R040" n="0299b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0781c1201">空生又恐人聞實相之名。遂生實相之想。急轉一
<lb ed="X" n="0781c13"/><lb ed="R040" n="0299b13"/>語掃之。是實相者。所謂眞體全空。二邊不立。中道
<lb ed="X" n="0781c14"/><lb ed="R040" n="0299b14"/>不安。如太虗空。無形相可以執著。故云卽是非相。</p>
<lb ed="X" n="0781c15"/><lb ed="R040" n="0299b15"/><p xml:id="pX25p0781c1501">集解。實相。卽是本性空淨。非有少法可尋的相。
<lb ed="X" n="0781c16"/><lb ed="R040" n="0299b16"/>若執經求悟。便拋却自<anchor xml:id="nkr_note_add_0781c1601" n="0781c1601"/><anchor xml:id="beg0781c1601" n="0781c1601"/>己<anchor xml:id="end0781c1601"/>眞經。畢竟非實。</p><p xml:id="pX25p0781c1617" cb:place="inline">又如
<lb ed="X" n="0781c17"/><lb ed="R040" n="0299b17"/>來以非相爲實相。以有相爲幻相。只說實相無相。
<lb ed="X" n="0781c18"/><lb ed="R040" n="0299b18"/>不是說無實相也。莫要錯會。</p><p xml:id="pX25p0781c1812" cb:place="inline">又旣曰實相。又曰
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0782a" n="0782a"/>
<lb ed="X" n="0782a01"/><lb ed="R040" n="0300a01"/>非相。旣曰非相。又曰實相。譬如虗空。於十方中求
<lb ed="X" n="0782a02"/><lb ed="R040" n="0300a02"/>不可得。然非無虗空也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0782a03"/><lb ed="R040" n="0300a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0782a0301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0782j01" n="0782j01"/>世尊。我今得聞如是經典。信解受持。不足爲難。若當
<lb ed="X" n="0782a04"/><lb ed="R040" n="0300a04"/>來世後五百歲。其有衆生得聞是經。信解受持。是人
<lb ed="X" n="0782a05"/><lb ed="R040" n="0300a05"/>卽爲第一希有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0782a06"/><lb ed="R040" n="0300a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0782a0601">如如曰。空生甫幸自聞。卽以能聞望人。且望來世
<lb ed="X" n="0782a07"/><lb ed="R040" n="0300a07"/>後五百歲之衆生。一則曰第一。再則曰第一。與佛
<lb ed="X" n="0782a08"/><lb ed="R040" n="0300a08"/>之以獲福歆動持說者。同一惓切。蓋實知受持讀
<lb ed="X" n="0782a09"/><lb ed="R040" n="0300a09"/>誦。能成就第一法也。又恐衆生誤。認受持讀誦。全
<lb ed="X" n="0782a10"/><lb ed="R040" n="0300a10"/>在章句。於自家善根不能生發。故先言信以淸淨。
<lb ed="X" n="0782a11"/><lb ed="R040" n="0300a11"/>次言信解。以示受持讀誦之本。</p><p xml:id="pX25p0782a1113" cb:place="inline">盛釋。此尊者深
<lb ed="X" n="0782a12"/><lb ed="R040" n="0300a12"/>信法勝。旣曉同會大衆。更欲流傳末世也。得聞。是
<lb ed="X" n="0782a13"/><lb ed="R040" n="0300a13"/>聞慧。信解。是思慧。受持。是修慧。信中又具四義。一
<lb ed="X" n="0782a14"/><lb ed="R040" n="0300a14"/>信萬法不外一心。二信是經決能開性靈出生死。
<lb ed="X" n="0782a15"/><lb ed="R040" n="0300a15"/>三信衆生各具一心三般若。四信日用中心體空
<lb ed="X" n="0782a16"/><lb ed="R040" n="0300a16"/>寂。便是受持大法力。故云第一希有。下文復徵希
<lb ed="X" n="0782a17"/><lb ed="R040" n="0300a17"/>有之故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0782a18"/><lb ed="R040" n="0300a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0782a1801"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0782j02" n="0782j02"/>何以故。此人無我相。無人相。無衆生相。無壽者相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0782a19"/><lb ed="R040" n="0300b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0782a1901">何以見其希有。正以此經義甚深。非僅受持文字。
<lb ed="X" n="0782a20"/><lb ed="R040" n="0300b02"/>可稱信解。惟四相俱無。所以能悟般若妙義。信解
<lb ed="X" n="0782a21"/><lb ed="R040" n="0300b03"/>受持也。</p><p xml:id="pX25p0782a2104" cb:place="inline">○此人空也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0782a22"/><lb ed="R040" n="0300b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0782a2201"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0782j03" n="0782j03"/>所以者何。我相卽是非相。人相衆生相壽者相卽是
<lb ed="X" n="0782a23"/><lb ed="R040" n="0300b05"/>非相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0782a24"/><lb ed="R040" n="0300b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0782a2401">又須知是人所以能持是經而無四相者何也。爲
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0782b" n="0782b"/>
<lb ed="X" n="0782b01"/><lb ed="R040" n="0300b07"/>他信心淸淨。了知五蘊本來空寂。我相卽是非相。
<lb ed="X" n="0782b02"/><lb ed="R040" n="0300b08"/>彼此原來絕待。人相卽是非相。萬象一法所印。衆
<lb ed="X" n="0782b03"/><lb ed="R040" n="0300b09"/>生卽非衆生。億劫不出刹那。壽者卽非壽者。</p><p xml:id="pX25p0782b0318" cb:place="inline">旣悟
<lb ed="X" n="0782b04"/><lb ed="R040" n="0300b10"/>諸相非相之旨。四相所以不煩斷滅。而當體全空
<lb ed="X" n="0782b05"/><lb ed="R040" n="0300b11"/>也。此法空也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0782b06"/><lb ed="R040" n="0300b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0782b0601"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0782j04" n="0782j04"/>何以故。離一切諸相。卽名諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0782b07"/><lb ed="R040" n="0300b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0782b0701">又何以知四相非相。蓋但云無相。二乘亦能。止得
<lb ed="X" n="0782b08"/><lb ed="R040" n="0300b14"/>人空。旣知相卽非相。則法本無法。法相空。則空見
<lb ed="X" n="0782b09"/><lb ed="R040" n="0300b15"/>亦忘。淨悟三空。契合實理。性靈發現。可證淸淨法
<lb ed="X" n="0782b10"/><lb ed="R040" n="0300b16"/>身矣。此幷空見亦忘也。</p><p xml:id="pX25p0782b1010" cb:place="inline">如如曰。前云見諸相非
<lb ed="X" n="0782b11"/><lb ed="R040" n="0300b17"/>相卽見如來。末指其如何見。言一切諸佛從此經
<lb ed="X" n="0782b12"/><lb ed="R040" n="0300b18"/>出。末指其如何出。今解悟所到。作決定義。曰離一
<lb ed="X" n="0782b13"/><lb ed="R040" n="0301a01"/>切諸相。卽名諸佛。如是見如是出也。妙在離字。凡
<lb ed="X" n="0782b14"/><lb ed="R040" n="0301a02"/>無與有對。非與是對。離則有無雙遣。是非不立。無
<lb ed="X" n="0782b15"/><lb ed="R040" n="0301a03"/>妄無眞。湛然圓覺。故佛重言以印之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0782b16"/><lb ed="R040" n="0301a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0782b1601"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0782j05" n="0782j05"/>○佛吿須菩提。如是如是。若復有人得聞是經。不驚
<lb ed="X" n="0782b17"/><lb ed="R040" n="0301a05"/>不怖不畏。當知是人。甚爲希有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0782b18"/><lb ed="R040" n="0301a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0782b1801">須菩提信生實相。我法兼忘。直至相盡名佛。言言
<lb ed="X" n="0782b19"/><lb ed="R040" n="0301a07"/>見諦。深契如來之旨。故以如是如是印可之。不惟
<lb ed="X" n="0782b20"/><lb ed="R040" n="0301a08"/>信解受持爲希有。聞是經而不驚其言之過。不怖
<lb ed="X" n="0782b21"/><lb ed="R040" n="0301a09"/>其道之高。不畏其行之難。此人亦爲希有。下徵其
<lb ed="X" n="0782b22"/><lb ed="R040" n="0301a10"/>故。</p><p xml:id="pX25p0782b2202" cb:place="inline">如如曰。佛慮善現。執第一之見。仍未離相。故
<lb ed="X" n="0782b23"/><lb ed="R040" n="0301a11"/>纔爲印許。隨以竿頭進步。奪其所據。蓋善現深解
<lb ed="X" n="0782b24"/><lb ed="R040" n="0301a12"/>悲泣。悲生於喜。喜生於驚。驚則怖與畏相因而起。
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0782c" n="0782c"/>
<lb ed="X" n="0782c01"/><lb ed="R040" n="0301a13"/>終有第一之相在。故說此示之。不驚不怖不畏之
<lb ed="X" n="0782c02"/><lb ed="R040" n="0301a14"/>詣甚深。須得於信解受持之後。驚者。愕也。怖者。恐
<lb ed="X" n="0782c03"/><lb ed="R040" n="0301a15"/>也。畏者。猶豫也。驚與愛對。怖與樂對。畏與銳對。人
<lb ed="X" n="0782c04"/><lb ed="R040" n="0301a16"/>能智與理冥。不生愛想。不作樂想。渾無銳精。則可
<lb ed="X" n="0782c05"/><lb ed="R040" n="0301a17"/>以名此。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0782c06"/><lb ed="R040" n="0301a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0782c0601"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0782j06" n="0782j06"/>何以故。須菩提。如來說第一波羅蜜。卽非第一波羅
<lb ed="X" n="0782c07"/><lb ed="R040" n="0301b01"/>蜜。是名第一波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0782c08"/><lb ed="R040" n="0301b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0782c0801">空生旣能深解。如來便要他實實去行六度。故此
<lb ed="X" n="0782c09"/><lb ed="R040" n="0301b03"/>下以六波羅蜜示之。</p><p xml:id="pX25p0782c0909" cb:place="inline">大圓曰。六波羅蜜中般若
<lb ed="X" n="0782c10"/><lb ed="R040" n="0301b04"/>是法身正因。餘五度爲助緣。法身最大最無上。惟
<lb ed="X" n="0782c11"/><lb ed="R040" n="0301b05"/>般若能成就法身。故云第一。</p><p xml:id="pX25p0782c1112" cb:place="inline">前言般若卽非般若。
<lb ed="X" n="0782c12"/><lb ed="R040" n="0301b06"/>是就般若一波羅蜜而言。自無體性也。此第一卽
<lb ed="X" n="0782c13"/><lb ed="R040" n="0301b07"/>非第一。是對餘五波羅蜜而言。而說六度總一般
<lb ed="X" n="0782c14"/><lb ed="R040" n="0301b08"/>若萬行同成第一。以起下忍辱布施。離一切相之
<lb ed="X" n="0782c15"/><lb ed="R040" n="0301b09"/>意也。</p><p xml:id="pX25p0782c1503" cb:place="inline">如如曰。非第一者。是淸淨之心。是名第一
<lb ed="X" n="0782c16"/><lb ed="R040" n="0301b10"/>者。乃圓證之旨。</p><p xml:id="pX25p0782c1607" cb:place="inline">圓旨云。須菩提所云希有者。是
<lb ed="X" n="0782c17"/><lb ed="R040" n="0301b11"/>能見實相之人。佛所云希有者。乃實相現前。而不
<lb ed="X" n="0782c18"/><lb ed="R040" n="0301b12"/>驚不怖不畏之人也。蓋金剛般若。貫徹五度。爲第
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0783a" n="0783a"/>
<lb ed="X" n="0783a01"/><lb ed="R040" n="0301b13"/>一波羅蜜。然不驚怖而作第一會者。是名第一。有
<lb ed="X" n="0783a02"/><lb ed="R040" n="0301b14"/>驚怖則非淸淨心相矣。何得爲第一希有乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0783a03"/><lb ed="R040" n="0301b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0783a0301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0783j01" n="0783j01"/>須菩提。忍辱波羅蜜。如來說非忍辱波羅蜜。是名忍
<lb ed="X" n="0783a04"/><lb ed="R040" n="0301b16"/>辱波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0783a05"/><lb ed="R040" n="0301b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0783a0501">秦譯及古本無是名句。</p><p xml:id="pX25p0783a0510" cb:place="inline">如如曰。前云非般若波
<lb ed="X" n="0783a06"/><lb ed="R040" n="0301b18"/>羅蜜。非第一波羅蜜。猶恐衆生未能通達於五度。
<lb ed="X" n="0783a07"/><lb ed="R040" n="0302a01"/>故再拈忍辱示之。持戒。精進。禪定。般若。悉在心上
<lb ed="X" n="0783a08"/><lb ed="R040" n="0302a02"/>修習。布施。忍辱。則見於應爲。菩薩饒益有情。正於
<lb ed="X" n="0783a09"/><lb ed="R040" n="0302a03"/>應爲徵心。故經中言布施忍辱以攝餘度。</p><p xml:id="pX25p0783a0917" cb:place="inline">起修貴
<lb ed="X" n="0783a10"/><lb ed="R040" n="0302a04"/>於能捨。故以布施攝修。得果貴於能忘。故以忍辱
<lb ed="X" n="0783a11"/><lb ed="R040" n="0302a05"/>攝果。</p><p xml:id="pX25p0783a1103" cb:place="inline">大圓曰。六度中最難離相者。無如忍辱一
<lb ed="X" n="0783a12"/><lb ed="R040" n="0302a06"/>度。被人毀害曰辱。我能安受曰忍。此見性之後。習
<lb ed="X" n="0783a13"/><lb ed="R040" n="0302a07"/>定修慧。最緊要關頭。所以菩薩當行忍辱波羅蜜。
<lb ed="X" n="0783a14"/><lb ed="R040" n="0302a08"/>然見有辱可忍。卽不能忍矣。此忍辱原從般若而
<lb ed="X" n="0783a15"/><lb ed="R040" n="0302a09"/>出。本源之心。寂然不動。外不見有所辱之相。內不
<lb ed="X" n="0783a16"/><lb ed="R040" n="0302a10"/>見有能忍之心。是般若體中。本無我人。誰加誰忍。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0783a17"/><lb ed="R040" n="0302a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0783a1701"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0783j02" n="0783j02"/>何以故。須菩提。如我昔爲歌利王割截身體<note place="interlinear">一證</note>。我於爾
<lb ed="X" n="0783a18"/><lb ed="R040" n="0302a12"/>時。無我相。無人相。無衆生相。無壽者相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0783a19"/><lb ed="R040" n="0302a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0783a1901">徵其所以忍辱非忍辱者。將<anchor xml:id="nkr_note_add_0783a1901" n="0783a1901"/><anchor xml:id="beg0783a1901" n="0783a1901"/>己<anchor xml:id="end0783a1901"/>行之行證之。</p><p xml:id="pX25p0783a1918" cb:place="inline">集
<lb ed="X" n="0783a20"/><lb ed="R040" n="0302a14"/>解。忍辱實有此事相。何以言非忍辱。只爲能離四
<lb ed="X" n="0783a21"/><lb ed="R040" n="0302a15"/>相故。如來引<anchor xml:id="nkr_note_add_0783a2101" n="0783a2101"/><anchor xml:id="beg0783a2101" n="0783a2101"/>己<anchor xml:id="end0783a2101"/>事明之。歌利。華言極惡。如來昔因
<lb ed="X" n="0783a22"/><lb ed="R040" n="0302a16"/>中。證初地<anchor xml:id="nkr_note_add_0783a2201" n="0783a2201"/><anchor xml:id="beg0783a2201" n="0783a2201"/>已<anchor xml:id="end0783a2201"/>。山居修道。王帶宮女出獵。因倦而寢。
<lb ed="X" n="0783a23"/><lb ed="R040" n="0302a17"/>諸人入山禮仙。王覺大怒。入山尋之。問仙得果否。
<lb ed="X" n="0783a24"/><lb ed="R040" n="0302a18"/>答曰未得。又問以何爲戒。答曰以忍爲戒。王割其
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0783b" n="0783b"/>
<lb ed="X" n="0783b01"/><lb ed="R040" n="0302b01"/>耳。容顏不變。又劓其鼻。截其手。其臣爭諫不聽。四
<lb ed="X" n="0783b02"/><lb ed="R040" n="0302b02"/>天王雨沙石。王怖畏懺悔。仙復身如故。王後皈信
<lb ed="X" n="0783b03"/><lb ed="R040" n="0302b03"/>受記。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0783b04"/><lb ed="R040" n="0302b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0783b0401">何以故。我於往昔節節支解時。若有我相人相衆生
<lb ed="X" n="0783b05"/><lb ed="R040" n="0302b05"/>相壽者相。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0783j03" n="0783j03"/>應生嗔恨<note place="interlinear">反明非忍</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0783b06"/><lb ed="R040" n="0302b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0783b0601">有四相。便見有辱。有辱卽有恨。有恨卽有忍。有忍
<lb ed="X" n="0783b07"/><lb ed="R040" n="0302b07"/>卽有住。住於有忍。卽非無忍矣。如來惜<anchor xml:id="nkr_note_add_0783b0701" n="0783b0701"/><anchor xml:id="beg0783b0701" n="0783b0701"/>己<anchor xml:id="end0783b0701"/>苦行。轉
<lb ed="X" n="0783b08"/><lb ed="R040" n="0302b08"/>人貪嗔。若有嗔恨。則被截者與加害者。同一無明。
<lb ed="X" n="0783b09"/><lb ed="R040" n="0302b09"/>卽非慈悲。何能化導。</p><p xml:id="pX25p0783b0909" cb:place="inline">○盛云。上言第一波羅蜜。此
<lb ed="X" n="0783b10"/><lb ed="R040" n="0302b10"/>又於六波羅蜜中。擧一忍辱。以證身命亦無住也。
<lb ed="X" n="0783b11"/><lb ed="R040" n="0302b11"/>說非忍辱。是忍而無忍。如我一證。是極苦忍亦非
<lb ed="X" n="0783b12"/><lb ed="R040" n="0302b12"/>忍也。無四相。正明非忍。與前度生無四相。持經無
<lb ed="X" n="0783b13"/><lb ed="R040" n="0302b13"/>四相。互爲發明。見得名雖忍辱。體總般若。如菩薩
<lb ed="X" n="0783b14"/><lb ed="R040" n="0302b14"/>苦行。直造本源。不成苦果。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0783b15"/><lb ed="R040" n="0302b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0783b1501"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0783j04" n="0783j04"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0783j04" n="0783j04"/>須菩提。又念過去於五百世作忍辱仙人<note place="interlinear">又一證</note>。於爾所世。
<lb ed="X" n="0783b16"/><lb ed="R040" n="0302b16"/>無我相。無人相。無衆生相。無壽者相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0783b17"/><lb ed="R040" n="0302b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0783b1701">且此忍辱之行。不但於歌利王如此。未遇歌利以
<lb ed="X" n="0783b18"/><lb ed="R040" n="0302b18"/>前。曾於過去五百世作忍辱仙人。修忍辱之行。<anchor xml:id="nkr_note_add_0783b1801" n="0783b1801"/><anchor xml:id="beg0783b1801" n="0783b1801"/>已<anchor xml:id="end0783b1801"/>
<lb ed="X" n="0783b19"/><lb ed="R040" n="0303a01"/>經脫離四相。住世<anchor xml:id="nkr_note_add_0783b1901" n="0783b1901"/><anchor xml:id="beg0783b1901" n="0783b1901"/>已<anchor xml:id="end0783b1901"/>無四相之累。歷劫自能頓悟
<lb ed="X" n="0783b20"/><lb ed="R040" n="0303a02"/>眞空。言佛所修。非止一世一事也。是知忍辱乃學
<lb ed="X" n="0783b21"/><lb ed="R040" n="0303a03"/>道之先務。首要破其嗔心。方離四相。</p><p xml:id="pX25p0783b2115" cb:place="inline">○四相總歸
<lb ed="X" n="0783b22"/><lb ed="R040" n="0303a04"/>我相。我相於布施忍辱。盤結甚堅。故此疊言忍辱
<lb ed="X" n="0783b23"/><lb ed="R040" n="0303a05"/>無相。下又言布施無住。無非示菩薩以無我之義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0783b24"/><lb ed="R040" n="0303a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0783b2401">是故須菩提。菩薩應離一切相。<note place="inline">五字總貫下文</note>發阿耨多羅
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0783c" n="0783c"/>
<lb ed="X" n="0783c01"/><lb ed="R040" n="0303a07"/>三藐三菩提心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0783c02"/><lb ed="R040" n="0303a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0783c0201">如如曰。以上詳言離相。以立修行之準。此乃就發
<lb ed="X" n="0783c03"/><lb ed="R040" n="0303a09"/>心者說。佛意謂聞經之人。去佛甚遠。而能無驚怖
<lb ed="X" n="0783c04"/><lb ed="R040" n="0303a10"/>諸相。忍辱仙人尙未成佛。而<anchor xml:id="nkr_note_add_0783c0401" n="0783c0401"/><anchor xml:id="beg0783c0401" n="0783c0401"/>已<anchor xml:id="end0783c0401"/>無我等四相。汝莫
<lb ed="X" n="0783c05"/><lb ed="R040" n="0303a11"/>謂離一切相。是諸佛極詣。菩薩皆當以此發心者
<lb ed="X" n="0783c06"/><lb ed="R040" n="0303a12"/>也。經中言菩薩無四相。卽言衆生無四相。言衆生
<lb ed="X" n="0783c07"/><lb ed="R040" n="0303a13"/>無法相無非法相。卽言如來非法非非法。言離一
<lb ed="X" n="0783c08"/><lb ed="R040" n="0303a14"/>切相名諸佛。卽言應離一切相發菩提心。總是平
<lb ed="X" n="0783c09"/><lb ed="R040" n="0303a15"/>等本際。決定衆生是佛也。空生前問。如何住降。不
<lb ed="X" n="0783c10"/><lb ed="R040" n="0303a16"/>問如何發心。佛却示以離相發心。所謂本起因地。
<lb ed="X" n="0783c11"/><lb ed="R040" n="0303a17"/>澄水必於其原。滋木必於其本。識得離相發心。不
<lb ed="X" n="0783c12"/><lb ed="R040" n="0303a18"/>必別求住降矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0783c13"/><lb ed="R040" n="0303b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0783c1301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0783j05" n="0783j05"/><note place="interlinear">此段爲離相提挈要旨處</note>不應住色生心。不應住聲香味觸法生心。應生無所
<lb ed="X" n="0783c14"/><lb ed="R040" n="0303b02"/>住心<note place="interlinear">點明問意</note>。若心有住。卽爲非住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0783c15"/><lb ed="R040" n="0303b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0783c1501">如如曰。離相發心。則所發之心。卽無所住之心也。
<lb ed="X" n="0783c16"/><lb ed="R040" n="0303b04"/>發則生矣。故不應住色生心。不應住聲香味觸法
<lb ed="X" n="0783c17"/><lb ed="R040" n="0303b05"/>生心。卽生無所住心可也。</p><p xml:id="pX25p0783c1711" cb:place="inline">不應住色二句。<anchor xml:id="nkr_note_add_0783c1701" n="0783c1701"/><anchor xml:id="beg0783c1701" n="0783c1701"/>已<anchor xml:id="end0783c1701"/>見上
<lb ed="X" n="0783c18"/><lb ed="R040" n="0303b06"/>文。此更申言上是不應以有住生心。此是不應生
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0784a" n="0784a"/>
<lb ed="X" n="0784a01"/><lb ed="R040" n="0303b07"/>有住之心。意微有異。</p><p xml:id="pX25p0784a0109" cb:place="inline">前云應無所住而生其心。恐
<lb ed="X" n="0784a02"/><lb ed="R040" n="0303b08"/>人認作兩層。有無所住之心。又有所生之心。轉非
<lb ed="X" n="0784a03"/><lb ed="R040" n="0303b09"/>淸淨。故直曰生無所住心。言生此原無所所住之
<lb ed="X" n="0784a04"/><lb ed="R040" n="0303b10"/>心。更不必以無所住而生也。前云不住於相。及應
<lb ed="X" n="0784a05"/><lb ed="R040" n="0303b11"/>如所敎住。義原合一。此云若心有住卽爲非住。合
<lb ed="X" n="0784a06"/><lb ed="R040" n="0303b12"/>一之義。於此發明。</p><p xml:id="pX25p0784a0608" cb:place="inline">大圓曰。要離我人四相先離
<lb ed="X" n="0784a07"/><lb ed="R040" n="0303b13"/>六塵。我人四相。由住著六塵而起也。不應住色等
<lb ed="X" n="0784a08"/><lb ed="R040" n="0303b14"/>者。誡著相生心而修行也。應無所住等者。勸離相
<lb ed="X" n="0784a09"/><lb ed="R040" n="0303b15"/>生心而修行也。若心有住。卽爲非住者。謂住於色
<lb ed="X" n="0784a10"/><lb ed="R040" n="0303b16"/>等。卽不住於菩提。入此出彼。幾微之際。不可不愼。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0784a11"/><lb ed="R040" n="0303b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0784a1101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0784j01" n="0784j01"/>是故佛說。菩薩心。不應住色布施。須菩提。菩薩爲利
<lb ed="X" n="0784a12"/><lb ed="R040" n="0303b18"/>益一切衆生故。<note place="inline">各本無故字</note>應如是布施。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0784a13"/><lb ed="R040" n="0304a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0784a1301">盛云。不應住色布施。又承不住生心。結歸離相本
<lb ed="X" n="0784a14"/><lb ed="R040" n="0304a02"/>旨。此色字。只應作相字看。</p><p xml:id="pX25p0784a1411" cb:place="inline">如如曰。此色字。該聲
<lb ed="X" n="0784a15"/><lb ed="R040" n="0304a03"/>香味觸法在內。上先言不住相等布施。再言不住
<lb ed="X" n="0784a16"/><lb ed="R040" n="0304a04"/>色等生心。此則言不住色等生心。卽不住色布施。
<lb ed="X" n="0784a17"/><lb ed="R040" n="0304a05"/>以融合上文兩義。</p><p xml:id="pX25p0784a1708" cb:place="inline">○上文詳言離一切相。至於無
<lb ed="X" n="0784a18"/><lb ed="R040" n="0304a06"/>所不空。慮空生因此。遂以<anchor xml:id="nkr_note_add_0784a1801" n="0784a1801"/><anchor xml:id="beg0784a1801" n="0784a1801"/>己<anchor xml:id="end0784a1801"/>所證無生。卽是佛之
<lb ed="X" n="0784a19"/><lb ed="R040" n="0304a07"/>離一切相。而於一切衆生置之度外。故急呼而示
<lb ed="X" n="0784a20"/><lb ed="R040" n="0304a08"/>之。布施。指法施言。滅度衆生。卽是利益衆生。佛恐
<lb ed="X" n="0784a21"/><lb ed="R040" n="0304a09"/>行人認無滅度爲虗無。故以利益二字指示實際。
<lb ed="X" n="0784a22"/><lb ed="R040" n="0304a10"/>蓋必利人福德。益人智慧。實實有其功用。始成其
<lb ed="X" n="0784a23"/><lb ed="R040" n="0304a11"/>滅度。此是菩薩宏誓之量。勸修之本。上文離一切
<lb ed="X" n="0784a24"/><lb ed="R040" n="0304a12"/>諸相。總爲此耳。因衆生住著根塵。故廣行化導。若
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0784b" n="0784b"/>
<lb ed="X" n="0784b01"/><lb ed="R040" n="0304a13"/>布施者。先有住著。何以化彼住著之心。所以決當
<lb ed="X" n="0784b02"/><lb ed="R040" n="0304a14"/>如是布施。然後自性獲淸淨無爲功德。而衆生亦
<lb ed="X" n="0784b03"/><lb ed="R040" n="0304a15"/>受淸淨無爲之利益也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0784b04"/><lb ed="R040" n="0304a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0784b0401"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0784j02" n="0784j02"/>如來說一切諸相。卽是非相。又說一切衆生。卽非衆
<lb ed="X" n="0784b05"/><lb ed="R040" n="0304a17"/>生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0784b06"/><lb ed="R040" n="0304a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0784b0601">大圓曰。所謂應離相布施。不聞如來之言耶。如來
<lb ed="X" n="0784b07"/><lb ed="R040" n="0304b01"/>說一切諸相。因緣所生。盡是假合。相卽非相。一切
<lb ed="X" n="0784b08"/><lb ed="R040" n="0304b02"/>衆生。悉皆佛子。迷則爲衆生。悟則不是衆生。生卽
<lb ed="X" n="0784b09"/><lb ed="R040" n="0304b03"/>非生。夫相旣非相。則布施有何色相可住。衆生旣
<lb ed="X" n="0784b10"/><lb ed="R040" n="0304b04"/>非衆生。豈可以有相之布施利益之乎。</p><p xml:id="pX25p0784b1016" cb:place="inline">集解。又
<lb ed="X" n="0784b11"/><lb ed="R040" n="0304b05"/>將本來寂滅生佛同源的法性說明。以見相無可
<lb ed="X" n="0784b12"/><lb ed="R040" n="0304b06"/>住之故。</p><p xml:id="pX25p0784b1204" cb:place="inline">正解。一切諸相是法境。卽是非相。顯法
<lb ed="X" n="0784b13"/><lb ed="R040" n="0304b07"/>空。一切衆生是人境。卽非衆生。顯人空。然此人法
<lb ed="X" n="0784b14"/><lb ed="R040" n="0304b08"/>二相。本是空無。衆生不知。妄執爲有。如來說者。意
<lb ed="X" n="0784b15"/><lb ed="R040" n="0304b09"/>令知而離之也。</p><p xml:id="pX25p0784b1507" cb:place="inline">○經貫云。此節結前起後。如來一
<lb ed="X" n="0784b16"/><lb ed="R040" n="0304b10"/>切諸相二句。承上菩薩應離一切相。以結前諸相
<lb ed="X" n="0784b17"/><lb ed="R040" n="0304b11"/>非相意。一切衆生二句。因上詳言利益衆生。恐人
<lb ed="X" n="0784b18"/><lb ed="R040" n="0304b12"/>又生衆生相。故又擧衆二字詳明之。以結前滅度
<lb ed="X" n="0784b19"/><lb ed="R040" n="0304b13"/>無量衆生。實無滅度意。</p><p xml:id="pX25p0784b1910" cb:place="inline">一切諸相非相者。謂諸相
<lb ed="X" n="0784b20"/><lb ed="R040" n="0304b14"/>非本性所有而離之。乃本性所無而爲非相。不但
<lb ed="X" n="0784b21"/><lb ed="R040" n="0304b15"/>不應住。原無可住也。一切衆生非衆生者。各明本
<lb ed="X" n="0784b22"/><lb ed="R040" n="0304b16"/>性離一切相卽是諸佛也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0784b23"/><lb ed="R040" n="0304b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0784b2301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0784j03" n="0784j03"/>須菩提。如來是眞語者。實語者。如語者。不誑語者。不
<lb ed="X" n="0784b24"/><lb ed="R040" n="0304b18"/>異語者。須菩提。如來所得法。此法無實無虗<note place="interlinear">點明問意</note>。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0784c" n="0784c"/>
<lb ed="X" n="0784c01"/><lb ed="R040" n="0305a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0784c0101">佛恐人不契無相之理。或疑佛語轉說轉深。故以
<lb ed="X" n="0784c02"/><lb ed="R040" n="0305a02"/>五語堅人信心。是語眞實。無妄無虗。是語如如。契
<lb ed="X" n="0784c03"/><lb ed="R040" n="0305a03"/>眞如理。非欺誑之語。非變易怪異之語。總是說無
<lb ed="X" n="0784c04"/><lb ed="R040" n="0305a04"/>上菩提。欲人了悟佛法耳。</p><p xml:id="pX25p0784c0411" cb:place="inline">如如曰。如來所語之
<lb ed="X" n="0784c05"/><lb ed="R040" n="0305a05"/>法。卽如來所得之法也。前云不應取法。何又言得
<lb ed="X" n="0784c06"/><lb ed="R040" n="0305a06"/>法。蓋非其有者爲取。還吾所有者爲得。此心空空
<lb ed="X" n="0784c07"/><lb ed="R040" n="0305a07"/>洞洞。萬法從此而生。取則失其空洞之原。心失則
<lb ed="X" n="0784c08"/><lb ed="R040" n="0305a08"/>法失。無取則還吾本來淸淨地。心得則法得。此法
<lb ed="X" n="0784c09"/><lb ed="R040" n="0305a09"/>字見其別於小法。前言虗空。言虗妄。恐執此則礙
<lb ed="X" n="0784c10"/><lb ed="R040" n="0305a10"/>於實。言生實信。言以此爲實。恐執此又礙於虗。故
<lb ed="X" n="0784c11"/><lb ed="R040" n="0305a11"/>又幷空之曰無實無虗。此所謂不二法門也。</p><p xml:id="pX25p0784c1118" cb:place="inline">大
<lb ed="X" n="0784c12"/><lb ed="R040" n="0305a12"/>圓曰。此卽空不空如來藏也。非實故六度兼行。而
<lb ed="X" n="0784c13"/><lb ed="R040" n="0305a13"/>心不住於有。非虗故離一切相。而法未始墮於無。
<lb ed="X" n="0784c14"/><lb ed="R040" n="0305a14"/>定慧齊行。寂感一致。正是菩提妙境。佛之所得者
<lb ed="X" n="0784c15"/><lb ed="R040" n="0305a15"/>此也。所說者此也。</p><p xml:id="pX25p0784c1508" cb:place="inline">李云。此法卽此心。無實者。心
<lb ed="X" n="0784c16"/><lb ed="R040" n="0305a16"/>體空寂。無虗者。妙用無方。</p><p xml:id="pX25p0784c1611" cb:place="inline">盛云。法乃無爲眞如
<lb ed="X" n="0784c17"/><lb ed="R040" n="0305a17"/>之法。法體空寂。無相可得。故云無實。非相卽相。有
<lb ed="X" n="0784c18"/><lb ed="R040" n="0305a18"/>眞空體。故云無虗。不得言中執有。不得離言執無。
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0785a" n="0785a"/>
<lb ed="X" n="0785a01"/><lb ed="R040" n="0305b01"/>卽無住也。</p><p xml:id="pX25p0785a0105" cb:place="inline">蓮師云。虗實二字。合說有味。虗中想
<lb ed="X" n="0785a02"/><lb ed="R040" n="0305b02"/>出實際。實中想出虗理。虗實相形。乃成如來妙法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785a03"/><lb ed="R040" n="0305b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0785a0301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0785j01" n="0785j01"/>須菩提。若菩薩心住於法。而行布施。如人入闇。則無
<lb ed="X" n="0785a04"/><lb ed="R040" n="0305b04"/>所見。若菩薩心不住法。而行布施<note place="interlinear">卽指法施</note>。如人有目。日光明
<lb ed="X" n="0785a05"/><lb ed="R040" n="0305b05"/>照見種種色。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785a06"/><lb ed="R040" n="0305b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0785a0601">如如曰。如來法無虗實所以利益衆生也。則菩薩
<lb ed="X" n="0785a07"/><lb ed="R040" n="0305b07"/>以布施行利益者。可住於法乎。法者。一切世間出
<lb ed="X" n="0785a08"/><lb ed="R040" n="0305b08"/>世間等化衆生之法也。上文反覆言離一切相。自
<lb ed="X" n="0785a09"/><lb ed="R040" n="0305b09"/>利功滿。菩薩爲利益一切句以下。則詳言利他之
<lb ed="X" n="0785a10"/><lb ed="R040" n="0305b10"/>行。</p><p xml:id="pX25p0785a1002" cb:place="inline">曾云。闇謂無智。明謂有智。明與闇對。是對法
<lb ed="X" n="0785a11"/><lb ed="R040" n="0305b11"/>也。智生則無智滅。明生則闇滅。</p><p xml:id="pX25p0785a1113" cb:place="inline">集解。日能破闇。
<lb ed="X" n="0785a12"/><lb ed="R040" n="0305b12"/>如智破惑。目能見空。如智證理。二喩合成一智。</p><p xml:id="pX25p0785a1219" cb:place="inline">○
<lb ed="X" n="0785a13"/><lb ed="R040" n="0305b13"/>盛釋。此第三番結勸也。上言此法無實無虗。<anchor xml:id="nkr_note_add_0785a1301" n="0785a1301"/><anchor xml:id="beg0785a1301" n="0785a1301"/>已<anchor xml:id="end0785a1301"/>見
<lb ed="X" n="0785a14"/><lb ed="R040" n="0305b14"/>法無可執。故以住無住之得失示之。身之無住。由
<lb ed="X" n="0785a15"/><lb ed="R040" n="0305b15"/>於心之無住。故究其原而以心言之。住則著相。爲
<lb ed="X" n="0785a16"/><lb ed="R040" n="0305b16"/>煩惱所障。故云入闇。無住則人我兩忘。智光獨照。
<lb ed="X" n="0785a17"/><lb ed="R040" n="0305b17"/>故云種種色。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785a18"/><lb ed="R040" n="0305b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0785a1801"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0785j02" n="0785j02"/>須菩提。當來之世。若有善男子善女人。能於此經受
<lb ed="X" n="0785a19"/><lb ed="R040" n="0306a01"/>持讀誦<note place="interlinear">牧歸持經以起下段之意</note>。則爲如來。以佛智慧。悉知是人。悉見是人。皆
<lb ed="X" n="0785a20"/><lb ed="R040" n="0306a02"/>得成就無量無邊功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785a21"/><lb ed="R040" n="0306a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0785a2101">盛釋。此無住之法。自度度人。無所不可。雖在末世。
<lb ed="X" n="0785a22"/><lb ed="R040" n="0306a04"/>有受持修行者。皆在如來智慧之中。悉知悉見。又
<lb ed="X" n="0785a23"/><lb ed="R040" n="0306a05"/>結歸經勝也。</p><p xml:id="pX25p0785a2306" cb:place="inline">經貫云。以能字貫下。俱以不住於
<lb ed="X" n="0785a24"/><lb ed="R040" n="0306a06"/>法言。卽爲如來。以同具般若言。無量無邊。以不特
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0785b" n="0785b"/>
<lb ed="X" n="0785b01"/><lb ed="R040" n="0306a07"/>覺<anchor xml:id="nkr_note_add_0785b0101" n="0785b0101"/><anchor xml:id="beg0785b0101" n="0785b0101"/>己<anchor xml:id="end0785b0101"/>性。且覺人性。不特覺一時。且覺及千萬世也。
<lb ed="X" n="0785b02"/><lb ed="R040" n="0306a08"/>利益衆生而爲功。長養菩提而爲德。周法界而無
<lb ed="X" n="0785b03"/><lb ed="R040" n="0306a09"/>方。歷萬劫而常在。其成就豈有限量邊所哉。</p><p xml:id="pX25p0785b0318" cb:place="inline">長
<lb ed="X" n="0785b04"/><lb ed="R040" n="0306a10"/>水云。得眞如由心淨。心淨由不住法。不住法由有
<lb ed="X" n="0785b05"/><lb ed="R040" n="0306a11"/>智。有智由聞經。當知此經有其勝德。故須讚歎以
<lb ed="X" n="0785b06"/><lb ed="R040" n="0306a12"/>示將來也。</p>
<lb ed="X" n="0785b07"/><lb ed="R040" n="0306a13"/><p xml:id="pX25p0785b0701"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0785j03" n="0785j03"/>△上文歷言持經之效而經以般若爲名。般若以
<lb ed="X" n="0785b08"/><lb ed="R040" n="0306a14"/>破相爲主。不住於相。卽生實相。尊者自陳悟解。嘆
<lb ed="X" n="0785b09"/><lb ed="R040" n="0306a15"/>信經之人。實相離相。功德希有。佛因於離相之義。
<lb ed="X" n="0785b10"/><lb ed="R040" n="0306a16"/>推極言之。擧忍施以例其餘。敎以從解起行。於六
<lb ed="X" n="0785b11"/><lb ed="R040" n="0306a17"/>波羅蜜上。一一離相發心。以利益衆生。一路反覆
<lb ed="X" n="0785b12"/><lb ed="R040" n="0306a18"/>申明。推見相無可住之故。使修行者知所從事。而
<lb ed="X" n="0785b13"/><lb ed="R040" n="0306b01"/>以無實無虗。括此經之宗旨。末又借入闇處明。以
<lb ed="X" n="0785b14"/><lb ed="R040" n="0306b02"/>喩經勝。洵知心法無住。而如來之說。詎有謬乎。受
<lb ed="X" n="0785b15"/><lb ed="R040" n="0306b03"/>持讀誦者。若能頓悟自心。眞空無住。不事色相之
<lb ed="X" n="0785b16"/><lb ed="R040" n="0306b04"/>求。而周沙界之益。從性起修。眞福德性也。發心至
<lb ed="X" n="0785b17"/><lb ed="R040" n="0306b05"/>此無不降伏。無非菩提矣。</p><p xml:id="pX25p0785b1711" cb:place="inline">○自第五分起。至此分
<lb ed="X" n="0785b18"/><lb ed="R040" n="0306b06"/>卽名諸佛止。總是離相見佛。自此分如是如是起。
<lb ed="X" n="0785b19"/><lb ed="R040" n="0306b07"/>至第十六分止。總名行解相應。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0785b20"/><lb ed="R040" n="0306b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">持經功德分第十五</cb:mulu><head><anchor xml:id="nkr_note_orig_0785j04" n="0785j04"/>○持經功德分第十五</head>
<lb ed="X" n="0785b21"/><lb ed="R040" n="0306b09"/><p xml:id="pX25p0785b2101">行持此經。功德難量。</p><p xml:id="pX25p0785b2109" cb:place="inline">○此正說持經功德之勝。
<lb ed="X" n="0785b22"/><lb ed="R040" n="0306b10"/>上章以佛智慧四句是綱。下文節節承上說來。
<lb ed="X" n="0785b23"/><lb ed="R040" n="0306b11"/>歸結到不可思議。爲人解說上。言捨命不及持
<lb ed="X" n="0785b24"/><lb ed="R040" n="0306b12"/>經。以要言之。下言經義深妙。非小根人所能擔
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0785c" n="0785c"/>
<lb ed="X" n="0785c01"/><lb ed="R040" n="0306b13"/>荷。正釋福勝之所以。在在處處下。言經中有佛
<lb ed="X" n="0785c02"/><lb ed="R040" n="0306b14"/>全身。人當尊敬。</p><p xml:id="pX25p0785c0207" cb:place="inline">覺非曰。捨身布施。不能見性。
<lb ed="X" n="0785c03"/><lb ed="R040" n="0306b15"/>果報有盡。大乘經典。直下見性。爲衆說明。卽爲
<lb ed="X" n="0785c04"/><lb ed="R040" n="0306b16"/>荷擔佛法。所謂功德在自性也。</p>
<lb ed="X" n="0785c05"/><lb ed="R040" n="0306b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0785c0501"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0785j05" n="0785j05"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0785j05" n="0785j05"/>須菩提。若有善男子善女人。初日分以恒河沙等身
<lb ed="X" n="0785c06"/><lb ed="R040" n="0306b18"/>布施。中日分復以恒河沙等身布施。後日分亦以恒
<lb ed="X" n="0785c07"/><lb ed="R040" n="0307a01"/>河沙等身布施<note place="interlinear">此暢說持經之義</note>。如是無量百千萬億劫以身布施。若
<lb ed="X" n="0785c08"/><lb ed="R040" n="0307a02"/>復有人聞此經典信心<note place="inline">如前信心淸淨</note>不逆。<note place="inline">如前不驚不怖不畏</note>其福
<lb ed="X" n="0785c09"/><lb ed="R040" n="0307a03"/>勝彼。何況書寫受持讀誦。爲人解說<note place="interlinear">卽後云承當是法流通是經</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0785c10"/><lb ed="R040" n="0307a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0785c1001">前者如法受持。無爲福勝。猶是從修見性。而非從
<lb ed="X" n="0785c11"/><lb ed="R040" n="0307a05"/>性起修。今茲心不住法。而全經受持。無邊功德。皆
<lb ed="X" n="0785c12"/><lb ed="R040" n="0307a06"/>得成就。則是大乘道法。不可思議。故呼須菩提而
<lb ed="X" n="0785c13"/><lb ed="R040" n="0307a07"/>吿之。初日。中日。後日。以一日言。早中晚三時也。恒
<lb ed="X" n="0785c14"/><lb ed="R040" n="0307a08"/>河沙。言其多。無量劫。言其久。皆借喩也。但捨身命。
<lb ed="X" n="0785c15"/><lb ed="R040" n="0307a09"/>不能見性。仍爲有漏業因。聞經信心。頓見自性。一
<lb ed="X" n="0785c16"/><lb ed="R040" n="0307a10"/>志修行。更無退轉。此人得般若之福。大勝命施之
<lb ed="X" n="0785c17"/><lb ed="R040" n="0307a11"/>福。何況又能爲人解說。使人皆從性起修。其無邊
<lb ed="X" n="0785c18"/><lb ed="R040" n="0307a12"/>功德。可思議乎。可稱量乎。</p><p xml:id="pX25p0785c1811" cb:place="inline">陳雄曰。佛恐世人執
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0786a" n="0786a"/>
<lb ed="X" n="0786a01"/><lb ed="R040" n="0307a13"/>著如來忍辱之說。徒以身施。而於自<anchor xml:id="nkr_note_add_0786a0101" n="0786a0101"/><anchor xml:id="beg0786a0101" n="0786a0101"/>己<anchor xml:id="end0786a0101"/>性與他人
<lb ed="X" n="0786a02"/><lb ed="R040" n="0307a14"/>性。無分毫利益。故於十三分言之。至此復言。屢救
<lb ed="X" n="0786a03"/><lb ed="R040" n="0307a15"/>其失。</p><p xml:id="pX25p0786a0303" cb:place="inline">○下卽推言所以福勝之故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0786a04"/><lb ed="R040" n="0307a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0786a0401"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0786j01" n="0786j01"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0786j01" n="0786j01"/>須菩提。以要言之。是經有不可思議。不可稱量。無邊
<lb ed="X" n="0786a05"/><lb ed="R040" n="0307a17"/>功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0786a06"/><lb ed="R040" n="0307a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0786a0601">人之福勝。由於經勝。而經之勝。讚歎所不能窮。以
<lb ed="X" n="0786a07"/><lb ed="R040" n="0307b01"/>要言之。此般若之體。廣大而無名相。其功德亦廣
<lb ed="X" n="0786a08"/><lb ed="R040" n="0307b02"/>大而無名相。不可以心思。不可以口議。不可以器
<lb ed="X" n="0786a09"/><lb ed="R040" n="0307b03"/>物量。不可以邊際測。所以如來不輕爲人說。惟爲
<lb ed="X" n="0786a10"/><lb ed="R040" n="0307b04"/>發菩提心。趨菩薩乘趨最上乘大根氣人說也。是
<lb ed="X" n="0786a11"/><lb ed="R040" n="0307b05"/>經。卽文字中所詮實相般若。</p><p xml:id="pX25p0786a1112" cb:place="inline">如如曰。要者。宗也。
<lb ed="X" n="0786a12"/><lb ed="R040" n="0307b06"/>應機不妨施權。歸宗在於顯實。所謂頓敎詮無二
<lb ed="X" n="0786a13"/><lb ed="R040" n="0307b07"/>無三。言思斯絕。是爲經之要也。不可思議。故不可
<lb ed="X" n="0786a14"/><lb ed="R040" n="0307b08"/>稱量。財施。身施。多劫思。俱莫能較。故功德無邊。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0786a15"/><lb ed="R040" n="0307b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0786a1501"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0786j02" n="0786j02"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0786j02" n="0786j02"/>如來爲發大乘者說。爲發最上乘者說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0786a16"/><lb ed="R040" n="0307b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0786a1601">大乘。謂菩薩乘也。最上乘。謂佛乘也。聲聞。獨了生
<lb ed="X" n="0786a17"/><lb ed="R040" n="0307b11"/>死。不度衆生。名小乘。如車乘之小者。止能自載也。
<lb ed="X" n="0786a18"/><lb ed="R040" n="0307b12"/>緣覺。半爲人。半爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0786a1801" n="0786a1801"/><anchor xml:id="beg0786a1801" n="0786a1801"/>己<anchor xml:id="end0786a1801"/>。所度無多。名中乘。菩薩。能度
<lb ed="X" n="0786a19"/><lb ed="R040" n="0307b13"/>一切衆生。爲大乘。佛能兼衆生菩薩而皆度之。爲
<lb ed="X" n="0786a20"/><lb ed="R040" n="0307b14"/>最上乘。此上不復有乘也。發。乃起發之發。謂起發
<lb ed="X" n="0786a21"/><lb ed="R040" n="0307b15"/>此乘以濟度衆生也。</p><p xml:id="pX25p0786a2109" cb:place="inline">蓮師云。乘卽車乘。取通遠
<lb ed="X" n="0786a22"/><lb ed="R040" n="0307b16"/>之義。雖有大小上中下之分。爲乘則一。乘有輪始
<lb ed="X" n="0786a23"/><lb ed="R040" n="0307b17"/>可轉行。故以法爲法輪。有法而不能流通。猶之有
<lb ed="X" n="0786a24"/><lb ed="R040" n="0307b18"/>乘而不用以行遠。謂之大乘者。取義法輪轉通之
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0786b" n="0786b"/>
<lb ed="X" n="0786b01"/><lb ed="R040" n="0308a01"/>意也。</p><p xml:id="pX25p0786b0103" cb:place="inline">如如曰。發大乘最上乘。卽是發阿耨多羅
<lb ed="X" n="0786b02"/><lb ed="R040" n="0308a02"/>三藐三菩提心。菩薩爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0786b0201" n="0786b0201"/><anchor xml:id="beg0786b0201" n="0786b0201"/>已<anchor xml:id="end0786b0201"/>發最上乘之人。善男子
<lb ed="X" n="0786b03"/><lb ed="R040" n="0308a03"/>善女人爲能發最上乘之人。衆生爲未發最上乘
<lb ed="X" n="0786b04"/><lb ed="R040" n="0308a04"/>之人。然未發上乘。實是能發上乘者。如來護囑菩
<lb ed="X" n="0786b05"/><lb ed="R040" n="0308a05"/>薩。爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0786b0501" n="0786b0501"/><anchor xml:id="beg0786b0501" n="0786b0501"/>已<anchor xml:id="end0786b0501"/>發上乘者說。正爲能發上乘者說。爲能發
<lb ed="X" n="0786b06"/><lb ed="R040" n="0308a06"/>上乘者說。正深於爲未發上乘者說。所以下文廣
<lb ed="X" n="0786b07"/><lb ed="R040" n="0308a07"/>爲人說。如來卽悉知悉見是人。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0786b08"/><lb ed="R040" n="0308a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0786b0801"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0786j03" n="0786j03"/>若有人能。受持讀誦。廣爲人說。如來悉知是人。悉見
<lb ed="X" n="0786b09"/><lb ed="R040" n="0308a09"/>是人。皆得成就不可量。不可稱。無有邊。不可思議功
<lb ed="X" n="0786b10"/><lb ed="R040" n="0308a10"/>德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0786b11"/><lb ed="R040" n="0308a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0786b1101">如如曰。受持讀誦。是自利。廣爲人說。是利他。自利
<lb ed="X" n="0786b12"/><lb ed="R040" n="0308a12"/>乃利他之本。利他卽自利之實。自他不二。方爲最
<lb ed="X" n="0786b13"/><lb ed="R040" n="0308a13"/>上乘心量。</p><p xml:id="pX25p0786b1305" cb:place="inline">廣爲人說。正欲使人如<anchor xml:id="nkr_note_add_0786b1301" n="0786b1301"/><anchor xml:id="beg0786b1301" n="0786b1301"/>己<anchor xml:id="end0786b1301"/>受持。乃是無
<lb ed="X" n="0786b14"/><lb ed="R040" n="0308a14"/>我人等相以滅度衆生。故得成就功德。</p><p xml:id="pX25p0786b1416" cb:place="inline">其曰如來
<lb ed="X" n="0786b15"/><lb ed="R040" n="0308a15"/>悉知悉見者。以是人廣爲人說之心。與如來爲發
<lb ed="X" n="0786b16"/><lb ed="R040" n="0308a16"/>最上乘說之心。同此公普也。</p><p xml:id="pX25p0786b1612" cb:place="inline">以經義而言。須由體
<lb ed="X" n="0786b17"/><lb ed="R040" n="0308a17"/>以達用。故自不可思議。以及於不可稱。不可量。無
<lb ed="X" n="0786b18"/><lb ed="R040" n="0308a18"/>有邊。</p><p xml:id="pX25p0786b1803" cb:place="inline">以人之成就而言。則由用以顯體。故自不可
<lb ed="X" n="0786b19"/><lb ed="R040" n="0308b01"/>量。不可稱。無有邊。以歸於不可思議。皆得成就四
<lb ed="X" n="0786b20"/><lb ed="R040" n="0308b02"/>句。以功德言。應上文成就第一功德。下如是人等
<lb ed="X" n="0786b21"/><lb ed="R040" n="0308b03"/>二句。以法言。應上文成就最上法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0786b22"/><lb ed="R040" n="0308b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0786b2201"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0786j04" n="0786j04"/>如是人等卽爲荷擔如來阿耨多羅三藐三菩提。何
<lb ed="X" n="0786b23"/><lb ed="R040" n="0308b05"/>以故。須菩提。若樂<note place="interlinear">音效</note>小法者。著我見人見衆生見壽者
<lb ed="X" n="0786b24"/><lb ed="R040" n="0308b06"/>見<note place="interlinear">又反言以明之</note>。卽於此經不能聽受讀誦爲人解說。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0786c" n="0786c"/>
<lb ed="X" n="0786c01"/><lb ed="R040" n="0308b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0786c0101">如如曰。如來阿耨多羅三藐三菩提。所謂大乘法。
<lb ed="X" n="0786c02"/><lb ed="R040" n="0308b08"/>最上法也。何不曰自得菩提。而曰荷擔如來菩提。
<lb ed="X" n="0786c03"/><lb ed="R040" n="0308b09"/>佛恐空生認得菩提爲自證善果。故以菩提本於
<lb ed="X" n="0786c04"/><lb ed="R040" n="0308b10"/>如來。示正法授受之宗。如來護念付囑。專是求荷
<lb ed="X" n="0786c05"/><lb ed="R040" n="0308b11"/>擔之人。荷擔之義。從乘字生來。然乘是運至佛之
<lb ed="X" n="0786c06"/><lb ed="R040" n="0308b12"/>法界。荷擔直將佛之法界。肩承在自身上。更爲諸
<lb ed="X" n="0786c07"/><lb ed="R040" n="0308b13"/>佛所倚賴者。不度衆生成佛。則無息肩日子。豈樂
<lb ed="X" n="0786c08"/><lb ed="R040" n="0308b14"/>小法者能幾及乎。若樂小法三句。正反釋最上乘
<lb ed="X" n="0786c09"/><lb ed="R040" n="0308b15"/>乃能無相。無相及能受持解說。成就功德也。前云
<lb ed="X" n="0786c10"/><lb ed="R040" n="0308b16"/>我相。此云我見。更切病源。人生生死輪迴。由有妄
<lb ed="X" n="0786c11"/><lb ed="R040" n="0308b17"/>見。見則有取。取則有著。著則成相。故妄見又爲妄
<lb ed="X" n="0786c12"/><lb ed="R040" n="0308b18"/>相根本。有四種見。則不能見種種色矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0786c13"/><lb ed="R040" n="0309a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0786c1301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0786j05" n="0786j05"/>須菩提。在在處處。若有此經。一切世間天人阿修羅
<lb ed="X" n="0786c14"/><lb ed="R040" n="0309a02"/>所應供養。當知此處。卽爲是塔。皆應恭敬。作禮圍繞。
<lb ed="X" n="0786c15"/><lb ed="R040" n="0309a03"/>以諸華<note place="interlinear">同花</note>香而散其處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0786c16"/><lb ed="R040" n="0309a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0786c1601">此經所具功德。不可思議。此經在處。可輕慢乎。此
<lb ed="X" n="0786c17"/><lb ed="R040" n="0309a05"/>經中具諸佛全身。但流布處。卽是法身常住。故凡
<lb ed="X" n="0786c18"/><lb ed="R040" n="0309a06"/>有此經之所。卽爲有佛。所以一切天人阿修羅。無
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0787a" n="0787a"/>
<lb ed="X" n="0787a01"/><lb ed="R040" n="0309a07"/>不當恭敬於內。供養於外。以諸寶華妙香。布散於
<lb ed="X" n="0787a02"/><lb ed="R040" n="0309a08"/>其處也。重其處者。重其法也。法所在處尙可重。而
<lb ed="X" n="0787a03"/><lb ed="R040" n="0309a09"/>況持法之人乎。所以信心持說者。便能荷擔菩提。
<lb ed="X" n="0787a04"/><lb ed="R040" n="0309a10"/>而百千萬億劫以身布施。不足較矣。</p><p xml:id="pX25p0787a0415" cb:place="inline">○前言塔廟。
<lb ed="X" n="0787a05"/><lb ed="R040" n="0309a11"/>是說經處。此是有經處。各有分別。總名經勝也。前
<lb ed="X" n="0787a06"/><lb ed="R040" n="0309a12"/>言四相。主六塵說。尙粗。此言四見。主六根說。稍細。</p>
<lb ed="X" n="0787a07"/><lb ed="R040" n="0309a13"/><p xml:id="pX25p0787a0701">△此第四番較量。所以終經勝之說也。信心不逆。
<lb ed="X" n="0787a08"/><lb ed="R040" n="0309a14"/>卽獲福德。何況流通是經。承當是法。能令人見性
<lb ed="X" n="0787a09"/><lb ed="R040" n="0309a15"/>耶。然大法必須大機。故以大乘最上乘尊而重之。
<lb ed="X" n="0787a10"/><lb ed="R040" n="0309a16"/>蓋佛以說法度生爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0787a1001" n="0787a1001"/><anchor xml:id="beg0787a1001" n="0787a1001"/>己<anchor xml:id="end0787a1001"/>任。如大擔在身。是人能發
<lb ed="X" n="0787a11"/><lb ed="R040" n="0309a17"/>人心。自利利他。令法久住。則如來大擔。直下承當。
<lb ed="X" n="0787a12"/><lb ed="R040" n="0309a18"/>非小乘人所能與也。此經在處。卽爲有佛。三界天
<lb ed="X" n="0787a13"/><lb ed="R040" n="0309b01"/>人。無不恭敬。況能如是受持。如是廣說。其功德寧
<lb ed="X" n="0787a14"/><lb ed="R040" n="0309b02"/>有限量哉。</p><p xml:id="pX25p0787a1405" cb:place="inline">○此分兩言功德。前言經中自有之功
<lb ed="X" n="0787a15"/><lb ed="R040" n="0309b03"/>德。後言人所成就之功德。</p><p xml:id="pX25p0787a1511" cb:place="inline">宗通云。受持讀誦。是
<lb ed="X" n="0787a16"/><lb ed="R040" n="0309b04"/>自利行。廣爲人說。是利他行。二利兼行。能令佛種
<lb ed="X" n="0787a17"/><lb ed="R040" n="0309b05"/>不斷。故曰荷擔。行菩薩行者。以大悲下化。以大智
<lb ed="X" n="0787a18"/><lb ed="R040" n="0309b06"/>上求。以大願雙運。於精進肩上。念念不住。必自他
<lb ed="X" n="0787a19"/><lb ed="R040" n="0309b07"/>一同解脫。方捨此擔也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0787a20"/><lb ed="R040" n="0309b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">能淨業障分第十六</cb:mulu><head>○能淨業障分第十六</head>
<lb ed="X" n="0787a21"/><lb ed="R040" n="0309b09"/><p xml:id="pX25p0787a2101">淨心受持。能消業障。</p><p xml:id="pX25p0787a2109" cb:place="inline">○申言持經功德。不可思
<lb ed="X" n="0787a22"/><lb ed="R040" n="0309b10"/>議。</p><p xml:id="pX25p0787a2202" cb:place="inline">覺非曰。前十六分點色爲空。後十六分點。
<lb ed="X" n="0787a23"/><lb ed="R040" n="0309b11"/>空卽色。前破我執。後破法執。不了經義。卽是業
<lb ed="X" n="0787a24"/><lb ed="R040" n="0309b12"/>障纏綿。若能淨心持經。直下見性。不惟業消。應
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0787b" n="0787b"/>
<lb ed="X" n="0787b01"/><lb ed="R040" n="0309b13"/>得正覺。豈供佛可比。</p><p xml:id="pX25p0787b0109" cb:place="inline">○此總言功德不可思議
<lb ed="X" n="0787b02"/><lb ed="R040" n="0309b14"/>也。首段。言滅罪不可思議。次段。言證果不可思
<lb ed="X" n="0787b03"/><lb ed="R040" n="0309b15"/>議。末<anchor xml:id="nkr_note_orig_0787001" n="0787001"/>段段。總結不可思議。經義二句。又是結中
<lb ed="X" n="0787b04"/><lb ed="R040" n="0309b16"/>之結。</p>
<lb ed="X" n="0787b05"/><lb ed="R040" n="0309b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0787b0501"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0787j01" n="0787j01"/>復次須菩提。若善男子善女人。受持讀誦此經。若爲
<lb ed="X" n="0787b06"/><lb ed="R040" n="0309b18"/>人輕賤。是人先世罪櫱。應墮惡道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0787b07"/><lb ed="R040" n="0310a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0787b0701">地獄餓鬼畜生三惡道也。卽三塗苦。先世。指前生。
<lb ed="X" n="0787b08"/><lb ed="R040" n="0310a02"/>有云昔日作惡。今日向善。在世上更換一番。亦爲
<lb ed="X" n="0787b09"/><lb ed="R040" n="0310a03"/>先世附參。</p><p xml:id="pX25p0787b0905" cb:place="inline">六祖云。約理而言。先世。卽是先念妄
<lb ed="X" n="0787b10"/><lb ed="R040" n="0310a04"/>心。今世。卽是後念覺心。此是說做工夫的法。不可
<lb ed="X" n="0787b11"/><lb ed="R040" n="0310a05"/>以此作經文註解也。人不體味約理而言四字耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0787b12"/><lb ed="R040" n="0310a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0787b1201">以今世人輕賤故。先世罪業。卽爲消滅。當得阿耨多
<lb ed="X" n="0787b13"/><lb ed="R040" n="0310a07"/>羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0787b14"/><lb ed="R040" n="0310a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0787b1401">持經功德。<anchor xml:id="nkr_note_add_0787b1401" n="0787b1401"/><anchor xml:id="beg0787b1401" n="0787b1401"/>已<anchor xml:id="end0787b1401"/>是天人恭敬。而反有爲世人輕賤者。
<lb ed="X" n="0787b15"/><lb ed="R040" n="0310a09"/>當是宿業所招。應墮惡道。止得輕賤。轉重罰而薄
<lb ed="X" n="0787b16"/><lb ed="R040" n="0310a10"/>懲也。</p><p xml:id="pX25p0787b1603" cb:place="inline">按此段經義。專爲修善法而得惡報者說。恐
<lb ed="X" n="0787b17"/><lb ed="R040" n="0310a11"/>其不知先業而道心退。故幷以能得菩提示之。</p>
<lb ed="X" n="0787b18"/><lb ed="R040" n="0310a12"/><p xml:id="pX25p0787b1801">蓮師云。此又爲下乘開一自新法門。</p><p xml:id="pX25p0787b1815" cb:place="inline">如如曰。應
<lb ed="X" n="0787b19"/><lb ed="R040" n="0310a13"/>墮惡道。今但爲人輕賤。則受持是經之力也。以今
<lb ed="X" n="0787b20"/><lb ed="R040" n="0310a14"/>世人輕賤故一句。大有忍辱功行在。惟我能慈愍
<lb ed="X" n="0787b21"/><lb ed="R040" n="0310a15"/>於人。則不覺人輕賤。正於此行我導示拯濟之心。
<lb ed="X" n="0787b22"/><lb ed="R040" n="0310a16"/>渾忘我相。委曲利他如此乃爲擔荷之人。不止藏
<lb ed="X" n="0787b23"/><lb ed="R040" n="0310a17"/>垢納汚。不報無道<anchor xml:id="nkr_note_add_0787b2301" n="0787b2301"/><anchor xml:id="beg0787b2301" n="0787b2301"/>已<anchor xml:id="end0787b2301"/>也。故入福德門。則先世罪孼
<lb ed="X" n="0787b24"/><lb ed="R040" n="0310a18"/>消滅入智慧門。則得阿耨菩提。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0787c" n="0787c"/>
<lb ed="X" n="0787c01"/><lb ed="R040" n="0310b01"/><p xml:id="pX25p0787c0101">須菩提。我念過去無量阿僧祗劫。</p>
<lb ed="X" n="0787c02"/><lb ed="R040" n="0310b02"/><p xml:id="pX25p0787c0201">阿僧祗。華言無央數。劫。猶世也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0787c03"/><lb ed="R040" n="0310b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0787c0301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0787j02" n="0787j02"/>於然燈佛前。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0787c04"/><lb ed="R040" n="0310b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0787c0401">謂未遇然燈佛以前。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0787c05"/><lb ed="R040" n="0310b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0787c0501">得値八百四千萬億那由他諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0787c06"/><lb ed="R040" n="0310b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0787c0601">那由他。華言一萬萬。値。猶遇也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0787c07"/><lb ed="R040" n="0310b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0787c0701">悉皆供養承事。無空過者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0787c08"/><lb ed="R040" n="0310b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0787c0801">盡以香華旛燈繒蓋衣食等物而供養之。復以身
<lb ed="X" n="0787c09"/><lb ed="R040" n="0310b09"/>給侍左右而承事之。無有一佛空過者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0787c10"/><lb ed="R040" n="0310b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0787c1001"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0787j03" n="0787j03"/>若復有人。於後末世。能受持讀誦此經。所得功德。於
<lb ed="X" n="0787c11"/><lb ed="R040" n="0310b11"/>我所供養諸佛功德。百分不及一。千萬億分。乃至算
<lb ed="X" n="0787c12"/><lb ed="R040" n="0310b12"/>數譬喩所不能及。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0787c13"/><lb ed="R040" n="0310b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0787c1301">功德施曰。供佛之福。不證眞實。持此法門。速疾得
<lb ed="X" n="0787c14"/><lb ed="R040" n="0310b14"/>證。世尊供無數佛。經無數劫。方得成佛。今持經卽
<lb ed="X" n="0787c15"/><lb ed="R040" n="0310b15"/>得菩提。超過如來劫數之多。故曰速證。</p><p xml:id="pX25p0787c1516" cb:place="inline">上言得菩
<lb ed="X" n="0787c16"/><lb ed="R040" n="0310b16"/>提。爲罪重者說。因經滅罪。精進修持。來世當能成
<lb ed="X" n="0787c17"/><lb ed="R040" n="0310b17"/>佛此云速證菩提。爲無罪者說。因經悟信。遂超入
<lb ed="X" n="0787c18"/><lb ed="R040" n="0310b18"/>如來地也。</p><p xml:id="pX25p0787c1805" cb:place="inline">如如曰。佛復自爲貶損。以顯受持之
<lb ed="X" n="0787c19"/><lb ed="R040" n="0311a01"/>功德。供養者承事無量佛。不知受持者荷擔一如
<lb ed="X" n="0787c20"/><lb ed="R040" n="0311a02"/>來。是言供養不及受持。非是佛不如末世之人也。
<lb ed="X" n="0787c21"/><lb ed="R040" n="0311a03"/>受持讀誦。兼爲人解說在內。前俱以福德較量。此
<lb ed="X" n="0787c22"/><lb ed="R040" n="0311a04"/>言功德。不復言福德者。福德之果報在身。功德之
<lb ed="X" n="0787c23"/><lb ed="R040" n="0311a05"/>存濟在物。菩薩爲利益衆生起修。故卽以存濟爲
<lb ed="X" n="0787c24"/><lb ed="R040" n="0311a06"/>果報。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0788a" n="0788a"/>
<lb ed="X" n="0788a01"/><lb ed="R040" n="0311a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0788a0101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0788j01" n="0788j01"/>須菩提。若善男子善女人。於後末世。有受持讀誦此
<lb ed="X" n="0788a02"/><lb ed="R040" n="0311a08"/>經。所得功德。我若具說者<note place="interlinear">謂盡說也</note>。或有人聞。心卽狂亂。狐疑
<lb ed="X" n="0788a03"/><lb ed="R040" n="0311a09"/>不信。須菩提。當知是經義不可思議。果報亦不可思議。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0788a04"/><lb ed="R040" n="0311a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0788a0401">上旣歷讚持說是經無相之功德勝。此總結之。具
<lb ed="X" n="0788a05"/><lb ed="R040" n="0311a11"/>說功德人反狐疑何也。此經義趣。是無相之旨。所
<lb ed="X" n="0788a06"/><lb ed="R040" n="0311a12"/>謂離心緣相。離言說相。離名字相。故其果報。亦如
<lb ed="X" n="0788a07"/><lb ed="R040" n="0311a13"/>菩提之果。非可以心緣名字言說求也。下根人於
<lb ed="X" n="0788a08"/><lb ed="R040" n="0311a14"/>無相之義。未必參得。何能知其功德極大。所以反
<lb ed="X" n="0788a09"/><lb ed="R040" n="0311a15"/>生疑惑。佛言及此。正於難信中望人堅信也。故以
<lb ed="X" n="0788a10"/><lb ed="R040" n="0311a16"/>當知經義結之。</p><p xml:id="pX25p0788a1007" cb:place="inline">如如曰。諸相非相。爲虗空之體。
<lb ed="X" n="0788a11"/><lb ed="R040" n="0311a17"/>乃衆生聞言說。則生實信淨信。受持功德。爲實修
<lb ed="X" n="0788a12"/><lb ed="R040" n="0311a18"/>之效。乃末世聞其說。或狂亂狐疑不信何也。能見
<lb ed="X" n="0788a13"/><lb ed="R040" n="0311b01"/>非相。卽見實相。離相則印心。具說功德。卽爲著相。
<lb ed="X" n="0788a14"/><lb ed="R040" n="0311b02"/>著相則迷心。狂亂狐疑。乃心中不淨之象。此佛示
<lb ed="X" n="0788a15"/><lb ed="R040" n="0311b03"/>人當實修功德。又不當騖心功德也。證法身。得菩
<lb ed="X" n="0788a16"/><lb ed="R040" n="0311b04"/>提。爲果。證報應二身。得福德。爲報。以經義不可思
<lb ed="X" n="0788a17"/><lb ed="R040" n="0311b05"/>議。故果報亦不可思議。顯大乘之不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0788001" n="0788001"/>不求果報也。</p>
<lb ed="X" n="0788a18"/><lb ed="R040" n="0311b06"/><p xml:id="pX25p0788a1801">△此第五番較量也。前云持經得福。此言亦可滅
<lb ed="X" n="0788a19"/><lb ed="R040" n="0311b07"/>罪。雖宿業者。亦可與於上機。總見無人無地。最勝
<lb ed="X" n="0788a20"/><lb ed="R040" n="0311b08"/>惟經也。又復自擧前因以較經勝。雖供養多佛。不
<lb ed="X" n="0788a21"/><lb ed="R040" n="0311b09"/>足以方其萬一。較之極。量之至矣。此後讚較俱絕。
<lb ed="X" n="0788a22"/><lb ed="R040" n="0311b10"/>故以不可思議結之。</p><p xml:id="pX25p0788a2209" cb:place="inline">○按。罪福從來相對。言福不
<lb ed="X" n="0788a23"/><lb ed="R040" n="0311b11"/>言罪。則此疑不破。且罪性本空。但能受持。生淸淨
<lb ed="X" n="0788a24"/><lb ed="R040" n="0311b12"/>心。業障自無處安著。直下見性。不惟滅罪。當得無
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0788b" n="0788b"/>
<lb ed="X" n="0788b01"/><lb ed="R040" n="0311b13"/>上菩提。</p><p xml:id="pX25p0788b0104" cb:place="inline">○自以要言之至此。以大乘最上乘。明無
<lb ed="X" n="0788b02"/><lb ed="R040" n="0311b14"/>相之殊勝也。受持功德。皆從經出。人能離相發心。
<lb ed="X" n="0788b03"/><lb ed="R040" n="0311b15"/>受持廣說。與樂小法者。何啻霄壤。成就功德。荷擔
<lb ed="X" n="0788b04"/><lb ed="R040" n="0311b16"/>如來。消滅罪業。得成正覺。豈供養諸佛。所可較量
<lb ed="X" n="0788b05"/><lb ed="R040" n="0311b17"/>哉。總由經義不可以相取。故果報亦不可以相測。
<lb ed="X" n="0788b06"/><lb ed="R040" n="0311b18"/>無相之殊勝顯然矣。</p>
<lb ed="X" n="0788b07"/><lb ed="R040" n="0312a01"/><p xml:id="pX25p0788b0701"><note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0788b0701" n="0788b0701"/><anchor xml:id="beg0788b0701" n="0788b0701"/>已<anchor xml:id="end0788b0701"/>上總計</note>八番探驗。一以身相見如來。<note place="inline">五分</note>二如來得法
<lb ed="X" n="0788b08"/><lb ed="R040" n="0312a02"/>說法。<note place="inline">七分</note>三證說四果。<note place="inline">九分</note>四受記。</p><p xml:id="pX25p0788b0815" cb:place="inline">五嚴土。</p><p xml:id="pX25p0788b0818" cb:place="inline">六大
<lb ed="X" n="0788b09"/><lb ed="R040" n="0312a03"/>身。<note place="inline">俱十分</note>七如來有所說法。</p><p xml:id="pX25p0788b0912" cb:place="inline">八三千大千世界微
<lb ed="X" n="0788b10"/><lb ed="R040" n="0312a04"/>塵<note place="inline">俱十三分</note>。</p>
<lb ed="X" n="0788b11"/><lb ed="R040" n="0312a05"/><p xml:id="pX25p0788b1101">三番結勸。一應如是生淸淨心。應無所住而生其
<lb ed="X" n="0788b12"/><lb ed="R040" n="0312a06"/>心。<note place="inline">十分</note>二離一切相。發阿耨多羅三藐三菩提心。應
<lb ed="X" n="0788b13"/><lb ed="R040" n="0312a07"/>生無所住心。</p><p xml:id="pX25p0788b1306" cb:place="inline">三引入暗處明之喩。示以住無住
<lb ed="X" n="0788b14"/><lb ed="R040" n="0312a08"/>之得失<note place="inline">俱十四分</note>。</p>
<lb ed="X" n="0788b15"/><lb ed="R040" n="0312a09"/><p xml:id="pX25p0788b1501">五番較量。一大千界寶施。<note place="inline">八分</note>二河沙數世界寶施
<lb ed="X" n="0788b16"/><lb ed="R040" n="0312a10"/><note place="inline">十一分</note>三一河沙數身命施。<note place="inline">十三分</note>四一日三時以河
<lb ed="X" n="0788b17"/><lb ed="R040" n="0312a11"/>沙等身命施。<note place="inline">十五分</note>五供養諸佛功德。<note place="inline">十六分</note>至此更
<lb ed="X" n="0788b18"/><lb ed="R040" n="0312a12"/>無可較說。無相之功德勝。其義<anchor xml:id="nkr_note_add_0788b1801" n="0788b1801"/><anchor xml:id="beg0788b1801" n="0788b1801"/>已<anchor xml:id="end0788b1801"/>盡。後來較量。俱
<lb ed="X" n="0788b19"/><lb ed="R040" n="0312a13"/>是別意。以之斷疑而<anchor xml:id="nkr_note_add_0788b1901" n="0788b1901"/><anchor xml:id="beg0788b1901" n="0788b1901"/>已<anchor xml:id="end0788b1901"/>。非專論經勝也。</p>
<lb ed="X" n="0788b20"/><lb ed="R040" n="0312a14"/><p xml:id="pX25p0788b2001">以上爲上半卷。談般若法。以下爲下半卷。申明法
<lb ed="X" n="0788b21"/><lb ed="R040" n="0312a15"/>無我正般若實際處。</p>
<lb ed="X" n="0788b22"/><lb ed="R040" n="0312a16"/><p xml:id="pX25p0788b2201">雲棲大師曰。此經義離心緣相。離言說相。所以擬
<lb ed="X" n="0788b23"/><lb ed="R040" n="0312a17"/>心卽差。動念卽錯。直饒緘口忘言。依舊落在無記
<lb ed="X" n="0788b24"/><lb ed="R040" n="0312a18"/>般若。若說到人法兩忘。猶未是不可思議處。空生
<pb ed="X" xml:id="X25.0504.0788c" n="0788c"/>
<lb ed="X" n="0788c01"/><lb ed="R040" n="0312b01"/>亦解不到這裏。所以下文重問發心。正從不可思
<lb ed="X" n="0788c02"/><lb ed="R040" n="0312b02"/>議來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0788c03"/><lb ed="R040" n="0312b03"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金剛般若波羅蜜經卷上</cb:jhead></cb:juan>
</cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0751a1401" to="#end0751a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0751b0501" to="#end0751b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0751c0501" to="#end0751c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0751c0901" to="#end0751c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0751c1101" to="#end0751c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0752a0601" to="#end0752a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0752a1201" to="#end0752a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0752a1601" to="#end0752a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">穊</lem><rdg wit="#wit.orig">槪</rdg></app>
<app from="#beg0752a1901" to="#end0752a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0752a2401" to="#end0752a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0752b0301" to="#end0752b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0752b0501" to="#end0752b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0752b0801" to="#end0752b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0752b1001" to="#end0752b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0752b1201" to="#end0752b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0752b1501" to="#end0752b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0752b1901" to="#end0752b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0752b2101" to="#end0752b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0752b2201" to="#end0752b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><name role="" type="person">玄奘</name></lem><rdg wit="#wit.orig">元裝</rdg></app>
<app from="#beg0752b2401" to="#end0752b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0752c0201" to="#end0752c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0752c0202" to="#end0752c0202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0752c0901" to="#end0752c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0752c1301" to="#end0752c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0752c2001" to="#end0752c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0753a0401" to="#end0753a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0753a0901" to="#end0753a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0753a1201" to="#end0753a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0753a1401" to="#end0753a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0754c0501" to="#end0754c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0755a1601" to="#end0755a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0755b0501" to="#end0755b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0758a1801" to="#end0758a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0758c0101" to="#end0758c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">憍陳</lem><rdg wit="#wit.orig">陳憍</rdg></app>
<app from="#beg0759a0201" to="#end0759a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0759a0401" to="#end0759a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0759a0501" to="#end0759a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0759c0301" to="#end0759c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0759c0901" to="#end0759c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0760a0201" to="#end0760a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0760a0501" to="#end0760a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0760a2301" to="#end0760a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0760b0201" to="#end0760b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0760b0301" to="#end0760b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0760b0801" to="#end0760b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0760b0901" to="#end0760b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0760c0301" to="#end0760c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0761b2001" to="#end0761b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0761b2201" to="#end0761b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0762b2201" to="#end0762b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0764a0701" to="#end0764a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0764a2101" to="#end0764a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0765b0401" to="#end0765b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0765b1001" to="#end0765b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0765b1002" to="#end0765b1002"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0765b2201" to="#end0765b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0765b2301" to="#end0765b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0765c0101" to="#end0765c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0765c0102" to="#end0765c0102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0766b1901" to="#end0766b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0767a1901" to="#end0767a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0767c0901" to="#end0767c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0768a0701" to="#end0768a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0768b1001" to="#end0768b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0769a2301" to="#end0769a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0769c0901" to="#end0769c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0769c1101" to="#end0769c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0770b0201" to="#end0770b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0770b0901" to="#end0770b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0770b2101" to="#end0770b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0771b2101" to="#end0771b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0771c1801" to="#end0771c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0772a0101" to="#end0772a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0772a1001" to="#end0772a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0772a1801" to="#end0772a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0772b0901" to="#end0772b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0772b1401" to="#end0772b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0773b0601" to="#end0773b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0773b1801" to="#end0773b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0773c0301" to="#end0773c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0773c1301" to="#end0773c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0774c1201" to="#end0774c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0775b0101" to="#end0775b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0775c0801" to="#end0775c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0776a1001" to="#end0776a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0777a0301" to="#end0777a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0777a1901" to="#end0777a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0777b1001" to="#end0777b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0778c1601" to="#end0778c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779a0901" to="#end0779a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779a1101" to="#end0779a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779b0301" to="#end0779b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779b2101" to="#end0779b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779b2301" to="#end0779b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779c1601" to="#end0779c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0780c1301" to="#end0780c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0781a0101" to="#end0781a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0781a0801" to="#end0781a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0781b1301" to="#end0781b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0781c1601" to="#end0781c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0783a1901" to="#end0783a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0783a2101" to="#end0783a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0783a2201" to="#end0783a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0783b0701" to="#end0783b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0783b1801" to="#end0783b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0783b1901" to="#end0783b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0783c0401" to="#end0783c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0783c1701" to="#end0783c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0784a1801" to="#end0784a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0785a1301" to="#end0785a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0785b0101" to="#end0785b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0786a0101" to="#end0786a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0786a1801" to="#end0786a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0786b0201" to="#end0786b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0786b0501" to="#end0786b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0786b1301" to="#end0786b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0787a1001" to="#end0787a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0787b1401" to="#end0787b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0787b2301" to="#end0787b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0788b0701" to="#end0788b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0788b1801" to="#end0788b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0788b1901" to="#end0788b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
<note n="0758j03" resp="#resp2" type="mod" subtype="jie" target="#nkr_note_mod_0758j03">已上爲證信序具信開時主處六成就</note>
<note n="0759j02" resp="#resp2" type="mod" subtype="jie" target="#nkr_note_mod_0759j02">已上爲發起序具戒定慧三義</note>
<note n="0760j02" resp="#resp2" type="mod" subtype="jie" target="#nkr_note_mod_0760j02">阿耨菩提諸佛所證也學者欲證菩提果當先發菩提心旣發心已必須修行方成正覺而其功在住降一經所說不越乎是護念付囑惟此而已</note>
<note n="0776j01" resp="#resp2" type="mod" subtype="jie" target="#nkr_note_mod_0776j01">受持經偈以無所住而生其淸淨之心且爲人傳說使皆無住無得成非身大身是人已得法王大寶豈世寶所能及哉○<name role="" type="person">王日休</name>曰財施不出欲界法施能出三界･此十八住之第九遠離隨順外論散亂住恒河寶施不及持經如何外學不修正法耶</note>
<note n="0777j03" resp="#resp2" type="mod" subtype="jie" target="#nkr_note_mod_0777j03">佛見他說法上已會受持更要他件件都如此會如細而微塵大而世界妙而應身處處見性都不著力方是眞受持○般若實際一塵不留</note>
<note n="0779j01" resp="#resp2" type="mod" subtype="jie" target="#nkr_note_mod_0779j01">此第七番探驗･佛恐尊者聞說經名不認自心徒認作法故復問之而尊者於卽非般若中已悟無法可說也○功德施論曰般若波羅蜜中無法可得是故如來亦不能說</note>
<note n="0783j04" resp="#resp2" type="mod" subtype="jie" target="#nkr_note_mod_0783j04">此十八住之第十三爲離不能忍苦障忍辱極難離相如來自引往昔二事以證之･以上正明菩薩行行無相擧一度以該六度･此第二番結觀也○兩是故總束前文○此正言忍行何故忽言發心葢未修行人先當發心也○發阿耨多羅三藐三菩提心此十一字若能悟明卽可成佛不住六塵生心心卽無住前文已詳言之此以證明離相發心句</note>
<note n="0785j05" resp="#resp2" type="mod" subtype="jie" target="#nkr_note_mod_0785j05">此章亦分三段首言以身布施不及以此經之不住於相敎人功德尤勝･佛所謂捨身布施非眞有此事卽儒家損己益人之謂後世體認一差醜怪百出○信心識得自心卽佛不逆隨順其說而不違逆</note>
<note n="0786j01" resp="#resp2" type="mod" subtype="jie" target="#nkr_note_mod_0786j01">此下言經義深妙非小乘所能擔荷○以要言之句妙若具顯此經之功德則不能盡只好以要言之說其不可思議不可稱量而已</note>
<note n="0786j02" resp="#resp2" type="mod" subtype="jie" target="#nkr_note_mod_0786j02">謂此經是與以能度衆生爲己任者說<name role="" type="person">王日休</name>謂起發之發是發屬如來看下文樂小法者還屬修行人發心是</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0755001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0755001">河疑恒</note>
<note n="0757001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0757001">（便宜上，表題ヲ附ス。<g ref="#CB18834">󴦒</g>）</note>
<note n="0757j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0757j01">此經以無相爲宗無住爲體妙有爲用般若爲正法大乘爲敎相降伏爲入門</note>
<note n="0757j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0757j02">金性最剛取爲堅利之喩堅者其體一切物不能壞利者其用能剖破一切物以喩般若之堅愛見莫侵般若之利疑執立破也般若言慧性湛寂虗融諸相盡空一法不立性光徧現全是一眞法界方顯得眞如妙用不思議處若徒以智慧解之則淺矣波羅蜜是證果謂之到彼岸言至佛地位也</note>
<note n="0758j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0758j01">法卽大乘法會卽會於祗園此法會乃作經之因由阿難迦葉自叙其聞法之始</note>
<note n="0758j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0758j02">佛者覺性圓滿之稱</note>
<note n="0758j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0758j03">巳上爲證信序具信開時主處六成就</note>
<note n="0758j04" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0758j04">陳憍如卽歌利王</note>
<note n="0758j05" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0758j05">佛爲三界之尊故稱世尊三界謂欲界色界無色界也○僧梨上品九條至二十五條衣</note>
<note n="0759j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0759j01">便是無住相圖畫</note>
<note n="0759j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0759j02">巳上爲發起序具戒定慧三義</note>
<note n="0759j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0759j03">須菩提啓請說法</note>
<note n="0759j04" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0759j04">須菩提能深觀佛心故開口便歎希有</note>
<note n="0759j05" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0759j05">如來二字兼佛之體用言之如者眞性之本體來者眞性之應用此經專爲大菩薩說諸菩薩應指三賢以上地位人</note>
<note n="0760j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0760j01">如解卽如如居士張國維之解後倣此</note>
<note n="0760j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0760j02">阿耨菩提諸佛所證也學者欲證菩提果當先發菩提心旣發心巳必須修行方成正覺而其功在住降一經所說不越乎是護念付囑惟此而巳</note>
<note n="0760j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0760j03">空生問降住二義直開千萬世敎門心法不惟於此證修因當卽於此成聖果善哉之嘉非屬過譽･長水云欲得正覺果故發正覺心長老慮發心菩薩未必皆出於正覺故首發二問而佛稱爲善也○履昌云善現恥小慕大特爲啓請</note>
<note n="0760j04" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0760j04">言果是本懷所言非謬</note>
<note n="0760j05" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0760j05">善男三句是述須菩提所說旣知菩提道便是當止之地卽其言而印證之･應住作常住安住解降伏是降伏一切取相之心･覺心難住只爲妄心難降能降方纔能住問雖兩端意實一貫所以下文佛答先從降伏說起所謂旣盡凡情別無聖解</note>
<note n="0761j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0761j01">此分與下第四分是正答住降･此分答降伏在發不住相的大心</note>
<note n="0761j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0761j02">此一段是說入門大頭腦入門之法只是一箇降伏其心</note>
<note n="0761j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0761j03">楞嚴十二類生此經只擧九類以有色等指上界二天而以十二類俱攝入四生者楞嚴欲明業果故偏擧劣趣此經意在普度故兼指勝趣也按九種衆生舊說上四種謂欲界衆生下五種謂色界無色界諸天人六祖則俱貼人心說傳大士以上四種爲欲界受生差別言下五種只以心念差別言</note>
<note n="0762j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0762j01">此我字乃常樂我淨之眞我最廣最大正是無我人衆壹的體量若不體認眞我而求諸四相無有是處涅槃爲果無住爲因先言涅槃後言無住者顯果海以正其宗也無衆生得滅度卽是無我等相下反釋之</note>
<note n="0762j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0762j02">若有我能度人人爲我度之心卽有四相矣何爲降伏</note>
<note n="0762j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0762j03">無著論此下分爲十八住此分是第一發心住</note>
<note n="0763j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0763j01">凡言生佛擧衆生與佛對言之也後倣此</note>
<note n="0763j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0763j02">此經自始至終總破妄相以顯眞空故於正宗分標此四相爲一卷張本以後反覆言之而終結之曰不取於相･圓覺經云未除四種相不得成菩薩･四相爲諸相之根故經文前後統言四相我相又爲四相之根故十七分以後專明無我</note>
<note n="0763j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0763j03">此分答應住在行不住相的大行意實一貫卽降卽住無二法也長水云前令不住後敎令住於不住不住而住卽住眞空･菩薩於法者總標一切空有之法也應無所住者一切諸法當無所住著也下文詳言法字皆本於此･萬行不出六度六度總名布施行於布施句是總說所該甚廣</note>
<note n="0764j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0764j01">無住是智不住是行智行交修是爲無相可住･六塵從法字抽出來･人心都住六塵以六根不淨故也不住六塵乃在欲而忘欲便是六通</note>
<note n="0764j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0764j02">布施不著空無住不著有此爲無住此爲應住･以所謂不住二句引起以應如是布施二句接上則不住於相應指不住六塵如作三輪體空幷忘布施解則另是一意與上文氣不貫矣</note>
<note n="0764j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0764j03">何以故下言離相布施之福德甚大而以虗空喩之</note>
<note n="0764j04" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0764j04">蓮師云上云說不住相此何又說到福德以對下乘者說欲啓人好善之心接佛種子非謂無住相注脚也然佛法之廣大實可與天地參福德不可思量並非虗語</note>
<note n="0765j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0765j01">末句雙結兩文勸人如法受持也卽付囑意六祖曰不住是菩薩住處履昌云此是如來之于敎菩薩之正學一切衆生之正等正覺也･此段共有七住字上六住字俱作執著意解末一住字作止住義解･此分是十八住之第二名應行住</note>
<note n="0765j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0765j02">按此二若言降言住總無定解其實降中有住住中有降離四相者是降卽是無住不住相卽降也天台云前約願言主發四心此約行言主無住行施必有所願而行不徒行有所行而願非虗願不得以兩段分作兩事也經貫云此分言不住布施實槪上文不住四相幷呼起下文不住菩提不住法相不住非法相</note>
<note n="0766j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0766j01">初約菩薩果以明無相･此分直指眞空實相不落有無二邊不空而空空卽不空也･若在身相上透得則前不住義亦透若在身相上打不透則前不住義亦不透故以身相啓問･一斷求佛行施住相疑○此疑從不住相布施來爲求佛果行施卽是住所求佛相云何無住此是預徵所疑後並同○此第一番探驗</note>
<note n="0766j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0766j02">圭峯云四句偈此爲最妙義具四句持說卽趨菩提長水云斯則約有無等爲四句此四義能通實相</note>
<note n="0766j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0766j03">諸相兼空有言凡四相法相非法相皆在其中○非字莫作無字解非字活無字呆○卽見如來卽見自身中眞性</note>
<note n="0766j04" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0766j04">此分是十八住之第三欲得色身住處</note>
<note n="0767j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0767j01">二斷因果俱深無住疑○此疑從上無住行施非相見佛二段來</note>
<note n="0767j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0767j02">此須菩提第二啓請也欲令後世之人共生深信故有是問･空生開口說言說章句卽存一法相於胸中下故以無法暗破之持戒修福四字要看下文生信心種善根以至一念淨信及無復諸相等俱植根於此須一氣貫下･信須三德兼修謂持戒修福種善根也</note>
<note n="0767j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0767j03">實信人善根深遠</note>
<note n="0767j04" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0767j04">持戒修福種諸善根方能實信純一不貳諸法無染方名淨信･淨信是入道之門</note>
<note n="0768j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0768j01">於淨信中自具福德所以堅衆生之信根也○善根福德却是相兼</note>
<note n="0768j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0768j02">此釋生信得福由於生法兩空也無四相是生空無法相亦無非法相是法空二執俱空卽無人我無法我○正顯出淨信之淨</note>
<note n="0768j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0768j03">何以故下反結上文申明一心字蓋佛與衆生同此一心當下便是轉念卽乖</note>
<note n="0768j04" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0768j04">蓮師云首段心字貫串三段首段單講下二段對講○此推明法相非法相之不可取</note>
<note n="0768j05" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0768j05">結歸離相下文引喩以明○有無雙遣方是眞空</note>
<note n="0768j06" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0768j06">此引如來常說之言作證此十八住之第四欲得法身住處○法身有二一言說法身卽此分頗有衆生等二證得法身亦有二一智相七分如來得阿耨等一福相八分若人滿三千大千等</note>
<note n="0769j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0769j01">三斷無相云何得說疑○前云佛非色相法不可取是無佛無法矣何現見佛成菩提現今說法･此第二番探驗</note>
<note n="0769j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0769j02">佛所說義頂上章以是義故義字來指不應取法取非法說</note>
<note n="0769j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0769j03">申言無定之故○是法則有實相勿是法則落空相非有非無法無不備所謂眞空不空也</note>
<note n="0769j04" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0769j04">菩提法所以不可取說之故○長老先言無定次言無爲悟入聖境矣･以無爲叉可見離無不是佛法執無亦不是佛性･菩提是無爲法說不得取不得亦得不得而福最勝下文欲較量無爲之福勝而先以有爲寶施發其端</note>
<note n="0770j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0770j01">此乃較量功德以顯勝復遣佛法以顯玄○經卽文字般若能生佛法･此第一番較量･此分佛深契須菩提將佛所說離相降心離相布施離相見如來離相淨信而得福總結成一無爲之法擧寶施之福以較勝欲顯以無爲法之福無量也･三千大千另有全註因冗未載･性彌六虗福德亦如是</note>
<note n="0770j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0770j02">因經悟性性見心明福等太虗歷劫不壞故云勝彼○此一問答重受持爲人解說二句上句自修功下句及人功･乃至四句偈等經中凡六見</note>
<note n="0771j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0771j01">此釋上其福勝彼之故諸佛之身及所證之法無不從般若而生</note>
<note n="0771001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0771001">納疑訥</note>
<note n="0771j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0771j02">佛又恐人住在佛法上故云卽非佛法以掃之･非佛法卽前云無爲法卽後云無法可說意</note>
<note n="0771j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0771j03">佛敎眞詮</note>
<note n="0771j04" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0771j04">次約菩薩住以明無相･四斷聲聞得果是取疑○前云如來說說法皆不可取故疑聲聞得果是取</note>
<note n="0771j05" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0771j05">此第三番探驗･四果修行得道有淺深根性不同所悟所證隨異若次第而修則無上菩提可到若萌有得之心卽著四相不能深造故設此四問</note>
<note n="0771j06" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0771j06">四何以故下俱以名釋義見以無爲法而不著得果之相始得證果其名卽隨果定</note>
<note n="0772j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0772j01">見惑者謂能障人見道故思惑中惟貪嗔癡慢四者乃是細惑與生俱來障於修道故謂之修惑全註因冗不載</note>
<note n="0772j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0772j02">四果初爲見道二三爲修道四爲無學道</note>
<note n="0772j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0772j03">宗無學之說爲是</note>
<note n="0772j04" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0772j04">以上一爲入流果一爲一來果一爲不來果一爲阿羅漢果皆無得果之念而以無爲法</note>
<note n="0772j05" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0772j05">末以尊者自得之果證之○三昧亦云三摩地又云三摩提三字總作正字解世人以三昧作妙趣解謬甚○有四相而不離欲則不能無諍無諍則三昧矣作是念所謂若心取相也○凡作是念便是有心層層掃却前掃却諸法此掃却諸心</note>
<note n="0773j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0773j01">外雖有行心中無一可得卽是以無爲法･此分是十八住之第五於修道得勝中無慢住○自此至十六住如次對治十二種障意明欲求色身法身須離是障障盡入十七證道住今對治第一慢障</note>
<note n="0773j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0773j02">五斷受法時有所取說疑○此疑亦於三疑中不可取不可說來○此第四番探驗○憨山曰此示究竟無得之旨･尊者雖悟菩提無住恐疑佛果必定得法而成世尊故以授記之因親爲證明</note>
<note n="0773j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0773j03">大圓曰言實無所以息大衆之疑･此十八住之第六不離佛世時住離第二少聞障不離佛世則具多聞</note>
<note n="0774j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0774j01">六斷嚴土違於不取疑○若法不可取云何諸菩薩取莊嚴淨土○此第五番探驗･菩薩所住之處謂之佛土以有一世界必有一佛設化故也有意作善緣福業謂之莊嚴･聽法而無所得莊嚴而非莊嚴淸淨極矣</note>
<note n="0774j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0774j02">第一番結勸○此承上離相莊嚴之土而正示離相莊嚴之行･從前說破相只說得箇無住此從無住處點出生心二字可見此淸淨妙體包裹太虗故下文有<name role="" type="person">須彌山</name>王之問･心無所住乃爲淸淨生猶生存之生於無所住處而存其心蓋恐如槁木死<g ref="#CB01926">灰</g>入於頑空落在無事甲中耳今人閒坐而倦思生卽是不能生其心也･此十八住之第七爲願淨佛土住離小攀緣作念修道障緣形相土則小無緣則大契法界故</note>
<note n="0774j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0774j03">七斷受得報身有取疑･此第六番探驗･無住生心心界廓周沙界故託大身以問之</note>
<note n="0775j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0775j01">此從報身轉出法身･按此節解說不一當以從報身轉出法身爲是･須彌極大而不自取我是山王報佛得無上法王體能現千重化然而離著不取亦然･此十八住之第八爲成熟衆生住離捨衆生障若見大小不能濟物</note>
<note n="0775j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0775j02">上章言無爲法身之大下章言無爲福德之多･此第二番較量･以下皆較量福德之勝</note>
<note n="0775j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0775j03">欲明福勝先說河沙旣約多河以辨沙復約多沙以彰福皆爲寶施張本○此先以外財較量</note>
<note n="0776j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0776j01">受持經偈以無所住而生其淸淨之心且爲人傳說使皆無住無得成非身大身是人巳得法王大寶豈世寶所能及哉○<name role="" type="person">王日休</name>曰財施不出欲界法施能出三界･此十八住之第九遠離隨順外論散亂住恒河寶施不及持經如何外學不修正法耶</note>
<note n="0776j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0776j02">上言持經功德之勝此是申言其所以勝･正敎貴於受持受持期於成就不曰成就功德而曰成就法者以法可以利衆生也･盡能受持讀誦此六字中有無量功行在</note>
<note n="0777001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0777001">維惟音通</note>
<note n="0777j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0777j01">成就謂見性也能趨菩提名最上諸乘不及名第一世間所無名希有卽佛果也･偈云從聞思修入三摩地卽三慧也</note>
<note n="0777j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0777j02">經所在卽法所在故當敬視如佛</note>
<note n="0777j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0777j03">佛見他說法上巳會受持更要他件件都如此會如細而微塵大而世界妙而應身處處見性都不著力方是眞受持○般若實際一塵不留</note>
<note n="0778j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0778j01">尊者備聞經勝故請命經名幷問奉持之法</note>
<note n="0778j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0778j02">佛吿二句答以經名以是二句答以奉持所以者下又詳答奉持之法○金剛般若能斷一切疑執故當奉持○言金剛者法喩雙顯下則止言般若標正法也</note>
<note n="0778j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0778j03">確論快論非深於此道者不能說出</note>
<note n="0778j04" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0778j04">以下詳答奉持之法○法性本空不可執著○佛說般若至如來無所說是顯金剛無相以遣法相也又復引世界微塵三十二相以反結者深明智相也以諸相非相看般若方爲善奉持者</note>
<note n="0779j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0779j01">此第七番探驗･佛恐尊者聞說經名不認自心徒認作法故復問之而尊者於卽非般若中巳悟無法可說也○功德施論曰般若波羅蜜中無法可得是故如來亦不能說</note>
<note n="0779j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0779j02">此第八番探驗○擧世界微塵爲喩是極言無相以顯般若之用</note>
<note n="0779j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0779j03">如來將般若卽非般若道理鋪撒開來大包千界細入微塵法應不異塵界一如眞大莫載小莫破矣･此與第五分之義小異前破執情故云不應住色聲香味觸法生心不可以三十二相見如來此破實法故云非微塵非世界非三十二相･情器俱名世界情謂一切人物有情之類器謂山河大地日月星辰等也所謂塵衆則器世界衆生則有情世界･此十八住之第十色及衆生身摶取中觀破相應行住</note>
<note n="0779j04" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0779j04">此段連上文說下總在第八探驗中見細而微塵大而世界妙而應身皆屬虗妄惟一性爲眞實也見如來指法身言</note>
<note n="0780j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0780j01">履昌云世界微塵是依報相聖凡所依住也三十二相是正報相如來於因地中修百福乃成長老以慧眼觀之皆無毫髮之相可得而實相宛然矣○五分說可以身相見如來末指明何相至此始言三十二相○始於足下安平終於頂相高圓</note>
<note n="0780j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0780j02">第三番較量○此以內財言○疏云再擧內財者依報易捨正報難捐也○前兩以寶施之福問而空生答此則不待再問而直吿之急切引人向慕經敎也</note>
<note n="0780j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0780j03">此十八住之第十一供養給侍如來住</note>
<note n="0780j04" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0780j04">綱領了然</note>
<note n="0780j05" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0780j05">條目分晰</note>
<note n="0780j06" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0780j06">原委透徹</note>
<note n="0780j07" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0780j07">觀於微塵世界爲粗相觀於三十二相爲親相未爲正覺體性惟受持此經能爲法相因住</note>
<note n="0780j08" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0780j08">離相者離有爲相寂滅者不<space quantity="1" unit="chars"/>相不生心也人能離却諸相則一切妄念息皆不生直下頓空卽證金剛般若</note>
<note n="0781j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0781j01">此章分三段首段空生聞經深信自陳悟解欲信經之人實相離相</note>
<note n="0781j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0781j02">甚深經典卽般若非般若空而不空不空而空所以爲甚深前歎希有讚佛以盛德而行大行此讚希有謂以言說章句令人悟入實相･此爲現在者勸･卽生實相是如來實地功夫○卽是悟見自性卽是眞如也生者顯著之謂･正解云是經者文字般若也實相者實相般若也生實相般若現前卽顯自性也凡所有相皆是虗妄則眞空自性爲實相矣</note>
<note n="0781j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0781j03">是故二字結歸前說以非相爲實相出自尊者領悟之深遂爲全經了義</note>
<note n="0782j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0782j01">此爲將來者勸･須菩提繳勸情深旣曉同會大衆更欲流傳末世而不無後慮也</note>
<note n="0782j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0782j02">復徵希有之故作三層印證</note>
<note n="0782j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0782j03">所以者何下明此人無四相之意何以故下明四相非四相之意顯因中最勝明標第一波羅蜜也</note>
<note n="0782j04" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0782j04">三空同證方是離一切諸相離一切諸相乃爲淸淨卽名諸佛所謂生實相也顯著如來法身矣</note>
<note n="0782j05" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0782j05">次段自如是如是至見種種色是如來印可其言因推言離一切相之義以見發菩提心人六度萬行皆不可住相･不驚不怖不畏則必直向無上菩提荷擔如來故爲希有</note>
<note n="0782j06" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0782j06">般若波羅蜜諸波羅蜜之般若爲第一又倂第一而遣之經義所以微妙･此十八住之第十二遠離懈怠利養不起精進障</note>
<note n="0783j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0783j01">三約菩薩行以明無相□忍辱･八斷持說未脫苦果疑･若昧云是名第一以上佛引慧度以發明無相意忍辱下更引忍度以發明無相意</note>
<note n="0783j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0783j02">引此段者必勘驗至此方顯離相眞實際不此虗見虗知･歌利王事所見不同詳載正解今摘其略</note>
<note n="0783j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0783j03">反明非忍</note>
<note n="0783j04" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0783j04">此十八住之第十三爲離不能忍苦障忍辱極難離相如來自引住昔二事以證之･以上正明菩薩行行無相擧一度以該六度･此第二番結觀也○兩是故總束前文○此正言忍行何故忽言發心葢未修行人先當發心也○發阿耨多羅三藐三菩提心此十一字若能悟明卽可成佛不住六塵生心心卽無住前文巳詳言之此以證明離相發心句</note>
<note n="0783j05" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0783j05">凡說色等心以色字單提一句可見下五字皆從色相而起六根不淨以眼根不淨爲先故儒家言四勿以勿視爲先言九思以忠明爲首布施</note>
<note n="0784j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0784j01">引前佛說布施一度申明離相發心之義</note>
<note n="0784j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0784j02">此文申明相無可住之故爲離相究竟了義以結前起後</note>
<note n="0784j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0784j03">九斷能證無體非因疑○疑不住於相則一切皆空卽能證之智亦無體矣無體之法安可作因而取果耶○曾云爲說無實無虗原不屬於有無又何疑於無體之法不能作因而取果耶･一路反覆申明而以無實無虗四字結穴･以上一段點明問意深勸發心菩薩應離相行行而信如來言也</note>
<note n="0785j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0785j01">十斷如徧有得無得疑･疑眞如一切時處恒徧何故有得有不得答云住法行施則不得無住行施則得法指六塵空有等法○此極毀著相之失而極贊離相之得</note>
<note n="0785j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0785j02">此言離相持經功德以印可空生第一希有功德之語</note>
<note n="0785j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0785j03">此十八住之第十四離寂靜味住曰三時捨身恒河沙數不及信經如何惟專禪定耽寂靜味闕於智慧而不持說</note>
<note n="0785j04" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0785j04">圭峯云此分經文屬前第十疑中･此第四番較量○暢說持經之義</note>
<note n="0785j05" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0785j05">此章亦分三段首言以身布施不及以此經之不住於相敎人功德尤勝･佛所謂捨身布施非眞有此事卽儒家損巳益人之謂後世體認一差醜怪百出○信心識得自心卽佛不逆隨順其說而不違逆</note>
<note n="0786j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0786j01">此下言經義深妙非小乘所能擔荷○以要言之句妙若具顯此經之功德則不能盡只好以要言之說其不可思議不可稱量而巳</note>
<note n="0786j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0786j02">謂此經是與以能度衆生爲巳任者說<name role="" type="person">王日休</name>謂起發之發是發屬如來看下文樂小法者還屬修行人發心是</note>
<note n="0786j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0786j03">持經者人也故歸之於人以發大乘望之以荷擔望之然則人之責非輕矣受持豈易事哉○前言經中自有之功德此言人所成就之功德</note>
<note n="0786j04" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0786j04">自利利他能令佛種不斷故曰荷擔又將小乘止知自度法見未忘不能荷擔卽不能聽誦而爲人說以反釋能荷之義○言樂小法者不能非外之也正勉之使樂大法耳</note>
<note n="0786j05" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0786j05">此經在處卽爲有佛收足持經之義圓滿周徧葢盡人望之矣</note>
<note n="0787001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0787001">一段字疑剩</note>
<note n="0787j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0787j01">此章亦分三段首段言滅罪不可思議○惡道猶惡境･翁云暢言持經之旨極人世之罪孼皆能除之</note>
<note n="0787j02" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0787j02">又復自擧前因以較經勝</note>
<note n="0787j03" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0787j03">次段言證果不可思議･此第五番較量･翁云暢言持經之旨極佛祖之供養皆無以過之</note>
<note n="0788j01" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" subtype="jie" target="#nkr_note_orig_0788j01">此是總結不可思議○末二句又是結中之結</note>
<note n="0788001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0788001">一不字疑剩</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0751a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0751a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0751b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0751b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0751c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0751c0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0751c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0751c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0751c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0751c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0752a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0752a0601">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0752a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0752a1201">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0752a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0752a1601">穊【CB】，槪【卍續】</note>
<note n="0752a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0752a1901">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0752a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0752a2401">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0752b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0752b0301">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0752b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0752b0501">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0752b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0752b0801">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0752b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0752b1001">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0752b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0752b1201">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0752b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0752b1501">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0752b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0752b1901">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0752b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0752b2101">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0752b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0752b2201"><name role="" type="person">玄奘</name>【CB】，元裝【卍續】</note>
<note n="0752b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0752b2401">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0752c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0752c0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0752c0202" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0752c0202">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0752c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0752c0901">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0752c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0752c1301">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0752c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0752c2001">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0753a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0753a0401">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0753a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0753a0901">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0753a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0753a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0753a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0753a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0754c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0754c0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0755a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0755a1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0755b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0755b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0758a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0758a1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0758c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0758c0101">憍陳【CB】，陳憍【卍續】</note>
<note n="0759a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0759a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0759a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0759a0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0759a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0759a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0759c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0759c0301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0759c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0759c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0760a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0760a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0760a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0760a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0760a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0760a2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0760b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0760b0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0760b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0760b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0760b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0760b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0760b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0760b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0760c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0760c0301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0761b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0761b2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0761b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0761b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0762b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0762b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0764a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0764a0701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0764a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0764a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0765b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0765b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0765b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0765b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0765b1002" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0765b1002">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0765b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0765b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0765b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0765b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0765c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0765c0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0765c0102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0765c0102">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0766b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0766b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0767a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0767a1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0767c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0767c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0768a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0768a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0768b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0768b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0769a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0769a2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0769c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0769c0901">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0769c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0769c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0770b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0770b0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0770b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0770b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0770b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0770b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0771b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0771b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0771c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0771c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0772a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0772a0101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0772a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0772a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0772a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0772a1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0772b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0772b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0772b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0772b1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0773b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0773b0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0773b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0773b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0773c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0773c0301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0773c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0773c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0774c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0774c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0775b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0775b0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0775c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0775c0801">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0776a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0776a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0777a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0777a0301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0777a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0777a1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0777b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0777b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0778c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0778c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779b0301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779c1601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0780c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0780c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0781a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0781a0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0781a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0781a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0781b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0781b1301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0781c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0781c1601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0783a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0783a1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0783a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0783a2101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0783a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0783a2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0783b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0783b0701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0783b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0783b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0783b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0783b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0783c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0783c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0783c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0783c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0784a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0784a1801">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0785a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0785a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0785b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0785b0101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0786a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0786a0101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0786a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0786a1801">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0786b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0786b0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0786b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0786b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0786b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0786b1301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0787a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0787a1001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0787b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0787b1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0787b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0787b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0788b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0788b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0788b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0788b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0788b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0788b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>