<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X25n0505">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 505 金剛經心印疏</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 505 金剛經心印疏</title>
			<author>淸 溥畹述</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>2卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">505</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-02-25 09:56:44 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">金剛經心印疏</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, Text as provided by Electronic Buddhadharma Society (EBS)</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，佛敎電腦資訊庫功德會提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB01403">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01403</charName>
				<mapping cb:dec="984443" type="PUA">U+F057B</mapping>
			<mapping type="unicode">U+361E</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[囗@力]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB02494">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName>
				<mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping>
			<mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB03340">
				<charName>CBETA CHARACTER CB03340</charName>
				<mapping cb:dec="986380" type="PUA">U+F0D0C</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+5563</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>銜</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[啣-止+山]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB04590">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04590</charName>
				<mapping cb:dec="987630" type="PUA">U+F11EE</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7F64</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[(ㄇ@(企-止))/弟]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15081">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName>
				<mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping>
			<mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15090">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15090</charName>
				<mapping cb:dec="998130" type="PUA">U+F3AF2</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2AE7C</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>爆</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[焊-干+恭]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15097">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15097</charName>
				<mapping cb:dec="998137" type="PUA">U+F3AF9</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+9EAB</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>麵</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[麩-夫+丐]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15106">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15106</charName>
				<mapping cb:dec="998146" type="PUA">U+F3B02</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+9B31</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鬱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[鬱-山+止]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15179">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15179</charName>
				<mapping cb:dec="998219" type="PUA">U+F3B4B</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>雀</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[少/隹]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17846">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17846</charName>
				<mapping cb:dec="1000886" type="PUA">U+F45B6</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>鷂</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(采-木+(工/止))*鳥]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-16T15:46:34">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0813a" n="0813a"/>
<lb ed="X" n="0813a01"/>
<cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">No. 505-A 金剛般若波羅蜜經心印科</cb:mulu><head>No. 505-A
<lb ed="X" n="0813a02"/><lb ed="R040" n="0356a01"/> 金剛般若波羅蜜經心印科</head>
<lb ed="X" n="0813a03"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><byline cb:type="author">大淸　欽賜雲南法界寺講經廣陵沙門溥畹述</byline>
<lb ed="X" n="0813a04"/><lb ed="R040" n="0356a01"/>
<lb ed="X" n="0813a05"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a0501">此經科分爲<note place="inline">三</note>
<lb ed="X" n="0813a06"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a0601">一序分<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0813a07"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a0701">一通序<note place="inline">如是</note></item>
<lb ed="X" n="0813a08"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a0801">二別序<note place="inline">爾時</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0813a09"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a0901">二正宗分<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0813a10"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a1001">首示降住其心歷彰般若妙用<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0813a11"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a1101">一善吉請益<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0813a12"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a1201">一請益之儀<note place="inline">時長</note></item>
<lb ed="X" n="0813a13"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a1301">二請益之辭<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0813a14"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a1401">一讚益<note place="inline">而白</note></item>
<lb ed="X" n="0813a15"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a1501">二正請<note place="inline">世尊</note></item></list></item></list></item>
<lb ed="X" n="0813a16"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a1601">二如來許示<note place="inline">三</note>
<lb ed="X" n="0813a17"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a1701">一印讚許說<note place="inline">佛言</note></item>
<lb ed="X" n="0813a18"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a1801">二領旨復請<note place="inline">唯然</note></item>
<lb ed="X" n="0813a19"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a1901">三正爲開示<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0813a20"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a2001">一明降住其心<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0813a21"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a2101">一略示降住<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0813a22"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a2201">一略示降心離相<note place="inline">佛吿</note></item>
<lb ed="X" n="0813a23"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a2301">二略示住心無住<note place="inline">複次</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0813a24"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a2401">二廣詳降住<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0813a25"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a2501">一約佛法廣釋降心離相<note place="inline">三</note>
<lb ed="X" n="0813a26"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a2601">一佛身離相<note place="inline">三</note>
<lb ed="X" n="0813a27"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a2701">一正明離相<note place="inline">須菩提至卽見如來</note></item>
<lb ed="X" n="0813a28"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a2801">二兼示殊勝<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0813a29"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a2901">一善吉疑問<note place="inline">須菩提至生實信不</note></item>
<lb ed="X" n="0813a30"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a3001">二如來誡說<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0813a31"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a3101">一誡答<note place="inline">佛吿須至以此爲實</note></item>
<lb ed="X" n="0813a32"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a3201">二說勝<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0813a33"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a3301">一能信人善根殊勝<note place="inline">當知是至無量福德</note></item>
<lb ed="X" n="0813a34"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a3401">二所信義離相殊勝<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0813a35"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a3501">一順釋所以<note place="inline">何以故至無非法相</note></item>
<lb ed="X" n="0813a36"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a3601">二轉釋所以<note place="inline">何以故至衆生壽者</note></item></list></item></list></item></list></item></list></item>
<lb ed="X" n="0813a37"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a3701">三結成離相<note place="inline">是故不至何况非法</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0813a38"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a3801">二果法離相<note place="inline">三</note>
<lb ed="X" n="0813a39"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a3901">一如來雙審<note place="inline">須菩提至所說法耶</note></item>
<lb ed="X" n="0813a40"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a4001">二善吉雙對<note place="inline">須菩提至如來可說</note></item>
<lb ed="X" n="0813a41"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a4101">三承上雙釋<note place="inline">何以故至而有差別</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0813a42"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a4201">三引事况勝<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0813a43"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a4301">一引事<note place="inline">須菩提至說福德多</note></item>
<lb ed="X" n="0813a44"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a4401">二况勝<note place="inline">若復有至卽非佛法</note></item></list></item></list></item>
<lb ed="X" n="0813a45"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a4501">二約聖果廣釋住心無住<note place="inline">四</note>
<lb ed="X" n="0813a46"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a4601">一歷明無住<note place="inline">三</note>
<lb ed="X" n="0813a47"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a4701">一小乘聖果<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0813a48"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a4801">一泛論<note place="inline">三</note>
<lb ed="X" n="0813a49"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a4901">一見道位<note place="inline">須菩提至名須沱洹</note></item>
<lb ed="X" n="0813a50"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a5001">二修道位<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0813a51"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0813a5101">初二果<note place="inline">須菩提至名斯陀含</note></item>
<lb ed="X" n="0813a52"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a5201">次三果<note place="inline">須菩提至名阿那含</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0813a53"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0813a5301">三無學位<note place="inline">須菩提至衆生壽者</note></item></list></item>
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0814a" n="0814a"/>
<lb ed="X" n="0814a01"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0814a0101">二確證<note place="inline">世尊佛至阿蘭那行</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0814a02"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0814a0201">二佛所得法<note place="inline">佛吿須至實無所得</note></item>
<lb ed="X" n="0814a03"/><lb ed="R040" n="0356a01"/><item xml:id="itemX25p0814a0301">三菩薩莊嚴<note place="inline">須菩提至是名莊嚴</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0814a04"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a0401">二正明無住<note place="inline">是故須至而生其心</note></item>
<lb ed="X" n="0814a05"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a0501">三喩明無住<note place="inline">須菩提至是名大身</note></item>
<lb ed="X" n="0814a06"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a0601">四較量顯勝<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0814a07"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a0701">一較量<note place="inline">須菩提至甚多世尊</note></item>
<lb ed="X" n="0814a08"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a0801">二顯勝<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0814a09"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a0901">一略持人處勝<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0814a10"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a1001">一人勝<note place="inline">佛吿須至勝前福德</note></item>
<lb ed="X" n="0814a11"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a1101">二處勝<note place="inline">復次須至如佛塔廟</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0814a12"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a1201">二廣持人處勝<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0814a13"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a1301">一人勝<note place="inline">何况有至希有之法</note></item>
<lb ed="X" n="0814a14"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a1401">二處勝<note place="inline">若是經至尊重弟子</note></item></list></item></list></item></list></item></list></item></list></item></list></item>
<lb ed="X" n="0814a15"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a1501">二彰般若妙用<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0814a16"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a1601">一善吉請名<note place="inline">爾時須至云何奉持</note></item>
<lb ed="X" n="0814a17"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a1701">二如來垂示<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0814a18"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a1801">一出名敎持<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0814a19"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a1901">一正標<note place="inline">佛吿須至汝當奉持</note></item>
<lb ed="X" n="0814a20"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a2001">二重釋<note place="inline">所以者至若波羅蜜</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0814a21"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a2101">二卽事顯用<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0814a22"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a2201">一彰般若離相用<note place="inline">五</note>
<lb ed="X" n="0814a23"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a2301">一說法離相<note place="inline">須菩提至如來無說</note></item>
<lb ed="X" n="0814a24"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a2401">二依正離相<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0814a25"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a2501">一依報<note place="inline">須菩提至是名世界</note></item>
<lb ed="X" n="0814a26"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a2601">二正報<note place="inline">須菩提至三十二相</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0814a27"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a2701">三顯示經功<note place="inline">須菩提至其福甚多</note></item>
<lb ed="X" n="0814a28"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a2801">四聞義述解<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0814a29"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a2901">一當機伸解<note place="inline">三</note>
<lb ed="X" n="0814a30"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a3001">一解自聞希有<note place="inline">爾時須至如是之經</note></item>
<lb ed="X" n="0814a31"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a3101">二歎他聞希有<note place="inline">世尊若至說名實相</note></item>
<lb ed="X" n="0814a32"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a3201">三明後聞希有<note place="inline">世尊我至卽名諸佛</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0814a33"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a3301">二世尊印述<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0814a34"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a3401">一印證<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0814a35"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a3501">一總印<note place="inline">佛吿須至如是</note></item>
<lb ed="X" n="0814a36"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a3601">二別證<note place="inline">若復有至甚爲希有</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0814a37"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a3701">二述成<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0814a38"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a3801">一約法述成<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0814a39"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a3901">一就智度述成<note place="inline">何以故至一波羅蜜</note></item>
<lb ed="X" n="0814a40"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a4001">二就忍度述成<note place="inline">須菩提至辱波羅蜜</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0814a41"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a4101">二約人述成<note place="inline">何以故至無壽者相</note></item></list></item></list></item></list></item>
<lb ed="X" n="0814a42"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a4201">五結成離相<note place="inline">是故須至三菩提心</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0814a43"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a4301">二彰般若無住用<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0814a44"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a4401">一正明無住<note place="inline">三</note>
<lb ed="X" n="0814a45"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a4501">一不住六塵<note place="inline">不應住至如是布施</note></item>
<lb ed="X" n="0814a46"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a4601">二不住人法<note place="inline">如來說至卽非衆生</note></item>
<lb ed="X" n="0814a47"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a4701">三結顯眞實<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0814a48"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a4801">一正明眞實<note place="inline">須菩提至不異語者</note></item>
<lb ed="X" n="0814a49"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a4901">二轉釋眞實<note place="inline">須菩提至無實無虛</note></item></list></item></list></item>
<lb ed="X" n="0814a50"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a5001">二擧喩顯用<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0814a51"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a5101">一擧喩<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0814a52"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0814a5201">一喩住則不妙<note place="inline">須菩提至卽無所見</note></item>
<lb ed="X" n="0814a53"/><lb ed="R040" n="0357a01"/><item xml:id="itemX25p0814a5301">二喩不住方妙<note place="inline">若菩薩至見種種色</note></item></list></item>
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0815a" n="0815a"/>
<lb ed="X" n="0815a01"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a0101">二顯用<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0815a02"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a0201">一生福用<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0815a03"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a0301">一自利福<note place="inline">須菩提至無邊功德</note></item>
<lb ed="X" n="0815a04"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a0401">二利他福<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0815a05"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a0501">一略說福<note place="inline">須菩提至上乘者說</note></item>
<lb ed="X" n="0815a06"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a0601">二廣說福<note place="inline">三</note>
<lb ed="X" n="0815a07"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a0701">一正明廣說功德<note place="inline">若有至三菩提</note></item>
<lb ed="X" n="0815a08"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a0801">二反顯樂小不能<note place="inline">何以故至爲人解說</note></item>
<lb ed="X" n="0815a09"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a0901">三結指經處當供<note place="inline">須菩提至而散其處</note></item></list></item></list></item></list></item>
<lb ed="X" n="0815a10"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a1001">二滅罪用<note place="inline">三</note>
<lb ed="X" n="0815a11"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a1101">一正明滅罪妙用<note place="inline">復次至三菩提</note></item>
<lb ed="X" n="0815a12"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a1201">二兼顯經功妙用<note place="inline">須菩提至所不能及</note></item>
<lb ed="X" n="0815a13"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a1301">三總結經功妙用<note place="inline">須菩提至不可思議</note></item></list></item></list></item></list></item></list></item></list></item></list></item></list></item></list></item></list></item></list></item>
<lb ed="X" n="0815a14"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a1401">次明菩提無法正顯般若本體○</item></list></item>
<lb ed="X" n="0815a15"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a1501">三流通分○</item></list></item></list>
<lb ed="X" n="0815a16"/><lb ed="R040" n="0358a01"/>
<lb ed="X" n="0815a17"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a1701">○次明菩提無法正顯般若本體<note place="inline">三</note>
<lb ed="X" n="0815a18"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a1801">一正明菩提無法<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0815a19"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a1901">一當機躡問<note place="inline">爾時須至降伏其心</note></item>
<lb ed="X" n="0815a20"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a2001">二世尊直答<note place="inline">三</note>
<lb ed="X" n="0815a21"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a2101">一躡前住降無法<note place="inline">佛吿須至卽非菩薩</note></item>
<lb ed="X" n="0815a22"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a2201">二正明發心無法<note place="inline">所以者至菩提心者</note></item>
<lb ed="X" n="0815a23"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a2301">三分示因果無法<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0815a24"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a2401">一約果<note place="inline">三</note>
<lb ed="X" n="0815a25"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a2501">一得果無法<note place="inline">須菩至三菩提</note></item>
<lb ed="X" n="0815a26"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a2601">二得記無法<note place="inline">須菩提至釋迦牟尼</note></item>
<lb ed="X" n="0815a27"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a2701">三轉釋無法<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0815a28"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a2801">一法釋<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0815a29"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a2901">一正釋無法<note place="inline">何以至三藐三菩提</note></item>
<lb ed="X" n="0815a30"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a3001">二釋法非法<note place="inline">須菩提至名一切法</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0815a31"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a3101">二喩釋<note place="inline">須菩提至是名大身</note></item></list></item></list></item>
<lb ed="X" n="0815a32"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a3201">二約因<note place="inline">三</note>
<lb ed="X" n="0815a33"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a3301">一明度生無法<note place="inline">須菩提至無壽者</note></item>
<lb ed="X" n="0815a34"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a3401">二明嚴土無法<note place="inline">須菩提至是名莊嚴</note></item>
<lb ed="X" n="0815a35"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a3501">三明達我無法<note place="inline">須菩至是菩薩</note></item></list></item></list></item></list></item></list></item>
<lb ed="X" n="0815a36"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a3601">二直顯般若本體<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0815a37"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a3701">一審示<note place="inline">三</note>
<lb ed="X" n="0815a38"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a3801">一約知見圓明<note place="inline">三</note>
<lb ed="X" n="0815a39"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a3901">一示佛見圓見<note place="inline">須菩至有佛眼</note></item>
<lb ed="X" n="0815a40"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a4001">二示佛知圓知<note place="inline">須菩至不可得</note></item>
<lb ed="X" n="0815a41"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a4101">三示實福非福<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0815a42"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a4201">一明有實非多<note place="inline">須菩提至甚多</note></item>
<lb ed="X" n="0815a43"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a4301">二明無實乃多<note place="inline">須菩至福德多</note></item></list></item></list></item>
<lb ed="X" n="0815a44"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a4401">二約色相言說<note place="inline">三</note>
<lb ed="X" n="0815a45"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a4501">一示卽色非色<note place="inline">須菩提至具足色身</note></item>
<lb ed="X" n="0815a46"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a4601">二示卽相離相<note place="inline">須菩提至諸相具足</note></item>
<lb ed="X" n="0815a47"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a4701">三示卽說非說<note place="inline">須菩提至是名說法</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0815a48"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a4801">三約衆生非生<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0815a49"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a4901">一當機起疑問生<note place="inline">爾時</note></item>
<lb ed="X" n="0815a50"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a5001">二如來决答非生<note place="inline">佛言</note></item></list></item></list></item>
<lb ed="X" n="0815a51"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a5101">二直顯<note place="inline">三</note>
<lb ed="X" n="0815a52"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a5201">一善吉呈悟<note place="inline">須菩提至無所得耶</note></item>
<lb ed="X" n="0815a53"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a5301">二如來印證<note place="inline">佛言如是如是</note></item>
<lb ed="X" n="0815a54"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a5401">三正顯本體<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0815a55"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a5501">一自性平等<note place="inline">三</note>
<lb ed="X" n="0815a56"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a5601">一本無欠餘<note place="inline">須菩至三菩提</note></item>
<lb ed="X" n="0815a57"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a5701">二本無高下<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0815a58"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a5801">一直示平等<note place="inline">復次至三菩提</note></item>
<lb ed="X" n="0815a59"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a5901">二轉釋平等<note place="inline">以無我至是名善法</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0815a60"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a6001">三引事顯勝<note place="inline">須菩至不能及</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0815a61"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a6101">二諸相平等<note place="inline">五</note>
<lb ed="X" n="0815a62"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a6201">一約生佛以顯平等<note place="inline">須菩提至是名凡夫</note></item>
<lb ed="X" n="0815a63"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a6301">二離空有以顯平等<note place="inline">三</note>
<lb ed="X" n="0815a64"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0815a6401">一離有見<note place="inline">須菩提見如來</note></item>
<lb ed="X" n="0815a65"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a6501">二離空見<note place="inline">須菩提至斷滅相</note></item>
<lb ed="X" n="0815a66"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0815a6601">三較福勝<note place="inline">二</note>
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0816a" n="0816a"/>
<lb ed="X" n="0816a01"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0816a0101">一較勝<note place="inline">須菩至福德故</note></item>
<lb ed="X" n="0816a02"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0816a0201">二論福<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0816a03"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0816a0301">一當機問福<note place="inline">須菩至受福德</note></item>
<lb ed="X" n="0816a04"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0816a0401">二如來答福<note place="inline">須菩至是故說不受福德</note></item></list></item></list></item></list></item>
<lb ed="X" n="0816a05"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0816a0501">三無去來以顯平等<note place="inline">須菩提至故名如來</note></item>
<lb ed="X" n="0816a06"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0816a0601">四非一多以顯平等<note place="inline">須菩提至貪著其事</note></item>
<lb ed="X" n="0816a07"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0816a0701">五卽諸見以顯平等<note place="inline">須菩提至名壽者見</note></item></list></item></list></item></list></item></list></item>
<lb ed="X" n="0816a08"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><item xml:id="itemX25p0816a0801">三通結始終心法<note place="inline">須菩提至是名法相</note></item></list></item></list>
<lb ed="X" n="0816a09"/><lb ed="R040" n="0358a01"/>
<lb ed="X" n="0816a10"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0816a1001">○三流通分<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0816a11"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0816a1101">一示勸流通<note place="inline">二</note>
<lb ed="X" n="0816a12"/><lb ed="R040" n="0358a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0816a1201">一示通經益<note place="inline">須菩提至其福勝彼</note></item>
<lb ed="X" n="0816a13"/><lb ed="R040" n="0359a01"/><item xml:id="itemX25p0816a1301">二示通經法<note place="inline">云何至如是觀</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0816a14"/><lb ed="R040" n="0359a01"/><item xml:id="itemX25p0816a1401">二正結流通<note place="inline">佛說至奉行終</note></item></list></item></list>
<lb ed="X" n="0816a15"/><lb ed="R040" n="0359a01"/>
<lb ed="X" n="0816a16"/><lb ed="R040" n="0359a01"/><p xml:id="pX25p0816a1601">金剛般若波羅蜜經心印科<note place="inline">終</note></p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0817a" n="0817a"/>
<lb ed="X" n="0817a01"/>
<lb ed="X" n="0817a02"/><cb:docNumber>No. 505</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0817a03"/><lb ed="R040" n="0360a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金剛般若波羅蜜經心印疏卷上</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0817a04"/>
<lb ed="X" n="0817a05"/><lb ed="R040" n="0360a02"/><byline cb:type="author">大淸欽賜雲南法界寺講經廣陵沙門溥畹述</byline>
<lb ed="X" n="0817a06"/><lb ed="R040" n="0360a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">前文</cb:mulu><p xml:id="pX25p0817a0601">將釋此經。義啓十門。一敎起因緣。二藏敎分攝。三
<lb ed="X" n="0817a07"/><lb ed="R040" n="0360a04"/>義理分齊。四敎所被機。五敎體淺深。六顯示宗趣。
<lb ed="X" n="0817a08"/><lb ed="R040" n="0360a05"/>七部類處會。八傳譯時代。九總釋名題。十別解經
<lb ed="X" n="0817a09"/><lb ed="R040" n="0360a06"/>文。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0817a10"/><lb ed="R040" n="0360a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一敎起因緣</cb:mulu><head>○一敎起因緣</head>
<lb ed="X" n="0817a11"/><lb ed="R040" n="0360a08"/><p xml:id="pX25p0817a1101">葢聖人設敎。必有由致。非無故而然也。故曰。因緣
<lb ed="X" n="0817a12"/><lb ed="R040" n="0360a09"/>若至。其理自彰。良有以焉。然則因緣亦有總別。一
<lb ed="X" n="0817a13"/><lb ed="R040" n="0360a10"/>總者。謂佛聖敎。無非酬因酬請。顯理度生。卽我如
<lb ed="X" n="0817a14"/><lb ed="R040" n="0360a11"/>來住世四十九年。始自鹿苑。終至金河。於其中間
<lb ed="X" n="0817a15"/><lb ed="R040" n="0360a12"/>三百餘會。或時談性。或時論相。或時道有。或時說
<lb ed="X" n="0817a16"/><lb ed="R040" n="0360a13"/>空。諸有所作。常爲一事。故法華云。諸佛出世。無非
<lb ed="X" n="0817a17"/><lb ed="R040" n="0360a14"/>爲一大事因緣。故出現於世。所謂一大事者。卽開
<lb ed="X" n="0817a18"/><lb ed="R040" n="0360a15"/>示悟入一切衆生佛之知見者是。此諸敎之總因
<lb ed="X" n="0817a19"/><lb ed="R040" n="0360a16"/>緣也。二別者。謂諸敎因緣各有不同。故名爲別。若
<lb ed="X" n="0817a20"/><lb ed="R040" n="0360a17"/>據本經。別有十種。一欲破外道諸邪見故。二欲迴
<lb ed="X" n="0817a21"/><lb ed="R040" n="0360a18"/>小乘令入大故。三令權位不迷空故。四令悟明二
<lb ed="X" n="0817a22"/><lb ed="R040" n="0360b01"/>諦。證入中道。生正見故。五顯佛勝德。生淨信故。六
<lb ed="X" n="0817a23"/><lb ed="R040" n="0360b02"/>欲令發大菩提心故。七令修菩薩深廣行故。八令
<lb ed="X" n="0817a24"/><lb ed="R040" n="0360b03"/>斷一切深重障故。九令得菩提無上果故。十流傳
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0817b" n="0817b"/>
<lb ed="X" n="0817b01"/><lb ed="R040" n="0360b04"/>後代。益衆生故。由此因緣。故起斯敎也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0817b02"/><lb ed="R040" n="0360b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">二藏敎分攝</cb:mulu><head>○二藏敎分攝</head>
<lb ed="X" n="0817b03"/><lb ed="R040" n="0360b06"/><p xml:id="pX25p0817b0301">葢佛之法。不出三藏二藏。四敎五敎。十二分以收
<lb ed="X" n="0817b04"/><lb ed="R040" n="0360b07"/>攝之。言三藏者。一修多羅。此名契經。二毗柰耶。此
<lb ed="X" n="0817b05"/><lb ed="R040" n="0360b08"/>名調伏。三阿毗曇。此名對治。言二藏者。一聲聞藏。
<lb ed="X" n="0817b06"/><lb ed="R040" n="0360b09"/>二菩薩藏。若論所攝。此經於三藏。正屬經藏。兼通
<lb ed="X" n="0817b07"/><lb ed="R040" n="0360b10"/>律論。以戒生淨信故。論詰辯析故。於二藏中。正屬
<lb ed="X" n="0817b08"/><lb ed="R040" n="0360b11"/>菩薩。亦兼聲聞。以激小回心故。言敎攝者。西竺東
<lb ed="X" n="0817b09"/><lb ed="R040" n="0360b12"/>夏。古今高宿。判敎多途。始自後魏<name role="" type="person">菩提留支</name>。判一
<lb ed="X" n="0817b10"/><lb ed="R040" n="0360b13"/>音敎。次後則有一十八家。各有理據。莊嚴聖敎。難
<lb ed="X" n="0817b11"/><lb ed="R040" n="0360b14"/>以枚擧。於今海內。唯有二宗。一天台四敎。所謂藏
<lb ed="X" n="0817b12"/><lb ed="R040" n="0360b15"/>通別圓。此正別攝。兼亦容三。不定回心故。揚大抑
<lb ed="X" n="0817b13"/><lb ed="R040" n="0360b16"/>小故。離卽俱非故。二賢首五敎。所謂小始終頓圓。
<lb ed="X" n="0817b14"/><lb ed="R040" n="0360b17"/>此經始敎正攝。餘四亦通。以離相見佛。乃終頓義。
<lb ed="X" n="0817b15"/><lb ed="R040" n="0360b18"/>餘二如前。十二分者。卽九小三大通相。十二分敎。
<lb ed="X" n="0817b16"/><lb ed="R040" n="0361a01"/>兼正可知。故不繁述。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0817b17"/><lb ed="R040" n="0361a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">三義理分齊</cb:mulu><head>○三義理分齊</head>
<lb ed="X" n="0817b18"/><lb ed="R040" n="0361a03"/><p xml:id="pX25p0817b1801">如來接物。不無文言。旣落文言。則有義理。義者。文
<lb ed="X" n="0817b19"/><lb ed="R040" n="0361a04"/>之實也。理者。言之主也。又義者。相也。理者。體也。葢
<lb ed="X" n="0817b20"/><lb ed="R040" n="0361a05"/>聖人之言敎也。義以析之。理以統之。理雖是一。而
<lb ed="X" n="0817b21"/><lb ed="R040" n="0361a06"/>逐機遂有淺深。義固多方。而歸理則無別體。是則
<lb ed="X" n="0817b22"/><lb ed="R040" n="0361a07"/>諸經義理旣有淺深。而欲明經旨者。若不辯別。何
<lb ed="X" n="0817b23"/><lb ed="R040" n="0361a08"/>以知其分齊所詣乎。然約法本末生起。顯分齊者。
<lb ed="X" n="0817b24"/><lb ed="R040" n="0361a09"/>依起信論。有五重淺深。亦不離前五敎。但此則從
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0817c" n="0817c"/>
<lb ed="X" n="0817c01"/><lb ed="R040" n="0361a10"/>深至淺。彼則自淺向深。故不同耳。</p><p xml:id="pX25p0817c0114" cb:place="inline">初唯一心爲本
<lb ed="X" n="0817c02"/><lb ed="R040" n="0361a11"/>源。卽一眞法界。該四法界。此圓敎分齊也。</p><p xml:id="pX25p0817c0217" cb:place="inline">二依一
<lb ed="X" n="0817c03"/><lb ed="R040" n="0361a12"/>心開二門。卽該二敎。一者心眞如門。所謂心性不
<lb ed="X" n="0817c04"/><lb ed="R040" n="0361a13"/>生不滅。卽頓敎分齊也。二者心生滅門。所謂如來
<lb ed="X" n="0817c05"/><lb ed="R040" n="0361a14"/>藏。與生滅和合。名阿賴耶識。卽終敎分齊也。</p><p xml:id="pX25p0817c0518" cb:place="inline">三者
<lb ed="X" n="0817c06"/><lb ed="R040" n="0361a15"/>依此識明二義。一覺義。謂心體離念等。二不覺義。
<lb ed="X" n="0817c07"/><lb ed="R040" n="0361a16"/>謂不如實知眞如法一故。不覺心動等。</p><p xml:id="pX25p0817c0716" cb:place="inline">四依後義
<lb ed="X" n="0817c08"/><lb ed="R040" n="0361a17"/>生三細。一依不覺故心動。名業相。二依動故能見
<lb ed="X" n="0817c09"/><lb ed="R040" n="0361a18"/>名轉相。三依見故境界妄現。名現相。</p><p xml:id="pX25p0817c0915" cb:place="inline">五依最後生
<lb ed="X" n="0817c10"/><lb ed="R040" n="0361b01"/>六麤。一智相。二相續相。卽始敎分齊。三執取相。四
<lb ed="X" n="0817c11"/><lb ed="R040" n="0361b02"/>計名字相。五起業相。六業繫苦相。三四。小敎分齊。
<lb ed="X" n="0817c12"/><lb ed="R040" n="0361b03"/>五六。人天分齊也。</p><p xml:id="pX25p0817c1208" cb:place="inline">若於此五中。定本經分齊者。正
<lb ed="X" n="0817c13"/><lb ed="R040" n="0361b04"/>屬始敎空門。空理。如離相見佛。大身非大身。色相
<lb ed="X" n="0817c14"/><lb ed="R040" n="0361b05"/>非色相等。然辭雖正演空門。而義實兼含終頓圓
<lb ed="X" n="0817c15"/><lb ed="R040" n="0361b06"/>也。以始義初彰。一一空諸所有。終義許凡有心者。
<lb ed="X" n="0817c16"/><lb ed="R040" n="0361b07"/>皆可作佛。頓義一念不生。圓義不可思議。而餘一
<lb ed="X" n="0817c17"/><lb ed="R040" n="0361b08"/>一激小。令生恥慕。與大同途。此大槩之分齊也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0817c18"/><lb ed="R040" n="0361b09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">四敎所被機</cb:mulu><head>○四敎所被機</head>
<lb ed="X" n="0817c19"/><lb ed="R040" n="0361b10"/><p xml:id="pX25p0817c1901">敎。乃聖人示下之言。機。卽九法界所被之機。然則
<lb ed="X" n="0817c20"/><lb ed="R040" n="0361b11"/>有通有局。通則普利三根。局則不無揀別。設以局
<lb ed="X" n="0817c21"/><lb ed="R040" n="0361b12"/>論。此經正被菩薩。以經云。如來爲發大乘者說。爲
<lb ed="X" n="0817c22"/><lb ed="R040" n="0361b13"/>發最上乘者說。若復有人。得聞此經。信心淸淨。卽
<lb ed="X" n="0817c23"/><lb ed="R040" n="0361b14"/>生實相。當知是人成就第一希有之法。則爲荷擔
<lb ed="X" n="0817c24"/><lb ed="R040" n="0361b15"/>如來阿耨多羅三藐三菩提。故知此經唯被大機。
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0818a" n="0818a"/>
<lb ed="X" n="0818a01"/><lb ed="R040" n="0361b16"/>然於義求。亦兼凡小。何謂。以此經雖屬大乘。若不
<lb ed="X" n="0818a02"/><lb ed="R040" n="0361b17"/>兼利。則是法平等。無有高下。恐成虗語。而經中亦
<lb ed="X" n="0818a03"/><lb ed="R040" n="0361b18"/>談胎卵濕化。十種類生。以及小乘四果名目。於結
<lb ed="X" n="0818a04"/><lb ed="R040" n="0362a01"/>經處。且云比丘。比丘尼。優婆塞。優婆夷。一切世間
<lb ed="X" n="0818a05"/><lb ed="R040" n="0362a02"/>天人阿修羅等。聞佛所說。皆大歡喜。信受奉行。以
<lb ed="X" n="0818a06"/><lb ed="R040" n="0362a03"/>是故知兼被小也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0818a07"/><lb ed="R040" n="0362a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">五敎體淺深</cb:mulu><head>○五敎體淺深</head>
<lb ed="X" n="0818a08"/><lb ed="R040" n="0362a05"/><p xml:id="pX25p0818a0801">所謂敎體者。亦有能詮所詮。能詮體者。卽音聲語
<lb ed="X" n="0818a09"/><lb ed="R040" n="0362a06"/>言。名句文身。故楞嚴云。此方眞敎體。淸淨在音聞
<lb ed="X" n="0818a10"/><lb ed="R040" n="0362a07"/>者是也。名詮自性。句詮差別。文身者。文卽是字。能
<lb ed="X" n="0818a11"/><lb ed="R040" n="0362a08"/>爲名句。二所依故。若以本經而論。則首從如是。終
<lb ed="X" n="0818a12"/><lb ed="R040" n="0362a09"/>至奉行。皆爲能詮之敎體也。所詮體者。卽無住眞
<lb ed="X" n="0818a13"/><lb ed="R040" n="0362a10"/>心。實相般若是也。以衆生日用而不知。大覺悟之
<lb ed="X" n="0818a14"/><lb ed="R040" n="0362a11"/>而爲說。能所幷釋。合爲敎體。故知此經能詮所詮。
<lb ed="X" n="0818a15"/><lb ed="R040" n="0362a12"/>皆深而非淺也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0818a16"/><lb ed="R040" n="0362a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">六顯示宗趣</cb:mulu><head>○六顯示宗趣</head>
<lb ed="X" n="0818a17"/><lb ed="R040" n="0362a14"/><p xml:id="pX25p0818a1701">言宗趣者。語之所尙。曰宗。宗之所歸。曰趣。若據本
<lb ed="X" n="0818a18"/><lb ed="R040" n="0362a15"/>經。顯宗示趣。則有總有別。總者以三種般若爲宗。
<lb ed="X" n="0818a19"/><lb ed="R040" n="0362a16"/>三德秘藏爲趣。別則有三。一敎義。謂文字般若爲
<lb ed="X" n="0818a20"/><lb ed="R040" n="0362a17"/>宗。實相･觀照爲趣。二理智。以眞空妙理爲宗。實相
<lb ed="X" n="0818a21"/><lb ed="R040" n="0362a18"/>般若爲趣。三因果。以發菩提心爲宗。證涅槃果爲
<lb ed="X" n="0818a22"/><lb ed="R040" n="0362b01"/>趣。斯則略示本經之宗趣也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0818a23"/><lb ed="R040" n="0362b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">七部類處會</cb:mulu><head>○七部類處會</head>
<lb ed="X" n="0818a24"/><lb ed="R040" n="0362b03"/><p xml:id="pX25p0818a2401">此般若經。名雖八部。約類有十。一大般若六百卷。
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0818b" n="0818b"/>
<lb ed="X" n="0818b01"/><lb ed="R040" n="0362b04"/>二放光三十卷。三摩訶三十卷。四光讚十卷。五道
<lb ed="X" n="0818b02"/><lb ed="R040" n="0362b05"/>行十卷。六小品十卷。七勝天王所說七卷。八仁王
<lb ed="X" n="0818b03"/><lb ed="R040" n="0362b06"/>二卷。九實相一卷。十文殊所說一卷。皆本部之同
<lb ed="X" n="0818b04"/><lb ed="R040" n="0362b07"/>類也。處會者。卽四處十六會。一<name role="" type="person">王舍城</name>鷲峰山七
<lb ed="X" n="0818b05"/><lb ed="R040" n="0362b08"/>會。二給孤園七會。三<name role="" type="person">他化天</name>摩尼寶藏殿一會。四
<lb ed="X" n="0818b06"/><lb ed="R040" n="0362b09"/><name role="" type="person">王舍城</name>竹林園白鷺池側一會。此經乃第二處第
<lb ed="X" n="0818b07"/><lb ed="R040" n="0362b10"/>三會也。然獨置金剛二字者。揀非餘九。以故本經
<lb ed="X" n="0818b08"/><lb ed="R040" n="0362b11"/>在六百卷中。正當五百七十七卷。祇園七分中之
<lb ed="X" n="0818b09"/><lb ed="R040" n="0362b12"/>第三分也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0818b10"/><lb ed="R040" n="0362b13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">八傳譯時代</cb:mulu><head>○八傳譯時代</head>
<lb ed="X" n="0818b11"/><lb ed="R040" n="0362b14"/><p xml:id="pX25p0818b1101">此經自傳我國。凡有五代。六師翻譯。一羅什於姚
<lb ed="X" n="0818b12"/><lb ed="R040" n="0362b15"/>秦時。居<name role="" type="person">草堂寺</name>。譯名金剛般若。二<name role="" type="person">菩提留支</name>。於元
<lb ed="X" n="0818b13"/><lb ed="R040" n="0362b16"/>魏時。住<name role="" type="person">永寧寺</name>。譯與什同名。三眞諦於陳朝。住廣
<lb ed="X" n="0818b14"/><lb ed="R040" n="0362b17"/>州制止寺。譯名亦同上。四笈多於隋朝。住東都上
<lb ed="X" n="0818b15"/><lb ed="R040" n="0362b18"/>林園。譯名金剛能斷般若。五<name role="" type="person">玄奘</name>。於唐貞觀十九
<lb ed="X" n="0818b16"/><lb ed="R040" n="0363a01"/>年還國。文帝迎住西京<name role="" type="person">弘福寺</name>。譯名能斷金剛般
<lb ed="X" n="0818b17"/><lb ed="R040" n="0363a02"/>若。六義淨於天后證聖乙未還國。至睿宗景雲二
<lb ed="X" n="0818b18"/><lb ed="R040" n="0363a03"/>年。譯與奘師同。今所傳本。乃羅什弘始四年居草
<lb ed="X" n="0818b19"/><lb ed="R040" n="0363a04"/>堂寺譯者也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0818b20"/><lb ed="R040" n="0363a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">九總釋名題</cb:mulu><head>○九總釋名題</head><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0818b2007" cb:place="inline">分二。一經題。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0818b21"/><lb ed="R040" n="0363a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0818b2101">金剛般若波羅蜜經</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0818b22"/><lb ed="R040" n="0363a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0818b2201">梵語<g ref="#CB02494">䟦</g>拆羅。此云金剛。具有三義。謂堅･利･明也。以
<lb ed="X" n="0818b23"/><lb ed="R040" n="0363a08"/>此寶其體最堅。一切物不能壞。其用極利。能壞一
<lb ed="X" n="0818b24"/><lb ed="R040" n="0363a09"/>切物。其相光明。金中最剛。故名金剛。有謂色如紫
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0818c" n="0818c"/>
<lb ed="X" n="0818c01"/><lb ed="R040" n="0363a10"/>石英。狀若蕎麥棱。卽力士所執之杵也。</p><p xml:id="pX25p0818c0116" cb:place="inline">梵語般若。
<lb ed="X" n="0818c02"/><lb ed="R040" n="0363a11"/>此云妙智。亦翻妙慧。合而言之曰智慧。以智徹諸
<lb ed="X" n="0818c03"/><lb ed="R040" n="0363a12"/>法實相。慧了諸法眞空。然義有三。謂實相。觀照。文
<lb ed="X" n="0818c04"/><lb ed="R040" n="0363a13"/>字也。設取金剛三義。以喩般若三種者。一堅。喩實
<lb ed="X" n="0818c05"/><lb ed="R040" n="0363a14"/>相般若之體。雖經多劫。昇沈三界。往返六道。未曾
<lb ed="X" n="0818c06"/><lb ed="R040" n="0363a15"/>欠缺。故云堅也。二利。喩觀照般若之用。謂此顯時。
<lb ed="X" n="0818c07"/><lb ed="R040" n="0363a16"/>能照萬法。當體全空。故云利也。三明。喩文字般若
<lb ed="X" n="0818c08"/><lb ed="R040" n="0363a17"/>之相。以其能詮實相･觀照。令得顯現。故云明也。由
<lb ed="X" n="0818c09"/><lb ed="R040" n="0363a18"/>斯三義。故擧金剛以喩般若。則般若乃智慧之梵
<lb ed="X" n="0818c10"/><lb ed="R040" n="0363b01"/>音。金剛卽般若之正喩。以故華梵雙彰。法喩幷擧。
<lb ed="X" n="0818c11"/><lb ed="R040" n="0363b02"/>曰金剛般若。</p><p xml:id="pX25p0818c1106" cb:place="inline">梵語波羅蜜。此翻彼岸到。乃順天竺
<lb ed="X" n="0818c12"/><lb ed="R040" n="0363b03"/>之語。若依我國。當云到彼岸。意謂此經是到彼岸
<lb ed="X" n="0818c13"/><lb ed="R040" n="0363b04"/>之智慧也。蓋<anchor xml:id="nkr_note_add_0818c1301" n="0818c1301"/><anchor xml:id="beg0818c1301" n="0818c1301"/>彼<anchor xml:id="end0818c1301"/>岸者。指涅槃而言。卽離二種生死
<lb ed="X" n="0818c14"/><lb ed="R040" n="0363b05"/>之此岸。渡二障煩惱之中流。到二種轉依之彼岸
<lb ed="X" n="0818c15"/><lb ed="R040" n="0363b06"/>也。</p><p xml:id="pX25p0818c1502" cb:place="inline">經者。徑也。謂一切賢聖能依此修。卽成佛作祖
<lb ed="X" n="0818c16"/><lb ed="R040" n="0363b07"/>之捷徑也。</p><p xml:id="pX25p0818c1605" cb:place="inline">梵語欲底修多羅。此云契經。謂詮顯義
<lb ed="X" n="0818c17"/><lb ed="R040" n="0363b08"/>理。契合人心。乃契理契機之敎。揀非此方儒道等
<lb ed="X" n="0818c18"/><lb ed="R040" n="0363b09"/>經。若據諸經論釋。其義實繁。要而言之。不出於四。
<lb ed="X" n="0818c19"/><lb ed="R040" n="0363b10"/>所謂貫･攝･常･法。以能貫穿所說之義。攝持所化之
<lb ed="X" n="0818c20"/><lb ed="R040" n="0363b11"/>機。三世不易爲常。十界同遵曰法。具斯諸義。故稱
<lb ed="X" n="0818c21"/><lb ed="R040" n="0363b12"/>爲經。</p><p xml:id="pX25p0818c2103" cb:place="inline">然上七字爲所詮。屬別。下一字爲能詮。屬通。
<lb ed="X" n="0818c22"/><lb ed="R040" n="0363b13"/>此於七種立題。爲喩法立題。二種立題。乃佛自立
<lb ed="X" n="0818c23"/><lb ed="R040" n="0363b14"/>也。</p>
<lb ed="X" n="0818c24"/><lb ed="R040" n="0363b15"/><p xml:id="pX25p0818c2401">△二人題。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0819a" n="0819a"/>
<lb ed="X" n="0819a01"/><lb ed="R040" n="0363b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0819a0101">姚秦三藏法師鳩摩羅什譯</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0819a02"/><lb ed="R040" n="0363b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0819a0201">姚秦。標代也。三藏。經律論也。所謂經契一心。律規
<lb ed="X" n="0819a03"/><lb ed="R040" n="0363b18"/>三業。論甄邪正。法卽軌則之義。師乃模範之稱。以
<lb ed="X" n="0819a04"/><lb ed="R040" n="0364a01"/>三藏之法。自師而師人。故曰三藏法師。梵語鳩摩
<lb ed="X" n="0819a05"/><lb ed="R040" n="0364a02"/>羅。此云童壽。謂童年而有耆德。什乃華言。卽善識
<lb ed="X" n="0819a06"/><lb ed="R040" n="0364a03"/>此方文字之稱。華梵合擧。故曰羅什。然師始末。備
<lb ed="X" n="0819a07"/><lb ed="R040" n="0364a04"/>載本傳。茲不繁引。譯者易也。謂易天竺之語。而爲
<lb ed="X" n="0819a08"/><lb ed="R040" n="0364a05"/>華夏之言。以周制有掌四方之官。北方名譯。今翻
<lb ed="X" n="0819a09"/><lb ed="R040" n="0364a06"/>西語。而曰譯者。由漢世多事北方。而譯人兼善西
<lb ed="X" n="0819a10"/><lb ed="R040" n="0364a07"/>語。因以稱焉。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0819a11"/><lb ed="R040" n="0364a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">十別解經文</cb:mulu><head>○十別解經文</head><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0819a1107" cb:place="inline">三<note place="inline">此准道安。經無豐約。悉分爲三。謂序･正･流通者是也</note>。</p><p xml:id="pX25p0819a1128" cb:place="inline">一序
<lb ed="X" n="0819a12"/><lb ed="R040" n="0364a09"/>分二。一通序。</p><p xml:id="pX25p0819a1206" cb:place="inline"><note place="inline">將釋此序。義分爲二。一明建立之因。二明建立之意</note>。</p><p xml:id="pX25p0819a1226" cb:place="inline"><note place="inline">建立因者。正明如是
<lb ed="X" n="0819a13"/><lb ed="R040" n="0364a10"/>等言。因何而立。蓋當金河顧命之初。鶴樹潛輝之際。阿難悲哀。時有無貧尊者。語阿難言。汝是持佛法人。
<lb ed="X" n="0819a14"/><lb ed="R040" n="0364a11"/>且須裁抑。宜當往佛。請問後事。阿難曰。云何後事。尊者答曰。世尊在日。以佛爲師。世尊滅後。以誰爲師。世
<lb ed="X" n="0819a15"/><lb ed="R040" n="0364a12"/>尊在日。依世尊住。世尊滅後。依何而住。惡性比丘。佛在之日。佛自調伏。佛滅度後。如何調伏。遐益當來。理
<lb ed="X" n="0819a16"/><lb ed="R040" n="0364a13"/>宜結集。一切經首。應置何語。阿難承敎。一一咨問。佛答之曰。我滅度後。依四念處住。以戒爲師。默擯惡性
<lb ed="X" n="0819a17"/><lb ed="R040" n="0364a14"/>比丘。一切經首。皆安如是我聞一時佛在某處。與某衆若干。此正第四問也</note>。</p><p xml:id="pX25p0819a1730" cb:place="inline"><note place="inline">建立之意者。亦有三。一斷疑
<lb ed="X" n="0819a18"/><lb ed="R040" n="0364a15"/>故。乃結集時。阿難昇座欲宣佛語。感得相好同佛。爾時衆起三疑。一疑世尊重起說法。二疑他方佛來。三
<lb ed="X" n="0819a19"/><lb ed="R040" n="0364a16"/>疑阿難成佛。故擧如是我聞等。則三疑頓斷。二息諍故。若不推從於佛。言自制作。則諸羅漢。德業頗齊。未
<lb ed="X" n="0819a20"/><lb ed="R040" n="0364a17"/>免諍論。今稱佛說。何諍之有。三異邪故。不同外道。經初安阿歐二字。蓋阿者言無。歐者言有。彼謂萬法雖
<lb ed="X" n="0819a21"/><lb ed="R040" n="0364a18"/>多。不出有無。置之經初。以之爲吉。以初吉故。令中後亦吉。今則不爾。故云異邪</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0819a22"/><lb ed="R040" n="0364b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0819a2201">如是我聞。一時佛在<name role="" type="person">舍衛國</name>。<name role="" type="person">祇樹給孤獨園</name>。與大比
<lb ed="X" n="0819a23"/><lb ed="R040" n="0364b02"/>丘衆。千二百五十人俱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0819a24"/><lb ed="R040" n="0364b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0819a2401">通序者。諸經通有。以證信故。然此如是。諸經不同。
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0819b" n="0819b"/>
<lb ed="X" n="0819b01"/><lb ed="R040" n="0364b04"/>如是亦異。有謂諸佛說法。無非顯如。唯如爲是。除
<lb ed="X" n="0819b02"/><lb ed="R040" n="0364b05"/>如之外。了無片法可談。或曰。有無不二爲如。如非
<lb ed="X" n="0819b03"/><lb ed="R040" n="0364b06"/>有無爲是。又云不異爲如。無非曰是。皆泛言之也。
<lb ed="X" n="0819b04"/><lb ed="R040" n="0364b07"/>今據本經。當以實相･觀照爲如。文字般若爲是。良
<lb ed="X" n="0819b05"/><lb ed="R040" n="0364b08"/>以實相･觀照。二而不二。體用如如。故名爲如。文字
<lb ed="X" n="0819b06"/><lb ed="R040" n="0364b09"/>性空。不卽文字。不離文字。故名曰是。</p><p xml:id="pX25p0819b0615" cb:place="inline">我者。阿難自
<lb ed="X" n="0819b07"/><lb ed="R040" n="0364b10"/>謂也。然有四種。一凡夫徧計我。二外道神我。三二
<lb ed="X" n="0819b08"/><lb ed="R040" n="0364b11"/>乘假我。四法身眞我。此於四種中。正屬第三假我。
<lb ed="X" n="0819b09"/><lb ed="R040" n="0364b12"/>蓋阿難<anchor xml:id="nkr_note_add_0819b0901" n="0819b0901"/><anchor xml:id="beg0819b0901" n="0819b0901"/>已<anchor xml:id="end0819b0901"/>達我空。實不計執。以隨世諦。假立賓主。
<lb ed="X" n="0819b10"/><lb ed="R040" n="0364b13"/>乃稱於我。</p><p xml:id="pX25p0819b1005" cb:place="inline">聞。謂耳根發識。名之曰聞。問。旣耳根發
<lb ed="X" n="0819b11"/><lb ed="R040" n="0364b14"/>識。合云耳聞。何經不然。答。耳是六根之別。我乃一
<lb ed="X" n="0819b12"/><lb ed="R040" n="0364b15"/>身之總。廢別從總。故曰我聞。</p><p xml:id="pX25p0819b1212" cb:place="inline">一時者。卽師資合會。
<lb ed="X" n="0819b13"/><lb ed="R040" n="0364b16"/>說聽究竟。唯一無二之時。良以殊方紀歷不同。上
<lb ed="X" n="0819b14"/><lb ed="R040" n="0364b17"/>下延促不定。橫則四洲差別。豎則三界懸殊。故但
<lb ed="X" n="0819b15"/><lb ed="R040" n="0364b18"/>云。說此經之一時也。</p><p xml:id="pX25p0819b1509" cb:place="inline">梵語佛陀耶。此云覺者。謂自
<lb ed="X" n="0819b16"/><lb ed="R040" n="0365a01"/>覺･覺他･覺滿也。自覺。異凡夫之不覺。覺他。揀二乘
<lb ed="X" n="0819b17"/><lb ed="R040" n="0365a02"/>之獨覺。覺滿。揀菩薩之未滿。是以三覺俱圓。萬德
<lb ed="X" n="0819b18"/><lb ed="R040" n="0365a03"/>皆滿。故稱爲佛。</p><p xml:id="pX25p0819b1807" cb:place="inline">在者。如天子所至。卽曰行在。故佛
<lb ed="X" n="0819b19"/><lb ed="R040" n="0365a04"/>至處。亦名在也。</p><p xml:id="pX25p0819b1907" cb:place="inline">舍衛梵語。此云聞物。亦名豐德。又
<lb ed="X" n="0819b20"/><lb ed="R040" n="0365a05"/>云名稱。以具五欲･財寶･多聞･解脫･文彩風流･遠聞
<lb ed="X" n="0819b21"/><lb ed="R040" n="0365a06"/>諸國故。乃波斯匿王之都也。</p><p xml:id="pX25p0819b2112" cb:place="inline">祗。卽祗陀。此云戰勝。
<lb ed="X" n="0819b22"/><lb ed="R040" n="0365a07"/>因波斯匿王於外國交兵。得勝之日。生此太子。因
<lb ed="X" n="0819b23"/><lb ed="R040" n="0365a08"/>賜是名。以誌喜也。如此方叔孫勝敵。以名其子。樹
<lb ed="X" n="0819b24"/><lb ed="R040" n="0365a09"/>乃所施也。</p><p xml:id="pX25p0819b2405" cb:place="inline">梵語須達多。此云樂施。今言<name role="" type="person">給孤獨</name>者。
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0819c" n="0819c"/>
<lb ed="X" n="0819c01"/><lb ed="R040" n="0365a10"/>以能周給幼無父。而老無子者也。不言鰥寡者。以
<lb ed="X" n="0819c02"/><lb ed="R040" n="0365a11"/>二該二故。蓋舍衛王臣。先未知佛。因須達多爲兒
<lb ed="X" n="0819c03"/><lb ed="R040" n="0365a12"/>聘婦入<name role="" type="person">王舍城</name>。寄止珊檀那家。時珊檀那中夜而
<lb ed="X" n="0819c04"/><lb ed="R040" n="0365a13"/>起。莊嚴舍宅。營辦餚饍。須達聞<anchor xml:id="nkr_note_add_0819c0401" n="0819c0401"/><anchor xml:id="beg0819c0401" n="0819c0401"/>已<anchor xml:id="end0819c0401"/>。卽起問言。大士
<lb ed="X" n="0819c05"/><lb ed="R040" n="0365a14"/>欲請國王。爲婚姻之會耶。答言請佛無上法王。須
<lb ed="X" n="0819c06"/><lb ed="R040" n="0365a15"/>達聞<anchor xml:id="nkr_note_add_0819c0601" n="0819c0601"/><anchor xml:id="beg0819c0601" n="0819c0601"/>已<anchor xml:id="end0819c0601"/>。身毛皆豎。復問何以名佛。珊檀那遂廣爲
<lb ed="X" n="0819c07"/><lb ed="R040" n="0365a16"/>說佛功德。須達多言。善哉大士。所言佛者。功德無
<lb ed="X" n="0819c08"/><lb ed="R040" n="0365a17"/>上。今在何所。珊檀那曰。在<name role="" type="person">王舍城</name><name role="" type="person">竹林精舍</name>。爾時
<lb ed="X" n="0819c09"/><lb ed="R040" n="0365a18"/>達多。遂往見佛。佛爲說法。達多聞<anchor xml:id="nkr_note_add_0819c0901" n="0819c0901"/><anchor xml:id="beg0819c0901" n="0819c0901"/>已<anchor xml:id="end0819c0901"/>。獲須陀洹。因
<lb ed="X" n="0819c10"/><lb ed="R040" n="0365b01"/>請佛曰。惟願臨顧。至<name role="" type="person">舍衛國</name>。受我微供。世尊受請。
<lb ed="X" n="0819c11"/><lb ed="R040" n="0365b02"/>達多回國。布金買園。祗陀因而發心施樹。故云祗
<lb ed="X" n="0819c12"/><lb ed="R040" n="0365b03"/>樹<name role="" type="person">給孤獨園</name>也。然須達是正施主。祗陀爲助成。今
<lb ed="X" n="0819c13"/><lb ed="R040" n="0365b04"/>樹先園後者何也。以祗陀乃儲君。須達是臣佐。禮
<lb ed="X" n="0819c14"/><lb ed="R040" n="0365b05"/>別尊卑之故耳。</p><p xml:id="pX25p0819c1407" cb:place="inline">與者。同也。大謂名高德重。爲天王
<lb ed="X" n="0819c15"/><lb ed="R040" n="0365b06"/>大人之所敬也。</p><p xml:id="pX25p0819c1507" cb:place="inline">比丘梵語。此云乞士。亦云怖魔。又
<lb ed="X" n="0819c16"/><lb ed="R040" n="0365b07"/>云破惡。梵語僧伽耶。此云和合衆。蓋和有二。一理
<lb ed="X" n="0819c17"/><lb ed="R040" n="0365b08"/>和。謂同證擇滅無爲。二事和。有六。謂戒和同修。見
<lb ed="X" n="0819c18"/><lb ed="R040" n="0365b09"/>和同解。身和同住。利和同均。口和無諍。意和同悅
<lb ed="X" n="0819c19"/><lb ed="R040" n="0365b10"/>也。千二百五十人者。佛初成道度陳如等五人。次
<lb ed="X" n="0819c20"/><lb ed="R040" n="0365b11"/>度三迦葉。兼徒一千。復度舍利弗。目犍連。各徒一
<lb ed="X" n="0819c21"/><lb ed="R040" n="0365b12"/>百。更度耶舍長者子五十人。今略五人者。擧大數
<lb ed="X" n="0819c22"/><lb ed="R040" n="0365b13"/>耳。此等諸人。先事外道。勤勞無益。一見如來。便登
<lb ed="X" n="0819c23"/><lb ed="R040" n="0365b14"/>聖果。以此感恩。誓常隨侍。所謂常隨衆也。正易所
<lb ed="X" n="0819c24"/><lb ed="R040" n="0365b15"/>謂雲從龍。風從虎。聖人作而萬物覩者是也。</p><p xml:id="pX25p0819c2418" cb:place="inline">俱者。
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0820a" n="0820a"/>
<lb ed="X" n="0820a01"/><lb ed="R040" n="0365b16"/>一時一住。皆同在也。</p><p xml:id="pX25p0820a0109" cb:place="inline">若准古說六種成就者。如是
<lb ed="X" n="0820a02"/><lb ed="R040" n="0365b17"/>乃信成就。以信者則是事如是。不信則是事不如
<lb ed="X" n="0820a03"/><lb ed="R040" n="0365b18"/>是。所以五十聖位。十信居先。十一善法。信心爲首。
<lb ed="X" n="0820a04"/><lb ed="R040" n="0366a01"/>故華嚴經云。信爲道源功德母。長養一切諸善根。
<lb ed="X" n="0820a05"/><lb ed="R040" n="0366a02"/>又曰。佛法如大海。非信莫能入。故知信心之前。別
<lb ed="X" n="0820a06"/><lb ed="R040" n="0366a03"/>無勝法。縱能信如是經。聞根不利。信亦奚爲。能信
<lb ed="X" n="0820a07"/><lb ed="R040" n="0366a04"/>能聞。非時可說。徒生景仰。時可說法。無說法主。此
<lb ed="X" n="0820a08"/><lb ed="R040" n="0366a05"/>道難聞。縱有法主。無處可居。亦難行道。雖有其處。
<lb ed="X" n="0820a09"/><lb ed="R040" n="0366a06"/>設無聽衆。不成法會。必須六種輳集。佛事方興。故
<lb ed="X" n="0820a10"/><lb ed="R040" n="0366a07"/>云成就。則此六種爲能成就。而向下經文。皆所成
<lb ed="X" n="0820a11"/><lb ed="R040" n="0366a08"/>就也。</p><p xml:id="pX25p0820a1103" cb:place="inline">△二別序。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0820a12"/><lb ed="R040" n="0366a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0820a1201">爾時世尊。食時著衣持鉢。入舍衛大城乞食。於其城
<lb ed="X" n="0820a13"/><lb ed="R040" n="0366a10"/>中。次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0820a1301" n="0820a1301"/><anchor xml:id="beg0820a1301" n="0820a1301"/>已<anchor xml:id="end0820a1301"/>。還至本處。飯食訖。收衣鉢。洗足<anchor xml:id="nkr_note_add_0820a1302" n="0820a1302"/><anchor xml:id="beg0820a1302" n="0820a1302"/>已<anchor xml:id="end0820a1302"/>。敷座
<lb ed="X" n="0820a14"/><lb ed="R040" n="0366a11"/>而坐。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0820a15"/><lb ed="R040" n="0366a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0820a1501">別序者。別序一經發起之由。爲正宗之前導也。此
<lb ed="X" n="0820a16"/><lb ed="R040" n="0366a13"/>佛就一切衆生日用尋常。去來動靜。行住坐臥。喫
<lb ed="X" n="0820a17"/><lb ed="R040" n="0366a14"/>飯穿衣。直顯眞心本體。以明無往而非無住眞心
<lb ed="X" n="0820a18"/><lb ed="R040" n="0366a15"/>之妙用。無法不具實相般若之本體。所以假此乞
<lb ed="X" n="0820a19"/><lb ed="R040" n="0366a16"/>食。發起斯經。不過要人向日用中。識得自<anchor xml:id="nkr_note_add_0820a1901" n="0820a1901"/><anchor xml:id="beg0820a1901" n="0820a1901"/>己<anchor xml:id="end0820a1901"/>與三
<lb ed="X" n="0820a20"/><lb ed="R040" n="0366a17"/>世諸佛。無二無別。則能事畢矣。</p><p xml:id="pX25p0820a2013" cb:place="inline">爾時者。卽當爾佛
<lb ed="X" n="0820a21"/><lb ed="R040" n="0366a18"/>住祗園統衆行道之時也。</p><p xml:id="pX25p0820a2111" cb:place="inline">世有三。謂情世。器世。至
<lb ed="X" n="0820a22"/><lb ed="R040" n="0366b01"/>眞覺世。又有過去世。未來世。現在世。總之情與無
<lb ed="X" n="0820a23"/><lb ed="R040" n="0366b02"/>情。世出世間。靡不尊重。故曰世尊。</p><p xml:id="pX25p0820a2314" cb:place="inline">時者。日有十二。
<lb ed="X" n="0820a24"/><lb ed="R040" n="0366b03"/>分爲四食。一丑寅卯。諸天食時。二辰巳午。人間食
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0820b" n="0820b"/>
<lb ed="X" n="0820b01"/><lb ed="R040" n="0366b04"/>時。三未申酉。畜生食時。四戌亥子。鬼神食時。佛制
<lb ed="X" n="0820b02"/><lb ed="R040" n="0366b05"/>出家之士。應法人天。過午不食。今食時者。卽日初
<lb ed="X" n="0820b03"/><lb ed="R040" n="0366b06"/>分也。</p><p xml:id="pX25p0820b0303" cb:place="inline">衣者。佛有三衣。一安陀會。名作務衣。二<g ref="#CB15106">鬱</g>多
<lb ed="X" n="0820b04"/><lb ed="R040" n="0366b07"/>羅僧。名入衆衣。三僧伽黎。名福田衣。以其製法水
<lb ed="X" n="0820b05"/><lb ed="R040" n="0366b08"/>田見生福故。著者。以入城乞食。卽僧伽黎也。</p><p xml:id="pX25p0820b0518" cb:place="inline">具云
<lb ed="X" n="0820b06"/><lb ed="R040" n="0366b09"/>鉢多羅。此翻應量器。謂體色量三。皆應法故。卽過
<lb ed="X" n="0820b07"/><lb ed="R040" n="0366b10"/>去<name role="" type="person">維衛佛</name>所遺。紺琉璃寶鉢。乃四天王取而獻者。</p>
<lb ed="X" n="0820b08"/><lb ed="R040" n="0366b11"/><p xml:id="pX25p0820b0801">自園進城名入。地廣人稠曰大。防非禦侮爲城。</p><p xml:id="pX25p0820b0819" cb:place="inline">乞
<lb ed="X" n="0820b09"/><lb ed="R040" n="0366b12"/>食者。佛敎比丘行頭陀行。淸淨活命。了寄殘生。離
<lb ed="X" n="0820b10"/><lb ed="R040" n="0366b13"/>四邪命也。</p><p xml:id="pX25p0820b1005" cb:place="inline">次第者。不揀貧富。無分淨穢。挨次而乞
<lb ed="X" n="0820b11"/><lb ed="R040" n="0366b14"/>也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0820b1101" n="0820b1101"/><anchor xml:id="beg0820b1101" n="0820b1101"/>已<anchor xml:id="end0820b1101"/>者。不論有緣無緣。七家則<anchor xml:id="nkr_note_add_0820b1102" n="0820b1102"/><anchor xml:id="beg0820b1102" n="0820b1102"/>已<anchor xml:id="end0820b1102"/>。又或不限人家。
<lb ed="X" n="0820b12"/><lb ed="R040" n="0366b15"/>滿鉢則<anchor xml:id="nkr_note_add_0820b1201" n="0820b1201"/><anchor xml:id="beg0820b1201" n="0820b1201"/>已<anchor xml:id="end0820b1201"/>。</p><p xml:id="pX25p0820b1205" cb:place="inline">還謂還出舍衛至本處。卽歸到祗園也。
<lb ed="X" n="0820b13"/><lb ed="R040" n="0366b16"/>將所化飯食之旣訖。卽收其衣鉢。淨其手足。敷其
<lb ed="X" n="0820b14"/><lb ed="R040" n="0366b17"/>所座而坐之也。此言世尊去來行住。喫飯穿衣。日
<lb ed="X" n="0820b15"/><lb ed="R040" n="0366b18"/>用尋常。與人無異。一段本地風光。莫非全體大用。
<lb ed="X" n="0820b16"/><lb ed="R040" n="0367a01"/>其柰諸人終日昏昏。只知穿街過巷。覓食求衣。要
<lb ed="X" n="0820b17"/><lb ed="R040" n="0367a02"/>且不識他是阿誰。甘作飯囊衣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0820001" n="0820001"/>袈。走肉行屍。殊爲
<lb ed="X" n="0820b18"/><lb ed="R040" n="0367a03"/>可惜。是以如來卽日用事而示之也。此爲後文如
<lb ed="X" n="0820b19"/><lb ed="R040" n="0367a04"/>來若來若去若坐若臥。是人不解我所說義之章
<lb ed="X" n="0820b20"/><lb ed="R040" n="0367a05"/>本耳。</p><p xml:id="pX25p0820b2003" cb:place="inline">有釋爲戒定發起者。義固甚佳。然於下文氣
<lb ed="X" n="0820b21"/><lb ed="R040" n="0367a06"/>似不貫。且空生希有之讚。似亦難於安插。何則。戒
<lb ed="X" n="0820b22"/><lb ed="R040" n="0367a07"/>定行持。羅漢常事。何希之有。然空生之所以道希
<lb ed="X" n="0820b23"/><lb ed="R040" n="0367a08"/>有者。非無故也。蓋空生平日。但念空無相無作。所
<lb ed="X" n="0820b24"/><lb ed="R040" n="0367a09"/>以於菩薩法。遊戲神通。淨佛國土。成就衆生。心不
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0820c" n="0820c"/>
<lb ed="X" n="0820c01"/><lb ed="R040" n="0367a10"/>喜樂。將謂佛道常遠。久受勤苦。乃可得成。忽然今
<lb ed="X" n="0820c02"/><lb ed="R040" n="0367a11"/>日。見我世尊。恁麼擧動。觸著鼻孔。始知道不遠人。
<lb ed="X" n="0820c03"/><lb ed="R040" n="0367a12"/>人之爲道而遠人。方信行住坐臥。不離這箇。於斯
<lb ed="X" n="0820c04"/><lb ed="R040" n="0367a13"/>薦得無住妙用。實相本體。卽在日用尋常。去來出
<lb ed="X" n="0820c05"/><lb ed="R040" n="0367a14"/>入。動靜往還。喫飯穿衣處也。以故向下卽從座起。
<lb ed="X" n="0820c06"/><lb ed="R040" n="0367a15"/>走向佛前。無別可說。只得道箇呀。希有世尊。此正
<lb ed="X" n="0820c07"/><lb ed="R040" n="0367a16"/>冷<g ref="#CB01926">灰</g>裏一聲豆<g ref="#CB15090">𪹼</g>也。</p>
<lb ed="X" n="0820c08"/><lb ed="R040" n="0367a17"/><p xml:id="pX25p0820c0801">△二正宗分二。首示降住其心歷彰般若妙用二。
<lb ed="X" n="0820c09"/><lb ed="R040" n="0367a18"/>一善吉請益二。一請益之儀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0820c10"/><lb ed="R040" n="0367b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0820c1001">時長老須菩提。在大衆中。卽從座起。偏袒右肩。右膝
<lb ed="X" n="0820c11"/><lb ed="R040" n="0367b02"/>著地。合掌恭敬。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0820c12"/><lb ed="R040" n="0367b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0820c1201">上序分者。卽序如來與衆生共有此金剛般若。不
<lb ed="X" n="0820c13"/><lb ed="R040" n="0367b04"/>離日用中也。此正宗者。乃當機窺見如來動靜。<anchor xml:id="nkr_note_add_0820c1301" n="0820c1301"/><anchor xml:id="beg0820c1301" n="0820c1301"/>已<anchor xml:id="end0820c1301"/>
<lb ed="X" n="0820c14"/><lb ed="R040" n="0367b05"/>知佛法無多。意欲普利今後。未免請問。形於言辭。
<lb ed="X" n="0820c15"/><lb ed="R040" n="0367b06"/>以故有此正說也。時者。適當乞食還園。洗足安坐
<lb ed="X" n="0820c16"/><lb ed="R040" n="0367b07"/>之時也。</p><p xml:id="pX25p0820c1604" cb:place="inline">梵語須菩提。亦名蘇補底。此云空生。或云
<lb ed="X" n="0820c17"/><lb ed="R040" n="0367b08"/>善現。又名善吉。有云妙生。幷善實者。以初生時。寶
<lb ed="X" n="0820c18"/><lb ed="R040" n="0367b09"/>藏頓空。相者占之。此子善吉。七日之後。家珍復現。
<lb ed="X" n="0820c19"/><lb ed="R040" n="0367b10"/>故云善現。因含多義。存梵不翻。長老者。以其德臘
<lb ed="X" n="0820c20"/><lb ed="R040" n="0367b11"/>俱高也。乃<name role="" type="person">舍衛國</name>人。鳩留長者之子。解空第一。在
<lb ed="X" n="0820c21"/><lb ed="R040" n="0367b12"/>般若會上。轉敎菩薩。故爲當機發起此經。正窮子
<lb ed="X" n="0820c22"/><lb ed="R040" n="0367b13"/>喩中。密遣二人者是矣。設以本論。則久證靑龍陀
<lb ed="X" n="0820c23"/><lb ed="R040" n="0367b14"/>果。久悟般若眞空。乃爲輔化權示。如此今在大衆
<lb ed="X" n="0820c24"/><lb ed="R040" n="0367b15"/>之中。卽從本座而起者。以師資之道。尊卑頗殊。欲
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0821a" n="0821a"/>
<lb ed="X" n="0821a01"/><lb ed="R040" n="0367b16"/>有所請不可坐問。偏袒右肩者。乃彼方儀制。以表
<lb ed="X" n="0821a02"/><lb ed="R040" n="0367b17"/>敬也。此中事釋可知。若以理釋。則袒肩以示權。膝
<lb ed="X" n="0821a03"/><lb ed="R040" n="0367b18"/>地而顯實。合權實二邊之掌。印中道一味之心。修
<lb ed="X" n="0821a04"/><lb ed="R040" n="0368a01"/>敬旣畢。自合陳詞。故云而白等。上之起座。卽身業。
<lb ed="X" n="0821a05"/><lb ed="R040" n="0368a02"/>恭敬乃意業。而白下。方是口業。此明三業虔誠。而
<lb ed="X" n="0821a06"/><lb ed="R040" n="0368a03"/>請問也。</p><p xml:id="pX25p0821a0604" cb:place="inline">然卽之一字。正是描寫尊者絕無沾滯踴
<lb ed="X" n="0821a07"/><lb ed="R040" n="0368a04"/>躍之狀。直出人天衆前。揚眉吐氣。自不同於如聾
<lb ed="X" n="0821a08"/><lb ed="R040" n="0368a05"/>若啞。唯除糞穢。默受彈呵。去花拜座之時矣。所謂
<lb ed="X" n="0821a09"/><lb ed="R040" n="0368a06"/>尋常一樣窗前月。纔有梅花便不同。</p><p xml:id="pX25p0821a0915" cb:place="inline">△二請益之
<lb ed="X" n="0821a10"/><lb ed="R040" n="0368a07"/>辭二。一讚益。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0821a11"/><lb ed="R040" n="0368a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0821a1101">而白佛言。希有。世尊。如來善護念諸菩薩。善付囑諸
<lb ed="X" n="0821a12"/><lb ed="R040" n="0368a09"/>菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0821a13"/><lb ed="R040" n="0368a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0821a1301">希有者。准古解則有四種。謂時希有。處希有。德希
<lb ed="X" n="0821a14"/><lb ed="R040" n="0368a11"/>有。事希有。可謂詳矣。然在本經。似無交涉。茲亦不
<lb ed="X" n="0821a15"/><lb ed="R040" n="0368a12"/>辯。且道尊者纔來啓請。如來尙未開口。見箇甚麼
<lb ed="X" n="0821a16"/><lb ed="R040" n="0368a13"/>道理。便讚希有。聻。莫是世尊成道說法。度衆生之
<lb ed="X" n="0821a17"/><lb ed="R040" n="0368a14"/>希有麼。不見道。未離兜率。<anchor xml:id="nkr_note_add_0821a1701" n="0821a1701"/><anchor xml:id="beg0821a1701" n="0821a1701"/>已<anchor xml:id="end0821a1701"/>降皇宮。未出母胎。度
<lb ed="X" n="0821a18"/><lb ed="R040" n="0368a15"/>人<anchor xml:id="nkr_note_add_0821a1801" n="0821a1801"/><anchor xml:id="beg0821a1801" n="0821a1801"/>已<anchor xml:id="end0821a1801"/>畢。若待今日讚嘆。奚啻<g ref="#CB17846">鷂</g>子過新羅。是劒去
<lb ed="X" n="0821a19"/><lb ed="R040" n="0368a16"/>許久。方纔刻舟。要知今日之讚希有者。乃算空生
<lb ed="X" n="0821a20"/><lb ed="R040" n="0368a17"/>具一隻眼。向世尊擧止動靜處窺見一班。故出海
<lb ed="X" n="0821a21"/><lb ed="R040" n="0368a18"/>衆之前。而讚希有也。其意有二。首謂於庸言庸行
<lb ed="X" n="0821a22"/><lb ed="R040" n="0368b01"/>處。示奇特事。可謂希世所有之者。次則自<anchor xml:id="nkr_note_add_0821a2201" n="0821a2201"/><anchor xml:id="beg0821a2201" n="0821a2201"/>己<anchor xml:id="end0821a2201"/>向穿
<lb ed="X" n="0821a23"/><lb ed="R040" n="0368b02"/>衣喫飯處。討得箇下落。這段消息。從未知有。今始
<lb ed="X" n="0821a24"/><lb ed="R040" n="0368b03"/>悟得。故曰。希有。</p><p xml:id="pX25p0821a2407" cb:place="inline">如來者。十號之一。卽無所從來。亦
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0821b" n="0821b"/>
<lb ed="X" n="0821b01"/><lb ed="R040" n="0368b04"/>無所去。故名如來。</p><p xml:id="pX25p0821b0108" cb:place="inline">善護念者。若據古解。依根熟未
<lb ed="X" n="0821b02"/><lb ed="R040" n="0368b05"/>熟等釋。義亦甚佳。似無不可。但此經以五時設敎
<lb ed="X" n="0821b03"/><lb ed="R040" n="0368b06"/>而論。斯當轉敎付財之時。與義推求。理或欠妥。今
<lb ed="X" n="0821b04"/><lb ed="R040" n="0368b07"/>准法華經信解品。空生等呈解之詞。釋此護念付
<lb ed="X" n="0821b05"/><lb ed="R040" n="0368b08"/>囑。言護者。卽彼經云。我雖年朽。猶故貪惜者是也。
<lb ed="X" n="0821b06"/><lb ed="R040" n="0368b09"/>念者。卽彼經云。時富長者。於師子座。見子便識。心
<lb ed="X" n="0821b07"/><lb ed="R040" n="0368b10"/>大歡喜。卽作是念者是也。付者。卽我財物庫藏。今
<lb ed="X" n="0821b08"/><lb ed="R040" n="0368b11"/>有所付者是也。囑者。卽彼經云。佛敕我等說最上
<lb ed="X" n="0821b09"/><lb ed="R040" n="0368b12"/>道。修習此者。當得作佛是也。而言善護善付者。卽
<lb ed="X" n="0821b10"/><lb ed="R040" n="0368b13"/>彼經云。諸法之王。能爲下劣忍於斯事。取相凡夫
<lb ed="X" n="0821b11"/><lb ed="R040" n="0368b14"/>隨意爲說者是也。問。設據此釋。菩薩二字。云何消
<lb ed="X" n="0821b12"/><lb ed="R040" n="0368b15"/>釋。答。菩薩聲聞。在發心大小。所以有此二名。今旣
<lb ed="X" n="0821b13"/><lb ed="R040" n="0368b16"/>捨小歸大。欲發阿耨菩提心者。豈可更以聲聞而
<lb ed="X" n="0821b14"/><lb ed="R040" n="0368b17"/>目之哉。是以卽聲聞而菩薩也。如十六王子。未聞
<lb ed="X" n="0821b15"/><lb ed="R040" n="0368b18"/>法華以前。止名沙彌。旣聞法華之後。則曰菩薩。亦
<lb ed="X" n="0821b16"/><lb ed="R040" n="0369a01"/>此意也。然此二句。正釋上之希有。所以言我世尊。
<lb ed="X" n="0821b17"/><lb ed="R040" n="0369a02"/>自華嚴至今。數十年來。調護時機。深心愛念。欲人
<lb ed="X" n="0821b18"/><lb ed="R040" n="0369a03"/>向動用處。識取家珍。不離眉端足下。空生此際。一
<lb ed="X" n="0821b19"/><lb ed="R040" n="0369a04"/>旦豁然。喜解非常。是故讚言。希有世尊。可謂加護
<lb ed="X" n="0821b20"/><lb ed="R040" n="0369a05"/>愛念。委付叮囑。善而又善者也。正謂今在般若會
<lb ed="X" n="0821b21"/><lb ed="R040" n="0369a06"/>上。轉敎付財。將大付小。囑小化大之意耳。蓋將大
<lb ed="X" n="0821b22"/><lb ed="R040" n="0369a07"/>付小。不過引小入大。囑小化大。無非以大激小。皆
<lb ed="X" n="0821b23"/><lb ed="R040" n="0369a08"/>如來之方便護念也。以此觀之。則如來之用心。誠
<lb ed="X" n="0821b24"/><lb ed="R040" n="0369a09"/>可謂善矣。當機曰。善護念。善付囑者。良有以焉。</p><p xml:id="pX25p0821b2419" cb:place="inline">△
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0821c" n="0821c"/>
<lb ed="X" n="0821c01"/><lb ed="R040" n="0369a10"/>二正請。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0821c02"/><lb ed="R040" n="0369a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0821c0201">世尊。善男子･善女人。發阿耨多羅三藐三菩提心。云
<lb ed="X" n="0821c03"/><lb ed="R040" n="0369a12"/>何應住。云何降伏其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0821c04"/><lb ed="R040" n="0369a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0821c0401">前旣悟得此理。極口稱讚。茲復發問者何也。以前
<lb ed="X" n="0821c05"/><lb ed="R040" n="0369a14"/>無言之道。自非上根利智。莫克領略。便作尋常錯
<lb ed="X" n="0821c06"/><lb ed="R040" n="0369a15"/>過。故尊者恐負如來意旨。曲爲時機。故興斯問。善
<lb ed="X" n="0821c07"/><lb ed="R040" n="0369a16"/>男子善女人。總該僧俗七衆八部三乘人等。發。謂
<lb ed="X" n="0821c08"/><lb ed="R040" n="0369a17"/>發起。阿耨等梵語。此云無上正等正覺。蓋空生意
<lb ed="X" n="0821c09"/><lb ed="R040" n="0369a18"/>謂設有善男信女要發無上心者。不知可有箇甚
<lb ed="X" n="0821c10"/><lb ed="R040" n="0369b01"/>麼法。聻。然卽此心欲契實相般若之理。先向那裏
<lb ed="X" n="0821c11"/><lb ed="R040" n="0369b02"/>安住。聻。又且此心欲起觀照般若之時。其奈妄想
<lb ed="X" n="0821c12"/><lb ed="R040" n="0369b03"/>多端。如狂猿昇木。上下攀緣。似癡蠅逐穢。去來不
<lb ed="X" n="0821c13"/><lb ed="R040" n="0369b04"/>捨。怎生降伏。聻。此中三問。以發菩提爲主。故前半
<lb ed="X" n="0821c14"/><lb ed="R040" n="0369b05"/>卷答二三兩問。後半卷答初問也。</p><p xml:id="pX25p0821c1414" cb:place="inline">△二如來許示
<lb ed="X" n="0821c15"/><lb ed="R040" n="0369b06"/>三。一印讚許說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0821c16"/><lb ed="R040" n="0369b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0821c1601">佛言。善哉。善哉。須菩提。如汝所說。如來善護念諸菩
<lb ed="X" n="0821c17"/><lb ed="R040" n="0369b08"/>薩。善付囑諸菩薩。汝今諦聽。當爲汝說。善男子･善女
<lb ed="X" n="0821c18"/><lb ed="R040" n="0369b09"/>人。發阿耨多羅三藐三菩提心。應如是住。如是降伏
<lb ed="X" n="0821c19"/><lb ed="R040" n="0369b10"/>其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0821c20"/><lb ed="R040" n="0369b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0821c2001">蓋世尊出世。本爲直示此心。奈無知音可語。故自
<lb ed="X" n="0821c21"/><lb ed="R040" n="0369b12"/>華嚴以至今日。有懷未吐。茲向祗園會上。撞著空
<lb ed="X" n="0821c22"/><lb ed="R040" n="0369b13"/>生。覿面問來。恰好抓著癢處。以故老漢通身暢快。
<lb ed="X" n="0821c23"/><lb ed="R040" n="0369b14"/>所以滿口稱歎曰。善哉善哉。言善會佛心。善爲說
<lb ed="X" n="0821c24"/><lb ed="R040" n="0369b15"/>辭。所謂善而又善者也。故仍呼其名而吿之曰。須
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0822a" n="0822a"/>
<lb ed="X" n="0822a01"/><lb ed="R040" n="0369b16"/>菩提。你適纔讚這兩句。果爲的當。卽是啓請三問。
<lb ed="X" n="0822a02"/><lb ed="R040" n="0369b17"/>亦甚要緊。可謂一字不差。皆合吾意。遂印之曰。如
<lb ed="X" n="0822a03"/><lb ed="R040" n="0369b18"/>汝所說。如來善護念善付囑也。似你這樣人。始可
<lb ed="X" n="0822a04"/><lb ed="R040" n="0370a01"/>與言斯道矣。故曰。汝今諦聽。吾當爲爾分別解說。
<lb ed="X" n="0822a05"/><lb ed="R040" n="0370a02"/>要發阿耨菩提心的道理。然則亦不過應如是住。
<lb ed="X" n="0822a06"/><lb ed="R040" n="0370a03"/>如是降伏其心而<anchor xml:id="nkr_note_add_0822a0601" n="0822a0601"/><anchor xml:id="beg0822a0601" n="0822a0601"/>已<anchor xml:id="end0822a0601"/>。</p><p xml:id="pX25p0822a0609" cb:place="inline">此中如是二字。應通三釋。其
<lb ed="X" n="0822a07"/><lb ed="R040" n="0370a04"/>義始足。一約理。二指前。三開後。且約理釋如是者。
<lb ed="X" n="0822a08"/><lb ed="R040" n="0370a05"/>衆生諸佛。本自如如。所謂生佛一如。莫不皆是也。
<lb ed="X" n="0822a09"/><lb ed="R040" n="0370a06"/>設廓而論之。則內而根身。外而器界。無非眞如。咸
<lb ed="X" n="0822a10"/><lb ed="R040" n="0370a07"/>是實相。故言靑靑翠竹。總是眞如。<g ref="#CB15106">鬱</g><g ref="#CB15106">鬱</g>黃華。無非
<lb ed="X" n="0822a11"/><lb ed="R040" n="0370a08"/>般若。此顯世出世間無一法不是。無一法不如。以
<lb ed="X" n="0822a12"/><lb ed="R040" n="0370a09"/>明如是也。若約指前。則空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0822a1201" n="0822a1201"/><anchor xml:id="beg0822a1201" n="0822a1201"/>已<anchor xml:id="end0822a1201"/>解如來作用。蓋如
<lb ed="X" n="0822a13"/><lb ed="R040" n="0370a10"/>來說。你也不必裁剪鬚眉。扭揑鼻孔。另尋住降方
<lb ed="X" n="0822a14"/><lb ed="R040" n="0370a11"/>法。就如我尋常穿衣喫飯。洗足敷座。一段光景。這
<lb ed="X" n="0822a15"/><lb ed="R040" n="0370a12"/>就是了。以此而住。無非安住。卽是而降。無往弗降。
<lb ed="X" n="0822a16"/><lb ed="R040" n="0370a13"/>此明無住之住。是眞安住。不降之降。卽眞降伏。故
<lb ed="X" n="0822a17"/><lb ed="R040" n="0370a14"/>云應如是住。如是降伏其心。約開後者。卽指後文
<lb ed="X" n="0822a18"/><lb ed="R040" n="0370a15"/>廣略詳示也。</p><p xml:id="pX25p0822a1806" cb:place="inline">△二領旨復請。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0822a19"/><lb ed="R040" n="0370a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0822a1901">唯然。世尊。願樂欲聞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0822a20"/><lb ed="R040" n="0370a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0822a2001">當機稱解空第一。慧命長老。以此觀之。名不虗傳。
<lb ed="X" n="0822a21"/><lb ed="R040" n="0370a18"/>何則。一聞如是之旨。卽便對曰。唯。乃信之極而無
<lb ed="X" n="0822a22"/><lb ed="R040" n="0370b01"/>疑也。老子有言。唯之與阿。相去幾何。釋曰。禮對曰
<lb ed="X" n="0822a23"/><lb ed="R040" n="0370b02"/>唯。野對曰阿。此禮對也。又儒云。參乎吾道。一以貫
<lb ed="X" n="0822a24"/><lb ed="R040" n="0370b03"/>之。曾子曰唯。亦此意也。然則至此當機始問云何
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0822b" n="0822b"/>
<lb ed="X" n="0822b01"/><lb ed="R040" n="0370b04"/>云何。如來竟答如是如是者。正所謂傍敲正打。將
<lb ed="X" n="0822b02"/><lb ed="R040" n="0370b05"/>一卷無言般若。<anchor xml:id="nkr_note_add_0822b0201" n="0822b0201"/><anchor xml:id="beg0822b0201" n="0822b0201"/>已<anchor xml:id="end0822b0201"/>向諸人重重發揮了也。故空生
<lb ed="X" n="0822b03"/><lb ed="R040" n="0370b06"/>直對曰唯者。乃是一肩擔却。全身負荷了也。所謂
<lb ed="X" n="0822b04"/><lb ed="R040" n="0370b07"/>燒尾鼓浪成龍去。鰕蟹猶然努眼睛。然之一字。在
<lb ed="X" n="0822b05"/><lb ed="R040" n="0370b08"/>尊者意。謂我則雖然如是。其奈諸人尙未薦取。伏
<lb ed="X" n="0822b06"/><lb ed="R040" n="0370b09"/>願如來還要細說。我亦願聞。則是向下一卷經文。
<lb ed="X" n="0822b07"/><lb ed="R040" n="0370b10"/>無非爲努眼者。重伸註脚而<anchor xml:id="nkr_note_add_0822b0701" n="0822b0701"/><anchor xml:id="beg0822b0701" n="0822b0701"/>已<anchor xml:id="end0822b0701"/>。</p><p xml:id="pX25p0822b0713" cb:place="inline">△三正爲開示二。
<lb ed="X" n="0822b08"/><lb ed="R040" n="0370b11"/>一明降住其心二。一略示降住二。一略示降心離
<lb ed="X" n="0822b09"/><lb ed="R040" n="0370b12"/>相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0822b10"/><lb ed="R040" n="0370b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0822b1001">佛吿須菩提。諸菩薩摩訶薩。應如是降伏其心。所有
<lb ed="X" n="0822b11"/><lb ed="R040" n="0370b14"/>一切衆生之類。若卵生･若胎生･若濕生･若化生。若有
<lb ed="X" n="0822b12"/><lb ed="R040" n="0370b15"/>色･若無色。若有想･若無想･若非有想。非無想。我皆令
<lb ed="X" n="0822b13"/><lb ed="R040" n="0370b16"/>入無餘涅槃而滅度之。如是滅度無量無數無邊衆
<lb ed="X" n="0822b14"/><lb ed="R040" n="0370b17"/>生。實無衆生得滅度者。何以故。須菩提。若菩薩有我
<lb ed="X" n="0822b15"/><lb ed="R040" n="0370b18"/>相･人相･衆生相･壽者相。卽非菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0822b16"/><lb ed="R040" n="0371a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0822b1601">此以言顯無言。而敎降心之方法也。前來佛所印
<lb ed="X" n="0822b17"/><lb ed="R040" n="0371a02"/>證當機者。以其見解不謬耳。然問發心住降。則曰
<lb ed="X" n="0822b18"/><lb ed="R040" n="0371a03"/>善男子善女人者。正見空生作略。借秦爲喩。假人
<lb ed="X" n="0822b19"/><lb ed="R040" n="0371a04"/>而成<anchor xml:id="nkr_note_add_0822b1901" n="0822b1901"/><anchor xml:id="beg0822b1901" n="0822b1901"/>己<anchor xml:id="end0822b1901"/>也。意謂未發大心之時。則厭棄生死。趨向
<lb ed="X" n="0822b20"/><lb ed="R040" n="0371a05"/>涅槃。是以生死涅槃爲實。卽住著於生死涅槃。不
<lb ed="X" n="0822b21"/><lb ed="R040" n="0371a06"/>得解脫。設發大心。云何應住。卽如我住偏眞。如何
<lb ed="X" n="0822b22"/><lb ed="R040" n="0371a07"/>捨偏眞而安住實相。聻。此正暗爲自<anchor xml:id="nkr_note_add_0822b2201" n="0822b2201"/><anchor xml:id="beg0822b2201" n="0822b2201"/>己<anchor xml:id="end0822b2201"/>安身立命
<lb ed="X" n="0822b23"/><lb ed="R040" n="0371a08"/>處。乃自利之問也。又未發大心之時。唯求自度。不
<lb ed="X" n="0822b24"/><lb ed="R040" n="0371a09"/>欲度人。知見偏枯。志意狹小。以故變易生死不斷。
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0822c" n="0822c"/>
<lb ed="X" n="0822c01"/><lb ed="R040" n="0371a10"/>無明住地猶存。今設發大心。云何令其斷除變易。
<lb ed="X" n="0822c02"/><lb ed="R040" n="0371a11"/>降伏無明。上求佛果。下化衆生。聻。此問度生邊事。
<lb ed="X" n="0822c03"/><lb ed="R040" n="0371a12"/>乃利他之問也。故佛呼名而吿之曰。須菩提。諸菩
<lb ed="X" n="0822c04"/><lb ed="R040" n="0371a13"/>薩摩訶薩。應如是降伏其心。諸者。其義有二。一約
<lb ed="X" n="0822c05"/><lb ed="R040" n="0371a14"/>能發心男女等機。衆多不一故。二約四十位修心
<lb ed="X" n="0822c06"/><lb ed="R040" n="0371a15"/>菩薩。類多不一故。</p><p xml:id="pX25p0822c0608" cb:place="inline">梵語菩提薩埵。此云覺有情。謂
<lb ed="X" n="0822c07"/><lb ed="R040" n="0371a16"/>覺機分證。識情未盡故。摩訶言大。其義有七。一具
<lb ed="X" n="0822c08"/><lb ed="R040" n="0371a17"/>大根。二有大智。三信大法。四解大理。五修大行。六
<lb ed="X" n="0822c09"/><lb ed="R040" n="0371a18"/>經大時。七證大果。具斯七大。故名摩訶薩也。問。當
<lb ed="X" n="0822c10"/><lb ed="R040" n="0371b01"/>機問時。止曰善男子等。如何答處。却曰菩薩。答。大
<lb ed="X" n="0822c11"/><lb ed="R040" n="0371b02"/>心未發。卽是凡夫。旣發大心。卽名菩薩。在當機約
<lb ed="X" n="0822c12"/><lb ed="R040" n="0371b03"/>未發心時問。如來約<anchor xml:id="nkr_note_add_0822c1201" n="0822c1201"/><anchor xml:id="beg0822c1201" n="0822c1201"/>已<anchor xml:id="end0822c1201"/>發心後答。應者。當也。宜也。
<lb ed="X" n="0822c13"/><lb ed="R040" n="0371b04"/>此中如是。於前稍異。乃承上指下之詞。往後經中
<lb ed="X" n="0822c14"/><lb ed="R040" n="0371b05"/>凡言如是處。非有意於上。卽有意於下。讀者須知。
<lb ed="X" n="0822c15"/><lb ed="R040" n="0371b06"/>此一句正承前指後也。</p><p xml:id="pX25p0822c1510" cb:place="inline">所有者。略擧十方三界處
<lb ed="X" n="0822c16"/><lb ed="R040" n="0371b07"/>所。蓋處所。爲能生能有。衆生爲所生所有也。一切
<lb ed="X" n="0822c17"/><lb ed="R040" n="0371b08"/>者。乃總該之詞。類卽類趣。謂雜趣同形。各從其類。
<lb ed="X" n="0822c18"/><lb ed="R040" n="0371b09"/>卽通指十類也。梵語僕呼善那。此云衆生。以從五
<lb ed="X" n="0822c19"/><lb ed="R040" n="0371b10"/>蘊和合中生故。今詳十種。且約橫豎發明。先橫詳
<lb ed="X" n="0822c20"/><lb ed="R040" n="0371b11"/>類趣。准楞嚴經。皆以妄想建立。若卵生者。經云。卵
<lb ed="X" n="0822c21"/><lb ed="R040" n="0371b12"/>惟想生。略如魚鳥龜蛇之類。因飛沈亂想。和合氣
<lb ed="X" n="0822c22"/><lb ed="R040" n="0371b13"/>成。若胎生者。經云。胎因情有。略如人畜龍仙之類。
<lb ed="X" n="0822c23"/><lb ed="R040" n="0371b14"/>因橫豎亂想。愛情滋染而有。若濕生者。經云。濕因
<lb ed="X" n="0822c24"/><lb ed="R040" n="0371b15"/>合感。略如含蠢蠕動之類。乃翻覆亂想所成。若化
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0823a" n="0823a"/>
<lb ed="X" n="0823a01"/><lb ed="R040" n="0371b16"/>生者。經云。化以離應。略如轉蛻飛行之類。此屬新
<lb ed="X" n="0823a02"/><lb ed="R040" n="0371b17"/>故亂想所成。若有色者。經云。休咎精明。有色可見
<lb ed="X" n="0823a03"/><lb ed="R040" n="0371b18"/>者。乃精耀亂想所成。若無色者。經云。空散消沈。無
<lb ed="X" n="0823a04"/><lb ed="R040" n="0372a01"/>色之可見者。乃陰隱妄想所成。若有想者。經云。神
<lb ed="X" n="0823a05"/><lb ed="R040" n="0372a02"/>鬼精靈。乃罔象虗無妄想所成。若無想者。經云。精
<lb ed="X" n="0823a06"/><lb ed="R040" n="0372a03"/>神化爲土木。爲枯稿妄想所成。若非有想者。經云。
<lb ed="X" n="0823a07"/><lb ed="R040" n="0372a04"/>如蒲盧等。異質相成。因合妄而有。若非無想者。經
<lb ed="X" n="0823a08"/><lb ed="R040" n="0372a05"/>云。如土梟等。負塊爲兒。子成。父母俱遭其食。此因
<lb ed="X" n="0823a09"/><lb ed="R040" n="0372a06"/>怨害妄想而有。然此十種。不出色心。約色。卽有色
<lb ed="X" n="0823a10"/><lb ed="R040" n="0372a07"/>無色。約心。卽有想無想。弘法菩薩。若識得色從心
<lb ed="X" n="0823a11"/><lb ed="R040" n="0372a08"/>現。心亦妄生。正覺現前。衆生界盡。更有何生之可
<lb ed="X" n="0823a12"/><lb ed="R040" n="0372a09"/>度。何心之不可降哉。</p><p xml:id="pX25p0823a1209" cb:place="inline">次豎論三界。胎卵濕三。唯居
<lb ed="X" n="0823a13"/><lb ed="R040" n="0372a10"/>欲界。化生三界通具。有色。止欲界四禪。無色。屬空
<lb ed="X" n="0823a14"/><lb ed="R040" n="0372a11"/>無邊處。有想。卽識無邊處。無想。乃無所有處。若非
<lb ed="X" n="0823a15"/><lb ed="R040" n="0372a12"/>有想。若非無想。乃非非想處是也。</p><p xml:id="pX25p0823a1514" cb:place="inline">我者。佛代菩薩
<lb ed="X" n="0823a16"/><lb ed="R040" n="0372a13"/>而稱也。皆者。總前十類也。今謂使令。入謂證入。涅
<lb ed="X" n="0823a17"/><lb ed="R040" n="0372a14"/>槃略梵。具云摩訶波利昵嚩喃。此云大圓寂。以衆
<lb ed="X" n="0823a18"/><lb ed="R040" n="0372a15"/>德皆圓。諸妄俱寂。亦云大滅度。卽大患永滅。超度
<lb ed="X" n="0823a19"/><lb ed="R040" n="0372a16"/>四流也。又滅二障。度二死也。亦云無爲。離生滅故。
<lb ed="X" n="0823a20"/><lb ed="R040" n="0372a17"/>又云安隱。最寂靜故。總之一眞法界。約聖與凡。而
<lb ed="X" n="0823a21"/><lb ed="R040" n="0372a18"/>有四種。一･本來自性淸淨涅槃。此卽實相眞如之
<lb ed="X" n="0823a22"/><lb ed="R040" n="0372b01"/>理。從本以來。不生不滅。不垢不淨。雖在生死煩惱。
<lb ed="X" n="0823a23"/><lb ed="R040" n="0372b02"/>其性本自寂然。二･有餘依涅槃。是將慧焰燒煩惱
<lb ed="X" n="0823a24"/><lb ed="R040" n="0372b03"/>薪。雖斷見思。尙餘最後身智。爲分斷生死苦依。故
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0823b" n="0823b"/>
<lb ed="X" n="0823b01"/><lb ed="R040" n="0372b04"/>名有餘依也。三･無餘依涅槃。以煩惱旣盡。餘依亦
<lb ed="X" n="0823b02"/><lb ed="R040" n="0372b05"/>滅。衆苦永寂。無有餘依。故名無餘依。今說無餘。正
<lb ed="X" n="0823b03"/><lb ed="R040" n="0372b06"/>指此也。四･無住處涅槃。卽生死與涅槃。二俱不住。
<lb ed="X" n="0823b04"/><lb ed="R040" n="0372b07"/>故云無住。如上四種。凡夫惟一。聲聞有二。菩薩獲
<lb ed="X" n="0823b05"/><lb ed="R040" n="0372b08"/>三。唯佛具四。</p><p xml:id="pX25p0823b0506" cb:place="inline">此如是。乃承上言也。實無者。卽起信
<lb ed="X" n="0823b06"/><lb ed="R040" n="0372b09"/>論云。謂如實知一切衆生。及與<anchor xml:id="nkr_note_add_0823b0601" n="0823b0601"/><anchor xml:id="beg0823b0601" n="0823b0601"/>己<anchor xml:id="end0823b0601"/>身。眞如平等。無
<lb ed="X" n="0823b07"/><lb ed="R040" n="0372b10"/>別異故。又般若經云。以諸有情。本性淨故。彼從本
<lb ed="X" n="0823b08"/><lb ed="R040" n="0372b11"/>來。無所有故。則平等眞法界。佛不度衆生。良可味
<lb ed="X" n="0823b09"/><lb ed="R040" n="0372b12"/>焉。以衆生性空。生佛體同故也。又以一切衆生本
<lb ed="X" n="0823b10"/><lb ed="R040" n="0372b13"/>性寂滅。無滅可滅。本來是佛。無佛新成。故云實無
<lb ed="X" n="0823b11"/><lb ed="R040" n="0372b14"/>衆生。得滅度者。何以故。乃反顯徵釋之詞。言菩薩
<lb ed="X" n="0823b12"/><lb ed="R040" n="0372b15"/>若以我爲能度。卽著我相。彼爲所度。卽著人相。能
<lb ed="X" n="0823b13"/><lb ed="R040" n="0372b16"/>度所度。歷然相對。卽衆生相。有法授受。戀著不捨。
<lb ed="X" n="0823b14"/><lb ed="R040" n="0372b17"/>猶如命根。卽壽者相。故輔行云。我以計內。人以計
<lb ed="X" n="0823b15"/><lb ed="R040" n="0372b18"/>外。衆生以續前爲義。壽者以趣後爲能。如是四相
<lb ed="X" n="0823b16"/><lb ed="R040" n="0373a01"/>不除。不惟所度不普。卽能度者。心亦難降。故云菩
<lb ed="X" n="0823b17"/><lb ed="R040" n="0373a02"/>薩有我等相者。卽非菩薩。問。當機啓請。先菩提。次
<lb ed="X" n="0823b18"/><lb ed="R040" n="0373a03"/>安住。後降伏。如來答。則自後而前者何也。答。空生
<lb ed="X" n="0823b19"/><lb ed="R040" n="0373a04"/>向來慣習。唯知慕果修因。故問亦急於證理。是以
<lb ed="X" n="0823b20"/><lb ed="R040" n="0373a05"/>由菩提而住降也。如來因其發心向大。貴乎先歷
<lb ed="X" n="0823b21"/><lb ed="R040" n="0373a06"/>事行。而住理自在其中。故反其問而答之。良有以
<lb ed="X" n="0823b22"/><lb ed="R040" n="0373a07"/>焉。</p><p xml:id="pX25p0823b2202" cb:place="inline">△二略示住心無住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0823b23"/><lb ed="R040" n="0373a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0823b2301">復次。須菩提。菩薩於法。應無所住。行於布施。所謂不
<lb ed="X" n="0823b24"/><lb ed="R040" n="0373a09"/>住色布施。不住聲香味觸法布施。須菩提。菩薩應如
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0823c" n="0823c"/>
<lb ed="X" n="0823c01"/><lb ed="R040" n="0373a10"/>是布施。不住於相。何以故。若菩薩不住相布施。其福
<lb ed="X" n="0823c02"/><lb ed="R040" n="0373a11"/>德不可思量。須菩提。於意云何。東方虗空可思量不。
<lb ed="X" n="0823c03"/><lb ed="R040" n="0373a12"/>不也。世尊。須菩提。南西北方。四維上下虗空。可思量
<lb ed="X" n="0823c04"/><lb ed="R040" n="0373a13"/>不。不也。世尊。須菩提。菩薩無住相布施。福德亦復如
<lb ed="X" n="0823c05"/><lb ed="R040" n="0373a14"/>是不可思量。須菩提。菩薩但應如所敎住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0823c06"/><lb ed="R040" n="0373a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0823c0601">此如來再召當機。於降心之後而示住心也。復。謂
<lb ed="X" n="0823c07"/><lb ed="R040" n="0373a16"/>重復。次。謂次第。於法之法。卽起信云。所言法者。謂
<lb ed="X" n="0823c08"/><lb ed="R040" n="0373a17"/>衆生心。是法則攝世出世間。染淨因果。有爲無爲。
<lb ed="X" n="0823c09"/><lb ed="R040" n="0373a18"/>色心諸法也。應者。誡勉之詞。無所住者。正敎不住
<lb ed="X" n="0823c10"/><lb ed="R040" n="0373b01"/>一切有無等法也。以不住有。入塵勞而不作生死
<lb ed="X" n="0823c11"/><lb ed="R040" n="0373b02"/>之念。不住無。居寂滅而不起涅槃之見。是則染淨
<lb ed="X" n="0823c12"/><lb ed="R040" n="0373b03"/>色心。一切不住。不惟不住有。亦且不住無。不惟不
<lb ed="X" n="0823c13"/><lb ed="R040" n="0373b04"/>住無。亦且不住無無。正是百華叢裏過。片葉不沾
<lb ed="X" n="0823c14"/><lb ed="R040" n="0373b05"/>身。故云無所住也。所謂下。詳明六塵爲所施之物。
<lb ed="X" n="0823c15"/><lb ed="R040" n="0373b06"/>此由內不住我。外不住人。故中間不住所施之物。
<lb ed="X" n="0823c16"/><lb ed="R040" n="0373b07"/>以故向下結歸則曰。須菩提。菩薩應如是布施。不
<lb ed="X" n="0823c17"/><lb ed="R040" n="0373b08"/>住於相。此相之一字。卽上來有無諸相也。言不住
<lb ed="X" n="0823c18"/><lb ed="R040" n="0373b09"/>者。正是無住行施。三輪體空也。</p><p xml:id="pX25p0823c1813" cb:place="inline">何以故下徵起。恐
<lb ed="X" n="0823c19"/><lb ed="R040" n="0373b10"/>謂無住。云何有福。因借虗空爲喩。試問當機。令知
<lb ed="X" n="0823c20"/><lb ed="R040" n="0373b11"/>虗空不可思量。則以法合云。須菩提。菩薩無住相
<lb ed="X" n="0823c21"/><lb ed="R040" n="0373b12"/>布施。所獲福德。亦復如是。猶若虗空之不可思量
<lb ed="X" n="0823c22"/><lb ed="R040" n="0373b13"/>也。故結勸曰。須菩提。若是菩薩但欲住心者。當如
<lb ed="X" n="0823c23"/><lb ed="R040" n="0373b14"/>我之所敎。須識無住之住。乃眞住也。</p><p xml:id="pX25p0823c2315" cb:place="inline">以上二章。略
<lb ed="X" n="0823c24"/><lb ed="R040" n="0373b15"/>答云何應住。云何降伏也。葢前章是敎諸菩薩應
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0824a" n="0824a"/>
<lb ed="X" n="0824a01"/><lb ed="R040" n="0373b16"/>度衆生。行法布施。修人空觀。遣去我執。此章是敎
<lb ed="X" n="0824a02"/><lb ed="R040" n="0373b17"/>諸菩薩於塵無住。行淸淨施。修法空觀。遣去法･非
<lb ed="X" n="0824a03"/><lb ed="R040" n="0373b18"/>法執。自此至果報不可思議。無非展轉擴充。以顯
<lb ed="X" n="0824a04"/><lb ed="R040" n="0374a01"/>離相無住之旨也。問。凡爲菩薩。當廣行萬行。此中
<lb ed="X" n="0824a05"/><lb ed="R040" n="0374a02"/>唯言布施何耶。答。不見道。資生無畏法。檀義攝於
<lb ed="X" n="0824a06"/><lb ed="R040" n="0374a03"/>六。此中一二三。是名修行住。若以是推。則開一施
<lb ed="X" n="0824a07"/><lb ed="R040" n="0374a04"/>爲三檀。開三檀成六度。廣六度爲萬行。設約而收
<lb ed="X" n="0824a08"/><lb ed="R040" n="0374a05"/>之。則萬行不出六度。六度不過三檀。三檀不出一
<lb ed="X" n="0824a09"/><lb ed="R040" n="0374a06"/>布施耳。</p><p xml:id="pX25p0824a0904" cb:place="inline">△二廣詳降住二。一約佛法廣釋降心離
<lb ed="X" n="0824a10"/><lb ed="R040" n="0374a07"/>相三。一佛身離相三。一正明離相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0824a11"/><lb ed="R040" n="0374a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0824a1101">須菩提。於意云何。可以身相見如來不。不也。世尊。不
<lb ed="X" n="0824a12"/><lb ed="R040" n="0374a09"/>可以身相得見如來。何以故。如來所說身相。卽非身
<lb ed="X" n="0824a13"/><lb ed="R040" n="0374a10"/>相。佛吿須菩提。凡所有相。皆是虗妄。若見諸相非相。
<lb ed="X" n="0824a14"/><lb ed="R040" n="0374a11"/>卽見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0824a15"/><lb ed="R040" n="0374a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0824a1501">以上善吉請益。如來許示。一往至此。理雖明了。未
<lb ed="X" n="0824a16"/><lb ed="R040" n="0374a13"/>識當機解與不解。但恐說時似悟。對境還迷。故我
<lb ed="X" n="0824a17"/><lb ed="R040" n="0374a14"/>世尊。換箇話頭試他一試。正所謂水將竿探。人將
<lb ed="X" n="0824a18"/><lb ed="R040" n="0374a15"/>語探也。所以將因中度生離相之事。却以果上成
<lb ed="X" n="0824a19"/><lb ed="R040" n="0374a16"/>佛身相勘驗者。正欲看伊道有道無。設或以身相
<lb ed="X" n="0824a20"/><lb ed="R040" n="0374a17"/>爲有。則伊降心離相之旨。尙未領略。若是說無。則
<lb ed="X" n="0824a21"/><lb ed="R040" n="0374a18"/>渠降心之法。稍有相應。故此問云。須菩提。於汝意
<lb ed="X" n="0824a22"/><lb ed="R040" n="0374b01"/>地之下。作云何曉解。你道卽今如來果可以丈六
<lb ed="X" n="0824a23"/><lb ed="R040" n="0374b02"/>之身。三十二相。卽此就說是見如來了麼。蓋不之
<lb ed="X" n="0824a24"/><lb ed="R040" n="0374b03"/>一字。正審問之詞。乃世尊之探竿也。向下可見空
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0824b" n="0824b"/>
<lb ed="X" n="0824b01"/><lb ed="R040" n="0374b04"/>生是箇細作。見我如來這一問有些古怪。就如水
<lb ed="X" n="0824b02"/><lb ed="R040" n="0374b05"/>上葫蘆。捺著便轉。卽對之曰。不也。世尊。此正領前
<lb ed="X" n="0824b03"/><lb ed="R040" n="0374b06"/>開示離相之旨。故曰。不可以身相得見如來。蓋如
<lb ed="X" n="0824b04"/><lb ed="R040" n="0374b07"/>來身者。卽法身也。以法身離相。所謂離生死相。離
<lb ed="X" n="0824b05"/><lb ed="R040" n="0374b08"/>涅槃相。不住於有。亦不住無。故曰。法身淸淨。猶若
<lb ed="X" n="0824b06"/><lb ed="R040" n="0374b09"/>虗空。應物現形。如水中月。令人撈摸不得。捉拿不
<lb ed="X" n="0824b07"/><lb ed="R040" n="0374b10"/>得。卽口欲談而詞喪。雖心將緣而慮忘。豈可以現
<lb ed="X" n="0824b08"/><lb ed="R040" n="0374b11"/>前的丈六之身。三十二相。而目之哉。良以三十二
<lb ed="X" n="0824b09"/><lb ed="R040" n="0374b12"/>相。固雖超勝天人。然而未免生住異滅。四相遷流。
<lb ed="X" n="0824b10"/><lb ed="R040" n="0374b13"/>尙屬生滅。不同乎法身。不生不滅故也。何所以故。
<lb ed="X" n="0824b11"/><lb ed="R040" n="0374b14"/>乃徵釋之詞。蓋如來所說非身之身。乃淸淨法身
<lb ed="X" n="0824b12"/><lb ed="R040" n="0374b15"/>也。如來所說之相。乃非相之眞相也。而現前如來
<lb ed="X" n="0824b13"/><lb ed="R040" n="0374b16"/>所問之身相。不過隨機應現。丈六之身。三十二相。
<lb ed="X" n="0824b14"/><lb ed="R040" n="0374b17"/>豈可卽執是以爲法身眞相哉。意謂眞實法身。卽
<lb ed="X" n="0824b15"/><lb ed="R040" n="0374b18"/>非身相之可見也。</p><p xml:id="pX25p0824b1508" cb:place="inline">須知不可以三字。幷卽非二字。
<lb ed="X" n="0824b16"/><lb ed="R040" n="0375a01"/>皆當機妙悟。正合離相之旨。故如來見當機所見
<lb ed="X" n="0824b17"/><lb ed="R040" n="0375a02"/>不謬。喜其氣分相投。卽推門落臼而就之曰。須菩
<lb ed="X" n="0824b18"/><lb ed="R040" n="0375a03"/>提。你要知道。不惟佛身是爲如此。卽世出世間。一
<lb ed="X" n="0824b19"/><lb ed="R040" n="0375a04"/>切依正染淨色心。但凡所有之相。亦皆類此。虗而
<lb ed="X" n="0824b20"/><lb ed="R040" n="0375a05"/>不實。妄而非眞。故下二句。是令尊者。欲窮千里目。
<lb ed="X" n="0824b21"/><lb ed="R040" n="0375a06"/>更上一重樓。以其當機雖則解事知音。然於夜明
<lb ed="X" n="0824b22"/><lb ed="R040" n="0375a07"/>簾外。猶欠轉身一步。設以爲是。未免墮無爲坑。生
<lb ed="X" n="0824b23"/><lb ed="R040" n="0375a08"/>斷滅見矣。故後文云。若作是念。諸法斷滅。所以進
<lb ed="X" n="0824b24"/><lb ed="R040" n="0375a09"/>之曰。若能見得諸相非相。亦不必離諸相。另尋法
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0824c" n="0824c"/>
<lb ed="X" n="0824c01"/><lb ed="R040" n="0375a10"/>身眞相。須知當體卽是如來淸淨法身。眞實之相
<lb ed="X" n="0824c02"/><lb ed="R040" n="0375a11"/>也。此因空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0824c0201" n="0824c0201"/><anchor xml:id="beg0824c0201" n="0824c0201"/>已<anchor xml:id="end0824c0201"/>會離相之旨。恐能離有。未能離無。
<lb ed="X" n="0824c03"/><lb ed="R040" n="0375a12"/>然捨有之無。如逃峰赴壑。二皆不免於患。故言卽
<lb ed="X" n="0824c04"/><lb ed="R040" n="0375a13"/>見等。卽之一字。乃敎尊者就中從事耳。意謂旣能
<lb ed="X" n="0824c05"/><lb ed="R040" n="0375a14"/>了得諸相非相。亦不必撥去諸相。不妨卽諸相而
<lb ed="X" n="0824c06"/><lb ed="R040" n="0375a15"/>見如來也。</p><p xml:id="pX25p0824c0605" cb:place="inline">△二兼示殊勝二。一善吉疑問。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0824c07"/><lb ed="R040" n="0375a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0824c0701">須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。得聞如是言說章句。
<lb ed="X" n="0824c08"/><lb ed="R040" n="0375a17"/>生實信不。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0824c09"/><lb ed="R040" n="0375a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0824c0901">蓋離相見佛尊者<anchor xml:id="nkr_note_add_0824c0901" n="0824c0901"/><anchor xml:id="beg0824c0901" n="0824c0901"/>已<anchor xml:id="end0824c0901"/>知。今聞如來微妙開示。若見
<lb ed="X" n="0824c10"/><lb ed="R040" n="0375b01"/>諸相非相。卽見如來之語。當機到此。見其愈入愈
<lb ed="X" n="0824c11"/><lb ed="R040" n="0375b02"/>深。凑泊不上。故發斯問。頗有者。輕可之辭。卽可能
<lb ed="X" n="0824c12"/><lb ed="R040" n="0375b03"/>有也。言者。直發其詞也。說者。細析其義也。章者。節
<lb ed="X" n="0824c13"/><lb ed="R040" n="0375b04"/>取其篇也。句者。輳成其文也。實信者。乃中心誠服。
<lb ed="X" n="0824c14"/><lb ed="R040" n="0375b05"/>諦了無疑。不之一字。正疑信關頭。意謂聞是上來
<lb ed="X" n="0824c15"/><lb ed="R040" n="0375b06"/>世尊所談言說章句。還可有人眞實生信也無。以
<lb ed="X" n="0824c16"/><lb ed="R040" n="0375b07"/>實信非率爾泛泛者也。</p><p xml:id="pX25p0824c1610" cb:place="inline">△二如來誡說二。一誡答。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0824c17"/><lb ed="R040" n="0375b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0824c1701">佛吿須菩提。莫作是說。如來滅後。後五百歲。有持戒
<lb ed="X" n="0824c18"/><lb ed="R040" n="0375b09"/>修福者。於此章句。能生信心。以此爲實。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0824c19"/><lb ed="R040" n="0375b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0824c1901">此如來直訶而誡勉之曰。須菩提。莫作是說。莫者。
<lb ed="X" n="0824c20"/><lb ed="R040" n="0375b11"/>禁止之詞。卽莫謂秦無人之莫也。是說。卽指生實
<lb ed="X" n="0824c21"/><lb ed="R040" n="0375b12"/>信不之說。所謂一言而喪。一言而興。高山流水。自
<lb ed="X" n="0824c22"/><lb ed="R040" n="0375b13"/>有知音。雖然法固深微。要知豈無信者。不唯現前
<lb ed="X" n="0824c23"/><lb ed="R040" n="0375b14"/>不無。乃至當來亦有。但非小根劣機而能領略。然
<lb ed="X" n="0824c24"/><lb ed="R040" n="0375b15"/>有持戒修福慧者。自能信爲眞實也。</p><p xml:id="pX25p0824c2415" cb:place="inline">五百歲者。法
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0825a" n="0825a"/>
<lb ed="X" n="0825a01"/><lb ed="R040" n="0375b16"/>輪預記云。正法像法。各一千年。末法萬年。初五百
<lb ed="X" n="0825a02"/><lb ed="R040" n="0375b17"/>歲。解脫堅固。二五百歲。禪定堅固。三五百歲。多聞
<lb ed="X" n="0825a03"/><lb ed="R040" n="0375b18"/>堅固。四五百歲。塔寺堅固。五五百歲。鬬諍堅固。今
<lb ed="X" n="0825a04"/><lb ed="R040" n="0376a01"/>言後者。第五五百歲也。戒者。防非止惡爲義。以外
<lb ed="X" n="0825a05"/><lb ed="R040" n="0376a02"/>防七支之非。內止三毒之惡。又戒有三。謂律儀戒。
<lb ed="X" n="0825a06"/><lb ed="R040" n="0376a03"/>攝善法戒。饒益有情戒。修福者。義亦兼慧。但文略
<lb ed="X" n="0825a07"/><lb ed="R040" n="0376a04"/>耳。擧持戒。則三學通攝。言福慧。則六度全該。此中
<lb ed="X" n="0825a08"/><lb ed="R040" n="0376a05"/>有持戒之有。能生信之信。此爲實之實。正酬尊者
<lb ed="X" n="0825a09"/><lb ed="R040" n="0376a06"/>頗有之有。生實之實。信不之信也。</p><p xml:id="pX25p0825a0914" cb:place="inline">△二說勝二。一
<lb ed="X" n="0825a10"/><lb ed="R040" n="0376a07"/>能信人善根殊勝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0825a11"/><lb ed="R040" n="0376a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0825a1101">當知是人。不於一佛二佛三四五佛。而種善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0825a1101" n="0825a1101"/><anchor xml:id="beg0825a1101" n="0825a1101"/>已<anchor xml:id="end0825a1101"/>於
<lb ed="X" n="0825a12"/><lb ed="R040" n="0376a09"/>無量千萬佛所。種諸善根。聞是章句。乃至一念生淨
<lb ed="X" n="0825a13"/><lb ed="R040" n="0376a10"/>信者。須菩提。如來悉知悉見。是諸衆生得如是無量
<lb ed="X" n="0825a14"/><lb ed="R040" n="0376a11"/>福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0825a15"/><lb ed="R040" n="0376a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0825a1501">此當知下。正明能信諸相非相卽見如來的這個
<lb ed="X" n="0825a16"/><lb ed="R040" n="0376a13"/>人。要知此人。非於一二佛邊。種得的善根。乃是從
<lb ed="X" n="0825a17"/><lb ed="R040" n="0376a14"/>無量千萬佛所。種得來的善根。正言事佛多。而善
<lb ed="X" n="0825a18"/><lb ed="R040" n="0376a15"/>根深也。此善根二字。設依相宗。卽無貪等三。爲善
<lb ed="X" n="0825a19"/><lb ed="R040" n="0376a16"/>根也。若准本經。卽阿耨菩提之心。乃萬善之根也。
<lb ed="X" n="0825a20"/><lb ed="R040" n="0376a17"/>聞是下。正言聞是上來諸相非相。卽見如來之章
<lb ed="X" n="0825a21"/><lb ed="R040" n="0376a18"/>句。乃至者。超略之辭。意謂不在値佛多。種善深。卽
<lb ed="X" n="0825a22"/><lb ed="R040" n="0376b01"/>一念淨信。獲福亦然。蓋一念者。正心空境寂。萬慮
<lb ed="X" n="0825a23"/><lb ed="R040" n="0376b02"/>銷融。不雜餘緣。唯觀實相。卽一念萬年。<name role="" type="person">萬年一</name>念。
<lb ed="X" n="0825a24"/><lb ed="R040" n="0376b03"/>淨信者。不起有爲見。不作無爲解。眞俗一齊捐。聖
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0825b" n="0825b"/>
<lb ed="X" n="0825b01"/><lb ed="R040" n="0376b04"/>凡悉平等。方名淨信。苟能一念信佛所說。卽諸相
<lb ed="X" n="0825b02"/><lb ed="R040" n="0376b05"/>而顯實相之旨。此人行止動靜。則爲如來三達洞
<lb ed="X" n="0825b03"/><lb ed="R040" n="0376b06"/>照以盡知。五眼圓觀而盡見也。是諸衆生。卽指此
<lb ed="X" n="0825b04"/><lb ed="R040" n="0376b07"/>淨信之人。得如是無量福德者。指前事佛多種善
<lb ed="X" n="0825b05"/><lb ed="R040" n="0376b08"/>深的一樣。同於虗空之不可量也。而此淨信之福。
<lb ed="X" n="0825b06"/><lb ed="R040" n="0376b09"/>亦復如是。</p><p xml:id="pX25p0825b0605" cb:place="inline">△二所信義離相殊勝二。一順釋所以。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0825b07"/><lb ed="R040" n="0376b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0825b0701">何以故。是諸衆生。無復我相･人相･衆生相･壽者相。無
<lb ed="X" n="0825b08"/><lb ed="R040" n="0376b11"/>法相。亦無非法相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0825b09"/><lb ed="R040" n="0376b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0825b0901">此正順釋。徵明一念淨信。卽同見佛多種善深者。
<lb ed="X" n="0825b10"/><lb ed="R040" n="0376b13"/>此何以故。聻。蓋是衆生<anchor xml:id="nkr_note_add_0825b1001" n="0825b1001"/><anchor xml:id="beg0825b1001" n="0825b1001"/>已<anchor xml:id="end0825b1001"/>無四相。故能如是。言無
<lb ed="X" n="0825b11"/><lb ed="R040" n="0376b14"/>復者。不更不再之義也。旣無復我等四相。則我空
<lb ed="X" n="0825b12"/><lb ed="R040" n="0376b15"/>也。法相者。若依本經而論。卽上之言說章句也。今
<lb ed="X" n="0825b13"/><lb ed="R040" n="0376b16"/>言無者。卽文字性空。故云無法相。乃法空也。亦無
<lb ed="X" n="0825b14"/><lb ed="R040" n="0376b17"/>非法相者。正淨名所謂。無離文字而說解脫。卽俱
<lb ed="X" n="0825b15"/><lb ed="R040" n="0376b18"/>空也。是知淨信一念。頓足三空。豈可輕率。而言頗
<lb ed="X" n="0825b16"/><lb ed="R040" n="0377a01"/>有乎。</p><p xml:id="pX25p0825b1603" cb:place="inline">△二轉釋所以。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0825b17"/><lb ed="R040" n="0377a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0825b1701">何以故。是諸衆生。若心取相。卽爲著我人衆生壽者。
<lb ed="X" n="0825b18"/><lb ed="R040" n="0377a03"/>若取法相。卽著我人衆生壽者。何以故。若取非法相。
<lb ed="X" n="0825b19"/><lb ed="R040" n="0377a04"/>卽著我人衆生壽者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0825b20"/><lb ed="R040" n="0377a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0825b2001">此因上章順釋能空我法等四相。始成一念淨信。
<lb ed="X" n="0825b21"/><lb ed="R040" n="0377a06"/>故此節將我法等四相。一一轉釋。意謂以何意故。
<lb ed="X" n="0825b22"/><lb ed="R040" n="0377a07"/>定要空去四相。方爲一念淨信者何也。以諸衆生
<lb ed="X" n="0825b23"/><lb ed="R040" n="0377a08"/>若無淨信。設生一念取著。則有許多葛藤。故云若
<lb ed="X" n="0825b24"/><lb ed="R040" n="0377a09"/>心取相。卽著我等四相。此轉釋上無復我相等。正
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0825c" n="0825c"/>
<lb ed="X" n="0825c01"/><lb ed="R040" n="0377a10"/>言若取因中度生離相。及取果上之佛身離相之
<lb ed="X" n="0825c02"/><lb ed="R040" n="0377a11"/>相。雖是極好消息。未免猶有沾滯在。亦不能稱乎
<lb ed="X" n="0825c03"/><lb ed="R040" n="0377a12"/>淨信也。何則。一有取著。何異世間凡夫外道之著
<lb ed="X" n="0825c04"/><lb ed="R040" n="0377a13"/>相者。是以若心有取。卽著四相。則不得謂之淨信。
<lb ed="X" n="0825c05"/><lb ed="R040" n="0377a14"/>仍屬我執未忘也。若取法相等者。此轉釋上無法
<lb ed="X" n="0825c06"/><lb ed="R040" n="0377a15"/>相一句。謂佛滅度後。設有衆生雖不執我。然取法
<lb ed="X" n="0825c07"/><lb ed="R040" n="0377a16"/>相。如本經以菩提心。將謂有法可發。於文字般若
<lb ed="X" n="0825c08"/><lb ed="R040" n="0377a17"/>言說章句。而生希取之心。則墮在法執。於著我等
<lb ed="X" n="0825c09"/><lb ed="R040" n="0377a18"/>無異。亦不得爲淨信也。若取非法相等者。此轉釋
<lb ed="X" n="0825c10"/><lb ed="R040" n="0377b01"/>上亦無非法相一句。設此衆生雖不執取我･法。達
<lb ed="X" n="0825c11"/><lb ed="R040" n="0377b02"/>得二空。然卽坐在俱空境上。未免又落法身邊矣。
<lb ed="X" n="0825c12"/><lb ed="R040" n="0377b03"/>亦墮非我人等相。不得謂之爲淨信也。蓋此經以
<lb ed="X" n="0825c13"/><lb ed="R040" n="0377b04"/>掃踪滅跡。蕩相除空。只要四相冰消。三輪瓦解。拂
<lb ed="X" n="0825c14"/><lb ed="R040" n="0377b05"/>三執之浮雲。顯三空之寶月。所以不惟空我。亦且
<lb ed="X" n="0825c15"/><lb ed="R040" n="0377b06"/>空法。不第無法相。亦無非法相。可謂層層洗剝。處
<lb ed="X" n="0825c16"/><lb ed="R040" n="0377b07"/>處追窮。直使諸人執盡情忘而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0825c1601" n="0825c1601"/><anchor xml:id="beg0825c1601" n="0825c1601"/>已<anchor xml:id="end0825c1601"/>也。</p><p xml:id="pX25p0825c1616" cb:place="inline">△三結成
<lb ed="X" n="0825c17"/><lb ed="R040" n="0377b08"/>離相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0825c18"/><lb ed="R040" n="0377b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0825c1801">是故不應取法。不應取非法。以是義故。如來常說。汝
<lb ed="X" n="0825c19"/><lb ed="R040" n="0377b10"/>等比丘。知我說法。如筏喩者。法尙應捨。何況非法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0825c20"/><lb ed="R040" n="0377b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0825c2001">此正結佛身離相也。是故者。正指不取法與非法
<lb ed="X" n="0825c21"/><lb ed="R040" n="0377b12"/>也。以取法則墮我等四相。取非法亦墮我等四相。
<lb ed="X" n="0825c22"/><lb ed="R040" n="0377b13"/>是故後五百歲持戒修福。一念淨信之者。不應取
<lb ed="X" n="0825c23"/><lb ed="R040" n="0377b14"/>佛言說章句。爲是阿耨菩提之法。不應不取言說
<lb ed="X" n="0825c24"/><lb ed="R040" n="0377b15"/>章句。爲非阿耨菩提之法。所謂取不得。捨不得。不
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0826a" n="0826a"/>
<lb ed="X" n="0826a01"/><lb ed="R040" n="0377b16"/>可得中恁麼得。蓋我尋常說者。汝等須知。卽阿含
<lb ed="X" n="0826a02"/><lb ed="R040" n="0377b17"/>方等。以至今日降心住心。種種之法。此如世間渡
<lb ed="X" n="0826a03"/><lb ed="R040" n="0377b18"/>河用筏之喩。未渡者。定要取之。旣濟者。則當捨之。
<lb ed="X" n="0826a04"/><lb ed="R040" n="0378a01"/>意謂言說章句。雖是渡生死河之寶筏。然未度生
<lb ed="X" n="0826a05"/><lb ed="R040" n="0378a02"/>死者。當依之而修。旣登彼岸者。應捨之而去。以此
<lb ed="X" n="0826a06"/><lb ed="R040" n="0378a03"/>觀之。雖佛正法。尙應放下。何況世諦文辭。非佛之
<lb ed="X" n="0826a07"/><lb ed="R040" n="0378a04"/>法。仍轉堅執而不捨耶。</p><p xml:id="pX25p0826a0710" cb:place="inline">△二果法離三。一如來雙
<lb ed="X" n="0826a08"/><lb ed="R040" n="0378a05"/>審。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0826a09"/><lb ed="R040" n="0378a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0826a0901">須菩提。於意云何。如來得阿耨多羅三藐三菩提耶。
<lb ed="X" n="0826a10"/><lb ed="R040" n="0378a07"/>如來有所說法耶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0826a11"/><lb ed="R040" n="0378a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0826a1101">此以果法勘驗也。因前筏喩文中。法與非法。均不
<lb ed="X" n="0826a12"/><lb ed="R040" n="0378a09"/>應取。恐當機意謂。旣不可取。如何世尊三祗煉行。
<lb ed="X" n="0826a13"/><lb ed="R040" n="0378a10"/>百劫修因。以取菩提之果。卽今人間天上。一十六
<lb ed="X" n="0826a14"/><lb ed="R040" n="0378a11"/>會。廣開般若之談。以此而論。是法有取有說。何爲
<lb ed="X" n="0826a15"/><lb ed="R040" n="0378a12"/>而不捨乎。故此世尊雙設問云。須菩提。汝將謂我
<lb ed="X" n="0826a16"/><lb ed="R040" n="0378a13"/>有菩提之可得耶。有佛法之可說耶。此正如來探
<lb ed="X" n="0826a17"/><lb ed="R040" n="0378a14"/>問當機。會與不會也。</p><p xml:id="pX25p0826a1709" cb:place="inline">△二善吉雙對。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0826a18"/><lb ed="R040" n="0378a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0826a1801">須菩提言。如我解佛所說義。無有定法。名阿耨多羅
<lb ed="X" n="0826a19"/><lb ed="R040" n="0378a16"/>三藐三菩提。亦無有定法。如來可說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0826a20"/><lb ed="R040" n="0378a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0826a2001">蓋當機至此。所造<anchor xml:id="nkr_note_add_0826a2001" n="0826a2001"/><anchor xml:id="beg0826a2001" n="0826a2001"/>已<anchor xml:id="end0826a2001"/>深。故能靈機脫頴。而出辭吐
<lb ed="X" n="0826a21"/><lb ed="R040" n="0378a18"/>語。便覺活潑融通。不同前之率爾。意謂如來歷劫
<lb ed="X" n="0826a22"/><lb ed="R040" n="0378b01"/>修行。自當得果。出世度生。自然說法。如我今者。解
<lb ed="X" n="0826a23"/><lb ed="R040" n="0378b02"/>佛前來所說筏喩。無定之義。言未渡則取。旣渡則
<lb ed="X" n="0826a24"/><lb ed="R040" n="0378b03"/>捨。約是而推。取捨不定。故知無有一定之法。名爲
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0826b" n="0826b"/>
<lb ed="X" n="0826b01"/><lb ed="R040" n="0378b04"/>菩提。亦無一定之法。如來可說。蓋尋常如來說得
<lb ed="X" n="0826b02"/><lb ed="R040" n="0378b05"/>果者。猶空拳誘子。說法可說者。似黃葉止啼。且如
<lb ed="X" n="0826b03"/><lb ed="R040" n="0378b06"/>來所證之果。曰無上正等正覺者。不過對三賢十
<lb ed="X" n="0826b04"/><lb ed="R040" n="0378b07"/>聖之有上而稱無上。正等者。不過對聲聞緣覺之
<lb ed="X" n="0826b05"/><lb ed="R040" n="0378b08"/>偏枯而稱正等。正覺者。乃對凡夫外道之癡邪迷
<lb ed="X" n="0826b06"/><lb ed="R040" n="0378b09"/>夢。假名正覺而<anchor xml:id="nkr_note_add_0826b0601" n="0826b0601"/><anchor xml:id="beg0826b0601" n="0826b0601"/>已<anchor xml:id="end0826b0601"/>。卽所說之法。如來不過因人而
<lb ed="X" n="0826b07"/><lb ed="R040" n="0378b10"/>示。就事隨機。遇凡說凡。逢聖說聖。本來無有得與
<lb ed="X" n="0826b08"/><lb ed="R040" n="0378b11"/>不得。說與不說。一定之法也。</p><p xml:id="pX25p0826b0812" cb:place="inline">△三承上雙釋。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0826b09"/><lb ed="R040" n="0378b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0826b0901">何以故。如來所說法。皆不可取･不可說･非法･非非法。
<lb ed="X" n="0826b10"/><lb ed="R040" n="0378b13"/>所以者何。一切賢聖。皆以無爲法而有差別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0826b11"/><lb ed="R040" n="0378b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0826b1101">此下當機自釋。謂若有菩提可取。及法可說。卽取
<lb ed="X" n="0826b12"/><lb ed="R040" n="0378b15"/>法相。則墮於有。未出凡情。若道無菩提可得。無法
<lb ed="X" n="0826b13"/><lb ed="R040" n="0378b16"/>可說。卽取非法相。則墮於空。又落聖解。是知妙有
<lb ed="X" n="0826b14"/><lb ed="R040" n="0378b17"/>不有。故將眞空而遣有。眞空不空。特假妙有以除
<lb ed="X" n="0826b15"/><lb ed="R040" n="0378b18"/>空。若取果非果者。擧念卽墮二邊。設說法非法者。
<lb ed="X" n="0826b16"/><lb ed="R040" n="0379a01"/>開口便成兩橛。故菩提非相。不可相取。般若非言。
<lb ed="X" n="0826b17"/><lb ed="R040" n="0379a02"/>不可言說。故云皆不可取。不可說也。蓋非法者。卽
<lb ed="X" n="0826b18"/><lb ed="R040" n="0379a03"/>領上無法相也。非非法者。卽領上亦無非法相也。
<lb ed="X" n="0826b19"/><lb ed="R040" n="0379a04"/>此正領前如來所示四無相也。</p><p xml:id="pX25p0826b1913" cb:place="inline">當機至是。猶恐俱
<lb ed="X" n="0826b20"/><lb ed="R040" n="0379a05"/>空之義。人或難明。故用所以者何。重徵復釋。以明
<lb ed="X" n="0826b21"/><lb ed="R040" n="0379a06"/>之也。賢聖者。卽三乘賢聖。無爲者。卽六種中眞如
<lb ed="X" n="0826b22"/><lb ed="R040" n="0379a07"/>無爲。以無所作爲。故名無爲。但有一法。卽屬有爲。
<lb ed="X" n="0826b23"/><lb ed="R040" n="0379a08"/>非無作爲。正顯一切俱空之理也。差別者。如三獸
<lb ed="X" n="0826b24"/><lb ed="R040" n="0379a09"/>渡河。足分深淺。而水無深淺。三鳥飛空。跡有遠近。
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0826c" n="0826c"/>
<lb ed="X" n="0826c01"/><lb ed="R040" n="0379a10"/>而空無遠近。秪因機有利鈍之殊。故成三乘賢聖
<lb ed="X" n="0826c02"/><lb ed="R040" n="0379a11"/>之差別耳。</p><p xml:id="pX25p0826c0205" cb:place="inline">△三引事況勝二。一引事。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0826c03"/><lb ed="R040" n="0379a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0826c0301">須菩提。於意云何。若人滿三千大千世界七寶以用
<lb ed="X" n="0826c04"/><lb ed="R040" n="0379a13"/>布施。是人所得福德。寧爲多不。須菩提言。甚多。世尊。
<lb ed="X" n="0826c05"/><lb ed="R040" n="0379a14"/>何以故。是福德卽非福德性。是故如來說福德多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0826c06"/><lb ed="R040" n="0379a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0826c0601">此引外事較量也。蓋佛與當機。同一鼻孔。接物利
<lb ed="X" n="0826c07"/><lb ed="R040" n="0379a16"/>生。酬唱至此。恐聞無爲無法。不可取說。便欲毀廢
<lb ed="X" n="0826c08"/><lb ed="R040" n="0379a17"/>言敎。甘坐無爲坑裏。是以引此非喩爲喩。較量福
<lb ed="X" n="0826c09"/><lb ed="R040" n="0379a18"/>勝。令其受持弘通。所謂欲會無爲理。先從有事看。
<lb ed="X" n="0826c10"/><lb ed="R040" n="0379b01"/>故假大千之寶施。而設問須菩提。於汝意地之下。
<lb ed="X" n="0826c11"/><lb ed="R040" n="0379b02"/>是爲云何。設若有人。以七寶者。卽金･銀･琉璃･硨磲･
<lb ed="X" n="0826c12"/><lb ed="R040" n="0379b03"/>瑪瑙･赤珠･頗黎也。</p><p xml:id="pX25p0826c1208" cb:place="inline">三千大千者。乃我釋迦一佛之
<lb ed="X" n="0826c13"/><lb ed="R040" n="0379b04"/>化境也。如一欲界。一<name role="" type="person">須彌山</name>。鎭四部洲。其山之腰。
<lb ed="X" n="0826c14"/><lb ed="R040" n="0379b05"/>兩輪日月。四大天王。各有八天。山頂爲忉利所居。
<lb ed="X" n="0826c15"/><lb ed="R040" n="0379b06"/>下統諸天。共爲<name role="" type="person">三十三天</name>。自此而上。有夜摩･兜率･
<lb ed="X" n="0826c16"/><lb ed="R040" n="0379b07"/>化樂･他化･自在。至此皆欲界也。再上乃色界四禪
<lb ed="X" n="0826c17"/><lb ed="R040" n="0379b08"/>天。第一初禪。統一欲界。集合一千初禪欲界。爲二
<lb ed="X" n="0826c18"/><lb ed="R040" n="0379b09"/>禪一統。名一小千界。又集合一千二禪梵釋。爲三
<lb ed="X" n="0826c19"/><lb ed="R040" n="0379b10"/>禪一統。名一中千界。更集合一千三禪梵釋。爲四
<lb ed="X" n="0826c20"/><lb ed="R040" n="0379b11"/>禪一統。名一大千界。以三次言千。故云三千大千。
<lb ed="X" n="0826c21"/><lb ed="R040" n="0379b12"/>滿。謂充滿。以顯寶施之勝。是人獲福。還多耶。不多
<lb ed="X" n="0826c22"/><lb ed="R040" n="0379b13"/>耶。須菩提言。寶滿大千。而行檀度。自然福勝。故云
<lb ed="X" n="0826c23"/><lb ed="R040" n="0379b14"/>甚多。此就福德相而答也。</p><p xml:id="pX25p0826c2311" cb:place="inline">須知如來之意。亦不在
<lb ed="X" n="0826c24"/><lb ed="R040" n="0379b15"/>此。無非假此較量經勝而<anchor xml:id="nkr_note_add_0826c2401" n="0826c2401"/><anchor xml:id="beg0826c2401" n="0826c2401"/>已<anchor xml:id="end0826c2401"/>。故當機自釋云。何以
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0827a" n="0827a"/>
<lb ed="X" n="0827a01"/><lb ed="R040" n="0379b16"/>故。佛以大千寶施見問。我亦就世間福德之相而
<lb ed="X" n="0827a02"/><lb ed="R040" n="0379b17"/>答甚多。是約俗諦有相有爲而言。若在勝義諦中。
<lb ed="X" n="0827a03"/><lb ed="R040" n="0379b18"/>絕相無爲。豈可言福不福。而曰多不多哉。是福德
<lb ed="X" n="0827a04"/><lb ed="R040" n="0380a01"/>者。卽指上寶施之福德。蓋就世諦之相。非勝義諦
<lb ed="X" n="0827a05"/><lb ed="R040" n="0380a02"/>之性也。以此性卽眞如無爲眞實之性也。故不可
<lb ed="X" n="0827a06"/><lb ed="R040" n="0380a03"/>以多少而論。今言多者。乃就有爲俗諦而說。以是
<lb ed="X" n="0827a07"/><lb ed="R040" n="0380a04"/>義故。如來見問。我所以約世諦而說福德之甚多
<lb ed="X" n="0827a08"/><lb ed="R040" n="0380a05"/>也。</p><p xml:id="pX25p0827a0802" cb:place="inline">△二況勝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0827a09"/><lb ed="R040" n="0380a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0827a0901">若復有人。於此經中受持乃至四句偈等。爲他人說。
<lb ed="X" n="0827a10"/><lb ed="R040" n="0380a07"/>其福勝彼。何以故。須菩提。一切諸佛。及諸佛阿耨多
<lb ed="X" n="0827a11"/><lb ed="R040" n="0380a08"/>羅三藐三菩提法。皆從此經出。須菩提。所謂佛･法者。
<lb ed="X" n="0827a12"/><lb ed="R040" n="0380a09"/>卽非佛･法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0827a13"/><lb ed="R040" n="0380a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0827a1301">此中擧法較前財施也。意謂設若復有一人。於此
<lb ed="X" n="0827a14"/><lb ed="R040" n="0380a11"/>般若經中隨便受持。或一卷半卷。乃至一句二句
<lb ed="X" n="0827a15"/><lb ed="R040" n="0380a12"/>三句以至四句偈等。不但自持。又能爲人演說其
<lb ed="X" n="0827a16"/><lb ed="R040" n="0380a13"/>義。則其所獲福德。勝彼前來三千寶施之福德也。
<lb ed="X" n="0827a17"/><lb ed="R040" n="0380a14"/>此中四句。諸家所說。議論紛紜。有謂夢幻泡影者。
<lb ed="X" n="0827a18"/><lb ed="R040" n="0380a15"/>有謂色見聲求者。有謂無我相等者。有謂諸相非
<lb ed="X" n="0827a19"/><lb ed="R040" n="0380a16"/>相者。有指一偈一句。一題一字等者。以上盡古人
<lb ed="X" n="0827a20"/><lb ed="R040" n="0380a17"/>之糟粕耳。若以爲是。何異貧子讀豪家之<anchor xml:id="nkr_note_add_0827a2001" n="0827a2001"/><anchor xml:id="beg0827a2001" n="0827a2001"/>券<anchor xml:id="end0827a2001"/>。與自
<lb ed="X" n="0827a21"/><lb ed="R040" n="0380a18"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0827a2101" n="0827a2101"/><anchor xml:id="beg0827a2101" n="0827a2101"/>己<anchor xml:id="end0827a2101"/>何干。要知此四句。不離吾人日用。須向自<anchor xml:id="nkr_note_add_0827a2102" n="0827a2102"/><anchor xml:id="beg0827a2102" n="0827a2102"/>己<anchor xml:id="end0827a2102"/>脚
<lb ed="X" n="0827a22"/><lb ed="R040" n="0380b01"/>跟下薦取始得。設要依文字解釋者。正不必指定。
<lb ed="X" n="0827a23"/><lb ed="R040" n="0380b02"/>何則。以楞伽云。長頌及短偈。是知不論長短。凡成
<lb ed="X" n="0827a24"/><lb ed="R040" n="0380b03"/>四句者皆是。故本經云。隨說是經。乃至四句偈等。
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0827b" n="0827b"/>
<lb ed="X" n="0827b01"/><lb ed="R040" n="0380b04"/>此則原無定指也明矣。而善閱敎者。應求活句。莫
<lb ed="X" n="0827b02"/><lb ed="R040" n="0380b05"/>泥死句。則不被文字瞞也。故下徵釋云。此經四句。
<lb ed="X" n="0827b03"/><lb ed="R040" n="0380b06"/>便能包括一切諸佛之法身報身化身。並所證阿
<lb ed="X" n="0827b04"/><lb ed="R040" n="0380b07"/>耨菩提之果法。莫不皆從此般若經而流出者。此
<lb ed="X" n="0827b05"/><lb ed="R040" n="0380b08"/>何以故。縱前三千七寶之多。亦不及持說此經四
<lb ed="X" n="0827b06"/><lb ed="R040" n="0380b09"/>句偈耳。</p><p xml:id="pX25p0827b0604" cb:place="inline">須菩提下。結辭也。近結諸佛之佛字。菩提
<lb ed="X" n="0827b07"/><lb ed="R040" n="0380b10"/>法之法字。卽躡此二字而結之也。蓋如來之意說。
<lb ed="X" n="0827b08"/><lb ed="R040" n="0380b11"/>吾所謂佛･法皆從此經而出者。不過因其有迷有
<lb ed="X" n="0827b09"/><lb ed="R040" n="0380b12"/>悟。有聖有凡。此約世諦有爲而言。若在勝義諦中。
<lb ed="X" n="0827b10"/><lb ed="R040" n="0380b13"/>則十方三世海中漚。一切聖凡如電拂。又何佛･法
<lb ed="X" n="0827b11"/><lb ed="R040" n="0380b14"/>之可得哉。故云。卽非佛･法。此近結耳。若遠結者。白
<lb ed="X" n="0827b12"/><lb ed="R040" n="0380b15"/>佛言。須菩提。諸菩薩摩訶薩。應如是降伏其心起。
<lb ed="X" n="0827b13"/><lb ed="R040" n="0380b16"/>乃至度生離相。佛身離相。果法離相。直至此中並
<lb ed="X" n="0827b14"/><lb ed="R040" n="0380b17"/>佛･法也無。則離相之旨。可謂離而又離。此遠結也
<lb ed="X" n="0827b15"/><lb ed="R040" n="0380b18"/><note place="inline">首約佛法廣釋降心離相竟</note>。</p><p xml:id="pX25p0827b1512" cb:place="inline">△二約聖果廣釋住心無住四。一
<lb ed="X" n="0827b16"/><lb ed="R040" n="0381a01"/>歷明無住三。一小乘聖果二。一泛論三。一見道位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0827b17"/><lb ed="R040" n="0381a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0827b1701">須菩提。於意云何。須陀洹能作是念。我得須陀洹果
<lb ed="X" n="0827b18"/><lb ed="R040" n="0381a03"/>不。須菩提言。不也。世尊。何以故。須陀洹名爲入流。而
<lb ed="X" n="0827b19"/><lb ed="R040" n="0381a04"/>無所入。不入色聲香味觸法。是名須陀洹。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0827b20"/><lb ed="R040" n="0381a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0827b2001">此章廣釋前來菩薩應如是布施。所謂不住色聲
<lb ed="X" n="0827b21"/><lb ed="R040" n="0381a06"/>香味觸法等也。蓋佛欲當機深解此住心無住之
<lb ed="X" n="0827b22"/><lb ed="R040" n="0381a07"/>法。卽將彼自所證果。一一指而探問。俾知菩薩與
<lb ed="X" n="0827b23"/><lb ed="R040" n="0381a08"/>聲聞雖有大小之別。然無住之道則一。但以根有
<lb ed="X" n="0827b24"/><lb ed="R040" n="0381a09"/>利鈍。發心之大小不同耳。正所謂一切賢聖。皆以
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0827c" n="0827c"/>
<lb ed="X" n="0827c01"/><lb ed="R040" n="0381a10"/>無爲法而有差別也。蓋如來此問。無非借口傳言。
<lb ed="X" n="0827c02"/><lb ed="R040" n="0381a11"/>只要當機自述無住而<anchor xml:id="nkr_note_add_0827c0201" n="0827c0201"/><anchor xml:id="beg0827c0201" n="0827c0201"/>已<anchor xml:id="end0827c0201"/>。然住者。乃取著之意。卽
<lb ed="X" n="0827c03"/><lb ed="R040" n="0381a12"/>生心擧念。取相躭著也。故向下依次審問。皆云能
<lb ed="X" n="0827c04"/><lb ed="R040" n="0381a13"/>作是念不。正如來善用權智。捉賊追贜。令不打而
<lb ed="X" n="0827c05"/><lb ed="R040" n="0381a14"/>自招也。當機俱答不也。卽此二字觀之。是尊者將
<lb ed="X" n="0827c06"/><lb ed="R040" n="0381a15"/>無住之理。明目張膽吿白。諸人<anchor xml:id="nkr_note_add_0827c0601" n="0827c0601"/><anchor xml:id="beg0827c0601" n="0827c0601"/>已<anchor xml:id="end0827c0601"/>定。而況其引人
<lb ed="X" n="0827c07"/><lb ed="R040" n="0381a16"/>類<anchor xml:id="nkr_note_add_0827c0701" n="0827c0701"/><anchor xml:id="beg0827c0701" n="0827c0701"/>己<anchor xml:id="end0827c0701"/>。以<anchor xml:id="nkr_note_add_0827c0702" n="0827c0702"/><anchor xml:id="beg0827c0702" n="0827c0702"/>己<anchor xml:id="end0827c0702"/>方人。復曰。世尊。我不作是念。則矢上加
<lb ed="X" n="0827c08"/><lb ed="R040" n="0381a17"/>尖。而無住之理。益彰明者矣。</p><p xml:id="pX25p0827c0812" cb:place="inline">須菩提於意云何。我
<lb ed="X" n="0827c09"/><lb ed="R040" n="0381a18"/>且問你。將謂初果之人。還作如是之念。說我得初
<lb ed="X" n="0827c10"/><lb ed="R040" n="0381b01"/>果不麼。不之一字。乃審問之意。言還作是念耶。是
<lb ed="X" n="0827c11"/><lb ed="R040" n="0381b02"/>不作是念。聻。向下問答。皆如此釋。</p><p xml:id="pX25p0827c1114" cb:place="inline">須陀洹。此云入
<lb ed="X" n="0827c12"/><lb ed="R040" n="0381b03"/>流。以根不入塵故。又名預流。以初預聖流故。亦名
<lb ed="X" n="0827c13"/><lb ed="R040" n="0381b04"/>逆流。以逆生死流故。復名抵債。謂不受業債故。然
<lb ed="X" n="0827c14"/><lb ed="R040" n="0381b05"/>此四果。復有四向。謂向於果故。卽須陀洹向等。此
<lb ed="X" n="0827c15"/><lb ed="R040" n="0381b06"/>四果中。初爲見道。次二修道。後一無學道。且初修
<lb ed="X" n="0827c16"/><lb ed="R040" n="0381b07"/>行得入見道。謂十六心。斷三界四諦下八十八使
<lb ed="X" n="0827c17"/><lb ed="R040" n="0381b08"/>分別麤惑。方證初果。始名見道。</p><p xml:id="pX25p0827c1713" cb:place="inline">然約三界。各有四
<lb ed="X" n="0827c18"/><lb ed="R040" n="0381b09"/>諦。每諦下各有煩惱。卽貪瞋癡慢疑。身見･邊見･邪
<lb ed="X" n="0827c19"/><lb ed="R040" n="0381b10"/>見･見取･戒禁取。所謂苦下具一切。寂滅各除三。道
<lb ed="X" n="0827c20"/><lb ed="R040" n="0381b11"/>除於二見。上界不行瞋。初句卽欲界。苦諦下全具
<lb ed="X" n="0827c21"/><lb ed="R040" n="0381b12"/>十使。次句卽寂滅。二諦下各除三見。謂身･邊･戒禁
<lb ed="X" n="0827c22"/><lb ed="R040" n="0381b13"/>取也。除此三者。以緣身是苦本。觀苦則斷身見。邊
<lb ed="X" n="0827c23"/><lb ed="R040" n="0381b14"/>見依身而起。故亦隨之而亡。無戒禁取者。以集諦
<lb ed="X" n="0827c24"/><lb ed="R040" n="0381b15"/>不計非道爲道。滅諦又非修位。是故皆無戒禁取。
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0828a" n="0828a"/>
<lb ed="X" n="0828a01"/><lb ed="R040" n="0381b16"/>然道諦當修位。容或有之。故不除也。是以云道除
<lb ed="X" n="0828a02"/><lb ed="R040" n="0381b17"/>於二見。不除戒禁取耳。由是苦下具十。寂滅二諦
<lb ed="X" n="0828a03"/><lb ed="R040" n="0381b18"/>下各七。通前卽二十四。道諦下八。合爲三十二。後
<lb ed="X" n="0828a04"/><lb ed="R040" n="0382a01"/>句云。上界不行瞋。卽於二四諦下。各除一瞋。每界
<lb ed="X" n="0828a05"/><lb ed="R040" n="0382a02"/>各有二十八。共成五十六。兼下欲界三十二。卽總
<lb ed="X" n="0828a06"/><lb ed="R040" n="0382a03"/>合爲八十八也。</p><p xml:id="pX25p0828a0607" cb:place="inline">云何十六心。謂欲界四諦下。各一
<lb ed="X" n="0828a07"/><lb ed="R040" n="0382a04"/>智一忍。以成八心。又合上二界爲一。四諦類下欲
<lb ed="X" n="0828a08"/><lb ed="R040" n="0382a05"/>界觀斷。亦各一智一忍。以成八心。二八卽爲十六
<lb ed="X" n="0828a09"/><lb ed="R040" n="0382a06"/>心也。智。卽無間道。乃斷惑時。忍。卽解脫道。是斷了
<lb ed="X" n="0828a10"/><lb ed="R040" n="0382a07"/>時。所謂苦法智忍。苦類智忍。乃至道法智忍。道類
<lb ed="X" n="0828a11"/><lb ed="R040" n="0382a08"/>智忍。斷至十五心道類智。名初果向。至第十六心
<lb ed="X" n="0828a12"/><lb ed="R040" n="0382a09"/>道類忍。名證初果。入於見道。爲須陀洹。分別麤惑。
<lb ed="X" n="0828a13"/><lb ed="R040" n="0382a10"/>一時頓斷。猶如劈竹。三節幷開。卽以見諦八智爲
<lb ed="X" n="0828a14"/><lb ed="R040" n="0382a11"/>初果體。此初果之行相。乃見道也。</p><p xml:id="pX25p0828a1414" cb:place="inline">△二修道位二。
<lb ed="X" n="0828a15"/><lb ed="R040" n="0382a12"/>初二果。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0828a16"/><lb ed="R040" n="0382a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0828a1601">須菩提。於意云何。斯陀含能作是念。我得斯陀含果
<lb ed="X" n="0828a17"/><lb ed="R040" n="0382a14"/>不。須菩提言。不也。世尊。何以故。斯陀含名一往來。而
<lb ed="X" n="0828a18"/><lb ed="R040" n="0382a15"/>實無往來。是名斯陀含。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0828a19"/><lb ed="R040" n="0382a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0828a1901">梵語斯陀含。此云一來。但於人間天上。一度往來。
<lb ed="X" n="0828a20"/><lb ed="R040" n="0382a17"/>故名一來。不過一來人間。以斷欲界六品修惑。言
<lb ed="X" n="0828a21"/><lb ed="R040" n="0382a18"/>欲界修惑者有四。卽貪瞋癡慢。此是俱生細惑。任
<lb ed="X" n="0828a22"/><lb ed="R040" n="0382b01"/>運起者。障於修道。以難斷故。分爲九品。所謂上上
<lb ed="X" n="0828a23"/><lb ed="R040" n="0382b02"/>乃至下下。此九品惑。二三果人斷之。斷至五品。名
<lb ed="X" n="0828a24"/><lb ed="R040" n="0382b03"/>二果向。斷六品盡。名第二果。故俱舍云。斷至五二
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0828b" n="0828b"/>
<lb ed="X" n="0828b01"/><lb ed="R040" n="0382b04"/>向。斷六一來果。一往等者。以九品修惑。能潤欲界
<lb ed="X" n="0828b02"/><lb ed="R040" n="0382b05"/>七生。謂上上三品。各潤兩生。中中三品。各一生。下
<lb ed="X" n="0828b03"/><lb ed="R040" n="0382b06"/>下三品。共一生。故云獨也二。共也二。獨也一。共也
<lb ed="X" n="0828b04"/><lb ed="R040" n="0382b07"/>一。獨也半。共也半。今斷六品。<anchor xml:id="nkr_note_add_0828b0401" n="0828b0401"/><anchor xml:id="beg0828b0401" n="0828b0401"/>已<anchor xml:id="end0828b0401"/>損六生。猶有下三
<lb ed="X" n="0828b05"/><lb ed="R040" n="0382b08"/>品殘惑未盡。還潤欲界一生。是故一往天上。還須
<lb ed="X" n="0828b06"/><lb ed="R040" n="0382b09"/>一來人間受生。斷餘惑也。此果卽以見道八品無
<lb ed="X" n="0828b07"/><lb ed="R040" n="0382b10"/>爲。及修道六品無爲。乃此果體。而實無往來者。以
<lb ed="X" n="0828b08"/><lb ed="R040" n="0382b11"/>有往來。是有漏。如修戒善。或生天人。天福報盡。又
<lb ed="X" n="0828b09"/><lb ed="R040" n="0382b12"/>轉人間。此是凡夫隨業牽引。上下往來。聲聞進修
<lb ed="X" n="0828b10"/><lb ed="R040" n="0382b13"/>無爲。前念稍著。後念卽覺。無爲法中。來無所從。往
<lb ed="X" n="0828b11"/><lb ed="R040" n="0382b14"/>無所至。旣達心空無我。尙不可說無往來。何得更
<lb ed="X" n="0828b12"/><lb ed="R040" n="0382b15"/>說有往來哉。</p><p xml:id="pX25p0828b1206" cb:place="inline">△次三果。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0828b13"/><lb ed="R040" n="0382b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0828b1301">須菩提。於意云何。阿那含能作是念。我得阿那含果
<lb ed="X" n="0828b14"/><lb ed="R040" n="0382b17"/>不。須菩提言。不也。世尊。何以故。阿那含名爲不來。而
<lb ed="X" n="0828b15"/><lb ed="R040" n="0382b18"/>實無不來。是故名阿那含。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0828b16"/><lb ed="R040" n="0383a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0828b1601">梵語阿那含。此云不來。亦云不還。斷欲界九品修
<lb ed="X" n="0828b17"/><lb ed="R040" n="0383a02"/>惑俱盡。從此寄位四禪。生淨居天。更不還來欲界。
<lb ed="X" n="0828b18"/><lb ed="R040" n="0383a03"/>故曰不還。不來也。謂前九品惑中。餘下三品斷至
<lb ed="X" n="0828b19"/><lb ed="R040" n="0383a04"/>八品。名三果向。斷九品盡。名第三果。故俱舍云。斷
<lb ed="X" n="0828b20"/><lb ed="R040" n="0383a05"/>惑七八品。名第三果向。九品全斷盡。卽得不還果。
<lb ed="X" n="0828b21"/><lb ed="R040" n="0383a06"/>不還者。欲界修惑但餘三品。三品煩惱。共潤一生。
<lb ed="X" n="0828b22"/><lb ed="R040" n="0383a07"/>今<anchor xml:id="nkr_note_add_0828b2201" n="0828b2201"/><anchor xml:id="beg0828b2201" n="0828b2201"/>已<anchor xml:id="end0828b2201"/>斷之。更無惑潤。杜絕葛籐。故不還來。此第三
<lb ed="X" n="0828b23"/><lb ed="R040" n="0383a08"/>果。卽以見道八品無爲。及修道九品無爲。爲此果
<lb ed="X" n="0828b24"/><lb ed="R040" n="0383a09"/>體。而實無不來者。情執俱超。智理幷遣。三界之見
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0828c" n="0828c"/>
<lb ed="X" n="0828c01"/><lb ed="R040" n="0383a10"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0828c0101" n="0828c0101"/><anchor xml:id="beg0828c0101" n="0828c0101"/>已<anchor xml:id="end0828c0101"/>盡。下地之思將空。雖云不來。以悟無我。故不妨
<lb ed="X" n="0828c02"/><lb ed="R040" n="0383a11"/>無來而無不來也。以上二三果。俱修道也。</p><p xml:id="pX25p0828c0217" cb:place="inline">△三無
<lb ed="X" n="0828c03"/><lb ed="R040" n="0383a12"/>學位。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0828c04"/><lb ed="R040" n="0383a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0828c0401">須菩提。於意云何。阿羅漢能作是念。我得阿羅漢道
<lb ed="X" n="0828c05"/><lb ed="R040" n="0383a14"/>不。須菩提言。不也。世尊。何以故。實無有法名阿羅漢。
<lb ed="X" n="0828c06"/><lb ed="R040" n="0383a15"/>世尊。若阿羅漢作是念。我得阿羅漢道。卽爲著我人
<lb ed="X" n="0828c07"/><lb ed="R040" n="0383a16"/>衆生壽者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0828c08"/><lb ed="R040" n="0383a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0828c0801">梵語阿羅漢。此云無賊。以三界見修煩惱盡故。亦
<lb ed="X" n="0828c09"/><lb ed="R040" n="0383a18"/>名不生。以不受後有故。又名應供。以應受人天供
<lb ed="X" n="0828c10"/><lb ed="R040" n="0383b01"/>養故。此位斷上二界各有三種修惑。謂貪癡慢。此
<lb ed="X" n="0828c11"/><lb ed="R040" n="0383b02"/>惑微細難除。故約八地分之。每地分成九品。合成
<lb ed="X" n="0828c12"/><lb ed="R040" n="0383b03"/>七十二品。每品各有一無間。一解脫。斷至七十一
<lb ed="X" n="0828c13"/><lb ed="R040" n="0383b04"/>品。名阿羅漢向。斷七十二品惑盡。成阿羅漢果。此
<lb ed="X" n="0828c14"/><lb ed="R040" n="0383b05"/>果若以見修合論。兼欲界一地。總以八十九品無
<lb ed="X" n="0828c15"/><lb ed="R040" n="0383b06"/>爲。爲此果體。</p><p xml:id="pX25p0828c1506" cb:place="inline">實無有法者。言阿羅漢。不過無煩惱
<lb ed="X" n="0828c16"/><lb ed="R040" n="0383b07"/>不受生。應受供。以是義故。名阿羅漢。除此之外。更
<lb ed="X" n="0828c17"/><lb ed="R040" n="0383b08"/>無一法名阿羅漢也。</p><p xml:id="pX25p0828c1709" cb:place="inline">世尊下。反釋云。若一作念。我
<lb ed="X" n="0828c18"/><lb ed="R040" n="0383b09"/>得此道。則四相宛然。何異凡夫。由此驗知。必無是
<lb ed="X" n="0828c19"/><lb ed="R040" n="0383b10"/>念也。前三果人。研眞斷惑。居有學位。故立果義。以
<lb ed="X" n="0828c20"/><lb ed="R040" n="0383b11"/>酬其因。此阿羅漢。乃無學人也。具戒定慧道共定
<lb ed="X" n="0828c21"/><lb ed="R040" n="0383b12"/>共。分段生死之果<anchor xml:id="nkr_note_add_0828c2101" n="0828c2101"/><anchor xml:id="beg0828c2101" n="0828c2101"/>已<anchor xml:id="end0828c2101"/>盡。見思苦集之因<anchor xml:id="nkr_note_add_0828c2102" n="0828c2102"/><anchor xml:id="beg0828c2102" n="0828c2102"/>已<anchor xml:id="end0828c2102"/>亡。三十
<lb ed="X" n="0828c22"/><lb ed="R040" n="0383b13"/>七品<anchor xml:id="nkr_note_add_0828c2201" n="0828c2201"/><anchor xml:id="beg0828c2201" n="0828c2201"/>已<anchor xml:id="end0828c2201"/>眞修。有餘無餘而證得。正謂我生<anchor xml:id="nkr_note_add_0828c2202" n="0828c2202"/><anchor xml:id="beg0828c2202" n="0828c2202"/>已<anchor xml:id="end0828c2202"/>盡。梵
<lb ed="X" n="0828c23"/><lb ed="R040" n="0383b14"/>行<anchor xml:id="nkr_note_add_0828c2301" n="0828c2301"/><anchor xml:id="beg0828c2301" n="0828c2301"/>已<anchor xml:id="end0828c2301"/>立。所作<anchor xml:id="nkr_note_add_0828c2302" n="0828c2302"/><anchor xml:id="beg0828c2302" n="0828c2302"/>已<anchor xml:id="end0828c2302"/>辦。不受後有。<anchor xml:id="nkr_note_add_0828c2303" n="0828c2303"/><anchor xml:id="beg0828c2303" n="0828c2303"/>已<anchor xml:id="end0828c2303"/>獲盡智無生智矣。
<lb ed="X" n="0828c24"/><lb ed="R040" n="0383b15"/>至此惑盡眞窮。無法可學。故名無學。卽永嘉道。絕
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0829a" n="0829a"/>
<lb ed="X" n="0829a01"/><lb ed="R040" n="0383b16"/>學無爲閑道人也。此明無學道竟。又文中不言果
<lb ed="X" n="0829a02"/><lb ed="R040" n="0383b17"/>而曰道者。以顯證極此理。而與覺道相近。故不言
<lb ed="X" n="0829a03"/><lb ed="R040" n="0383b18"/>羅漢果。而曰羅漢道也。</p><p xml:id="pX25p0829a0310" cb:place="inline">△二確證。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0829a04"/><lb ed="R040" n="0384a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0829a0401">世尊。佛說我得無諍三昧人中最爲第一。是第一離
<lb ed="X" n="0829a05"/><lb ed="R040" n="0384a02"/>欲阿羅漢。世尊。我不作是念。我是離欲阿羅漢。世尊。
<lb ed="X" n="0829a06"/><lb ed="R040" n="0384a03"/>我若作是念。我得阿羅漢道。世尊卽不說須菩提是
<lb ed="X" n="0829a07"/><lb ed="R040" n="0384a04"/>樂阿蘭那行者。以須菩提實無所行。而名須菩提是
<lb ed="X" n="0829a08"/><lb ed="R040" n="0384a05"/>樂阿蘭那行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0829a09"/><lb ed="R040" n="0384a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0829a0901">此正當機以<anchor xml:id="nkr_note_add_0829a0901" n="0829a0901"/><anchor xml:id="beg0829a0901" n="0829a0901"/>己<anchor xml:id="end0829a0901"/>方人。故將自<anchor xml:id="nkr_note_add_0829a0902" n="0829a0902"/><anchor xml:id="beg0829a0902" n="0829a0902"/>己<anchor xml:id="end0829a0902"/>生平一一自供自
<lb ed="X" n="0829a10"/><lb ed="R040" n="0384a07"/>招。顯出無住之義。以爲四果確證。然雖如是。要知
<lb ed="X" n="0829a11"/><lb ed="R040" n="0384a08"/>空生硬作主張。良有所以。首則暗合如來無住之
<lb ed="X" n="0829a12"/><lb ed="R040" n="0384a09"/>旨。以助佛轉輪。次則明顯<anchor xml:id="nkr_note_add_0829a1201" n="0829a1201"/><anchor xml:id="beg0829a1201" n="0829a1201"/>己<anchor xml:id="end0829a1201"/>說不謬。因前<anchor xml:id="nkr_note_add_0829a1202" n="0829a1202"/><anchor xml:id="beg0829a1202" n="0829a1202"/>己<anchor xml:id="end0829a1202"/>說一
<lb ed="X" n="0829a13"/><lb ed="R040" n="0384a10"/>切皆以無爲有別。而上具答不也。實無往來。實無
<lb ed="X" n="0829a14"/><lb ed="R040" n="0384a11"/>不來。實無有法。乃至自證則曰。我不作是念。實無
<lb ed="X" n="0829a15"/><lb ed="R040" n="0384a12"/>所行者。此皆正顯因無爲法。而有差別也。以此諦
<lb ed="X" n="0829a16"/><lb ed="R040" n="0384a13"/>觀。則公私俱備。而當機之用心。噫。可謂精且細矣。
<lb ed="X" n="0829a17"/><lb ed="R040" n="0384a14"/>世尊下。正是引<anchor xml:id="nkr_note_add_0829a1701" n="0829a1701"/><anchor xml:id="beg0829a1701" n="0829a1701"/>己<anchor xml:id="end0829a1701"/>作證。卽以佛所印許而證前四
<lb ed="X" n="0829a18"/><lb ed="R040" n="0384a15"/>果無住之義。兼顯無爲差別之旨也。</p><p xml:id="pX25p0829a1815" cb:place="inline">無諍者。華嚴
<lb ed="X" n="0829a19"/><lb ed="R040" n="0384a16"/>經云。有諍說生死。無諍說涅槃。卽古云。諍是勝負
<lb ed="X" n="0829a20"/><lb ed="R040" n="0384a17"/>心。與道相違背。今云無諍。是無我無人。無彼無此。
<lb ed="X" n="0829a21"/><lb ed="R040" n="0384a18"/>無高無下。無聖無凡。一相平等。無住眞空。但有住
<lb ed="X" n="0829a22"/><lb ed="R040" n="0384b01"/>著。卽有對待。但有對待。卽有諍端。長繫生死。何由
<lb ed="X" n="0829a23"/><lb ed="R040" n="0384b02"/>解脫。涅槃經云。須菩提住虗空地。若有衆生嫌我
<lb ed="X" n="0829a24"/><lb ed="R040" n="0384b03"/>立者。我當終日端坐不起。嫌我坐者。我當終日立
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0829b" n="0829b"/>
<lb ed="X" n="0829b01"/><lb ed="R040" n="0384b04"/>不移處。是以一切法中不起一煩惱。不惱一衆生。
<lb ed="X" n="0829b02"/><lb ed="R040" n="0384b05"/>故得無諍也。</p><p xml:id="pX25p0829b0206" cb:place="inline">三昧者。此云正定。亦名正受。又名正
<lb ed="X" n="0829b03"/><lb ed="R040" n="0384b06"/>見。第一者。卽諸大弟子中。出乎其類。拔乎其萃。而
<lb ed="X" n="0829b04"/><lb ed="R040" n="0384b07"/>稱無諍第一。由解空故也。</p><p xml:id="pX25p0829b0411" cb:place="inline">我不作是念者。言佛雖
<lb ed="X" n="0829b05"/><lb ed="R040" n="0384b08"/>嘉讚。而我不萌一念有得之心。謂是無諍第一人
<lb ed="X" n="0829b06"/><lb ed="R040" n="0384b09"/>也。梵語阿蘭那。此云無諠。亦云寂靜。皆無諍之義
<lb ed="X" n="0829b07"/><lb ed="R040" n="0384b10"/>也。</p><p xml:id="pX25p0829b0702" cb:place="inline">行者。卽無諠寂靜。無諍之行也。實無所行者。此
<lb ed="X" n="0829b08"/><lb ed="R040" n="0384b11"/>行之一字。正乃取著分別心也。今言實無所行者。
<lb ed="X" n="0829b09"/><lb ed="R040" n="0384b12"/>卽於一切法中。離其取著分別。而正顯此不住無
<lb ed="X" n="0829b10"/><lb ed="R040" n="0384b13"/>爲之義也。</p><p xml:id="pX25p0829b1005" cb:place="inline">△二佛所得法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0829b11"/><lb ed="R040" n="0384b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0829b1101">佛吿須菩提。於意云何。如來昔在然燈佛所。於法有
<lb ed="X" n="0829b12"/><lb ed="R040" n="0384b15"/>所得不。不也。世尊。如來在然燈佛所。於法實無所得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0829b13"/><lb ed="R040" n="0384b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0829b1301">此乃世尊引<anchor xml:id="nkr_note_add_0829b1301" n="0829b1301"/><anchor xml:id="beg0829b1301" n="0829b1301"/>己<anchor xml:id="end0829b1301"/>作證也。因當機泛引確證。一一不
<lb ed="X" n="0829b14"/><lb ed="R040" n="0384b17"/>謬。說著老漢心事。不覺技癢起來。道。不唯汝等於
<lb ed="X" n="0829b15"/><lb ed="R040" n="0384b18"/>我跟前。無法可得四果。卽我昔日於然燈佛所。亦
<lb ed="X" n="0829b16"/><lb ed="R040" n="0385a01"/>無法得佛果菩提。故反問之曰。如來於然燈處。有
<lb ed="X" n="0829b17"/><lb ed="R040" n="0385a02"/>所得不。當機至此。心領神會。<anchor xml:id="nkr_note_add_0829b1701" n="0829b1701"/><anchor xml:id="beg0829b1701" n="0829b1701"/>已<anchor xml:id="end0829b1701"/>知佛果性空。解得
<lb ed="X" n="0829b18"/><lb ed="R040" n="0385a03"/>菩提非相。得而無得。無得而得。遂而答曰。實無所
<lb ed="X" n="0829b19"/><lb ed="R040" n="0385a04"/>得。以實際理中。一塵不立。尙無能得之心。何有所
<lb ed="X" n="0829b20"/><lb ed="R040" n="0385a05"/>得之法。故云實無得也。</p><p xml:id="pX25p0829b2010" cb:place="inline">然燈佛者。乃我如來二僧
<lb ed="X" n="0829b21"/><lb ed="R040" n="0385a06"/>祗劫授記之師也。卽法華云。燈明八子。妙光開化。
<lb ed="X" n="0829b22"/><lb ed="R040" n="0385a07"/>所謂最後天中天。號曰然燈佛者是也。本行集經
<lb ed="X" n="0829b23"/><lb ed="R040" n="0385a08"/>云。昔有大城。名蓮華國。有王名降怨。有一婆羅門。
<lb ed="X" n="0829b24"/><lb ed="R040" n="0385a09"/>名曰日主。爲王所重。分與半國。稱爲埏主。夫人月
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0829c" n="0829c"/>
<lb ed="X" n="0829c01"/><lb ed="R040" n="0385a10"/>上。所生一子。名釋提洹竭。出家成道。號曰然燈。亦
<lb ed="X" n="0829c02"/><lb ed="R040" n="0385a11"/>名錠光。以初生時。一切身邊如燈光故。復有名靈
<lb ed="X" n="0829c03"/><lb ed="R040" n="0385a12"/>童者。瑞應經云。儒童出家於雪山南。珍寶梵志會
<lb ed="X" n="0829c04"/><lb ed="R040" n="0385a13"/>下。爲五百弟子之首。法名善慧。仙法學盡。辭師還
<lb ed="X" n="0829c05"/><lb ed="R040" n="0385a14"/>家。師曰。汝當以淸淨傘葢･革屣･金杖･金錢五百。報
<lb ed="X" n="0829c06"/><lb ed="R040" n="0385a15"/>恩而還。慧乞放歸。適遇無遮大會。得金錢五百。躬
<lb ed="X" n="0829c07"/><lb ed="R040" n="0385a16"/>奉師處。過蓮華國。聞有然燈佛。欲往親近。時有婢
<lb ed="X" n="0829c08"/><lb ed="R040" n="0385a17"/>女賣優鉢羅華。卽將金錢三百。買華五枝。女聞供
<lb ed="X" n="0829c09"/><lb ed="R040" n="0385a18"/>佛。倩寄二枝。誓作因緣。時佛入城。善慧將華獻佛。
<lb ed="X" n="0829c10"/><lb ed="R040" n="0385b01"/>散佛頂上。以願力故。結成傘葢隨佛行住。佛以神
<lb ed="X" n="0829c11"/><lb ed="R040" n="0385b02"/>力。地現有泥。善慧布髮掩之。作念。願佛踏我身過。
<lb ed="X" n="0829c12"/><lb ed="R040" n="0385b03"/>授我成佛之記。不蒙記莂。我終不起。然燈卽至履
<lb ed="X" n="0829c13"/><lb ed="R040" n="0385b04"/>身而過。止衆莫踏。乃授記云。此摩那婆。於未來世。
<lb ed="X" n="0829c14"/><lb ed="R040" n="0385b05"/>當得作佛。號釋迦牟尼。十號具足。如我無異。佛授
<lb ed="X" n="0829c15"/><lb ed="R040" n="0385b06"/>記<anchor xml:id="nkr_note_add_0829c1501" n="0829c1501"/><anchor xml:id="beg0829c1501" n="0829c1501"/>已<anchor xml:id="end0829c1501"/>。卽登八地。</p><p xml:id="pX25p0829c1507" cb:place="inline">且道世尊將這陳爛葛藤。拈出何
<lb ed="X" n="0829c16"/><lb ed="R040" n="0385b07"/>爲。一則證盟當機。令衆生信。次則顯示無得。正明
<lb ed="X" n="0829c17"/><lb ed="R040" n="0385b08"/>無住之旨。可謂一點水墨。兩處成龍矣。問。前在果
<lb ed="X" n="0829c18"/><lb ed="R040" n="0385b09"/>法離相章中。則曰須菩提。於意云何。如來得阿耨
<lb ed="X" n="0829c19"/><lb ed="R040" n="0385b10"/>菩提耶。如來有所說法耶。<anchor xml:id="nkr_note_add_0829c1901" n="0829c1901"/><anchor xml:id="beg0829c1901" n="0829c1901"/>已<anchor xml:id="end0829c1901"/>問過矣。此奚重問。答。
<lb ed="X" n="0829c20"/><lb ed="R040" n="0385b11"/>前問是釋法尙應捨。何況非法。以明度生離相之
<lb ed="X" n="0829c21"/><lb ed="R040" n="0385b12"/>旨。乃就佛果上所得有無爲問。此問是釋所謂佛
<lb ed="X" n="0829c22"/><lb ed="R040" n="0385b13"/>法者。卽非佛法。以明住心無住之義。乃以佛因中
<lb ed="X" n="0829c23"/><lb ed="R040" n="0385b14"/>於法得與不得爲問。則前問是佛果上自證菩提。
<lb ed="X" n="0829c24"/><lb ed="R040" n="0385b15"/>此問乃如來因中求得佛果菩提。義自各別。故不
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0830a" n="0830a"/>
<lb ed="X" n="0830a01"/><lb ed="R040" n="0385b16"/>重也。</p><p xml:id="pX25p0830a0103" cb:place="inline">△三菩薩莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0830a02"/><lb ed="R040" n="0385b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0830a0201">須菩提。於意云何。菩薩莊嚴佛土不。不也。世尊。何以
<lb ed="X" n="0830a03"/><lb ed="R040" n="0385b18"/>故。莊嚴佛土者。卽非莊嚴。是名莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0830a04"/><lb ed="R040" n="0386a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0830a0401">此以菩薩結證無爲差別也。須菩提下。謂汝旣知
<lb ed="X" n="0830a05"/><lb ed="R040" n="0386a02"/>無爲法中。佛於然燈實無所得。可知佛爲菩薩時。
<lb ed="X" n="0830a06"/><lb ed="R040" n="0386a03"/>三大僧祗。修行六度。莊嚴佛土之事不。不也世尊
<lb ed="X" n="0830a07"/><lb ed="R040" n="0386a04"/>下。謂據無爲法中。實無有莊嚴佛土之事。何以故
<lb ed="X" n="0830a08"/><lb ed="R040" n="0386a05"/>下。釋成不也之所以。言莊嚴者。自淨其心也。佛土
<lb ed="X" n="0830a09"/><lb ed="R040" n="0386a06"/>者。惟心淨土也。空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0830a0901" n="0830a0901"/><anchor xml:id="beg0830a0901" n="0830a0901"/>已<anchor xml:id="end0830a0901"/>解淸淨爲心。但能心淨則
<lb ed="X" n="0830a10"/><lb ed="R040" n="0386a07"/>佛土淨。故答不也。莊嚴佛土者。乃約俗諦說實報
<lb ed="X" n="0830a11"/><lb ed="R040" n="0386a08"/>土也。以菩薩六度萬行。福慧莊嚴。所不無者。故說
<lb ed="X" n="0830a12"/><lb ed="R040" n="0386a09"/>有莊嚴耳。</p><p xml:id="pX25p0830a1205" cb:place="inline">卽非莊嚴者。此就眞諦明法性土也。乃
<lb ed="X" n="0830a13"/><lb ed="R040" n="0386a10"/>淸淨性地。寂光眞境。卽吾人之自心。其爲體也。離
<lb ed="X" n="0830a14"/><lb ed="R040" n="0386a11"/>四句。絕百非。不可以智知。不可以言說。正謂心行
<lb ed="X" n="0830a15"/><lb ed="R040" n="0386a12"/>路絕。語言道斷。尙不可以無相論量。豈可說有相
<lb ed="X" n="0830a16"/><lb ed="R040" n="0386a13"/>莊嚴。若然。則是向虗空著楔。爲混沌畫眉矣。是知
<lb ed="X" n="0830a17"/><lb ed="R040" n="0386a14"/>心原非相。土豈可嚴。故曰卽非莊嚴也。</p><p xml:id="pX25p0830a1716" cb:place="inline">是名莊嚴
<lb ed="X" n="0830a18"/><lb ed="R040" n="0386a15"/>者。乃雙融二諦。以第一義中。眞空不礙乎妙有。妙
<lb ed="X" n="0830a19"/><lb ed="R040" n="0386a16"/>有無礙於眞空。雖在實際理地。本無莊嚴之可得。
<lb ed="X" n="0830a20"/><lb ed="R040" n="0386a17"/>若今時門頭。不妨熾然莊嚴。雖無莊嚴之實。然亦
<lb ed="X" n="0830a21"/><lb ed="R040" n="0386a18"/>不廢莊嚴之名。故曰是名莊嚴也。</p><p xml:id="pX25p0830a2114" cb:place="inline">須知卽非莊嚴
<lb ed="X" n="0830a22"/><lb ed="R040" n="0386b01"/>乃不取法。是無法相也。是名莊嚴。乃不取非法。是
<lb ed="X" n="0830a23"/><lb ed="R040" n="0386b02"/>亦無非法相也。</p><p xml:id="pX25p0830a2307" cb:place="inline">△二正明無住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0830a24"/><lb ed="R040" n="0386b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0830a2401">是故須菩提。諸菩薩摩訶薩。應如是生淸淨心。不應
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0830b" n="0830b"/>
<lb ed="X" n="0830b01"/><lb ed="R040" n="0386b04"/>住色生心。不應住聲香味觸法生心。應無所住。而生
<lb ed="X" n="0830b02"/><lb ed="R040" n="0386b05"/>其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0830b03"/><lb ed="R040" n="0386b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0830b0301">是故二字。乃結定之辭。良由前來略示廣釋。始自
<lb ed="X" n="0830b04"/><lb ed="R040" n="0386b07"/>小乘聖果。而至佛所得法。菩薩莊嚴種種分析。莫
<lb ed="X" n="0830b05"/><lb ed="R040" n="0386b08"/>不皆明無住之義。至此結云。是故須菩提。最初問
<lb ed="X" n="0830b06"/><lb ed="R040" n="0386b09"/>我應云何住。我則答言應如是住。然復略示則曰。
<lb ed="X" n="0830b07"/><lb ed="R040" n="0386b10"/>菩薩於法應無所住。乃至菩薩但應如所敎住。今
<lb ed="X" n="0830b08"/><lb ed="R040" n="0386b11"/>此直提初問初答之語。而正結也。故言諸菩薩應
<lb ed="X" n="0830b09"/><lb ed="R040" n="0386b12"/>當如是生淸淨心。如是者。乃逆指上來略示廣釋
<lb ed="X" n="0830b10"/><lb ed="R040" n="0386b13"/>種種無住之文是也。生淸淨者。所謂淸而不濁。淨
<lb ed="X" n="0830b11"/><lb ed="R040" n="0386b14"/>而無染。若菩薩心中稍有一念住著。卽爲濁染。不
<lb ed="X" n="0830b12"/><lb ed="R040" n="0386b15"/>名淸淨。</p><p xml:id="pX25p0830b1204" cb:place="inline">然則淸淨如何生心。但二六時中。不沾一
<lb ed="X" n="0830b13"/><lb ed="R040" n="0386b16"/>塵。不染一法。淨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0830001" n="0830001"/>夥夥。赤灑灑。卽是不住色等而生
<lb ed="X" n="0830b14"/><lb ed="R040" n="0386b17"/>心也。以此般若妙心。猶淨明鏡。若住一塵。卽被一
<lb ed="X" n="0830b15"/><lb ed="R040" n="0386b18"/>塵染汚光明。一塵不住。則物物斯鑒。正所謂但有
<lb ed="X" n="0830b16"/><lb ed="R040" n="0387a01"/>一些些。便有一些些。直饒寸絲不掛。萬里無雲。卽
<lb ed="X" n="0830b17"/><lb ed="R040" n="0387a02"/>虗空也。須喫棒者此也。</p><p xml:id="pX25p0830b1710" cb:place="inline">應無所住者。眞空也。而生
<lb ed="X" n="0830b18"/><lb ed="R040" n="0387a03"/>其心者。妙有也。而應之一字。反上不應也。謂行檀
<lb ed="X" n="0830b19"/><lb ed="R040" n="0387a04"/>者。與此六塵應當一無所住。毫無所著。而生其者。
<lb ed="X" n="0830b20"/><lb ed="R040" n="0387a05"/>方謂淸淨無住之心。以是行檀。正起信云。以知法
<lb ed="X" n="0830b21"/><lb ed="R040" n="0387a06"/>性體無慳貪故。隨順修行檀波羅蜜。若以無住生
<lb ed="X" n="0830b22"/><lb ed="R040" n="0387a07"/>心合而言之。乃眞俗混融。爲中道第一義諦。是敎
<lb ed="X" n="0830b23"/><lb ed="R040" n="0387a08"/>住心菩薩。心無所住。住亦非住。生卽無生。無生而
<lb ed="X" n="0830b24"/><lb ed="R040" n="0387a09"/>生。但涉一念。則心有所著。塵有所入。不名無住。便
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0830c" n="0830c"/>
<lb ed="X" n="0830c01"/><lb ed="R040" n="0387a10"/>成有住。不名淨心。便成染心。直饒有箇不住境的
<lb ed="X" n="0830c02"/><lb ed="R040" n="0387a11"/>念頭。則早<anchor xml:id="nkr_note_add_0830c0201" n="0830c0201"/><anchor xml:id="beg0830c0201" n="0830c0201"/>已<anchor xml:id="end0830c0201"/>住却了也。欲不住境。須不住心。苟能
<lb ed="X" n="0830c03"/><lb ed="R040" n="0387a12"/>心無所住。方知境亦無處。正是路到水窮山盡處。
<lb ed="X" n="0830c04"/><lb ed="R040" n="0387a13"/>行興自消。火至<g ref="#CB01926">灰</g>飛烟滅時。餘燼自冷。果然如是。
<lb ed="X" n="0830c05"/><lb ed="R040" n="0387a14"/>雖終日生而無生。終日住而無住。不生之生。不妨
<lb ed="X" n="0830c06"/><lb ed="R040" n="0387a15"/>任運而生。無住之住。何礙隨緣而住。以是而推。則
<lb ed="X" n="0830c07"/><lb ed="R040" n="0387a16"/>穿衣喫飯。無非本地風光。送客迎賓。盡露當人面
<lb ed="X" n="0830c08"/><lb ed="R040" n="0387a17"/>目。所謂塵塵是寶。處處逢渠。則何法不屬無住眞
<lb ed="X" n="0830c09"/><lb ed="R040" n="0387a18"/>心。是物皆彰般若妙體。是以當機前來於乞食時。
<lb ed="X" n="0830c10"/><lb ed="R040" n="0387b01"/>偶向如來行住坐臥。動靜往還。袈裟角下。鉢盂身
<lb ed="X" n="0830c11"/><lb ed="R040" n="0387b02"/>邊。觸著些子。以故嘆佛爲希有者。正是於此無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0830002" n="0830002"/>往
<lb ed="X" n="0830c12"/><lb ed="R040" n="0387b03"/>理中。稍見一班耳。若夫黃梅得旨。曹溪悟入。較之
<lb ed="X" n="0830c13"/><lb ed="R040" n="0387b04"/>當機又其次也。</p><p xml:id="pX25p0830c1307" cb:place="inline">△三喩明無住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0830c14"/><lb ed="R040" n="0387b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0830c1401">須菩提。譬如有人身如<name role="" type="person">須彌山</name>王。於意云何。是身爲
<lb ed="X" n="0830c15"/><lb ed="R040" n="0387b06"/>大不。須菩提言。甚大。世尊。何以故。佛說非身。是名大
<lb ed="X" n="0830c16"/><lb ed="R040" n="0387b07"/>身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0830c17"/><lb ed="R040" n="0387b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0830c1701">此以喩結法也。良以上文所說淸淨心者。諸佛之
<lb ed="X" n="0830c18"/><lb ed="R040" n="0387b09"/>所證也。菩薩之所修也。衆生之所迷也。乃凡聖之
<lb ed="X" n="0830c19"/><lb ed="R040" n="0387b10"/>分疆。生佛之總路也。故迷之則六道輪迴。悟之則
<lb ed="X" n="0830c20"/><lb ed="R040" n="0387b11"/>三德秘藏。卽今世尊祇園會上。亦無別法可說。不
<lb ed="X" n="0830c21"/><lb ed="R040" n="0387b12"/>過就人本有而指示也。所以前來著衣持鉢。去來
<lb ed="X" n="0830c22"/><lb ed="R040" n="0387b13"/>行坐。無非發明本地風光。當機於此。雖然得箇消
<lb ed="X" n="0830c23"/><lb ed="R040" n="0387b14"/>息。其如當時大衆眼鈍頭迷。只知著衣時。隨衆著
<lb ed="X" n="0830c24"/><lb ed="R040" n="0387b15"/>衣。持鉢時。隨衆持鉢。終日忙忙碌碌。同人起倒。逐
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0831a" n="0831a"/>
<lb ed="X" n="0831a01"/><lb ed="R040" n="0387b16"/>隊成羣。往來舍衛。出入祇園。要且不知本命元辰
<lb ed="X" n="0831a02"/><lb ed="R040" n="0387b17"/>在甚麼處。是以尊者自慶<anchor xml:id="nkr_note_add_0831a0201" n="0831a0201"/><anchor xml:id="beg0831a0201" n="0831a0201"/>己<anchor xml:id="end0831a0201"/>知。悲他未悟。三業虔
<lb ed="X" n="0831a03"/><lb ed="R040" n="0387b18"/>誠。五輪著地。合掌一心。頓興三問。所謂善男子･善
<lb ed="X" n="0831a04"/><lb ed="R040" n="0388a01"/>女人。如何發阿耨多羅三藐三菩提心。如何應住。
<lb ed="X" n="0831a05"/><lb ed="R040" n="0388a02"/>如何降伏。而我世尊。則喜其問之。當請之誠。故卽
<lb ed="X" n="0831a06"/><lb ed="R040" n="0388a03"/>讚而許之曰。善哉善哉。須菩提。如汝所說。乃至汝
<lb ed="X" n="0831a07"/><lb ed="R040" n="0388a04"/>今諦聽。當爲汝說。善男子善女人。發阿耨多羅三
<lb ed="X" n="0831a08"/><lb ed="R040" n="0388a05"/>藐三菩提心的道理。幷如是住。如是降伏的道理。
<lb ed="X" n="0831a09"/><lb ed="R040" n="0388a06"/>而當機至此。就上一扒曰。唯然世尊。願樂欲聞。</p><p xml:id="pX25p0831a0919" cb:place="inline">以
<lb ed="X" n="0831a10"/><lb ed="R040" n="0388a07"/>故如來將錯就錯。一一反其所問而答之也。是以
<lb ed="X" n="0831a11"/><lb ed="R040" n="0388a08"/>初酬住降之請。次答菩提之問。乃於初中。而開廣
<lb ed="X" n="0831a12"/><lb ed="R040" n="0388a09"/>略二門。初則略示。次復廣詳。委細發明。降心離相。
<lb ed="X" n="0831a13"/><lb ed="R040" n="0388a10"/>住心無住之旨。上來<anchor xml:id="nkr_note_add_0831a1301" n="0831a1301"/><anchor xml:id="beg0831a1301" n="0831a1301"/>已<anchor xml:id="end0831a1301"/>竟。然此無住淸淨眞心。人
<lb ed="X" n="0831a14"/><lb ed="R040" n="0388a11"/>雖日用迷不自知。是以世尊巧設一問。以喩合法。
<lb ed="X" n="0831a15"/><lb ed="R040" n="0388a12"/>借事顯理。令衆生易知而易解也。卽作二釋。一就
<lb ed="X" n="0831a16"/><lb ed="R040" n="0388a13"/>喩詳事。二合法顯理。</p><p xml:id="pX25p0831a1609" cb:place="inline">經初須菩提。譬如有人。身如
<lb ed="X" n="0831a17"/><lb ed="R040" n="0388a14"/><name role="" type="person">須彌山</name>王。是身爲大不。此非喩爲喩也。卽是說設
<lb ed="X" n="0831a18"/><lb ed="R040" n="0388a15"/>若有人。其正報身量。猶如<name role="" type="person">須彌山</name>王。梵語須彌盧。
<lb ed="X" n="0831a19"/><lb ed="R040" n="0388a16"/>此云<name role="" type="person">妙高山</name>。乃四寶所成。以故爲妙。獨出羣峰。是
<lb ed="X" n="0831a20"/><lb ed="R040" n="0388a17"/>以稱高。下踞金剛際。居四海中央。出水八萬四千
<lb ed="X" n="0831a21"/><lb ed="R040" n="0388a18"/>由旬。入水八萬四千由旬。環列七金。總統六萬諸
<lb ed="X" n="0831a22"/><lb ed="R040" n="0388b01"/>山。而爲眷屬。縱雖海浪千尋。此山巍然不動。故名
<lb ed="X" n="0831a23"/><lb ed="R040" n="0388b02"/>山王。於意云何。徵起而問於汝須菩提。意下若何。
<lb ed="X" n="0831a24"/><lb ed="R040" n="0388b03"/>是人之身。可還爲大不。尊者答曰。若是身量如須
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0831b" n="0831b"/>
<lb ed="X" n="0831b01"/><lb ed="R040" n="0388b04"/>彌山。可謂甚大。世尊。蓋此一答。乃尊者就事論事。
<lb ed="X" n="0831b02"/><lb ed="R040" n="0388b05"/>因如來問大。所以答大也。而當機亦知佛意。原不
<lb ed="X" n="0831b03"/><lb ed="R040" n="0388b06"/>在此。故向下就路還家。打一轉語云。雖身等須彌。
<lb ed="X" n="0831b04"/><lb ed="R040" n="0388b07"/>猶未爲大。何以故。佛說非身。是名大身。此非身名
<lb ed="X" n="0831b05"/><lb ed="R040" n="0388b08"/>大者。指法身也。而此法身。包萬象。括森羅。非大非
<lb ed="X" n="0831b06"/><lb ed="R040" n="0388b09"/>小。非形非色。故曰非身。卽是名之爲大身也。夫法
<lb ed="X" n="0831b07"/><lb ed="R040" n="0388b10"/>身之爲身者。其大無外。其小無內。非形相可取。非
<lb ed="X" n="0831b08"/><lb ed="R040" n="0388b11"/>色法可見。非心智之可測。非數量之可知。放之則
<lb ed="X" n="0831b09"/><lb ed="R040" n="0388b12"/>彌六合。卷之則退藏於密。故淨名云。佛身無爲。不
<lb ed="X" n="0831b10"/><lb ed="R040" n="0388b13"/>墮諸數。此正以非身。無漏無爲。是名淸淨大身也。
<lb ed="X" n="0831b11"/><lb ed="R040" n="0388b14"/>以上乃就喩詳事。</p><p xml:id="pX25p0831b1108" cb:place="inline">若欲合法顯理者。則須彌四寶
<lb ed="X" n="0831b12"/><lb ed="R040" n="0388b15"/>所成。居四海中。環七金而統六萬。雖千波萬浪而
<lb ed="X" n="0831b13"/><lb ed="R040" n="0388b16"/>不能動者。以喩此淸淨心。乃具常樂我<anchor xml:id="nkr_note_orig_0831001" n="0831001"/>靜四德。如
<lb ed="X" n="0831b14"/><lb ed="R040" n="0388b17"/>山之四寶成也。言居四海中者。以此心自無始來。
<lb ed="X" n="0831b15"/><lb ed="R040" n="0388b18"/>迷眞逐妄。常居四生。煩惱海中。環七金而統六萬
<lb ed="X" n="0831b16"/><lb ed="R040" n="0389a01"/>者。正明此心。混生死於七趣六道也。雖波浪而不
<lb ed="X" n="0831b17"/><lb ed="R040" n="0389a02"/>動者。正顯此心雖在生死煩惱海中。六道七趣之
<lb ed="X" n="0831b18"/><lb ed="R040" n="0389a03"/>內。從來不曾動著絲毫。所謂磨而不磷。涅而不緇。
<lb ed="X" n="0831b19"/><lb ed="R040" n="0389a04"/>生則未嘗生。滅亦未嘗滅。卽在生死而不垢。雖處
<lb ed="X" n="0831b20"/><lb ed="R040" n="0389a05"/>涅槃而不淨。此不淨者。正是本來無染不可說淨。
<lb ed="X" n="0831b21"/><lb ed="R040" n="0389a06"/>不淨之淨。乃眞淨也。此正無住淸淨眞心耳。然其
<lb ed="X" n="0831b22"/><lb ed="R040" n="0389a07"/>體也。包含萬法。總括十界。豎徹如如之大。橫窮法
<lb ed="X" n="0831b23"/><lb ed="R040" n="0389a08"/>界之邊。語小天下莫能破。語大天下莫能載。故言
<lb ed="X" n="0831b24"/><lb ed="R040" n="0389a09"/>甚大。雖然此甚大二字。猶有說焉。蓋世尊止問大
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0831c" n="0831c"/>
<lb ed="X" n="0831c01"/><lb ed="R040" n="0389a10"/>不。當機合答大。卽能事畢矣。何答甚大。須知此甚
<lb ed="X" n="0831c02"/><lb ed="R040" n="0389a11"/>之一字。乃尊者轉身之句也。意謂須彌雖大。尙屬
<lb ed="X" n="0831c03"/><lb ed="R040" n="0389a12"/>有爲。五位法中。色法所攝。三性之內。無記性收。有
<lb ed="X" n="0831c04"/><lb ed="R040" n="0389a13"/>方分之可析。歷劫火而成<g ref="#CB01926">灰</g>。且世尊先說。凡所有
<lb ed="X" n="0831c05"/><lb ed="R040" n="0389a14"/>相。皆是虗妄。是則十方世界。尙爾猶虗。何以一芥
<lb ed="X" n="0831c06"/><lb ed="R040" n="0389a15"/>須彌認之爲大。故知須彌之大。未大也。十方之寬。
<lb ed="X" n="0831c07"/><lb ed="R040" n="0389a16"/>未寬也。能包十方之寬。能吞須彌之大者。眞大也。
<lb ed="X" n="0831c08"/><lb ed="R040" n="0389a17"/>故云。佛說非身。是名大身。此二句合上。應無所住。
<lb ed="X" n="0831c09"/><lb ed="R040" n="0389a18"/>而生其心。苟知無住。卽識非身。但了淨心。自解大
<lb ed="X" n="0831c10"/><lb ed="R040" n="0389b01"/>身。此以非身大身。而喩住於無住也。意謂若住於
<lb ed="X" n="0831c11"/><lb ed="R040" n="0389b02"/>相。雖山王亦小。設無所住。雖毫末亦大。至此則法
<lb ed="X" n="0831c12"/><lb ed="R040" n="0389b03"/>喩顯然。理事俱備矣。</p><p xml:id="pX25p0831c1209" cb:place="inline">若約三德會釋者。則淸淨心。
<lb ed="X" n="0831c13"/><lb ed="R040" n="0389b04"/>法身德也。應無所住。般若德也。淨心行檀。解脫德
<lb ed="X" n="0831c14"/><lb ed="R040" n="0389b05"/>也。設用本經會釋。則淸淨心。爲實相般若。應無所
<lb ed="X" n="0831c15"/><lb ed="R040" n="0389b06"/>住。乃觀照般若。淨心行檀。卽文字般若。是則三而
<lb ed="X" n="0831c16"/><lb ed="R040" n="0389b07"/>非三。一而非一。不妨隨三道三。就一說一。至此則
<lb ed="X" n="0831c17"/><lb ed="R040" n="0389b08"/>無住之理。無餘蘊矣。向下不過勸持較量而<anchor xml:id="nkr_note_add_0831c1701" n="0831c1701"/><anchor xml:id="beg0831c1701" n="0831c1701"/>已<anchor xml:id="end0831c1701"/>。</p><p xml:id="pX25p0831c1719" cb:place="inline">△
<lb ed="X" n="0831c18"/><lb ed="R040" n="0389b09"/>四較量顯勝二。一校量。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0831c19"/><lb ed="R040" n="0389b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0831c1901">須菩提。如恒河中所有沙數。如是沙等恒河。於意云
<lb ed="X" n="0831c20"/><lb ed="R040" n="0389b11"/>何。是諸恒河沙寧爲多不。須菩提言。甚多。世尊。但諸
<lb ed="X" n="0831c21"/><lb ed="R040" n="0389b12"/>恒河尙多無數。何況其沙。須菩提。我今實言吿汝。若
<lb ed="X" n="0831c22"/><lb ed="R040" n="0389b13"/>有善男子･善女人。以七寶滿爾所恒河沙數三千大
<lb ed="X" n="0831c23"/><lb ed="R040" n="0389b14"/>千世界以用布施。得福多不。須菩提言。甚多。世尊。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0831c24"/><lb ed="R040" n="0389b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0831c2401">以上種種敷陳。至是則無住之理<anchor xml:id="nkr_note_add_0831c2401" n="0831c2401"/><anchor xml:id="beg0831c2401" n="0831c2401"/>已<anchor xml:id="end0831c2401"/>彰明矣。故如
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0832a" n="0832a"/>
<lb ed="X" n="0832a01"/><lb ed="R040" n="0389b16"/>來擧此校量。以顯持說之功也。但前惟大千寶施。
<lb ed="X" n="0832a02"/><lb ed="R040" n="0389b17"/>今復以恒河大千寶施者。秪是以相施之多。益顯
<lb ed="X" n="0832a03"/><lb ed="R040" n="0389b18"/>無住受持之功勝耳。非有優劣之分也。此言恒河
<lb ed="X" n="0832a04"/><lb ed="R040" n="0390a01"/>者。亦名殑伽。此翻爲天堂來。以出處之高也。又云
<lb ed="X" n="0832a05"/><lb ed="R040" n="0390a02"/>福河。以衆生入中。能生福故。蓋此贍洲向北。有九
<lb ed="X" n="0832a06"/><lb ed="R040" n="0390a03"/>黑山。次有大雪山。更有<name role="" type="person">香醉山</name>。於此香醉之南。雪
<lb ed="X" n="0832a07"/><lb ed="R040" n="0390a04"/>頂之北。有池名阿耨達。此翻無熱惱。縱廣五十由
<lb ed="X" n="0832a08"/><lb ed="R040" n="0390a05"/>旬。八功德水。充滿其中。池有四口。各一由旬。四口
<lb ed="X" n="0832a09"/><lb ed="R040" n="0390a06"/>出四河。各繞池一匝。四種寶色。不相雜亂。湍流入
<lb ed="X" n="0832a10"/><lb ed="R040" n="0390a07"/>海。各分二萬五千道。大河流灌四洲。東牛口。出殑
<lb ed="X" n="0832a11"/><lb ed="R040" n="0390a08"/>伽河。銀沙混流。入東南海。南象口。出<name role="" type="person">信度河</name>。金沙
<lb ed="X" n="0832a12"/><lb ed="R040" n="0390a09"/>混流。入西南海。西馬口。出縛蒭河。琉璃沙混流。入
<lb ed="X" n="0832a13"/><lb ed="R040" n="0390a10"/>西北海。北師子口。出徙多河。頗支沙混流。入東北
<lb ed="X" n="0832a14"/><lb ed="R040" n="0390a11"/>海。茲言殑伽。卽牛口出。迴流四十里。沙細如<g ref="#CB15097">麫</g>。佛
<lb ed="X" n="0832a15"/><lb ed="R040" n="0390a12"/>嘗居此。凡論數量。擧此爲譬。而恒河之沙。<anchor xml:id="nkr_note_add_0832a1501" n="0832a1501"/><anchor xml:id="beg0832a1501" n="0832a1501"/>已<anchor xml:id="end0832a1501"/>無限
<lb ed="X" n="0832a16"/><lb ed="R040" n="0390a13"/>量。況復沙等恒河。則甚多可知。前一大千世界寶
<lb ed="X" n="0832a17"/><lb ed="R040" n="0390a14"/>施。<anchor xml:id="nkr_note_add_0832a1701" n="0832a1701"/><anchor xml:id="beg0832a1701" n="0832a1701"/>已<anchor xml:id="end0832a1701"/>爲多矣。況此沙等大千世界之寶施乎。故甚
<lb ed="X" n="0832a18"/><lb ed="R040" n="0390a15"/>多也。此則較量<anchor xml:id="nkr_note_add_0832a1801" n="0832a1801"/><anchor xml:id="beg0832a1801" n="0832a1801"/>已<anchor xml:id="end0832a1801"/>定。</p><p xml:id="pX25p0832a1809" cb:place="inline">△二顯勝二。一略持人處勝
<lb ed="X" n="0832a19"/><lb ed="R040" n="0390a16"/>二。一人勝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0832a20"/><lb ed="R040" n="0390a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0832a2001">佛吿須菩提。若善男子･善女人。於此經中。乃至受持
<lb ed="X" n="0832a21"/><lb ed="R040" n="0390a18"/>四句偈等。爲他人說。而此福德。勝前福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0832a22"/><lb ed="R040" n="0390b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0832a2201">蓋文字般若。能詮實相觀照。無住眞心。凡受。則信
<lb ed="X" n="0832a23"/><lb ed="R040" n="0390b02"/>受此心。持則奉持此心。卽四句悟入此心。爲諸人
<lb ed="X" n="0832a24"/><lb ed="R040" n="0390b03"/>開示此心。能使自他俱明此心。故此福爲勝也。前
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0832b" n="0832b"/>
<lb ed="X" n="0832b01"/><lb ed="R040" n="0390b04"/>寶施之福屬有爲。故劣。此法施四句屬無爲。故勝。
<lb ed="X" n="0832b02"/><lb ed="R040" n="0390b05"/>正謂還丹一粒。點鐵成金。至理一言。轉凡成聖。恒
<lb ed="X" n="0832b03"/><lb ed="R040" n="0390b06"/>沙多寶。功屬有爲。不過報感人天。略受持經。心明
<lb ed="X" n="0832b04"/><lb ed="R040" n="0390b07"/>無住。自此見性。成佛有分。故此福德。勝前福德。</p><p xml:id="pX25p0832b0419" cb:place="inline">△
<lb ed="X" n="0832b05"/><lb ed="R040" n="0390b08"/>二處勝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0832b06"/><lb ed="R040" n="0390b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0832b0601">復次。須菩提。隨說是經乃至四句偈等。當知此處一
<lb ed="X" n="0832b07"/><lb ed="R040" n="0390b10"/>切世間天人阿修羅。皆應供養。如佛塔廟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0832b08"/><lb ed="R040" n="0390b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0832b0801">此隨說二字。約有四義。一隨說人。不揀僧俗凡聖。
<lb ed="X" n="0832b09"/><lb ed="R040" n="0390b12"/>二隨說義。不論事理精麤。三隨說經。不定章句前
<lb ed="X" n="0832b10"/><lb ed="R040" n="0390b13"/>後。四隨說處。不拘城市山林。當知此處。一切世間。
<lb ed="X" n="0832b11"/><lb ed="R040" n="0390b14"/>總該三界六趣。此中惟擧三者。以天人通三界。或
<lb ed="X" n="0832b12"/><lb ed="R040" n="0390b15"/>順或逆。修羅雜四生。有實有權。凡具性靈。應遵佛
<lb ed="X" n="0832b13"/><lb ed="R040" n="0390b16"/>敕。供養是處。以植勝因。然供養之法。略有十事。所
<lb ed="X" n="0832b14"/><lb ed="R040" n="0390b17"/>謂香･花･瓔珞･末香･塗香･燒香･幡葢･衣服･技樂･合掌
<lb ed="X" n="0832b15"/><lb ed="R040" n="0390b18"/>禮拜也。梵語塔婆。或名窣堵波。此翻方墳。亦名圓
<lb ed="X" n="0832b16"/><lb ed="R040" n="0391a01"/>塚。又名高顯處。梵語支提。此云靈廟。廟者。貌也。供
<lb ed="X" n="0832b17"/><lb ed="R040" n="0391a02"/>佛形儀相貌故。然塔有多種。今且言四。一生處塔。
<lb ed="X" n="0832b18"/><lb ed="R040" n="0391a03"/>二成道塔。三轉法輪塔。四般涅槃塔。今敎供養其
<lb ed="X" n="0832b19"/><lb ed="R040" n="0391a04"/>處者。以此處卽是道場。四句般若。自受爲人。自利
<lb ed="X" n="0832b20"/><lb ed="R040" n="0391a05"/>利他。說者聞者。明心見性。法身妙體。從此聞經處
<lb ed="X" n="0832b21"/><lb ed="R040" n="0391a06"/>生。卽生處塔也。佛果菩提。因聞經處成。卽得道塔
<lb ed="X" n="0832b22"/><lb ed="R040" n="0391a07"/>也。隨將四句。爲人解說。卽轉法輪塔。自利利人。理
<lb ed="X" n="0832b23"/><lb ed="R040" n="0391a08"/>事究竟。卽般涅槃塔。須知說全經處。卽有如來全
<lb ed="X" n="0832b24"/><lb ed="R040" n="0391a09"/>身。隨說誦持。卽有碎身舍利。是故說經之處。理宜
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0832c" n="0832c"/>
<lb ed="X" n="0832c01"/><lb ed="R040" n="0391a10"/>珍重。一切人天。應當供養。</p><p xml:id="pX25p0832c0111" cb:place="inline">△二廣持人處勝二。一
<lb ed="X" n="0832c02"/><lb ed="R040" n="0391a11"/>人勝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0832c03"/><lb ed="R040" n="0391a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0832c0301">何況有人盡能受持讀誦。須菩提。當知是人。成就最
<lb ed="X" n="0832c04"/><lb ed="R040" n="0391a13"/>上第一希有之法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0832c05"/><lb ed="R040" n="0391a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0832c0501">此因隨說四句處。尙爾當供。何況於一軸全經。盡
<lb ed="X" n="0832c06"/><lb ed="R040" n="0391a15"/>能受持讀誦解說之者。須菩提。當知是人。成就二
<lb ed="X" n="0832c07"/><lb ed="R040" n="0391a16"/>字貫下。以明三身具備之義。何謂。以其成就法身
<lb ed="X" n="0832c08"/><lb ed="R040" n="0391a17"/>最上之法。無漏無爲。離名絕相。再無一法加之於
<lb ed="X" n="0832c09"/><lb ed="R040" n="0391a18"/>前。更無一法越之於上。故名最上。乃法身也。成就
<lb ed="X" n="0832c10"/><lb ed="R040" n="0391b01"/>報身第一之法。以萬德而爲莊嚴。將百福而成相
<lb ed="X" n="0832c11"/><lb ed="R040" n="0391b02"/>好。衆聖中尊。更無過者。故名第一。此報身也。成就
<lb ed="X" n="0832c12"/><lb ed="R040" n="0391b03"/>化身希有之法。在天而天。在人而人。羊中現羊。鹿
<lb ed="X" n="0832c13"/><lb ed="R040" n="0391b04"/>中現鹿。分形散影。隨類現身。希奇少有。故云希有。
<lb ed="X" n="0832c14"/><lb ed="R040" n="0391b05"/>爲化身也。由是而觀。其爲人也。三身圓具。而勝可
<lb ed="X" n="0832c15"/><lb ed="R040" n="0391b06"/>知矣。</p><p xml:id="pX25p0832c1503" cb:place="inline">△二處勝。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0832c16"/><lb ed="R040" n="0391b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0832c1601">若是經典所在之處。卽爲有佛若尊重弟子。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0832c17"/><lb ed="R040" n="0391b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0832c1701">此經典所在。乃法寶也。卽爲有佛。正佛寶也。尊重
<lb ed="X" n="0832c18"/><lb ed="R040" n="0391b09"/>弟子。爲僧寶也。斯則三寶備足。一處全彰。則其處
<lb ed="X" n="0832c19"/><lb ed="R040" n="0391b10"/>勝。愈可知矣。此較量顯勝。而必約廣略釋者。正爲
<lb ed="X" n="0832c20"/><lb ed="R040" n="0391b11"/>般若有廣略二門。說旣有二。受持亦然。又廣略中。
<lb ed="X" n="0832c21"/><lb ed="R040" n="0391b12"/>必有自持敎他。卽付財轉敎意也。卽法華云。其中
<lb ed="X" n="0832c22"/><lb ed="R040" n="0391b13"/>多少。所應取與。此中之略。正彼之少。此中之廣。乃
<lb ed="X" n="0832c23"/><lb ed="R040" n="0391b14"/>彼之多也。自行爲取。敎他爲與。受持讀誦。是佛付
<lb ed="X" n="0832c24"/><lb ed="R040" n="0391b15"/>財。爲他人說。是佛令轉敎。例之前後。靡不咸然。至
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0833a" n="0833a"/>
<lb ed="X" n="0833a01"/><lb ed="R040" n="0391b16"/>此則明降住其心一章<anchor xml:id="nkr_note_add_0833a0101" n="0833a0101"/><anchor xml:id="beg0833a0101" n="0833a0101"/>已<anchor xml:id="end0833a0101"/>竟。</p><p xml:id="pX25p0833a0112" cb:place="inline">△二彰般若妙用二。
<lb ed="X" n="0833a02"/><lb ed="R040" n="0391b17"/>一善吉請名。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0833a03"/><lb ed="R040" n="0391b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0833a0301">爾時須菩提白佛言。世尊。當何名此經。我等云何奉
<lb ed="X" n="0833a04"/><lb ed="R040" n="0392a01"/>持。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0833a05"/><lb ed="R040" n="0392a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0833a0501">當機聞得經在佛在。持說殊勝。未識何名。若爲奉
<lb ed="X" n="0833a06"/><lb ed="R040" n="0392a03"/>持。以故請名。而幷請奉持之法也。</p><p xml:id="pX25p0833a0614" cb:place="inline">△二如來垂示
<lb ed="X" n="0833a07"/><lb ed="R040" n="0392a04"/>二。一出名敎持二。一正標。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0833a08"/><lb ed="R040" n="0392a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0833a0801">佛吿須菩提。是經名爲金剛般若波羅蜜。以是名字。
<lb ed="X" n="0833a09"/><lb ed="R040" n="0392a06"/>汝當奉持。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0833a10"/><lb ed="R040" n="0392a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0833a1001">此中立名之義。謂此經離相無住之用。取喩金剛。
<lb ed="X" n="0833a11"/><lb ed="R040" n="0392a08"/>以之觸有。則有壞。觸空。則空銷。觸著中道。則百雜
<lb ed="X" n="0833a12"/><lb ed="R040" n="0392a09"/>碎。正是諸法盡掃。纖埃不留。名爲金剛。所謂奉持
<lb ed="X" n="0833a13"/><lb ed="R040" n="0392a10"/>者。亦無別法。不過因名會義。達諸法空而<anchor xml:id="nkr_note_add_0833a1301" n="0833a1301"/><anchor xml:id="beg0833a1301" n="0833a1301"/>已<anchor xml:id="end0833a1301"/>。若約
<lb ed="X" n="0833a14"/><lb ed="R040" n="0392a11"/>法喩幷稱。華梵雙擧。則詳釋名義。<anchor xml:id="nkr_note_add_0833a1401" n="0833a1401"/><anchor xml:id="beg0833a1401" n="0833a1401"/>已<anchor xml:id="end0833a1401"/>載經前。茲不
<lb ed="X" n="0833a15"/><lb ed="R040" n="0392a12"/>煩贅。然名者。所以召實也。且道金剛般若波羅蜜。
<lb ed="X" n="0833a16"/><lb ed="R040" n="0392a13"/>畢竟是箇甚麼。莫是最堅最利。一切物不能壞。能
<lb ed="X" n="0833a17"/><lb ed="R040" n="0392a14"/>壞一切物者。將謂此寶以喩般若。能壞煩惱。而煩
<lb ed="X" n="0833a18"/><lb ed="R040" n="0392a15"/>惱不能壞者。卽就是麼。然雖近理。恐沒交涉。蓋此
<lb ed="X" n="0833a19"/><lb ed="R040" n="0392a16"/>金剛般若者。乃現前諸人個個本有的。離相無住
<lb ed="X" n="0833a20"/><lb ed="R040" n="0392a17"/>眞心是也。故我如來歷劫修行。全用此心。出世成
<lb ed="X" n="0833a21"/><lb ed="R040" n="0392a18"/>道亦用此心。以用此心。而能於割不斷處。一切割
<lb ed="X" n="0833a22"/><lb ed="R040" n="0392b01"/>斷。放不下的。全身放下。今被當機徹底掀翻。兜根
<lb ed="X" n="0833a23"/><lb ed="R040" n="0392b02"/>直索。只得和盤托出。但要諸人認取。須知此心。乃
<lb ed="X" n="0833a24"/><lb ed="R040" n="0392b03"/>成佛作祖。戴角披毛的本錢也。設捨此心。別無有
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0833b" n="0833b"/>
<lb ed="X" n="0833b01"/><lb ed="R040" n="0392b04"/>法。故敎以是名字。汝當奉持。苟能悟此心法。則知
<lb ed="X" n="0833b02"/><lb ed="R040" n="0392b05"/>心本無心。法亦非法。說甚波羅蜜。不啻隻爛草鞋
<lb ed="X" n="0833b03"/><lb ed="R040" n="0392b06"/>耳。所謂佛說一切法。爲究一切心。若了一切心。何
<lb ed="X" n="0833b04"/><lb ed="R040" n="0392b07"/>用一切法。以故空生尊者。特地請佛廣爲諸人點
<lb ed="X" n="0833b05"/><lb ed="R040" n="0392b08"/>出一個般若眞心。在我世尊。也只要諸人奉持此
<lb ed="X" n="0833b06"/><lb ed="R040" n="0392b09"/>心。則參學事畢。未識諸人。還能領取此心否。咦。你
<lb ed="X" n="0833b07"/><lb ed="R040" n="0392b10"/>若無心我便休。</p><p xml:id="pX25p0833b0707" cb:place="inline">△二重釋。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0833b08"/><lb ed="R040" n="0392b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0833b0801">所以者何。須菩提。佛說般若波羅蜜。卽非般若波羅
<lb ed="X" n="0833b09"/><lb ed="R040" n="0392b12"/>蜜。是名般若波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0833b10"/><lb ed="R040" n="0392b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0833b1001">所以者何。乃出命名所以。蓋佛因吾人迷本淨心。
<lb ed="X" n="0833b11"/><lb ed="R040" n="0392b14"/>晦爲業識。轉將智慧翻作愚癡。背涅槃城。趣生死
<lb ed="X" n="0833b12"/><lb ed="R040" n="0392b15"/>路。是以貪瞋境上。枉受飄零。解脫法中。自取流轉。
<lb ed="X" n="0833b13"/><lb ed="R040" n="0392b16"/>茲者欲轉妄識。須示眞心。爲破愚癡。特明般若。敎
<lb ed="X" n="0833b14"/><lb ed="R040" n="0392b17"/>離這裏。始說那邊。正是將我甜瓜。換伊苦李。故言
<lb ed="X" n="0833b15"/><lb ed="R040" n="0392b18"/>佛說般若波羅蜜也。設或吾人。二六時中。念茲在
<lb ed="X" n="0833b16"/><lb ed="R040" n="0393a01"/>茲。觸著磕著。識取本有眞心。會得自家般若。若然
<lb ed="X" n="0833b17"/><lb ed="R040" n="0393a02"/>則敲空繫木。尙滯筌<g ref="#CB04590">罤</g>。瞬目揚眉。皆成漏逗。故言
<lb ed="X" n="0833b18"/><lb ed="R040" n="0393a03"/>卽非般若波羅蜜也。到得這裏。旣知法本無說。心
<lb ed="X" n="0833b19"/><lb ed="R040" n="0393a04"/>豈有名。雖然如是。不妨向無說中而施說。於無名
<lb ed="X" n="0833b20"/><lb ed="R040" n="0393a05"/>處而安名。故曰是名般若波羅蜜也。然此三句。乃
<lb ed="X" n="0833b21"/><lb ed="R040" n="0393a06"/>本經之綱領。亦大藏之精要也。設廓而充之。則佛
<lb ed="X" n="0833b22"/><lb ed="R040" n="0393a07"/>祖心肝。聖凡腦膸。五宗三敎。無量妙義。百千法門。
<lb ed="X" n="0833b23"/><lb ed="R040" n="0393a08"/>亦不出此。</p><p xml:id="pX25p0833b2305" cb:place="inline">無暇泛指。今且仍遵經論。略明觀法。斷
<lb ed="X" n="0833b24"/><lb ed="R040" n="0393a09"/>惑證理。以便初機習學。蓋此般若眞心。而喩之以
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0833c" n="0833c"/>
<lb ed="X" n="0833c01"/><lb ed="R040" n="0393a10"/>金剛者。良有意焉。以其能會三止。融三觀。斷三惑。
<lb ed="X" n="0833c02"/><lb ed="R040" n="0393a11"/>達三諦。證三身也。</p><p xml:id="pX25p0833c0208" cb:place="inline">所謂佛說般若波羅蜜。卽方便
<lb ed="X" n="0833c03"/><lb ed="R040" n="0393a12"/>隨緣止。謂心隨俗理。故假觀也。俗諦也。屬言說章
<lb ed="X" n="0833c04"/><lb ed="R040" n="0393a13"/>句。能斷世間凡夫外道。執我等四相之惑。證化身
<lb ed="X" n="0833c05"/><lb ed="R040" n="0393a14"/>也。</p><p xml:id="pX25p0833c0502" cb:place="inline">卽非般若波羅蜜。此體眞止。以體妄卽眞。故空
<lb ed="X" n="0833c06"/><lb ed="R040" n="0393a15"/>觀也。眞諦也。能斷出世間聲聞緣覺。執文字章句。
<lb ed="X" n="0833c07"/><lb ed="R040" n="0393a16"/>成非我等相之惑。證報身也。</p><p xml:id="pX25p0833c0712" cb:place="inline">是名般若波羅蜜。此
<lb ed="X" n="0833c08"/><lb ed="R040" n="0393a17"/>息二邊分別止。以不當空假。故中觀也。第一義諦
<lb ed="X" n="0833c09"/><lb ed="R040" n="0393a18"/>也。能斷出世間權位菩薩。撥無文字。是名我人等
<lb ed="X" n="0833c10"/><lb ed="R040" n="0393b01"/>四相之惑。證法身也。以上據諸經論而釋也。</p><p xml:id="pX25p0833c1018" cb:place="inline">若依
<lb ed="X" n="0833c11"/><lb ed="R040" n="0393b02"/>吾宗。自有法界三觀。言佛說般若波羅蜜。此理事
<lb ed="X" n="0833c12"/><lb ed="R040" n="0393b03"/>無礙觀。謂依理成事。事能顯理。卽文字般若。以顯
<lb ed="X" n="0833c13"/><lb ed="R040" n="0393b04"/>解脫德也。能除世間我執。卽我空智也。</p><p xml:id="pX25p0833c1316" cb:place="inline">卽非般若
<lb ed="X" n="0833c14"/><lb ed="R040" n="0393b05"/>波羅蜜者。此眞空法界觀。以會色歸空。泯絕無寄。
<lb ed="X" n="0833c15"/><lb ed="R040" n="0393b06"/>卽觀照般若。以顯般若德也。能除出世間法執。卽
<lb ed="X" n="0833c16"/><lb ed="R040" n="0393b07"/>法空智也。</p><p xml:id="pX25p0833c1605" cb:place="inline">是名般若波羅蜜。此周徧含攝觀。謂理
<lb ed="X" n="0833c17"/><lb ed="R040" n="0393b08"/>如事。事如理。乃至普融無礙。一攝一切。一切入一。
<lb ed="X" n="0833c18"/><lb ed="R040" n="0393b09"/>卽實相般若。以顯法身德也。能除一切權乘法非
<lb ed="X" n="0833c19"/><lb ed="R040" n="0393b10"/>法執。則俱空智也。</p><p xml:id="pX25p0833c1908" cb:place="inline">言上來所約。雖有三名。唯是一
<lb ed="X" n="0833c20"/><lb ed="R040" n="0393b11"/>心。擧一卽三。言三卽一。如天王之三目。非縱非橫。
<lb ed="X" n="0833c21"/><lb ed="R040" n="0393b12"/>猶梵伊之三點。不卽不離。此本經之要旨。吾宗之
<lb ed="X" n="0833c22"/><lb ed="R040" n="0393b13"/>心印也。學者幸勿厭繁而忽之。問。正標中云金剛
<lb ed="X" n="0833c23"/><lb ed="R040" n="0393b14"/>般若。重釋中止云般若。不說金剛何也。答。金剛喩
<lb ed="X" n="0833c24"/><lb ed="R040" n="0393b15"/>也。般若法也。今擧法而攝喩矣。</p><p xml:id="pX25p0833c2413" cb:place="inline">△二卽事顯用二。
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0834a" n="0834a"/>
<lb ed="X" n="0834a01"/><lb ed="R040" n="0393b16"/>一彰般若離相用五。一說法離相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0834a02"/><lb ed="R040" n="0393b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0834a0201">須菩提於意云何。如來有所說法不。須菩提白佛言。
<lb ed="X" n="0834a03"/><lb ed="R040" n="0393b18"/>世尊。如來無所說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0834a04"/><lb ed="R040" n="0394a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0834a0401">自此向下。乃如來用金剛妙慧。徧蕩聖凡一切執
<lb ed="X" n="0834a05"/><lb ed="R040" n="0394a02"/>著。以彰離相之勝用也。蓋佛至此。恐有尋香逐塊
<lb ed="X" n="0834a06"/><lb ed="R040" n="0394a03"/>之流。聞上立名。未免有疑。謂佛前言無法可說。今
<lb ed="X" n="0834a07"/><lb ed="R040" n="0394a04"/>復立名。是佛有自語相違之過也。故此問云。汝謂
<lb ed="X" n="0834a08"/><lb ed="R040" n="0394a05"/>如來有法說不。此正欲空生當下了達。說卽無說。
<lb ed="X" n="0834a09"/><lb ed="R040" n="0394a06"/>且喜空生果是其人。<anchor xml:id="nkr_note_add_0834a0901" n="0834a0901"/><anchor xml:id="beg0834a0901" n="0834a0901"/>已<anchor xml:id="end0834a0901"/>達言說性空。乃云。如來說
<lb ed="X" n="0834a10"/><lb ed="R040" n="0394a07"/>法實無所說。可謂點著便知。一肩擔荷去也。</p><p xml:id="pX25p0834a1018" cb:place="inline">△二
<lb ed="X" n="0834a11"/><lb ed="R040" n="0394a08"/>依正離相二。一依報。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0834a12"/><lb ed="R040" n="0394a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0834a1201">須菩提。於意云何。三千大千世界。所有微塵。是爲多
<lb ed="X" n="0834a13"/><lb ed="R040" n="0394a10"/>不。須菩提言。甚多。世尊。須菩提。諸微塵。如來說非微
<lb ed="X" n="0834a14"/><lb ed="R040" n="0394a11"/>塵。是名微塵。如來說。世界。非世界。是名世界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0834a15"/><lb ed="R040" n="0394a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0834a1501">此遣依報也。依者。乃衆生依止之處。卽共業相感
<lb ed="X" n="0834a16"/><lb ed="R040" n="0394a13"/>之報。良以如來一往發明離相無住般若眞心。又
<lb ed="X" n="0834a17"/><lb ed="R040" n="0394a14"/>恐當機錯下註脚。將謂識得一。萬事畢。卽這個就
<lb ed="X" n="0834a18"/><lb ed="R040" n="0394a15"/>是般若。是則又向死水中渰殺了也。故此連擧依
<lb ed="X" n="0834a19"/><lb ed="R040" n="0394a16"/>正。幷世界微塵者。正要當機於法法上。會取般若。
<lb ed="X" n="0834a20"/><lb ed="R040" n="0394a17"/>了得塵界性空。達得離相玅用。則無往而非此心
<lb ed="X" n="0834a21"/><lb ed="R040" n="0394a18"/>之般若也。所謂靑靑翠竹。總是眞如。<g ref="#CB15106">鬱</g><g ref="#CB15106">鬱</g>黃花。無
<lb ed="X" n="0834a22"/><lb ed="R040" n="0394b01"/>非般若。是則簷前鵲噪。皆演摩訶。檻外雲流。俱彰
<lb ed="X" n="0834a23"/><lb ed="R040" n="0394b02"/>實相。以故問云。大千世界。及諸微塵。是爲多不。當
<lb ed="X" n="0834a24"/><lb ed="R040" n="0394b03"/>機對曰。甚多。佛言。汝雖知世界微塵之多。而尙不
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0834b" n="0834b"/>
<lb ed="X" n="0834b01"/><lb ed="R040" n="0394b04"/>知微塵非微塵也。何則。以世界散而爲微塵。則塵
<lb ed="X" n="0834b02"/><lb ed="R040" n="0394b05"/>無自性。悉假因緣。因緣故空。以故一微空處衆微
<lb ed="X" n="0834b03"/><lb ed="R040" n="0394b06"/>空。衆微空中無一微。原無實性。所以曰非。以不廢
<lb ed="X" n="0834b04"/><lb ed="R040" n="0394b07"/>假名。故言是名耳。能造旣爾。所造亦然。故世界亦
<lb ed="X" n="0834b05"/><lb ed="R040" n="0394b08"/>非世界者。以微塵合而爲世界。則界無自性。乃因
<lb ed="X" n="0834b06"/><lb ed="R040" n="0394b09"/>緣生法。是亦爲空。無有實性。故亦曰非。以不廢假
<lb ed="X" n="0834b07"/><lb ed="R040" n="0394b10"/>名。故亦曰是名耳。然此非之一字。正顯離相之用。
<lb ed="X" n="0834b08"/><lb ed="R040" n="0394b11"/>是之一字。乃離卽離非。是卽非卽之是。所謂卽是
<lb ed="X" n="0834b09"/><lb ed="R040" n="0394b12"/>用而離是用也。</p><p xml:id="pX25p0834b0907" cb:place="inline">△二正報。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0834b10"/><lb ed="R040" n="0394b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0834b1001">須菩提。於意云何。可以三十二相見如來不。不也。世
<lb ed="X" n="0834b11"/><lb ed="R040" n="0394b14"/>尊。不可以三十二相得見如來。何以故。如來說三十
<lb ed="X" n="0834b12"/><lb ed="R040" n="0394b15"/>二相。卽是非相。是名三十二相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0834b13"/><lb ed="R040" n="0394b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0834b1301">此遣正報也。卽如來三十二相。正報之身也。觀佛
<lb ed="X" n="0834b14"/><lb ed="R040" n="0394b17"/>之究竟。當機亦可謂婆心徹困矣。至此欲其直下
<lb ed="X" n="0834b15"/><lb ed="R040" n="0394b18"/>承當。會取離相之用。輙以<anchor xml:id="nkr_note_add_0834b1501" n="0834b1501"/><anchor xml:id="beg0834b1501" n="0834b1501"/>己<anchor xml:id="end0834b1501"/>身而爲勘驗。正是爲
<lb ed="X" n="0834b16"/><lb ed="R040" n="0395a01"/>憐三歲子。不惜兩莖眉。以故問之曰。可以三十二
<lb ed="X" n="0834b17"/><lb ed="R040" n="0395a02"/>相見如來不。言三十二者。卽始自足下安平。終至
<lb ed="X" n="0834b18"/><lb ed="R040" n="0395a03"/>頂中肉髻。蓋當機前來<anchor xml:id="nkr_note_add_0834b1801" n="0834b1801"/><anchor xml:id="beg0834b1801" n="0834b1801"/>已<anchor xml:id="end0834b1801"/>解離相見佛之旨。故此
<lb ed="X" n="0834b19"/><lb ed="R040" n="0395a04"/>應聲如響道。不也。世尊。不可以三十二相得見如
<lb ed="X" n="0834b20"/><lb ed="R040" n="0395a05"/>來。何則。以眞佛非形。法身非相。故自徵云。此何以
<lb ed="X" n="0834b21"/><lb ed="R040" n="0395a06"/>故。當知世尊所說三十二相。卽是應身三十二相。
<lb ed="X" n="0834b22"/><lb ed="R040" n="0395a07"/>原非法身無爲之相。然此三十二相。若在法身之
<lb ed="X" n="0834b23"/><lb ed="R040" n="0395a08"/>中。不過是名而<anchor xml:id="nkr_note_add_0834b2301" n="0834b2301"/><anchor xml:id="beg0834b2301" n="0834b2301"/>已<anchor xml:id="end0834b2301"/>。故曰是名三十二相。以應身之
<lb ed="X" n="0834b24"/><lb ed="R040" n="0395a09"/>相。乃福德成就。法身之相。屬智慧莊嚴。至此可見
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0834c" n="0834c"/>
<lb ed="X" n="0834c01"/><lb ed="R040" n="0395a10"/>大而世界。細而微塵。法說非說。佛相非相。以至般
<lb ed="X" n="0834c02"/><lb ed="R040" n="0395a11"/>若非般若。則離相之用。可謂彰且著矣。向下不過
<lb ed="X" n="0834c03"/><lb ed="R040" n="0395a12"/>況顯伸解結成而<anchor xml:id="nkr_note_add_0834c0301" n="0834c0301"/><anchor xml:id="beg0834c0301" n="0834c0301"/>已<anchor xml:id="end0834c0301"/>。</p><p xml:id="pX25p0834c0309" cb:place="inline">△三顯示經功。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0834c04"/><lb ed="R040" n="0395a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0834c0401">須菩提。若有善男子･善女人。以恒河沙等身命布施。
<lb ed="X" n="0834c05"/><lb ed="R040" n="0395a14"/>若復有人。於此經中乃至受持四句偈等。爲他人說。
<lb ed="X" n="0834c06"/><lb ed="R040" n="0395a15"/>其福甚多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0834c07"/><lb ed="R040" n="0395a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0834c0701">此中以福較慧。明離相之用。以顯經功。但此比前
<lb ed="X" n="0834c08"/><lb ed="R040" n="0395a17"/>不同。前皆財物。此以身命故也。良以理進一層。則
<lb ed="X" n="0834c09"/><lb ed="R040" n="0395a18"/>較量亦增一層。所謂水長則船高耳。身施如尸毗
<lb ed="X" n="0834c10"/><lb ed="R040" n="0395b01"/>之代鴿。命施若薩埵之飼虎。皆不及此經之四句
<lb ed="X" n="0834c11"/><lb ed="R040" n="0395b02"/>者。以此般若離相之用。直透法身向上。不唯寶施
<lb ed="X" n="0834c12"/><lb ed="R040" n="0395b03"/>弗及。卽身命亦弗如也。問。經中往往言四句偈功
<lb ed="X" n="0834c13"/><lb ed="R040" n="0395b04"/>德殊勝。果何說乎。答。佛說金剛般若波羅蜜經。能
<lb ed="X" n="0834c14"/><lb ed="R040" n="0395b05"/>所纔得八言。曰卽非。曰是名而<anchor xml:id="nkr_note_add_0834c1401" n="0834c1401"/><anchor xml:id="beg0834c1401" n="0834c1401"/>已<anchor xml:id="end0834c1401"/>。則此一名。而詮
<lb ed="X" n="0834c15"/><lb ed="R040" n="0395b06"/>顯法界三觀･三止･三諦。斷三惑。除三執。具三名。證
<lb ed="X" n="0834c16"/><lb ed="R040" n="0395b07"/>三身。顯三德。獲三空。皆由是而彰也。只如說三千
<lb ed="X" n="0834c17"/><lb ed="R040" n="0395b08"/>大千世界微塵之依報。三十二相之正報。若據實
<lb ed="X" n="0834c18"/><lb ed="R040" n="0395b09"/>體。則無量無邊之廣大勝玅。此則不過數字。收之
<lb ed="X" n="0834c19"/><lb ed="R040" n="0395b10"/>盡矣。卽如世間天子之璽。不過荆玉一方。亦止八
<lb ed="X" n="0834c20"/><lb ed="R040" n="0395b11"/>字。曰。受命於天。旣受永昌。而其體也。唯玉一方。而
<lb ed="X" n="0834c21"/><lb ed="R040" n="0395b12"/>其文也。止於八字。然其爲用。未易可言。何則。因之
<lb ed="X" n="0834c22"/><lb ed="R040" n="0395b13"/>繼天立極。子惠萬民。鎭安中外。取信立德。定乾坤
<lb ed="X" n="0834c23"/><lb ed="R040" n="0395b14"/>達神鬼。莫不由之。方之文字般若。四句雖少。而其
<lb ed="X" n="0834c24"/><lb ed="R040" n="0395b15"/>爲功則甚大明矣。故不可以世諦有爲內外財施
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0835a" n="0835a"/>
<lb ed="X" n="0835a01"/><lb ed="R040" n="0395b16"/>而較也。如至尊德業。非羣臣事業可得而比也。</p><p xml:id="pX25p0835a0119" cb:place="inline">△
<lb ed="X" n="0835a02"/><lb ed="R040" n="0395b17"/>四聞義述解二。一當機伸解三。一解自聞希有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0835a03"/><lb ed="R040" n="0395b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0835a0301">爾時須菩提聞說是經。深解義趣。涕淚悲泣。而白佛
<lb ed="X" n="0835a04"/><lb ed="R040" n="0396a01"/>言。希有。世尊。佛說如是甚深經典。我從昔來所得慧
<lb ed="X" n="0835a05"/><lb ed="R040" n="0396a02"/>眼。未曾得聞如是之經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0835a06"/><lb ed="R040" n="0396a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0835a0601">此當機呈解也。因前初請降住之法所以。佛爲指
<lb ed="X" n="0835a07"/><lb ed="R040" n="0396a04"/>示。迄至乍聞離相度生。無住行施。非相見佛。未免
<lb ed="X" n="0835a08"/><lb ed="R040" n="0396a05"/>茫然。故云頗有衆生。得聞如是生實信不。因伊一
<lb ed="X" n="0835a09"/><lb ed="R040" n="0396a06"/>問。累我世尊。且誡且談。展轉發明。循循善誘。曲曲
<lb ed="X" n="0835a10"/><lb ed="R040" n="0396a07"/>提撕。<anchor xml:id="nkr_note_add_0835a1001" n="0835a1001"/><anchor xml:id="beg0835a1001" n="0835a1001"/>已<anchor xml:id="end0835a1001"/>至今日。所謂陽春布德。花香漏泄於枝稍。
<lb ed="X" n="0835a11"/><lb ed="R040" n="0396a08"/>素月流輝。波印透開於潭底。當機此際。拋下草菴。
<lb ed="X" n="0835a12"/><lb ed="R040" n="0396a09"/>趨入寶所。方見老漢眞心。始解太平無象。是以感
<lb ed="X" n="0835a13"/><lb ed="R040" n="0396a10"/>悔流涕。喜極成悲。</p><p xml:id="pX25p0835a1308" cb:place="inline">言是經者。卽一往所談文字般
<lb ed="X" n="0835a14"/><lb ed="R040" n="0396a11"/>若。</p><p xml:id="pX25p0835a1402" cb:place="inline">言義趣者。義卽義理。卽所詮離相無住。妙有不
<lb ed="X" n="0835a15"/><lb ed="R040" n="0396a12"/>有之理。乃前處處言卽非者是也。趣卽旨趣。卽般
<lb ed="X" n="0835a16"/><lb ed="R040" n="0396a13"/>若玅用眞空不空之趣。乃前處處言是名者是也。
<lb ed="X" n="0835a17"/><lb ed="R040" n="0396a14"/>此卽觀照般若。</p><p xml:id="pX25p0835a1707" cb:place="inline">而言深解者。正是尊者<g ref="#CB01403">㘞</g>的一聲。
<lb ed="X" n="0835a18"/><lb ed="R040" n="0396a15"/>桶底脫落。突出頂門正眼。握定金剛寶劍。所謂大
<lb ed="X" n="0835a19"/><lb ed="R040" n="0396a16"/>用現前。不存軌則。正深悟而實解也。此卽實相般
<lb ed="X" n="0835a20"/><lb ed="R040" n="0396a17"/>若。</p><p xml:id="pX25p0835a2002" cb:place="inline">良以因文字起觀照。由觀照而契實相也。</p><p xml:id="pX25p0835a2018" cb:place="inline">鼻出
<lb ed="X" n="0835a21"/><lb ed="R040" n="0396a18"/>爲涕。眼出爲淚。心激感痛曰悲。鼻息縮傷曰泣。此
<lb ed="X" n="0835a22"/><lb ed="R040" n="0396b01"/>因悟而傷迷。喜極而反痛也。茲呈解而歎希有者。
<lb ed="X" n="0835a23"/><lb ed="R040" n="0396b02"/>與前不同。文雖似一。而義實雲泥。前乃讚佛日用
<lb ed="X" n="0835a24"/><lb ed="R040" n="0396b03"/>尋常。莫非本地風光。指示當人全體大用。般若眞
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0835b" n="0835b"/>
<lb ed="X" n="0835b01"/><lb ed="R040" n="0396b04"/>心。猶如天王華屋。一時乍見。故曰希有。今乃讚佛
<lb ed="X" n="0835b02"/><lb ed="R040" n="0396b05"/>以文字般若。引生觀照。令契實相。則是深入九重
<lb ed="X" n="0835b03"/><lb ed="R040" n="0396b06"/>細見。五步一樓。十步一閣。徧歷歌臺舞殿。複道長
<lb ed="X" n="0835b04"/><lb ed="R040" n="0396b07"/>橋。甚而明星熒熒。綠雲擾擾。靡不洞悉。應接無暇。
<lb ed="X" n="0835b05"/><lb ed="R040" n="0396b08"/>至此不能遍言宮裏之事。唯道一切。好希有也。是
<lb ed="X" n="0835b06"/><lb ed="R040" n="0396b09"/>則前乃外見規模莊麗。今乃入見室家之好也。</p><p xml:id="pX25p0835b0619" cb:place="inline">如
<lb ed="X" n="0835b07"/><lb ed="R040" n="0396b10"/>是經典者。卽前一往所談。言說章句。文字般若。而
<lb ed="X" n="0835b08"/><lb ed="R040" n="0396b11"/>言深者。卽所詮無住觀照般若。更言甚者。卽今深
<lb ed="X" n="0835b09"/><lb ed="R040" n="0396b12"/>解悟入實相般若也。</p><p xml:id="pX25p0835b0909" cb:place="inline">昔來者。謂自證阿羅漢果。得
<lb ed="X" n="0835b10"/><lb ed="R040" n="0396b13"/>人空慧眼以來。未曾得聞此金剛般若波羅蜜經
<lb ed="X" n="0835b11"/><lb ed="R040" n="0396b14"/>也。良以當機自阿含。歷方等。至般若。證人空以來。
<lb ed="X" n="0835b12"/><lb ed="R040" n="0396b15"/>於一切法。但念空･無相･無作。自謂究竟。然而未聞
<lb ed="X" n="0835b13"/><lb ed="R040" n="0396b16"/>法空之理。以故適纔悲泣者。正謂如是之經。恨未
<lb ed="X" n="0835b14"/><lb ed="R040" n="0396b17"/>早聞耳。蓋此經談空。亦不住空。所謂有無俱遣不
<lb ed="X" n="0835b15"/><lb ed="R040" n="0396b18"/>空空。故稱之曰。甚深經典也。</p><p xml:id="pX25p0835b1512" cb:place="inline">△二歎他聞希有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0835b16"/><lb ed="R040" n="0397a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0835b1601">世尊。若復有人。得聞是經。信心淸淨。卽生實相。當知
<lb ed="X" n="0835b17"/><lb ed="R040" n="0397a02"/>是人。成就第一希有功德。世尊。是實相者。卽是非相。
<lb ed="X" n="0835b18"/><lb ed="R040" n="0397a03"/>是故如來說名實相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0835b19"/><lb ed="R040" n="0397a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0835b1901">此因<anchor xml:id="nkr_note_add_0835b1901" n="0835b1901"/><anchor xml:id="beg0835b1901" n="0835b1901"/>己<anchor xml:id="end0835b1901"/>而歎他也。乃尊者汲引同類。幷及當時一
<lb ed="X" n="0835b20"/><lb ed="R040" n="0397a05"/>切大衆耳。葢因前來聞眞空之說。恐無知音。故率
<lb ed="X" n="0835b21"/><lb ed="R040" n="0397a06"/>然而問。頗有衆生。乃至生實信不。佛誡之曰。莫作
<lb ed="X" n="0835b22"/><lb ed="R040" n="0397a07"/>是說。不惟現在有人。乃至如來滅後亦有。彼時雖
<lb ed="X" n="0835b23"/><lb ed="R040" n="0397a08"/>不敢辯。未免尙懷鬼胎。至此尊者點胷自肯。始知
<lb ed="X" n="0835b24"/><lb ed="R040" n="0397a09"/>今是而昨非矣。便覺從前出言鹵莽。此解如來訶
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0835c" n="0835c"/>
<lb ed="X" n="0835c01"/><lb ed="R040" n="0397a10"/>誡。明現在不無之旨也。故言若復有人等。正謂現
<lb ed="X" n="0835c02"/><lb ed="R040" n="0397a11"/>在不獨我能信。還復有人亦能生信也。</p><p xml:id="pX25p0835c0216" cb:place="inline">言聞經者。
<lb ed="X" n="0835c03"/><lb ed="R040" n="0397a12"/>聞慧也。信心者。思慧也。生實相者。修慧也。信心淸
<lb ed="X" n="0835c04"/><lb ed="R040" n="0397a13"/>淨者。正信自心淸淨。解得離相無住。毫無一法當
<lb ed="X" n="0835c05"/><lb ed="R040" n="0397a14"/>情故也。蓋此信一生。則諸法不生。旣諸法不生。卽
<lb ed="X" n="0835c06"/><lb ed="R040" n="0397a15"/>實相生焉。所謂諸法不生。而般若生。是以由文字
<lb ed="X" n="0835c07"/><lb ed="R040" n="0397a16"/>般若。起觀照般若。信得無我無法等相。心自淸淨。
<lb ed="X" n="0835c08"/><lb ed="R040" n="0397a17"/>卽是所生之實相般若也。當知實相。無能生所生。
<lb ed="X" n="0835c09"/><lb ed="R040" n="0397a18"/>不過開顯正智。假名曰生耳。</p><p xml:id="pX25p0835c0912" cb:place="inline">此中是人下。言由淨
<lb ed="X" n="0835c10"/><lb ed="R040" n="0397b01"/>信而生實相之人。則能成就第一希有功德。言第
<lb ed="X" n="0835c11"/><lb ed="R040" n="0397b02"/>一者。須知信之一字。乃入道之前鋒。爲善之首領。
<lb ed="X" n="0835c12"/><lb ed="R040" n="0397b03"/>是以五十聖位。此位爲先。十一善法。是法居首。故
<lb ed="X" n="0835c13"/><lb ed="R040" n="0397b04"/>云第一。而言希有者。卽此實相之理。不外尋常。所
<lb ed="X" n="0835c14"/><lb ed="R040" n="0397b05"/>謂溪聲盡是廣長舌。山色無非淸淨身。卽諸法而
<lb ed="X" n="0835c15"/><lb ed="R040" n="0397b06"/>顯實相。寧不希有乎。而言功德者。卽因功果德。乃
<lb ed="X" n="0835c16"/><lb ed="R040" n="0397b07"/>無漏無爲之因果也。雖塵界寶施。恒沙身命。亦莫
<lb ed="X" n="0835c17"/><lb ed="R040" n="0397b08"/>能及。故云第一希有功德也。昔武帝問達磨云云。
<lb ed="X" n="0835c18"/><lb ed="R040" n="0397b09"/>皆答福德。以有漏有爲也。豈知此淨信實相。爲眞
<lb ed="X" n="0835c19"/><lb ed="R040" n="0397b10"/>功德耶。向下是之一字。乃承上轉下之辭。言實相
<lb ed="X" n="0835c20"/><lb ed="R040" n="0397b11"/>者。乃眞實之相。非相者。卽非諸法之相。名實相者。
<lb ed="X" n="0835c21"/><lb ed="R040" n="0397b12"/>乃名諸法圓滿成實之相也。然此三句。各有深意。
<lb ed="X" n="0835c22"/><lb ed="R040" n="0397b13"/>第一句。卽對四諦凡夫外道。執虗妄相者而曰實
<lb ed="X" n="0835c23"/><lb ed="R040" n="0397b14"/>相。以除我執。以顯我空眞實之相也。第二句。對出
<lb ed="X" n="0835c24"/><lb ed="R040" n="0397b15"/>世間聲聞緣覺。執空相者。故說非相。而非空相也。
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0836a" n="0836a"/>
<lb ed="X" n="0836a01"/><lb ed="R040" n="0397b16"/>以遣法執。以顯法空眞實之相。第三句。對權乘菩
<lb ed="X" n="0836a02"/><lb ed="R040" n="0397b17"/>薩。執非法相者。則以是名。除非法執。以顯俱空眞
<lb ed="X" n="0836a03"/><lb ed="R040" n="0397b18"/>實之相也。一卽文字。二卽觀照。三卽實相。設以三
<lb ed="X" n="0836a04"/><lb ed="R040" n="0398a01"/>觀等釋。亦無不可。茲不繁贅。以上乃當機前承訶
<lb ed="X" n="0836a05"/><lb ed="R040" n="0398a02"/>誡之後。處處留神。至此疑團冰釋。是以吐露發揮
<lb ed="X" n="0836a06"/><lb ed="R040" n="0398a03"/>皷舞。當時大衆。正是。若不一番寒徹骨。焉得梅花
<lb ed="X" n="0836a07"/><lb ed="R040" n="0398a04"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0836a0701" n="0836a0701"/><anchor xml:id="beg0836a0701" n="0836a0701"/>撲<anchor xml:id="end0836a0701"/>鼻香。</p><p xml:id="pX25p0836a0704" cb:place="inline">△三明後聞希有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0836a08"/><lb ed="R040" n="0398a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0836a0801">世尊。我今得聞如是經典。信解受持。不足爲難。若當
<lb ed="X" n="0836a09"/><lb ed="R040" n="0398a06"/>來世後五百歲。其有衆生。得聞是經。信解受持。是人
<lb ed="X" n="0836a10"/><lb ed="R040" n="0398a07"/>卽爲第一希有。何以故。此人無我相･人相･衆生相･壽
<lb ed="X" n="0836a11"/><lb ed="R040" n="0398a08"/>者相。所以者何。我相卽是非相。人相･衆生相･壽者相
<lb ed="X" n="0836a12"/><lb ed="R040" n="0398a09"/>卽是非相。何以故。離一切諸相。卽名諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0836a13"/><lb ed="R040" n="0398a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0836a1301">此正當機領解佛滅度後。後五百歲。有持戒修福
<lb ed="X" n="0836a14"/><lb ed="R040" n="0398a11"/>之人。能信是經也。始知佛語無虗。蓋尊者之意。謂
<lb ed="X" n="0836a15"/><lb ed="R040" n="0398a12"/>我爲羅漢。耳提面命。尙不免疑。然幸親稟佛敎。得
<lb ed="X" n="0836a16"/><lb ed="R040" n="0398a13"/>生信解。似亦不足爲甚難事。若夫當來濁惡世中。
<lb ed="X" n="0836a17"/><lb ed="R040" n="0398a14"/>後五百歲。正法像法之後。時當末法之際。目不覩
<lb ed="X" n="0836a18"/><lb ed="R040" n="0398a15"/>玉毫之相。耳不聆金口之言。當此去聖時遙。鬬諍
<lb ed="X" n="0836a19"/><lb ed="R040" n="0398a16"/>堅固之秋。其有衆生。覽遺敎而興思。念微言而渴
<lb ed="X" n="0836a20"/><lb ed="R040" n="0398a17"/>仰。因而得聞如是之經。遂而信心淸淨。解得人法
<lb ed="X" n="0836a21"/><lb ed="R040" n="0398a18"/>俱空。復能如說受持。是則眞爲罕有之者。此中聞
<lb ed="X" n="0836a22"/><lb ed="R040" n="0398b01"/>是經。卽聞慧。信解。卽思慧。受持。卽修慧。以能具此
<lb ed="X" n="0836a23"/><lb ed="R040" n="0398b02"/>三慧。故言是人卽爲第一希有。此是人二字。正領
<lb ed="X" n="0836a24"/><lb ed="R040" n="0398b03"/>佛說當知是人之是人也。言此人非一佛二佛三
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0836b" n="0836b"/>
<lb ed="X" n="0836b01"/><lb ed="R040" n="0398b04"/>四五佛而種善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0836b0101" n="0836b0101"/><anchor xml:id="beg0836b0101" n="0836b0101"/>已<anchor xml:id="end0836b0101"/>於無量千萬佛所種諸善根。
<lb ed="X" n="0836b02"/><lb ed="R040" n="0398b05"/>正是見佛多。聞法廣。種善深。乃人中第一流人也。
<lb ed="X" n="0836b03"/><lb ed="R040" n="0398b06"/>然復能信心淸淨。解此離相無住之旨。了得人法
<lb ed="X" n="0836b04"/><lb ed="R040" n="0398b07"/>皆空。豈非人中之希有者乎。</p><p xml:id="pX25p0836b0412" cb:place="inline">向下卽徵釋云。何所
<lb ed="X" n="0836b05"/><lb ed="R040" n="0398b08"/>以故。此人不過聞經信解受持。是亦平常之事。如
<lb ed="X" n="0836b06"/><lb ed="R040" n="0398b09"/>何便說是人中第一希有之人。聻。以此人無我等
<lb ed="X" n="0836b07"/><lb ed="R040" n="0398b10"/>四相故。何則。設有四相。自不能信此經離相無住
<lb ed="X" n="0836b08"/><lb ed="R040" n="0398b11"/>之文字也。今能信此。則無四相可知。旣無四相。則
<lb ed="X" n="0836b09"/><lb ed="R040" n="0398b12"/>其人<anchor xml:id="nkr_note_add_0836b0901" n="0836b0901"/><anchor xml:id="beg0836b0901" n="0836b0901"/>已<anchor xml:id="end0836b0901"/>證人空之智。高超三界。遠越四生。我生<anchor xml:id="nkr_note_add_0836b0902" n="0836b0902"/><anchor xml:id="beg0836b0902" n="0836b0902"/>已<anchor xml:id="end0836b0902"/>
<lb ed="X" n="0836b10"/><lb ed="R040" n="0398b13"/>盡。不受後有。豈非凡外人中。第一希有者乎。然旣
<lb ed="X" n="0836b11"/><lb ed="R040" n="0398b14"/>如此。次又徵云。所以者何。此人卽無我等四相。不
<lb ed="X" n="0836b12"/><lb ed="R040" n="0398b15"/>過與二乘同流。尙有無明未斷。變異猶存。何得謂
<lb ed="X" n="0836b13"/><lb ed="R040" n="0398b16"/>之第一。然此不惟但解人空。兼亦證入法空。不惟
<lb ed="X" n="0836b14"/><lb ed="R040" n="0398b17"/>無我等四相。亦無無我等四相。設不如是。奚能解
<lb ed="X" n="0836b15"/><lb ed="R040" n="0398b18"/>此經離相無住之觀照乎。旣解觀照。則不臥無爲
<lb ed="X" n="0836b16"/><lb ed="R040" n="0399a01"/>牀。戒飮寂滅酒。<anchor xml:id="nkr_note_add_0836b1601" n="0836b1601"/><anchor xml:id="beg0836b1601" n="0836b1601"/>已<anchor xml:id="end0836b1601"/>離化城。直造寶所。豈非二乘人
<lb ed="X" n="0836b17"/><lb ed="R040" n="0399a02"/>中之第一者乎。故云我相。卽是非相等者。此中我
<lb ed="X" n="0836b18"/><lb ed="R040" n="0399a03"/>等四相。在二乘人。惟知執無。今言非相者。卽是幷
<lb ed="X" n="0836b19"/><lb ed="R040" n="0399a04"/>無相亦非。所謂無無相也。卽無無我相。無無人相･
<lb ed="X" n="0836b20"/><lb ed="R040" n="0399a05"/>衆生･壽者相也。是則法根旣絕。我苗不生。二執冰
<lb ed="X" n="0836b21"/><lb ed="R040" n="0399a06"/>消。二空智顯。卽古云。若欲速成佛。持刀快殺牛。牛
<lb ed="X" n="0836b22"/><lb ed="R040" n="0399a07"/>死人亦亡。佛亦不須求。至此則佛尙不求。豈非小
<lb ed="X" n="0836b23"/><lb ed="R040" n="0399a08"/>聖中之第一者乎。</p><p xml:id="pX25p0836b2308" cb:place="inline">若爾。則再三徵　何所以故。卽
<lb ed="X" n="0836b24"/><lb ed="R040" n="0399a09"/>使解得法空。不過同乎菩薩。上求佛果。下化衆生。
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0836c" n="0836c"/>
<lb ed="X" n="0836c01"/><lb ed="R040" n="0399a10"/>往來三界。出入四生。何處無之。安爲希有。良以此
<lb ed="X" n="0836c02"/><lb ed="R040" n="0399a11"/>人不惟但解法空。離其法等四相。而且又解非我
<lb ed="X" n="0836c03"/><lb ed="R040" n="0399a12"/>法等四相之空亦空。遠離一切諸相。而更證俱空
<lb ed="X" n="0836c04"/><lb ed="R040" n="0399a13"/>之智耳。設不爾者。何能受持此經之離相無住之
<lb ed="X" n="0836c05"/><lb ed="R040" n="0399a14"/>實相哉。旣能受持實相。則能了達實相無相。無相
<lb ed="X" n="0836c06"/><lb ed="R040" n="0399a15"/>亦無相。是則離一切諸相。則非菩薩之可稱。卽當
<lb ed="X" n="0836c07"/><lb ed="R040" n="0399a16"/>名之爲佛矣。此正結前深解義趣之文也。</p><p xml:id="pX25p0836c0717" cb:place="inline">然雖如
<lb ed="X" n="0836c08"/><lb ed="R040" n="0399a17"/>是。要識當機疑悟落處。指示分明。疑自何生。悟從
<lb ed="X" n="0836c09"/><lb ed="R040" n="0399a18"/>甚得。方爲說到見到。設不爾者。何異盲人摸象。未
<lb ed="X" n="0836c10"/><lb ed="R040" n="0399b01"/>審諸人有證據不。倘或未明斯旨。且須落草盤桓。
<lb ed="X" n="0836c11"/><lb ed="R040" n="0399b02"/>幸勿厭繁可耳。良以尊者抱負。迥異常流。況乎身
<lb ed="X" n="0836c12"/><lb ed="R040" n="0399b03"/>佩三印。果證二乘。踞化城之堅壁。依草菴而駐兵。
<lb ed="X" n="0836c13"/><lb ed="R040" n="0399b04"/>自是自空一世。氣冠羣英。方將問鼎請隧。且不識
<lb ed="X" n="0836c14"/><lb ed="R040" n="0399b05"/>漢何如我大。然則所謂獨坐窮山。放虎自衛者也。
<lb ed="X" n="0836c15"/><lb ed="R040" n="0399b06"/>今向祇園座下。見得一斑。正欲人前顯實。閙裏奪
<lb ed="X" n="0836c16"/><lb ed="R040" n="0399b07"/>尊。方不埋沒自<anchor xml:id="nkr_note_add_0836c1601" n="0836c1601"/><anchor xml:id="beg0836c1601" n="0836c1601"/>己<anchor xml:id="end0836c1601"/>。設或不然。寧不錦衣而夜行耶。
<lb ed="X" n="0836c17"/><lb ed="R040" n="0399b08"/>以故一心恭敬。三問齊伸。將謂唯我<anchor xml:id="nkr_note_add_0836c1701" n="0836c1701"/><anchor xml:id="beg0836c1701" n="0836c1701"/>已<anchor xml:id="end0836c1701"/>達。然爲諸
<lb ed="X" n="0836c18"/><lb ed="R040" n="0399b09"/>人。正以夜郞王而自居也。</p><p xml:id="pX25p0836c1811" cb:place="inline">然我如來旣見當機智
<lb ed="X" n="0836c19"/><lb ed="R040" n="0399b10"/>勇膽略。還是個人。猶臥龍之遇天水。不妨且戰且
<lb ed="X" n="0836c20"/><lb ed="R040" n="0399b11"/>攻。且招且撫。是以將錯就錯而應之曰。應如是住。
<lb ed="X" n="0836c21"/><lb ed="R040" n="0399b12"/>如是降伏其心。此時如來毫不干動。所謂將欲取
<lb ed="X" n="0836c22"/><lb ed="R040" n="0399b13"/>之。必固與之。始而略示降心離相。繼而復示住心
<lb ed="X" n="0836c23"/><lb ed="R040" n="0399b14"/>無住。此則八陣之圖<anchor xml:id="nkr_note_add_0836c2301" n="0836c2301"/><anchor xml:id="beg0836c2301" n="0836c2301"/>已<anchor xml:id="end0836c2301"/>陣。十面之伏<anchor xml:id="nkr_note_add_0836c2302" n="0836c2302"/><anchor xml:id="beg0836c2302" n="0836c2302"/>已<anchor xml:id="end0836c2302"/>設。然欲下
<lb ed="X" n="0836c24"/><lb ed="R040" n="0399b15"/>手。遂將自<anchor xml:id="nkr_note_add_0836c2401" n="0836c2401"/><anchor xml:id="beg0836c2401" n="0836c2401"/>己<anchor xml:id="end0836c2401"/>畫道等身符子。直向尊者面前一擲。
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0837a" n="0837a"/>
<lb ed="X" n="0837a01"/><lb ed="R040" n="0399b16"/>曰。於意云何。可以身相見如來不。卽此一問。當機
<lb ed="X" n="0837a02"/><lb ed="R040" n="0399b17"/>不解。是箇弔虎離山之計。因而輪鎗躍馬。直出垓
<lb ed="X" n="0837a03"/><lb ed="R040" n="0399b18"/>心。且而據鞍顧盻以示。矍鑠可觀。自謂英雄葢世。
<lb ed="X" n="0837a04"/><lb ed="R040" n="0400a01"/>智術過人。遂率然而對曰。不也。只此二字。是要充
<lb ed="X" n="0837a05"/><lb ed="R040" n="0400a02"/>作家的樣子。然則何異龐德之敵雲長。所謂初生
<lb ed="X" n="0837a06"/><lb ed="R040" n="0400a03"/>犢兒不畏虎也。且復抖搜精神。左鎗右棒。橫衝豎
<lb ed="X" n="0837a07"/><lb ed="R040" n="0400a04"/>撞。故云世尊。不可以身相得見如來。何以故。如來
<lb ed="X" n="0837a08"/><lb ed="R040" n="0400a05"/>所說身相。卽是非相。足見尊者前遮後搪。上盤下
<lb ed="X" n="0837a09"/><lb ed="R040" n="0400a06"/>旋。也是箇戰將。然在如來以逸待勞。見得當機到
<lb ed="X" n="0837a10"/><lb ed="R040" n="0400a07"/>此。力盡矢窮。因而虗恍一刀。引他入陣。所以把火
<lb ed="X" n="0837a11"/><lb ed="R040" n="0400a08"/>助照。故曰凡所有相。皆是虗妄。尊者至此。只解如
<lb ed="X" n="0837a12"/><lb ed="R040" n="0400a09"/>來順水張帆。豈識老漢逆風帶柁。是以<g ref="#CB15081">䇿</g>轡向前。
<lb ed="X" n="0837a13"/><lb ed="R040" n="0400a10"/>不覺全身陷陣。</p><p xml:id="pX25p0837a1307" cb:place="inline">如來見事<anchor xml:id="nkr_note_add_0837a1301" n="0837a1301"/><anchor xml:id="beg0837a1301" n="0837a1301"/>已<anchor xml:id="end0837a1301"/>濟。不費張弓隻箭。只
<lb ed="X" n="0837a14"/><lb ed="R040" n="0400a11"/>須羽扇輕揮。霎時旌旗變色。壁壘皆新。故曰若見
<lb ed="X" n="0837a15"/><lb ed="R040" n="0400a12"/>諸相非相。卽見如來。方纔正說離相之旨。當機以
<lb ed="X" n="0837a16"/><lb ed="R040" n="0400a13"/>爲得計。竭力應酬。不料如來。忽然吐出這箇卽字。
<lb ed="X" n="0837a17"/><lb ed="R040" n="0400a14"/>未免驚慌。意欲奪空而走。遂復嫁禍於人。故曰。頗
<lb ed="X" n="0837a18"/><lb ed="R040" n="0400a15"/>有衆生得聞如是言說章句。生實信不。故知卽之
<lb ed="X" n="0837a19"/><lb ed="R040" n="0400a16"/>一字。乃疑悟根也。生佛基也。釣鰲鈎也。縛將縧也。
<lb ed="X" n="0837a20"/><lb ed="R040" n="0400a17"/>如來因彼破綻<anchor xml:id="nkr_note_add_0837a2001" n="0837a2001"/><anchor xml:id="beg0837a2001" n="0837a2001"/>已<anchor xml:id="end0837a2001"/>露。始向頂門一針道。須菩提。莫
<lb ed="X" n="0837a21"/><lb ed="R040" n="0400a18"/>作是說。然此莫之一字。乃除疑生信之關。亦尊者
<lb ed="X" n="0837a22"/><lb ed="R040" n="0400b01"/>就擒被縛之所。設非此字。未免還有之乎者也。故
<lb ed="X" n="0837a23"/><lb ed="R040" n="0400b02"/>如來止用一箇莫字。便敎當機閉口無言。神驚膽
<lb ed="X" n="0837a24"/><lb ed="R040" n="0400b03"/>喪而偷心盡死。至此則生擒下馬。而活捉歸營矣。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0837b" n="0837b"/>
<lb ed="X" n="0837b01"/><lb ed="R040" n="0400b04"/><p xml:id="pX25p0837b0101">向下之文。皆如來穩坐中軍。握定金剛寶劍。將當
<lb ed="X" n="0837b02"/><lb ed="R040" n="0400b05"/>機呼至堦下。喩以至尊威德。令其改往而修來也。
<lb ed="X" n="0837b03"/><lb ed="R040" n="0400b06"/>所以當機蒙示。佛身離相。果法離相。繼而又敎之
<lb ed="X" n="0837b04"/><lb ed="R040" n="0400b07"/>以住心無住。首則泛論無住。自小乘法。而至佛法
<lb ed="X" n="0837b05"/><lb ed="R040" n="0400b08"/>菩薩莊嚴。次乃正明無住。復又喩明無住。展轉發
<lb ed="X" n="0837b06"/><lb ed="R040" n="0400b09"/>揮。以蕩執情。因復較量顯勝。令生渴仰。以彰般若
<lb ed="X" n="0837b07"/><lb ed="R040" n="0400b10"/>妙用。故尊者因聞經功殊勝。遂而請名奉持。乃是
<lb ed="X" n="0837b08"/><lb ed="R040" n="0400b11"/>羨皇恩之浩蕩。可謂中心悅而誠服也。此正投誠
<lb ed="X" n="0837b09"/><lb ed="R040" n="0400b12"/>而皈命矣。如來垂示。乃云。是經名爲金剛般若波
<lb ed="X" n="0837b10"/><lb ed="R040" n="0400b13"/>羅蜜者。卽聖德之無私。而隨功賞賜也。又曰。以是
<lb ed="X" n="0837b11"/><lb ed="R040" n="0400b14"/>名字。汝當奉持。卽將金剛王劍。至是亦賜矣。繼復
<lb ed="X" n="0837b12"/><lb ed="R040" n="0400b15"/>釋曰。佛說般若。卽非般若。是名般若者。乃如來之
<lb ed="X" n="0837b13"/><lb ed="R040" n="0400b16"/>捧轂推輪。所謂閫以內。寡人治之。閫以外。將軍治
<lb ed="X" n="0837b14"/><lb ed="R040" n="0400b17"/>之也。而復示說法離相。依正離相。顯示經功者。乃
<lb ed="X" n="0837b15"/><lb ed="R040" n="0400b18"/>授廟謨聖訓耳。</p><p xml:id="pX25p0837b1507" cb:place="inline">是以當機至此。深荷大德。痛悔前
<lb ed="X" n="0837b16"/><lb ed="R040" n="0401a01"/>非。不禁感恩而流涕矣。故前來乍聞諸相非相卽
<lb ed="X" n="0837b17"/><lb ed="R040" n="0401a02"/>見如來。當機在彼尙猶屈強。未免跳梁。是以累我
<lb ed="X" n="0837b18"/><lb ed="R040" n="0401a03"/>世尊。廣談法非法。空卽非。是名。句義。至是豁然。方
<lb ed="X" n="0837b19"/><lb ed="R040" n="0401a04"/>省前非。以故悲淚呈解。三稱希有。一口道出。離一
<lb ed="X" n="0837b20"/><lb ed="R040" n="0401a05"/>切相。卽名諸佛。</p><p xml:id="pX25p0837b2007" cb:place="inline">以此觀之。則前之卽字。出自佛口。
<lb ed="X" n="0837b21"/><lb ed="R040" n="0401a06"/>此之卽字。出於當機。只此前後二卽。可謂剛剛合
<lb ed="X" n="0837b22"/><lb ed="R040" n="0401a07"/>上油甁葢矣。斯正以心印心之謂也。然則諸有智
<lb ed="X" n="0837b23"/><lb ed="R040" n="0401a08"/>者。雖由譬喩可解。幸勿作譬喩解可也。若然。則辜
<lb ed="X" n="0837b24"/><lb ed="R040" n="0401a09"/>負經文不少。不唯辜負經文。亦且辜負如來。不惟
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0837c" n="0837c"/>
<lb ed="X" n="0837c01"/><lb ed="R040" n="0401a10"/>辜負如來。兼又辜負當機。不惟辜負當機。亦復辜
<lb ed="X" n="0837c02"/><lb ed="R040" n="0401a11"/>負自<anchor xml:id="nkr_note_add_0837c0201" n="0837c0201"/><anchor xml:id="beg0837c0201" n="0837c0201"/>己<anchor xml:id="end0837c0201"/>也。</p><p xml:id="pX25p0837c0205" cb:place="inline">△二世尊印述二。一印證二。一總印。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0837c03"/><lb ed="R040" n="0401a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0837c0301">佛吿須菩提。如是。如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0837c04"/><lb ed="R040" n="0401a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0837c0401">此總印所述之當也。前以當機解之未深。輕率而
<lb ed="X" n="0837c05"/><lb ed="R040" n="0401a14"/>發頗有之問。佛則訶誡。今旣蒙敎。得其深解。呈白
<lb ed="X" n="0837c06"/><lb ed="R040" n="0401a15"/>於佛。故爲印可曰。如是如是者。謂當機所解。三空
<lb ed="X" n="0837c07"/><lb ed="R040" n="0401a16"/>觀智。皆稱眞如而是。然重言者。當之極也。而此兩
<lb ed="X" n="0837c08"/><lb ed="R040" n="0401a17"/>個如是。須知一在於佛。一在當機。何則。葢佛之意。
<lb ed="X" n="0837c09"/><lb ed="R040" n="0401a18"/>謂我唯敎爾。若見諸相非相。卽見如來。汝今旣然
<lb ed="X" n="0837c10"/><lb ed="R040" n="0401b01"/>能解離一切諸相。卽名諸佛。正是我心如是。汝亦
<lb ed="X" n="0837c11"/><lb ed="R040" n="0401b02"/>如是。須善護持。此則以心印心<anchor xml:id="nkr_note_add_0837c1101" n="0837c1101"/><anchor xml:id="beg0837c1101" n="0837c1101"/>已<anchor xml:id="end0837c1101"/>竟。然空生之稱
<lb ed="X" n="0837c12"/><lb ed="R040" n="0401b03"/>慧命者。正所謂傳佛慧命。眞不愧矣。</p><p xml:id="pX25p0837c1215" cb:place="inline">△二別證。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0837c13"/><lb ed="R040" n="0401b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0837c1301">若復有人。得聞是經。不驚不怖不畏。當知是人甚爲
<lb ed="X" n="0837c14"/><lb ed="R040" n="0401b05"/>希有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0837c15"/><lb ed="R040" n="0401b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0837c1501">此卽反其預歎之詞。而印證耳。意謂爾何求全於
<lb ed="X" n="0837c16"/><lb ed="R040" n="0401b07"/>人。如是之深也。必欲其信心淸淨。卽生實相。及信
<lb ed="X" n="0837c17"/><lb ed="R040" n="0401b08"/>解受持而後。乃許其爲第一希有者。若然。恐亦難
<lb ed="X" n="0837c18"/><lb ed="R040" n="0401b09"/>得其人。卽今設或有人。縱不能深心信解。但聞是
<lb ed="X" n="0837c19"/><lb ed="R040" n="0401b10"/>經而不驚疑怖畏。就算是箇上好的了。故曰。甚爲
<lb ed="X" n="0837c20"/><lb ed="R040" n="0401b11"/>希有。正所謂才難。不其然乎。</p><p xml:id="pX25p0837c2012" cb:place="inline">△二述成二。一約法
<lb ed="X" n="0837c21"/><lb ed="R040" n="0401b12"/>述成二。一就智度述成。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0837c22"/><lb ed="R040" n="0401b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0837c2201">何以故。須菩提。如來說第一波羅蜜。卽非第一波羅
<lb ed="X" n="0837c23"/><lb ed="R040" n="0401b14"/>蜜。是名第一波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0837c24"/><lb ed="R040" n="0401b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0837c2401">此下徵明問何故但聞而不驚畏者。便曰甚爲希
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0838a" n="0838a"/>
<lb ed="X" n="0838a01"/><lb ed="R040" n="0401b16"/>有。以其人但聞是經不驚。卽證佛順俗諦所說六
<lb ed="X" n="0838a02"/><lb ed="R040" n="0401b17"/>波羅蜜中之第一波羅蜜。但聞是經不怖。卽證佛
<lb ed="X" n="0838a03"/><lb ed="R040" n="0401b18"/>順眞諦所說之卽非第一波羅蜜。但聞是經不畏。
<lb ed="X" n="0838a04"/><lb ed="R040" n="0402a01"/>卽證佛順中道所說之是名第一波羅蜜。豈非甚
<lb ed="X" n="0838a05"/><lb ed="R040" n="0402a02"/>希哉。問。經中何事。是可驚疑怖畏。答。無著謂於聲
<lb ed="X" n="0838a06"/><lb ed="R040" n="0402a03"/>聞乘中。說有法有空。於此聞法無有故驚。聞空無
<lb ed="X" n="0838a07"/><lb ed="R040" n="0402a04"/>有故怖。於二無有理中思量不能相應故畏。以上
<lb ed="X" n="0838a08"/><lb ed="R040" n="0402a05"/>乃約文述。</p><p xml:id="pX25p0838a0805" cb:place="inline">若約旨述者。卽初･無我等四相。人天聞
<lb ed="X" n="0838a09"/><lb ed="R040" n="0402a06"/>之。誠爲可驚。以人天未得人空。專執我等四相故。
<lb ed="X" n="0838a10"/><lb ed="R040" n="0402a07"/>次･非無我等四相。聲聞緣覺聞之。誠爲可怖。以二
<lb ed="X" n="0838a11"/><lb ed="R040" n="0402a08"/>乘人。雖無我等四相。<anchor xml:id="nkr_note_add_0838a1101" n="0838a1101"/><anchor xml:id="beg0838a1101" n="0838a1101"/>已<anchor xml:id="end0838a1101"/>證人空。然不能非却無我
<lb ed="X" n="0838a12"/><lb ed="R040" n="0402a09"/>等四相。而證法空。三･離一切諸相。卽名諸佛者。乃
<lb ed="X" n="0838a13"/><lb ed="R040" n="0402a10"/>不惟我法雙空。幷俱空亦空。雖菩薩聞之。誠亦可
<lb ed="X" n="0838a14"/><lb ed="R040" n="0402a11"/>畏。以權乘菩薩。住於法空之境。不能將空法之空
<lb ed="X" n="0838a15"/><lb ed="R040" n="0402a12"/>亦空。是以有驚疑怖畏也。而此三波羅蜜。皆稱第
<lb ed="X" n="0838a16"/><lb ed="R040" n="0402a13"/>一者何也。葢五度如盲。般若如導。五度無般若。皆
<lb ed="X" n="0838a17"/><lb ed="R040" n="0402a14"/>不到彼岸故是則般若稱之爲第一波羅蜜也。當
<lb ed="X" n="0838a18"/><lb ed="R040" n="0402a15"/>知一往皆明離相無住之旨。皆屬般若之用。正猶
<lb ed="X" n="0838a19"/><lb ed="R040" n="0402a16"/>金剛鋒利之用。此下將談證悟。故擧波羅蜜之究
<lb ed="X" n="0838a20"/><lb ed="R040" n="0402a17"/>竟彼岸。取喩金剛堅固之體也。佛因當機<anchor xml:id="nkr_note_add_0838a2001" n="0838a2001"/><anchor xml:id="beg0838a2001" n="0838a2001"/>已<anchor xml:id="end0838a2001"/>悟金
<lb ed="X" n="0838a21"/><lb ed="R040" n="0402a18"/>剛般若。故說波羅蜜。更令深進。所謂錦上鋪花耳。</p>
<lb ed="X" n="0838a22"/><lb ed="R040" n="0402b01"/><p xml:id="pX25p0838a2201">△二就忍度述成。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0838a23"/><lb ed="R040" n="0402b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0838a2301">須菩提。忍辱波羅蜜。如來說非忍辱波羅蜜。是名忍
<lb ed="X" n="0838a24"/><lb ed="R040" n="0402b03"/>辱波羅蜜。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0838b" n="0838b"/>
<lb ed="X" n="0838b01"/><lb ed="R040" n="0402b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0838b0101">此復轉述上文也。謂此第一波羅蜜。自何而得。以
<lb ed="X" n="0838b02"/><lb ed="R040" n="0402b05"/>從忍辱中來故。何則。以第一波羅蜜。雖是修般若
<lb ed="X" n="0838b03"/><lb ed="R040" n="0402b06"/>者。設非忍度兼資。亦不能速到彼岸。所謂明人忍
<lb ed="X" n="0838b04"/><lb ed="R040" n="0402b07"/>慧強也。此由一往敎諸菩薩。度生離相。布施無住。
<lb ed="X" n="0838b05"/><lb ed="R040" n="0402b08"/>非有忍力者。則不可耳。故起信云。以知法性無苦
<lb ed="X" n="0838b06"/><lb ed="R040" n="0402b09"/>離瞋惱故。隨順修行羼提波羅蜜。葢羼提者。卽忍
<lb ed="X" n="0838b07"/><lb ed="R040" n="0402b10"/>辱也。忍卽內心含容也。辱乃外來橫逆也。其忍有
<lb ed="X" n="0838b08"/><lb ed="R040" n="0402b11"/>三。謂生忍。法忍。無生法忍。夫行是行者。不見內有
<lb ed="X" n="0838b09"/><lb ed="R040" n="0402b12"/>能忍所忍。不見外有能辱所辱。中間不見有杖木
<lb ed="X" n="0838b10"/><lb ed="R040" n="0402b13"/>相加等事。方是三輪體空。一心淸淨。乃爲深得無
<lb ed="X" n="0838b11"/><lb ed="R040" n="0402b14"/>生法忍也。此言忍波羅蜜者。是順俗諦之言。卽生
<lb ed="X" n="0838b12"/><lb ed="R040" n="0402b15"/>忍也。非忍者。是順眞諦之言。卽法忍也。是名忍辱
<lb ed="X" n="0838b13"/><lb ed="R040" n="0402b16"/>者。是說眞俗不二。順中道第一義諦之言。卽無生
<lb ed="X" n="0838b14"/><lb ed="R040" n="0402b17"/>法忍也。意言此人能證此忍。方能聞是經。於離相
<lb ed="X" n="0838b15"/><lb ed="R040" n="0402b18"/>度生。無住行施。深忍好樂。而得不驚不怖不畏。豈
<lb ed="X" n="0838b16"/><lb ed="R040" n="0403a01"/>非甚爲希有乎。</p><p xml:id="pX25p0838b1607" cb:place="inline">△二約人述成。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0838b17"/><lb ed="R040" n="0403a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0838b1701">何以故。須菩提。如我昔爲歌利王割截身體。我於爾
<lb ed="X" n="0838b18"/><lb ed="R040" n="0403a03"/>時。無我相･無人相･無衆生相･無壽者相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0838b19"/><lb ed="R040" n="0403a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0838b1901">此印證述成離一切諸相。卽名諸佛也。謂我昔離
<lb ed="X" n="0838b20"/><lb ed="R040" n="0403a05"/>相方能行忍。如其相不能離。雖一言見侮。猶<g ref="#CB03340">啣</g>恨
<lb ed="X" n="0838b21"/><lb ed="R040" n="0403a06"/>終身。矧割截乎。乃至節節支解。不瞋恨者。由離一
<lb ed="X" n="0838b22"/><lb ed="R040" n="0403a07"/>切相。所以成佛也。此乃世尊婆心太切。所謂爲人
<lb ed="X" n="0838b23"/><lb ed="R040" n="0403a08"/>須爲徹。殺人須見血。因當機雖悟離相之理。恐於
<lb ed="X" n="0838b24"/><lb ed="R040" n="0403a09"/>離相之事。尙未了然。故將自<anchor xml:id="nkr_note_add_0838b2401" n="0838b2401"/><anchor xml:id="beg0838b2401" n="0838b2401"/>己<anchor xml:id="end0838b2401"/>做過的樣子。拈於
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0838c" n="0838c"/>
<lb ed="X" n="0838c01"/><lb ed="R040" n="0403a10"/>他看。以便修學。且而復恐秪會向第一波羅蜜中
<lb ed="X" n="0838c02"/><lb ed="R040" n="0403a11"/>覓取般若。不能於餘五度上會得般若。故廓而充
<lb ed="X" n="0838c03"/><lb ed="R040" n="0403a12"/>之曰。豈惟般若非般若。是名般若。須知六度皆然。
<lb ed="X" n="0838c04"/><lb ed="R040" n="0403a13"/>卽如忍辱。非忍辱是名忍辱耳。故徵釋云。以何義
<lb ed="X" n="0838c05"/><lb ed="R040" n="0403a14"/>故。說忍非忍。是名爲忍。又行忍辱者。有何憑據。而
<lb ed="X" n="0838c06"/><lb ed="R040" n="0403a15"/>知其離相耶。故此佛引我昔而證成也。蓋人平時。
<lb ed="X" n="0838c07"/><lb ed="R040" n="0403a16"/>可以勉強。而至生死大難臨身。不能絲毫假借。故
<lb ed="X" n="0838c08"/><lb ed="R040" n="0403a17"/>曰。我於爾時。無我等者。此正燕<g ref="#CB15179">雀</g>不處巢。無以畜
<lb ed="X" n="0838c09"/><lb ed="R040" n="0403a18"/>衆雛。如來不示行。無以度衆生。故先示離相的樣
<lb ed="X" n="0838c10"/><lb ed="R040" n="0403b01"/>子耳。</p><p xml:id="pX25p0838c1003" cb:place="inline">又徵何以知其如來行忍。實無四相。聻。釋曰。
<lb ed="X" n="0838c11"/><lb ed="R040" n="0403b02"/>我方支解時。若少有四相。卽生瞋恨。此又離相之
<lb ed="X" n="0838c12"/><lb ed="R040" n="0403b03"/>明驗也。</p><p xml:id="pX25p0838c1204" cb:place="inline">梵語歌利。此云極惡。陳譯爲迦陵伽。唐譯
<lb ed="X" n="0838c13"/><lb ed="R040" n="0403b04"/>爲羯利。此秦譯也。茲乃略釋。若欲廣明事跡。准涅
<lb ed="X" n="0838c14"/><lb ed="R040" n="0403b05"/>槃經。云。我念往昔生南天竺國。富單那城。婆羅門
<lb ed="X" n="0838c15"/><lb ed="R040" n="0403b06"/>家。是時有王名迦羅富。其性暴惡。憍慢自在。我於
<lb ed="X" n="0838c16"/><lb ed="R040" n="0403b07"/>爾時。爲衆生故。在彼城外寂然禪思。爾時彼王。春
<lb ed="X" n="0838c17"/><lb ed="R040" n="0403b08"/>木花敷。與其宮人綵女。出城遊觀。在林樹下。五欲
<lb ed="X" n="0838c18"/><lb ed="R040" n="0403b09"/>自娛。其諸綵女。捨王游戲。遂至我所。我時爲欲斷
<lb ed="X" n="0838c19"/><lb ed="R040" n="0403b10"/>彼貪故。而爲說法。時王見我。便生惡心。問言。汝得
<lb ed="X" n="0838c20"/><lb ed="R040" n="0403b11"/>阿羅漢果耶。我言。未得。復言。汝得不還果耶。我言。
<lb ed="X" n="0838c21"/><lb ed="R040" n="0403b12"/>未得。汝旣年少。未得聖果。則爲具有貪欲煩惱。云
<lb ed="X" n="0838c22"/><lb ed="R040" n="0403b13"/>何恣情觀我女人。我言。大王。當知我雖未斷貪欲。
<lb ed="X" n="0838c23"/><lb ed="R040" n="0403b14"/>然其內心。實無貪著。王言。癡人。世有仙人。服氣食
<lb ed="X" n="0838c24"/><lb ed="R040" n="0403b15"/>果。見色尙貪。況汝盛年。未斷貪欲。云何見色不貪。
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0839a" n="0839a"/>
<lb ed="X" n="0839a01"/><lb ed="R040" n="0403b16"/>我言。大王。見色不貪。實不由於服氣食果。當由繫
<lb ed="X" n="0839a02"/><lb ed="R040" n="0403b17"/>念無常不淨。王言。若有輕他而生誹謗。云何得名
<lb ed="X" n="0839a03"/><lb ed="R040" n="0403b18"/>修持淨戒。我言。我無瞋妬。云何言謗。王言。云何名
<lb ed="X" n="0839a04"/><lb ed="R040" n="0404a01"/>戒。答言。忍名爲戒。王言。若忍爲戒。當截汝耳。若能
<lb ed="X" n="0839a05"/><lb ed="R040" n="0404a02"/>忍者。知汝持戒。我時被截。容顏不變。王臣見<anchor xml:id="nkr_note_add_0839a0501" n="0839a0501"/><anchor xml:id="beg0839a0501" n="0839a0501"/>已<anchor xml:id="end0839a0501"/>。諫
<lb ed="X" n="0839a06"/><lb ed="R040" n="0404a03"/>言。如是大士。不應加害。王言。汝等云何知是大士。
<lb ed="X" n="0839a07"/><lb ed="R040" n="0404a04"/>諸臣曰。見受苦時。容顏不變。王言。我當更試。卽劓
<lb ed="X" n="0839a08"/><lb ed="R040" n="0404a05"/>其鼻。刖其手足。爾時我於無量無邊世中。修習慈
<lb ed="X" n="0839a09"/><lb ed="R040" n="0404a06"/>悲。愍苦衆生。心無瞋恨。時四天王。心懷瞋忿。雨沙
<lb ed="X" n="0839a10"/><lb ed="R040" n="0404a07"/>礫石。王見大怖。復至我所。長跪白言。惟願哀愍。聽
<lb ed="X" n="0839a11"/><lb ed="R040" n="0404a08"/>我懺悔。我曰。大王。我心無瞋。亦如無貪。王言。大德。
<lb ed="X" n="0839a12"/><lb ed="R040" n="0404a09"/>云何得知。我卽立誓。我若眞實無瞋恨者。此身平
<lb ed="X" n="0839a13"/><lb ed="R040" n="0404a10"/>復如故。發是願<anchor xml:id="nkr_note_add_0839a1301" n="0839a1301"/><anchor xml:id="beg0839a1301" n="0839a1301"/>已<anchor xml:id="end0839a1301"/>。身卽平復。更願我於來世。得成
<lb ed="X" n="0839a14"/><lb ed="R040" n="0404a11"/>菩提。先度大王。</p><p xml:id="pX25p0839a1407" cb:place="inline">是故我今成佛。度憍陳如也。蓋我
<lb ed="X" n="0839a15"/><lb ed="R040" n="0404a12"/>之忍。非止歌利一時。又念五百生中。作大仙人。名
<lb ed="X" n="0839a16"/><lb ed="R040" n="0404a13"/>曰說忍。於爾所世。皆無四相。故忍慣。而視之爲尋
<lb ed="X" n="0839a17"/><lb ed="R040" n="0404a14"/>常也。應知忍無四相。卽爲第一波羅蜜。苟無智慧。
<lb ed="X" n="0839a18"/><lb ed="R040" n="0404a15"/>則不能無瞋恨。卽忍於一時。亦不能忍於多世。卽
<lb ed="X" n="0839a19"/><lb ed="R040" n="0404a16"/>甘忍其苦。亦不能感格於王也。此世尊卽忍度發
<lb ed="X" n="0839a20"/><lb ed="R040" n="0404a17"/>明離相者。正恐說食不飽。是欲當機親嘗一口也。</p>
<lb ed="X" n="0839a21"/><lb ed="R040" n="0404a18"/><p xml:id="pX25p0839a2101">△五結成離相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0839a22"/><lb ed="R040" n="0404b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0839a2201">是故須菩提。菩薩應離一切相。發阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0839a23"/><lb ed="R040" n="0404b02"/>菩提心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0839a24"/><lb ed="R040" n="0404b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0839a2401">前旣印述<anchor xml:id="nkr_note_add_0839a2401" n="0839a2401"/><anchor xml:id="beg0839a2401" n="0839a2401"/>已<anchor xml:id="end0839a2401"/>畢。至此結勸云。菩薩當如我上來離
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0839b" n="0839b"/>
<lb ed="X" n="0839b01"/><lb ed="R040" n="0404b04"/>相發菩提心。亦必須修此離相之行也。是故二字。
<lb ed="X" n="0839b02"/><lb ed="R040" n="0404b05"/>通結上文。正謂爾前問我。善男子。善女人。云何發
<lb ed="X" n="0839b03"/><lb ed="R040" n="0404b06"/>心。云何降住。是故當知學般若之菩薩。應當離相
<lb ed="X" n="0839b04"/><lb ed="R040" n="0404b07"/>而發心也。此佛因顯離相之用。幷其降住之前。發
<lb ed="X" n="0839b05"/><lb ed="R040" n="0404b08"/>心無法之旨。一盤托出。其如當機雖聞此說。尙欠
<lb ed="X" n="0839b06"/><lb ed="R040" n="0404b09"/>沉思。可惜當面又成錯過。故下復有云何降伏發
<lb ed="X" n="0839b07"/><lb ed="R040" n="0404b10"/>心之問也。設於此處會得發心無法之旨。則下半
<lb ed="X" n="0839b08"/><lb ed="R040" n="0404b11"/>卷問答。均可<anchor xml:id="nkr_note_add_0839b0801" n="0839b0801"/><anchor xml:id="beg0839b0801" n="0839b0801"/>已<anchor xml:id="end0839b0801"/>矣。所以貪看眼前浪。失却手中篙。
<lb ed="X" n="0839b09"/><lb ed="R040" n="0404b12"/>乃當機之謂歟。此彰般若離相用竟。</p><p xml:id="pX25p0839b0915" cb:place="inline">△二彰般若
<lb ed="X" n="0839b10"/><lb ed="R040" n="0404b13"/>無住用二。一正明無住三。一不住六塵。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0839b11"/><lb ed="R040" n="0404b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0839b1101">不應住色生心。不應住聲香味觸法生心。應生無所
<lb ed="X" n="0839b12"/><lb ed="R040" n="0404b15"/>住心。若心有住。卽爲非住。是故佛說菩薩心。不應住
<lb ed="X" n="0839b13"/><lb ed="R040" n="0404b16"/>色布施。須菩提。菩薩爲利益一切衆生故。應如是布
<lb ed="X" n="0839b14"/><lb ed="R040" n="0404b17"/>施。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0839b15"/><lb ed="R040" n="0404b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0839b1501">此乃結前廣略住心無住。以彰般若無住之用也。
<lb ed="X" n="0839b16"/><lb ed="R040" n="0405a01"/>因前雖歷明無住。正明無住。喩明無住。校量況顯。
<lb ed="X" n="0839b17"/><lb ed="R040" n="0405a02"/>尙未有結。便談離相之用。今上<anchor xml:id="nkr_note_add_0839b1701" n="0839b1701"/><anchor xml:id="beg0839b1701" n="0839b1701"/>已<anchor xml:id="end0839b1701"/>結離相之用。故
<lb ed="X" n="0839b18"/><lb ed="R040" n="0405a03"/>茲當結無住之用。此乃正結前文應無所住。行於
<lb ed="X" n="0839b19"/><lb ed="R040" n="0405a04"/>布施。幷應無所住。而生其心也。不應者。卽前之應
<lb ed="X" n="0839b20"/><lb ed="R040" n="0405a05"/>無也。亦誡詞也。此中言不應生心者。良以心本無
<lb ed="X" n="0839b21"/><lb ed="R040" n="0405a06"/>生。因境而生。以故生心卽妄。動念卽乖。不可住著
<lb ed="X" n="0839b22"/><lb ed="R040" n="0405a07"/>六塵。而行檀度者。乃示無住之事也。應生無所住
<lb ed="X" n="0839b23"/><lb ed="R040" n="0405a08"/>心。卽應無所住而生其心。此勸悟無住之理也。葢
<lb ed="X" n="0839b24"/><lb ed="R040" n="0405a09"/>上之住色等生心。卽妄心也。下之應生無所住心。
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0839c" n="0839c"/>
<lb ed="X" n="0839c01"/><lb ed="R040" n="0405a10"/>眞心也。所以用不應二字。誡其勿住。以應之一字。
<lb ed="X" n="0839c02"/><lb ed="R040" n="0405a11"/>勸其當生。若心有住。卽爲非住。此明我敎爾不應
<lb ed="X" n="0839c03"/><lb ed="R040" n="0405a12"/>住者何意。但爾之心一有住著。卽屬虗妄之幻識。
<lb ed="X" n="0839c04"/><lb ed="R040" n="0405a13"/>而非無住之眞心矣。正明有住卽乖法體。而非無
<lb ed="X" n="0839c05"/><lb ed="R040" n="0405a14"/>住實相之理。故古德云。却物爲上。逐物爲下。瞥起
<lb ed="X" n="0839c06"/><lb ed="R040" n="0405a15"/>微情。卽落地上。正楞嚴云。若能轉物。卽同如來。斯
<lb ed="X" n="0839c07"/><lb ed="R040" n="0405a16"/>之謂也。</p><p xml:id="pX25p0839c0704" cb:place="inline">是故下。示三輪空也。不住色布施者。能施
<lb ed="X" n="0839c08"/><lb ed="R040" n="0405a17"/>空也。爲利益衆生者。卽受施空也。應如是布施者。
<lb ed="X" n="0839c09"/><lb ed="R040" n="0405a18"/>逆指上文不住之義也。內則不住有我。外亦不住
<lb ed="X" n="0839c10"/><lb ed="R040" n="0405b01"/>有人。而中間不住可施之物。卽施物空也。是則三
<lb ed="X" n="0839c11"/><lb ed="R040" n="0405b02"/>輪俱空。眞可謂無住行施矣。此明菩薩行施不應
<lb ed="X" n="0839c12"/><lb ed="R040" n="0405b03"/>住著。原爲利益衆生也。設或稍有住著。則是人我
<lb ed="X" n="0839c13"/><lb ed="R040" n="0405b04"/>未忘。而與衆生結憎愛緣矣。若然。則互爲子孫父
<lb ed="X" n="0839c14"/><lb ed="R040" n="0405b05"/>母。冤家債主。百劫千生。恩怨纏綿。輪迴生死。何能
<lb ed="X" n="0839c15"/><lb ed="R040" n="0405b06"/>解脫。以故應當行布施時。不得住六塵而行布施
<lb ed="X" n="0839c16"/><lb ed="R040" n="0405b07"/>也。果能如是行施。則爲無住之施。無漏福田也。所
<lb ed="X" n="0839c17"/><lb ed="R040" n="0405b08"/>以如來敎人行施。決不可住相者。良有以焉。</p><p xml:id="pX25p0839c1718" cb:place="inline">△二
<lb ed="X" n="0839c18"/><lb ed="R040" n="0405b09"/>不住人法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0839c19"/><lb ed="R040" n="0405b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0839c1901">如來說一切諸相。卽是非相。又說一切衆生。卽非衆
<lb ed="X" n="0839c20"/><lb ed="R040" n="0405b11"/>生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0839c21"/><lb ed="R040" n="0405b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0839c2101">總結上文。修忍行檀以彰無住之義。言一切諸相。
<lb ed="X" n="0839c22"/><lb ed="R040" n="0405b13"/>卽是非相者。正顯眞如自性。非有相。非無相。非非
<lb ed="X" n="0839c23"/><lb ed="R040" n="0405b14"/>有相。非非無相。非有無俱相。非一相非異相。非非
<lb ed="X" n="0839c24"/><lb ed="R040" n="0405b15"/>一相。非非異相。非一異俱相。乃是眞空無相之實
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0840a" n="0840a"/>
<lb ed="X" n="0840a01"/><lb ed="R040" n="0405b16"/>相也。而又說一切衆生。卽非衆生者。以一切衆生
<lb ed="X" n="0840a02"/><lb ed="R040" n="0405b17"/>從無始來。種種顚倒。妄認四大爲自身相。六塵緣
<lb ed="X" n="0840a03"/><lb ed="R040" n="0405b18"/>影爲自心相。是以四大和合。五蘊六塵。衆法相生。
<lb ed="X" n="0840a04"/><lb ed="R040" n="0406a01"/>假名衆生。若析皮肉肋骨以歸地。精液痰唾以歸
<lb ed="X" n="0840a05"/><lb ed="R040" n="0406a02"/>水。暖氣歸火。動轉歸風。且道妄身安在。於中六塵
<lb ed="X" n="0840a06"/><lb ed="R040" n="0406a03"/>各歸散滅。畢竟無有緣心可見。設離四大五蘊六
<lb ed="X" n="0840a07"/><lb ed="R040" n="0406a04"/>塵。則無衆生可得。故云。卽非衆生。葢上之諸相非
<lb ed="X" n="0840a08"/><lb ed="R040" n="0406a05"/>相者。謂諸法俱空也。則遠離法非法執。下之衆生
<lb ed="X" n="0840a09"/><lb ed="R040" n="0406a06"/>非生者。人我皆空也。則遠離我執。若合前章之義。
<lb ed="X" n="0840a10"/><lb ed="R040" n="0406a07"/>正是三輪空寂。三執消融。三空顯現。此則般若無
<lb ed="X" n="0840a11"/><lb ed="R040" n="0406a08"/>住之用。可謂彰明較著者矣。</p><p xml:id="pX25p0840a1112" cb:place="inline">△三結顯眞實二。一
<lb ed="X" n="0840a12"/><lb ed="R040" n="0406a09"/>正明眞實。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0840a13"/><lb ed="R040" n="0406a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0840a1301">須菩提。如來是眞語者･實語者･如語者･不誑語者･不
<lb ed="X" n="0840a14"/><lb ed="R040" n="0406a11"/>異語者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0840a15"/><lb ed="R040" n="0406a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0840a1501">此乃結前起後。勉生信解依之修習也。因上所明
<lb ed="X" n="0840a16"/><lb ed="R040" n="0406a13"/>諸相非相。衆生非衆生。恐云。菩薩爲利益一切衆
<lb ed="X" n="0840a17"/><lb ed="R040" n="0406a14"/>生。此何又說衆生非衆生。毋乃空有矛盾。二三其
<lb ed="X" n="0840a18"/><lb ed="R040" n="0406a15"/>說乎。故曰。如來是眞語實語者。此明決不疑誤後
<lb ed="X" n="0840a19"/><lb ed="R040" n="0406a16"/>學。如云。佛說苦諦。眞實無異者是也。況佛說法。必
<lb ed="X" n="0840a20"/><lb ed="R040" n="0406a17"/>然契理契機。凡有所說。皆歸三諦之理。至如眞語
<lb ed="X" n="0840a21"/><lb ed="R040" n="0406a18"/>如語。乃稱眞諦卽空而說也。實語者。此稱中道實
<lb ed="X" n="0840a22"/><lb ed="R040" n="0406b01"/>相而說也。不誑不異。此順今時依俗諦而說也。又
<lb ed="X" n="0840a23"/><lb ed="R040" n="0406b02"/>則眞語者。無妄也。實語者。無虗也。如語者。如所得
<lb ed="X" n="0840a24"/><lb ed="R040" n="0406b03"/>而說也。不異者。無更變改易也。魏譯止此四語。什
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0840b" n="0840b"/>
<lb ed="X" n="0840b01"/><lb ed="R040" n="0406b04"/>師譯本。則有五語。葢順天親論文。欲統收四語。發
<lb ed="X" n="0840b02"/><lb ed="R040" n="0406b05"/>明佛意。一一眞實。而非虗誑故耳。由是之故。須信
<lb ed="X" n="0840b03"/><lb ed="R040" n="0406b06"/>誠言。不汝欺也。</p><p xml:id="pX25p0840b0307" cb:place="inline">△二轉釋眞實。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0840b04"/><lb ed="R040" n="0406b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0840b0401">須菩提。如來所得法。此法無實無虗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0840b05"/><lb ed="R040" n="0406b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0840b0501">此正承佛語眞實之義也。良由此法無實。故說衆
<lb ed="X" n="0840b06"/><lb ed="R040" n="0406b09"/>生非衆生。因其此法無虗。故說利益一切衆生。是
<lb ed="X" n="0840b07"/><lb ed="R040" n="0406b10"/>則如來所說。皆是稱理。皆是眞實。非誑異矣。此正
<lb ed="X" n="0840b08"/><lb ed="R040" n="0406b11"/>證成無住行施。敎其不得住著也。何故。以此阿耨
<lb ed="X" n="0840b09"/><lb ed="R040" n="0406b12"/>菩提之法。不同世間所執陰處界等之法。有實有
<lb ed="X" n="0840b10"/><lb ed="R040" n="0406b13"/>虗。此乃無實無虗。因其無實。則妙有不有。以其無
<lb ed="X" n="0840b11"/><lb ed="R040" n="0406b14"/>虗。故眞空不空。因妙有不有。故不住有法。所以身
<lb ed="X" n="0840b12"/><lb ed="R040" n="0406b15"/>相非身相。菩提非菩提。說法非說法。世界非世界。
<lb ed="X" n="0840b13"/><lb ed="R040" n="0406b16"/>微塵非微塵。莊嚴非莊嚴等。因眞空不空。則不住
<lb ed="X" n="0840b14"/><lb ed="R040" n="0406b17"/>非法。所以說是名身相。是名菩提。是名說法。是名
<lb ed="X" n="0840b15"/><lb ed="R040" n="0406b18"/>世界。是名微塵。是名莊嚴等。以是無實故不住有。
<lb ed="X" n="0840b16"/><lb ed="R040" n="0407a01"/>以是無虗故不住空。觀佛談眞空妙有。以彰般若
<lb ed="X" n="0840b17"/><lb ed="R040" n="0407a02"/>無住之用。而至此處。亦可謂竭盡而無餘蘊矣。</p><p xml:id="pX25p0840b1719" cb:place="inline">△
<lb ed="X" n="0840b18"/><lb ed="R040" n="0407a03"/>二擧喩顯用二。一擧喩二。一喩住則不妙。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0840b19"/><lb ed="R040" n="0407a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0840b1901">須菩提。若菩薩心住於法而行布施。如人入闇。卽無
<lb ed="X" n="0840b20"/><lb ed="R040" n="0407a05"/>所見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0840b21"/><lb ed="R040" n="0407a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0840b2101">此喩住相之過也。乃世尊恐當機不能頓空三輪。
<lb ed="X" n="0840b22"/><lb ed="R040" n="0407a07"/>猶帶廉纖。故擧喩以明住相不妙之過也。言菩薩
<lb ed="X" n="0840b23"/><lb ed="R040" n="0407a08"/>心住相行施。不惟不能透脫根塵。抑且被物所轉。
<lb ed="X" n="0840b24"/><lb ed="R040" n="0407a09"/>反爲貪癡所覆。徒增憎愛緣耳。是知不能得般若
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0840c" n="0840c"/>
<lb ed="X" n="0840c01"/><lb ed="R040" n="0407a10"/>無住妙用。而行施者。頭頭障礙。如一雙好眼。入於
<lb ed="X" n="0840c02"/><lb ed="R040" n="0407a11"/>闇室。縱有無量家珍。且不能見。安得其受用者哉。</p>
<lb ed="X" n="0840c03"/><lb ed="R040" n="0407a12"/><p xml:id="pX25p0840c0301">△二喩不住方妙。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0840c04"/><lb ed="R040" n="0407a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0840c0401">若菩薩心。不住法而行布施。如人有目。日光明照。見
<lb ed="X" n="0840c05"/><lb ed="R040" n="0407a14"/>種種色。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0840c06"/><lb ed="R040" n="0407a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0840c0601">此喩無住之功也。葢住則被境牽纏。不住則卽能
<lb ed="X" n="0840c07"/><lb ed="R040" n="0407a16"/>轉物。而蕩除三執。徹證三空。方謂之金剛大用現
<lb ed="X" n="0840c08"/><lb ed="R040" n="0407a17"/>前也。始得情翳冰消。智光圓照。道眼觀來。事事光
<lb ed="X" n="0840c09"/><lb ed="R040" n="0407a18"/>明。卽如人之有目。又加之日光照耀。則能盡見種
<lb ed="X" n="0840c10"/><lb ed="R040" n="0407b01"/>種之物色矣。所謂寸絲不挂。萬里無雲。撥開關棙
<lb ed="X" n="0840c11"/><lb ed="R040" n="0407b02"/>子。親見本來人。而此無住之用。妙莫加焉。然則發
<lb ed="X" n="0840c12"/><lb ed="R040" n="0407b03"/>心菩薩。可不深求無住乎。</p><p xml:id="pX25p0840c1211" cb:place="inline">△二顯用二。一生福用
<lb ed="X" n="0840c13"/><lb ed="R040" n="0407b04"/>二。一自利福。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0840c14"/><lb ed="R040" n="0407b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0840c1401">須菩提。當來之世。若有善男子･善女人。能於此經。受
<lb ed="X" n="0840c15"/><lb ed="R040" n="0407b06"/>持讀誦。卽爲如來以佛智慧。悉知是人。悉見是人。皆
<lb ed="X" n="0840c16"/><lb ed="R040" n="0407b07"/>得成就無量無邊功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0840c17"/><lb ed="R040" n="0407b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0840c1701">上以五語二喩。證勸無住行施。然行施者。旣得三
<lb ed="X" n="0840c18"/><lb ed="R040" n="0407b09"/>輪寂。三執消。三空顯。是經之意可謂深矣。而猶未
<lb ed="X" n="0840c19"/><lb ed="R040" n="0407b10"/>識持經功德。故此顯之。葢當來之世。正屬此時。所
<lb ed="X" n="0840c20"/><lb ed="R040" n="0407b11"/>謂濁惡者多。受道者少。若非久植善根。不能受持
<lb ed="X" n="0840c21"/><lb ed="R040" n="0407b12"/>讀誦。今云能者。不惟能誦文字章句。亦能受持無
<lb ed="X" n="0840c22"/><lb ed="R040" n="0407b13"/>住妙義。則其人功德。非權乘小果可以企及。故云。
<lb ed="X" n="0840c23"/><lb ed="R040" n="0407b14"/>卽爲如來以佛智慧。悉知悉見。此卽爲之爲。當訓
<lb ed="X" n="0840c24"/><lb ed="R040" n="0407b15"/>得字。謂卽得感格者也。以佛智慧。言悉知者。乃佛
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0841a" n="0841a"/>
<lb ed="X" n="0841a01"/><lb ed="R040" n="0407b16"/>三達洞照。悉見者。五眼圓觀也。如是者。逆指前來
<lb ed="X" n="0841a02"/><lb ed="R040" n="0407b17"/>廣略章中。虗空無量。沙界無邊之功德也。問。此經
<lb ed="X" n="0841a03"/><lb ed="R040" n="0407b18"/>前後重重校量。佛意何居。答。良以金剛般若。無著
<lb ed="X" n="0841a04"/><lb ed="R040" n="0408a01"/>眞宗。誠印心之祕典。乃入聖之眞詮。三執空而妄
<lb ed="X" n="0841a05"/><lb ed="R040" n="0408a02"/>心休息。三智顯而實相圓成。稍非觀照精純。奚得
<lb ed="X" n="0841a06"/><lb ed="R040" n="0408a03"/>心空境寂。不假文字般若。何由認路還家。故凡結
<lb ed="X" n="0841a07"/><lb ed="R040" n="0408a04"/>證之處。廣明持說之功。不過俾道脈以常流。使法
<lb ed="X" n="0841a08"/><lb ed="R040" n="0408a05"/>源而不竭。微言不泯。意在斯焉。</p><p xml:id="pX25p0841a0813" cb:place="inline">△二利他福二。一
<lb ed="X" n="0841a09"/><lb ed="R040" n="0408a06"/>略說福。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0841a10"/><lb ed="R040" n="0408a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0841a1001">須菩提。若有善男子･善女人。初日分以恒河沙等身
<lb ed="X" n="0841a11"/><lb ed="R040" n="0408a08"/>布施。中日分復以恒河沙等身布施。後日分亦以恒
<lb ed="X" n="0841a12"/><lb ed="R040" n="0408a09"/>河沙等身布施。如是無量百千萬億劫。以身布施。若
<lb ed="X" n="0841a13"/><lb ed="R040" n="0408a10"/>復有人。聞此經典信心不逆。其福勝彼。何況書寫受
<lb ed="X" n="0841a14"/><lb ed="R040" n="0408a11"/>持讀誦。爲人解說。須菩提。以要言之。是經有不可思
<lb ed="X" n="0841a15"/><lb ed="R040" n="0408a12"/>議･不可稱量･無邊功德。如來爲發大乘者說。爲發最
<lb ed="X" n="0841a16"/><lb ed="R040" n="0408a13"/>上乘者說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0841a17"/><lb ed="R040" n="0408a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0841a1701">此較量持說勝身施者。以顯般若無住之功也。蓋
<lb ed="X" n="0841a18"/><lb ed="R040" n="0408a15"/>日有三分。初日辰巳分。中日午未分。後日申酉分。
<lb ed="X" n="0841a19"/><lb ed="R040" n="0408a16"/>此言每日三分。各用恒河沙身施。可謂行檀之精
<lb ed="X" n="0841a20"/><lb ed="R040" n="0408a17"/>進矣。然而不唯一日兩日。如是積日而劫。壘一而
<lb ed="X" n="0841a21"/><lb ed="R040" n="0408a18"/>百。以至於無量百千萬億劫。此則甚言其久也。而
<lb ed="X" n="0841a22"/><lb ed="R040" n="0408b01"/>況日日三分。皆以恒沙身而爲布施。此則內財之
<lb ed="X" n="0841a23"/><lb ed="R040" n="0408b02"/>施。福自難量。梵語劫波。此云長時。有小中大。芥城
<lb ed="X" n="0841a24"/><lb ed="R040" n="0408b03"/>拂石。增減之不同。此上較定其福之勝。然猶不及
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0841b" n="0841b"/>
<lb ed="X" n="0841b01"/><lb ed="R040" n="0408b04"/>聞此經典。般若無住之義。一念信心耳。</p><p xml:id="pX25p0841b0116" cb:place="inline">此言逆者。
<lb ed="X" n="0841b02"/><lb ed="R040" n="0408b05"/>卽忤逆。所謂謗方等也。而曰不逆者。卽隨順此文
<lb ed="X" n="0841b03"/><lb ed="R040" n="0408b06"/>字般若。無住之義。不生毀謗。只此之福。<anchor xml:id="nkr_note_add_0841b0301" n="0841b0301"/><anchor xml:id="beg0841b0301" n="0841b0301"/>已<anchor xml:id="end0841b0301"/>勝身施。
<lb ed="X" n="0841b04"/><lb ed="R040" n="0408b07"/>何況受持讀誦。爲人解說。此受持讀誦自利也。爲
<lb ed="X" n="0841b05"/><lb ed="R040" n="0408b08"/>人解說利他也。正明一聞信順。福尙超於恒沙身
<lb ed="X" n="0841b06"/><lb ed="R040" n="0408b09"/>施。何況二利俱備之者。則其人福。愈難較矣。此以
<lb ed="X" n="0841b07"/><lb ed="R040" n="0408b10"/>要下。初由略以較多。旣難比勝。今自廣以至要。故
<lb ed="X" n="0841b08"/><lb ed="R040" n="0408b11"/>云。以要言之。意謂設具足讚歎。終不可窮。以略而
<lb ed="X" n="0841b09"/><lb ed="R040" n="0408b12"/>言。亦有不可心思。不可言議。不可以多少稱長短
<lb ed="X" n="0841b10"/><lb ed="R040" n="0408b13"/>量。實無邊涯際畔之功德也。</p><p xml:id="pX25p0841b1012" cb:place="inline">應知如此內施。雖事
<lb ed="X" n="0841b11"/><lb ed="R040" n="0408b14"/>大時長。乃福感有漏。苟能隨順般若。則自他俱利。
<lb ed="X" n="0841b12"/><lb ed="R040" n="0408b15"/>果證菩提。是無漏法施之功。豈可以有漏生死身
<lb ed="X" n="0841b13"/><lb ed="R040" n="0408b16"/>而較量哉。如來爲發下承上而言。謂此經具不可
<lb ed="X" n="0841b14"/><lb ed="R040" n="0408b17"/>思議功德者。以爲發大乘心者說故。爲發最上乘
<lb ed="X" n="0841b15"/><lb ed="R040" n="0408b18"/>心者說故。若據起信。其大有三。謂體相用也。復恐
<lb ed="X" n="0841b16"/><lb ed="R040" n="0409a01"/>濫權。故以最上揀之。所謂一佛乘也。以大乘則通
<lb ed="X" n="0841b17"/><lb ed="R040" n="0409a02"/>收迴小向大。漸機人也。最上乘。則指不歷階級。圓
<lb ed="X" n="0841b18"/><lb ed="R040" n="0409a03"/>頓人也。</p><p xml:id="pX25p0841b1804" cb:place="inline">△二廣說福三。一正明廣說功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0841b19"/><lb ed="R040" n="0409a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0841b1901">若有人能受持讀誦。廣爲人說。如來悉知是人。悉見
<lb ed="X" n="0841b20"/><lb ed="R040" n="0409a05"/>是人。皆得成就不可量不可稱無有邊不可思議功
<lb ed="X" n="0841b21"/><lb ed="R040" n="0409a06"/>德。如是人等。卽爲荷擔如來阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0841b22"/><lb ed="R040" n="0409a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0841b2201">此勸持廣說以顯功德也。謂此經旣爲大乘人說。
<lb ed="X" n="0841b23"/><lb ed="R040" n="0409a08"/>然能受持廣說。具二利之德。則此人亦大乘人矣。
<lb ed="X" n="0841b24"/><lb ed="R040" n="0409a09"/>言廣說者。於人。非止一二。於經。非止四句。所謂向
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0841c" n="0841c"/>
<lb ed="X" n="0841c01"/><lb ed="R040" n="0409a10"/>稠人廣衆之中。建大法幢。普施般若法雨也。然則
<lb ed="X" n="0841c02"/><lb ed="R040" n="0409a11"/>此人之功德。非心所測。非口所宣。唯有如來。能悉
<lb ed="X" n="0841c03"/><lb ed="R040" n="0409a12"/>知見。降斯<anchor xml:id="nkr_note_add_0841c0301" n="0841c0301"/><anchor xml:id="beg0841c0301" n="0841c0301"/>已<anchor xml:id="end0841c0301"/>還。皆莫能識。何則。以此人旣能自利
<lb ed="X" n="0841c04"/><lb ed="R040" n="0409a13"/>利人。卽爲荷擔如來無上菩提故也。在背爲荷。在
<lb ed="X" n="0841c05"/><lb ed="R040" n="0409a14"/>肩爲擔。言如是二利之人。方是任重致遠。代佛擔
<lb ed="X" n="0841c06"/><lb ed="R040" n="0409a15"/>担。替佛行道者也。</p><p xml:id="pX25p0841c0608" cb:place="inline">△二反顯樂小不能。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0841c07"/><lb ed="R040" n="0409a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0841c0701">何以故。須菩提。若樂小法者。著我見人見衆生見壽
<lb ed="X" n="0841c08"/><lb ed="R040" n="0409a17"/>者見。卽於此經不能聽受讀誦。爲人解說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0841c09"/><lb ed="R040" n="0409a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0841c0901">此反顯也。正明不能以般若爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0841c0901" n="0841c0901"/><anchor xml:id="beg0841c0901" n="0841c0901"/>己<anchor xml:id="end0841c0901"/>任者。則非大乘
<lb ed="X" n="0841c10"/><lb ed="R040" n="0409b01"/>之器。問。佛心平等。施法亦然。云何上說。惟爲大乘。
<lb ed="X" n="0841c11"/><lb ed="R040" n="0409b02"/>與最上乘耶。答。樂小者。自不能聽信受持。並廣說
<lb ed="X" n="0841c12"/><lb ed="R040" n="0409b03"/>耳。所謂一日之價。以爲大得。何暇於留心法王大
<lb ed="X" n="0841c13"/><lb ed="R040" n="0409b04"/>寶哉。以其樂小之流。四相未空。法執未除。愛樂小
<lb ed="X" n="0841c14"/><lb ed="R040" n="0409b05"/>果。著相憍慢。躭著虗妄。深戀不捨。焉能向此般若
<lb ed="X" n="0841c15"/><lb ed="R040" n="0409b06"/>經中。於離相無住之義。而肯聽信乎。且聽信尙然
<lb ed="X" n="0841c16"/><lb ed="R040" n="0409b07"/>不能。焉能受持讀誦。廣爲諸人解說其義趣乎。正
<lb ed="X" n="0841c17"/><lb ed="R040" n="0409b08"/>明小機。決不能受持廣說耳。今旣能聽受讀誦。爲
<lb ed="X" n="0841c18"/><lb ed="R040" n="0409b09"/>人解說。非樂小者可比。寧不謂之大乘人。最上乘
<lb ed="X" n="0841c19"/><lb ed="R040" n="0409b10"/>人。爲荷擔菩提者乎。</p><p xml:id="pX25p0841c1909" cb:place="inline">△三結指經處當供。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0841c20"/><lb ed="R040" n="0409b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0841c2001">須菩提。在在處處。若有此經。一切世間天人阿修羅。
<lb ed="X" n="0841c21"/><lb ed="R040" n="0409b12"/>所應供養。當知此處。卽爲是塔。皆應恭敬。作禮圍繞。
<lb ed="X" n="0841c22"/><lb ed="R040" n="0409b13"/>以諸花香。而散其處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0841c23"/><lb ed="R040" n="0409b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0841c2301">此勸護法當供其經也。須菩提下。在在。乃經在所
<lb ed="X" n="0841c24"/><lb ed="R040" n="0409b15"/>在。處處。卽經處之處也。此皆領前無住章中。隨說
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0842a" n="0842a"/>
<lb ed="X" n="0842a01"/><lb ed="R040" n="0409b16"/>是經。乃至四句。當知此處。一切天人。皆應供養。如
<lb ed="X" n="0842a02"/><lb ed="R040" n="0409b17"/>佛塔廟也。言恭者。卽作禮圍繞。而敬者。卽以諸香
<lb ed="X" n="0842a03"/><lb ed="R040" n="0409b18"/>花等。此卽依正而表恭敬也。塔乃藏應身舍利之
<lb ed="X" n="0842a04"/><lb ed="R040" n="0410a01"/>所。而此經乃藏法身舍利之處。所以益當供之也。
<lb ed="X" n="0842a05"/><lb ed="R040" n="0410a02"/>問。前旣有此。何更重說。答。前明無住之義。言經處
<lb ed="X" n="0842a06"/><lb ed="R040" n="0410a03"/>與人。皆應供養。此明無住妙用。經處及人。寧不然
<lb ed="X" n="0842a07"/><lb ed="R040" n="0410a04"/>哉。且前云。如佛塔廟。茲曰。卽爲是塔。而卽之與如。
<lb ed="X" n="0842a08"/><lb ed="R040" n="0410a05"/>較前爲更親切也。文義各別。故不重也。</p><p xml:id="pX25p0842a0816" cb:place="inline">△二滅罪
<lb ed="X" n="0842a09"/><lb ed="R040" n="0410a06"/>用三。一正明滅罪玅用。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0842a10"/><lb ed="R040" n="0410a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0842a1001">復次。須菩提。善男子･善女人。受持讀誦此經。若爲人
<lb ed="X" n="0842a11"/><lb ed="R040" n="0410a08"/>輕賤。是人先世罪業。應墮惡道。以今世人輕賤故。先
<lb ed="X" n="0842a12"/><lb ed="R040" n="0410a09"/>世罪業。則爲消滅。當得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0842a13"/><lb ed="R040" n="0410a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0842a1301">此顯持誦有二不可思議也。一者以輕易重。能回
<lb ed="X" n="0842a14"/><lb ed="R040" n="0410a11"/>定業。則報不可思議。二者當得菩提。則果不可思
<lb ed="X" n="0842a15"/><lb ed="R040" n="0410a12"/>議。此釋持經有不得勝福之疑。復次須菩提下。謂
<lb ed="X" n="0842a16"/><lb ed="R040" n="0410a13"/>此經旣爲發大乘。幷最上乘者說。而持說之人。又
<lb ed="X" n="0842a17"/><lb ed="R040" n="0410a14"/>具不可思議功德。凡經在處。卽是佛塔。則一切天
<lb ed="X" n="0842a18"/><lb ed="R040" n="0410a15"/>人。應當恭敬。此皆如來眞實誠言。信固然矣。如何
<lb ed="X" n="0842a19"/><lb ed="R040" n="0410a16"/>現有善男子善女人。在那裏受持讀誦。不唯不得
<lb ed="X" n="0842a20"/><lb ed="R040" n="0410a17"/>人天恭敬。而反被世人輕賤者。何也。所謂輕則不
<lb ed="X" n="0842a21"/><lb ed="R040" n="0410a18"/>重。賤則不尊矣。然則輕賤事有多種。或行嫉妬。或
<lb ed="X" n="0842a22"/><lb ed="R040" n="0410b01"/>生忌嫌。或懷瞋而加謗。或倚勢而欺凌。甚而刀杖
<lb ed="X" n="0842a23"/><lb ed="R040" n="0410b02"/>瓦石。拳脚相加。是皆輕賤之事。以此觀之。經功何
<lb ed="X" n="0842a24"/><lb ed="R040" n="0410b03"/>在。釋云。是人先世罪業也。以其人未識佛時。未聞
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0842b" n="0842b"/>
<lb ed="X" n="0842b01"/><lb ed="R040" n="0410b04"/>法時。未遇僧時。未持般若時。且莫說是人前生多
<lb ed="X" n="0842b02"/><lb ed="R040" n="0410b05"/>世。卽今生以先半世之中。能保其皆造福而不造
<lb ed="X" n="0842b03"/><lb ed="R040" n="0410b06"/>罪業乎。旣有罪業則將來之世。應墮惡道。受苦無
<lb ed="X" n="0842b04"/><lb ed="R040" n="0410b07"/>窮。言惡道者。卽三惡道。乃地獄･餓鬼･畜生也。今以
<lb ed="X" n="0842b05"/><lb ed="R040" n="0410b08"/>持經功德。轉重報令輕受。轉生報後報。令現受。由
<lb ed="X" n="0842b06"/><lb ed="R040" n="0410b09"/>今世被人輕賤。則先世所造之罪業。卽借此而消
<lb ed="X" n="0842b07"/><lb ed="R040" n="0410b10"/>滅矣。不復更墮三塗。豈非般若之殊勳哉。然且不
<lb ed="X" n="0842b08"/><lb ed="R040" n="0410b11"/>止滅罪。由此修習。當得成佛。故云。當得阿耨多羅
<lb ed="X" n="0842b09"/><lb ed="R040" n="0410b12"/>三藐三菩提。言當得。正謂今雖不得。當來必得也。
<lb ed="X" n="0842b10"/><lb ed="R040" n="0410b13"/>豈可因人輕賤。遂謂持誦無功。以此觀之。則轉罪
<lb ed="X" n="0842b11"/><lb ed="R040" n="0410b14"/>報而得佛果。應亦愈知此經之妙用矣。</p><p xml:id="pX25p0842b1116" cb:place="inline">△二兼顯
<lb ed="X" n="0842b12"/><lb ed="R040" n="0410b15"/>經功妙用。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0842b13"/><lb ed="R040" n="0410b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0842b1301">須菩提。我念過去無量阿僧祇劫。於然燈佛前。得値
<lb ed="X" n="0842b14"/><lb ed="R040" n="0410b17"/>八百四千萬億那由他諸佛。悉皆供養承事。無空過
<lb ed="X" n="0842b15"/><lb ed="R040" n="0410b18"/>者。若復有人。於後末世。能受持讀誦此經。所得功德。
<lb ed="X" n="0842b16"/><lb ed="R040" n="0411a01"/>於我所供養諸佛功德。百分不及一。千萬億分･乃至
<lb ed="X" n="0842b17"/><lb ed="R040" n="0411a02"/>算數譬喩所不能及。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0842b18"/><lb ed="R040" n="0411a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0842b1801">此顯經功妙用。不可思議也。須菩提下。乃擧福較
<lb ed="X" n="0842b19"/><lb ed="R040" n="0411a04"/>慧也。我卽法身眞我。念卽明計不忘之謂也。阿僧
<lb ed="X" n="0842b20"/><lb ed="R040" n="0411a05"/>祇翻無央數。十大數之一也。然曰。無量阿僧祇者。
<lb ed="X" n="0842b21"/><lb ed="R040" n="0411a06"/>卽三無央數也。葢我世尊。自爲廣熾陶師。遇古釋
<lb ed="X" n="0842b22"/><lb ed="R040" n="0411a07"/>迦。開導發心。修習佛果。至第一僧祇劫滿。遇寶髻
<lb ed="X" n="0842b23"/><lb ed="R040" n="0411a08"/>如來。二僧祇滿。遇然燈如來。三僧祇滿。遇勝觀如
<lb ed="X" n="0842b24"/><lb ed="R040" n="0411a09"/>來。今云。然燈前者。卽未見然燈之前也。那由他。乃
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0842c" n="0842c"/>
<lb ed="X" n="0842c01"/><lb ed="R040" n="0411a10"/>第九數。數當萬萬。供養。約四事言。承事。謂躬承奉
<lb ed="X" n="0842c02"/><lb ed="R040" n="0411a11"/>事。順敎無違。空過者。謂如上諸佛。不曾空過一佛。
<lb ed="X" n="0842c03"/><lb ed="R040" n="0411a12"/>而不供養承事者也。此正世尊。以自<anchor xml:id="nkr_note_add_0842c0301" n="0842c0301"/><anchor xml:id="beg0842c0301" n="0842c0301"/>己<anchor xml:id="end0842c0301"/>因中供養
<lb ed="X" n="0842c04"/><lb ed="R040" n="0411a13"/>諸佛如是之多。且無一佛空過。而其福德。誠不可
<lb ed="X" n="0842c05"/><lb ed="R040" n="0411a14"/>量。若與末世持經相校。皆不及一。何則。供養諸佛。
<lb ed="X" n="0842c06"/><lb ed="R040" n="0411a15"/>事屬有爲。乃可思議也。受持般若。功屬無爲。故不
<lb ed="X" n="0842c07"/><lb ed="R040" n="0411a16"/>可思議耳。是則經功妙用。可勝道哉。</p><p xml:id="pX25p0842c0715" cb:place="inline">△三總結經
<lb ed="X" n="0842c08"/><lb ed="R040" n="0411a17"/>功玅用。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0842c09"/><lb ed="R040" n="0411a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0842c0901">須菩提。若善男子･善女人。於後末世。有受持讀誦此
<lb ed="X" n="0842c10"/><lb ed="R040" n="0411b01"/>經。所得功德。我若具說者。或有人聞。心卽狂亂。狐疑
<lb ed="X" n="0842c11"/><lb ed="R040" n="0411b02"/>不信。須菩提。當知是經義不可思議。果報亦不可思
<lb ed="X" n="0842c12"/><lb ed="R040" n="0411b03"/>議。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0842c13"/><lb ed="R040" n="0411b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0842c1301">此總結上離相無住二章。以明果報。經義皆不可
<lb ed="X" n="0842c14"/><lb ed="R040" n="0411b05"/>思議也。正謂上來我說善男子等。這種校量不及
<lb ed="X" n="0842c15"/><lb ed="R040" n="0411b06"/>的功德。尙猶略說。若其具說。恐人難信。反生疑惑。
<lb ed="X" n="0842c16"/><lb ed="R040" n="0411b07"/>言狐者。乃狡獸耳。卽野干也。其性多疑。以冬渡冰
<lb ed="X" n="0842c17"/><lb ed="R040" n="0411b08"/>河。且走且聽。冰下水無流聲卽進。有聲卽退。因其
<lb ed="X" n="0842c18"/><lb ed="R040" n="0411b09"/>進退不一。以喩疑者。此名般若福勝。劣根者未可
<lb ed="X" n="0842c19"/><lb ed="R040" n="0411b10"/>具聞。恐狂亂不信。致招謗法之愆。茲但少分說之
<lb ed="X" n="0842c20"/><lb ed="R040" n="0411b11"/>耳。何則。以此經之義理。乃明實相離相。無住眞心。
<lb ed="X" n="0842c21"/><lb ed="R040" n="0411b12"/>甚深難思。卽受持之者所獲果報。具屬無漏無上。
<lb ed="X" n="0842c22"/><lb ed="R040" n="0411b13"/>故不可得而思議者也。</p><p xml:id="pX25p0842c2210" cb:place="inline">然則經文至此。較量五重。
<lb ed="X" n="0842c23"/><lb ed="R040" n="0411b14"/>兩次外財。兩度內施。一番佛因。至是較量<anchor xml:id="nkr_note_add_0842c2301" n="0842c2301"/><anchor xml:id="beg0842c2301" n="0842c2301"/>已<anchor xml:id="end0842c2301"/>極。不
<lb ed="X" n="0842c24"/><lb ed="R040" n="0411b15"/>可更較。故云。乃至算數譬喩所不能及。須知後文。
<pb ed="X" xml:id="X25.0505.0843a" n="0843a"/>
<lb ed="X" n="0843a01"/><lb ed="R040" n="0411b16"/>雖有較量。不過隨事便擧。或一三千界寶。或如須
<lb ed="X" n="0843a02"/><lb ed="R040" n="0411b17"/>彌寶聚。或阿僧祇界寶。皆不如上文之次等者。此
<lb ed="X" n="0843a03"/><lb ed="R040" n="0411b18"/>有二義。一則恐淺識聞之。難以信受。致有謗毀之
<lb ed="X" n="0843a04"/><lb ed="R040" n="0412a01"/>罪。二則於前離相無住二章之中。旣以廣較。則後
<lb ed="X" n="0843a05"/><lb ed="R040" n="0412a02"/>之發心無法。功德之大。可以例知。雖不如前次第
<lb ed="X" n="0843a06"/><lb ed="R040" n="0412a03"/>淺深。其義更遠。以有是經義不可思議。果報亦不
<lb ed="X" n="0843a07"/><lb ed="R040" n="0412a04"/>可思議。而轄之矣。以上首示降住其心。歷彰般若
<lb ed="X" n="0843a08"/><lb ed="R040" n="0412a05"/>妙用竟。</p>
<lb ed="X" n="0843a09"/><lb ed="R040" n="0412a06"/>
<lb ed="X" n="0843a10"/><lb ed="R040" n="0412a07"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金剛般若波羅蜜經心印疏卷上</cb:jhead></cb:juan>
</cb:div></cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0818c1301" to="#end0818c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">彼</lem><rdg wit="#wit.orig">被</rdg></app>
<app from="#beg0819b0901" to="#end0819b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0819c0401" to="#end0819c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0819c0601" to="#end0819c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0819c0901" to="#end0819c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0820a1301" to="#end0820a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0820a1302" to="#end0820a1302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0820a1901" to="#end0820a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0820b1101" to="#end0820b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0820b1102" to="#end0820b1102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0820b1201" to="#end0820b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0820c1301" to="#end0820c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0821a1701" to="#end0821a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0821a1801" to="#end0821a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0821a2201" to="#end0821a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0822a0601" to="#end0822a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0822a1201" to="#end0822a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0822b0201" to="#end0822b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0822b0701" to="#end0822b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0822b1901" to="#end0822b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0822b2201" to="#end0822b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0822c1201" to="#end0822c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0823b0601" to="#end0823b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0824c0201" to="#end0824c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0824c0901" to="#end0824c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0825a1101" to="#end0825a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0825b1001" to="#end0825b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0825c1601" to="#end0825c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0826a2001" to="#end0826a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0826b0601" to="#end0826b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0826c2401" to="#end0826c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0827a2001" to="#end0827a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">券<note type="cf1">X22n0427_p0778a15</note></lem><rdg wit="#wit.orig">劵</rdg></app>
<app from="#beg0827a2101" to="#end0827a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0827a2102" to="#end0827a2102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0827c0201" to="#end0827c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0827c0601" to="#end0827c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0827c0701" to="#end0827c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0827c0702" to="#end0827c0702"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0828b0401" to="#end0828b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0828b2201" to="#end0828b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0828c0101" to="#end0828c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0828c2101" to="#end0828c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0828c2102" to="#end0828c2102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0828c2201" to="#end0828c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0828c2202" to="#end0828c2202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0828c2301" to="#end0828c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0828c2302" to="#end0828c2302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0828c2303" to="#end0828c2303"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0829a0901" to="#end0829a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0829a0902" to="#end0829a0902"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0829a1201" to="#end0829a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0829a1202" to="#end0829a1202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0829a1701" to="#end0829a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0829b1301" to="#end0829b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0829b1701" to="#end0829b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0829c1501" to="#end0829c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0829c1901" to="#end0829c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0830a0901" to="#end0830a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0830c0201" to="#end0830c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0831a0201" to="#end0831a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0831a1301" to="#end0831a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0831c1701" to="#end0831c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0831c2401" to="#end0831c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0832a1501" to="#end0832a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0832a1701" to="#end0832a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0832a1801" to="#end0832a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0833a0101" to="#end0833a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0833a1301" to="#end0833a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0833a1401" to="#end0833a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0834a0901" to="#end0834a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0834b1501" to="#end0834b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0834b1801" to="#end0834b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0834b2301" to="#end0834b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0834c0301" to="#end0834c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0834c1401" to="#end0834c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0835a1001" to="#end0835a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0835b1901" to="#end0835b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0836a0701" to="#end0836a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">撲</lem><rdg wit="#wit.orig">樸</rdg></app>
<app from="#beg0836b0101" to="#end0836b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0836b0901" to="#end0836b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0836b0902" to="#end0836b0902"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0836b1601" to="#end0836b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0836c1601" to="#end0836c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0836c1701" to="#end0836c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0836c2301" to="#end0836c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0836c2302" to="#end0836c2302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0836c2401" to="#end0836c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0837a1301" to="#end0837a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0837a2001" to="#end0837a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0837c0201" to="#end0837c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0837c1101" to="#end0837c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0838a1101" to="#end0838a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0838a2001" to="#end0838a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0838b2401" to="#end0838b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0839a0501" to="#end0839a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0839a1301" to="#end0839a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0839a2401" to="#end0839a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0839b0801" to="#end0839b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0839b1701" to="#end0839b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0841b0301" to="#end0841b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0841c0301" to="#end0841c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0841c0901" to="#end0841c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0842c0301" to="#end0842c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0842c2301" to="#end0842c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0820001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0820001">袈疑架</note>
<note n="0830001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0830001">夥夥疑裸裸</note>
<note n="0830002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0830002">往疑住</note>
<note n="0831001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0831001">靜疑淨</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0818c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0818c1301">彼【CB】，被【卍續】</note>
<note n="0819b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0819b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0819c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0819c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0819c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0819c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0819c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0819c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0820a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0820a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0820a1302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0820a1302">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0820a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0820a1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0820b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0820b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0820b1102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0820b1102">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0820b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0820b1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0820c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0820c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0821a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0821a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0821a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0821a1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0821a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0821a2201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0822a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0822a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0822a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0822a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0822b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0822b0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0822b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0822b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0822b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0822b1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0822b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0822b2201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0822c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0822c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0823b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0823b0601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0824c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0824c0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0824c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0824c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0825a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0825a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0825b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0825b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0825c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0825c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0826a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0826a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0826b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0826b0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0826c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0826c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0827a2001" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X25.0827a20.17" target="#nkr_note_add_0827a2001">券【CB】，劵【卍續】</note>
<note n="0827a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0827a2101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0827a2102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0827a2102">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0827c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0827c0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0827c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0827c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0827c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0827c0701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0827c0702" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0827c0702">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0828b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0828b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0828b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0828b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0828c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0828c0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0828c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0828c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0828c2102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0828c2102">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0828c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0828c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0828c2202" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0828c2202">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0828c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0828c2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0828c2302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0828c2302">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0828c2303" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0828c2303">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0829a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0829a0901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0829a0902" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0829a0902">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0829a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0829a1201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0829a1202" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0829a1202">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0829a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0829a1701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0829b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0829b1301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0829b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0829b1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0829c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0829c1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0829c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0829c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0830a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0830a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0830c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0830c0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0831a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0831a0201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0831a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0831a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0831c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0831c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0831c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0831c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0832a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0832a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0832a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0832a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0832a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0832a1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0833a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0833a0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0833a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0833a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0833a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0833a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0834a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0834a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0834b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0834b1501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0834b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0834b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0834b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0834b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0834c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0834c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0834c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0834c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0835a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0835a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0835b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0835b1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0836a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0836a0701">撲【CB】，樸【卍續】</note>
<note n="0836b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0836b0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0836b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0836b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0836b0902" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0836b0902">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0836b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0836b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0836c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0836c1601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0836c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0836c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0836c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0836c2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0836c2302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0836c2302">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0836c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0836c2401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0837a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0837a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0837a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0837a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0837c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0837c0201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0837c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0837c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0838a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0838a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0838a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0838a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0838b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0838b2401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0839a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0839a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0839a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0839a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0839a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0839a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0839b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0839b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0839b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0839b1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0841b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0841b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0841c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0841c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0841c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0841c0901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0842c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0842c0301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0842c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0842c2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>