<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X26n0536">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 536 般若心經注解</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 536 般若心經注解</title>
			<author>明 眞可撰</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">536</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">般若心經注解</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00746">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00746</charName>
				<mapping cb:dec="983786" type="PUA">U+F02EA</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+262D0</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>罩</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(ㄇ@人)/卓]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-01T10:23:06">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0536.0810c" n="0810c"/>
<lb ed="X" n="0810c01"/>
<lb ed="X" n="0810c02"/><cb:docNumber>No. 536</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0810c03"/><lb ed="R041" n="0810a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>般若波羅蜜多心經注解</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0810c04"/>
<lb ed="X" n="0810c05"/><lb ed="R041" n="0810a02"/><byline cb:type="author">僧　眞可　撰</byline>
<lb ed="X" n="0810c06"/><lb ed="R041" n="0810a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0810c0601">般若波羅蜜多。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0810c07"/><lb ed="R041" n="0810a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0810c0701">此言智慧到彼岸非愚癡者所能到般若有三種
<lb ed="X" n="0810c08"/><lb ed="R041" n="0810a05"/>如實相觀照文字是也實相般若卽人人本有的
<lb ed="X" n="0810c09"/><lb ed="R041" n="0810a06"/>心觀照般若卽心上光明能悟達則心光發朗凡
<lb ed="X" n="0810c10"/><lb ed="R041" n="0810a07"/>吐一言一句長篇短什足爲萬古燈明用除癡暗
<lb ed="X" n="0810c11"/><lb ed="R041" n="0810a08"/>故稱文字般若。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0810c12"/><lb ed="R041" n="0810a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0810c1201">心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0810c13"/><lb ed="R041" n="0810a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0810c1301">此經大部之綱骨如人一身雖有五臟百骸惟心
<lb ed="X" n="0810c14"/><lb ed="R041" n="0810a11"/>爲主。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0810c15"/><lb ed="R041" n="0810a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0810c1501">經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0810c16"/><lb ed="R041" n="0810a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0810c1601">訓常又訓路常則天魔外道不能沮壞路則凡聖
<lb ed="X" n="0810c17"/><lb ed="R041" n="0810a14"/>皆所共由。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0810c18"/><lb ed="R041" n="0810a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0810c1801">觀自在菩薩行深般若波羅蜜多時照見五蘊皆空
<lb ed="X" n="0810c19"/><lb ed="R041" n="0810a16"/>度一切苦厄。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0810c20"/><lb ed="R041" n="0810a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0810c2001">觀自在卽觀世音之別名此菩薩旣悟身心以觀
<lb ed="X" n="0810c21"/><lb ed="R041" n="0810a18"/>照之光深破昏毒不同二乘偏淺故曰行深夫昏
<lb ed="X" n="0810c22"/><lb ed="R041" n="0810b01"/>毒卽五蘊爲萬苦根株千殃之本衆生未能空此
<lb ed="X" n="0810c23"/><lb ed="R041" n="0810b02"/>故縈纏苦厄如蠶作繭於百沸湯中頭出頭沒絲
<lb ed="X" n="0810c24"/><lb ed="R041" n="0810b03"/>無斷日菩薩旣斷蘊絲故得空色兩融智悲竝運
<pb ed="X" xml:id="X26.0536.0811a" n="0811a"/>
<lb ed="X" n="0811a01"/><lb ed="R041" n="0810b04"/>若事若理譬庖丁解牛無物迎刃故稱自在。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0811a02"/><lb ed="R041" n="0810b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0811a0201">舍利子色不異空空不異色色卽是空空卽是色受
<lb ed="X" n="0811a03"/><lb ed="R041" n="0810b06"/>想行識亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0811a04"/><lb ed="R041" n="0810b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0811a0401">舍利子鶖子佛之弟子也其慧辯超卓識越等倫
<lb ed="X" n="0811a05"/><lb ed="R041" n="0810b08"/>然未悟大乘眞空尙醉枯寂故如來呼其名而吿
<lb ed="X" n="0811a06"/><lb ed="R041" n="0810b09"/>之曰我所謂照見五蘊空者非是離蘊之空卽蘊
<lb ed="X" n="0811a07"/><lb ed="R041" n="0810b10"/>之空也汝莫錯了五蘊色受想行識是也色則遠
<lb ed="X" n="0811a08"/><lb ed="R041" n="0810b11"/>而言之太虗天地山河艸木無分巨細凡可見者
<lb ed="X" n="0811a09"/><lb ed="R041" n="0810b12"/>皆謂之色近而言之現前塊然血肉之軀是也受
<lb ed="X" n="0811a10"/><lb ed="R041" n="0810b13"/>謂無始以來從生至死眼見耳聞鼻嗅舌甞身觸
<lb ed="X" n="0811a11"/><lb ed="R041" n="0810b14"/>意緣皆吸前塵而生者想謂受而籌量善惡臧否
<lb ed="X" n="0811a12"/><lb ed="R041" n="0810b15"/>寵辱是非行謂籌量無常遷流不決識謂籌量曉
<lb ed="X" n="0811a13"/><lb ed="R041" n="0810b16"/>了判然無惑此五者合而言之實惟一念分而言
<lb ed="X" n="0811a14"/><lb ed="R041" n="0810b17"/>之乃五用差別也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0811a15"/><lb ed="R041" n="0810b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0811a1501">舍利子是諸法空相不生不滅不垢不淨不增不減
<lb ed="X" n="0811a16"/><lb ed="R041" n="0811a01"/>是故空中無色無受想行識無眼耳鼻舌身意無色
<lb ed="X" n="0811a17"/><lb ed="R041" n="0811a02"/>聲香味觸法無眼界乃至無意識界無無明亦無無
<lb ed="X" n="0811a18"/><lb ed="R041" n="0811a03"/>明盡乃至無老死亦無老死盡無苦集滅道無智亦
<lb ed="X" n="0811a19"/><lb ed="R041" n="0811a04"/>無得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0811a20"/><lb ed="R041" n="0811a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0811a2001">如來慮鶖子及一切衆生餘疑未盡復揭而示之
<lb ed="X" n="0811a21"/><lb ed="R041" n="0811a06"/>曰五蘊旣空心光獨露浮雲淨盡滿月當天則生
<lb ed="X" n="0811a22"/><lb ed="R041" n="0811a07"/>滅垢淨增減皆紅爐點雪矣故悟眞空之後豈但
<lb ed="X" n="0811a23"/><lb ed="R041" n="0811a08"/>五蘊元空卽十二處十八界及十二因緣苦集滅
<lb ed="X" n="0811a24"/><lb ed="R041" n="0811a09"/>道亦龜毛兔角也雖然氷不自融春回乃泮霜不
<pb ed="X" xml:id="X26.0536.0811b" n="0811b"/>
<lb ed="X" n="0811b01"/><lb ed="R041" n="0811a10"/>自釋日出乃消五蘊乃至十八界十二因緣等法
<lb ed="X" n="0811b02"/><lb ed="R041" n="0811a11"/>氷也霜也觀照般若如春如日氷霜旣化所謂春
<lb ed="X" n="0811b03"/><lb ed="R041" n="0811a12"/>之與日何啻<anchor xml:id="nkr_note_add_0811b0301" n="0811b0301"/><anchor xml:id="beg0811b0301" n="0811b0301"/>己<anchor xml:id="end0811b0301"/>陳芻狗故曰無智亦無得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0811b04"/><lb ed="R041" n="0811a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0811b0401">以無所得故菩提薩埵依般若波羅蜜多故心無罣
<lb ed="X" n="0811b05"/><lb ed="R041" n="0811a14"/>礙無罣礙故無有恐怖遠離顚倒夢想究竟涅槃三
<lb ed="X" n="0811b06"/><lb ed="R041" n="0811a15"/>世諸佛依般若波羅蜜多故得阿耨多羅三藐三菩
<lb ed="X" n="0811b07"/><lb ed="R041" n="0811a16"/>提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0811b08"/><lb ed="R041" n="0811a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0811b0801">嗟乎此段無得之光不特菩薩依之而無罣礙諸
<lb ed="X" n="0811b09"/><lb ed="R041" n="0811a18"/>佛亦依而得菩提佛與菩薩光非有二而優劣迢
<lb ed="X" n="0811b10"/><lb ed="R041" n="0811b01"/>然者何哉究光之始實無優劣以光極強照強極
<lb ed="X" n="0811b11"/><lb ed="R041" n="0811b02"/>生迷故覺迷迷滅靈覺極圓者名之爲佛光雖圓
<lb ed="X" n="0811b12"/><lb ed="R041" n="0811b03"/>悟迷習漸除覺路尙遙名爲菩薩以本光言之非
<lb ed="X" n="0811b13"/><lb ed="R041" n="0811b04"/>惟衆生妄想卽成佛亦妄想耳然未成佛者若無
<lb ed="X" n="0811b14"/><lb ed="R041" n="0811b05"/>妄想悟入無門故曰一切衆生由妄想而墮生死
<lb ed="X" n="0811b15"/><lb ed="R041" n="0811b06"/>亦由妄想而出生死由妄想而墮生死者凡夫也
<lb ed="X" n="0811b16"/><lb ed="R041" n="0811b07"/>凡夫不悟此身衆苦根株此心攀緣賊媒放之不
<lb ed="X" n="0811b17"/><lb ed="R041" n="0811b08"/>收游戲放六根六塵如蒼蠅爲唾所粘濡滯腥味
<lb ed="X" n="0811b18"/><lb ed="R041" n="0811b09"/>至死不悟由妄想而出生死者或逢知識明誨或
<lb ed="X" n="0811b19"/><lb ed="R041" n="0811b10"/>讀佛祖聖賢經書始悟蠅爲唾粘之咎翻然悱憤
<lb ed="X" n="0811b20"/><lb ed="R041" n="0811b11"/>乃慕鵬擧靑冥若然則妄想之心得非扶搖之風
<lb ed="X" n="0811b21"/><lb ed="R041" n="0811b12"/>哉故未證悟者此片妄想斷不可不堅不固有等
<lb ed="X" n="0811b22"/><lb ed="R041" n="0811b13"/>愚癡凡夫錯解佛祖聖賢之旨見說無我無人無
<lb ed="X" n="0811b23"/><lb ed="R041" n="0811b14"/>衆生無壽者毋意毋必毋固毋我及本來無一物
<lb ed="X" n="0811b24"/><lb ed="R041" n="0811b15"/>天理上著不得人欲等語遂牢記胸中逢人高談
<pb ed="X" xml:id="X26.0536.0811c" n="0811c"/>
<lb ed="X" n="0811c01"/><lb ed="R041" n="0811b16"/>危論以爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0811c0101" n="0811c0101"/><anchor xml:id="beg0811c0101" n="0811c0101"/>已<anchor xml:id="end0811c0101"/>悟如是之人誠可哀憫且汝現前日
<lb ed="X" n="0811c02"/><lb ed="R041" n="0811b17"/>用之間七情六欲三毒無明如蛇如蝎誰敢觸著
<lb ed="X" n="0811c03"/><lb ed="R041" n="0811b18"/>不幸而有觸之者未有不遭螫囓旣自家毒氣曾
<lb ed="X" n="0811c04"/><lb ed="R041" n="0812a01"/>未消得纖毫說甚大話汝欲消此毒氣須服淸涼
<lb ed="X" n="0811c05"/><lb ed="R041" n="0812a02"/>之藥始得淸涼藥非龍肝鳳髓非善見空靑卽是
<lb ed="X" n="0811c06"/><lb ed="R041" n="0812a03"/>上來所謂此片妄想不可不堅不固者是也果能
<lb ed="X" n="0811c07"/><lb ed="R041" n="0812a04"/>此志堅固則七情六欲三毒無明漸化爲般若光
<lb ed="X" n="0811c08"/><lb ed="R041" n="0812a05"/>明矣觀想雖多以要言之一曰空想二曰假想三
<lb ed="X" n="0811c09"/><lb ed="R041" n="0812a06"/>曰中想空想若成則內之身心外之世界若漆桶
<lb ed="X" n="0811c10"/><lb ed="R041" n="0812a07"/>底脫直下玲瓏老氏所謂大患者永免矣假想若
<lb ed="X" n="0811c11"/><lb ed="R041" n="0812a08"/>成皎月浮空長天一碧蹄涔江海散影分輝中想
<lb ed="X" n="0811c12"/><lb ed="R041" n="0812a09"/>若成陶空鑄有如臂屈伸宛轉隨心不乖全體空
<lb ed="X" n="0811c13"/><lb ed="R041" n="0812a10"/>想治見思之毒假想治塵沙無明之毒中想治根
<lb ed="X" n="0811c14"/><lb ed="R041" n="0812a11"/>本無明之毒噫此三毒者乃天下之大毒也除佛
<lb ed="X" n="0811c15"/><lb ed="R041" n="0812a12"/>之外誰不遭其毒害皮毒毒般若肉毒毒解脫骨
<lb ed="X" n="0811c16"/><lb ed="R041" n="0812a13"/>毒毒法身是以天竺醫王制大神方以空想之藥
<lb ed="X" n="0811c17"/><lb ed="R041" n="0812a14"/>治皮毒以假想之藥治肉毒以中想之藥治骨毒
<lb ed="X" n="0811c18"/><lb ed="R041" n="0812a15"/>然想藥雖三而不越乎一念故達一念空者卽成
<lb ed="X" n="0811c19"/><lb ed="R041" n="0812a16"/>般若德念雖空洞不廢羣有卽成解脫德有無相
<lb ed="X" n="0811c20"/><lb ed="R041" n="0812a17"/>卽空色相離不卽不離一念相應卽成法身德要
<lb ed="X" n="0811c21"/><lb ed="R041" n="0812a18"/>到無罣閡地位無恐怖境界直須三惑都除若纖
<lb ed="X" n="0811c22"/><lb ed="R041" n="0812b01"/>毫不盡縱菩薩猶沈覺礙況凡夫哉故曰餘塵尙
<lb ed="X" n="0811c23"/><lb ed="R041" n="0812b02"/>諸學明極卽如來又曰因明有見暗成無見不明
<lb ed="X" n="0811c24"/><lb ed="R041" n="0812b03"/>自發則諸暗相永不能昏所謂因明有見者匪獨
<pb ed="X" xml:id="X26.0536.0812a" n="0812a"/>
<lb ed="X" n="0812a01"/><lb ed="R041" n="0812b04"/>三光之明因空因假因中皆因明耳若不因明孤
<lb ed="X" n="0812a02"/><lb ed="R041" n="0812b05"/>光自發凡聖情消又說甚麼三觀一心一心三觀
<lb ed="X" n="0812a03"/><lb ed="R041" n="0812b06"/>卽所謂文字般若觀照般若實相般若亦不勝贅
<lb ed="X" n="0812a04"/><lb ed="R041" n="0812b07"/>焉然未到徹頭徹腦處此智慧光明寸步舍離不
<lb ed="X" n="0812a05"/><lb ed="R041" n="0812b08"/>得若背明而行受取斷常坑中墮落有分在。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0812a06"/><lb ed="R041" n="0812b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0812a0601">故知般若波羅蜜多是大神呪是大明呪是無上呪
<lb ed="X" n="0812a07"/><lb ed="R041" n="0812b10"/>是無等等呪能除一切苦眞實不虗故說般若波羅
<lb ed="X" n="0812a08"/><lb ed="R041" n="0812b11"/>蜜多呪卽說呪曰。</p><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0812a0808" cb:place="inline">揭諦揭諦波羅揭諦波羅僧揭諦
<lb ed="X" n="0812a09"/><lb ed="R041" n="0812b12"/>菩提薩婆訶</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0812a10"/><lb ed="R041" n="0812b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0812a1001">大哉心光智不可知識不可識陰陽不能籠<g ref="#CB00746">𦋐</g>有
<lb ed="X" n="0812a11"/><lb ed="R041" n="0812b14"/>無不能形容破障除昏凡聖無與等者謂之大神
<lb ed="X" n="0812a12"/><lb ed="R041" n="0812b15"/>呪大明呪無上呪無等等呪不亦宜乎而般若有
<lb ed="X" n="0812a13"/><lb ed="R041" n="0812b16"/>顯密自觀自在菩薩至於得阿耨多羅三藐三菩
<lb ed="X" n="0812a14"/><lb ed="R041" n="0812b17"/>提謂之顯說般若自故知般若波羅蜜多乃至菩
<lb ed="X" n="0812a15"/><lb ed="R041" n="0812b18"/>提薩婆訶謂之密談般若又呪者如蜾蠃之祝螟
<lb ed="X" n="0812a16"/><lb ed="R041" n="0813a01"/>蛉念茲在茲似我之聲綿綿不斷則諸蟲受熏莫
<lb ed="X" n="0812a17"/><lb ed="R041" n="0813a02"/>知然而化爲蜾蠃矣諸佛如來以慈悲顯密薰一
<lb ed="X" n="0812a18"/><lb ed="R041" n="0813a03"/>切衆生故一切衆生莫知然而化之嗚呼佛恩廣
<lb ed="X" n="0812a19"/><lb ed="R041" n="0813a04"/>大誰知報者而正法垂秋祖道寥落顧鈍根小子
<lb ed="X" n="0812a20"/><lb ed="R041" n="0813a05"/>道悳虗薄無以感人甘向秦庭號呼徹歲賦無衣
<lb ed="X" n="0812a21"/><lb ed="R041" n="0813a06"/>而救楚者誰哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0812a22"/><lb ed="R041" n="0813a07"/>
<lb ed="X" n="0812a23"/><lb ed="R041" n="0813a08"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>般若波羅蜜多心經注解<note place="inline">終</note></cb:jhead></cb:juan>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0811b0301" to="#end0811b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0811c0101" to="#end0811c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0811b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0811b0301">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0811c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0811c0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>