<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X25n0509">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 509 金剛經解義</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 509 金剛經解義</title>
			<author>淸 <name role="" type="person">徐槐廷</name>述</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>2卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">509</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-02-25 09:56:44 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">金剛經解義</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00215">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00215</charName>
				<mapping cb:dec="983255" type="PUA">U+F00D7</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7398</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[王*巳]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00501">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00501</charName>
				<mapping cb:dec="983541" type="PUA">U+F01F5</mapping>
			<mapping type="unicode">U+4B7E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>馱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[馬*犬]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB04636">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04636</charName>
				<mapping cb:dec="987676" type="PUA">U+F121C</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>璿</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[王*(虍-七+(一/八/八/目))]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15097">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15097</charName>
				<mapping cb:dec="998137" type="PUA">U+F3AF9</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+9EAB</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>麵</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[麩-夫+丐]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-16T15:46:35">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0878a" n="0878a"/>
<lb ed="X" n="0878a01"/>
<lb ed="X" n="0878a02"/>
<lb ed="X" n="0878a03"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 509-A</cb:mulu><head>No. 509-A</head>
<lb ed="X" n="0878a04"/><lb ed="R092" n="0829a01"/><p xml:id="pX25p0878a0401">佛法無邊。人天歸敬。五蘊皆空。六根淸淨。妙典常
<lb ed="X" n="0878a05"/><lb ed="R092" n="0829a02"/>存。虔持必應。苦海難逾。
<lb ed="X" n="0878a06" type="honorific"/><lb ed="R092" n="0829a03"/>神扶自定。灾劫無憂。惟操本性。口誦不離。驅邪却病。
<lb ed="X" n="0878a07"/><lb ed="R092" n="0829a04"/>萬法了電。一心如鏡。始悟前因。猛然深醒。廣勸世
<lb ed="X" n="0878a08"/><lb ed="R092" n="0829a05"/>人。眞言可聽。</p>
<lb ed="X" n="0878a09"/><lb ed="R092" n="0829a06"/><p xml:id="pX25p0878a0901">旹
<lb ed="X" n="0878a10" type="honorific"/><lb ed="R092" n="0829a07"/>咸豐八年歲在戊午秋八月佛弟子黃樂之敬書</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0878a11"/>
<lb ed="X" n="0878a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">No. 509-B 金剛經源流</cb:mulu><head>No. 509-B
<lb ed="X" n="0878a13"/><lb ed="R092" n="0829a09"/> 金剛經源流</head>
<lb ed="X" n="0878a14"/>
<lb ed="X" n="0878a15"/><lb ed="R092" n="0829a10"/><p xml:id="pX25p0878a1501">釋敎之興。肇於中古。昔有至人名然燈。轉大法輪。敎
<lb ed="X" n="0878a16"/><lb ed="R092" n="0829a11"/>化度脫。而佛法始著。迨<name role="" type="person">周昭王</name>甲寅歲四月八日。天
<lb ed="X" n="0878a17"/><lb ed="R092" n="0829a12"/>竺迦維衛國淨梵王。誕生太子。卽釋迦牟尼。三十二
<lb ed="X" n="0878a18"/><lb ed="R092" n="0829a13"/>相。八十種好。以夙願故。舍國脩道。雪山六載。精思苦
<lb ed="X" n="0878a19"/><lb ed="R092" n="0829a14"/>行。於臘月八日。覩明星出見。豁然頓悟。具六通識。爲
<lb ed="X" n="0878a20"/><lb ed="R092" n="0829a15"/>三界尊。闡敎西方。而佛法於是大盛。佛初詣鹿苑。後
<lb ed="X" n="0878a21"/><lb ed="R092" n="0829a16"/>住祇<anchor xml:id="nkr_note_orig_0878001" n="0878001"/>阿林。講說大法。四十九年。是時同聽法會者凡
<lb ed="X" n="0878a22"/><lb ed="R092" n="0829a17"/>數千人。有大弟子迦葉尊者。得佛正法藏。佛親爲授
<lb ed="X" n="0878a23"/><lb ed="R092" n="0829a18"/>記。是爲西土初祖。有慧命須菩提尊者。解空第一。有
<lb ed="X" n="0878a24"/><lb ed="R092" n="0829b01"/>舍利弗尊者。智慧第一。皆能傳佛心要。二祖阿難尊
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0878b" n="0878b"/>
<lb ed="X" n="0878b01"/><lb ed="R092" n="0829b02"/>者。多聞第一。於佛滅後。宣揚敎典。般若全部六百卷。
<lb ed="X" n="0878b02"/><lb ed="R092" n="0829b03"/>皆其所傳也。後漢明帝感夢金人。遣使天竺。訪尋佛
<lb ed="X" n="0878b03"/><lb ed="R092" n="0829b04"/>法。白馬<g ref="#CB00501">䭾</g>經。中土之有經典自此始。傳至二十八祖
<lb ed="X" n="0878b04"/><lb ed="R092" n="0829b05"/>達摩尊者。以大神通。收攝三十六處邪魔外道。設洪
<lb ed="X" n="0878b05"/><lb ed="R092" n="0829b06"/>誓願。自西印度。歷恒河沙。以至震旦。凡三周寒暑。達
<lb ed="X" n="0878b06"/><lb ed="R092" n="0829b07"/>於南海。時梁普通七年庚子九月廿一日也。說法演
<lb ed="X" n="0878b07"/><lb ed="R092" n="0829b08"/>敎。宗門大啓。其傳授密旨。大抵從超悟得。明心見性。
<lb ed="X" n="0878b08"/><lb ed="R092" n="0829b09"/>參悟本來。是爲東土初祖。自達摩西來。傳心印於二
<lb ed="X" n="0878b09"/><lb ed="R092" n="0829b10"/>祖慧可大師。且以楞伽經四卷付之。云是如來心地
<lb ed="X" n="0878b10"/><lb ed="R092" n="0829b11"/>要門。令諸衆生開示悟入。至五祖宏忍大師。始易以
<lb ed="X" n="0878b11"/><lb ed="R092" n="0829b12"/>金剛經傳授。嘗勸僧俗。但持金剛經。卽自見性成佛。
<lb ed="X" n="0878b12"/><lb ed="R092" n="0829b13"/>故曹溪六祖。聞經中應無所住而生其心句。遂傳五
<lb ed="X" n="0878b13"/><lb ed="R092" n="0829b14"/>祖衣鉢。則金剛經之能成佛。信<anchor xml:id="nkr_note_add_0878b1301" n="0878b1301"/><anchor xml:id="beg0878b1301" n="0878b1301"/>已<anchor xml:id="end0878b1301"/>。是經也。爲世尊第
<lb ed="X" n="0878b14"/><lb ed="R092" n="0829b15"/>九會說法。佛說此甚深經典。蓋爲諸衆生解諸煩熱。
<lb ed="X" n="0878b15"/><lb ed="R092" n="0829b16"/>化淸凉境。拔諸苦惱。離火宅戹。濟諸幽魂。超地獄趣。
<lb ed="X" n="0878b16"/><lb ed="R092" n="0829b17"/>化諸六道。獲天人樂。誠昏衢之智燭。苦海之慈航也。
<lb ed="X" n="0878b17"/><lb ed="R092" n="0829b18"/>學禪者果能掃除一切。冥心內觀。寂坐元默。惟歸於
<lb ed="X" n="0878b18"/><lb ed="R092" n="0830a01"/>空。空無所空。洞達無礙。是爲參無上大乘。卽或朝夕
<lb ed="X" n="0878b19"/><lb ed="R092" n="0830a02"/>諷誦。信心受持。亦可以了夙世因。脫三塗苦。罪業消
<lb ed="X" n="0878b20"/><lb ed="R092" n="0830a03"/>滅。獲福無窮矣。嗟乎。擾擾匇匇。晨雞暮鐘。證慧業於
<lb ed="X" n="0878b21"/><lb ed="R092" n="0830a04"/>菩提。渡迷津以寶筏。西來大意。如是如是。至各書所
<lb ed="X" n="0878b22"/><lb ed="R092" n="0830a05"/>載。持誦金剛經功效。捷於影響。茲不復贅。</p><p xml:id="pX25p0878b2217" cb:place="inline">淨如居士
<lb ed="X" n="0878b23"/><lb ed="R092" n="0830a06"/>雲鶴<name role="" type="person">徐槐廷</name>敬述</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0878b24"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0878c" n="0878c"/>
<lb ed="X" n="0878c01"/><lb ed="R092" n="0830a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">彚纂引用書目</cb:mulu><head>彚纂引用書目</head>
<lb ed="X" n="0878c02"/><lb ed="R092" n="0830a09"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0878c0201">隋天台智者大師疏<note place="inline">法名智顗</note></item>
<lb ed="X" n="0878c03"/><lb ed="R092" n="0830a10"/><item xml:id="itemX25p0878c0301">唐曹溪法師直解<note place="inline">六祖法名慧能</note><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0878c0314">圭峯禪師疏論纂要<note place="inline">法名宗密</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0878c04"/><lb ed="R092" n="0830a11"/><item xml:id="itemX25p0878c0401">宋長水大師刊定記<note place="inline">法名子<g ref="#CB04636">璿</g></note><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0878c0413">中峯禪師略義</item>
<lb ed="X" n="0878c05"/><lb ed="R092" n="0830a12"/><item xml:id="itemX25p0878c0501">龍舒居士<name role="" type="person">王日休</name>註</item><item xml:id="itemX25p0878c0509">致政陳雄註</item></list></item>
<lb ed="X" n="0878c06"/><lb ed="R092" n="0830a13"/><item xml:id="itemX25p0878c0601">明憨山大師決疑<note place="inline">法名德淸</note><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0878c0612">宗泐禪師經解<note place="inline">法名如<g ref="#CB00215">玘</g>又名曉月</note></item>
<lb ed="X" n="0878c07"/><lb ed="R092" n="0830a14"/><item xml:id="itemX25p0878c0701">曾鳳儀宗通</item><item xml:id="itemX25p0878c0706">李騰芳集解</item>
<lb ed="X" n="0878c08"/><lb ed="R092" n="0830a15"/><item xml:id="itemX25p0878c0801">張有譽義趣廣演<note place="inline">號大圓居士</note></item>
<lb ed="X" n="0878c09"/><lb ed="R092" n="0830a16"/><item xml:id="itemX25p0878c0901">似空法師金剛鎞<note place="inline">法名廣伸</note></item><item xml:id="itemX25p0878c0912">張國維疏解<note place="inline">號如如居士。鈔本</note></item>
<lb ed="X" n="0878c10"/><lb ed="R092" n="0830a17"/><item xml:id="itemX25p0878c1001">蓮士大師註說</item><item xml:id="itemX25p0878c1007">王化隆直指</item>
<lb ed="X" n="0878c11"/><lb ed="R092" n="0830a18"/><item xml:id="itemX25p0878c1101">洪蓮和尙集註<note place="inline">採集五十三家</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0878c12"/><lb ed="R092" n="0830b01"/><item xml:id="itemX25p0878c1201"><note place="inline">本朝</note>剩閒居士龔<anchor xml:id="nkr_note_add_0878c1201" n="0878c1201"/><anchor xml:id="beg0878c1201" n="0878c1201"/>穊<anchor xml:id="end0878c1201"/>綵集解<list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0878c1212">誠齋居士盛符升五釋</item>
<lb ed="X" n="0878c13"/><lb ed="R092" n="0830b02"/><item xml:id="itemX25p0878c1301">黃成釆經貫</item><item xml:id="itemX25p0878c1306">王履昌句解</item>
<lb ed="X" n="0878c14"/><lb ed="R092" n="0830b03"/><item xml:id="itemX25p0878c1401">無名氏芥疏<note place="inline">鈔本</note></item><item xml:id="itemX25p0878c1408">顧旦初圓旨</item>
<lb ed="X" n="0878c15"/><lb ed="R092" n="0830b04"/><item xml:id="itemX25p0878c1501">范季珍如解<note place="inline">經旨提要俱摘大圓居士</note></item>
<lb ed="X" n="0878c16"/><lb ed="R092" n="0830b05"/><item xml:id="itemX25p0878c1601">石成金註論講證</item>
<lb ed="X" n="0878c17"/><lb ed="R092" n="0830b06"/><item xml:id="itemX25p0878c1701">陸騰金剛經演說<note place="inline">據註云。此書甚佳。購之未得</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0878c18"/><lb ed="R092" n="0830b07"/><item xml:id="itemX25p0878c1801"><note place="inline">附記</note>圓通文尼自在光佛直解<note place="inline">降乩筆</note>
<lb ed="X" n="0878c19"/><lb ed="R092" n="0830b08"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0878c1901">冲元道人註疏</item><item xml:id="itemX25p0878c1907">東樵山人直說</item>
<lb ed="X" n="0878c20"/><lb ed="R092" n="0830b09"/><item xml:id="itemX25p0878c2001">孫念劬彚纂</item><item xml:id="itemX25p0878c2006">復復道人疑記</item></list></item></list></cb:div>
<lb ed="X" n="0878c21"/>
<lb ed="X" n="0878c22"/>
<lb ed="X" n="0878c23"/>
<lb ed="X" n="0878c24"/>
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0879a" n="0879a"/>
<lb ed="X" n="0879a01"/><lb ed="R092" n="0830b11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">例言</cb:mulu><head>例言</head>
<lb ed="X" n="0879a02"/><lb ed="R092" n="0830b12"/><list><item xml:id="itemX25p0879a0201"><anchor xml:id="nkr_note_add_0879a0201" n="0879a0201"/><anchor xml:id="beg0879a0201" n="0879a0201"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0879a0201"/>是經梁昭明太子標爲三十二分。然細繹段落。恐
<lb ed="X" n="0879a03"/><lb ed="R092" n="0830b13"/>不止是。每分標題。亦未盡賅。且如推窮四果。漸至
<lb ed="X" n="0879a04"/><lb ed="R092" n="0830b14"/>如來。正緊接然燈佛所一段。何割截屬下莊嚴。爾
<lb ed="X" n="0879a05"/><lb ed="R092" n="0830b15"/>時慧命須菩提問說法信心。雖承接上文。究另有
<lb ed="X" n="0879a06"/><lb ed="R092" n="0830b16"/>所請。不得倂爲一分。其餘宜分宜合。不一而足。是
<lb ed="X" n="0879a07"/><lb ed="R092" n="0830b17"/>編段落。彚合諸家。折衷至當。非敢臆說也。然三十
<lb ed="X" n="0879a08"/><lb ed="R092" n="0830b18"/>二分。相沿<anchor xml:id="nkr_note_add_0879a0801" n="0879a0801"/><anchor xml:id="beg0879a0801" n="0879a0801"/>已<anchor xml:id="end0879a0801"/>久。未可抹煞。茲將每分所標名目。列
<lb ed="X" n="0879a09"/><lb ed="R092" n="0831a01"/>於眉端。</item>
<lb ed="X" n="0879a10"/><lb ed="R092" n="0831a02"/><item xml:id="itemX25p0879a1001"><anchor xml:id="nkr_note_add_0879a1001" n="0879a1001"/><anchor xml:id="beg0879a1001" n="0879a1001"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0879a1001"/>是經當分看。憨山辨爲上下兩卷甚當。然自從大
<lb ed="X" n="0879a11"/><lb ed="R092" n="0831a03"/>衆起。至卽見如來止。統是大乘正宗。蓋安住降伏。
<lb ed="X" n="0879a12"/><lb ed="R092" n="0831a04"/>不著形相。全經大旨<anchor xml:id="nkr_note_add_0879a1201" n="0879a1201"/><anchor xml:id="beg0879a1201" n="0879a1201"/>已<anchor xml:id="end0879a1201"/>竟。自後善現問實信則示
<lb ed="X" n="0879a13"/><lb ed="R092" n="0831a05"/>以淸淨。問經名則示以般若。問信解受持則示以
<lb ed="X" n="0879a14"/><lb ed="R092" n="0831a06"/>離相發心。層層闡發。意旨淵深。後又贊歎是經之
<lb ed="X" n="0879a15"/><lb ed="R092" n="0831a07"/>妙。勸人受持讀誦。直至不可思議止。俱是談般若
<lb ed="X" n="0879a16"/><lb ed="R092" n="0831a08"/>法。以洗發住降之義。是爲上卷。須菩提聞佛所說。
<lb ed="X" n="0879a17"/><lb ed="R092" n="0831a09"/>深解義趣。至於涕淚悲泣。豈有復昧住降之理。再
<lb ed="X" n="0879a18"/><lb ed="R092" n="0831a10"/>爲啓請。後人註解。謂前言粗執。後言細執。前爲初
<lb ed="X" n="0879a19"/><lb ed="R092" n="0831a11"/>發心者言。後爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0879a1901" n="0879a1901"/><anchor xml:id="beg0879a1901" n="0879a1901"/>已<anchor xml:id="end0879a1901"/>發心者言。均屬非是。蓋善現恐
<lb ed="X" n="0879a20"/><lb ed="R092" n="0831a12"/>後世未能親承佛語之善男女發菩提心者。無所
<lb ed="X" n="0879a21"/><lb ed="R092" n="0831a13"/>遵行。欲佛立一法。以普示將來。佛故以實無有法
<lb ed="X" n="0879a22"/><lb ed="R092" n="0831a14"/>破之。以後節節申解上卷未盡之義。俱有妙旨。各
<lb ed="X" n="0879a23"/><lb ed="R092" n="0831a15"/>不相承。末揭出不取於相。如如不動。爲全篇總結。
<lb ed="X" n="0879a24"/><lb ed="R092" n="0831a16"/>住降之旨。洞徹無遺。是爲下卷。金剛經無前半部。
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0879b" n="0879b"/>
<lb ed="X" n="0879b01"/><lb ed="R092" n="0831a17"/>則演說不開。無後半部。則搜括不盡。</item>
<lb ed="X" n="0879b02"/><lb ed="R092" n="0831a18"/><item xml:id="itemX25p0879b0201"><anchor xml:id="nkr_note_add_0879b0201" n="0879b0201"/><anchor xml:id="beg0879b0201" n="0879b0201"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0879b0201"/>是經當合看。一卷如一章。一章如一句。一句如一
<lb ed="X" n="0879b03"/><lb ed="R092" n="0831b01"/>字。何爲一字。昔趙洲禪師。每遇學人入室。令參無
<lb ed="X" n="0879b04"/><lb ed="R092" n="0831b02"/>字爲話頭。這一無字。函蓋乾坤。包羅萬象識。得金
<lb ed="X" n="0879b05"/><lb ed="R092" n="0831b03"/>剛經無相宗旨。全經可作一字讀也。</item>
<lb ed="X" n="0879b06"/><lb ed="R092" n="0831b04"/><item xml:id="itemX25p0879b0601"><anchor xml:id="nkr_note_add_0879b0601" n="0879b0601"/><anchor xml:id="beg0879b0601" n="0879b0601"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0879b0601"/>是經解義。分註論講三字。仿石註本也。註者。將正
<lb ed="X" n="0879b07"/><lb ed="R092" n="0831b05"/>文字句。逐一破解也。論者。將本文精義。辨析論斷
<lb ed="X" n="0879b08"/><lb ed="R092" n="0831b06"/>也。講者。順如來善現口氣。以爲演發也。至每段綱
<lb ed="X" n="0879b09"/><lb ed="R092" n="0831b07"/>領脈絡。承接界畫處。則參以彚解數語。條分縷析。
<lb ed="X" n="0879b10"/><lb ed="R092" n="0831b08"/>段落分明。不至字比句櫛。依文解義可比。其所採
<lb ed="X" n="0879b11"/><lb ed="R092" n="0831b09"/>錄。先止四五家。後得孫述甫彚纂一書。搜羅甚富。
<lb ed="X" n="0879b12"/><lb ed="R092" n="0831b10"/>共有數十家。復加刪訂。彚成一册。諸家姓氏。不備
<lb ed="X" n="0879b13"/><lb ed="R092" n="0831b11"/>書者。緣參雜成文。不便註明。非掠美也。</item>
<lb ed="X" n="0879b14"/><lb ed="R092" n="0831b12"/><item xml:id="itemX25p0879b1401"><anchor xml:id="nkr_note_add_0879b1401" n="0879b1401"/><anchor xml:id="beg0879b1401" n="0879b1401"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0879b1401"/>是經阿難結集語。句用尖。須菩提語。句用點。如來
<lb ed="X" n="0879b15"/><lb ed="R092" n="0831b13"/>語。句用圈。以別之。通篇扼要關鍵處。用雙圈。一節
<lb ed="X" n="0879b16"/><lb ed="R092" n="0831b14"/>精。深微妙處。用連圈。功效處。用連點。前後關照及
<lb ed="X" n="0879b17"/><lb ed="R092" n="0831b15"/>眉目處。用連尖。以醒之。</item></list></cb:div>
<lb ed="X" n="0879b18"/>
<lb ed="X" n="0879b19"/>
<lb ed="X" n="0879b20"/>
<lb ed="X" n="0879b21"/><lb ed="R092" n="0832a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">誦經要法</cb:mulu><head>誦經要法</head>
<lb ed="X" n="0879b22"/><lb ed="R092" n="0832a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必靜室</cb:mulu><head>何必靜室</head>
<lb ed="X" n="0879b23"/><lb ed="R092" n="0832a03"/><p xml:id="pX25p0879b2301">世人誦經。多覔靜室。殊不知堅誠。全在於心。而不在
<lb ed="X" n="0879b24"/><lb ed="R092" n="0832a04"/>於境也。本心若靜。雖居鬧市。亦是深山。試看吾儒善
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0879c" n="0879c"/>
<lb ed="X" n="0879c01"/><lb ed="R092" n="0832a05"/>讀書者。挂角而讀。帶經而鋤。竟以成功。何在於書室
<lb ed="X" n="0879c02"/><lb ed="R092" n="0832a06"/>之靜乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0879c03"/><lb ed="R092" n="0832a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必出家</cb:mulu><head>何必出家</head>
<lb ed="X" n="0879c04"/><lb ed="R092" n="0832a08"/><p xml:id="pX25p0879c0401">出家原爲脫離罣礙。每見有等僧人。貪戀之心仍在。
<lb ed="X" n="0879c05"/><lb ed="R092" n="0832a09"/>如此出家。反不如在家而有出家之行者。轉爲上等。
<lb ed="X" n="0879c06"/><lb ed="R092" n="0832a10"/>試看古今在家善信。得悟菩提者甚多。如傅大士龐
<lb ed="X" n="0879c07"/><lb ed="R092" n="0832a11"/>居士諸公。俱有妻子塵累。於道無礙。可知全不在乎
<lb ed="X" n="0879c08"/><lb ed="R092" n="0832a12"/>出家也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0879c09"/><lb ed="R092" n="0832a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必設像</cb:mulu><head>何必設像</head>
<lb ed="X" n="0879c10"/><lb ed="R092" n="0832a14"/><p xml:id="pX25p0879c1001">對佛誦經。意在起人敬畏。殊不知誦之有益無益。只
<lb ed="X" n="0879c11"/><lb ed="R092" n="0832a15"/>論心之誠否。心若不誠。雖時刻與聖像不離。亦何益
<lb ed="X" n="0879c12"/><lb ed="R092" n="0832a16"/>矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0879c13"/><lb ed="R092" n="0832a17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必急誦</cb:mulu><head>何必急誦</head>
<lb ed="X" n="0879c14"/><lb ed="R092" n="0832a18"/><p xml:id="pX25p0879c1401">誦經全在口讀其文。心思其義。只要字句明朗。微旨
<lb ed="X" n="0879c15"/><lb ed="R092" n="0832b01"/>了徹。雖低默讀誦。俱爲上乘。若是急急趕讀。含糊圖
<lb ed="X" n="0879c16"/><lb ed="R092" n="0832b02"/>快。未免到口不到心。縱然讀過萬遍。經義不解。原與
<lb ed="X" n="0879c17"/><lb ed="R092" n="0832b03"/>不讀者相同。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0879c18"/><lb ed="R092" n="0832b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必跪諷</cb:mulu><head>何必跪諷</head>
<lb ed="X" n="0879c19"/><lb ed="R092" n="0832b05"/><p xml:id="pX25p0879c1901">參悟經義。不拘行住坐臥。無有不可。何必專在於跪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0879c20"/><lb ed="R092" n="0832b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必全部</cb:mulu><head>何必全部</head>
<lb ed="X" n="0879c21"/><lb ed="R092" n="0832b07"/><p xml:id="pX25p0879c2101">此經註解。非細加參詳。則妙義不明。若人事匇忙之
<lb ed="X" n="0879c22"/><lb ed="R092" n="0832b08"/>際。何能全讀。須知塵事稍閒。息心看一段。可得一段
<lb ed="X" n="0879c23"/><lb ed="R092" n="0832b09"/>之益。解一節。卽有一節之功。試看六祖當日。只聞經
<lb ed="X" n="0879c24"/><lb ed="R092" n="0832b10"/>中應無所住而生其心句。卽證菩提。可見惟在學人
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0880a" n="0880a"/>
<lb ed="X" n="0880a01"/><lb ed="R092" n="0832b11"/>心悟如何。豈計其語句多寡耶。</p>
<lb ed="X" n="0880a02"/><lb ed="R092" n="0832b12"/><p xml:id="pX25p0880a0201">按讀誦經註。原可隨時分段細加參詳。以期解悟。
<lb ed="X" n="0880a03"/><lb ed="R092" n="0832b13"/>固難一時全讀。至於持誦經文。須於每日平明時。
<lb ed="X" n="0880a04"/><lb ed="R092" n="0832b14"/>或人定後。旣無人事之擾。息心端坐。口誦心維。或
<lb ed="X" n="0880a05"/><lb ed="R092" n="0832b15"/>一遍。或數遍。務令一念不起。久久行之。大有利益。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0880a06"/>
<lb ed="X" n="0880a07"/>
<lb ed="X" n="0880a08"/>
<lb ed="X" n="0880a09"/>
<lb ed="X" n="0880a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">金剛經解義</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0880a11"/><cb:docNumber>No. 509</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0880a12"/><lb ed="R092" n="0833a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金剛般若波羅蜜卷上</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0880a13"/><lb ed="R092" n="0833a02"/>
<lb ed="X" n="0880a14"/><lb ed="R092" n="0833a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0880a1401">註　金中之剛。至堅至利。金取不變爲義。喩般若
<lb ed="X" n="0880a15"/><lb ed="R092" n="0833a04"/>之體。所謂實相般若也。心本無相。以如來眞性爲
<lb ed="X" n="0880a16"/><lb ed="R092" n="0833a05"/>實相。卽自性淸淨也。剛取斷截爲義。喩般若之用。
<lb ed="X" n="0880a17"/><lb ed="R092" n="0833a06"/>所謂觀照般若也。心本有覺。以眞智現前爲觀照。
<lb ed="X" n="0880a18"/><lb ed="R092" n="0833a07"/>卽本覺妙慧也。梵語般若。華言智慧。智爲慧體。慧
<lb ed="X" n="0880a19"/><lb ed="R092" n="0833a08"/>爲智用。梵語波羅蜜。華言到彼岸。此岸者。衆生作
<lb ed="X" n="0880a20"/><lb ed="R092" n="0833a09"/>業受苦。生死輪回之地。彼岸者。諸佛菩薩究竟超
<lb ed="X" n="0880a21"/><lb ed="R092" n="0833a10"/>脫。淸淨安樂之所。能有智慧。離一切相。心常淸淨。
<lb ed="X" n="0880a22"/><lb ed="R092" n="0833a11"/>卽登彼岸。所謂涅槃是也。經徑也。超凡入聖之徑
<lb ed="X" n="0880a23"/><lb ed="R092" n="0833a12"/>路也。總之金剛。喩也。般若。法也。波羅蜜。證果也。是
<lb ed="X" n="0880a24"/><lb ed="R092" n="0833a13"/>本爲姚秦三藏法師鳩摩羅什所譯。流傳最廣。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0880b" n="0880b"/>
<lb ed="X" n="0880b01"/><lb ed="R092" n="0833a14"/><p xml:id="pX25p0880b0101">論　此標經題也。波羅蜜有六。布施度慳貪。持戒
<lb ed="X" n="0880b02"/><lb ed="R092" n="0833a15"/>度淫邪。忍辱度嗔恚。精進度懈退。禪定度散亂。智
<lb ed="X" n="0880b03"/><lb ed="R092" n="0833a16"/>慧度愚癡。惟一般若。能生八萬四千智慧。則六度
<lb ed="X" n="0880b04"/><lb ed="R092" n="0833a17"/>兼賅。萬行俱備。衆生妄念紛紜。奸僞百出。自謂乖
<lb ed="X" n="0880b05"/><lb ed="R092" n="0833a18"/>巧。不知沈淪苦海。永墮輪回。眞愚癡人也。佛說是
<lb ed="X" n="0880b06"/><lb ed="R092" n="0833b01"/>經。欲人以淨心妙慧。斬斷妄緣。心性光明。同登覺
<lb ed="X" n="0880b07"/><lb ed="R092" n="0833b02"/>岸。植善根者。始而誦經。終而悟理。得堅固力。金剛
<lb ed="X" n="0880b08"/><lb ed="R092" n="0833b03"/>是也。具大智慧。般若是也。度生死海。登菩提岸。波
<lb ed="X" n="0880b09"/><lb ed="R092" n="0833b04"/>羅蜜是也。五祖大師。嘗勸僧俗。但持金剛經。卽自
<lb ed="X" n="0880b10"/><lb ed="R092" n="0833b05"/>能見性。必至成佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0880b11"/><lb ed="R092" n="0833b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0880b1101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0880b01" n="0880b01"/>如是我聞一時佛在<name role="" type="person">舍衛國</name><name role="" type="person">祇樹給孤獨園</name>。與大比
<lb ed="X" n="0880b12"/><lb ed="R092" n="0833b07"/>邱衆千二百五十人俱。爾時世尊。食時。著衣持鉢。入
<lb ed="X" n="0880b13"/><lb ed="R092" n="0833b08"/>舍衛大城乞食。於其城中次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0880b1301" n="0880b1301"/><anchor xml:id="beg0880b1301" n="0880b1301"/>已<anchor xml:id="end0880b1301"/>。還至本處。飯食
<lb ed="X" n="0880b14"/><lb ed="R092" n="0833b09"/>訖。收衣鉢。洗足<anchor xml:id="nkr_note_add_0880b1401" n="0880b1401"/><anchor xml:id="beg0880b1401" n="0880b1401"/>已<anchor xml:id="end0880b1401"/>。敷座而坐。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0880b15"/><lb ed="R092" n="0833b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0880b1501">註　如是。指全經而言。我。阿難自謂也。言此經所
<lb ed="X" n="0880b16"/><lb ed="R092" n="0833b11"/>云。乃我親聞於佛也。一時。說經之時也。佛是釋迦
<lb ed="X" n="0880b17"/><lb ed="R092" n="0833b12"/>牟尼。佛者梵音。華言覺也。自覺覺他。覺行圓滿。故
<lb ed="X" n="0880b18"/><lb ed="R092" n="0833b13"/>曰佛。<name role="" type="person">舍衛國</name>。波斯匿王所居。祇陀。王之太子也。樹
<lb ed="X" n="0880b19"/><lb ed="R092" n="0833b14"/>是祇陀手植。故曰祇樹。<name role="" type="person">給孤獨園</name>者。王之宰臣須
<lb ed="X" n="0880b20"/><lb ed="R092" n="0833b15"/>達挐。賑濟貧人。稱<name role="" type="person">給孤獨</name>長者。須達拏深重佛敎。
<lb ed="X" n="0880b21"/><lb ed="R092" n="0833b16"/>向祇陀借園。同建精舍。請佛說法。故佛常住園中
<lb ed="X" n="0880b22"/><lb ed="R092" n="0833b17"/>比邱。華言乞士。上乞法於諸佛。下乞食於善信之
<lb ed="X" n="0880b23"/><lb ed="R092" n="0833b18"/>謂。大比邱。謂得道之深者。俱。同處也。按佛成道時。
<lb ed="X" n="0880b24"/><lb ed="R092" n="0834a01"/>先度憍陳如等五人。次度迦葉兄弟三人。幷徒衆
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0880c" n="0880c"/>
<lb ed="X" n="0880c01"/><lb ed="R092" n="0834a02"/>千人。次度舍利弗及目犍連。各弟子百人。次度耶
<lb ed="X" n="0880c02"/><lb ed="R092" n="0834a03"/>舍長者子等。五十人。應是千二百五十五人。經第
<lb ed="X" n="0880c03"/><lb ed="R092" n="0834a04"/>擧大數也。佛爲三界所尊。故稱世尊。諸天神旦食。
<lb ed="X" n="0880c04"/><lb ed="R092" n="0834a05"/>諸鬼夕食。諸佛日中食。食時。午時也。衣卽三十五
<lb ed="X" n="0880c05"/><lb ed="R092" n="0834a06"/>條大衣。制象水田。鉢卽紺琉璃鉢。佛行跣足。故洗
<lb ed="X" n="0880c06"/><lb ed="R092" n="0834a07"/>之。敷。布也。佛每說法。必布坐具也。</p>
<lb ed="X" n="0880c07"/><lb ed="R092" n="0834a08"/><p xml:id="pX25p0880c0701">論　此序說法因由也。佛是金輪王子。誰無供養
<lb ed="X" n="0880c08"/><lb ed="R092" n="0834a09"/>之者。而猶行乞。欲歷頭陀苦行。示同凡僧。亦使後
<lb ed="X" n="0880c09"/><lb ed="R092" n="0834a10"/>世緇徒不殖資產。去彼貪心。折其驕亢。以煉種性
<lb ed="X" n="0880c10"/><lb ed="R092" n="0834a11"/>也。佛法要有三。曰戒定慧。乞食是戒。趺坐是定。戒
<lb ed="X" n="0880c11"/><lb ed="R092" n="0834a12"/>能資定。定能發慧。故以戒定起般若正宗。</p>
<lb ed="X" n="0880c12"/><lb ed="R092" n="0834a13"/><p xml:id="pX25p0880c1201">講　阿難說。我嘗聞佛在<name role="" type="person">舍衛國</name>祇樹<name role="" type="person">給孤獨</name>長
<lb ed="X" n="0880c13"/><lb ed="R092" n="0834a14"/>者園中。座下乞士。共千二百五十人。時方正午。當
<lb ed="X" n="0880c14"/><lb ed="R092" n="0834a15"/>進食之時。佛乃著僧伽之衣。持四天王所獻之鉢。
<lb ed="X" n="0880c15"/><lb ed="R092" n="0834a16"/>自外而入<name role="" type="person">舍衛城</name>中。次第乞食。不越貧先富。不捨
<lb ed="X" n="0880c16"/><lb ed="R092" n="0834a17"/>賤從貴。平等無相。一槩而乞。還至園中。飯食<anchor xml:id="nkr_note_add_0880c1601" n="0880c1601"/><anchor xml:id="beg0880c1601" n="0880c1601"/>已<anchor xml:id="end0880c1601"/>完。
<lb ed="X" n="0880c17"/><lb ed="R092" n="0834a18"/>將入禪定。於是收衣鉢。屛資緣也。洗足。淨身業也。
<lb ed="X" n="0880c18"/><lb ed="R092" n="0834b01"/>敷座。攝動歸靜也。而說法之原起矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0880c19"/><lb ed="R092" n="0834b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0880c1901"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0880b02" n="0880b02"/>時長老須菩提在大衆中。卽從坐起。偏袒右肩。右膝
<lb ed="X" n="0880c20"/><lb ed="R092" n="0834b03"/>著地。合掌恭敬而白佛言。希有世尊。如來善護念諸
<lb ed="X" n="0880c21"/><lb ed="R092" n="0834b04"/>菩薩。善付囑諸菩薩。世尊。善男子。善女人。發阿耨多
<lb ed="X" n="0880c22"/><lb ed="R092" n="0834b05"/>羅三藐三菩提心應云何住云何降伏其心。佛言。善
<lb ed="X" n="0880c23"/><lb ed="R092" n="0834b06"/>哉善哉。須菩提。如汝所說如來善護念諸菩薩。善付
<lb ed="X" n="0880c24"/><lb ed="R092" n="0834b07"/>囑諸菩薩。汝今諦聽。當爲汝說。善男子。善女人發阿
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0881a" n="0881a"/>
<lb ed="X" n="0881a01"/><lb ed="R092" n="0834b08"/>耨多羅三藐三菩提心應如是住如是降伏其心唯
<lb ed="X" n="0881a02"/><lb ed="R092" n="0834b09"/>然世尊願樂欲聞<note place="inline">應云何住。與後文云何應住不同。蓋前問功夫下手。後問有法示人
<lb ed="X" n="0881a03"/><lb ed="R092" n="0834b10"/>也。經意自別</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0881a04"/><lb ed="R092" n="0834b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0881a0401">註　時。卽食畢安坐時。長老。高年有德之稱。須菩
<lb ed="X" n="0881a05"/><lb ed="R092" n="0834b12"/>提解空第一。在十大弟子之列。全空之性。眞是菩
<lb ed="X" n="0881a06"/><lb ed="R092" n="0834b13"/>提。故名須菩提。空性出生萬法。又名空生。空性隨
<lb ed="X" n="0881a07"/><lb ed="R092" n="0834b14"/>緣應現。利人利物。亦名善現。左爲邪。右爲正。示去
<lb ed="X" n="0881a08"/><lb ed="R092" n="0834b15"/>邪歸正之義。袒肩。全身擔荷也。膝地。屈<anchor xml:id="nkr_note_add_0881a0801" n="0881a0801"/><anchor xml:id="beg0881a0801" n="0881a0801"/>己<anchor xml:id="end0881a0801"/>順承也。
<lb ed="X" n="0881a09"/><lb ed="R092" n="0834b16"/>合掌。心合於道。道合於心也。皆修敬之儀。希有。讚
<lb ed="X" n="0881a10"/><lb ed="R092" n="0834b17"/>佛之詞。如來。佛之通稱。如者。眞性之本體。來者。眞
<lb ed="X" n="0881a11"/><lb ed="R092" n="0834b18"/>性之應用。卽寂然不動。感而遂通之義。護者防其
<lb ed="X" n="0881a12"/><lb ed="R092" n="0835a01"/>偏邪。念者護之切。付者傳以正道。囑者付之殷。菩
<lb ed="X" n="0881a13"/><lb ed="R092" n="0835a02"/>薩。華言覺有情。謂能自覺。又能覺悟有情也。指凡
<lb ed="X" n="0881a14"/><lb ed="R092" n="0835a03"/>學於如來者言。如來善護二句。引起全經。以後凡
<lb ed="X" n="0881a15"/><lb ed="R092" n="0835a04"/>佛所言。皆是護念付囑也。旣云護囑菩薩。又以善
<lb ed="X" n="0881a16"/><lb ed="R092" n="0835a05"/>男女爲問。以衆生俱可證菩薩也。阿。無也。耨多羅。
<lb ed="X" n="0881a17"/><lb ed="R092" n="0835a06"/>上也三。正也。藐。等也。菩提。覺也。皆梵語也。無上正
<lb ed="X" n="0881a18"/><lb ed="R092" n="0835a07"/>等正覺心。卽是佛心。人之眞性也。眞性包含太虗。
<lb ed="X" n="0881a19"/><lb ed="R092" n="0835a08"/>無得而上之。故云無上。然佛與凡夫。性相平等。故
<lb ed="X" n="0881a20"/><lb ed="R092" n="0835a09"/>云正等。其圓明普照。無偏無虧。故云正覺。發此心
<lb ed="X" n="0881a21"/><lb ed="R092" n="0835a10"/>者。乃發吾當下具足之菩提心也。住。止也。是靜存
<lb ed="X" n="0881a22"/><lb ed="R092" n="0835a11"/>本位。降伏。是妄念突起。力爲制伏也。上下兩心字
<lb ed="X" n="0881a23"/><lb ed="R092" n="0835a12"/>相應。菩提心。乃最初之眞心也。其心。是顚倒之妄
<lb ed="X" n="0881a24"/><lb ed="R092" n="0835a13"/>心也。諦。詳審也。兩如是。謂旣發無上菩提心。卽應
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0881b" n="0881b"/>
<lb ed="X" n="0881b01"/><lb ed="R092" n="0835a14"/>如其所發之覺心而安住降伏也。二句自應一串
<lb ed="X" n="0881b02"/><lb ed="R092" n="0835a15"/>說下。唯。領諾也。然。是其言也。願是誠心。樂是鼓舞
<lb ed="X" n="0881b03"/><lb ed="R092" n="0835a16"/>心。欲是迫切心。如此始能諦聽。故繼以涕泣。終以
<lb ed="X" n="0881b04"/><lb ed="R092" n="0835a17"/>歡喜。</p>
<lb ed="X" n="0881b05"/><lb ed="R092" n="0835a18"/><p xml:id="pX25p0881b0501">論　此善現啓請安住降伏之旨。開萬世敎門心
<lb ed="X" n="0881b06"/><lb ed="R092" n="0835b01"/>法也。發阿耨多羅三藐三菩提心句。經中凡二十
<lb ed="X" n="0881b07"/><lb ed="R092" n="0835b02"/>九見。爲全經之綱。一點菩提心。是金剛正眼。萬法
<lb ed="X" n="0881b08"/><lb ed="R092" n="0835b03"/>總持。菩提心一發。智光便現。名爲般若。一切萬行。
<lb ed="X" n="0881b09"/><lb ed="R092" n="0835b04"/>從此而生。所以學佛人。初從淨信。直至成佛。總離
<lb ed="X" n="0881b10"/><lb ed="R092" n="0835b05"/>不得發菩提心也。如來說箇如是二字。見得此心
<lb ed="X" n="0881b11"/><lb ed="R092" n="0835b06"/>發處。卽是住處般若。慧光觀照。自心見性。卽無妄
<lb ed="X" n="0881b12"/><lb ed="R092" n="0835b07"/>念。無妄念卽是降伏。但此處尙未說明。至下文無
<lb ed="X" n="0881b13"/><lb ed="R092" n="0835b08"/>相無住。方證修因。</p>
<lb ed="X" n="0881b14"/><lb ed="R092" n="0835b09"/><p xml:id="pX25p0881b1401">講　當佛敷坐之時。有長老名須菩提者。乘機發
<lb ed="X" n="0881b15"/><lb ed="R092" n="0835b10"/>心。願佛化度衆生。因起而請曰。希有哉世尊也。如
<lb ed="X" n="0881b16"/><lb ed="R092" n="0835b11"/>來起慈悲心。善能護持眷念衆菩薩。使之信受。善
<lb ed="X" n="0881b17"/><lb ed="R092" n="0835b12"/>能以佛法付委囑託衆菩薩。使之奉行矣。若有善
<lb ed="X" n="0881b18"/><lb ed="R092" n="0835b13"/>男女。學道之初。先發此無上菩提之佛心。當如何
<lb ed="X" n="0881b19"/><lb ed="R092" n="0835b14"/>常住。而使之不退轉。妄心若起。當如何降伏。而使
<lb ed="X" n="0881b20"/><lb ed="R092" n="0835b15"/>不惑亂我眞心乎。佛言善哉善哉。汝云如來善敎
<lb ed="X" n="0881b21"/><lb ed="R092" n="0835b16"/>諸菩薩。此言正合我心。汝其詳審諦聽。吾當爲汝
<lb ed="X" n="0881b22"/><lb ed="R092" n="0835b17"/>說。夫人之一心。朋從往來。攻取日衆。最難發此菩
<lb ed="X" n="0881b23"/><lb ed="R092" n="0835b18"/>提覺心。若旣發此一念。則滿腔中。純是天理。眞如
<lb ed="X" n="0881b24"/><lb ed="R092" n="0836a01"/>本性。自然顯露。應如是常住而不遷。如是一切妄
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0881c" n="0881c"/>
<lb ed="X" n="0881c01"/><lb ed="R092" n="0836a02"/>心。不待驅除。自能降伏矣。須菩提領悟其言曰。世
<lb ed="X" n="0881c02"/><lb ed="R092" n="0836a03"/>尊。弟子願聞佛之敎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0881c03"/><lb ed="R092" n="0836a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0881c0301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0881b01" n="0881b01"/>佛吿須菩提。諸菩薩摩訶薩。應如是降伏其心。所有
<lb ed="X" n="0881c04"/><lb ed="R092" n="0836a05"/>一切衆生之類。若卵生。若胎生。若濕生。若化生。若有
<lb ed="X" n="0881c05"/><lb ed="R092" n="0836a06"/>色。若無色。若有想。若無想。若非有想。非無想。我皆令
<lb ed="X" n="0881c06"/><lb ed="R092" n="0836a07"/>入無餘涅槃而滅度之。如是滅度無量無數無邊衆
<lb ed="X" n="0881c07"/><lb ed="R092" n="0836a08"/>生。實無衆生得滅度者。何以故。須菩提。若菩薩有我
<lb ed="X" n="0881c08"/><lb ed="R092" n="0836a09"/>相。人相。衆生相。壽者相。卽非菩薩<note place="inline">別本非無想上。有若字。舊本經中。凡
<lb ed="X" n="0881c09"/><lb ed="R092" n="0836a10"/>卽通作則。因避高麗諱稷。改卽爲則。凡兩合之義爲卽。相仍之義爲則。卽可用之相仍。則不可用之合兩。今從
<lb ed="X" n="0881c10"/><lb ed="R092" n="0836a11"/>之</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0881c11"/><lb ed="R092" n="0836a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0881c1101">註　摩訶。大也。謂心量廣大也。未發心稱善人。<anchor xml:id="nkr_note_add_0881c1101" n="0881c1101"/><anchor xml:id="beg0881c1101" n="0881c1101"/>已<anchor xml:id="end0881c1101"/>
<lb ed="X" n="0881c12"/><lb ed="R092" n="0836a13"/>發心稱菩薩。一切衆生。該下九種而言。卵生。禽鳥
<lb ed="X" n="0881c13"/><lb ed="R092" n="0836a14"/>也。胎生。人與獸也。濕生。水族也。化生。蠅蚊類也。此
<lb ed="X" n="0881c14"/><lb ed="R092" n="0836a15"/>四種。是欲界受生差別也。有色。但有色。身而無情
<lb ed="X" n="0881c15"/><lb ed="R092" n="0836a16"/>欲也。無色。但其靈識而無色身也。有想。方寸之中。
<lb ed="X" n="0881c16"/><lb ed="R092" n="0836a17"/>尙有計慮也。無想。淨涵萬有。一念不動也。非有想。
<lb ed="X" n="0881c17"/><lb ed="R092" n="0836a18"/>非無想。雖一念不動。不似木石之無知也。此五種。
<lb ed="X" n="0881c18"/><lb ed="R092" n="0836b01"/>是心念差別也。衆生在五蘊中受生。眞性旣迷。則
<lb ed="X" n="0881c19"/><lb ed="R092" n="0836b02"/>墮於胎卵濕化。虗空等神。天魔等鬼。所以輪回六
<lb ed="X" n="0881c20"/><lb ed="R092" n="0836b03"/>道。難入涅槃。六祖俱指心說。蓋剖示其受生轉變
<lb ed="X" n="0881c21"/><lb ed="R092" n="0836b04"/>之所以然。非謂人心如此。卽謂之胎卵濕化也。我
<lb ed="X" n="0881c22"/><lb ed="R092" n="0836b05"/>者。代度生菩薩設爲自任之詞。非佛自謂也。令者。
<lb ed="X" n="0881c23"/><lb ed="R092" n="0836b06"/>指九種言。煩惱俱盡爲無餘。不生爲涅。不死爲槃。
<lb ed="X" n="0881c24"/><lb ed="R092" n="0836b07"/>是圓滿淸淨。能所全消。超脫輪回。出離生死。究竟
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0882a" n="0882a"/>
<lb ed="X" n="0882a01"/><lb ed="R092" n="0836b08"/>到彼岸地位。誤認爲死。則大謬矣。滅消滅。滅盡癡
<lb ed="X" n="0882a02"/><lb ed="R092" n="0836b09"/>愚煩惱。度化度。度脫生死苦海。衆生皆有夙業。遇
<lb ed="X" n="0882a03"/><lb ed="R092" n="0836b10"/>佛而後得果。是謂令入無餘涅槃而滅度也。相。形
<lb ed="X" n="0882a04"/><lb ed="R092" n="0836b11"/>迹也。我相。自私自利。止便身圖也。人相。痛癢無關。
<lb ed="X" n="0882a05"/><lb ed="R092" n="0836b12"/>分形絕界也。衆生相。區別靈蠢。品類以分也。壽者
<lb ed="X" n="0882a06"/><lb ed="R092" n="0836b13"/>相。畏死倖生。希冀不老也。無衆生得滅度。卽是無
<lb ed="X" n="0882a07"/><lb ed="R092" n="0836b14"/>四相。正降伏之要也。</p>
<lb ed="X" n="0882a08"/><lb ed="R092" n="0836b15"/><p xml:id="pX25p0882a0801">論　此答降伏之問。而敎以度生。不著四相也。尊
<lb ed="X" n="0882a09"/><lb ed="R092" n="0836b16"/>者首請應住。次問降伏。而世尊先酬次問者。以菩
<lb ed="X" n="0882a10"/><lb ed="R092" n="0836b17"/>薩所發大心。爲度生之心。故以度生開示之。蓋菩
<lb ed="X" n="0882a11"/><lb ed="R092" n="0836b18"/>提心。卽天地之心。必度盡衆生。方完得本來分願。
<lb ed="X" n="0882a12"/><lb ed="R092" n="0837a01"/>所以衆生受生不同。佛皆導之。覺悟本心。入於一
<lb ed="X" n="0882a13"/><lb ed="R092" n="0837a02"/>眞法界。而使業緣盡滅。度脫輪回。實以衆生性中
<lb ed="X" n="0882a14"/><lb ed="R092" n="0837a03"/>自具般若。各完本性。便爲滅度。卽使度盡衆生。不
<lb ed="X" n="0882a15"/><lb ed="R092" n="0837a04"/>過還其本然而<anchor xml:id="nkr_note_add_0882a1501" n="0882a1501"/><anchor xml:id="beg0882a1501" n="0882a1501"/>已<anchor xml:id="end0882a1501"/>。所謂實無滅度也。度生無度。卽
<lb ed="X" n="0882a16"/><lb ed="R092" n="0837a05"/>是無相。無相便是降伏。四相。經內頻呼疊喚。此最
<lb ed="X" n="0882a17"/><lb ed="R092" n="0837a06"/>淨染關頭。敎人加意蕩滌。方是無上正等覺也。圓
<lb ed="X" n="0882a18"/><lb ed="R092" n="0837a07"/>覺經云。未除四種相。不得成菩提。</p>
<lb ed="X" n="0882a19"/><lb ed="R092" n="0837a08"/><p xml:id="pX25p0882a1901">講　佛吿曰。須菩提。諸菩薩性量廣大。應如是降
<lb ed="X" n="0882a20"/><lb ed="R092" n="0837a09"/>伏其心。果何道以致之。蓋我之心。卽人物之心。所
<lb ed="X" n="0882a21"/><lb ed="R092" n="0837a10"/>有一切衆生之類。若世間之卵生胎生濕生化生。
<lb ed="X" n="0882a22"/><lb ed="R092" n="0837a11"/>天上之有色無色有想無想非有想非無想。皆是
<lb ed="X" n="0882a23"/><lb ed="R092" n="0837a12"/>衆生妄心結習所致。我皆令其超越生死。滅其業
<lb ed="X" n="0882a24"/><lb ed="R092" n="0837a13"/>障而度脫之。如是滅度無量無數無邊之衆生者。
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0882b" n="0882b"/>
<lb ed="X" n="0882b01"/><lb ed="R092" n="0837a14"/>豈我眞能滅度哉。以衆生原有佛性。只是迷而不
<lb ed="X" n="0882b02"/><lb ed="R092" n="0837a15"/>悟。今心地開朗。頓見本性。是自性自度。於我何功
<lb ed="X" n="0882b03"/><lb ed="R092" n="0837a16"/>焉。所以度而無度者何。惟無四相故也。若見有度
<lb ed="X" n="0882b04"/><lb ed="R092" n="0837a17"/>人之我。則有我相。見有所度之人。則有人相。見我
<lb ed="X" n="0882b05"/><lb ed="R092" n="0837a18"/>所滅度無量無邊。則有衆生相。見我與衆生同到
<lb ed="X" n="0882b06"/><lb ed="R092" n="0837b01"/>涅槃。則有壽者相。有此四相。卽非三輪體空之菩
<lb ed="X" n="0882b07"/><lb ed="R092" n="0837b02"/>薩矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0882b08"/><lb ed="R092" n="0837b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0882b0801"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0882b01" n="0882b01"/>復次。須菩提。菩薩於法。應無所住。行於布施。所謂不
<lb ed="X" n="0882b09"/><lb ed="R092" n="0837b04"/>住色布施。不住聲香味觸法布施。須菩提。菩薩應如
<lb ed="X" n="0882b10"/><lb ed="R092" n="0837b05"/>是布施。不住於相何以故。若菩薩不住相布施。其福
<lb ed="X" n="0882b11"/><lb ed="R092" n="0837b06"/>德不可思量。須菩提。於意云何。東方虗空可思量不。
<lb ed="X" n="0882b12"/><lb ed="R092" n="0837b07"/>不也。世尊。須菩提。南西北方四維上下虗空。可思量
<lb ed="X" n="0882b13"/><lb ed="R092" n="0837b08"/>不。不也。世尊。須菩提。菩薩無住相布施。福德亦復如
<lb ed="X" n="0882b14"/><lb ed="R092" n="0837b09"/>是不可思量。須菩提。菩薩但應如所敎住。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0882b15"/><lb ed="R092" n="0837b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0882b1501">註　復次。還與須菩提言也。法字。總六度萬行諸
<lb ed="X" n="0882b16"/><lb ed="R092" n="0837b11"/>法。所該甚廣。下文六塵。從法中抽出來。以六塵爲。
<lb ed="X" n="0882b17"/><lb ed="R092" n="0837b12"/>日用切要也。此住字。作執著解。六度以布施爲首。
<lb ed="X" n="0882b18"/><lb ed="R092" n="0837b13"/>此布施。主法施言。此經句句是般若法施。菩薩心
<lb ed="X" n="0882b19"/><lb ed="R092" n="0837b14"/>施。與財寶施。身命施不同。觀行於布施行字。非是
<lb ed="X" n="0882b20"/><lb ed="R092" n="0837b15"/>斷滅。眼耳鼻舌身意爲六根。色聲香味觸法爲六
<lb ed="X" n="0882b21"/><lb ed="R092" n="0837b16"/>塵。觸。身所感觸也。諸法皆緣心生。故屬意。不住相
<lb ed="X" n="0882b22"/><lb ed="R092" n="0837b17"/>者。指不住六塵之相言。菩薩化度衆生。敎以淸淨
<lb ed="X" n="0882b23"/><lb ed="R092" n="0837b18"/>六根。不染六塵。可以證解脫。乃法施也。應如是布
<lb ed="X" n="0882b24"/><lb ed="R092" n="0838a01"/>施句。承上複一句引起下文。福德卽福慧。不住相
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0882c" n="0882c"/>
<lb ed="X" n="0882c01"/><lb ed="R092" n="0838a02"/>布施。則心境如如。有自然之福德。非福報之謂也。
<lb ed="X" n="0882c02"/><lb ed="R092" n="0838a03"/>東西南北四維上下。謂之十方。總是一個大字。虗
<lb ed="X" n="0882c03"/><lb ed="R092" n="0838a04"/>空者。太虗之中。蕩然空朗也。是喩不可思量。以顯
<lb ed="X" n="0882c04"/><lb ed="R092" n="0838a05"/>無相福德之妙。末住字。作止住義解。如來敎菩薩
<lb ed="X" n="0882c05"/><lb ed="R092" n="0838a06"/>法。不過住無所住。菩薩受如來敎。但當如其所敎。
<lb ed="X" n="0882c06"/><lb ed="R092" n="0838a07"/>以無住爲住也。</p>
<lb ed="X" n="0882c07"/><lb ed="R092" n="0838a08"/><p xml:id="pX25p0882c0701">論　此答應住之問。而敎以布施。不住塵相也。菩
<lb ed="X" n="0882c08"/><lb ed="R092" n="0838a09"/>薩發心。度生爲事。菩薩六度。布施居先故。度生布
<lb ed="X" n="0882c09"/><lb ed="R092" n="0838a10"/>施。皆爲降住中事。上言滅度衆生。不著四相。然要
<lb ed="X" n="0882c10"/><lb ed="R092" n="0838a11"/>離四相。必先不住六塵。蓋菩薩心量。徧該法界。布
<lb ed="X" n="0882c11"/><lb ed="R092" n="0838a12"/>施一切。利益衆生。必使盡證解脫。然後此心無歉。
<lb ed="X" n="0882c12"/><lb ed="R092" n="0838a13"/>但一涉交接。事物相纏。最易粘著。須養得此心一
<lb ed="X" n="0882c13"/><lb ed="R092" n="0838a14"/>邊不著。方其體之虗。如明月當空。及其應之靈。如
<lb ed="X" n="0882c14"/><lb ed="R092" n="0838a15"/>流水曲注。以菩提妙心。行菩提大用。不著六塵。無
<lb ed="X" n="0882c15"/><lb ed="R092" n="0838a16"/>所貪著。意境盡化。迹象胥融。地闊天空。其福德乃
<lb ed="X" n="0882c16"/><lb ed="R092" n="0838a17"/>無限量。佛法廣大。與天地參。福德不可思量。並非
<lb ed="X" n="0882c17"/><lb ed="R092" n="0838a18"/>虗語。按此言無住相行施之福德。雖無較量意。然
<lb ed="X" n="0882c18"/><lb ed="R092" n="0838b01"/>爲下九番。言福德總攝。後文卽緣此。爲較量也。準
<lb ed="X" n="0882c19"/><lb ed="R092" n="0838b02"/>此問答。便<anchor xml:id="nkr_note_add_0882c1901" n="0882c1901"/><anchor xml:id="beg0882c1901" n="0882c1901"/>已<anchor xml:id="end0882c1901"/>經終。蓋大乘正宗經文。於此<anchor xml:id="nkr_note_add_0882c1902" n="0882c1902"/><anchor xml:id="beg0882c1902" n="0882c1902"/>已<anchor xml:id="end0882c1902"/>備。下
<lb ed="X" n="0882c20"/><lb ed="R092" n="0838b03"/>特以四句偈。綜括經旨耳。</p>
<lb ed="X" n="0882c21"/><lb ed="R092" n="0838b04"/><p xml:id="pX25p0882c2101">講　佛因無相之義。再吿須菩提曰。菩薩於六度
<lb ed="X" n="0882c22"/><lb ed="R092" n="0838b05"/>萬行之法。當空此心。無所執著。以爲敷布設施。何
<lb ed="X" n="0882c23"/><lb ed="R092" n="0838b06"/>則六塵一有所著。便不能空此心。以施於衆生。菩
<lb ed="X" n="0882c24"/><lb ed="R092" n="0838b07"/>薩舍其所貪。歸於空寂。不於六塵上有所係累。但
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0883a" n="0883a"/>
<lb ed="X" n="0883a01"/><lb ed="R092" n="0838b08"/>自性虗通。妙圓明淨。隨感而應。不住於相也。何以
<lb ed="X" n="0883a02"/><lb ed="R092" n="0838b09"/>故。若菩薩不住相布施。則所有善根。純熟圓滿。永
<lb ed="X" n="0883a03"/><lb ed="R092" n="0838b10"/>得無上菩提之道。其福德豈可限量哉。吾試問爾。
<lb ed="X" n="0883a04"/><lb ed="R092" n="0838b11"/>如十方虗空。可思量不。須菩提言。大莫大於虗空。
<lb ed="X" n="0883a05"/><lb ed="R092" n="0838b12"/>非人之所能測度也。佛言無住相布施之福德。亦
<lb ed="X" n="0883a06"/><lb ed="R092" n="0838b13"/>如虗空之不可思量。須菩提。汝學佛之菩薩。但當
<lb ed="X" n="0883a07"/><lb ed="R092" n="0838b14"/>如我所敎無住相布施之理。以住其心可也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0883a08"/><lb ed="R092" n="0838b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0883a0801"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0883b01" n="0883b01"/>須菩提。於意云何。可以身相見如來不。不也。世尊。不
<lb ed="X" n="0883a09"/><lb ed="R092" n="0838b16"/>可以身相得見如來。何以故。如來所說身相。卽非身
<lb ed="X" n="0883a10"/><lb ed="R092" n="0838b17"/>相。佛吿須菩提。凡所有相。皆是虗妄。若見諸相非相。
<lb ed="X" n="0883a11"/><lb ed="R092" n="0838b18"/>卽見如來。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0883a12"/><lb ed="R092" n="0839a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0883a1201">註　身相。謂佛應身三十二相也。見如來。指法身
<lb ed="X" n="0883a13"/><lb ed="R092" n="0839a02"/>言。謂眞性佛也。如來所說之如來。乃是佛號。凡所
<lb ed="X" n="0883a14"/><lb ed="R092" n="0839a03"/>有相。指一切物相而言。凡四相法相非法相。皆在
<lb ed="X" n="0883a15"/><lb ed="R092" n="0839a04"/>其中。兼空有兩層。卽見如來。見衆生本性之如來。
<lb ed="X" n="0883a16"/><lb ed="R092" n="0839a05"/>卽菩提心也。</p>
<lb ed="X" n="0883a17"/><lb ed="R092" n="0839a06"/><p xml:id="pX25p0883a1701">論　此言有相皆妄。而顯無相之眞佛也。上文說
<lb ed="X" n="0883a18"/><lb ed="R092" n="0839a07"/>箇不住相。尙未說出。所以不當住相之故。至此說
<lb ed="X" n="0883a19"/><lb ed="R092" n="0839a08"/>凡所有相。皆是虗妄。虗妄豈可住著。若見諸相非
<lb ed="X" n="0883a20"/><lb ed="R092" n="0839a09"/>相。此無相處。卽如來法身也。此經是破相宗。無相
<lb ed="X" n="0883a21"/><lb ed="R092" n="0839a10"/>是眞佛。乃從源頭上。破見非相。不落於有。見相非
<lb ed="X" n="0883a22"/><lb ed="R092" n="0839a11"/>相。不滯於無。卽妄卽眞。卽有卽空。原無二體。得見
<lb ed="X" n="0883a23"/><lb ed="R092" n="0839a12"/>眞空實相。故曰卽見如來。此第一義諦。大乘之眞
<lb ed="X" n="0883a24"/><lb ed="R092" n="0839a13"/>見也。按唐圭峯以凡所有相四句。爲經中之四句
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0883b" n="0883b"/>
<lb ed="X" n="0883b01"/><lb ed="R092" n="0839a14"/>偈。持論甚正。蓋此四句爲大乘正宗。包括全經之
<lb ed="X" n="0883b02"/><lb ed="R092" n="0839a15"/>旨。下經若以色見我四句。卽此見相非相二句。如
<lb ed="X" n="0883b03"/><lb ed="R092" n="0839a16"/>夢幻泡影四句。卽此凡所有相二句。</p>
<lb ed="X" n="0883b04"/><lb ed="R092" n="0839a17"/><p xml:id="pX25p0883b0401">講　佛恐須菩提聞無相之旨。所悟尙未盡徹。故
<lb ed="X" n="0883b05"/><lb ed="R092" n="0839a18"/>擧身相徵詰之曰。須菩提。可執四大色身。謂如來
<lb ed="X" n="0883b06"/><lb ed="R092" n="0839b01"/>在是否。須菩提言。不也。不可以身相得見如來。蓋
<lb ed="X" n="0883b07"/><lb ed="R092" n="0839b02"/>如來所說身相。不過形體之末。非眞空無相之道
<lb ed="X" n="0883b08"/><lb ed="R092" n="0839b03"/>也。佛於是曉之曰。世間凡有形相可見者。皆是假
<lb ed="X" n="0883b09"/><lb ed="R092" n="0839b04"/>合變幻。不是本有眞實之理。雖有所見。亦妄見也。
<lb ed="X" n="0883b10"/><lb ed="R092" n="0839b05"/>若見諸相。便識破非我眞實本相。自能迴光返照。
<lb ed="X" n="0883b11"/><lb ed="R092" n="0839b06"/>卽見色身中。有法身自性之如來。隨處顯現矣。如
<lb ed="X" n="0883b12"/><lb ed="R092" n="0839b07"/>來豈可外求耶。</p>
<lb ed="X" n="0883b13"/><lb ed="R092" n="0839b08"/><p xml:id="pX25p0883b1301">彚解　自善現啓請至此。凡四節爲一段。全經以
<lb ed="X" n="0883b14"/><lb ed="R092" n="0839b09"/>無相爲宗。而此特爲無相之總綱。統爲大乘正宗。
<lb ed="X" n="0883b15"/><lb ed="R092" n="0839b10"/>前示離相度生。以彰妙慧。無相行施。以稱妙福。非
<lb ed="X" n="0883b16"/><lb ed="R092" n="0839b11"/>相見佛。以印妙心。總之相皆虗妄。能見本性眞空
<lb ed="X" n="0883b17"/><lb ed="R092" n="0839b12"/>實相。卽見眞佛。末揭出破相宗之四句偈。<anchor xml:id="nkr_note_add_0883b1701" n="0883b1701"/><anchor xml:id="beg0883b1701" n="0883b1701"/>已<anchor xml:id="end0883b1701"/>將全
<lb ed="X" n="0883b18"/><lb ed="R092" n="0839b13"/>經大旨。都行包括。故下文隨接如是言說章句。作
<lb ed="X" n="0883b19"/><lb ed="R092" n="0839b14"/>一兜裹。以後反覆開導。皆是申明無相之義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0883b20"/><lb ed="R092" n="0839b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0883b2001"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0883b02" n="0883b02"/>須菩提白佛言。世尊。頗有衆生。得聞如是言說章句。
<lb ed="X" n="0883b21"/><lb ed="R092" n="0839b16"/>生實信不。佛吿須菩提。莫作是說。如來滅後。後五百
<lb ed="X" n="0883b22"/><lb ed="R092" n="0839b17"/>歲。有持戒修福者。於此章句能生信心。以此爲實。當
<lb ed="X" n="0883b23"/><lb ed="R092" n="0839b18"/>知是人。不於一佛二佛三四五佛而種善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0883b2301" n="0883b2301"/><anchor xml:id="beg0883b2301" n="0883b2301"/>已<anchor xml:id="end0883b2301"/>於無
<lb ed="X" n="0883b24"/><lb ed="R092" n="0840a01"/>量千萬佛所。種諸善根。聞是章句。乃至一念生淨信
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0883c" n="0883c"/>
<lb ed="X" n="0883c01"/><lb ed="R092" n="0840a02"/>者。須菩提。如來悉知悉見。是諸衆生。得如是無量福
<lb ed="X" n="0883c02"/><lb ed="R092" n="0840a03"/>德。何以故。是諸衆生無復我相。人相。衆生相。壽者相。
<lb ed="X" n="0883c03"/><lb ed="R092" n="0840a04"/>無法相。亦無非法相。何以故。是諸衆生。若心取相。則
<lb ed="X" n="0883c04"/><lb ed="R092" n="0840a05"/>爲著我人衆生壽者。若取法相。卽著我人衆生壽者。
<lb ed="X" n="0883c05"/><lb ed="R092" n="0840a06"/>何以故<note place="inline">三字盛釋。及各正本。俱定爲衍文</note>若取非法相。卽著我人衆
<lb ed="X" n="0883c06"/><lb ed="R092" n="0840a07"/>生壽者。是故不應取法。不應取非法。以是義故。如來
<lb ed="X" n="0883c07"/><lb ed="R092" n="0840a08"/>常說汝等比邱。知我說法。如筏喩者。法尙應捨。何況
<lb ed="X" n="0883c08"/><lb ed="R092" n="0840a09"/>非法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0883c09"/><lb ed="R092" n="0840a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0883c0901">註　如是言說章句。指上數章而言。信爲入道之
<lb ed="X" n="0883c10"/><lb ed="R092" n="0840a11"/>門。實信者。信此章句爲眞實之諦也。佛滅度後。正
<lb ed="X" n="0883c11"/><lb ed="R092" n="0840a12"/>法五百年。像法一千年。末法三千年。後五百歲。正
<lb ed="X" n="0883c12"/><lb ed="R092" n="0840a13"/>末法時也。持戒。諸惡莫作。修福。衆善奉行。信心。慧
<lb ed="X" n="0883c13"/><lb ed="R092" n="0840a14"/>心也。能生者。戒定旣具。智慧自生也。善根。卽菩提
<lb ed="X" n="0883c14"/><lb ed="R092" n="0840a15"/>心。種有生發義。所。猶處也。一念。專念也。上云實信。
<lb ed="X" n="0883c15"/><lb ed="R092" n="0840a16"/>以佛語爲實而信之。此云淨信。心常淸淨。不生妄
<lb ed="X" n="0883c16"/><lb ed="R092" n="0840a17"/>念也。悉知悉見。心合於佛。佛合於心也。福德。淸淨
<lb ed="X" n="0883c17"/><lb ed="R092" n="0840a18"/>中自具福德也。法相。以法爲有也。非法相。以法爲
<lb ed="X" n="0883c18"/><lb ed="R092" n="0840b01"/>無也。無四相。則人空。無法相。則法空。無非法相。則
<lb ed="X" n="0883c19"/><lb ed="R092" n="0840b02"/>空亦空。有無雙遣。方是眞空。取。卽著也。反言之。以
<lb ed="X" n="0883c20"/><lb ed="R092" n="0840b03"/>明法相非法相之不可有也。如來常說云者。蓋古
<lb ed="X" n="0883c21"/><lb ed="R092" n="0840b04"/>佛有是語。而復述之也。筏。船也。喩。譬也。言譬如以
<lb ed="X" n="0883c22"/><lb ed="R092" n="0840b05"/>筏渡人。旣濟而筏無用也。</p>
<lb ed="X" n="0883c23"/><lb ed="R092" n="0840b06"/><p xml:id="pX25p0883c2301">論　此因須菩提問實信。恐菩薩於四相之外。別
<lb ed="X" n="0883c24"/><lb ed="R092" n="0840b07"/>生法執。必幷法與非法之相皆空。方可言淨信也。
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0884a" n="0884a"/>
<lb ed="X" n="0884a01"/><lb ed="R092" n="0840b08"/>佛法大海。信爲善入。善現聞佛說法。實深信受。又
<lb ed="X" n="0884a02"/><lb ed="R092" n="0840b09"/>欲衆生同生信心。共登覺路。故有是問。然開口說
<lb ed="X" n="0884a03"/><lb ed="R092" n="0840b10"/>言說章句。卽存一法相於胸中。佛先敎學者能生
<lb ed="X" n="0884a04"/><lb ed="R092" n="0840b11"/>信心。以此爲實。又恐學者徒泥言說。不求心得。故
<lb ed="X" n="0884a05"/><lb ed="R092" n="0840b12"/>云無法相。又恐學者執著無法。入於沈空。斷滅不
<lb ed="X" n="0884a06"/><lb ed="R092" n="0840b13"/>去。探討其言。以悟眞理。故復下轉語曰。亦無非法
<lb ed="X" n="0884a07"/><lb ed="R092" n="0840b14"/>相。且申其誡曰。法尙應捨。何況非法。兩頭截住。乃
<lb ed="X" n="0884a08"/><lb ed="R092" n="0840b15"/>爲淨信也。淨信。是衆生可以成佛作祖之善根。三
<lb ed="X" n="0884a09"/><lb ed="R092" n="0840b16"/>是諸衆生句。諄諄提命。直欲喚醒羣夢。</p>
<lb ed="X" n="0884a10"/><lb ed="R092" n="0840b17"/><p xml:id="pX25p0884a1001">講　須菩提聞大乘正宗之敎。恐後來衆生。未能
<lb ed="X" n="0884a11"/><lb ed="R092" n="0840b18"/>生信。乃白佛曰。世尊所說。菩薩未有不尊奉矣。倘
<lb ed="X" n="0884a12"/><lb ed="R092" n="0841a01"/>末世凡夫。得聞如是言說章句。果能生實信否。佛
<lb ed="X" n="0884a13"/><lb ed="R092" n="0841a02"/>曰。汝莫作是說。蓋此無相眞空之理。必有大根基
<lb ed="X" n="0884a14"/><lb ed="R092" n="0841a03"/>之人。方能信任其道。設或佛滅後。至五百歲之遙。
<lb ed="X" n="0884a15"/><lb ed="R092" n="0841a04"/>有人持守戒律。廣修福田。能於此章句。確信爲實
<lb ed="X" n="0884a16"/><lb ed="R092" n="0841a05"/>者。此人必從諸佛同源之所。斷除惡業。栽植善根
<lb ed="X" n="0884a17"/><lb ed="R092" n="0841a06"/>者也。若有此善根之人。聞得此經章句。乃至一念
<lb ed="X" n="0884a18"/><lb ed="R092" n="0841a07"/>之中。心常淸淨。篤信不疑。此心便與如來相合。佛
<lb ed="X" n="0884a19"/><lb ed="R092" n="0841a08"/>智佛慧。無不知其存心。見其行事。是諸衆生。當得
<lb ed="X" n="0884a20"/><lb ed="R092" n="0841a09"/>無量淸淨福德。此何故哉。是諸衆生。悟得眞空無
<lb ed="X" n="0884a21"/><lb ed="R092" n="0841a10"/>相之理。無復有我人衆壽四相。是人空也。四相旣
<lb ed="X" n="0884a22"/><lb ed="R092" n="0841a11"/>空。諸法無從得立。故不執有而爲法相。亦不執無
<lb ed="X" n="0884a23"/><lb ed="R092" n="0841a12"/>而爲非法相。是法空也。此何以故。是諸衆生。苟心
<lb ed="X" n="0884a24"/><lb ed="R092" n="0841a13"/>不空淨。便著我人衆壽之形迹。此人所易曉也。至
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0884b" n="0884b"/>
<lb ed="X" n="0884b01"/><lb ed="R092" n="0841a14"/>於我說無法相者。以吾眞如本體。不在語言文字
<lb ed="X" n="0884b02"/><lb ed="R092" n="0841a15"/>之間。若取法相。與執著四相一般。若取非法相。又
<lb ed="X" n="0884b03"/><lb ed="R092" n="0841a16"/>涉斷滅見。與前著四相。又何異焉。是故不應取法
<lb ed="X" n="0884b04"/><lb ed="R092" n="0841a17"/>相。而以爲有。亦不應取非法相。而以爲無。則性體
<lb ed="X" n="0884b05"/><lb ed="R092" n="0841a18"/>之中。渾然形迹兩忘矣。以此義亦有原故。佛嘗謂
<lb ed="X" n="0884b06"/><lb ed="R092" n="0841b01"/>汝學道之人。當知我說此法者。因汝不能了悟眞
<lb ed="X" n="0884b07"/><lb ed="R092" n="0841b02"/>空。超於彼岸。我不過假此法。度脫生死苦海。汝旣
<lb ed="X" n="0884b08"/><lb ed="R092" n="0841b03"/>自見本性。證涅槃樂。則我之法當無所用矣。譬如
<lb ed="X" n="0884b09"/><lb ed="R092" n="0841b04"/>以筏渡人。旣得登岸。筏卽無用。由此觀之。有法尙
<lb ed="X" n="0884b10"/><lb ed="R092" n="0841b05"/>應捨矣。何況非法。又可執著於無。沈空守寂哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0884b11"/><lb ed="R092" n="0841b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0884b1101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0884b01" n="0884b01"/>須菩提於意云何如來得阿耨多羅三藐三菩提耶
<lb ed="X" n="0884b12"/><lb ed="R092" n="0841b07"/>如來有所說法耶須菩提言如我解佛所說義無有
<lb ed="X" n="0884b13"/><lb ed="R092" n="0841b08"/>定法名阿耨多羅三藐三菩提亦無有定法如來可
<lb ed="X" n="0884b14"/><lb ed="R092" n="0841b09"/>說何以故如來所說法皆不可取不可說非法非非
<lb ed="X" n="0884b15"/><lb ed="R092" n="0841b10"/>法所以者何一切賢聖皆以無爲法而有差別。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0884b16"/><lb ed="R092" n="0841b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0884b1601">註　得。謂得於<anchor xml:id="nkr_note_add_0884b1601" n="0884b1601"/><anchor xml:id="beg0884b1601" n="0884b1601"/>己<anchor xml:id="end0884b1601"/>也。說。謂敎之人也。義字。頂上章
<lb ed="X" n="0884b17"/><lb ed="R092" n="0841b12"/>以是義故來。卽指不應取法取非法說。無有定者。
<lb ed="X" n="0884b18"/><lb ed="R092" n="0841b13"/>不偏有。不偏無。兼法與非法言。然善現爾時尙未
<lb ed="X" n="0884b19"/><lb ed="R092" n="0841b14"/>了一切法。卽非一切法。故不直曰無有法。而曰無
<lb ed="X" n="0884b20"/><lb ed="R092" n="0841b15"/>有定法。不可取。謂不可以色相取。不可說。謂不可
<lb ed="X" n="0884b21"/><lb ed="R092" n="0841b16"/>以口舌說。非法者。雖有而却無。非非法者。雖無而
<lb ed="X" n="0884b22"/><lb ed="R092" n="0841b17"/>却有。賢者。若四果之類。聖者。佛也。以字作用字解。
<lb ed="X" n="0884b23"/><lb ed="R092" n="0841b18"/>無爲法。乃淸淨覺性。不假人爲者也。卽是無住。卽
<lb ed="X" n="0884b24"/><lb ed="R092" n="0842a01"/>是無相。卽是無上菩提。長老先言無定。次言無爲。
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0884c" n="0884c"/>
<lb ed="X" n="0884c01"/><lb ed="R092" n="0842a02"/>悟入聖境矣。</p>
<lb ed="X" n="0884c02"/><lb ed="R092" n="0842a03"/><p xml:id="pX25p0884c0201">論　此承上不可取法取非法。而明無得無說之
<lb ed="X" n="0884c03"/><lb ed="R092" n="0842a04"/>眞法也。前文說個若見諸相非相。卽見如來。此兩
<lb ed="X" n="0884c04"/><lb ed="R092" n="0842a05"/>句該得全經意旨。<anchor xml:id="nkr_note_add_0884c0401" n="0884c0401"/><anchor xml:id="beg0884c0401" n="0884c0401"/>但<anchor xml:id="end0884c0401"/>見如來處。落在實相上。則成
<lb ed="X" n="0884c05"/><lb ed="R092" n="0842a06"/>法相。落在非相上。則成非法相。所以前節將法與
<lb ed="X" n="0884c06"/><lb ed="R092" n="0842a07"/>非法。兩路截淸。此却將如來所得所說徵詰者。兩
<lb ed="X" n="0884c07"/><lb ed="R092" n="0842a08"/>個如來字。正根上見如來字來。要勘他信處。落在
<lb ed="X" n="0884c08"/><lb ed="R092" n="0842a09"/>那裏。空生答以無有定法。不可取說。活潑潑地。恰
<lb ed="X" n="0884c09"/><lb ed="R092" n="0842a10"/>在箇中。末後說出無爲法而有差別。不是脚踏實
<lb ed="X" n="0884c10"/><lb ed="R092" n="0842a11"/>地。怎能說得如此諦當。只此一語。爲衆生說。可以
<lb ed="X" n="0884c11"/><lb ed="R092" n="0842a12"/>出生死。趨菩提。故下文遂以持經功德較量也。</p>
<lb ed="X" n="0884c12"/><lb ed="R092" n="0842a13"/><p xml:id="pX25p0884c1201">講　前旣說法相非法相。佛恐須菩提尙未透徹。
<lb ed="X" n="0884c13"/><lb ed="R092" n="0842a14"/>故問曰。汝以如來無上菩提之法。果有得於<anchor xml:id="nkr_note_add_0884c1301" n="0884c1301"/><anchor xml:id="beg0884c1301" n="0884c1301"/>己<anchor xml:id="end0884c1301"/>耶。
<lb ed="X" n="0884c14"/><lb ed="R092" n="0842a15"/>抑以此法有所說而敎之人耶。須菩提言。如我心
<lb ed="X" n="0884c15"/><lb ed="R092" n="0842a16"/>中悟佛所說義。則知無上菩提之法。此吾本來眞
<lb ed="X" n="0884c16"/><lb ed="R092" n="0842a17"/>空。未嘗指定一法。名爲無上菩提也。卽佛所說。不
<lb ed="X" n="0884c17"/><lb ed="R092" n="0842a18"/>週隨機設敎。何嘗指定一法。敎人必如是而後修
<lb ed="X" n="0884c18"/><lb ed="R092" n="0842b01"/>哉。此何以故。如來所說無上菩提法。可以性修。不
<lb ed="X" n="0884c19"/><lb ed="R092" n="0842b02"/>可以相取。可以心傳。不可以言說。若執爲有法。而
<lb ed="X" n="0884c20"/><lb ed="R092" n="0842b03"/>吾性虗靈莫測。非有法也。若執爲無法。而吾性隨
<lb ed="X" n="0884c21"/><lb ed="R092" n="0842b04"/>感卽應。又非非法也。蓋無上菩提之法。皆我自然
<lb ed="X" n="0884c22"/><lb ed="R092" n="0842b05"/>覺性。無假人爲。故一切賢聖。皆同此無爲法。聖人
<lb ed="X" n="0884c23"/><lb ed="R092" n="0842b06"/>具足淸淨。故名爲聖。菩薩自聲敎而悟。故成爲賢。
<lb ed="X" n="0884c24"/><lb ed="R092" n="0842b07"/>所證有差別爾。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0885a" n="0885a"/>
<lb ed="X" n="0885a01"/><lb ed="R092" n="0842b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0885a0101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0885b01" n="0885b01"/>須菩提。於意云何。若人滿三千大千世界七寶。以用
<lb ed="X" n="0885a02"/><lb ed="R092" n="0842b09"/>布施。是人所得福德。寧爲多不。須菩提言。甚多。世尊。
<lb ed="X" n="0885a03"/><lb ed="R092" n="0842b10"/>何以故。是福德卽非福德性。是故如來說福德多。佛
<lb ed="X" n="0885a04"/><lb ed="R092" n="0842b11"/>言。須菩提。<note place="inline">五字較訂補正</note>若復有人。於此經中受持。乃至四
<lb ed="X" n="0885a05"/><lb ed="R092" n="0842b12"/>句偈等。爲他人說。其福勝彼。何以故。須菩提。一切諸
<lb ed="X" n="0885a06"/><lb ed="R092" n="0842b13"/>佛及諸佛阿耨多羅三藐三菩提法。皆從此經出。須
<lb ed="X" n="0885a07"/><lb ed="R092" n="0842b14"/>菩提。所謂佛法者。卽非佛法。是名佛法。<note place="inline">四字較訂補正</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0885a08"/><lb ed="R092" n="0842b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0885a0801">註　三千大千。統言大世界。七寶。金。銀。琉璃。珊瑚。
<lb ed="X" n="0885a09"/><lb ed="R092" n="0842b16"/>瑪瑙。珍珠。玻璃也。此布施。作施捨看。福德者。修布
<lb ed="X" n="0885a10"/><lb ed="R092" n="0842b17"/>施之德。享現在之福也。福德性者。修性中之德。慧
<lb ed="X" n="0885a11"/><lb ed="R092" n="0842b18"/>光所照。福分過人。卽眞性也。尊者領悟。指出一性
<lb ed="X" n="0885a12"/><lb ed="R092" n="0843a01"/>字來。最爲著眼信力曰受。念力曰持。發言成句爲
<lb ed="X" n="0885a13"/><lb ed="R092" n="0843a02"/>偈。四句偈。或指經中二偈。或指無我相四句。圭峰
<lb ed="X" n="0885a14"/><lb ed="R092" n="0843a03"/>謂。凡所有相四句最妙。須知從經中受持說來。必
<lb ed="X" n="0885a15"/><lb ed="R092" n="0843a04"/>上有乃至字。下有等字。言於此經中受持一部一
<lb ed="X" n="0885a16"/><lb ed="R092" n="0843a05"/>章。乃至四句偈等。有自多至少。偈不一偈意。豈可
<lb ed="X" n="0885a17"/><lb ed="R092" n="0843a06"/>執四句。以求著落乎。菩提法。謂諸佛求眞性之法
<lb ed="X" n="0885a18"/><lb ed="R092" n="0843a07"/>也。何佛非心。何佛法非心法。此經爲般若眞諦。故
<lb ed="X" n="0885a19"/><lb ed="R092" n="0843a08"/>曰皆從此經出。非單指經文語句言也。佛法者。眞
<lb ed="X" n="0885a20"/><lb ed="R092" n="0843a09"/>諦之理。非佛法者。不執法也。是名佛法者。非斷滅
<lb ed="X" n="0885a21"/><lb ed="R092" n="0843a10"/>也。</p>
<lb ed="X" n="0885a22"/><lb ed="R092" n="0843a11"/><p xml:id="pX25p0885a2201">論　此第一番較量福德也。福德前後九番較量。
<lb ed="X" n="0885a23"/><lb ed="R092" n="0843a12"/>義各有屬。此佛恐人因不可取說。住在無相無爲
<lb ed="X" n="0885a24"/><lb ed="R092" n="0843a13"/>處。便欲毀棄言敎。言敎若棄。將何信解。所以特指
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0885b" n="0885b"/>
<lb ed="X" n="0885b01"/><lb ed="R092" n="0843a14"/>出無上菩提之法。皆從文字般若中來。人心具有
<lb ed="X" n="0885b02"/><lb ed="R092" n="0843a15"/>佛性。假文字般若。而後得悟。則此經卽般若眞性。
<lb ed="X" n="0885b03"/><lb ed="R092" n="0843a16"/>能生佛法。又恐人在佛法上。又生執著。隨下轉語
<lb ed="X" n="0885b04"/><lb ed="R092" n="0843a17"/>曰。佛法卽非佛法。蓋佛法在心。而不在敎。非佛法
<lb ed="X" n="0885b05"/><lb ed="R092" n="0843a18"/>者。無法相也。是名佛法者。亦無非法相也。經中凡
<lb ed="X" n="0885b06"/><lb ed="R092" n="0843b01"/>言卽非是名三折筆處。皆具此兩義。佛每說經一
<lb ed="X" n="0885b07"/><lb ed="R092" n="0843b02"/>番。皆以布施較量福德一番。佛蓋知末法劫中。多
<lb ed="X" n="0885b08"/><lb ed="R092" n="0843b03"/>以施捨當修行。不解見性要旨。所以諄切反覆言
<lb ed="X" n="0885b09"/><lb ed="R092" n="0843b04"/>之耳。</p>
<lb ed="X" n="0885b10"/><lb ed="R092" n="0843b05"/><p xml:id="pX25p0885b1001">講　前言法無爲矣。佛恐人忽略般若章句。故以
<lb ed="X" n="0885b11"/><lb ed="R092" n="0843b06"/>持經功德較量。因設問曰。若有人充滿三千大千
<lb ed="X" n="0885b12"/><lb ed="R092" n="0843b07"/>世界之七寶。用以布施。是人所得福德多否。須菩
<lb ed="X" n="0885b13"/><lb ed="R092" n="0843b08"/>提言甚多。然是福德。乃有相之施。於我性眞空無
<lb ed="X" n="0885b14"/><lb ed="R092" n="0843b09"/>相妙法。全不相關。必竟非福德性。故如來所言福
<lb ed="X" n="0885b15"/><lb ed="R092" n="0843b10"/>德者。乃人天小果之因。此所以爲多也。佛言如再
<lb ed="X" n="0885b16"/><lb ed="R092" n="0843b11"/>有人。於此經中。信受其言。奉持其義。乃至四句偈
<lb ed="X" n="0885b17"/><lb ed="R092" n="0843b12"/>等。更爲他人解說。則自覺覺他。其福勝於七寶布
<lb ed="X" n="0885b18"/><lb ed="R092" n="0843b13"/>施多矣。蓋彼乃住相布施。縱得濁福。福盡墮落。此
<lb ed="X" n="0885b19"/><lb ed="R092" n="0843b14"/>乃因經悟性。福等太虗。歷劫不壞。其福不遠勝哉。
<lb ed="X" n="0885b20"/><lb ed="R092" n="0843b15"/>此何故也。蓋此經乃修行之徑路。諸佛之身。及所
<lb ed="X" n="0885b21"/><lb ed="R092" n="0843b16"/>證之法。皆從文字般若而生。此外更無餘經矣。夫
<lb ed="X" n="0885b22"/><lb ed="R092" n="0843b17"/>無上菩提之法。卽佛法也。然所謂佛法者。本來無
<lb ed="X" n="0885b23"/><lb ed="R092" n="0843b18"/>有。不過使之言下見性。乃虗名爲佛法也。</p>
<lb ed="X" n="0885b24"/><lb ed="R092" n="0844a01"/><p xml:id="pX25p0885b2401">彚解　自須菩提問實信至此。凡三節爲一段。無
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0885c" n="0885c"/>
<lb ed="X" n="0885c01"/><lb ed="R092" n="0844a02"/>人無法。衆生修行無相也。無得無說。如來說法無
<lb ed="X" n="0885c02"/><lb ed="R092" n="0844a03"/>相也。至須菩提說出無爲二字。般若正宗<anchor xml:id="nkr_note_add_0885c0201" n="0885c0201"/><anchor xml:id="beg0885c0201" n="0885c0201"/>已<anchor xml:id="end0885c0201"/>是了
<lb ed="X" n="0885c03"/><lb ed="R092" n="0844a04"/>然。佛恐人將無爲法。認作枯寂。住在這裏。殊不知
<lb ed="X" n="0885c04"/><lb ed="R092" n="0844a05"/>菩提一現。萬法具足。眞性福德。無量無邊。正以此
<lb ed="X" n="0885c05"/><lb ed="R092" n="0844a06"/>經。卽般若性。成佛之道。不外乎此。佛敎人因經悟
<lb ed="X" n="0885c06"/><lb ed="R092" n="0844a07"/>性。非徒誦說<anchor xml:id="nkr_note_add_0885c0601" n="0885c0601"/><anchor xml:id="beg0885c0601" n="0885c0601"/>已<anchor xml:id="end0885c0601"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0885c07"/><lb ed="R092" n="0844a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0885c0701"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0885b02" n="0885b02"/>須菩提。於意云何。須陀洹能作是念。我得須陀洹果
<lb ed="X" n="0885c08"/><lb ed="R092" n="0844a09"/>不。須菩提言。不也。世尊。何以故。須陀洹名爲入流。而
<lb ed="X" n="0885c09"/><lb ed="R092" n="0844a10"/>無所入。不入色聲香味觸法。是名須陀洹。須菩提。於
<lb ed="X" n="0885c10"/><lb ed="R092" n="0844a11"/>意云何。斯陀含能作是念。我得斯陀含果不。須菩提
<lb ed="X" n="0885c11"/><lb ed="R092" n="0844a12"/>言。不也。世尊。何以故。斯陀含名一往來。而實無往來。
<lb ed="X" n="0885c12"/><lb ed="R092" n="0844a13"/>是名斯陀含。須菩提。於意云何。阿那含能作是念。我
<lb ed="X" n="0885c13"/><lb ed="R092" n="0844a14"/>得阿那含果不。須菩提言。不也。世尊。何以故。阿那含
<lb ed="X" n="0885c14"/><lb ed="R092" n="0844a15"/>名爲不來。而實無不來。是故名阿那含。須菩提。於意
<lb ed="X" n="0885c15"/><lb ed="R092" n="0844a16"/>云何。阿羅漢能作是念。我得阿羅漢道不。須菩提言
<lb ed="X" n="0885c16"/><lb ed="R092" n="0844a17"/>不也。世尊何以故。實無有法名阿羅漢。世尊。若阿羅
<lb ed="X" n="0885c17"/><lb ed="R092" n="0844a18"/>漢作是念。我得阿羅漢道。卽爲著我人衆生壽者。世
<lb ed="X" n="0885c18"/><lb ed="R092" n="0844b01"/>尊。佛說我得無諍三昧人中最爲第一。是第一離欲
<lb ed="X" n="0885c19"/><lb ed="R092" n="0844b02"/>阿羅漢。世尊。我不作是念。我是離欲阿羅漢。世尊。我
<lb ed="X" n="0885c20"/><lb ed="R092" n="0844b03"/>若作是念。我得阿羅漢道。世尊則不說須菩提是樂
<lb ed="X" n="0885c21"/><lb ed="R092" n="0844b04"/>阿蘭那行者。以須菩提實無所行。而名須菩提是樂
<lb ed="X" n="0885c22"/><lb ed="R092" n="0844b05"/>阿蘭那行。</p>
<lb ed="X" n="0885c23"/><lb ed="R092" n="0844b06"/><p xml:id="pX25p0885c2301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0885b03" n="0885b03"/>佛吿須菩提。於意云何。如來昔在然燈佛所。於法有
<lb ed="X" n="0885c24"/><lb ed="R092" n="0844b07"/>所得不。不也。世尊。如來在然燈佛所。於法實無所得。
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0886a" n="0886a"/>
<lb ed="X" n="0886a01"/><lb ed="R092" n="0844b08"/><note place="inline">今本是故名阿那含。無故字</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0886a02"/><lb ed="R092" n="0844b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0886a0201">註　能作是念者。謂曾萌得道之念也。前四我字。
<lb ed="X" n="0886a03"/><lb ed="R092" n="0844b10"/>乃代四果人設想之詞。佛氏有因有果。能修是因。
<lb ed="X" n="0886a04"/><lb ed="R092" n="0844b11"/>卽得是果。須陀洹。華言入流。謂入聖人之流也。無
<lb ed="X" n="0886a05"/><lb ed="R092" n="0844b12"/>所入者。不著入流之相也。此聲聞初果。自聲敎而
<lb ed="X" n="0886a06"/><lb ed="R092" n="0844b13"/>悟者曰聲聞。斯陀含。華言一往來。謂一往天上。一
<lb ed="X" n="0886a07"/><lb ed="R092" n="0844b14"/>來人間。便得涅槃。六祖云。前念起妄。後念卽止。前
<lb ed="X" n="0886a08"/><lb ed="R092" n="0844b15"/>念有著。後念卽離。目覩諸境。此心還有一生一滅。
<lb ed="X" n="0886a09"/><lb ed="R092" n="0844b16"/>無第二生滅。故言一往來。實無往來者。無往來之
<lb ed="X" n="0886a10"/><lb ed="R092" n="0844b17"/>相也。此聲聞第二果。比入流高一級。阿那含。華言
<lb ed="X" n="0886a11"/><lb ed="R092" n="0844b18"/>不來。謂直生四禪天上。不來欲界受生也。實無不
<lb ed="X" n="0886a12"/><lb ed="R092" n="0845a01"/>來者。不著不來之相也。此聲聞第三果。比尙有往
<lb ed="X" n="0886a13"/><lb ed="R092" n="0845a02"/>來。又高一級。阿羅漢。華言無生。謂諸漏<anchor xml:id="nkr_note_add_0886a1301" n="0886a1301"/><anchor xml:id="beg0886a1301" n="0886a1301"/>已<anchor xml:id="end0886a1301"/>盡。無復
<lb ed="X" n="0886a14"/><lb ed="R092" n="0845a03"/>煩惱。不於三界內受生也。阿羅漢得無相之理。人
<lb ed="X" n="0886a15"/><lb ed="R092" n="0845a04"/>法俱空。<anchor xml:id="nkr_note_add_0886a1501" n="0886a1501"/><anchor xml:id="beg0886a1501" n="0886a1501"/>已<anchor xml:id="end0886a1501"/>證涅槃。此又高一級。聲聞之道。圓滿<anchor xml:id="nkr_note_add_0886a1502" n="0886a1502"/><anchor xml:id="beg0886a1502" n="0886a1502"/>已<anchor xml:id="end0886a1502"/>
<lb ed="X" n="0886a16"/><lb ed="R092" n="0845a05"/>極。故不名果而名道。實無有法者。謂無煩惱可斷。
<lb ed="X" n="0886a17"/><lb ed="R092" n="0845a06"/>無貪嗔可離。情無逆順。境智俱忘。無絲毫之法可
<lb ed="X" n="0886a18"/><lb ed="R092" n="0845a07"/>取也。無諍者。蓋有欲則爭。此旣離欲。何諍之有。三
<lb ed="X" n="0886a19"/><lb ed="R092" n="0845a08"/>昧。華言正見。謂本覺心也。離欲。斷盡見思煩惱也。
<lb ed="X" n="0886a20"/><lb ed="R092" n="0845a09"/>阿蘭那。華言寂靜。樂。好也。謂好淸淨行也。蓋佛嘗
<lb ed="X" n="0886a21"/><lb ed="R092" n="0845a10"/>有是語。而須菩提擧以爲證也。實無所行者。謂本
<lb ed="X" n="0886a22"/><lb ed="R092" n="0845a11"/>性空寂。不著行相也。佛說以下。尊者自述其所造。
<lb ed="X" n="0886a23"/><lb ed="R092" n="0845a12"/>以證無相也。以上言四果。皆以無爲法。而不著得
<lb ed="X" n="0886a24"/><lb ed="R092" n="0845a13"/>果之相。下復以佛之無相證之。如來。釋迦牟尼也。
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0886b" n="0886b"/>
<lb ed="X" n="0886b01"/><lb ed="R092" n="0845a14"/>然燈佛。卽定光佛。是釋迦牟尼之師。實無所得者。
<lb ed="X" n="0886b02"/><lb ed="R092" n="0845a15"/>謂成佛由本心覺悟。無有法可得也。實字與上數
<lb ed="X" n="0886b03"/><lb ed="R092" n="0845a16"/>實字相應。</p>
<lb ed="X" n="0886b04"/><lb ed="R092" n="0845a17"/><p xml:id="pX25p0886b0401">論　此歷徵一切賢聖修證處。皆以無爲法。而不
<lb ed="X" n="0886b05"/><lb ed="R092" n="0845a18"/>取於相也。四果功夫。自有等級。每證一果。隨證隨
<lb ed="X" n="0886b06"/><lb ed="R092" n="0845b01"/>空。初果云不入色聲香味觸法。是知。欲境當避。如
<lb ed="X" n="0886b07"/><lb ed="R092" n="0845b02"/>初生果。二果云一往來。是蹈欲境不再。如方碩果。
<lb ed="X" n="0886b08"/><lb ed="R092" n="0845b03"/>三果云不來。是去欲境如遺。如<anchor xml:id="nkr_note_add_0886b0801" n="0886b0801"/><anchor xml:id="beg0886b0801" n="0886b0801"/>已<anchor xml:id="end0886b0801"/>熟果。四果云離
<lb ed="X" n="0886b09"/><lb ed="R092" n="0845b04"/>欲。是脫然無纖欲可除。如旣收果。此是漸敎如此。
<lb ed="X" n="0886b10"/><lb ed="R092" n="0845b05"/>若是無上菩提。頓悟眞空。卽此金剛般若波羅蜜。
<lb ed="X" n="0886b11"/><lb ed="R092" n="0845b06"/>超入佛地矣。又何四果之足云。佛自謂成佛實無
<lb ed="X" n="0886b12"/><lb ed="R092" n="0845b07"/>所得。證四果之無所得。言無相之理。乃我自有之
<lb ed="X" n="0886b13"/><lb ed="R092" n="0845b08"/>眞性。其成佛皆由。我心自悟而得也。於法無得。原
<lb ed="X" n="0886b14"/><lb ed="R092" n="0845b09"/>屬實相。不是斷滅。</p>
<lb ed="X" n="0886b15"/><lb ed="R092" n="0845b10"/><p xml:id="pX25p0886b1501">講　須菩提言無爲法。<anchor xml:id="nkr_note_add_0886b1501" n="0886b1501"/><anchor xml:id="beg0886b1501" n="0886b1501"/>已<anchor xml:id="end0886b1501"/>悟菩薩修行矣。佛乃從
<lb ed="X" n="0886b16"/><lb ed="R092" n="0845b11"/>賢聖無爲中差別以詰之。曰須陀洹曾作是念。我
<lb ed="X" n="0886b17"/><lb ed="R092" n="0845b12"/>必得此果否。須菩提言。不也。須陀洹得預聖人之
<lb ed="X" n="0886b18"/><lb ed="R092" n="0845b13"/>流。名爲入流。而心無所得。不著入流之相。但未能
<lb ed="X" n="0886b19"/><lb ed="R092" n="0845b14"/>頓悟眞空。僅能不入六塵境界耳。名須陀洹。其以
<lb ed="X" n="0886b20"/><lb ed="R092" n="0845b15"/>是歟。佛曰。斯陀含曾作是念。我必得此果否。須菩
<lb ed="X" n="0886b21"/><lb ed="R092" n="0845b16"/>提言。不也。斯陀含一往天上。一來人間。名一往來。
<lb ed="X" n="0886b22"/><lb ed="R092" n="0845b17"/>而心無所得。不著往來之相。蓋<anchor xml:id="nkr_note_add_0886b2201" n="0886b2201"/><anchor xml:id="beg0886b2201" n="0886b2201"/>已<anchor xml:id="end0886b2201"/>悟眞空究竟。能
<lb ed="X" n="0886b23"/><lb ed="R092" n="0845b18"/>出離生死。不受輪轉也。名斯陀含。其以是歟。佛曰。
<lb ed="X" n="0886b24"/><lb ed="R092" n="0846a01"/>阿那含曾作是念。我必得此果否。須菩提言。不也。
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0886c" n="0886c"/>
<lb ed="X" n="0886c01"/><lb ed="R092" n="0846a02"/>阿那含不來世界受生。名爲不來。而心無所得。不
<lb ed="X" n="0886c02"/><lb ed="R092" n="0846a03"/>著不來之相。蓋本性光明。眞空無我。內無欲心。外
<lb ed="X" n="0886c03"/><lb ed="R092" n="0846a04"/>無欲境也。名阿那含。其以是歟。佛曰。阿羅漢曾作
<lb ed="X" n="0886c04"/><lb ed="R092" n="0846a05"/>是念。我必得此道否。須菩提言。不也。阿羅漢萬緣
<lb ed="X" n="0886c05"/><lb ed="R092" n="0846a06"/>悉淨。外如木石。不動不搖。心如止水。不滲不漏。性
<lb ed="X" n="0886c06"/><lb ed="R092" n="0846a07"/>本眞空。實無一法可得也。名阿羅漢。其以是歟。世
<lb ed="X" n="0886c07"/><lb ed="R092" n="0846a08"/>尊。若阿羅漢作得道之念。卽著我人衆壽四相矣。
<lb ed="X" n="0886c08"/><lb ed="R092" n="0846a09"/>所以佛曾說我一念不生。與人無忤。得無諍三昧。
<lb ed="X" n="0886c09"/><lb ed="R092" n="0846a10"/>弟子中最爲第一。必是我脫盡人欲。斷絕此念。方
<lb ed="X" n="0886c10"/><lb ed="R092" n="0846a11"/>許我爲離欲阿羅漢也。我若作此念。可以得阿羅
<lb ed="X" n="0886c11"/><lb ed="R092" n="0846a12"/>漢道。則又生妄念。佛卽不說我好寂靜之人矣。以
<lb ed="X" n="0886c12"/><lb ed="R092" n="0846a13"/>我須菩提。外雖有行。心中無一可得。佛故名爲樂
<lb ed="X" n="0886c13"/><lb ed="R092" n="0846a14"/>阿蘭那行。佛終恐其所得之心未除。又從而默化
<lb ed="X" n="0886c14"/><lb ed="R092" n="0846a15"/>之曰。我當初在然燈佛處。果得本師之法否。須菩
<lb ed="X" n="0886c15"/><lb ed="R092" n="0846a16"/>提言。不也。如來一心淸淨。雖在燃燈佛處。不過因
<lb ed="X" n="0886c16"/><lb ed="R092" n="0846a17"/>師開導。實乃自悟自修。於法實無所得也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0886c17"/><lb ed="R092" n="0846a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0886c1701">須菩提。於意云何。菩薩莊嚴佛土不。不也。世尊。何以
<lb ed="X" n="0886c18"/><lb ed="R092" n="0846b01"/>故。莊嚴佛土者。卽非莊嚴。是名莊嚴。是故須菩提。諸
<lb ed="X" n="0886c19"/><lb ed="R092" n="0846b02"/>菩薩摩訶薩。應如是生淸淨心。不應住色生心。不應
<lb ed="X" n="0886c20"/><lb ed="R092" n="0846b03"/>住聲香味觸法生心。應無所住而生其心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0886c21"/><lb ed="R092" n="0846b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0886c2101">註　莊嚴。如建塔造寺。設像供養之類。一大世界。
<lb ed="X" n="0886c22"/><lb ed="R092" n="0846b05"/>必有一佛設化。謂之佛土。黃金爲地。七寶爲林。是
<lb ed="X" n="0886c23"/><lb ed="R092" n="0846b06"/>莊嚴佛土也。自性佛土。本來具足。不假莊嚴。故云
<lb ed="X" n="0886c24"/><lb ed="R092" n="0846b07"/>卽非莊嚴。心常淸淨。無嚴而嚴。故云是名莊嚴。應
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0887a" n="0887a"/>
<lb ed="X" n="0887a01"/><lb ed="R092" n="0846b08"/>如是生淸淨心。指上非莊嚴說。前云生淨信。是一
<lb ed="X" n="0887a02"/><lb ed="R092" n="0846b09"/>念之覺。此生淸淨心。是全體之修。六度萬行。總爲
<lb ed="X" n="0887a03"/><lb ed="R092" n="0846b10"/>修此淸淨。是本來地。卽究竟地。前不住色等布施。
<lb ed="X" n="0887a04"/><lb ed="R092" n="0846b11"/>此不住色等生心。攝事歸心。言不住較細。且前云
<lb ed="X" n="0887a05"/><lb ed="R092" n="0846b12"/>應無所住行於布施。此云應無所住而生其心。幷
<lb ed="X" n="0887a06"/><lb ed="R092" n="0846b13"/>不著布施之相。淸淨之不<anchor xml:id="nkr_note_add_0887a0601" n="0887a0601"/><anchor xml:id="beg0887a0601" n="0887a0601"/>已<anchor xml:id="end0887a0601"/>處。卽是生也。有所住
<lb ed="X" n="0887a07"/><lb ed="R092" n="0846b14"/>而生心。是濁亂心無所住而生心。乃爲淸淨心。生
<lb ed="X" n="0887a08"/><lb ed="R092" n="0846b15"/>其心者。又非槁木死<g ref="#CB01926">灰</g>。入於頑空也。無住生心句。
<lb ed="X" n="0887a09"/><lb ed="R092" n="0846b16"/>是全經大旨。</p>
<lb ed="X" n="0887a10"/><lb ed="R092" n="0846b17"/><p xml:id="pX25p0887a1001">論　此揭出安住降伏要旨。敎菩薩以淸淨爲莊
<lb ed="X" n="0887a11"/><lb ed="R092" n="0846b18"/>嚴也。菩薩修六度萬行。佐揚佛化。非不莊嚴佛土。
<lb ed="X" n="0887a12"/><lb ed="R092" n="0847a01"/>但不取外相莊嚴。當知莊嚴是淸淨心。無住相心。
<lb ed="X" n="0887a13"/><lb ed="R092" n="0847a02"/>心無所住。則絲毫不挂。萬境澄澈。卽淸淨也。譬如
<lb ed="X" n="0887a14"/><lb ed="R092" n="0847a03"/>一鏡當空。無所不照。何等淸淨。若先著一物。則空
<lb ed="X" n="0887a15"/><lb ed="R092" n="0847a04"/>明遮蔽。焉能照物。無所住。是從實趨空。生其心。是
<lb ed="X" n="0887a16"/><lb ed="R092" n="0847a05"/>從空生覺。此心字。是正智。是眞心。<anchor xml:id="nkr_note_add_0887a1601" n="0887a1601"/><anchor xml:id="beg0887a1601" n="0887a1601"/>但<anchor xml:id="end0887a1601"/>住著於境。則
<lb ed="X" n="0887a17"/><lb ed="R092" n="0847a06"/>隱而不現。心若不住。般若了然。生其心者。顯現本
<lb ed="X" n="0887a18"/><lb ed="R092" n="0847a07"/>有眞心。非突然生起也。此句是金剛正眼。般若妙
<lb ed="X" n="0887a19"/><lb ed="R092" n="0847a08"/>心。昔六祖聞無所住而生其心句。卽大悟曰。何期
<lb ed="X" n="0887a20"/><lb ed="R092" n="0847a09"/>自性。本自淸淨。何期自性。本不生滅。何期自性。本
<lb ed="X" n="0887a21"/><lb ed="R092" n="0847a10"/>自具足。何期自性。本無搖動。何期自性。能生萬法。
<lb ed="X" n="0887a22"/><lb ed="R092" n="0847a11"/>學者在祖師門下。當從無住生心處。體會微旨。</p>
<lb ed="X" n="0887a23"/><lb ed="R092" n="0847a12"/><p xml:id="pX25p0887a2301">講　前言佛無所得。學佛諸菩薩。安可徒事莊嚴
<lb ed="X" n="0887a24"/><lb ed="R092" n="0847a13"/>佛土。而不返求諸心哉。故吿須菩提曰。菩薩居佛
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0887b" n="0887b"/>
<lb ed="X" n="0887b01"/><lb ed="R092" n="0847a14"/>土之中。果作善緣福業。使佛土莊嚴否。須菩提言。
<lb ed="X" n="0887b02"/><lb ed="R092" n="0847a15"/>不也。佛所謂莊嚴者。卽非外貌相好之莊嚴。必其
<lb ed="X" n="0887b03"/><lb ed="R092" n="0847a16"/>心地明潔。萬行具足。是名莊嚴也。佛於是順其詞
<lb ed="X" n="0887b04"/><lb ed="R092" n="0847a17"/>而語之曰。菩薩莊嚴。旣不在於外飾。當返而求諸
<lb ed="X" n="0887b05"/><lb ed="R092" n="0847a18"/>心。使泰宇之中。湛然常虗。無一毫染濁。靈臺之內。
<lb ed="X" n="0887b06"/><lb ed="R092" n="0847b01"/>寂然常定。無一絲擾亂。當如是生淸淨心。不當住
<lb ed="X" n="0887b07"/><lb ed="R092" n="0847b02"/>在色聲香味觸法生心。一有所住。便不能淸淨矣。
<lb ed="X" n="0887b08"/><lb ed="R092" n="0847b03"/>須知淸淨心。妙湛圓寂。不泥方所。本無所住也。於
<lb ed="X" n="0887b09"/><lb ed="R092" n="0847b04"/>無所住而生其心。如明鏡當前。物來悉照物去。卽
<lb ed="X" n="0887b10"/><lb ed="R092" n="0847b05"/>空自然十分淸淨。是淨土莊嚴孰甚焉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0887b11"/><lb ed="R092" n="0847b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0887b1101">須菩提。譬如有人。身如<name role="" type="person">須彌山</name>王。於意云何。是身爲
<lb ed="X" n="0887b12"/><lb ed="R092" n="0847b07"/>大不。須菩提言。甚大。世尊。何以故。佛說非身是名大
<lb ed="X" n="0887b13"/><lb ed="R092" n="0847b08"/>身。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0887b14"/><lb ed="R092" n="0847b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0887b1401">註　須彌。山之極大。爲衆山之王。故云山王。人身
<lb ed="X" n="0887b15"/><lb ed="R092" n="0847b10"/>豈有是大。不過假設之詞。如七寶滿大千之類。上
<lb ed="X" n="0887b16"/><lb ed="R092" n="0847b11"/>言心。此言身者。非反說到身外也。身字卽作心字
<lb ed="X" n="0887b17"/><lb ed="R092" n="0847b12"/>看。非身謂法身。卽眞心本性也。非身名大身者。卽
<lb ed="X" n="0887b18"/><lb ed="R092" n="0847b13"/>眞心之無住。足以包太虗。藏沙界也。</p>
<lb ed="X" n="0887b19"/><lb ed="R092" n="0847b14"/><p xml:id="pX25p0887b1901">論　此承上文無住生心而言。以見心量之廓周
<lb ed="X" n="0887b20"/><lb ed="R092" n="0847b15"/>無盡也。言心無所住。則淨心常生。法身圓滿。此心
<lb ed="X" n="0887b21"/><lb ed="R092" n="0847b16"/>最爲廣大。如來設大身爲問。尊者悟得無住。眞心
<lb ed="X" n="0887b22"/><lb ed="R092" n="0847b17"/>徧滿法界。妙含萬有。量等虗空。雖須彌不足喩其
<lb ed="X" n="0887b23"/><lb ed="R092" n="0847b18"/>大。問答至此。乃見身土皆空。心境雙絕。不言福德。
<lb ed="X" n="0887b24"/><lb ed="R092" n="0848a01"/>而福德難量矣。故下文遂較量福德。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0887c" n="0887c"/>
<lb ed="X" n="0887c01"/><lb ed="R092" n="0848a02"/><p xml:id="pX25p0887c0101">講　前言莊嚴佛土。不如淸淨此心矣。又恐錯認
<lb ed="X" n="0887c02"/><lb ed="R092" n="0848a03"/>色身爲大。不知心爲大。故設問曰。須菩提。譬如人
<lb ed="X" n="0887c03"/><lb ed="R092" n="0848a04"/>身如<name role="" type="person">須彌山</name>王。可以言大否。須菩提以甚大答之。
<lb ed="X" n="0887c04"/><lb ed="R092" n="0848a05"/>何以故。色身雖大。爲有生滅。必竟不名大身。佛說
<lb ed="X" n="0887c05"/><lb ed="R092" n="0848a06"/>非身。纔是我之淸淨本心。此心包含太虗。充滿法
<lb ed="X" n="0887c06"/><lb ed="R092" n="0848a07"/>界。無相無住。頓入圓明。乃眞法身。是名大身也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0887c07"/><lb ed="R092" n="0848a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0887c0701"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0887b01" n="0887b01"/>須菩提。如恒河中所有沙數。如是沙等恒河。於意云
<lb ed="X" n="0887c08"/><lb ed="R092" n="0848a09"/>何。是諸恒河沙。寧爲多不。須菩提言。甚多。世尊。但諸
<lb ed="X" n="0887c09"/><lb ed="R092" n="0848a10"/>恒河。尙多無數。何況其沙。須菩提。我今實言吿汝。若
<lb ed="X" n="0887c10"/><lb ed="R092" n="0848a11"/>有善男子善女人。以七寶滿爾所恒河沙數三千大
<lb ed="X" n="0887c11"/><lb ed="R092" n="0848a12"/>千世界。以用布施。得福多不。須菩提言甚多。世尊。佛
<lb ed="X" n="0887c12"/><lb ed="R092" n="0848a13"/>吿須菩提。若善男子善女人。於此經中。乃至受持四
<lb ed="X" n="0887c13"/><lb ed="R092" n="0848a14"/>句偈等。爲他人說。而此福德勝前福德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0887c14"/><lb ed="R092" n="0848a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0887c1401">註　恒河。西土天竺河。周迴四十里。沙細如<g ref="#CB15097">麫</g>。佛
<lb ed="X" n="0887c15"/><lb ed="R092" n="0848a16"/>多在此說法。故取爲喩。沙等恒河。是倒裝文法。謂
<lb ed="X" n="0887c16"/><lb ed="R092" n="0848a17"/>恒河如沙之多也。亦是假設之詞。前只言三千大
<lb ed="X" n="0887c17"/><lb ed="R092" n="0848a18"/>千世界。此言如恒河沙數。其大且多。益不可量。勝
<lb ed="X" n="0887c18"/><lb ed="R092" n="0848b01"/>前者。勝於布施之福也。</p>
<lb ed="X" n="0887c19"/><lb ed="R092" n="0848b02"/><p xml:id="pX25p0887c1901">論　此第二番較量福德也。前第一番較量。因前
<lb ed="X" n="0887c20"/><lb ed="R092" n="0848b03"/>止說得人法俱空。總歸於無爲。故言佛法皆從此
<lb ed="X" n="0887c21"/><lb ed="R092" n="0848b04"/>經出。以啓發之。以下歷擧聲聞菩薩。俱從無爲法
<lb ed="X" n="0887c22"/><lb ed="R092" n="0848b05"/>中。現出許多差別。結勸諸菩薩無住生心。而託大
<lb ed="X" n="0887c23"/><lb ed="R092" n="0848b06"/>身作喩以驗之。則淸淨法身中之全體大用。一齊
<lb ed="X" n="0887c24"/><lb ed="R092" n="0848b07"/>俱現矣。此較量功德。所以一步深一步也。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0888a" n="0888a"/>
<lb ed="X" n="0888a01"/><lb ed="R092" n="0848b08"/><p xml:id="pX25p0888a0101">講　前言無住生心。則淸淨之福。不可量矣。佛故
<lb ed="X" n="0888a02"/><lb ed="R092" n="0848b09"/>卽布施推廣其義曰。須菩提。恒河之沙。固多矣。設
<lb ed="X" n="0888a03"/><lb ed="R092" n="0848b10"/>或不止一恒河。數其如沙之多恒河。是諸恒河中
<lb ed="X" n="0888a04"/><lb ed="R092" n="0848b11"/>之沙多否。須菩提言。甚多。但諸恒河。且多而無數。
<lb ed="X" n="0888a05"/><lb ed="R092" n="0848b12"/>何況恒河中之沙乎。佛謂須菩提。若有善男子。善
<lb ed="X" n="0888a06"/><lb ed="R092" n="0848b13"/>女人。以七寶滿恒河沙數。三千大千世界布施。得
<lb ed="X" n="0888a07"/><lb ed="R092" n="0848b14"/>福多否。須菩提又以甚多答之。佛曰。若有善男女。
<lb ed="X" n="0888a08"/><lb ed="R092" n="0848b15"/>於此經中。受之而無疑。持之而不失。必見自<anchor xml:id="nkr_note_add_0888a0801" n="0888a0801"/><anchor xml:id="beg0888a0801" n="0888a0801"/>己<anchor xml:id="end0888a0801"/>眞
<lb ed="X" n="0888a09"/><lb ed="R092" n="0848b16"/>如菩提本性矣。又能以眞空妙義。爲人解說。使人
<lb ed="X" n="0888a10"/><lb ed="R092" n="0848b17"/>心地開通。明了自性。可以脫離輪迴。永超生死。則
<lb ed="X" n="0888a11"/><lb ed="R092" n="0848b18"/>是人<anchor xml:id="nkr_note_add_0888a1101" n="0888a1101"/><anchor xml:id="beg0888a1101" n="0888a1101"/>己<anchor xml:id="end0888a1101"/>兼成。此其福德。歷劫常存。豈恒沙布施可
<lb ed="X" n="0888a12"/><lb ed="R092" n="0849a01"/>及哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0888a13"/><lb ed="R092" n="0849a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0888a1301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0888b01" n="0888b01"/>復次須菩提。隨說是經。乃至四句偈等。當知此處。一
<lb ed="X" n="0888a14"/><lb ed="R092" n="0849a03"/>切世間天人阿修羅。皆應供養。如佛塔廟。何況有人
<lb ed="X" n="0888a15"/><lb ed="R092" n="0849a04"/>盡能受持讀誦。須菩提。當知是人。成就最上第一希
<lb ed="X" n="0888a16"/><lb ed="R092" n="0849a05"/>有之法。若是經典所在之處。卽爲有佛。若尊重弟子。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0888a17"/><lb ed="R092" n="0849a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0888a1701">註　隨說。與後盡能相應。是隨擧經文之義。此處。
<lb ed="X" n="0888a18"/><lb ed="R092" n="0849a07"/>卽說經之地。世間天人阿修羅。謂天道人道及魔
<lb ed="X" n="0888a19"/><lb ed="R092" n="0849a08"/>道也。供養。如香花瓔珞幢幡寶蓋之類。塔。藏佛舍
<lb ed="X" n="0888a20"/><lb ed="R092" n="0849a09"/>利者。廟。樹佛形像者。受者領會其意。思慧也。持者
<lb ed="X" n="0888a21"/><lb ed="R092" n="0849a10"/>服膺弗失。修慧也。對本曰讀。離本曰誦。聞慧也。未
<lb ed="X" n="0888a22"/><lb ed="R092" n="0849a11"/>受持而誦讀。領益猶淺。旣受持而讀誦。取類乃深。
<lb ed="X" n="0888a23"/><lb ed="R092" n="0849a12"/>萬行修持。俱攝在四字內。能趨菩提名最上。諸乘
<lb ed="X" n="0888a24"/><lb ed="R092" n="0849a13"/>不及名第一。世間所無名希有。法。卽菩提法也。必
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0888b" n="0888b"/>
<lb ed="X" n="0888b01"/><lb ed="R092" n="0849a14"/>成就法。然後能成就功德。故下文遂言成就功德。
<lb ed="X" n="0888b02"/><lb ed="R092" n="0849a15"/>兩若字。不是虗字。乃深讚成就第一者之詞。尊重
<lb ed="X" n="0888b03"/><lb ed="R092" n="0849a16"/>弟子。弟子中之可尊重者。經典法寶也。有佛佛寶
<lb ed="X" n="0888b04"/><lb ed="R092" n="0849a17"/>也。尊重弟子僧寶也。經典所在之處。卽三寶共處
<lb ed="X" n="0888b05"/><lb ed="R092" n="0849a18"/>也。</p>
<lb ed="X" n="0888b06"/><lb ed="R092" n="0849b01"/><p xml:id="pX25p0888b0601">論　上言持經功德之勝。此申言其所以勝也。前
<lb ed="X" n="0888b07"/><lb ed="R092" n="0849b02"/>兩言獲福以受持。與爲他人說並提。恐學人徒逐
<lb ed="X" n="0888b08"/><lb ed="R092" n="0849b03"/>章句。虗務福勝。而於第一義諦。未能思維修習。則
<lb ed="X" n="0888b09"/><lb ed="R092" n="0849b04"/>自<anchor xml:id="nkr_note_add_0888b0901" n="0888b0901"/><anchor xml:id="beg0888b0901" n="0888b0901"/>己<anchor xml:id="end0888b0901"/>不能成就。何能利益他人。故歸重受持。以示
<lb ed="X" n="0888b10"/><lb ed="R092" n="0849b05"/>說法之本。隨說者。一節之般若也。盡能者。全體之
<lb ed="X" n="0888b11"/><lb ed="R092" n="0849b06"/>般若也。盡能受持讀誦者。金剛深慧。無一不入六
<lb ed="X" n="0888b12"/><lb ed="R092" n="0849b07"/>字中。有無量功行在。經典在何處。卽在此心。若盡
<lb ed="X" n="0888b13"/><lb ed="R092" n="0849b08"/>能持誦之人。自心誦得此經。自心解得此經義。自
<lb ed="X" n="0888b14"/><lb ed="R092" n="0849b09"/>心體得無著無相之妙理。念念精進。常修佛行。其
<lb ed="X" n="0888b15"/><lb ed="R092" n="0849b10"/>智與理冥。視經典所在。卽如有佛。卽上文見如來
<lb ed="X" n="0888b16"/><lb ed="R092" n="0849b11"/>也。歸依護持。自視爲尊重大乘弟子。卽下文荷擔
<lb ed="X" n="0888b17"/><lb ed="R092" n="0849b12"/>如來也。</p>
<lb ed="X" n="0888b18"/><lb ed="R092" n="0849b13"/><p xml:id="pX25p0888b1801">講　上言持說是經福德之勝於何見哉。佛再吿
<lb ed="X" n="0888b19"/><lb ed="R092" n="0849b14"/>須菩提曰。若有人隨擧經文之義。乃至四句偈等。
<lb ed="X" n="0888b20"/><lb ed="R092" n="0849b15"/>爲之講說。令聽者除迷妄心。則說經之處。自然感
<lb ed="X" n="0888b21"/><lb ed="R092" n="0849b16"/>得世間天人阿修羅等。皆來恭敬。如藏身之塔。供
<lb ed="X" n="0888b22"/><lb ed="R092" n="0849b17"/>像之廟。殷勤瞻禮矣。夫隨說句偈。尙能感天龍八
<lb ed="X" n="0888b23"/><lb ed="R092" n="0849b18"/>部。供養如此。何況有人。盡能以此全經。受持而體
<lb ed="X" n="0888b24"/><lb ed="R092" n="0850a01"/>驗於心。讀誦而研窮其義。則知是人。以一心成就
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0888c" n="0888c"/>
<lb ed="X" n="0888c01"/><lb ed="R092" n="0850a02"/>阿耨多羅三藐三菩提法。眞最上而無以加也。第
<lb ed="X" n="0888c02"/><lb ed="R092" n="0850a03"/>一而無可比也。又絕無而僅有也。若是經典在處。
<lb ed="X" n="0888c03"/><lb ed="R092" n="0850a04"/>卽佛在處。心常淸淨。得眞如妙性。非卽佛門之高
<lb ed="X" n="0888c04"/><lb ed="R092" n="0850a05"/>弟子歟。</p>
<lb ed="X" n="0888c05"/><lb ed="R092" n="0850a06"/><p xml:id="pX25p0888c0501">彚解　自佛言四果至此。凡五節爲一段。佛以四
<lb ed="X" n="0888c06"/><lb ed="R092" n="0850a07"/>果無念。釋迦無得。爲無相證。隨言莊嚴亦無相。特
<lb ed="X" n="0888c07"/><lb ed="R092" n="0850a08"/>爲諸菩薩。揭出應無所住。而生其心句。爲作佛宗
<lb ed="X" n="0888c08"/><lb ed="R092" n="0850a09"/>旨。千聖心源。在此一語。又言無住生心之量。最爲
<lb ed="X" n="0888c09"/><lb ed="R092" n="0850a10"/>廣大。其福德之勝。惟在持此經耳。善現至此。<anchor xml:id="nkr_note_add_0888c0901" n="0888c0901"/><anchor xml:id="beg0888c0901" n="0888c0901"/>已<anchor xml:id="end0888c0901"/>領
<lb ed="X" n="0888c10"/><lb ed="R092" n="0850a11"/>妙悟。故下文直請經名。及受持法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0888c11"/><lb ed="R092" n="0850a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0888c1101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0888b02" n="0888b02"/>爾時須菩提白佛言。世尊。當何名此經。我等云何奉
<lb ed="X" n="0888c12"/><lb ed="R092" n="0850a13"/>持。佛吿須菩提。是經名爲金剛般若波羅蜜以是名
<lb ed="X" n="0888c13"/><lb ed="R092" n="0850a14"/>字。汝當奉持。所以者何。須菩提。佛說般若波羅蜜。卽
<lb ed="X" n="0888c14"/><lb ed="R092" n="0850a15"/>非般若波羅蜜是名般若波羅蜜。須菩提。於意云何。
<lb ed="X" n="0888c15"/><lb ed="R092" n="0850a16"/>如來有所說法不。須菩提白佛言世尊。如來無所說
<lb ed="X" n="0888c16"/><lb ed="R092" n="0850a17"/><note place="inline">古本無是名般若波羅蜜句</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0888c17"/><lb ed="R092" n="0850a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0888c1701">註　佛說皆經也。初稱言說章句。次稱法。次稱經。
<lb ed="X" n="0888c18"/><lb ed="R092" n="0850b01"/>至此請立經名。蓋欲知義趣。須先識經名。因請示
<lb ed="X" n="0888c19"/><lb ed="R092" n="0850b02"/>名。庶不使奉持無法也。法名般若。照見萬法皆空
<lb ed="X" n="0888c20"/><lb ed="R092" n="0850b03"/>也。法喩金剛。專指一眞不壞也。佛將般若二字安
<lb ed="X" n="0888c21"/><lb ed="R092" n="0850b04"/>名。又加金剛二字。以見至堅至利。不與萬法爲侶。
<lb ed="X" n="0888c22"/><lb ed="R092" n="0850b05"/>乃一切俱空。一切具足。卽是到彼岸也。一部眞經。
<lb ed="X" n="0888c23"/><lb ed="R092" n="0850b06"/>都該在七字內。奉持此名字。卽奉持全經。不可更
<lb ed="X" n="0888c24"/><lb ed="R092" n="0850b07"/>贅一語也。法性本空。無可執著。故云卽非。中有眞
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0889a" n="0889a"/>
<lb ed="X" n="0889a01"/><lb ed="R092" n="0850b08"/>覺。萬象光明。故云是名。又恐聞說經名。不認自心。
<lb ed="X" n="0889a02"/><lb ed="R092" n="0850b09"/>徒認作法。故復詰之。而善現<anchor xml:id="nkr_note_add_0889a0201" n="0889a0201"/><anchor xml:id="beg0889a0201" n="0889a0201"/>已<anchor xml:id="end0889a0201"/>於卽非般若中。悟
<lb ed="X" n="0889a03"/><lb ed="R092" n="0850b10"/>無法可說也。</p>
<lb ed="X" n="0889a04"/><lb ed="R092" n="0850b11"/><p xml:id="pX25p0889a0401">論　此佛特示經名。是一部金經點眼處也。從前
<lb ed="X" n="0889a05"/><lb ed="R092" n="0850b12"/>說降伏安住。並未說出般若。其間如度生破盡度
<lb ed="X" n="0889a06"/><lb ed="R092" n="0850b13"/>相。布施破盡施相。見佛破盡身相。淨信破盡法相。
<lb ed="X" n="0889a07"/><lb ed="R092" n="0850b14"/>如是堅固。如是猛利。全是般若之智慧。如金剛之
<lb ed="X" n="0889a08"/><lb ed="R092" n="0850b15"/>能斷。蓋本心淨明眞慧。隨緣不變。能摧斷一切煩
<lb ed="X" n="0889a09"/><lb ed="R092" n="0850b16"/>惱。而不爲一切所摧。是爲金剛般若。此經所說。直
<lb ed="X" n="0889a10"/><lb ed="R092" n="0850b17"/>指心體。乃斬絕妄緣。智慧到彼岸之法也。然般若
<lb ed="X" n="0889a11"/><lb ed="R092" n="0850b18"/>是人淸淨心體上。一點靈光。離一切相。卽一切法。
<lb ed="X" n="0889a12"/><lb ed="R092" n="0851a01"/>盡大地。無有一法是般若存住處。亦無有一法不
<lb ed="X" n="0889a13"/><lb ed="R092" n="0851a02"/>是般若放光處。卽非卽是。直使奉持者胸中。不留
<lb ed="X" n="0889a14"/><lb ed="R092" n="0851a03"/>一個字脚。</p>
<lb ed="X" n="0889a15"/><lb ed="R092" n="0851a04"/><p xml:id="pX25p0889a1501">講　善現聞第一希有之法。<anchor xml:id="nkr_note_add_0889a1501" n="0889a1501"/><anchor xml:id="beg0889a1501" n="0889a1501"/>已<anchor xml:id="end0889a1501"/>覩指知歸。遂發心
<lb ed="X" n="0889a16"/><lb ed="R092" n="0851a05"/>奉持。請立經名。白佛言。世尊。持說是經。成就希有
<lb ed="X" n="0889a17"/><lb ed="R092" n="0851a06"/>法矣。不識此經當以何命名。我等云何奉持乎。佛
<lb ed="X" n="0889a18"/><lb ed="R092" n="0851a07"/>曰。是經當名爲金剛般若波羅蜜。蓋明是經者。其
<lb ed="X" n="0889a19"/><lb ed="R092" n="0851a08"/>智慧如金剛之堅利。斷絕外妄。直達諸佛菩薩之
<lb ed="X" n="0889a20"/><lb ed="R092" n="0851a09"/>彼岸也。以是名字。汝其奉持之。所以奉持者當何
<lb ed="X" n="0889a21"/><lb ed="R092" n="0851a10"/>如。佛說般若波羅蜜者。妙覺本性。湛若太虗。體旣
<lb ed="X" n="0889a22"/><lb ed="R092" n="0851a11"/>尙無。何名之有。如來恐人方斷滅見。不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0889a2201" n="0889a2201"/><anchor xml:id="beg0889a2201" n="0889a2201"/>已<anchor xml:id="end0889a2201"/>而虗
<lb ed="X" n="0889a23"/><lb ed="R092" n="0851a12"/>名爲般若波羅蜜也。眞性本來如此。更有何法可
<lb ed="X" n="0889a24"/><lb ed="R092" n="0851a13"/>說乎。須菩提。如來有所說法否。善現知諸法原空。
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0889b" n="0889b"/>
<lb ed="X" n="0889b01"/><lb ed="R092" n="0851a14"/>卽印證曰。如來萬法皆空。有何可說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0889b02"/><lb ed="R092" n="0851a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0889b0201">須菩提於意云何。三千大千世界。所有微塵。是爲多
<lb ed="X" n="0889b03"/><lb ed="R092" n="0851a16"/>不。須菩提言甚多世尊須菩提。諸微塵如來說非微
<lb ed="X" n="0889b04"/><lb ed="R092" n="0851a17"/>塵是名微塵。如來說世界非世界。是名世界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0889b05"/><lb ed="R092" n="0851a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0889b0501">註　微塵者。八萬四千塵勞也。世界者。衆生世界
<lb ed="X" n="0889b06"/><lb ed="R092" n="0851b01"/>也。三千大千世界所有微塵。所謂衆生無邊。煩惱
<lb ed="X" n="0889b07"/><lb ed="R092" n="0851b02"/>無盡也。能修般若無相無著之行。了妄念塵勞。卽
<lb ed="X" n="0889b08"/><lb ed="R092" n="0851b03"/>淸淨法性。故云卽非微塵。了妄卽眞。眞妄俱泯。故
<lb ed="X" n="0889b09"/><lb ed="R092" n="0851b04"/>云是名微塵。性無塵勞。卽佛世界。性有塵勞。卽衆
<lb ed="X" n="0889b10"/><lb ed="R092" n="0851b05"/>生世界。了諸妄念。湛然空寂。故云卽非世界。證得
<lb ed="X" n="0889b11"/><lb ed="R092" n="0851b06"/>法身。普見塵刹。應用無方。故云是名世界。</p>
<lb ed="X" n="0889b12"/><lb ed="R092" n="0851b07"/><p xml:id="pX25p0889b1201">論　此示塵界皆空。以顯般若之用。所謂觀照般
<lb ed="X" n="0889b13"/><lb ed="R092" n="0851b08"/>若也。若以塵界觀之。則滿目萬象。森然塵境。若以
<lb ed="X" n="0889b14"/><lb ed="R092" n="0851b09"/>非塵界觀之。則一道虗閒。眞空眞寂。所謂寂滅虗
<lb ed="X" n="0889b15"/><lb ed="R092" n="0851b10"/>靈。寄森羅而顯象。縱橫幻境。歸一性而融眞。蓋般
<lb ed="X" n="0889b16"/><lb ed="R092" n="0851b11"/>若心光。大包千界。細入微塵。則盡十方世界。無非
<lb ed="X" n="0889b17"/><lb ed="R092" n="0851b12"/>自<anchor xml:id="nkr_note_add_0889b1701" n="0889b1701"/><anchor xml:id="beg0889b1701" n="0889b1701"/>己<anchor xml:id="end0889b1701"/>光明也。佛謂文殊曰。在世離世。在塵離塵。是
<lb ed="X" n="0889b18"/><lb ed="R092" n="0851b13"/>究竟法。卽非塵非界意。</p>
<lb ed="X" n="0889b19"/><lb ed="R092" n="0851b14"/><p xml:id="pX25p0889b1901">講　佛吿須菩提曰。三千大千世界。所有微塵。果
<lb ed="X" n="0889b20"/><lb ed="R092" n="0851b15"/>多乎否。須菩提以甚多答之。佛曰。如來說諸微塵
<lb ed="X" n="0889b21"/><lb ed="R092" n="0851b16"/>者。原是幻妄之物。而靈虗之府。太空澄澈。非微塵
<lb ed="X" n="0889b22"/><lb ed="R092" n="0851b17"/>所可汚。故不是微塵。乃假名爲微塵也。如來說世
<lb ed="X" n="0889b23"/><lb ed="R092" n="0851b18"/>界者。原不是我心中本有的。而心地廓然。淨無瑕
<lb ed="X" n="0889b24"/><lb ed="R092" n="0852a01"/>穢。便是出世間法。非世界所得囿。故不是世界。乃
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0889c" n="0889c"/>
<lb ed="X" n="0889c01"/><lb ed="R092" n="0852a02"/>虗名爲世界也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0889c02"/><lb ed="R092" n="0852a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0889c0201">須菩提。於意云何。可以三十二相見如來不。不也。世
<lb ed="X" n="0889c03"/><lb ed="R092" n="0852a04"/>尊。不可以三十二相得見如來。何以故。如來說三十
<lb ed="X" n="0889c04"/><lb ed="R092" n="0852a05"/>二相。卽是非相。是名三十二相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0889c05"/><lb ed="R092" n="0852a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0889c0501">註　三十二相。莊嚴端好。指全身而言。此乃色身
<lb ed="X" n="0889c06"/><lb ed="R092" n="0852a07"/>佛也。見如來。指法身言。觀相原妄。無可指陳。不妨
<lb ed="X" n="0889c07"/><lb ed="R092" n="0852a08"/>相卽無相。故曰卽非身相。觀性原眞。塵塵妙覺。不
<lb ed="X" n="0889c08"/><lb ed="R092" n="0852a09"/>妨無相卽相。故曰是名三十二相。</p>
<lb ed="X" n="0889c09"/><lb ed="R092" n="0852a10"/><p xml:id="pX25p0889c0901">論　此言非相卽相。以顯般若之體。所謂實相般
<lb ed="X" n="0889c10"/><lb ed="R092" n="0852a11"/>若也。上言塵界非塵界。是離幻歸空。此言身相非
<lb ed="X" n="0889c11"/><lb ed="R092" n="0852a12"/>身相。是卽空悟實。三十二相。只是色身如來。當知
<lb ed="X" n="0889c12"/><lb ed="R092" n="0852a13"/>別有一箇眞性如來。非色非空。超然萬象之表。無
<lb ed="X" n="0889c13"/><lb ed="R092" n="0852a14"/>變無壞。總歸一眞之中。故云是相卽非相。識得非
<lb ed="X" n="0889c14"/><lb ed="R092" n="0852a15"/>相。是名眞相。</p>
<lb ed="X" n="0889c15"/><lb ed="R092" n="0852a16"/><p xml:id="pX25p0889c1501">講　佛問須菩提。可以三十二相見如來否。須菩
<lb ed="X" n="0889c16"/><lb ed="R092" n="0852a17"/>提言。如來之相。雖勝妙殊絕。不宜以形色求之。何
<lb ed="X" n="0889c17"/><lb ed="R092" n="0852a18"/>以故。蓋如來所說相者非眞相也。妙體如如湛然
<lb ed="X" n="0889c18"/><lb ed="R092" n="0852b01"/>常寂。乃諸佛本心也。是名三十二相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0889c19"/><lb ed="R092" n="0852b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0889c1901">須菩提若有善男子。善女人以恒河沙等身命布施
<lb ed="X" n="0889c20"/><lb ed="R092" n="0852b03"/>若復有人於此經中。乃至受持四句偈等爲他人說
<lb ed="X" n="0889c21"/><lb ed="R092" n="0852b04"/>其福甚多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0889c22"/><lb ed="R092" n="0852b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0889c2201">註　佛初以大千寶施較經勝。次以河沙寶施較
<lb ed="X" n="0889c23"/><lb ed="R092" n="0852b06"/>經勝。皆外財也。至此說到身命布施。是內財也。較
<lb ed="X" n="0889c24"/><lb ed="R092" n="0852b07"/>財施雖優。總是有漏因果。不若持經之福勝也。此
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0890a" n="0890a"/>
<lb ed="X" n="0890a01"/><lb ed="R092" n="0852b08"/>爲下文較量身命之始。</p>
<lb ed="X" n="0890a02"/><lb ed="R092" n="0852b09"/><p xml:id="pX25p0890a0201">論　此第三番較量福德也。受持。是法身因。故福
<lb ed="X" n="0890a03"/><lb ed="R092" n="0852b10"/>最爲殊勝。此段經文。前以奉持始。後以受持終。極
<lb ed="X" n="0890a04"/><lb ed="R092" n="0852b11"/>宜留意。蓋眞能奉持者。稱性而行。本心而現。莫非
<lb ed="X" n="0890a05"/><lb ed="R092" n="0852b12"/>金剛全體也。</p>
<lb ed="X" n="0890a06"/><lb ed="R092" n="0852b13"/><p xml:id="pX25p0890a0601">講　由斯以觀。益信持經之福勝矣。須菩提。世間
<lb ed="X" n="0890a07"/><lb ed="R092" n="0852b14"/>所重者。莫過於身命。若有人以恒河沙之多。比此
<lb ed="X" n="0890a08"/><lb ed="R092" n="0852b15"/>身命布施。如摩頂放踵。利天下爲之。其所獲之福。
<lb ed="X" n="0890a09"/><lb ed="R092" n="0852b16"/>比寶施有加焉。但不明本性。特頑福而<anchor xml:id="nkr_note_add_0890a0901" n="0890a0901"/><anchor xml:id="beg0890a0901" n="0890a0901"/>已<anchor xml:id="end0890a0901"/>。若以此
<lb ed="X" n="0890a10"/><lb ed="R092" n="0852b17"/>經及四句偈等。受持而講說之。則自利利他。其獲
<lb ed="X" n="0890a11"/><lb ed="R092" n="0852b18"/>福無量。較彼捨身者。不甚多乎。此金剛般若波羅
<lb ed="X" n="0890a12"/><lb ed="R092" n="0853a01"/>蜜。所當受持也。</p>
<lb ed="X" n="0890a13"/><lb ed="R092" n="0853a02"/><p xml:id="pX25p0890a1301">彚解　自須菩提問經名至此。凡四節爲一段。是
<lb ed="X" n="0890a14"/><lb ed="R092" n="0853a03"/>一部經點眼處。通段皆言般若法。以答奉持之意。
<lb ed="X" n="0890a15"/><lb ed="R092" n="0853a04"/>般若非般若。是言智體無相。以下離文字相。故無
<lb ed="X" n="0890a16"/><lb ed="R092" n="0853a05"/>所說。離煩惱相。故非微塵。離人天相。故非世界。乃
<lb ed="X" n="0890a17"/><lb ed="R092" n="0853a06"/>至離佛色身。故非三十二相。一切無所著。方是般
<lb ed="X" n="0890a18"/><lb ed="R092" n="0853a07"/>若法。方是眞受持。此成就第一希有之法。非身命
<lb ed="X" n="0890a19"/><lb ed="R092" n="0853a08"/>施所能及也。故下文但讚嘆能契此理。以敎人者。
<lb ed="X" n="0890a20"/><lb ed="R092" n="0853a09"/>其福無量。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0890a21"/><lb ed="R092" n="0853a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0890a2101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0890b01" n="0890b01"/>爾時須菩提聞說是經深解義趣涕淚悲泣而白佛
<lb ed="X" n="0890a22"/><lb ed="R092" n="0853a11"/>言希有世尊佛說如是甚深經典我從昔來所得慧
<lb ed="X" n="0890a23"/><lb ed="R092" n="0853a12"/>眼未曾得聞如是之經世尊若復有人得聞是經信
<lb ed="X" n="0890a24"/><lb ed="R092" n="0853a13"/>心淸淨卽生實相當知是人成就第一希有功德世
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0890b" n="0890b"/>
<lb ed="X" n="0890b01"/><lb ed="R092" n="0853a14"/>尊是實相者卽是非相是故如來說名實相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0890b02"/><lb ed="R092" n="0853a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0890b0201">註　聞字。與前願樂欲聞相應。聞說是經三句。摹
<lb ed="X" n="0890b03"/><lb ed="R092" n="0853a16"/>寫空生之聞境。下數聞字。空生自寫其聞境。卽以
<lb ed="X" n="0890b04"/><lb ed="R092" n="0853a17"/>能聞望人也。經以般若爲名。般若以無相爲主。不
<lb ed="X" n="0890b05"/><lb ed="R092" n="0853a18"/>住於相。便是此經之義。義之究竟歸著處爲趣。不
<lb ed="X" n="0890b06"/><lb ed="R092" n="0853b01"/>住於相則生實相。便是義中之趣。空生傷覺悟之
<lb ed="X" n="0890b07"/><lb ed="R092" n="0853b02"/>晚。故感極涕零也。甚深經典。卽般若非般若之法。
<lb ed="X" n="0890b08"/><lb ed="R092" n="0853b03"/>信心者。信無我四相。而修不住之行也。淸淨者。卽
<lb ed="X" n="0890b09"/><lb ed="R092" n="0853b04"/>人法兩空。不住於相也。實相者。卽淸淨法身。非有
<lb ed="X" n="0890b10"/><lb ed="R092" n="0853b05"/>非無。不生不滅。如如不動。實相般若也。生實相者。
<lb ed="X" n="0890b11"/><lb ed="R092" n="0853b06"/>蓋人心本自淸淨。以住相故生虗妄。以不住相。卽
<lb ed="X" n="0890b12"/><lb ed="R092" n="0853b07"/>顯自性。故生實相也。實相卽是本性空淨。非有形
<lb ed="X" n="0890b13"/><lb ed="R092" n="0853b08"/>相可執。故下轉語云。是實相者卽是非相。</p>
<lb ed="X" n="0890b14"/><lb ed="R092" n="0853b09"/><p xml:id="pX25p0890b1401">論　此善現因自<anchor xml:id="nkr_note_add_0890b1401" n="0890b1401"/><anchor xml:id="beg0890b1401" n="0890b1401"/>己<anchor xml:id="end0890b1401"/>幸聞此經。而願當世之聞經
<lb ed="X" n="0890b15"/><lb ed="R092" n="0853b10"/>淨信。以生實相也。佛說如是甚深經典。不惟人空。
<lb ed="X" n="0890b16"/><lb ed="R092" n="0853b11"/>而且法空。幷般若智相亦空。昔得慧眼。於有見空。
<lb ed="X" n="0890b17"/><lb ed="R092" n="0853b12"/>今聞此經。於空亦遣。人能解此經義。信自心本來
<lb ed="X" n="0890b18"/><lb ed="R092" n="0853b13"/>淸淨。保此湛然之本體。由是妄念。全消天理常住。
<lb ed="X" n="0890b19"/><lb ed="R092" n="0853b14"/>實具般若。所謂生實相也。實相卽從無相中生出。
<lb ed="X" n="0890b20"/><lb ed="R092" n="0853b15"/>猶鑑空卽能照也。實相卽是非相者。猶鑑中本無
<lb ed="X" n="0890b21"/><lb ed="R092" n="0853b16"/>形也。佛說無相處。俱是說實相處。生實相三字。要
<lb ed="X" n="0890b22"/><lb ed="R092" n="0853b17"/>著眼。後人目釋氏爲空門。專言虗無寂滅。豈不罪
<lb ed="X" n="0890b23"/><lb ed="R092" n="0853b18"/>過。</p>
<lb ed="X" n="0890b24"/><lb ed="R092" n="0854a01"/><p xml:id="pX25p0890b2401">講　上言般若之法。爾時須菩提深解無相之義
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0890c" n="0890c"/>
<lb ed="X" n="0890c01"/><lb ed="R092" n="0854a02"/>趣。涕淚悲泣。傷聞經之晚。白佛言。希有世尊。佛說
<lb ed="X" n="0890c02"/><lb ed="R092" n="0854a03"/>如是深奧經典。我從來修行。雖具慧眼。聞法甚多。
<lb ed="X" n="0890c03"/><lb ed="R092" n="0854a04"/>未曾如此之妙者。我旣聞此經。<anchor xml:id="nkr_note_add_0890c0301" n="0890c0301"/><anchor xml:id="beg0890c0301" n="0890c0301"/>已<anchor xml:id="end0890c0301"/>悟自性淸淨中。
<lb ed="X" n="0890c04"/><lb ed="R092" n="0854a05"/>本來有此眞實矣。若再有人。聞是經典。一念發篤
<lb ed="X" n="0890c05"/><lb ed="R092" n="0854a06"/>信之心。其心純是天眞。毫無欲塵所累。便得淸淨
<lb ed="X" n="0890c06"/><lb ed="R092" n="0854a07"/>般若。則性中具如來法身。卽生實相。當知是人成
<lb ed="X" n="0890c07"/><lb ed="R092" n="0854a08"/>就第一希有功德矣。世尊。是實相者。卽眞空自性。
<lb ed="X" n="0890c08"/><lb ed="R092" n="0854a09"/>本無形迹。是故如來所說實相。總屬鏡花水月。豈
<lb ed="X" n="0890c09"/><lb ed="R092" n="0854a10"/>眞有實相之可名哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0890c10"/><lb ed="R092" n="0854a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0890c1001">世尊我今得聞如是經典信解受持不足爲難若當
<lb ed="X" n="0890c11"/><lb ed="R092" n="0854a12"/>來世後五百歲其有衆生得聞是經信解受持是人
<lb ed="X" n="0890c12"/><lb ed="R092" n="0854a13"/>則爲第一希有何以故此人無我相無人相無衆生
<lb ed="X" n="0890c13"/><lb ed="R092" n="0854a14"/>相無壽者相所以者何我相卽是非相人相衆生相
<lb ed="X" n="0890c14"/><lb ed="R092" n="0854a15"/>壽者相卽是非相何以故離一切諸相卽名諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0890c15"/><lb ed="R092" n="0854a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0890c1501">註　信解者。心無所疑。而了然悟也。受持者。心旣
<lb ed="X" n="0890c16"/><lb ed="R092" n="0854a17"/>領悟。而守之堅也。無四相。證人空也。四相卽非相。
<lb ed="X" n="0890c17"/><lb ed="R092" n="0854a18"/>證法空也。離一切相幷空見亦忘也。如是乃爲淸
<lb ed="X" n="0890c18"/><lb ed="R092" n="0854b01"/>淨名諸佛。所謂生實相也。</p>
<lb ed="X" n="0890c19"/><lb ed="R092" n="0854b02"/><p xml:id="pX25p0890c1901">論　上文聞經。爲現在世人言。此願後世之聞經
<lb ed="X" n="0890c20"/><lb ed="R092" n="0854b03"/>信持。以徵離相也。空生甫幸自聞。卽以能聞望人。
<lb ed="X" n="0890c21"/><lb ed="R092" n="0854b04"/>且望後來五百歲之衆生。一則曰第一。再則第一。
<lb ed="X" n="0890c22"/><lb ed="R092" n="0854b05"/>與佛以獲福歆動持說者。同一惓切。又恐衆生誤
<lb ed="X" n="0890c23"/><lb ed="R092" n="0854b06"/>認受持讀誦。全在章句。於自家善根。不能生發。故
<lb ed="X" n="0890c24"/><lb ed="R092" n="0854b07"/>先言信心淸淨。次言信解。以示受持讀誦之本。無
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0891a" n="0891a"/>
<lb ed="X" n="0891a01"/><lb ed="R092" n="0854b08"/>我四相。證入空智也。若止能證人空。尙屬二乘。何
<lb ed="X" n="0891a02"/><lb ed="R092" n="0854b09"/>爲希有。而是人更解諸法本來寂滅。諦見四相卽
<lb ed="X" n="0891a03"/><lb ed="R092" n="0854b10"/>是非相。證法空智矣。法空尙是菩薩。何云第一。而
<lb ed="X" n="0891a04"/><lb ed="R092" n="0854b11"/>是人又。解非法之空亦空。淨悟三空。契合實理。靈
<lb ed="X" n="0891a05"/><lb ed="R092" n="0854b12"/>光發現。可證淸淨法身矣。故曰卽名諸佛。</p>
<lb ed="X" n="0891a06"/><lb ed="R092" n="0854b13"/><p xml:id="pX25p0891a0601">講　須菩提曰。我親侍如來。得聞妙法。自能信其
<lb ed="X" n="0891a07"/><lb ed="R092" n="0854b14"/>言之實。解其理之妙。聽受而持守之。不爲難事。若
<lb ed="X" n="0891a08"/><lb ed="R092" n="0854b15"/>末法濁世。離佛遙遠。茫茫苦海。而能歸依佛敎。聞
<lb ed="X" n="0891a09"/><lb ed="R092" n="0854b16"/>是經而信解受持。此人明了自性。眞第一等人。甚
<lb ed="X" n="0891a10"/><lb ed="R092" n="0854b17"/>爲希有。何也。以其頓悟眞空。四相俱無也。是人所
<lb ed="X" n="0891a11"/><lb ed="R092" n="0854b18"/>以無四相者何也。爲他信心淸淨。了知五蘊本來
<lb ed="X" n="0891a12"/><lb ed="R092" n="0855a01"/>空寂。我相卽是非相。彼此原來絕待。人相卽是非
<lb ed="X" n="0891a13"/><lb ed="R092" n="0855a02"/>相。萬象一法所印。衆生卽是非相。億劫不出刹那。
<lb ed="X" n="0891a14"/><lb ed="R092" n="0855a03"/>壽者卽是非相。旣悟諸相非相之旨。所以當體全
<lb ed="X" n="0891a15"/><lb ed="R092" n="0855a04"/>空也。又何以知四相非相。蓋無相是人空。非相是
<lb ed="X" n="0891a16"/><lb ed="R092" n="0855a05"/>法空。人法俱空。幷空見亦忘。卽到覺位。可以名爲
<lb ed="X" n="0891a17"/><lb ed="R092" n="0855a06"/>佛矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0891a18"/><lb ed="R092" n="0855a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0891a1801">佛吿須菩提如是如是若復有人得聞是經不驚不
<lb ed="X" n="0891a19"/><lb ed="R092" n="0855a08"/>怖不畏當知是人甚爲希有何以故須菩提如來說
<lb ed="X" n="0891a20"/><lb ed="R092" n="0855a09"/>第一波羅蜜卽非第一波羅蜜是名第一波羅蜜<note place="inline">石本
<lb ed="X" n="0891a21"/><lb ed="R092" n="0855a10"/>非第一上。無卽字</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0891a22"/><lb ed="R092" n="0855a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0891a2201">註　如是如是。印許善現所言。亦以接引後世也。
<lb ed="X" n="0891a23"/><lb ed="R092" n="0855a12"/>怪愕曰驚。惶恐曰怖。退縮曰畏。能信解受持。實相
<lb ed="X" n="0891a24"/><lb ed="R092" n="0855a13"/>現前。乃能不驚不怖不畏。故曰希有。金剛般若。貫
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0891b" n="0891b"/>
<lb ed="X" n="0891b01"/><lb ed="R092" n="0855a14"/>徹五度。爲第一波羅蜜。非第一者。是淸淨之心。是
<lb ed="X" n="0891b02"/><lb ed="R092" n="0855a15"/>名第一者。乃圓證之詣。</p>
<lb ed="X" n="0891b03"/><lb ed="R092" n="0855a16"/><p xml:id="pX25p0891b0301">論　此因空生旣能解悟。便要他實行般若。以證
<lb ed="X" n="0891b04"/><lb ed="R092" n="0855a17"/>實相也。六波羅蜜中。惟般若能成就法身。故云第
<lb ed="X" n="0891b05"/><lb ed="R092" n="0855a18"/>一。前言般若卽非般若。是就般若一波羅蜜而言。
<lb ed="X" n="0891b06"/><lb ed="R092" n="0855b01"/>乃無相體性也。此第一卽非第一。是對餘五波羅
<lb ed="X" n="0891b07"/><lb ed="R092" n="0855b02"/>蜜言。而說六度。總一般若。萬行同成第一。以起下
<lb ed="X" n="0891b08"/><lb ed="R092" n="0855b03"/>忍辱布施。離一切相之意也。般若爲第一。又倂第
<lb ed="X" n="0891b09"/><lb ed="R092" n="0855b04"/>一而遣之。經義所以微妙。</p>
<lb ed="X" n="0891b10"/><lb ed="R092" n="0855b05"/><p xml:id="pX25p0891b1001">講　佛因須菩提之言。卽印可之曰。汝言深契佛
<lb ed="X" n="0891b11"/><lb ed="R092" n="0855b06"/>理。如是如是。後果有人。得聞般若妙法。不驚而無
<lb ed="X" n="0891b12"/><lb ed="R092" n="0855b07"/>疑心。不怖而無懼心。不畏而無退心。則諦聽受持。
<lb ed="X" n="0891b13"/><lb ed="R092" n="0855b08"/>永無退轉。此人甚爲希有。何也。諸波羅蜜。以般若
<lb ed="X" n="0891b14"/><lb ed="R092" n="0855b09"/>爲第一。然乃眞空無相。貫徹五度。卽非第一之可
<lb ed="X" n="0891b15"/><lb ed="R092" n="0855b10"/>名。而般若能成就法身。是名第一波羅蜜也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0891b16"/><lb ed="R092" n="0855b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0891b1601">須菩提忍辱波羅蜜如來說非忍辱波羅蜜是名忍
<lb ed="X" n="0891b17"/><lb ed="R092" n="0855b12"/>辱波羅蜜何以故須菩提如我昔爲歌利王割截身
<lb ed="X" n="0891b18"/><lb ed="R092" n="0855b13"/>體我於爾時無我相無人相無衆生相無壽者相何
<lb ed="X" n="0891b19"/><lb ed="R092" n="0855b14"/>以故我於往昔節節支解時若有我相人相衆生相
<lb ed="X" n="0891b20"/><lb ed="R092" n="0855b15"/>壽者相應生瞋恨須菩提又念過去於五百世作忍
<lb ed="X" n="0891b21"/><lb ed="R092" n="0855b16"/>辱仙人於爾所世無我相無人相無衆生相無壽者
<lb ed="X" n="0891b22"/><lb ed="R092" n="0855b17"/>相<note place="inline">古本無是名忍辱波羅蜜句</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0891b23"/><lb ed="R092" n="0855b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0891b2301">註　六度中最難離相者。無如忍辱一度。被人毀
<lb ed="X" n="0891b24"/><lb ed="R092" n="0856a01"/>害曰辱。我能安受曰忍。說非忍辱。是忍而無忍也。
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0891c" n="0891c"/>
<lb ed="X" n="0891c01"/><lb ed="R092" n="0856a02"/>如我一證。是極苦忍。亦非忍也。無四相正明非忍
<lb ed="X" n="0891c02"/><lb ed="R092" n="0856a03"/>也。與前度生無四相。持經無四相。互爲發明。歌利。
<lb ed="X" n="0891c03"/><lb ed="R092" n="0856a04"/>華言極惡。昔如來證初地時。山居修道。王帶宮女
<lb ed="X" n="0891c04"/><lb ed="R092" n="0856a05"/>出獵。困倦而寢。諸女入山禮仙。王覺大怒。入山尋
<lb ed="X" n="0891c05"/><lb ed="R092" n="0856a06"/>之。問仙以何爲戒。曰以忍爲戒。王割截仙人肢體。
<lb ed="X" n="0891c06"/><lb ed="R092" n="0856a07"/>四天王怒雨沙石。王怖畏懺悔。仙身復如故。王後
<lb ed="X" n="0891c07"/><lb ed="R092" n="0856a08"/>歸信受記。卽憍陳如也。念過去一段。又追述前因。
<lb ed="X" n="0891c08"/><lb ed="R092" n="0856a09"/>言佛所修非止一世一事也。</p>
<lb ed="X" n="0891c09"/><lb ed="R092" n="0856a10"/><p xml:id="pX25p0891c0901">論　上言非第一波羅蜜。明般若貫徹五度。猶恐
<lb ed="X" n="0891c10"/><lb ed="R092" n="0856a11"/>菩薩未能通達此旨。故於六度中。擧忍辱以證離
<lb ed="X" n="0891c11"/><lb ed="R092" n="0856a12"/>相也。持戒精進。禪定般若。悉在心上修習。布施。忍
<lb ed="X" n="0891c12"/><lb ed="R092" n="0856a13"/>辱。則見於事爲。菩薩饒益有情。正於事爲徵心。故
<lb ed="X" n="0891c13"/><lb ed="R092" n="0856a14"/>經中言忍辱布施。以攝餘度。而忍辱一度。最難克
<lb ed="X" n="0891c14"/><lb ed="R092" n="0856a15"/>化。此見性之後。習定修慧。最要關頭。所以菩薩當
<lb ed="X" n="0891c15"/><lb ed="R092" n="0856a16"/>行忍辱波羅蜜。然人忍辱爲難。忘忍尤難。見有辱
<lb ed="X" n="0891c16"/><lb ed="R092" n="0856a17"/>可忍。卽不能忍矣。忍辱從般若。而出本然之心。寂
<lb ed="X" n="0891c17"/><lb ed="R092" n="0856a18"/>然不動。外不見有所辱之相。內不見有能忍之念。
<lb ed="X" n="0891c18"/><lb ed="R092" n="0856b01"/>是般若體中。本無我人。誰辱誰忍。如是方能離相。
<lb ed="X" n="0891c19"/><lb ed="R092" n="0856b02"/>方是眞正實相般若也。</p>
<lb ed="X" n="0891c20"/><lb ed="R092" n="0856b03"/><p xml:id="pX25p0891c2001">講　佛吿須菩提。不但般若波羅蜜。本無迹象。無
<lb ed="X" n="0891c21"/><lb ed="R092" n="0856b04"/>可執著。卽我所說忍辱波羅蜜。此實有形相可見
<lb ed="X" n="0891c22"/><lb ed="R092" n="0856b05"/>者。然一念淸淨。煩惱自息。外不見有所辱。內不見
<lb ed="X" n="0891c23"/><lb ed="R092" n="0856b06"/>有所忍。橫逆之來。渾然兩忘。此如來說非忍辱波
<lb ed="X" n="0891c24"/><lb ed="R092" n="0856b07"/>羅蜜。祇虗名爲忍辱波羅蜜而<anchor xml:id="nkr_note_add_0891c2401" n="0891c2401"/><anchor xml:id="beg0891c2401" n="0891c2401"/>已<anchor xml:id="end0891c2401"/>。如我昔爲歌利
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0892a" n="0892a"/>
<lb ed="X" n="0892a01"/><lb ed="R092" n="0856b08"/>王。割截身體時。心如虗空。不起四相。何以故。當初
<lb ed="X" n="0892a02"/><lb ed="R092" n="0856b09"/>節節支解。可謂辱之極矣。若有四相。瞋恨心生。何
<lb ed="X" n="0892a03"/><lb ed="R092" n="0856b10"/>以言忍。又念曾於五百世。作忍辱仙人。亦無四相
<lb ed="X" n="0892a04"/><lb ed="R092" n="0856b11"/>之累。歷劫自能頓悟眞空。此我之所修。非止一世
<lb ed="X" n="0892a05"/><lb ed="R092" n="0856b12"/>一事<anchor xml:id="nkr_note_add_0892a0501" n="0892a0501"/><anchor xml:id="beg0892a0501" n="0892a0501"/>已<anchor xml:id="end0892a0501"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0892a06"/><lb ed="R092" n="0856b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0892a0601">是故須菩提菩薩應離一切相發阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0892a07"/><lb ed="R092" n="0856b14"/>菩提心不應住色生心不應住聲香味觸法生心應
<lb ed="X" n="0892a08"/><lb ed="R092" n="0856b15"/>生無所住心若心有住卽爲非住是故佛說菩薩心
<lb ed="X" n="0892a09"/><lb ed="R092" n="0856b16"/>不應住色布施須菩提菩薩爲利益一切衆生故應
<lb ed="X" n="0892a10"/><lb ed="R092" n="0856b17"/>如是布施如來說一切諸相卽是非相又說一切衆
<lb ed="X" n="0892a11"/><lb ed="R092" n="0856b18"/>生卽非衆生<note place="inline">利益衆生句下。古本無故字</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0892a12"/><lb ed="R092" n="0857a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0892a1201">註　上言忍行。何故忽言發心。蓋菩薩先當發心
<lb ed="X" n="0892a13"/><lb ed="R092" n="0857a02"/>也。兩是故字。總束上文。離相發心。則所發之心。卽
<lb ed="X" n="0892a14"/><lb ed="R092" n="0857a03"/>無所住之心也。發則生矣。但前云應無所住而生
<lb ed="X" n="0892a15"/><lb ed="R092" n="0857a04"/>其心。恐人認作兩層。有無所住之心。又有所生之
<lb ed="X" n="0892a16"/><lb ed="R092" n="0857a05"/>心。轉非淸淨。故直曰生無所住心。言生此原無所
<lb ed="X" n="0892a17"/><lb ed="R092" n="0857a06"/>住之心也。若心有住卽爲非住者。謂住於色等。卽
<lb ed="X" n="0892a18"/><lb ed="R092" n="0857a07"/>不住於菩提也。再引佛說布施一度。申明離相發
<lb ed="X" n="0892a19"/><lb ed="R092" n="0857a08"/>心之義。住色布施。該聲香等在內。上先言不住相
<lb ed="X" n="0892a20"/><lb ed="R092" n="0857a09"/>等布施。再言不住色等生心。此則言不住色等生
<lb ed="X" n="0892a21"/><lb ed="R092" n="0857a10"/>心。卽不住色布施。以融合上文之義。此布施。指法
<lb ed="X" n="0892a22"/><lb ed="R092" n="0857a11"/>施言。滅度衆生。卽是利益衆生也。末四句結上意。
<lb ed="X" n="0892a23"/><lb ed="R092" n="0857a12"/>言菩薩應離一切相者。因一切諸相。因緣而生。盡
<lb ed="X" n="0892a24"/><lb ed="R092" n="0857a13"/>是假合。相卽非相也。菩薩利益一切衆生者。因衆
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0892b" n="0892b"/>
<lb ed="X" n="0892b01"/><lb ed="R092" n="0857a14"/>生各明本性。卽是諸佛。生卽非生也。</p>
<lb ed="X" n="0892b02"/><lb ed="R092" n="0857a15"/><p xml:id="pX25p0892b0201">論　此承上忍辱無相而言。敎諸菩薩。離相發心。
<lb ed="X" n="0892b03"/><lb ed="R092" n="0857a16"/>又於六度中。擧布施以證離相也。離相所發之心
<lb ed="X" n="0892b04"/><lb ed="R092" n="0857a17"/>卽正等覺心。故學佛者。直發菩提心。當使此心湛
<lb ed="X" n="0892b05"/><lb ed="R092" n="0857a18"/>然。隨處解脫。空諸所有。斯爲離一切相。佛恐人認
<lb ed="X" n="0892b06"/><lb ed="R092" n="0857b01"/>離相爲虗無。故以利益二字。指示實際。蓋必利人
<lb ed="X" n="0892b07"/><lb ed="R092" n="0857b02"/>福德。益人智慧。實實有其功用。始爲滅度衆生。此
<lb ed="X" n="0892b08"/><lb ed="R092" n="0857b03"/>是菩薩宏誓之願。勸修之本。但因衆生住著根塵。
<lb ed="X" n="0892b09"/><lb ed="R092" n="0857b04"/>故廣行化導。若布施者先有住著。何以化彼住著
<lb ed="X" n="0892b10"/><lb ed="R092" n="0857b05"/>之心。所以決當如是布施。然後自性獲淸淨無爲
<lb ed="X" n="0892b11"/><lb ed="R092" n="0857b06"/>功德。而衆生亦受淸淨無爲之利益也。自此至不
<lb ed="X" n="0892b12"/><lb ed="R092" n="0857b07"/>可思議。總在功德上說。</p>
<lb ed="X" n="0892b13"/><lb ed="R092" n="0857b08"/><p xml:id="pX25p0892b1301">講　佛吿須菩提。是故諸菩薩。當空此心。離去一
<lb ed="X" n="0892b14"/><lb ed="R092" n="0857b09"/>切形相。方可發無上菩提心。不當住著色聲香味
<lb ed="X" n="0892b15"/><lb ed="R092" n="0857b10"/>觸法。而起可欲之心。當生無所住著之心。則此心
<lb ed="X" n="0892b16"/><lb ed="R092" n="0857b11"/>圓通無礙。眞純無欲。非一切諸相所能繫縛。若心
<lb ed="X" n="0892b17"/><lb ed="R092" n="0857b12"/>於六塵有所住著。卽所住不是菩提心矣。所以如
<lb ed="X" n="0892b18"/><lb ed="R092" n="0857b13"/>來甞說菩薩之心。莫不欲布施。但衆苦之本。眼根
<lb ed="X" n="0892b19"/><lb ed="R092" n="0857b14"/>不淨爲先。不應住於色而爲之布施也。須菩提。菩
<lb ed="X" n="0892b20"/><lb ed="R092" n="0857b15"/>薩布施。原爲利益一切衆生。使衆塵不隔。眞智現
<lb ed="X" n="0892b21"/><lb ed="R092" n="0857b16"/>前。故應如是無住相布施。方獲眞利益。所以如來
<lb ed="X" n="0892b22"/><lb ed="R092" n="0857b17"/>說一切諸相者。其實當體全空。卽是非相也。又說
<lb ed="X" n="0892b23"/><lb ed="R092" n="0857b18"/>一切衆生者。其實衆生。若見自性。卽非衆生也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0892b24"/><lb ed="R092" n="0858a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0892b2401">須菩提如來是眞語者實語者如語者不誑語者不
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0892c" n="0892c"/>
<lb ed="X" n="0892c01"/><lb ed="R092" n="0858a02"/>異語者須菩提如來所得法此法無實無虗須菩提
<lb ed="X" n="0892c02"/><lb ed="R092" n="0858a03"/>若菩薩心住於法而行布施如人入闇則無所見若
<lb ed="X" n="0892c03"/><lb ed="R092" n="0858a04"/>菩薩心不住法而行布施如人有目日光明照見種
<lb ed="X" n="0892c04"/><lb ed="R092" n="0858a05"/>種色須菩提當來之世若有善男子善女人。能於此
<lb ed="X" n="0892c05"/><lb ed="R092" n="0858a06"/>經受持讀誦則爲如來以佛智慧悉知是人悉見是
<lb ed="X" n="0892c06"/><lb ed="R092" n="0858a07"/>人皆得成就無量無邊功德。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0892c07"/><lb ed="R092" n="0858a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0892c0701">註　眞語。不妄也。實語。不虗也。如語。稱理而語也。
<lb ed="X" n="0892c08"/><lb ed="R092" n="0858a09"/>不誑。非詭託欺僞之言。不異。不涉怪異。亦無互異
<lb ed="X" n="0892c09"/><lb ed="R092" n="0858a10"/>也。如來所語之法。卽如來所得之法。法乃無爲眞
<lb ed="X" n="0892c10"/><lb ed="R092" n="0858a11"/>如之法也。法體空寂。無相可得。故云無實。非相卽
<lb ed="X" n="0892c11"/><lb ed="R092" n="0858a12"/>相。有眞空體。故云無虗。虗實二字。合說有味。虗中
<lb ed="X" n="0892c12"/><lb ed="R092" n="0858a13"/>悟出實際。實中悟出虗理。虗實相形。乃成如來妙
<lb ed="X" n="0892c13"/><lb ed="R092" n="0858a14"/>法。住則著相。爲煩惱所障。故云入闇。無住則人我
<lb ed="X" n="0892c14"/><lb ed="R092" n="0858a15"/>兩忘。智光獨照。故云見種種色。未言離相持經功
<lb ed="X" n="0892c15"/><lb ed="R092" n="0858a16"/>德。以印可空生第一希有功德之語。起下段之義。</p>
<lb ed="X" n="0892c16"/><lb ed="R092" n="0858a17"/><p xml:id="pX25p0892c1601">論　此揭出卽空不空之如來藏。以見離相。卽生
<lb ed="X" n="0892c17"/><lb ed="R092" n="0858a18"/>實相。欲人不住於相。以成就功德也。如來所說法。
<lb ed="X" n="0892c18"/><lb ed="R092" n="0858b01"/>總是無上菩提。欲人了悟佛法。實則墮入常見。虗
<lb ed="X" n="0892c19"/><lb ed="R092" n="0858b02"/>則墮入斷見。心體無相。不可言實。妙用無方。不可
<lb ed="X" n="0892c20"/><lb ed="R092" n="0858b03"/>言虗。眞空妙用。法性如是。卽應無所住行於布施
<lb ed="X" n="0892c21"/><lb ed="R092" n="0858b04"/>也。心住於法者。於因中未淨六塵。謂行善可以作
<lb ed="X" n="0892c22"/><lb ed="R092" n="0858b05"/>福。於佛道神妙感通。智慧覺人之本量。猶未夢見。
<lb ed="X" n="0892c23"/><lb ed="R092" n="0858b06"/>若此心全從一片慈悲中流出。迎機善導。輾轉濟
<lb ed="X" n="0892c24"/><lb ed="R092" n="0858b07"/>人。使五濁衆生。咸登彼岸。是乃洞徹源流。性光燭
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0893a" n="0893a"/>
<lb ed="X" n="0893a01"/><lb ed="R092" n="0858b08"/>照。此正布施利益也。得眞如由心淨。心淨由不住
<lb ed="X" n="0893a02"/><lb ed="R092" n="0858b09"/>法。不住法由有智。有智由聞經。當知此經有其勝
<lb ed="X" n="0893a03"/><lb ed="R092" n="0858b10"/>德。故須讚歎以示將來也。</p>
<lb ed="X" n="0893a04"/><lb ed="R092" n="0858b11"/><p xml:id="pX25p0893a0401">講　佛曰。我如來所說般若波羅蜜者。皆無上菩
<lb ed="X" n="0893a05"/><lb ed="R092" n="0858b12"/>提。了悟本性。眞而不妄。實而不虗。如如而不變其
<lb ed="X" n="0893a06"/><lb ed="R092" n="0858b13"/>詞。非欺誑之言。非異常之論。如來所以得此般若
<lb ed="X" n="0893a07"/><lb ed="R092" n="0858b14"/>法者。只是空。無所空之心法。將以法爲實耶。眞體
<lb ed="X" n="0893a08"/><lb ed="R092" n="0858b15"/>空寂。本無實也。以法爲虗耶。妙用無方。亦無虗也。
<lb ed="X" n="0893a09"/><lb ed="R092" n="0858b16"/>故修行菩薩。當悟眞空。不宜有所住著。以爲布施。
<lb ed="X" n="0893a10"/><lb ed="R092" n="0858b17"/>若心著於法而行布施。則四相未空。爲無明障。如
<lb ed="X" n="0893a11"/><lb ed="R092" n="0858b18"/>人人闇室中。昏無所見矣。若心無所著而行布施。
<lb ed="X" n="0893a12"/><lb ed="R092" n="0859a01"/>則圓。悟如來。洞達無礙。如人有眼目。又得杲日當
<lb ed="X" n="0893a13"/><lb ed="R092" n="0859a02"/>空。見種種色矣。若後世有善男女。能受持讀誦此
<lb ed="X" n="0893a14"/><lb ed="R092" n="0859a03"/>經。直下頓悟眞空。卽到菩提覺位。爲自性如來。佛
<lb ed="X" n="0893a15"/><lb ed="R092" n="0859a04"/>以智慧之目。盡知盡見。豈不成就無量無邊功德
<lb ed="X" n="0893a16"/><lb ed="R092" n="0859a05"/>哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0893a17"/><lb ed="R092" n="0859a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0893a1701"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0893b01" n="0893b01"/>須菩提若有善男子善女人初日分以恒河沙等身
<lb ed="X" n="0893a18"/><lb ed="R092" n="0859a07"/>布施中日分復以恒河沙等身布施後日分亦以恒
<lb ed="X" n="0893a19"/><lb ed="R092" n="0859a08"/>河沙等身布施如是無量百千萬億劫以身布施若
<lb ed="X" n="0893a20"/><lb ed="R092" n="0859a09"/>復有人聞此經典信心不逆其福勝彼何況書寫受
<lb ed="X" n="0893a21"/><lb ed="R092" n="0859a10"/>持讀誦爲人解說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0893a22"/><lb ed="R092" n="0859a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0893a2201">註　初日中日後日。以一日言。早中晚三時也。恒
<lb ed="X" n="0893a23"/><lb ed="R092" n="0859a12"/>河沙言其多。無量劫言其久。皆備喩也。佛所謂捨
<lb ed="X" n="0893a24"/><lb ed="R092" n="0859a13"/>身布施。非眞有此事。卽儒家損<anchor xml:id="nkr_note_add_0893a2401" n="0893a2401"/><anchor xml:id="beg0893a2401" n="0893a2401"/>己<anchor xml:id="end0893a2401"/>益人之說。信心。
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0893b" n="0893b"/>
<lb ed="X" n="0893b01"/><lb ed="R092" n="0859a14"/>卽前信心淸淨。不逆。卽前不驚不怖不畏。是與般
<lb ed="X" n="0893b02"/><lb ed="R092" n="0859a15"/>若契合。一心隨順也。聞經信心。無有違逆。祇是耳
<lb ed="X" n="0893b03"/><lb ed="R092" n="0859a16"/>根勝也。何況六根淸淨。又有勝焉者。書寫手具般
<lb ed="X" n="0893b04"/><lb ed="R092" n="0859a17"/>若身根勝也。受持心具般若意根勝也。讀誦口具
<lb ed="X" n="0893b05"/><lb ed="R092" n="0859a18"/>般若舌根勝也。此自利之功。至爲人解說。又是利
<lb ed="X" n="0893b06"/><lb ed="R092" n="0859b01"/>他之德。</p>
<lb ed="X" n="0893b07"/><lb ed="R092" n="0859b02"/><p xml:id="pX25p0893b0701">論　此第四番較量福德也。但捨身命。不能見性。
<lb ed="X" n="0893b08"/><lb ed="R092" n="0859b03"/>仍爲有漏業因。聞經信心。頓見自性。一志修行。更
<lb ed="X" n="0893b09"/><lb ed="R092" n="0859b04"/>無退轉。此人得般若之福。大勝命施之福。書寫持
<lb ed="X" n="0893b10"/><lb ed="R092" n="0859b05"/>說。是從般若光中流出。語言文字。代佛宣揚。非徒
<lb ed="X" n="0893b11"/><lb ed="R092" n="0859b06"/>紙上陳言。依文解義可比。</p>
<lb ed="X" n="0893b12"/><lb ed="R092" n="0859b07"/><p xml:id="pX25p0893b1201">講　佛言設有善男女。於一日之<anchor xml:id="nkr_note_add_0893b1201" n="0893b1201"/><anchor xml:id="beg0893b1201" n="0893b1201"/>間<anchor xml:id="end0893b1201"/>。以恒河沙等
<lb ed="X" n="0893b13"/><lb ed="R092" n="0859b08"/>身命。三度布施。至於無量數劫。則福報曷可勝言。
<lb ed="X" n="0893b14"/><lb ed="R092" n="0859b09"/>然止能受世間頑福耳。若有人聞此經。旣信於心。
<lb ed="X" n="0893b15"/><lb ed="R092" n="0859b10"/>不違其說。其福尙勝捨身之福。何況書寫章句。而
<lb ed="X" n="0893b16"/><lb ed="R092" n="0859b11"/>尋繹其言。受持讀誦。而解悟其理。又以是經與人
<lb ed="X" n="0893b17"/><lb ed="R092" n="0859b12"/>解說其義。則不徒自明<anchor xml:id="nkr_note_add_0893b1701" n="0893b1701"/><anchor xml:id="beg0893b1701" n="0893b1701"/>己<anchor xml:id="end0893b1701"/>性。且敎人各見其性。善
<lb ed="X" n="0893b18"/><lb ed="R092" n="0859b13"/>根純熟。利益無窮。其福豈有限量哉。</p>
<lb ed="X" n="0893b19"/><lb ed="R092" n="0859b14"/><p xml:id="pX25p0893b1901">彚解　自深解義趣至此。凡七節爲一段。空生聞
<lb ed="X" n="0893b20"/><lb ed="R092" n="0859b15"/>般若經名之後。自陳悟解。嘆信經之人。生實相。徵
<lb ed="X" n="0893b21"/><lb ed="R092" n="0859b16"/>離相。爲第一希有。佛因言實相般若。爲六度第一。
<lb ed="X" n="0893b22"/><lb ed="R092" n="0859b17"/>復擧忍辱布施以例其餘。敎以從解起行。於六波
<lb ed="X" n="0893b23"/><lb ed="R092" n="0859b18"/>羅蜜上。一一離相發心。以利益衆生。而以無實無
<lb ed="X" n="0893b24"/><lb ed="R092" n="0860a01"/>虗。括般若之宗旨。無實。則萬法皆空。離相是也。無
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0893c" n="0893c"/>
<lb ed="X" n="0893c01"/><lb ed="R092" n="0860a02"/>虗。則一眞常住實相是也。正是菩提妙境。又借入
<lb ed="X" n="0893c02"/><lb ed="R092" n="0860a03"/>闇處明。推明相無可住之故。復較量福德一番。以
<lb ed="X" n="0893c03"/><lb ed="R092" n="0860a04"/>見般若能人<anchor xml:id="nkr_note_add_0893c0301" n="0893c0301"/><anchor xml:id="beg0893c0301" n="0893c0301"/>己<anchor xml:id="end0893c0301"/>兼成。非捨命所能及也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0893c04"/><lb ed="R092" n="0860a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0893c0401">須菩提以要言之是經有不可思議不可稱量無邊
<lb ed="X" n="0893c05"/><lb ed="R092" n="0860a06"/>功德如來爲發大乘者說爲發最上乘者說若有人
<lb ed="X" n="0893c06"/><lb ed="R092" n="0860a07"/>能受持讀誦廣爲人說如來悉知是人悉見是人皆
<lb ed="X" n="0893c07"/><lb ed="R092" n="0860a08"/>得成就不可量不可稱無有邊不可思議功德如是
<lb ed="X" n="0893c08"/><lb ed="R092" n="0860a09"/>人等卽爲荷擔如來阿耨多羅三藐三菩提何以故
<lb ed="X" n="0893c09"/><lb ed="R092" n="0860a10"/>須菩提若樂小法者著我見人見衆生見壽者見則
<lb ed="X" n="0893c10"/><lb ed="R092" n="0860a11"/>於此經不能聽受讀誦爲人解說須菩提在在處處
<lb ed="X" n="0893c11"/><lb ed="R092" n="0860a12"/>若有此經一切世間天人阿修羅所應供養當知此
<lb ed="X" n="0893c12"/><lb ed="R092" n="0860a13"/>處卽爲是塔皆應恭敬作禮圍繞以諸華香而散其
<lb ed="X" n="0893c13"/><lb ed="R092" n="0860a14"/>處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0893c14"/><lb ed="R092" n="0860a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0893c1401">註　要。宗也。語必歸宗也。是經。卽文字中所詮實
<lb ed="X" n="0893c15"/><lb ed="R092" n="0860a16"/>相般若也。乘卽車乘。取法輪轉通之義。大乘。菩薩
<lb ed="X" n="0893c16"/><lb ed="R092" n="0860a17"/>乘也。最上乘。佛乘也。六祖曰。法無三乘。人心自有
<lb ed="X" n="0893c17"/><lb ed="R092" n="0860a18"/>差等。見聞轉誦。是小乘。悟法解義。是中乘。依法修
<lb ed="X" n="0893c18"/><lb ed="R092" n="0860b01"/>行。是大乘。萬法盡通。萬行俱備。一切不染。離諸法
<lb ed="X" n="0893c19"/><lb ed="R092" n="0860b02"/>相。一無所得。名最上乘。發。謂修行人發心也。上功
<lb ed="X" n="0893c20"/><lb ed="R092" n="0860b03"/>德。以經中自有之功德言。下以人所成就之功德
<lb ed="X" n="0893c21"/><lb ed="R092" n="0860b04"/>言。荷擔。直將佛法肩承在身上也。小法外道也。前
<lb ed="X" n="0893c22"/><lb ed="R092" n="0860b05"/>言四相。主六塵說。尙粗。此言四見。主六根說。稍細。
<lb ed="X" n="0893c23"/><lb ed="R092" n="0860b06"/>妄見又爲妄相根本。前言塔廟。是說經處。此是有
<lb ed="X" n="0893c24"/><lb ed="R092" n="0860b07"/>經處。各有分別。諸華香。謂寶花妙香也。</p>
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0894a" n="0894a"/>
<lb ed="X" n="0894a01"/><lb ed="R092" n="0860b08"/><p xml:id="pX25p0894a0101">論　此總承上文。言是經微妙。惟發大乘人。能荷
<lb ed="X" n="0894a02"/><lb ed="R092" n="0860b09"/>擔佛法也。發大乘。最上乘。卽是發阿耨多羅三藐
<lb ed="X" n="0894a03"/><lb ed="R092" n="0860b10"/>三菩提心。菩薩爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0894a0301" n="0894a0301"/><anchor xml:id="beg0894a0301" n="0894a0301"/>已<anchor xml:id="end0894a0301"/>發最上乘人。善男女爲能發
<lb ed="X" n="0894a04"/><lb ed="R092" n="0860b11"/>最上乘人。衆生爲未發最上乘人。然未發上乘。實
<lb ed="X" n="0894a05"/><lb ed="R092" n="0860b12"/>是能發上乘者。如來護囑菩薩。爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0894a0501" n="0894a0501"/><anchor xml:id="beg0894a0501" n="0894a0501"/>已<anchor xml:id="end0894a0501"/>發上乘者說。
<lb ed="X" n="0894a06"/><lb ed="R092" n="0860b13"/>正爲能發上乘未發上乘者說也。荷擔者。以菩提
<lb ed="X" n="0894a07"/><lb ed="R092" n="0860b14"/>本於如來。示正法授受之宗。如來護念付囑。專是
<lb ed="X" n="0894a08"/><lb ed="R092" n="0860b15"/>求荷擔之人。末言此經具佛全身。但流布處。卽是
<lb ed="X" n="0894a09"/><lb ed="R092" n="0860b16"/>法身常住。收足持經之義。圓滿周徧。蓋盡人望之
<lb ed="X" n="0894a10"/><lb ed="R092" n="0860b17"/>矣。</p>
<lb ed="X" n="0894a11"/><lb ed="R092" n="0860b18"/><p xml:id="pX25p0894a1101">講　須菩提。要而言之。是經不可以心思口議。不
<lb ed="X" n="0894a12"/><lb ed="R092" n="0861a01"/>可以物稱器量。有無邊功德。所以如來不輕爲人
<lb ed="X" n="0894a13"/><lb ed="R092" n="0861a02"/>說。惟爲發菩提心。大根器人說也。若果有人受持
<lb ed="X" n="0894a14"/><lb ed="R092" n="0861a03"/>讀誦。廣爲人說。如來悉知之而悉見之。功用德行。
<lb ed="X" n="0894a15"/><lb ed="R092" n="0861a04"/>皆可成就。此人卽能以如來無上菩提之法。一身
<lb ed="X" n="0894a16"/><lb ed="R092" n="0861a05"/>擔任之。豈樂小法者可比哉。蓋樂小法者。迷於外
<lb ed="X" n="0894a17"/><lb ed="R092" n="0861a06"/>道不免有人我等見之私。其於眞性。茫然不知。故
<lb ed="X" n="0894a18"/><lb ed="R092" n="0861a07"/>不能聽受讀誦。爲人解說也。不知此經普示一切。
<lb ed="X" n="0894a19"/><lb ed="R092" n="0861a08"/>至微至妙。須菩提。在在處處。有此經典。一切世間
<lb ed="X" n="0894a20"/><lb ed="R092" n="0861a09"/>天人阿修羅。爲之供養。當知此處。卽是如來眞身。
<lb ed="X" n="0894a21"/><lb ed="R092" n="0861a10"/>舍利寶塔。能使遐邇瞻仰。恭敬而一心嚴肅。作禮
<lb ed="X" n="0894a22"/><lb ed="R092" n="0861a11"/>而五體投地。圍繞而大衆歸依。以諸花香而布散
<lb ed="X" n="0894a23"/><lb ed="R092" n="0861a12"/>於持經之處。則供養可謂至矣。洵乎信心持說者。
<lb ed="X" n="0894a24"/><lb ed="R092" n="0861a13"/>便能荷擔菩提也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0894b" n="0894b"/>
<lb ed="X" n="0894b01"/><lb ed="R092" n="0861a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0894b0101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0894b01" n="0894b01"/>復次須菩提若善男子善女人受持讀誦此經若爲
<lb ed="X" n="0894b02"/><lb ed="R092" n="0861a15"/>人輕賤是人先世罪業應墮惡道以今世人輕賤故
<lb ed="X" n="0894b03"/><lb ed="R092" n="0861a16"/>先世罪業卽爲消滅當得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0894b04"/><lb ed="R092" n="0861a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0894b0401">註　輕賤謂疾病貧窮。小而憂辱。大而死亡皆是。
<lb ed="X" n="0894b05"/><lb ed="R092" n="0861a18"/>先世。指前生。其實昔日向惡。今日向善。在生轉換
<lb ed="X" n="0894b06"/><lb ed="R092" n="0861b01"/>一番。亦謂之世。六祖以先世今世。作前念後念。亦
<lb ed="X" n="0894b07"/><lb ed="R092" n="0861b02"/>通惡道。地獄餓鬼畜生。卽三塗也。入福德門。則先
<lb ed="X" n="0894b08"/><lb ed="R092" n="0861b03"/>世罪業消滅。入智慧門。則得阿耨菩提。</p>
<lb ed="X" n="0894b09"/><lb ed="R092" n="0861b04"/><p xml:id="pX25p0894b0901">論　上言受持得福。此言受持滅罪。前爲大乘言
<lb ed="X" n="0894b10"/><lb ed="R092" n="0861b05"/>功德。此爲下乘言果報也。果報之說。最能感動世
<lb ed="X" n="0894b11"/><lb ed="R092" n="0861b06"/>人。故略言之。人見持經者。現生轗軻。受人辱罵輕
<lb ed="X" n="0894b12"/><lb ed="R092" n="0861b07"/>賤。便謂無益而生退阻。故佛言因果破之。正爲修
<lb ed="X" n="0894b13"/><lb ed="R092" n="0861b08"/>法者堅其志耳。放下屠刀。立地可以成佛。無邊苦
<lb ed="X" n="0894b14"/><lb ed="R092" n="0861b09"/>海。回頭便卽誕登。持經見性。換骨脫胎。所謂莫拋
<lb ed="X" n="0894b15"/><lb ed="R092" n="0861b10"/>造物鈞陶外。廣渡無邊大法船也。</p>
<lb ed="X" n="0894b16"/><lb ed="R092" n="0861b11"/><p xml:id="pX25p0894b1601">講　持誦此經。宜爲天人恭敬。而不免人之輕賤。
<lb ed="X" n="0894b17"/><lb ed="R092" n="0861b12"/>鮮不以持誦爲無益矣。佛故曰。須菩提。人能持誦
<lb ed="X" n="0894b18"/><lb ed="R092" n="0861b13"/>此經。卽爲荷擔正法。應爲天人恭敬。若反爲人輕
<lb ed="X" n="0894b19"/><lb ed="R092" n="0861b14"/>賤。當是夙世大有罪業。縱貪嗔癡。恣身口意。應墮
<lb ed="X" n="0894b20"/><lb ed="R092" n="0861b15"/>入三惡道中。今仗持經功德。祇受輕賤之罰。前生
<lb ed="X" n="0894b21"/><lb ed="R092" n="0861b16"/>罪業。卽爲消除。況今覺心一起。罪滅福生。因除果
<lb ed="X" n="0894b22"/><lb ed="R092" n="0861b17"/>現。當得無上菩提矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0894b23"/><lb ed="R092" n="0861b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0894b2301">須菩提我念過去無量阿僧祇劫於然燈佛前得値
<lb ed="X" n="0894b24"/><lb ed="R092" n="0862a01"/>八百四千萬億那由他諸佛悉皆供養承事無空過
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0894c" n="0894c"/>
<lb ed="X" n="0894c01"/><lb ed="R092" n="0862a02"/>者若復有人於後末世能受持讀誦此經所得功德
<lb ed="X" n="0894c02"/><lb ed="R092" n="0862a03"/>於我所供養諸佛功德百分不及一千萬億分乃至
<lb ed="X" n="0894c03"/><lb ed="R092" n="0862a04"/>算數譬喩所不能及須菩提若善男子善女人於後
<lb ed="X" n="0894c04"/><lb ed="R092" n="0862a05"/>末世有受持讀誦此經所得功德我若具說者或有
<lb ed="X" n="0894c05"/><lb ed="R092" n="0862a06"/>人聞心則狂亂狐疑不信須菩提當知是經義不可
<lb ed="X" n="0894c06"/><lb ed="R092" n="0862a07"/>思議果報亦不可思議。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0894c07"/><lb ed="R092" n="0862a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0894c0701">註　阿僧祇。華言無央數。劫。猶世也。於然燈佛前。
<lb ed="X" n="0894c08"/><lb ed="R092" n="0862a09"/>謂未遇然燈佛以前也。値。猶遇也。那由他。華言一
<lb ed="X" n="0894c09"/><lb ed="R092" n="0862a10"/>萬萬。具說。詳言也。具說功德者。如彌陀經所言極
<lb ed="X" n="0894c10"/><lb ed="R092" n="0862a11"/>樂國土。成就如是功德莊嚴是也。狂亂。癡妄也。狐
<lb ed="X" n="0894c11"/><lb ed="R092" n="0862a12"/>疑。搖惑也。果報。應驗也。</p>
<lb ed="X" n="0894c12"/><lb ed="R092" n="0862a13"/><p xml:id="pX25p0894c1201">論　此第五番較量福德。總結持經功德之不可
<lb ed="X" n="0894c13"/><lb ed="R092" n="0862a14"/>思議也。佛復自爲貶損。以顯受持之功德。供養者
<lb ed="X" n="0894c14"/><lb ed="R092" n="0862a15"/>承事無量佛。不如受持者荷擔一如來。是言供養
<lb ed="X" n="0894c15"/><lb ed="R092" n="0862a16"/>不及受持。非是佛不如末世之人也。具說功德。有
<lb ed="X" n="0894c16"/><lb ed="R092" n="0862a17"/>許多感應果報事在。所以易起人狂亂疑惑。然果
<lb ed="X" n="0894c17"/><lb ed="R092" n="0862a18"/>報終不可思議。佛不計果報。正極言是經之勝。欲
<lb ed="X" n="0894c18"/><lb ed="R092" n="0862b01"/>堅人信受也。末段是總結。經義二句。又結中之結。</p>
<lb ed="X" n="0894c19"/><lb ed="R092" n="0862b02"/><p xml:id="pX25p0894c1901">講　佛言。如我於無央數劫。在然燈佛前。得遇八
<lb ed="X" n="0894c20"/><lb ed="R092" n="0862b03"/>百四千萬億那由他諸佛出世。盡供奉而不怠。承
<lb ed="X" n="0894c21"/><lb ed="R092" n="0862b04"/>順而無違。無有一處空過者。我歷事諸佛之多如
<lb ed="X" n="0894c22"/><lb ed="R092" n="0862b05"/>此。若後末世。有持經之人。見自本性。永脫輪回。以
<lb ed="X" n="0894c23"/><lb ed="R092" n="0862b06"/>是功德。較我供佛之功德。雖百千萬億分。算數之
<lb ed="X" n="0894c24"/><lb ed="R092" n="0862b07"/>多。譬喩之廣。皆不及持經功德之一分也。若善男
<pb ed="X" xml:id="X25.0509.0895a" n="0895a"/>
<lb ed="X" n="0895a01"/><lb ed="R092" n="0862b08"/>女。於末法時。受持讀誦。所得功德。我若具言其詳。
<lb ed="X" n="0895a02"/><lb ed="R092" n="0862b09"/>下根人聞之。生癡妄心。否則疑惑不信。必以我言
<lb ed="X" n="0895a03"/><lb ed="R092" n="0862b10"/>爲夸矣。當知此經之義趣。與功德之果報。皆不可
<lb ed="X" n="0895a04"/><lb ed="R092" n="0862b11"/>以心思口議哉。</p>
<lb ed="X" n="0895a05"/><lb ed="R092" n="0862b12"/><p xml:id="pX25p0895a0501">彚解　自以要言之至此。凡三節爲一段。總承上
<lb ed="X" n="0895a06"/><lb ed="R092" n="0862b13"/>文。言是經之勝。在於無相。人能離。相發心。受持廣
<lb ed="X" n="0895a07"/><lb ed="R092" n="0862b14"/>說。與樂小法者。何啼霄壤。成就功德。荷擔如來。罪
<lb ed="X" n="0895a08"/><lb ed="R092" n="0862b15"/>業消除。得成正覺。豈供養諸佛所可及哉。此後讚
<lb ed="X" n="0895a09"/><lb ed="R092" n="0862b16"/>歎俱絕。故疊以不可思議結之。</p><p xml:id="pX25p0895a0913" cb:place="inline">○自篇首須菩提
<lb ed="X" n="0895a10"/><lb ed="R092" n="0862b17"/>問安住降伏佛示以無相之旨經義<anchor xml:id="nkr_note_add_0895a1001" n="0895a1001"/><anchor xml:id="beg0895a1001" n="0895a1001"/>已<anchor xml:id="end0895a1001"/>是了然隨
<lb ed="X" n="0895a11"/><lb ed="R092" n="0862b18"/>因善現問實信。請經名。願衆生後世生實相。證離
<lb ed="X" n="0895a12"/><lb ed="R092" n="0863a01"/>相。而如來隨機指示。大要敎人生淸淨心。乃可證
<lb ed="X" n="0895a13"/><lb ed="R092" n="0863a02"/>菩提也。末段極讚歎持說功德之勝。堅人淨信。住
<lb ed="X" n="0895a14"/><lb ed="R092" n="0863a03"/>降之義。至此<anchor xml:id="nkr_note_add_0895a1401" n="0895a1401"/><anchor xml:id="beg0895a1401" n="0895a1401"/>已<anchor xml:id="end0895a1401"/>。盡是爲經之上卷。以下只就上篇
<lb ed="X" n="0895a15"/><lb ed="R092" n="0863a04"/>意而反復申明之慈悲深重不厭再三。固非複說
<lb ed="X" n="0895a16"/><lb ed="R092" n="0863a05"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0895a17"/><lb ed="R092" n="0863a06"/>
<lb ed="X" n="0895a18"/><lb ed="R092" n="0863a07"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金剛般若波羅蜜經<note place="inline">卷上</note></cb:jhead></cb:juan>
</cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0878b1301" to="#end0878b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0878c1201" to="#end0878c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">穊</lem><rdg wit="#wit.orig">槪</rdg></app>
<app from="#beg0879a0201" to="#end0879a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0879a0801" to="#end0879a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0879a1001" to="#end0879a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0879a1201" to="#end0879a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0879a1901" to="#end0879a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0879b0201" to="#end0879b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0879b0601" to="#end0879b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0879b1401" to="#end0879b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0880b1301" to="#end0880b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0880b1401" to="#end0880b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0880c1601" to="#end0880c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0881a0801" to="#end0881a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0881c1101" to="#end0881c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0882a1501" to="#end0882a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0882c1901" to="#end0882c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0882c1902" to="#end0882c1902"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0883b1701" to="#end0883b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0883b2301" to="#end0883b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0884b1601" to="#end0884b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0884c0401" to="#end0884c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0884c1301" to="#end0884c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0885c0201" to="#end0885c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0885c0601" to="#end0885c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0886a1301" to="#end0886a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0886a1501" to="#end0886a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0886a1502" to="#end0886a1502"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0886b0801" to="#end0886b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0886b1501" to="#end0886b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0886b2201" to="#end0886b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0887a0601" to="#end0887a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0887a1601" to="#end0887a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0888a0801" to="#end0888a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0888a1101" to="#end0888a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0888b0901" to="#end0888b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0888c0901" to="#end0888c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0889a0201" to="#end0889a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0889a1501" to="#end0889a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0889a2201" to="#end0889a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0889b1701" to="#end0889b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0890a0901" to="#end0890a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0890b1401" to="#end0890b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0890c0301" to="#end0890c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0891c2401" to="#end0891c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0892a0501" to="#end0892a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0893a2401" to="#end0893a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0893b1201" to="#end0893b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">間</lem><rdg wit="#wit.orig">問</rdg></app>
<app from="#beg0893b1701" to="#end0893b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0893c0301" to="#end0893c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0894a0301" to="#end0894a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0894a0501" to="#end0894a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0895a1001" to="#end0895a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0895a1401" to="#end0895a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0878001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0878001">阿疑陀</note>
<note n="0880b01" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0880b01">法會因由分第一</note>
<note n="0880b02" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0880b02">善現啓請分第二</note>
<note n="0881b01" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0881b01">大乘正宗分第三</note>
<note n="0882b01" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0882b01">妙行無住分第四</note>
<note n="0883b01" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0883b01">如理實見分第五</note>
<note n="0883b02" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0883b02">正信希有分第六</note>
<note n="0884b01" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0884b01">無得無說分第七</note>
<note n="0885b01" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0885b01">依法出生分第八</note>
<note n="0885b02" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0885b02">一相無相分第九</note>
<note n="0885b03" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0885b03">莊嚴淨土分第十</note>
<note n="0887b01" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0887b01">無爲福勝分第十一</note>
<note n="0888b01" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0888b01">尊重正敎分第十二</note>
<note n="0888b02" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0888b02">如法受持分第十三</note>
<note n="0890b01" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0890b01">離相寂滅分第十四</note>
<note n="0893b01" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0893b01">持經功德分第十五</note>
<note n="0894b01" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" subtype="biao" target="#nkr_note_orig_0894b01">能淨業障分第十六</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0878b1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0878b1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0878c1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0878c1201">穊【CB】，槪【卍續】</note>
<note n="0879a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0879a0201">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0879a0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0879a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0879a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0879a1001">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0879a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0879a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0879a1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0879a1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0879b0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0879b0201">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0879b0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0879b0601">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0879b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0879b1401">［－］【CB】，一【卍續】</note>
<note n="0880b1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0880b1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0880b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0880b1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0880c1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0880c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0881a0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0881a0801">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0881c1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0881c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0882a1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0882a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0882c1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0882c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0882c1902" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0882c1902">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0883b1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0883b1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0883b2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0883b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0884b1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0884b1601">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0884c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0884c0401">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0884c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0884c1301">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0885c0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0885c0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0885c0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0885c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0886a1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0886a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0886a1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0886a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0886a1502" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0886a1502">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0886b0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0886b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0886b1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0886b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0886b2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0886b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0887a0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0887a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0887a1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0887a1601">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0888a0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0888a0801">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0888a1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0888a1101">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0888b0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0888b0901">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0888c0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0888c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0889a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0889a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0889a1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0889a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0889a2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0889a2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0889b1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0889b1701">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0890a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0890a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0890b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0890b1401">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0890c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0890c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0891c2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0891c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0892a0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0892a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0893a2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0893a2401">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0893b1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0893b1201">間【CB】，問【卍續】</note>
<note n="0893b1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0893b1701">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0893c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0893c0301">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0894a0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0894a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0894a0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0894a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0895a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0895a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0895a1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0895a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>