<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X26n0541">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 541 般若心經釋疑</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 541 般若心經釋疑</title>
			<author>明 謝觀光釋</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">541</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">般若心經釋疑</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00651">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00651</charName>
				<mapping cb:dec="983691" type="PUA">U+F028B</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+898A</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>羈</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[襾/(革*馬)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01186">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01186</charName>
				<mapping cb:dec="984226" type="PUA">U+F04A2</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+9EAF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>麴</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[麩-夫+曲]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01366">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01366</charName>
				<mapping cb:dec="984406" type="PUA">U+F0556</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+98F0</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>飯</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[飢-几+(丨/下)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15164">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15164</charName>
				<mapping cb:dec="998204" type="PUA">U+F3B3C</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2EA07</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>顧</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(厂@((旣-旡)-日+口))*頁]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15167">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15167</charName>
				<mapping cb:dec="998207" type="PUA">U+F3B3F</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2C094</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>朦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[朦-卄+((並-(前-刖))-一)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17199">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17199</charName>
				<mapping cb:dec="1000239" type="PUA">U+F432F</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+60E7</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>懼</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[怡-台+(目/大)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17807">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17807</charName>
				<mapping cb:dec="1000847" type="PUA">U+F458F</mapping>
			<mapping type="unicode">U+224E5</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[彳*光]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-01T10:23:06">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0818c" n="0818c"/>
<lb ed="X" n="0818c01"/>
<lb ed="X" n="0818c02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 541-A 心經釋疑叙</cb:mulu><head>No. 541-A
<lb ed="X" n="0818c03"/><lb ed="R041" n="0825a01"/> 心經釋疑叙</head>
<lb ed="X" n="0818c04"/>
<lb ed="X" n="0818c05"/><lb ed="R041" n="0825a02"/><p xml:id="pX26p0818c0501">默壺氏閩產也。有囊括宇宙之志。慕司馬子長之爲
<lb ed="X" n="0818c06"/><lb ed="R041" n="0825a03"/>人。足跡半天下。所過名山大川。幷包胸臆。乃茲遊浙
<lb ed="X" n="0818c07"/><lb ed="R041" n="0825a04"/>上會稽。探<name role="" type="person">禹穴</name>至止于武林。武林蓋都會。天下之多
<lb ed="X" n="0818c08"/><lb ed="R041" n="0825a05"/>智多辯。與百家衆技之流聚焉。而逞以能自雄。默壺
<lb ed="X" n="0818c09"/><lb ed="R041" n="0825a06"/>氏惟愚惟訥。若一無所能者。神泠泠然淸。貌癯癯然
<lb ed="X" n="0818c10"/><lb ed="R041" n="0825a07"/>古。心恂恂然實。蓋有道之士乎哉。叩之則博通今昔。
<lb ed="X" n="0818c11"/><lb ed="R041" n="0825a08"/>而玄宗內典靡不參究。尤長於堪輿家言。壹稟於易
<lb ed="X" n="0818c12"/><lb ed="R041" n="0825a09"/>故。輿圖形勝。如視諸掌。甞自言曰。易逆數也。風水之
<lb ed="X" n="0818c13"/><lb ed="R041" n="0825a10"/>勢。亦取諸逆。金丹之道。又豈外於逆哉。然猶滯形軀。
<lb ed="X" n="0818c14"/><lb ed="R041" n="0825a11"/>終歸幻化。不若無相氏之超脫輪迴。直登彼岸耳。其
<lb ed="X" n="0818c15"/><lb ed="R041" n="0825a12"/>所著述。有心經釋義。意尤未盡。又著釋疑諸論。如呼
<lb ed="X" n="0818c16"/><lb ed="R041" n="0825a13"/>寐者。而使之寤也。愚夫愚婦。皆可與知成佛作祖。循
<lb ed="X" n="0818c17"/><lb ed="R041" n="0825a14"/>言可入。且世之詆佛者曰。佛說無心。心可云無。默壺
<lb ed="X" n="0818c18"/><lb ed="R041" n="0825a15"/>氏謂。無諸妄心。卽佛無心也。又詆佛敎者曰。有體而
<lb ed="X" n="0818c19"/><lb ed="R041" n="0825a16"/>無用。豈知色空不異之玅。亦不外於世法。果離世覔
<lb ed="X" n="0818c20"/><lb ed="R041" n="0825a17"/>菩提者。可同日語耶。闢佛道之蓁棘。爲後學之指南。
<lb ed="X" n="0818c21"/><lb ed="R041" n="0825a18"/>有功空門。豈曰小補。予卒業是書。愧不能如空生之
<lb ed="X" n="0818c22"/><lb ed="R041" n="0825b01"/>了悟。姑答有髮僧胡使君之請。而爲之叙。</p>
<lb ed="X" n="0818c23"/><lb ed="R041" n="0825b02"/><p xml:id="pX26p0818c2301">萬曆丁亥春日瓊海浮槎生前進士錢塘許嶽撰</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0818c24"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0819a" n="0819a"/>
<lb ed="X" n="0819a01"/>
<lb ed="X" n="0819a02"/>
<lb ed="X" n="0819a03"/>
<lb ed="X" n="0819a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">般若波羅蜜多心經釋疑</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0819a05"/><cb:docNumber>No. 541</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0819a06"/><lb ed="R041" n="0825b04"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>般若波羅蜜多心經釋疑</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0819a07"/>
<lb ed="X" n="0819a08"/><lb ed="R041" n="0825b05"/><byline cb:type="author">閩劍一笠道人嘿壺謝子　觀光　釋</byline>
<lb ed="X" n="0819a09"/><lb ed="R041" n="0825b06"/><byline cb:type="other">錢塘有髮僧了幻前進士　胡孝　校</byline>
<lb ed="X" n="0819a10"/><lb ed="R041" n="0825b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0819a1001">觀自在。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0819a11"/><lb ed="R041" n="0825b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0819a1101">諸家註解。皆以觀自在菩薩爲句。如宗泐之註。以觀
<lb ed="X" n="0819a12"/><lb ed="R041" n="0825b09"/>自在菩薩。答舍利子所問。訪諸佛會。並無菩薩稱名
<lb ed="X" n="0819a13"/><lb ed="R041" n="0825b10"/>觀自在者。惟觀世音菩薩。原名玅音。係男子身。乃東
<lb ed="X" n="0819a14"/><lb ed="R041" n="0825b11"/>方淨光莊嚴世界淨華宿王智如來之侍者。奉師命
<lb ed="X" n="0819a15"/><lb ed="R041" n="0825b12"/>來此<name role="" type="person">娑婆世界</name>。問安我佛。及觀<name role="" type="person">多寶佛塔</name>。兼聽法華
<lb ed="X" n="0819a16"/><lb ed="R041" n="0825b13"/>經玅音。具足一切細行。無盡意菩薩。以瓔珞供養。未
<lb ed="X" n="0819a17"/><lb ed="R041" n="0825b14"/>蒙佛示。尙不敢受未領。佛勑安肯越分。當說法之大
<lb ed="X" n="0819a18"/><lb ed="R041" n="0825b15"/>任乎。卽普門經亦是。世尊對無盡意菩薩所說。此觀
<lb ed="X" n="0819a19"/><lb ed="R041" n="0825b16"/>自在。必非菩薩稱名。可知。而舍利子爲衆請問。亦無
<lb ed="X" n="0819a20"/><lb ed="R041" n="0825b17"/>可據。奈何傳習滋久。體認不明。以觀自在三字。忽不
<lb ed="X" n="0819a21"/><lb ed="R041" n="0825b18"/>加意。使佛說玄旨。晦蝕於千百世之下。良可痛傷。儂
<lb ed="X" n="0819a22"/><lb ed="R041" n="0826a01"/>志心經。二十餘年。實知此經玅在般若。般若卽觀自
<lb ed="X" n="0819a23"/><lb ed="R041" n="0826a02"/>在之觀也。世尊譬如醫王。以一觀字爲通聖。散玅藥
<lb ed="X" n="0819a24"/><lb ed="R041" n="0826a03"/>療衆生。一切煩惱疾病。信而服之。必得自在之効耳。
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0819b" n="0819b"/>
<lb ed="X" n="0819b01"/><lb ed="R041" n="0826a04"/>大抵佛法。以破相爲宗。了空爲義。而此觀者。舍身之
<lb ed="X" n="0819b02"/><lb ed="R041" n="0826a05"/>外何以哉。蓋借假修眞之法也。使無此身。則心無依
<lb ed="X" n="0819b03"/><lb ed="R041" n="0826a06"/>附。藉何而修。但世尊恐衆生執著此身。好生惡死。故
<lb ed="X" n="0819b04"/><lb ed="R041" n="0826a07"/>指爲幻化之物。係地水火風和合而成者也。生前爲
<lb ed="X" n="0819b05"/><lb ed="R041" n="0826a08"/>饑寒嗜欲所誘。妄作貪嗔等業。是以不能脫三界輪
<lb ed="X" n="0819b06"/><lb ed="R041" n="0826a09"/>迴之苦。然此幻軀終歸敗壞。惟一靈眞性。亘古常存。
<lb ed="X" n="0819b07"/><lb ed="R041" n="0826a10"/>人所當知當明者。反日用而不知佛。故說此破相之
<lb ed="X" n="0819b08"/><lb ed="R041" n="0826a11"/>法。雖言不及身。而身<anchor xml:id="nkr_note_add_0819b0801" n="0819b0801"/><anchor xml:id="beg0819b0801" n="0819b0801"/>已<anchor xml:id="end0819b0801"/>在其中矣。今之釋流。誤解其
<lb ed="X" n="0819b09"/><lb ed="R041" n="0826a12"/>意。往往厭惡此身。謂無此軀卽無煩惱。此輩<anchor xml:id="nkr_note_add_0819b0901" n="0819b0901"/><anchor xml:id="beg0819b0901" n="0819b0901"/>已<anchor xml:id="end0819b0901"/>墮斷
<lb ed="X" n="0819b10"/><lb ed="R041" n="0826a13"/>見深坑。故玄門嘲之。爲沒主孤魂者。是也。夫何玄門
<lb ed="X" n="0819b11"/><lb ed="R041" n="0826a14"/>不明本性。下手卽滯軀殻。又輸却禪家獨晉心本性
<lb ed="X" n="0819b12"/><lb ed="R041" n="0826a15"/>者。多矣。豈知積精纍氣築基煉<anchor xml:id="nkr_note_add_0819b1201" n="0819b1201"/><anchor xml:id="beg0819b1201" n="0819b1201"/>己<anchor xml:id="end0819b1201"/>。若不明本性。動輙
<lb ed="X" n="0819b13"/><lb ed="R041" n="0826a16"/>爲妄念所驅。幻境所誘。因此念不息而心不寧。神不
<lb ed="X" n="0819b14"/><lb ed="R041" n="0826a17"/>凝而氣不聚。氣不聚則丹不成。安可望夾脊。雙關之
<lb ed="X" n="0819b15"/><lb ed="R041" n="0826a18"/>有眞造化乎。此輩<anchor xml:id="nkr_note_add_0819b1501" n="0819b1501"/><anchor xml:id="beg0819b1501" n="0819b1501"/>已<anchor xml:id="end0819b1501"/>墮常見之羅網。佛甞訶爲外道。
<lb ed="X" n="0819b16"/><lb ed="R041" n="0826b01"/>衲子嘲之爲守屍之餓鬼也。是以紫陽翁云。未煉還
<lb ed="X" n="0819b17"/><lb ed="R041" n="0826b02"/>丹先煉性。未修大藥且修心。心靜自然丹性至性淸。
<lb ed="X" n="0819b18"/><lb ed="R041" n="0826b03"/>然後藥方成。未甞不以心性之學。捄其偏枯之失耳。
<lb ed="X" n="0819b19"/><lb ed="R041" n="0826b04"/>二流之病。病則一般。若悟觀自在。與行深般若之法
<lb ed="X" n="0819b20"/><lb ed="R041" n="0826b05"/>門者。豈有如是之病耶。此觀之觀。乃觀無所觀之觀。
<lb ed="X" n="0819b21"/><lb ed="R041" n="0826b06"/>非迴光返照之觀也。蓋纔著迴返。便有處所。旣有處
<lb ed="X" n="0819b22"/><lb ed="R041" n="0826b07"/>所。卽內有能知之心。外有所見之境。心境對待。則行
<lb ed="X" n="0819b23"/><lb ed="R041" n="0826b08"/>持易爲斷續。有不勝其疲者。安得自在之効哉。或有
<lb ed="X" n="0819b24"/><lb ed="R041" n="0826b09"/>妄指身中。一穴一竅。而觀之者。俱患能所之病。皆非
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0819c" n="0819c"/>
<lb ed="X" n="0819c01"/><lb ed="R041" n="0826b10"/>正大之觀也。惟有大觀。而無其所因。其無所始。得去
<lb ed="X" n="0819c02"/><lb ed="R041" n="0826b11"/>住自由。縱橫爽快。雖曰無所惟不滯一切境物之所。
<lb ed="X" n="0819c03"/><lb ed="R041" n="0826b12"/>孰不知自有撥不開。閃不得生。成眞實正大之所存
<lb ed="X" n="0819c04"/><lb ed="R041" n="0826b13"/>焉。出世者有此眞所念。始定心。始虗欲。始澄身。始靜
<lb ed="X" n="0819c05"/><lb ed="R041" n="0826b14"/>心。虗身靜則輕安之玅。不求自得。實相之所。不證自
<lb ed="X" n="0819c06"/><lb ed="R041" n="0826b15"/>呈。所以謂之寶所。能居其所者。則一切外緣事物。皆
<lb ed="X" n="0819c07"/><lb ed="R041" n="0826b16"/>如衆星而拱之。此乃觀之體也。然外緣雖假不能不
<lb ed="X" n="0819c08"/><lb ed="R041" n="0826b17"/>應。應之不忘其所。則物有所表。物自物而不能亂我
<lb ed="X" n="0819c09"/><lb ed="R041" n="0826b18"/>之眞。回視斷緣簡事者。落其下風矣。此乃觀之用也。
<lb ed="X" n="0819c10"/><lb ed="R041" n="0827a01"/>若物無所表應之。卽生情識。旣成情識<anchor xml:id="nkr_note_add_0819c1001" n="0819c1001"/><anchor xml:id="beg0819c1001" n="0819c1001"/>已<anchor xml:id="end0819c1001"/>。是認物爲
<lb ed="X" n="0819c11"/><lb ed="R041" n="0827a02"/>眞。認物爲眞。則欲火交熾。塵勞蠭起。卽無觀物之玅。
<lb ed="X" n="0819c12"/><lb ed="R041" n="0827a03"/>而觀之體用。俱失之矣。此中之觀。盡大地山河。是沙
<lb ed="X" n="0819c13"/><lb ed="R041" n="0827a04"/>門一隻眼。總內外之大觀。具此觀者。六根六塵。融作
<lb ed="X" n="0819c14"/><lb ed="R041" n="0827a05"/>一大圓通。地水風火。翻成眞如<g ref="#CB15167">𬂔</g>境。正謂神丹一粒。
<lb ed="X" n="0819c15"/><lb ed="R041" n="0827a06"/>點鉄成金。至道一言。轉凡成聖。如是觀者。體用一如。
<lb ed="X" n="0819c16"/><lb ed="R041" n="0827a07"/>始獲實相眞空自在圓滿之道也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0819c17"/><lb ed="R041" n="0827a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0819c1701">菩薩行深般若波羅蜜多時。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0819c18"/><lb ed="R041" n="0827a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0819c1801">菩者菩提。此云覺。覺卽佛也。薩者薩埵。此云有情。有
<lb ed="X" n="0819c19"/><lb ed="R041" n="0827a10"/>情識卽衆生也。詳言曰菩提薩埵。略言曰菩薩。此云
<lb ed="X" n="0819c20"/><lb ed="R041" n="0827a11"/>覺有情也。夫衆生覺性。與佛無異。但衆生歷劫<anchor xml:id="nkr_note_add_0819c2001" n="0819c2001"/><anchor xml:id="beg0819c2001" n="0819c2001"/>已<anchor xml:id="end0819c2001"/>來。
<lb ed="X" n="0819c21"/><lb ed="R041" n="0827a12"/>因染習一切情識。混正覺之性。變作妄想。以其雜念。
<lb ed="X" n="0819c22"/><lb ed="R041" n="0827a13"/>生生不息。故曰衆生。佛專謂之覺者。因其覺性圓明。
<lb ed="X" n="0819c23"/><lb ed="R041" n="0827a14"/>純一無僞。絕盡一切情識。雖有情識。悉轉爲智。光明
<lb ed="X" n="0819c24"/><lb ed="R041" n="0827a15"/>普照。如杲日當天。常無變易。惟佛所以獨謂之覺。夫
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0820a" n="0820a"/>
<lb ed="X" n="0820a01"/><lb ed="R041" n="0827a16"/>菩薩在佛與衆生凡聖二者之間。何也。彼雖具正覺。
<lb ed="X" n="0820a02"/><lb ed="R041" n="0827a17"/>覺而未純。尙有微細情識。未能淨盡。故名之曰覺有
<lb ed="X" n="0820a03"/><lb ed="R041" n="0827a18"/>情之菩薩也。裴相國云。終日圓覺。未嘗圓覺者。凡夫
<lb ed="X" n="0820a04"/><lb ed="R041" n="0827b01"/>也。具足圓覺。住持圓覺者。如來也。欲證圓覺。而未極
<lb ed="X" n="0820a05"/><lb ed="R041" n="0827b02"/>圓覺者。菩薩也。夫三世諸佛之圓覺。個個相同。三界
<lb ed="X" n="0820a06"/><lb ed="R041" n="0827b03"/>衆生之情識。人人各樣十方菩薩之知見。大小不齊。
<lb ed="X" n="0820a07"/><lb ed="R041" n="0827b04"/>故分爲一十一地。初地菩薩。覺性光明。略露一線。象
<lb ed="X" n="0820a08"/><lb ed="R041" n="0827b05"/>初三之月。名歡喜地。以其證聖位。</p><p xml:id="pX26p0820a0814" cb:place="inline">第二地菩薩。名
<lb ed="X" n="0820a09"/><lb ed="R041" n="0827b06"/>離垢地。如初四之月。謂其身心淸淨矣。</p><p xml:id="pX26p0820a0916" cb:place="inline">第三地菩
<lb ed="X" n="0820a10"/><lb ed="R041" n="0827b07"/>薩。如初六之月光又大。些以其大智<anchor xml:id="nkr_note_add_0820a1001" n="0820a1001"/><anchor xml:id="beg0820a1001" n="0820a1001"/>已<anchor xml:id="end0820a1001"/>明。名發光地。</p>
<lb ed="X" n="0820a11"/><lb ed="R041" n="0827b08"/><p xml:id="pX26p0820a1101">第四地菩薩。妙解廓照。喩初七之月。智慧漸顯。名
<lb ed="X" n="0820a12"/><lb ed="R041" n="0827b09"/>焰慧地。</p><p xml:id="pX26p0820a1204" cb:place="inline">第五地菩薩。通達眞俗二諦。名現前地。而
<lb ed="X" n="0820a13"/><lb ed="R041" n="0827b10"/>其光明。如上弦之月矣。</p><p xml:id="pX26p0820a1310" cb:place="inline">第六地菩薩之知見。若初
<lb ed="X" n="0820a14"/><lb ed="R041" n="0827b11"/>十之月。明過於上弦。以其功行超群。名難勝地。</p><p xml:id="pX26p0820a1419" cb:place="inline">第
<lb ed="X" n="0820a15"/><lb ed="R041" n="0827b12"/>七地菩薩有隨方應化之能。名遠行地。猶十一夜之
<lb ed="X" n="0820a16"/><lb ed="R041" n="0827b13"/>月也。</p><p xml:id="pX26p0820a1603" cb:place="inline">第八地。忍智如意。名不動地。</p><p xml:id="pX26p0820a1614" cb:place="inline">第九地菩薩。
<lb ed="X" n="0820a17"/><lb ed="R041" n="0827b14"/>通力自在。如十三夜之月光。圓而未滿。名善慧地。</p>
<lb ed="X" n="0820a18"/><lb ed="R041" n="0827b15"/><p xml:id="pX26p0820a1801">第十地。大智圓明。蔭覆一切。名法雲地。猶十四之月
<lb ed="X" n="0820a19"/><lb ed="R041" n="0827b16"/>也。光雖圓而未望。此十地菩薩。如佛會中迦葉等類。
<lb ed="X" n="0820a20"/><lb ed="R041" n="0827b17"/>而其知見。又不及文殊普賢觀音勢至等摩訶薩。諸
<lb ed="X" n="0820a21"/><lb ed="R041" n="0827b18"/>大菩薩之光明普徧。無欠無餘。似十五之月也。此十
<lb ed="X" n="0820a22"/><lb ed="R041" n="0828a01"/>一地菩薩。優劣之階。以其神通法力大小不同故耳。
<lb ed="X" n="0820a23"/><lb ed="R041" n="0828a02"/>三界一切衆生。雖有貴賤賢愚。而知見全是。情識貢
<lb ed="X" n="0820a24"/><lb ed="R041" n="0828a03"/>高。故遮却自性光明。卽月之晦也。全體暗昧。如人無
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0820b" n="0820b"/>
<lb ed="X" n="0820b01"/><lb ed="R041" n="0828a04"/>目。因此觸物。卽黏皆成煩惱。噫無緣得聞佛法。正所
<lb ed="X" n="0820b02"/><lb ed="R041" n="0828a05"/>謂萬古如長夜者。此人也。一切衆生。若能行深般若
<lb ed="X" n="0820b03"/><lb ed="R041" n="0828a06"/>之法。亦可由初地之彼岸。而至於十一地之涅槃也。
<lb ed="X" n="0820b04"/><lb ed="R041" n="0828a07"/>夫般若有淺有深。淺者謂諸聲聞。惟能空其心中之
<lb ed="X" n="0820b05"/><lb ed="R041" n="0828a08"/>雜念。不敢應物。應則必爲事物之法塵所礙。彼惟得
<lb ed="X" n="0820b06"/><lb ed="R041" n="0828a09"/>人空慧一深者。是法空慧。惟修菩薩道者能之。謂其
<lb ed="X" n="0820b07"/><lb ed="R041" n="0828a10"/>非但空心內一切煩惱。照見身外一切事物。塵勞之
<lb ed="X" n="0820b08"/><lb ed="R041" n="0828a11"/>法。悉皆空矣。故曰法空慧。行此深般若者。心地瑩然。
<lb ed="X" n="0820b09"/><lb ed="R041" n="0828a12"/>情見氷釋。居塵而不著有。離塵而不著空。如是之人。
<lb ed="X" n="0820b10"/><lb ed="R041" n="0828a13"/>始達深般若。般若只是識得事物。破不爲其束縛。便
<lb ed="X" n="0820b11"/><lb ed="R041" n="0828a14"/>是智慧也。夫塵世名利嗜欲。魔境甚多。非般若莫能
<lb ed="X" n="0820b12"/><lb ed="R041" n="0828a15"/>碎。其爲戎首者。莫過女色。觀其艶質嬌姿。何異長鎗
<lb ed="X" n="0820b13"/><lb ed="R041" n="0828a16"/>短箭。雲鬘霧鬂。恰如套索飛撾。秋波眼似鉄流星。絳
<lb ed="X" n="0820b14"/><lb ed="R041" n="0828a17"/>桃口。似吹毛劒。妖齒微微笑笑。愚夫魄散魂消。魔足
<lb ed="X" n="0820b15"/><lb ed="R041" n="0828a18"/>悄悄搖搖。好漢心忙膽戰。究其敗德。喪志之因。只愛
<lb ed="X" n="0820b16"/><lb ed="R041" n="0828b01"/>其肌膚之媚。不覺<anchor xml:id="nkr_note_add_0820b1601" n="0820b1601"/><anchor xml:id="beg0820b1601" n="0820b1601"/>已<anchor xml:id="end0820b1601"/>陷冶容之陣矣。可謂智乎。若具
<lb ed="X" n="0820b17"/><lb ed="R041" n="0828b02"/>深般若之慧眼者。將其皮毛爪齒臟腑觔骨氣血精
<lb ed="X" n="0820b18"/><lb ed="R041" n="0828b03"/>津。逐件提出。細看一番。是何者有動人處。凡遇一事
<lb ed="X" n="0820b19"/><lb ed="R041" n="0828b04"/>一物。皆以此破相之法。分而視之。識破他那些粧點
<lb ed="X" n="0820b20"/><lb ed="R041" n="0828b05"/>和合的意思。始爲法空之深般若。縱到百年身後。彼
<lb ed="X" n="0820b21"/><lb ed="R041" n="0828b06"/>此悉爲夢幻中人。何故眼前痴迷。留戀自汚自累耶。
<lb ed="X" n="0820b22"/><lb ed="R041" n="0828b07"/>此破相般若。始雖勉強。久則自然。迷則生死無窮。悟
<lb ed="X" n="0820b23"/><lb ed="R041" n="0828b08"/>則直登實際。其玅在於行。不行則彼岸不能到。行字
<lb ed="X" n="0820b24"/><lb ed="R041" n="0828b09"/>是此節之經眼。諺云。悟得一步行。一步不行枉。了說
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0820c" n="0820c"/>
<lb ed="X" n="0820c01"/><lb ed="R041" n="0828b10"/>長安知之。與行不可混說。古人以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0820001" n="0820001"/>知喩目。以行喩足。
<lb ed="X" n="0820c02"/><lb ed="R041" n="0828b11"/>有目無足。彼岸不到。有足無目。莫知所之般若。今旣
<lb ed="X" n="0820c03"/><lb ed="R041" n="0828b12"/>知了。若肯就行。卽時就得。五蘊皆空之速效也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0820c04"/><lb ed="R041" n="0828b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0820c0401">照見五蘊皆空。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0820c05"/><lb ed="R041" n="0828b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0820c0501">般若固在於行。而五蘊又在於照。不照則五蘊不空。
<lb ed="X" n="0820c06"/><lb ed="R041" n="0828b15"/>照之一字。是此節著力之眼。色受想行識之五蘊。又
<lb ed="X" n="0820c07"/><lb ed="R041" n="0828b16"/>謂之五陰。陰者有蓋覆義。又積聚義。常常籠絡人心。
<lb ed="X" n="0820c08"/><lb ed="R041" n="0828b17"/>作貪嗔之業。乃識神次第之階。非五處所也。色蘊是
<lb ed="X" n="0820c09"/><lb ed="R041" n="0828b18"/>身外六塵之總名。受想行識之四蘊。是迷心次第之
<lb ed="X" n="0820c10"/><lb ed="R041" n="0829a01"/>階級。身外六塵之色。人能先知而不受。則色亦不能
<lb ed="X" n="0820c11"/><lb ed="R041" n="0829a02"/>爲心之蘊。若在不受上。用工夫。第一省力。則外之六
<lb ed="X" n="0820c12"/><lb ed="R041" n="0829a03"/>塵。內之六識。卽時兩頭跌落了。此惟精進之人。常得
<lb ed="X" n="0820c13"/><lb ed="R041" n="0829a04"/>此樂。懈怠之人。心與塵合。因與塵合則色。<anchor xml:id="nkr_note_add_0820c1301" n="0820c1301"/><anchor xml:id="beg0820c1301" n="0820c1301"/>已<anchor xml:id="end0820c1301"/>受於心
<lb ed="X" n="0820c14"/><lb ed="R041" n="0829a05"/>故受爲第二蘊。受之不忘則想。想時<anchor xml:id="nkr_note_add_0820c1401" n="0820c1401"/><anchor xml:id="beg0820c1401" n="0820c1401"/>已<anchor xml:id="end0820c1401"/>落第三蘊。想
<lb ed="X" n="0820c15"/><lb ed="R041" n="0829a06"/>之不<anchor xml:id="nkr_note_add_0820c1501" n="0820c1501"/><anchor xml:id="beg0820c1501" n="0820c1501"/>已<anchor xml:id="end0820c1501"/>則行。行則<anchor xml:id="nkr_note_add_0820c1502" n="0820c1502"/><anchor xml:id="beg0820c1502" n="0820c1502"/>已<anchor xml:id="end0820c1502"/>落第四蘊。行則識其意味。識蘊
<lb ed="X" n="0820c16"/><lb ed="R041" n="0829a07"/>第五。色<anchor xml:id="nkr_note_add_0820c1601" n="0820c1601"/><anchor xml:id="beg0820c1601" n="0820c1601"/>已<anchor xml:id="end0820c1601"/>入心之深。識則難忘。觸境復起。經云。假使
<lb ed="X" n="0820c17"/><lb ed="R041" n="0829a08"/>百千劫。所作業不。忘因緣會遇時。果報還自受。佛謂
<lb ed="X" n="0820c18"/><lb ed="R041" n="0829a09"/>此五陰之身。以識爲本。又謂識是生死種子者。此也。
<lb ed="X" n="0820c19"/><lb ed="R041" n="0829a10"/>若能照破乎色。則識根始斷。而覺之源始淸。</p>
<lb ed="X" n="0820c20"/><lb ed="R041" n="0829a11"/><p xml:id="pX26p0820c2001">或疑五蘊皆空。將謂身心事物。竟歸幻化。到底總是
<lb ed="X" n="0820c21"/><lb ed="R041" n="0829a12"/>一箇空。將心著在空境上。牢牢搦住。必使心如死<g ref="#CB01926">灰</g>。
<lb ed="X" n="0820c22"/><lb ed="R041" n="0829a13"/>全無知見。自謂<anchor xml:id="nkr_note_add_0820c2201" n="0820c2201"/><anchor xml:id="beg0820c2201" n="0820c2201"/>已<anchor xml:id="end0820c2201"/>有所得。佛斥此輩。悉無醫之病。不
<lb ed="X" n="0820c23"/><lb ed="R041" n="0829a14"/>思離了五蘊。又著此空。卽此空亦是一蘊。永嘉云。棄
<lb ed="X" n="0820c24"/><lb ed="R041" n="0829a15"/>有著無。病亦然。猶如避溺而投火。六祖曰。第一莫著
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0821a" n="0821a"/>
<lb ed="X" n="0821a01"/><lb ed="R041" n="0829a16"/>空。又曰。有等迷人。空心靜坐。百無所思。自稱爲大。此
<lb ed="X" n="0821a02"/><lb ed="R041" n="0829a17"/>等迷人。爲邪見故。不可與語。此五蘊皆空之空。陷了
<lb ed="X" n="0821a03"/><lb ed="R041" n="0829a18"/>許多人。悟不眞者。執心癡住。而不若中鴆者鮮矣。大
<lb ed="X" n="0821a04"/><lb ed="R041" n="0829b01"/>都後學。多墮此穽。佛甞斥之。爲二乘者是。然此空甚
<lb ed="X" n="0821a05"/><lb ed="R041" n="0829b02"/>難形容。儂謂譬諸甁中。注水則曰水甁。注茶則曰茶
<lb ed="X" n="0821a06"/><lb ed="R041" n="0829b03"/>甁。若無茶水。則曰空甁。雖曰甁空。但謂其甁中無物。
<lb ed="X" n="0821a07"/><lb ed="R041" n="0829b04"/>非幷其甁而無之也。夫人眞心之中有五蘊。則曰妄
<lb ed="X" n="0821a08"/><lb ed="R041" n="0829b05"/>心。無曰空心。雖曰心空。但謂其心中無五蘊。非幷其
<lb ed="X" n="0821a09"/><lb ed="R041" n="0829b06"/>心而無之也。佛家所謂無心者。無一切妄想之心。妄
<lb ed="X" n="0821a10"/><lb ed="R041" n="0829b07"/>想無了。眞心見前。但入門淺者。不能驟見。須陶冶日
<lb ed="X" n="0821a11"/><lb ed="R041" n="0829b08"/>深。方能豁悟。</p>
<lb ed="X" n="0821a12"/><lb ed="R041" n="0829b09"/><p xml:id="pX26p0821a1201">有等師家。離了五蘊。又不著空。却懸虗在。那空有之。
<lb ed="X" n="0821a13"/><lb ed="R041" n="0829b10"/>間自謂外不著有。內不著空。<anchor xml:id="nkr_note_add_0821a1301" n="0821a1301"/><anchor xml:id="beg0821a1301" n="0821a1301"/>已<anchor xml:id="end0821a1301"/>證中道。可憐此輩<anchor xml:id="nkr_note_add_0821a1302" n="0821a1302"/><anchor xml:id="beg0821a1302" n="0821a1302"/>已<anchor xml:id="end0821a1302"/>
<lb ed="X" n="0821a14"/><lb ed="R041" n="0829b11"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0821001" n="0821001"/>悉子。莫執中之病。夫五蘊空了。必要有箇實際方可。
<lb ed="X" n="0821a15"/><lb ed="R041" n="0829b12"/>不然則無立命之所以。爲退藏之密。此流雖有登雲
<lb ed="X" n="0821a16"/><lb ed="R041" n="0829b13"/>步月之才。終難迯此蘊。迷之生死矣。</p>
<lb ed="X" n="0821a17"/><lb ed="R041" n="0829b14"/><p xml:id="pX26p0821a1701">佛與衆生。身心相類。知見無殊。五蘊皆同。飮啄不異。
<lb ed="X" n="0821a18"/><lb ed="R041" n="0829b15"/>但衆生於五蘊中。逐境遷流。每被見思所惑。搆地獄
<lb ed="X" n="0821a19"/><lb ed="R041" n="0829b16"/>之因。非不厭離。因其不知爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0821a1901" n="0821a1901"/><anchor xml:id="beg0821a1901" n="0821a1901"/>己<anchor xml:id="end0821a1901"/>之蘊。從嬰至老。認蘊
<lb ed="X" n="0821a20"/><lb ed="R041" n="0829b17"/>爲眞。蓋相緣相習。與之俱化。佛與菩薩。於此五蘊。隨
<lb ed="X" n="0821a21"/><lb ed="R041" n="0829b18"/>流不染。卽於蘊中。行戒定慧之佛事。故不厭離。亦不
<lb ed="X" n="0821a22"/><lb ed="R041" n="0830a01"/>能離也。旣有此心。必有五蘊。喩乎魚不能離水。離水
<lb ed="X" n="0821a23"/><lb ed="R041" n="0830a02"/>卽死。虎不可捨山。捨山卽擒。吾心之依五蘊。亦猶是
<lb ed="X" n="0821a24"/><lb ed="R041" n="0830a03"/>也。五蘊固是不好之物事。佛亦不能無。但諸佛菩薩。
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0821b" n="0821b"/>
<lb ed="X" n="0821b01"/><lb ed="R041" n="0830a04"/>知見正大。皆變爲美德懿行。亦與之俱化也。六祖曰。
<lb ed="X" n="0821b02"/><lb ed="R041" n="0830a05"/>佛法在世間。不離世間覺。離世覔菩提。恰如求兔角。
<lb ed="X" n="0821b03"/><lb ed="R041" n="0830a06"/>要學佛者。須將從前一切所愛之事物。自今漸漸疎
<lb ed="X" n="0821b04"/><lb ed="R041" n="0830a07"/>淡。得下則生死惡業。亦漸漸解矣。卽是在家出家之
<lb ed="X" n="0821b05"/><lb ed="R041" n="0830a08"/>佛子也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0821b06"/><lb ed="R041" n="0830a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0821b0601">度一切苦厄。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0821b07"/><lb ed="R041" n="0830a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0821b0701">苦厄卽是世間功名勢利。男女飮食一切嗜慾之境。
<lb ed="X" n="0821b08"/><lb ed="R041" n="0830a11"/>人皆貪求無厭。遂有求不得苦。旣得又有悉失苦。愛
<lb ed="X" n="0821b09"/><lb ed="R041" n="0830a12"/>別離苦。冤憎會苦。生老病死。無非是苦。凡有身者。皆
<lb ed="X" n="0821b10"/><lb ed="R041" n="0830a13"/>有此苦。惟具實相者。卽不爲其所苦。何也。蓋預知其
<lb ed="X" n="0821b11"/><lb ed="R041" n="0830a14"/>爲幻化。得固不喜。失亦不憂。與物同求。而不同貪。與
<lb ed="X" n="0821b12"/><lb ed="R041" n="0830a15"/>物同得。而不同失。處世如斯。何苦之有。故曰度一切
<lb ed="X" n="0821b13"/><lb ed="R041" n="0830a16"/>苦厄。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0821b14"/><lb ed="R041" n="0830a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0821b1401">舍利子。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0821b15"/><lb ed="R041" n="0830a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0821b1501">佛之弟子千二百五十人。內有十箇大弟子。各具一
<lb ed="X" n="0821b16"/><lb ed="R041" n="0830b01"/>才之長。如須菩提則解空第一。阿難尊者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0821002" n="0821002"/>聲聞第一。
<lb ed="X" n="0821b17"/><lb ed="R041" n="0830b02"/>目犍連孝行第一。羅睺羅密行第一。此舍利子則智
<lb ed="X" n="0821b18"/><lb ed="R041" n="0830b03"/>慧第一。佛凡說深奧之經。及難信之法。卽召舍利子
<lb ed="X" n="0821b19"/><lb ed="R041" n="0830b04"/>爲問答也。舍利乃西天鳥名。其鳥眼見疾捷。尊者在
<lb ed="X" n="0821b20"/><lb ed="R041" n="0830b05"/>母胎時。其母慧辯異常。衆卽知其所胎者乃聖人也。
<lb ed="X" n="0821b21"/><lb ed="R041" n="0830b06"/>故名其母曰舍利。尊者出世。辯才無侶。因其母名舍
<lb ed="X" n="0821b22"/><lb ed="R041" n="0830b07"/>利。故曰舍利子。卽舍利弗也。佛說彌陀經。乃是難信
<lb ed="X" n="0821b23"/><lb ed="R041" n="0830b08"/>之法。亦召之而爲問答。或以身心喩者。皆非也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0821b24"/><lb ed="R041" n="0830b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0821b2401">色不異空空不異色色卽是空空卽是色受想
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0821c" n="0821c"/>
<lb ed="X" n="0821c01"/><lb ed="R041" n="0830b10"/>行識亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0821c02"/><lb ed="R041" n="0830b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0821c0201">小乘之人。疑此五蘊是實有之物事。因被他擾此心。
<lb ed="X" n="0821c03"/><lb ed="R041" n="0830b12"/>不得自在。直須忘了他。心始輕快。此皆衆生之倒見。
<lb ed="X" n="0821c04"/><lb ed="R041" n="0830b13"/>佛說此節以破其疑也。佛謂非但色蘊。就是眞空之
<lb ed="X" n="0821c05"/><lb ed="R041" n="0830b14"/>性。卽受想行識之四蘊。亦與眞空之性一體。謂卽此
<lb ed="X" n="0821c06"/><lb ed="R041" n="0830b15"/>五蘊。就是眞性。不用揀擇去取。又莫糊塗。全無分別。
<lb ed="X" n="0821c07"/><lb ed="R041" n="0830b16"/>賢首曰。眞俗雙泯。二諦恒存。此節因上文說五蘊皆
<lb ed="X" n="0821c08"/><lb ed="R041" n="0830b17"/>空。恐人認作實有。五蘊可空。夫蘊之爲眚。有名無實。
<lb ed="X" n="0821c09"/><lb ed="R041" n="0830b18"/>變易無常。隨生隨滅。晝夜何可數計。但聲聞等人。爲
<lb ed="X" n="0821c10"/><lb ed="R041" n="0831a01"/>其所苦。不能控制。故以其爲有也。豈知迷爲境。轉卽
<lb ed="X" n="0821c11"/><lb ed="R041" n="0831a02"/>是五蘊。悟則轉境。卽是眞空。因能轉境。則心不留一
<lb ed="X" n="0821c12"/><lb ed="R041" n="0831a03"/>物。雖酧酢萬變。不爲累贅。故曰眞空。眞空却能空五
<lb ed="X" n="0821c13"/><lb ed="R041" n="0831a04"/>蘊。五蘊不能壞眞空。眞空是實。蘊識是幻。幻依眞有。
<lb ed="X" n="0821c14"/><lb ed="R041" n="0831a05"/>眞不幻無。幻中有眞。眞中無幻。後之學者。欲證眞空
<lb ed="X" n="0821c15"/><lb ed="R041" n="0831a06"/>之性。切勿憎嫌五蘊。要在二六時中。念念精詳。參究
<lb ed="X" n="0821c16"/><lb ed="R041" n="0831a07"/>嚴查。卽今一念<anchor xml:id="nkr_note_orig_0821003" n="0821003"/>看在那一蘊上著脚。卽如捉賊。定要
<lb ed="X" n="0821c17"/><lb ed="R041" n="0831a08"/>獲賍纔罷。如此操持。始能超脫生死關。身心不爲五
<lb ed="X" n="0821c18"/><lb ed="R041" n="0831a09"/>蘊所礙。始謂之眞空。又謂之實相。法華云。佛種從緣
<lb ed="X" n="0821c19"/><lb ed="R041" n="0831a10"/>起。是故說一乘。未悟實相。未可便以蘊識爲性。古人
<lb ed="X" n="0821c20"/><lb ed="R041" n="0831a11"/>謂之認賊爲子者。是也。切勿驅遣蘊識。以求眞性。古
<lb ed="X" n="0821c21"/><lb ed="R041" n="0831a12"/>人謂之捏怪者。是也。老宿嘲認識神者曰。無量劫來
<lb ed="X" n="0821c22"/><lb ed="R041" n="0831a13"/>生死本。癡人認作本來眞。儂續其末云。若離此識覓
<lb ed="X" n="0821c23"/><lb ed="R041" n="0831a14"/>菩提。畢竟無由出六塵。六祖曰。煩惱卽菩提。賢首序
<lb ed="X" n="0821c24"/><lb ed="R041" n="0831a15"/>云。良以眞空未嘗不有。卽<note place="inline">幻身之</note>有以辨於<note place="inline">實相之</note>空。<note place="inline">一切
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0822a" n="0822a"/>
<lb ed="X" n="0822a01"/><lb ed="R041" n="0831a16"/>事物之</note>幻有<note place="inline">到底</note>未始不空。卽<note place="inline">此事物之</note>幻空以明其<note place="inline">實相之眞</note>有。
<lb ed="X" n="0822a02"/><lb ed="R041" n="0831a17"/><note place="inline">幻有之有有形名爲常有實相之</note>有<note place="inline">無質乃是</note>空有。故<note place="inline">曰</note>不有。<note place="inline">虗空之空無質名爲
<lb ed="X" n="0822a03"/><lb ed="R041" n="0831a18"/>斷空眞空之</note>空<note place="inline">有象乃是</note>有空。故<note place="inline">曰</note>不空。不空之空。空而非斷。
<lb ed="X" n="0822a04"/><lb ed="R041" n="0831b01"/>不有之有。有而非常。四執旣亡。百非俱遣。般若玄旨。
<lb ed="X" n="0822a05"/><lb ed="R041" n="0831b02"/>斯之謂歟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0822a06"/><lb ed="R041" n="0831b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0822a0601">是諸法空相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0822a07"/><lb ed="R041" n="0831b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0822a0701">諸者衆也。法者卽事物之總名。此節因上文色不異
<lb ed="X" n="0822a08"/><lb ed="R041" n="0831b05"/>空而言。恐人執著斷空。故曰諸法。若是空了定要顯
<lb ed="X" n="0822a09"/><lb ed="R041" n="0831b06"/>出一箇實相纔好。若不見實相。卽是斷空。又名無記
<lb ed="X" n="0822a10"/><lb ed="R041" n="0831b07"/>空。世間有等利根外道。掃去一切塵緣現前。知見不
<lb ed="X" n="0822a11"/><lb ed="R041" n="0831b08"/>過只是空境。遂執此境。而爲眞空。噫認境爲眞。非棄
<lb ed="X" n="0822a12"/><lb ed="R041" n="0831b09"/>有著無而何。</p><p xml:id="pX26p0822a1206" cb:place="inline">又有等師家。外不著有相。內不著空
<lb ed="X" n="0822a13"/><lb ed="R041" n="0831b10"/>相。將心擴大。以含沙界。自謂佛性本來如此。大每擧
<lb ed="X" n="0822a14"/><lb ed="R041" n="0831b11"/>古公案云。佛性多少。大量周沙界。<note place="inline">云云</note>噫。此師雖知
<lb ed="X" n="0822a15"/><lb ed="R041" n="0831b12"/>大。而不知小。又患曠蕩之病。豈不聞佛曰。大周沙界。
<lb ed="X" n="0822a16"/><lb ed="R041" n="0831b13"/>小入毫芒。眞性原無定量。圓卽圓。而方卽方。六祖曰。
<lb ed="X" n="0822a17"/><lb ed="R041" n="0831b14"/>體同虗空。亦無虗空之量。大槩墮著有著無。曠大等
<lb ed="X" n="0822a18"/><lb ed="R041" n="0831b15"/>之知見者。多是隨人脚跟轉。佛甞訶之。爲逐磈韓獹。
<lb ed="X" n="0822a19"/><lb ed="R041" n="0831b16"/>若是獅子則逐人矣。</p><p xml:id="pX26p0822a1909" cb:place="inline">學者若能空了塵勞諸法。工
<lb ed="X" n="0822a20"/><lb ed="R041" n="0831b17"/>夫<anchor xml:id="nkr_note_add_0822a2001" n="0822a2001"/><anchor xml:id="beg0822a2001" n="0822a2001"/>已<anchor xml:id="end0822a2001"/>到百尺竿頭。危峻極地。若更進一步。不墮塵勞
<lb ed="X" n="0822a21"/><lb ed="R041" n="0831b18"/>苦海。必墮茫蕩空坑。古人謂生死岸頭者。此也。忻然
<lb ed="X" n="0822a22"/><lb ed="R041" n="0832a01"/>撒手。孰敢承當。更進一步。要有一個快活安穩之道
<lb ed="X" n="0822a23"/><lb ed="R041" n="0832a02"/>場。始有立命之處所。方能穿透一切之宗敎。始知學
<lb ed="X" n="0822a24"/><lb ed="R041" n="0832a03"/>者根器之大小。方可絕學罷參。接引未悟之人。倘或
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0822b" n="0822b"/>
<lb ed="X" n="0822b01"/><lb ed="R041" n="0832a04"/>未然。安得不鑽故紙。而求出世之方乎。得此更進一
<lb ed="X" n="0822b02"/><lb ed="R041" n="0832a05"/>步之階者。動靜寂寂。性相如如。去住自由。色空無礙
<lb ed="X" n="0822b03"/><lb ed="R041" n="0832a06"/>抱子弄孫。無非佛事。山林朝市。總是道場。華嚴云。上
<lb ed="X" n="0822b04"/><lb ed="R041" n="0832a07"/>覺無來處。去亦無所從。淸淨玅色身。神力故顯現。六
<lb ed="X" n="0822b05"/><lb ed="R041" n="0832a08"/>祖曰。卽此相離此相。儂曰不卽不離。卽是眞空實相。
<lb ed="X" n="0822b06"/><lb ed="R041" n="0832a09"/>佛謂之空如來藏者。此也。寶性論曰。有四種人。不識
<lb ed="X" n="0822b07"/><lb ed="R041" n="0832a10"/>空如來藏。如生盲人。一凡夫。二聲聞。三緣覺。四初心
<lb ed="X" n="0822b08"/><lb ed="R041" n="0832a11"/>菩薩。皆不識實相之空如來藏。昔黃梅會上。五祖要
<lb ed="X" n="0822b09"/><lb ed="R041" n="0832a12"/>無相偈秀師謂。身似菩提樹。身旣爲樹了。却將何者
<lb ed="X" n="0822b10"/><lb ed="R041" n="0832a13"/>爲菩提。心如明鏡臺。心旣爲臺了。又將何者爲鏡。詳
<lb ed="X" n="0822b11"/><lb ed="R041" n="0832a14"/>其似如二字。<anchor xml:id="nkr_note_add_0822b1101" n="0822b1101"/><anchor xml:id="beg0822b1101" n="0822b1101"/>已<anchor xml:id="end0822b1101"/>是不知本來面目。非但身心兩無下
<lb ed="X" n="0822b12"/><lb ed="R041" n="0832a15"/>落。頭上安頭。且又露出身心兩字。非抱賍叫屈而何。
<lb ed="X" n="0822b13"/><lb ed="R041" n="0832a16"/>予見秀師搭臺。待六祖來搬戲。倘非秀師。先作一箇
<lb ed="X" n="0822b14"/><lb ed="R041" n="0832a17"/>頑木。吾知六祖亦無施斧鑿處。撞著那個舂米漢。一
<lb ed="X" n="0822b15"/><lb ed="R041" n="0832a18"/>生極會討便宜的。看他說得。何等自在。菩提本無樹。
<lb ed="X" n="0822b16"/><lb ed="R041" n="0832b01"/>渾身俱是菩提。又分何者爲樹。明鏡亦非臺。心爲明
<lb ed="X" n="0822b17"/><lb ed="R041" n="0832b02"/>鏡了。更有什麼臺。本來面目。卽是實相。實相之中。原
<lb ed="X" n="0822b18"/><lb ed="R041" n="0832b03"/>無一物。何處惹塵埃。此偈解者。多作空猜。儂見句句
<lb ed="X" n="0822b19"/><lb ed="R041" n="0832b04"/>切實。擧此二師故事。特證法空之相。此相人人本具。
<lb ed="X" n="0822b20"/><lb ed="R041" n="0832b05"/>個個圓成。不勞訂議鋪排。在人善用不善用耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0822b21"/><lb ed="R041" n="0832b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0822b2101">不生不滅不垢不淨不增不減。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0822b22"/><lb ed="R041" n="0832b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0822b2201">思慮不滅。謂之生。生卽不滅之異名。雜念不生。謂之
<lb ed="X" n="0822b23"/><lb ed="R041" n="0832b08"/>滅。滅乃不生之假號。此不生不滅。因遣上文之疑而
<lb ed="X" n="0822b24"/><lb ed="R041" n="0832b09"/>發也。謂五蘊皆空。則念慮<anchor xml:id="nkr_note_add_0822b2401" n="0822b2401"/><anchor xml:id="beg0822b2401" n="0822b2401"/>已<anchor xml:id="end0822b2401"/>滅。慮滅則空相<anchor xml:id="nkr_note_add_0822b2402" n="0822b2402"/><anchor xml:id="beg0822b2402" n="0822b2402"/>已<anchor xml:id="end0822b2402"/>頓現
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0822c" n="0822c"/>
<lb ed="X" n="0822c01"/><lb ed="R041" n="0832b10"/>了。惟初機莫能見。恐其偏執於滅。疑此念滅。卽是空
<lb ed="X" n="0822c02"/><lb ed="R041" n="0832b11"/>相隨。次卽呼舍利子而說。色不異空。謂色等諸蘊。與
<lb ed="X" n="0822c03"/><lb ed="R041" n="0832b12"/>空相不異。以遣其執滅之疑。不但色空不異。又曰。色
<lb ed="X" n="0822c04"/><lb ed="R041" n="0832b13"/>卽是空。謂五蘊就是眞空。不要分別彼此蘊。乃生生
<lb ed="X" n="0822c05"/><lb ed="R041" n="0832b14"/>之念。又恐學者偏執生生之念。卽是空相。復於此節
<lb ed="X" n="0822c06"/><lb ed="R041" n="0832b15"/>總遣二疑。故曰。是諸法空。了之空相。雖不是生。亦不
<lb ed="X" n="0822c07"/><lb ed="R041" n="0832b16"/>是滅。此乃世尊以不生不滅等直指實相。此法惟佛
<lb ed="X" n="0822c08"/><lb ed="R041" n="0832b17"/>能知。惟佛能說。凡諸經中文字。譬如佛之手指。人之
<lb ed="X" n="0822c09"/><lb ed="R041" n="0832b18"/>眞性。譬如空中之明月。喩佛以指指月示人。人能離
<lb ed="X" n="0822c10"/><lb ed="R041" n="0833a01"/>指觀月。則月在空。而不在指。雖不在指。所見月者。賴
<lb ed="X" n="0822c11"/><lb ed="R041" n="0833a02"/>指之指也。倘若不知離指以觀空中之月。卽執佛之
<lb ed="X" n="0822c12"/><lb ed="R041" n="0833a03"/>手指。以爲月者。斯人非但不識月。亦不識指耳。此生
<lb ed="X" n="0822c13"/><lb ed="R041" n="0833a04"/>滅垢淨增減三段法端。若佛之手指也。以指人人身
<lb ed="X" n="0822c14"/><lb ed="R041" n="0833a05"/>中空相之性。此眞空實相。宗門言語道斷。一字不立。
<lb ed="X" n="0822c15"/><lb ed="R041" n="0833a06"/>縱善言者。亦直下無開口處。此相又非窈冥深奧難
<lb ed="X" n="0822c16"/><lb ed="R041" n="0833a07"/>知難見者。却是個至簡至易。平平直直之物事。只要
<lb ed="X" n="0822c17"/><lb ed="R041" n="0833a08"/>人自會自悟。不由師授。不因法得而得者。名衣中珠。
<lb ed="X" n="0822c18"/><lb ed="R041" n="0833a09"/>若從師授法得者。由聲聞而得。古人謂之從門入者
<lb ed="X" n="0822c19"/><lb ed="R041" n="0833a10"/>不是家珍。以其取之有盡。用之卽窮故。佛於金剛經
<lb ed="X" n="0822c20"/><lb ed="R041" n="0833a11"/>屢云。我於燃燈佛所。若有法得阿耨菩提。燃燈卽不
<lb ed="X" n="0822c21"/><lb ed="R041" n="0833a12"/>與我授記。汝於來世。當得作佛。號釋迦牟尼。以實無
<lb ed="X" n="0822c22"/><lb ed="R041" n="0833a13"/>有法得阿耨多羅三藐三菩提。是故燃燈佛。與我授
<lb ed="X" n="0822c23"/><lb ed="R041" n="0833a14"/>記。作是言。汝於來世。當得作佛。號釋迦牟尼。古人謂。
<lb ed="X" n="0822c24"/><lb ed="R041" n="0833a15"/>說一禪字。拖泥帶水。說一佛字。滿面慚惶。有等鈍根
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0823a" n="0823a"/>
<lb ed="X" n="0823a01"/><lb ed="R041" n="0833a16"/>懶學之人。一聞宗門不用文字。卽掃除一切佛法。噫
<lb ed="X" n="0823a02"/><lb ed="R041" n="0833a17"/>譬未識月之人。卽棄指月之指。斯人雖歷沙劫。終無
<lb ed="X" n="0823a03"/><lb ed="R041" n="0833a18"/>識月之期。悲哉。豈不聞總持。雖無文字。文字能顯總
<lb ed="X" n="0823a04"/><lb ed="R041" n="0833b01"/>持。外道每每以宗敎分爲兩段。豈知敎爲宗。設宗因
<lb ed="X" n="0823a05"/><lb ed="R041" n="0833b02"/>敎。明滯宗焉。能達敎絕敎。無以明宗。宗敎相須勿執
<lb ed="X" n="0823a06"/><lb ed="R041" n="0833b03"/>爲上。孰云敎內無宗。此中空相名爲何物。非特此也。
<lb ed="X" n="0823a07"/><lb ed="R041" n="0833b04"/>凡有言說。皆說宗也。佛說不生不滅。以指空相。學者
<lb ed="X" n="0823a08"/><lb ed="R041" n="0833b05"/>若悟空相之宗者。始知不生不滅。卽空相之範圍也。
<lb ed="X" n="0823a09"/><lb ed="R041" n="0833b06"/>若明不生不滅一隅之義者。則垢淨增減二隅之理。
<lb ed="X" n="0823a10"/><lb ed="R041" n="0833b07"/>觸類可知矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0823a11"/><lb ed="R041" n="0833b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0823a1101">無眼耳鼻舌身意。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0823a12"/><lb ed="R041" n="0833b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0823a1201">此節乃形<anchor xml:id="nkr_note_add_0823a1201" n="0823a1201"/><anchor xml:id="beg0823a1201" n="0823a1201"/>已<anchor xml:id="end0823a1201"/>下之法也。六根所謂無者。不是沒有了
<lb ed="X" n="0823a13"/><lb ed="R041" n="0833b10"/>見。今能食能言。六根如何無得。蓋百姓不知身中自
<lb ed="X" n="0823a14"/><lb ed="R041" n="0833b11"/>有眞心。只見有世上聲色臭味故。其心或隨目走。或
<lb ed="X" n="0823a15"/><lb ed="R041" n="0833b12"/>逐耳去。終日只在門外奔忙。故有六根。道人旣悟其
<lb ed="X" n="0823a16"/><lb ed="R041" n="0833b13"/>空。則六根倂作一根。不爲聲色所誘流轉。故曰。是故
<lb ed="X" n="0823a17"/><lb ed="R041" n="0833b14"/>空相之中。無此眼耳鼻舌身意六根之累也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0823a18"/><lb ed="R041" n="0833b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0823a1801">無色聲香味觸法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0823a19"/><lb ed="R041" n="0833b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0823a1901">眼對色。耳對聲。鼻對香。舌知味。身能觸。身之爲根。乃
<lb ed="X" n="0823a20"/><lb ed="R041" n="0833b17"/>形骸手足。玉莖之總名。觸卽蹴打衝撞也。意之根主
<lb ed="X" n="0823a21"/><lb ed="R041" n="0833b18"/>思。思卽法也。內而妄想。外而事物。及諸經文皆法也。
<lb ed="X" n="0823a22"/><lb ed="R041" n="0834a01"/>法乃意根之塵。在他處。爲方法之法也。有身心。而不
<lb ed="X" n="0823a23"/><lb ed="R041" n="0834a02"/>自知者。卽名衆生。衆生性迷。惟知身外之六塵。悟性
<lb ed="X" n="0823a24"/><lb ed="R041" n="0834a03"/>之人。念念不離身心。雖不灑掃。六根淸淨。則塵自塵。
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0823b" n="0823b"/>
<lb ed="X" n="0823b01"/><lb ed="R041" n="0834a04"/>與我六根。全無干涉。故曰。是故空相之中。無此色聲
<lb ed="X" n="0823b02"/><lb ed="R041" n="0834a05"/>香味觸法六塵之擾也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0823b03"/><lb ed="R041" n="0834a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0823b0301">無眼界乃至無意識界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0823b04"/><lb ed="R041" n="0834a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0823b0401">此節乃十八界之法。佛總略而言。若欲詳言該說。無
<lb ed="X" n="0823b05"/><lb ed="R041" n="0834a08"/>眼界無耳界。無鼻界無舌界。無身界無意界。此六根
<lb ed="X" n="0823b06"/><lb ed="R041" n="0834a09"/>之界。又無色界無聲界。無香味觸法六塵之界。又無
<lb ed="X" n="0823b07"/><lb ed="R041" n="0834a10"/>六識之界。眼識色是一界。耳識聲。鼻識臭。舌識味。身
<lb ed="X" n="0823b08"/><lb ed="R041" n="0834a11"/>識觸。意識思想之法。此根塵識。總爲十八界。界者乃
<lb ed="X" n="0823b09"/><lb ed="R041" n="0834a12"/>界限之界。如區也。卽十八處也。一區各具一種才能。
<lb ed="X" n="0823b10"/><lb ed="R041" n="0834a13"/>以其伎倆。不相兼混。譬眼之根。惟能與色對。與聲却
<lb ed="X" n="0823b11"/><lb ed="R041" n="0834a14"/>無。千色之塵。惟與眼相知。不能令鼻見。耳之識。惟能
<lb ed="X" n="0823b12"/><lb ed="R041" n="0834a15"/>識聲。不能識味。擧此數界。餘可例知。十八界中。皆是
<lb ed="X" n="0823b13"/><lb ed="R041" n="0834a16"/>衆生作業之所。喩十八重地獄也。悟性之人。變地獄
<lb ed="X" n="0823b14"/><lb ed="R041" n="0834a17"/>作天堂。改貪嗔痴。作戒定慧。界界皆化。爲光明淨土。
<lb ed="X" n="0823b15"/><lb ed="R041" n="0834a18"/>夫六塵六根喩水<g ref="#CB01366">飰</g>。六識喩<g ref="#CB01186">麯</g>藥。水飯無<g ref="#CB01186">麯</g>。決不成
<lb ed="X" n="0823b16"/><lb ed="R041" n="0834b01"/>酒。根塵無識。決不成業。世尊敎人。變識爲智。智卽眞
<lb ed="X" n="0823b17"/><lb ed="R041" n="0834b02"/>空。識旣轉爲眞空。則識<anchor xml:id="nkr_note_add_0823b1701" n="0823b1701"/><anchor xml:id="beg0823b1701" n="0823b1701"/>已<anchor xml:id="end0823b1701"/>無矣。根塵若無情識。以媒
<lb ed="X" n="0823b18"/><lb ed="R041" n="0834b03"/>合之。則根自根。塵自塵。安能顚倒眞空乎。故曰。是故
<lb ed="X" n="0823b19"/><lb ed="R041" n="0834b04"/>此空相之中。無十八界之法也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0823b20"/><lb ed="R041" n="0834b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0823b2001">無無明亦無無明盡乃至無老死亦無老死盡。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0823b21"/><lb ed="R041" n="0834b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0823b2101">此十二因緣之法。與五蘊之法一般。但五蘊只有五
<lb ed="X" n="0823b22"/><lb ed="R041" n="0834b07"/>重。此十二因緣。從淺入深。有十二重。以無明爲始。無
<lb ed="X" n="0823b23"/><lb ed="R041" n="0834b08"/>明者乃是牽衆生入地獄。第一個迷魂鬼。出世之士。
<lb ed="X" n="0823b24"/><lb ed="R041" n="0834b09"/>若得此無明破時。則僊佛可期矣。人心纔有些些喜
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0823c" n="0823c"/>
<lb ed="X" n="0823c01"/><lb ed="R041" n="0834b10"/>怒之情生。卽是無明。心不着物。則喜怒由何而生。夫
<lb ed="X" n="0823c02"/><lb ed="R041" n="0834b11"/>衆生之心。個個都是光明的。只爲着了聲色。就遮却
<lb ed="X" n="0823c03"/><lb ed="R041" n="0834b12"/>那些光明。人若失了這般光明。眼睛雖是張開營營
<lb ed="X" n="0823c04"/><lb ed="R041" n="0834b13"/>者。全是做夢。一切煩惱魚貫而來。繼使知得是夢。抖
<lb ed="X" n="0823c05"/><lb ed="R041" n="0834b14"/>擻踊躍。亦不能醒。隨卽睡去。此乃衆生入地獄之因
<lb ed="X" n="0823c06"/><lb ed="R041" n="0834b15"/>也。無明可不破乎。欲破之者須伏。般若之慧劒在手。
<lb ed="X" n="0823c07"/><lb ed="R041" n="0834b16"/>撞着來的聲色。無分好惡。一個一劍。揮爲兩段。直欲
<lb ed="X" n="0823c08"/><lb ed="R041" n="0834b17"/>到無下手處。無明之網始碎矣。無明與智慧。一勝則
<lb ed="X" n="0823c09"/><lb ed="R041" n="0834b18"/>一負。不相兩立。智慧略放從容。無明繼踵卽至。故不
<lb ed="X" n="0823c10"/><lb ed="R041" n="0835a01"/>可說無明無矣。無明旣不可說無。則無明盡。盡之一
<lb ed="X" n="0823c11"/><lb ed="R041" n="0835a02"/>字。更不可說也。無明旣不可說盡。而老死可說其盡
<lb ed="X" n="0823c12"/><lb ed="R041" n="0835a03"/>乎。故曰。空相之中。亦無老死盡。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0823c13"/><lb ed="R041" n="0835a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0823c1301">無苦集滅道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0823c14"/><lb ed="R041" n="0835a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0823c1401">此四諦之法。乃形而上之法。爲大乘人之法器也。苦
<lb ed="X" n="0823c15"/><lb ed="R041" n="0835a06"/>集乃處世間之惡因果。苦爲報受之果。集爲造苦之
<lb ed="X" n="0823c16"/><lb ed="R041" n="0835a07"/>因。先示苦果。令人知而可<g ref="#CB17199">惧</g>。次示集因。令人斷而勿
<lb ed="X" n="0823c17"/><lb ed="R041" n="0835a08"/>爲。譬諸積不善之家。是集因也。必有餘殃。是苦果也。
<lb ed="X" n="0823c18"/><lb ed="R041" n="0835a09"/>因集聚不善。所以招餘殃之苦。此滅道二諦。乃出世
<lb ed="X" n="0823c19"/><lb ed="R041" n="0835a10"/>間之善因果。滅是出世之果。謂得滅果者。一切妄想
<lb ed="X" n="0823c20"/><lb ed="R041" n="0835a11"/>雜念。蕩然不生。謂之滅。先示滅果。令人慕此安淨。次
<lb ed="X" n="0823c21"/><lb ed="R041" n="0835a12"/>示八正道。令人進修。八正道者。正語。心口相應。正業。
<lb ed="X" n="0823c22"/><lb ed="R041" n="0835a13"/>無非佛事。正命。俗習<anchor xml:id="nkr_note_add_0823c2201" n="0823c2201"/><anchor xml:id="beg0823c2201" n="0823c2201"/>已<anchor xml:id="end0823c2201"/>除。正思惟。無諸妄想。正方便。
<lb ed="X" n="0823c23"/><lb ed="R041" n="0835a14"/>不逆人意。正念。心無異緣。正定。身心不亂。能修此八
<lb ed="X" n="0823c24"/><lb ed="R041" n="0835a15"/>正道之因。則滅果不求而自得。此四諦之法。固爲輕
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0824a" n="0824a"/>
<lb ed="X" n="0824a01"/><lb ed="R041" n="0835a16"/>便。優於諸法。佛謂若悟眞空之人。集因不斷而自斷。
<lb ed="X" n="0824a02"/><lb ed="R041" n="0835a17"/>苦果不<g ref="#CB17199">惧</g>而自無。自有菩提之智果。則滅果不足慕
<lb ed="X" n="0824a03"/><lb ed="R041" n="0835a18"/>也。世間八萬四千塵勞。悉歸眞空之正覺。何八正道
<lb ed="X" n="0824a04"/><lb ed="R041" n="0835b01"/>之足言。故曰。空相之中。無四諦之法也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0824a05"/><lb ed="R041" n="0835b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0824a0501">無智亦無得以無所得故菩提薩埵依般若波
<lb ed="X" n="0824a06"/><lb ed="R041" n="0835b03"/>羅蜜多故心無罣礙<note place="inline">云云</note>至三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0824a07"/><lb ed="R041" n="0835b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0824a0701">智卽般若之慧。衆生內之妄想。外之塵勞。皆賴般若
<lb ed="X" n="0824a08"/><lb ed="R041" n="0835b05"/>之智。以照破。其爲虗幻。始得證空相之理。塵妄旣空。
<lb ed="X" n="0824a09"/><lb ed="R041" n="0835b06"/>空相錐現。尙有般若之智。及所得之理。以混之。似未
<lb ed="X" n="0824a10"/><lb ed="R041" n="0835b07"/>怜悧。亦當漸次而去。則實相昭然。而無淆絆。故曰。無
<lb ed="X" n="0824a11"/><lb ed="R041" n="0835b08"/>智亦無得。學者到此。則涅槃菩提之果<anchor xml:id="nkr_note_add_0824a1101" n="0824a1101"/><anchor xml:id="beg0824a1101" n="0824a1101"/>已<anchor xml:id="end0824a1101"/>得。佛又說。
<lb ed="X" n="0824a12"/><lb ed="R041" n="0835b09"/>以無所得故。菩提薩埵作什麼。蓋恐其疑成佛成菩
<lb ed="X" n="0824a13"/><lb ed="R041" n="0835b10"/>薩。乃大聖賢之果位。豈止只此無智亦無得。一言以
<lb ed="X" n="0824a14"/><lb ed="R041" n="0835b11"/>蔽之耶。孰不知無諸妄想塵勞。<anchor xml:id="nkr_note_add_0824a1401" n="0824a1401"/><anchor xml:id="beg0824a1401" n="0824a1401"/>已<anchor xml:id="end0824a1401"/>得人空之智慧了。
<lb ed="X" n="0824a15"/><lb ed="R041" n="0835b12"/>今造至無智亦無得之地位。<anchor xml:id="nkr_note_add_0824a1501" n="0824a1501"/><anchor xml:id="beg0824a1501" n="0824a1501"/>已<anchor xml:id="end0824a1501"/>得法空之智慧矣。到
<lb ed="X" n="0824a16"/><lb ed="R041" n="0835b13"/>此不證貫相之果位。更待何時而證也。此無所得之
<lb ed="X" n="0824a17"/><lb ed="R041" n="0835b14"/>地位。亦非尋常可到者。所以佛引菩薩。及三世諸佛。
<lb ed="X" n="0824a18"/><lb ed="R041" n="0835b15"/>原無所得果之因。皆以無所得之故。而得涅槃菩提
<lb ed="X" n="0824a19"/><lb ed="R041" n="0835b16"/>之果也。以釋學者之疑。此乃世尊叮寧引證付囑之
<lb ed="X" n="0824a20"/><lb ed="R041" n="0835b17"/>意。沾佛慈雨。以萌宿世善根者。可忘所自乎。此無所
<lb ed="X" n="0824a21"/><lb ed="R041" n="0835b18"/>得之妙旨。學者宜潛神。熟玩久之。始得其受用矣。夫
<lb ed="X" n="0824a22"/><lb ed="R041" n="0836a01"/>佛說顯般若。前言<anchor xml:id="nkr_note_add_0824a2201" n="0824a2201"/><anchor xml:id="beg0824a2201" n="0824a2201"/>已<anchor xml:id="end0824a2201"/>盡。而下文又說密般若。何哉。蓋
<lb ed="X" n="0824a23"/><lb ed="R041" n="0836a02"/>世尊憫念行人。理造法明。而貪嗔殺盜淫業惡緣。厄
<lb ed="X" n="0824a24"/><lb ed="R041" n="0836a03"/>難不消。屢屢明知。故作障亂。心由遷延歲月。直至皓
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0824b" n="0824b"/>
<lb ed="X" n="0824b01"/><lb ed="R041" n="0836a04"/>首無成者。皆由宿生冤業。蔕固根深。芟而復萌。壞人
<lb ed="X" n="0824b02"/><lb ed="R041" n="0836a05"/>善行。以妨進道。故又說此呪。令人持誦。卽能暗遣前
<lb ed="X" n="0824b03"/><lb ed="R041" n="0836a06"/>愆。直登覺岸爾。此猶世尊愛人無<anchor xml:id="nkr_note_add_0824b0301" n="0824b0301"/><anchor xml:id="beg0824b0301" n="0824b0301"/>已<anchor xml:id="end0824b0301"/>之心。故稱爲三
<lb ed="X" n="0824b04"/><lb ed="R041" n="0836a07"/>界之慈父也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0824b05"/><lb ed="R041" n="0836a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0824b0501">故知般若波羅蜜多是大神呪是大明呪是無
<lb ed="X" n="0824b06"/><lb ed="R041" n="0836a09"/>上呪是無等等呪能除一切苦眞實不虗故說
<lb ed="X" n="0824b07"/><lb ed="R041" n="0836a10"/>般若波羅蜜多呪卽說呪曰。</p><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0824b0712" cb:place="inline">揭諦揭諦波羅揭
<lb ed="X" n="0824b08"/><lb ed="R041" n="0836a11"/>諦波羅僧揭諦菩提薩婆訶</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0824b09"/><lb ed="R041" n="0836a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0824b0901">凡謂之呪者。皆是諸天鬼王魔王。降其部屬之祕語。
<lb ed="X" n="0824b10"/><lb ed="R041" n="0836a13"/>今焉護佛法。會無可以献世尊。各將統馭部下之密
<lb ed="X" n="0824b11"/><lb ed="R041" n="0836a14"/>呪。供奉我佛。倘其部屬鬼神。惱亂衆生。但誦其呪。則
<lb ed="X" n="0824b12"/><lb ed="R041" n="0836a15"/>諸冤魔自退。其義如此。學者何疑此無解說。雜藏中
<lb ed="X" n="0824b13"/><lb ed="R041" n="0836a16"/>有譬云。昔有長者。一奴迯於異國。國王以公主妻之。
<lb ed="X" n="0824b14"/><lb ed="R041" n="0836a17"/>奴常作驕態。鄕人從其國歸。報長者知。因往視奴。迎
<lb ed="X" n="0824b15"/><lb ed="R041" n="0836a18"/>入內庭。謂公主曰。此乃吾父也。自此奴態不作。一日
<lb ed="X" n="0824b16"/><lb ed="R041" n="0836b01"/>長者欲歸。公主竊吿之曰。爾兒出身富貴。甚難奉侍。
<lb ed="X" n="0824b17"/><lb ed="R041" n="0836b02"/>乞示一法。長者云。我有一呪。去後復你態時。汝但以
<lb ed="X" n="0824b18"/><lb ed="R041" n="0836b03"/>一手指前。一手向後。作個勢子。對他念呪二句。你無
<lb ed="X" n="0824b19"/><lb ed="R041" n="0836b04"/>親往他國。誑惑一切人。態若不止。再念後二句。你侖
<lb ed="X" n="0824b20"/><lb ed="R041" n="0836b05"/>合吃粗食。如何頻作嗔念。此態卽止矣。公主求解說。
<lb ed="X" n="0824b21"/><lb ed="R041" n="0836b06"/>長者云。祕語不可解。但念則有力。長者歸。奴復作態。
<lb ed="X" n="0824b22"/><lb ed="R041" n="0836b07"/>公主如法念呪。奴態卽止。奴意自謂。區之脚色出處。
<lb ed="X" n="0824b23"/><lb ed="R041" n="0836b08"/>長者必吿公主知。自此不復作態。凡呪之義。大槩如
<lb ed="X" n="0824b24"/><lb ed="R041" n="0836b09"/>此。夫呪之音。不可曉。皆諸天龍神之梵音。當時譯經
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0824c" n="0824c"/>
<lb ed="X" n="0824c01"/><lb ed="R041" n="0836b10"/>之師。但譯字而不譯音者何。蓋爲要此梵音諷動。始
<lb ed="X" n="0824c02"/><lb ed="R041" n="0836b11"/>有神力。學者信而持之。必獲捍厄之効。梵音尙不敢
<lb ed="X" n="0824c03"/><lb ed="R041" n="0836b12"/>譯。豈可更爲之解說乎。每見解者。悉以<anchor xml:id="nkr_note_add_0824c0301" n="0824c0301"/><anchor xml:id="beg0824c0301" n="0824c0301"/>己<anchor xml:id="end0824c0301"/>意。妄註無
<lb ed="X" n="0824c04"/><lb ed="R041" n="0836b13"/>稽。後之同志者。但當信受行持。以爲出世之怙恃。始
<lb ed="X" n="0824c05"/><lb ed="R041" n="0836b14"/>不負世尊之慈旨云。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0824c06"/><lb ed="R041" n="0836b15"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX26p0824c0601">問涅槃。又曰無餘涅槃。是死非死歟。</p></sp>
<lb ed="X" n="0824c07"/><lb ed="R041" n="0836b16"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX26p0824c0701">涅槃不是臨死時。謂之入涅槃。學者要除妄想。衆生
<lb ed="X" n="0824c08"/><lb ed="R041" n="0836b17"/>之念。必須先立涅槃。然後始能度諸妄想。若死了是
<lb ed="X" n="0824c09"/><lb ed="R041" n="0836b18"/>涅槃。則妄想又何用度。金剛經云。三界九地。四生六
<lb ed="X" n="0824c10"/><lb ed="R041" n="0837a01"/>道。一切衆生。我皆令入無餘涅槃。而滅度之。若涅槃
<lb ed="X" n="0824c11"/><lb ed="R041" n="0837a02"/>是死。則佛死一切衆生。豈其心哉。又曰。涅槃心易了。
<lb ed="X" n="0824c12"/><lb ed="R041" n="0837a03"/>差別智難明。詳此涅槃心。差別智。其不是死。可知此
<lb ed="X" n="0824c13"/><lb ed="R041" n="0837a04"/>涅槃者。卽是眞空實相之體。乃法中之王。學者有此
<lb ed="X" n="0824c14"/><lb ed="R041" n="0837a05"/>涅槃之法。則六度萬行。四諦止觀諸法。一總都在其
<lb ed="X" n="0824c15"/><lb ed="R041" n="0837a06"/>中矣。但恐緣輕孽重根鈍。及從事未久者。莫能驟然
<lb ed="X" n="0824c16"/><lb ed="R041" n="0837a07"/>卽證。亦有言下卽證者。在人疑信如何爾。</p><p xml:id="pX26p0824c1617" cb:place="inline">夫涅槃
<lb ed="X" n="0824c17"/><lb ed="R041" n="0837a08"/>有二種。若辟支獨覺羅漢二乘之人。了生死。亦有涅
<lb ed="X" n="0824c18"/><lb ed="R041" n="0837a09"/>槃。謂之有餘涅槃。又曰小涅槃。彼之工夫。遠避喧嘩。
<lb ed="X" n="0824c19"/><lb ed="R041" n="0837a10"/>斷棄人事。深居獨處。志在淡去。一切妄想雜念。久久
<lb ed="X" n="0824c20"/><lb ed="R041" n="0837a11"/>亦成個寂然不動。就謂之涅槃。雖曰涅槃。因其尙埋
<lb ed="X" n="0824c21"/><lb ed="R041" n="0837a12"/>下有前件塵勞未服。甞防聲色名利爲歒。故謂之有
<lb ed="X" n="0824c22"/><lb ed="R041" n="0837a13"/>餘涅槃。亦猶永之詐死。終不能度鉛關。這樣工夫。斷
<lb ed="X" n="0824c23"/><lb ed="R041" n="0837a14"/>然不敢應酬人事。恐搖其寂寂之心。故防聲色如冦
<lb ed="X" n="0824c24"/><lb ed="R041" n="0837a15"/>讐。畏人事如桎梏。一切事物塵勞之境。雖暫時不動。
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0825a" n="0825a"/>
<lb ed="X" n="0825a01"/><lb ed="R041" n="0837a16"/>被其以寂定之氣。制住在那裡。如大石壓草苗。雖不
<lb ed="X" n="0825a02"/><lb ed="R041" n="0837a17"/>茁生。意猶存這樣。涅槃只可迯。生死不能了。生死又
<lb ed="X" n="0825a03"/><lb ed="R041" n="0837a18"/>不可全。然說他不是。視凡夫闡提輩。浮沉生死者。何
<lb ed="X" n="0825a04"/><lb ed="R041" n="0837b01"/>啻霄壤之殊乎。</p>
<lb ed="X" n="0825a05"/><lb ed="R041" n="0837b02"/><p xml:id="pX26p0825a0501">夫十一地諸菩薩所建大涅槃。謂之無餘涅槃。彼之
<lb ed="X" n="0825a06"/><lb ed="R041" n="0837b03"/>事業。住寂而非趨寂。了喧而不避喧。處寂寂之涅槃。
<lb ed="X" n="0825a07"/><lb ed="R041" n="0837b04"/>遊喧喧之世界。則世界亦寂寂。以其無有一切聲色
<lb ed="X" n="0825a08"/><lb ed="R041" n="0837b05"/>塵勞可避可畏。如是則衆生之心。<anchor xml:id="nkr_note_add_0825a0801" n="0825a0801"/><anchor xml:id="beg0825a0801" n="0825a0801"/>已<anchor xml:id="end0825a0801"/>度盡矣。始謂之
<lb ed="X" n="0825a09"/><lb ed="R041" n="0837b06"/>究竟涅槃。或遺一事一物。微有留戀。卽此一個衆生
<lb ed="X" n="0825a10"/><lb ed="R041" n="0837b07"/>不度。亦是有餘。直到無一毫妄想衆生之念可度了。
<lb ed="X" n="0825a11"/><lb ed="R041" n="0837b08"/>始謂之無餘。佛云若有一衆生不得度者。亦不成佛。
<lb ed="X" n="0825a12"/><lb ed="R041" n="0837b09"/>正此義也。經云。如來證涅槃。永斷於生死。旣斷生死。
<lb ed="X" n="0825a13"/><lb ed="R041" n="0837b10"/>豈更有死乎。學者宜自研參。證諸佛典。愼勿隨人脚
<lb ed="X" n="0825a14"/><lb ed="R041" n="0837b11"/>跟轉世間。菩薩間世而生。無處借問。各自打點津梁。
<lb ed="X" n="0825a15"/><lb ed="R041" n="0837b12"/>不可因循度日。百年身世。有限光陰。噫此身不向今
<lb ed="X" n="0825a16"/><lb ed="R041" n="0837b13"/>生度。更向何生度此身。珍重珍重。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0825a17"/><lb ed="R041" n="0837b14"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX26p0825a1701">問何爲眞空。又曰實相。又云空相又曰眞性。一
<lb ed="X" n="0825a18"/><lb ed="R041" n="0837b15"/>與二與。</p></sp>
<lb ed="X" n="0825a19"/><lb ed="R041" n="0837b16"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX26p0825a1901">答詳言謂之眞空實相。略言謂之空相。總是本來眞
<lb ed="X" n="0825a20"/><lb ed="R041" n="0837b17"/>性之異名也。身之形相。乃載道之器。無身則心無依。
<lb ed="X" n="0825a21"/><lb ed="R041" n="0837b18"/>無心則身無主。心爲身主。故名曰性。身有心主則實
<lb ed="X" n="0825a22"/><lb ed="R041" n="0838a01"/>故。謂之實相。佛經性字。以心主爲性。乃譯師特存大
<lb ed="X" n="0825a23"/><lb ed="R041" n="0838a02"/>義耳。身若無心以主之則虗。虗則謂之幻相。又謂之
<lb ed="X" n="0825a24"/><lb ed="R041" n="0838a03"/>妄身。心依乎身。自然離却一切聲色名利之妄。其心
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0825b" n="0825b"/>
<lb ed="X" n="0825b01"/><lb ed="R041" n="0838a04"/>卽空耳。心空卽無幻僞以雜之。故曰眞空。心空非但
<lb ed="X" n="0825b02"/><lb ed="R041" n="0838a05"/>心眞。心空則身無爲而安逸。渾無<g ref="#CB00651">覊</g>累。如是則身亦
<lb ed="X" n="0825b03"/><lb ed="R041" n="0838a06"/>空矣。身心俱空。又有身心可以指實。非眞空實相之
<lb ed="X" n="0825b04"/><lb ed="R041" n="0838a07"/>性而何。二乘擯亡身心。而著空見之境。豈可與眞空
<lb ed="X" n="0825b05"/><lb ed="R041" n="0838a08"/>同日語矣。</p>
<lb ed="X" n="0825b06"/><lb ed="R041" n="0838a09"/><p xml:id="pX26p0825b0601">夫四大色身。見在生成。不用打點。惟心難見難悟。因
<lb ed="X" n="0825b07"/><lb ed="R041" n="0838a10"/>心不悟。則妄想蝟集。所以佛說一切法門。只是敎人
<lb ed="X" n="0825b08"/><lb ed="R041" n="0838a11"/>明其本心。則習氣妄業自消。而如來之藏。卽現不行
<lb ed="X" n="0825b09"/><lb ed="R041" n="0838a12"/>一切苦行。亦可脫生死之苦厄。佛恩高大。昊天豈足
<lb ed="X" n="0825b10"/><lb ed="R041" n="0838a13"/>喩哉。然佛恩何以見其大。佛得實相之法。非是今生
<lb ed="X" n="0825b11"/><lb ed="R041" n="0838a14"/>而得也。皆由前劫千萬世中。不論大小法門。逐件逐
<lb ed="X" n="0825b12"/><lb ed="R041" n="0838a15"/>件。行過試過。始知此實相之法。爲法中之王。後學得
<lb ed="X" n="0825b13"/><lb ed="R041" n="0838a16"/>此法者。則一切苦行。俱不用行。靜而思之。佛爲我等
<lb ed="X" n="0825b14"/><lb ed="R041" n="0838a17"/>後世佛子。省了許多力氣。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0825001" n="0825001"/>兌了許多生死苦。得之者
<lb ed="X" n="0825b15"/><lb ed="R041" n="0838a18"/>知其勞苦。始爲報佛之恩。譬如投身餒虎。割肉喂鷹。
<lb ed="X" n="0825b16"/><lb ed="R041" n="0838b01"/>捐軀節節支解。捨身以換半偈之類。皆其苦行也。佛
<lb ed="X" n="0825b17"/><lb ed="R041" n="0838b02"/>脩種種苦行。爲求出世之法。我等今得實相法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0825002" n="0825002"/>王。固
<lb ed="X" n="0825b18"/><lb ed="R041" n="0838b03"/>當思其源也。古德云。將此身心奉塵刹。是則名爲報
<lb ed="X" n="0825b19"/><lb ed="R041" n="0838b04"/>佛恩。不思佛恩者。卽非佛子也。後學得遇此實相法
<lb ed="X" n="0825b20"/><lb ed="R041" n="0838b05"/>門者。猶隻眼龜値浮木孔。何也。却有三難。人身難得。
<lb ed="X" n="0825b21"/><lb ed="R041" n="0838b06"/>中土難生。佛法難遇。凡有血氣者。皆有身也。何獨以
<lb ed="X" n="0825b22"/><lb ed="R041" n="0838b07"/>人身爲難得。蓋人身與佛同類。佛法有在人間。須得
<lb ed="X" n="0825b23"/><lb ed="R041" n="0838b08"/>人身。然後得聞其出世之法耳。每見與佛無緣者。萬
<lb ed="X" n="0825b24"/><lb ed="R041" n="0838b09"/>劫不聞佛名字。何由預聞其法乎。旣得人身。又要生
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0825c" n="0825c"/>
<lb ed="X" n="0825c01"/><lb ed="R041" n="0838b10"/>在中國。若生偏方下賤之地。則無佛法可聞。故曰中
<lb ed="X" n="0825c02"/><lb ed="R041" n="0838b11"/>土難生。假饒得生。多爲世境牽纏。忙忙過了一世。無
<lb ed="X" n="0825c03"/><lb ed="R041" n="0838b12"/>暇去聞佛法。亦無心去聞佛法。故曰佛法難遇。旣聞
<lb ed="X" n="0825c04"/><lb ed="R041" n="0838b13"/>佛法。法海無涯。略說其門。亦有八萬四千。惟此實相
<lb ed="X" n="0825c05"/><lb ed="R041" n="0838b14"/>法門。又難遇中之難遇也。金剛經云。若復有人。得聞
<lb ed="X" n="0825c06"/><lb ed="R041" n="0838b15"/>是經。信心淸淨。卽生實相。當知是人。成就第一希有
<lb ed="X" n="0825c07"/><lb ed="R041" n="0838b16"/>功德。</p><p xml:id="pX26p0825c0703" cb:place="inline">天地之間。惟人爲貴。人之有生。身心爲重。休
<lb ed="X" n="0825c08"/><lb ed="R041" n="0838b17"/>戚痛癢。內外相關。所謂切親莫過於此。世人不知可
<lb ed="X" n="0825c09"/><lb ed="R041" n="0838b18"/>貴。悉以功名利欲之假。反累其身。營營汲汲。終日馳
<lb ed="X" n="0825c10"/><lb ed="R041" n="0839a01"/>求。無時休息。所以世尊爲此一大事因緣。出見於世。
<lb ed="X" n="0825c11"/><lb ed="R041" n="0839a02"/>憫諸衆生。說種種妙法。令其反邪歸正。背假從眞。誠
<lb ed="X" n="0825c12"/><lb ed="R041" n="0839a03"/>使知身是載心之寶。心是潤身之珍。一失人身。萬劫
<lb ed="X" n="0825c13"/><lb ed="R041" n="0839a04"/>難得。日月云邁。雖悔可追。今之釋流。視此身如贅疣
<lb ed="X" n="0825c14"/><lb ed="R041" n="0839a05"/>者。何哉。彼以皮囊。歌曰。這皮囊多滯礙。與我靈臺爲
<lb ed="X" n="0825c15"/><lb ed="R041" n="0839a06"/>悉害。隨行隨步作機謀。左右敎吾不自在。要飯吃。要
<lb ed="X" n="0825c16"/><lb ed="R041" n="0839a07"/>衣蓋。又要榮華貪世態。使我心驚不得間。爲你結下
<lb ed="X" n="0825c17"/><lb ed="R041" n="0839a08"/>冤家債。豈知六祖此歌。乃解衆生執身怕死之疑。說
<lb ed="X" n="0825c18"/><lb ed="R041" n="0839a09"/>此破相之法。警人捨無常之身世。務存常住之眞心。
<lb ed="X" n="0825c19"/><lb ed="R041" n="0839a10"/><g ref="#CB15164">𮨇</g>不悟祖意之由。以此皮囊眞可厭惡。遂有投崖赴
<lb ed="X" n="0825c20"/><lb ed="R041" n="0839a11"/>焰。蹈水就兵。輕生如敝屣者。意謂無此幻軀。便無衣
<lb ed="X" n="0825c21"/><lb ed="R041" n="0839a12"/>食寒暑之累。殊不知心地未明而死。心上還有許多
<lb ed="X" n="0825c22"/><lb ed="R041" n="0839a13"/>妄想情識未了。又要出殻入殻。復來人世四生之中。
<lb ed="X" n="0825c23"/><lb ed="R041" n="0839a14"/>以了妄念。試將慧眼觀之。此等惟圖貴高之名。不師
<lb ed="X" n="0825c24"/><lb ed="R041" n="0839a15"/>知識善友。流弊至此。又不念歌末有曰。尿屎渠。膿血
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0826a" n="0826a"/>
<lb ed="X" n="0826a01"/><lb ed="R041" n="0839a16"/>聚。算來有甚風流處。九竅都爲不淨坑。六門盡是狼
<lb ed="X" n="0826a02"/><lb ed="R041" n="0839a17"/>藉戶。<g ref="#CB17807">𢓥</g>彿中間解悟時。皮囊變作明珠舖。斷慾心。須
<lb ed="X" n="0826a03"/><lb ed="R041" n="0839a18"/>堅固。料我身從愛慾生。慾心斷絕無來去。內藏一顆
<lb ed="X" n="0826a04"/><lb ed="R041" n="0839b01"/>大明珠。晝夜光明自認路。此六祖變大地作黃金。攪
<lb ed="X" n="0826a05"/><lb ed="R041" n="0839b02"/>長河爲酥酪。假四大作化城。在行人迷悟如何耳。佛
<lb ed="X" n="0826a06"/><lb ed="R041" n="0839b03"/>家所謂出世之法者。無他。蓋言人人皆可成佛。所以
<lb ed="X" n="0826a07"/><lb ed="R041" n="0839b04"/>不成者。皆因身口意三根。常染貪嗔癡之三業。三業
<lb ed="X" n="0826a08"/><lb ed="R041" n="0839b05"/>分之。則爲十惡。夫身根有三業。殺盜淫。是也。意有三
<lb ed="X" n="0826a09"/><lb ed="R041" n="0839b06"/>業。貪嗔癡。是也。口有四業。綺言誑語。兩口惡舌。是也。
<lb ed="X" n="0826a10"/><lb ed="R041" n="0839b07"/>縱此十惡者。卽是自種地獄之因。若能轉十惡。爲十
<lb ed="X" n="0826a11"/><lb ed="R041" n="0839b08"/>善者。報盡決生天堂。可不愼哉。有等僧家。通宗達敎。
<lb ed="X" n="0826a12"/><lb ed="R041" n="0839b09"/>知因識果。怜悧多能。外習僧儀。內心如俗。此等十惡。
<lb ed="X" n="0826a13"/><lb ed="R041" n="0839b10"/>隨懺隨作。無有了期。自謂仗佛之力。必能爲其消滅。
<lb ed="X" n="0826a14"/><lb ed="R041" n="0839b11"/>及至禍報臨身。惟恨佛無靈驗。噫豈不聞佛手難遮
<lb ed="X" n="0826a15"/><lb ed="R041" n="0839b12"/>業報乎。要在當人懺露其前愆。悔其將來不可復作。
<lb ed="X" n="0826a16"/><lb ed="R041" n="0839b13"/>如是則佛果可覬耳。</p>
<lb ed="X" n="0826a17"/><lb ed="R041" n="0839b14"/><p xml:id="pX26p0826a1701">有等師家。學得一部等韻者。搬得一場焰口者。記得
<lb ed="X" n="0826a18"/><lb ed="R041" n="0839b15"/>幾則公案者。曉得幾卷經鈔者。搦住念頭不動者。各
<lb ed="X" n="0826a19"/><lb ed="R041" n="0839b16"/>自謂<anchor xml:id="nkr_note_add_0826a1901" n="0826a1901"/><anchor xml:id="beg0826a1901" n="0826a1901"/>己<anchor xml:id="end0826a1901"/>。得宗門法要。得達磨不立文字之的旨。掃去
<lb ed="X" n="0826a20"/><lb ed="R041" n="0839b17"/>一切佛法瞽惑無知。增其上慢。亦學老宿。拈搥竪拂。
<lb ed="X" n="0826a21"/><lb ed="R041" n="0839b18"/>粧模作樣。賣弄伽陀。成群結黨。自立門墻。眼底無人。
<lb ed="X" n="0826a22"/><lb ed="R041" n="0840a01"/>自若釋迦再生。方十之中。名利人我。俗業猶故。行狀
<lb ed="X" n="0826a23"/><lb ed="R041" n="0840a02"/>如斯。敎門不幸。因此被檀那覿破。致賤之如禽獸。斷
<lb ed="X" n="0826a24"/><lb ed="R041" n="0840a03"/>他善根。損人信念。壞佛淸規。良可歎恨。佛今示寂四
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0826b" n="0826b"/>
<lb ed="X" n="0826b01"/><lb ed="R041" n="0840a04"/>千餘年。象敎彫零<anchor xml:id="nkr_note_add_0826b0101" n="0826b0101"/><anchor xml:id="beg0826b0101" n="0826b0101"/>已<anchor xml:id="end0826b0101"/>極。釋種固多。波旬不少。求其不
<lb ed="X" n="0826b02"/><lb ed="R041" n="0840a05"/>貪不妬者。誠若沙裏覔金。十方善信。愼勿見他過咎。
<lb ed="X" n="0826b03"/><lb ed="R041" n="0840a06"/>阻自<anchor xml:id="nkr_note_add_0826b0301" n="0826b0301"/><anchor xml:id="beg0826b0301" n="0826b0301"/>己<anchor xml:id="end0826b0301"/>前程。此輩戒行雖虧。亦名佛子。旣敬泥塑木
<lb ed="X" n="0826b04"/><lb ed="R041" n="0840a07"/>雕之佛。紙印筆寫之經。此特二寶。更有僧寶。必要人
<lb ed="X" n="0826b05"/><lb ed="R041" n="0840a08"/>作。以配佛經。方成住世三寶。此三寶者。乃衆信之福
<lb ed="X" n="0826b06"/><lb ed="R041" n="0840a09"/>田。種慧之腴地。非修橋補路之福可比。恭敬三寶。福
<lb ed="X" n="0826b07"/><lb ed="R041" n="0840a10"/>報無窮。今人但知敬佛與經。而槩以俗僧慢之。豈不
<lb ed="X" n="0826b08"/><lb ed="R041" n="0840a11"/>是自家福田之缺典歟。卽如俗僧。亦不可擯斥。亦不
<lb ed="X" n="0826b09"/><lb ed="R041" n="0840a12"/>可盡謂無人也。六祖曰。他非我不非。又曰。若見他人
<lb ed="X" n="0826b10"/><lb ed="R041" n="0840a13"/>非。自非却在左。諺云。僧來看佛面。彼雖不潔。亦是我
<lb ed="X" n="0826b11"/><lb ed="R041" n="0840a14"/>之福田。安可自棄乎。古云。敬幻僧。致眞僧說法。拜泥
<lb ed="X" n="0826b12"/><lb ed="R041" n="0840a15"/>龍。感眞龍行雨。經云。欲報白鵶恩。須施烏鵶食。寄語
<lb ed="X" n="0826b13"/><lb ed="R041" n="0840a16"/>吾家法眷。降伏見在貢高。身旣出家。心當離欲。精嚴
<lb ed="X" n="0826b14"/><lb ed="R041" n="0840a17"/>戒行。誰不欽尊。一念不紛。五香自噴。退後一著。地步
<lb ed="X" n="0826b15"/><lb ed="R041" n="0840a18"/>自寬。佛子家風。惟宜朴淡。飢寒之外。勿可有思。誠能
<lb ed="X" n="0826b16"/><lb ed="R041" n="0840b01"/>安分如斯。庶幾自他兼利。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0826b17"/><lb ed="R041" n="0840b02"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX26p0826b1701">問佛家亦續人倫否。</p></sp>
<lb ed="X" n="0826b18"/><lb ed="R041" n="0840b03"/><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX26p0826b1801">答佛敎謂之出世法。違離世俗。務在存心。所以不能
<lb ed="X" n="0826b19"/><lb ed="R041" n="0840b04"/>兼續綱常。甘受異端之貶。彼非不欲全其勢。不可兼
<lb ed="X" n="0826b20"/><lb ed="R041" n="0840b05"/>得也。近有外道。妄議釋迦亦續人倫。妻曰耶輸。子羅
<lb ed="X" n="0826b21"/><lb ed="R041" n="0840b06"/>睺羅。後世釋流斷倫續者。皆失其傳也。予試擧一二
<lb ed="X" n="0826b22"/><lb ed="R041" n="0840b07"/>大端爲辯。則其詭詐觸類可知。佛旣重倫。必當爲子
<lb ed="X" n="0826b23"/><lb ed="R041" n="0840b08"/>婚娶何使羅睺披緇斷髮。棄國嗣而爲首僧。此一不
<lb ed="X" n="0826b24"/><lb ed="R041" n="0840b09"/>足信也。佛爲敎主。衣鉢親傳迦葉。授受爲萬世之模。
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0826c" n="0826c"/>
<lb ed="X" n="0826c01"/><lb ed="R041" n="0840b10"/>須置室家。以攻四業。何使圓頂方袍。孑侍佛座終身。
<lb ed="X" n="0826c02"/><lb ed="R041" n="0840b11"/>此二不足信也。佛會天人雖多。不出四衆。落髮出家
<lb ed="X" n="0826c03"/><lb ed="R041" n="0840b12"/>無妻之男子。謂之比丘。無夫落髮之女人。名比丘尼。
<lb ed="X" n="0826c04"/><lb ed="R041" n="0840b13"/>在家有妻有髮之弟子。曰優婆塞。有夫有髮之女弟
<lb ed="X" n="0826c05"/><lb ed="R041" n="0840b14"/>子。曰優婆夷。明有出家在家僧俗之分。盲師何可妄
<lb ed="X" n="0826c06"/><lb ed="R041" n="0840b15"/>議。此不足信者三也。又見其掠取道家。以神馭氣之
<lb ed="X" n="0826c07"/><lb ed="R041" n="0840b16"/>權術。指作太極河圖鼓人。想圓腔於中脊。謂之艮背。
<lb ed="X" n="0826c08"/><lb ed="R041" n="0840b17"/>運呼吸於臍輪。名曰行庭。以佛家萬法歸一。歸此一
<lb ed="X" n="0826c09"/><lb ed="R041" n="0840b18"/>氣。種種宗敎。揑入運氣。旁門妄大自尊師稱三敎。非
<lb ed="X" n="0826c10"/><lb ed="R041" n="0841a01"/>惟援儒入佛。分明左道。惑人野狐。固自知其難媚叢
<lb ed="X" n="0826c11"/><lb ed="R041" n="0841a02"/>林之獅象。孤螢不自揣。始衒耀欲齊於兔烏。後學毋
<lb ed="X" n="0826c12"/><lb ed="R041" n="0841a03"/>穽其愚。各自猛加警醒。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0826c13"/><lb ed="R041" n="0841a04"/>
<lb ed="X" n="0826c14"/><lb ed="R041" n="0841a05"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>般若波羅蜜多心經釋疑<note place="inline">終</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div>
<lb ed="X" n="0826c15"/>
<lb ed="X" n="0826c16"/>
<lb ed="X" n="0826c17"/>
<lb ed="X" n="0826c18"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 541-B 般若心經釋疑後序</cb:mulu><head>No. 541-B
<lb ed="X" n="0826c19"/><lb ed="R041" n="0841a07"/> 般若心經釋疑後序</head>
<lb ed="X" n="0826c20"/>
<lb ed="X" n="0826c21"/>
<lb ed="X" n="0826c22"/><lb ed="R041" n="0841a08"/><p xml:id="pX26p0826c2201">唐貞觀間。釋<name role="" type="person">玄奘</name>。使西域取經。至<name role="" type="person">罽賓國</name>。道險虎豹
<lb ed="X" n="0826c23"/><lb ed="R041" n="0841a09"/>邪魅。無可誰何。忽見一僧瘡痍形穢。口授心經一卷。
<lb ed="X" n="0826c24"/><lb ed="R041" n="0841a10"/>令奘誦之。遂得山川夷曠。道路自通。虎豹藏形。魔魅
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0827a" n="0827a"/>
<lb ed="X" n="0827a01"/><lb ed="R041" n="0841a11"/>潛跡。此心經之所從來。而般若呪力。神通廣大。能度
<lb ed="X" n="0827a02"/><lb ed="R041" n="0841a12"/>一切苦者。居然足證云。予雅愛是經。其詞簡。其義精。
<lb ed="X" n="0827a03"/><lb ed="R041" n="0841a13"/>口念心惟。茫無畔岸。罔知津涯。盡取諸家註解讀之。
<lb ed="X" n="0827a04"/><lb ed="R041" n="0841a14"/>愈晦而愈疑。自愧性根鈍暗。皇皇如也。歲乙酉。幸遇
<lb ed="X" n="0827a05"/><lb ed="R041" n="0841a15"/>延平謝默壺先生。悃幅無華。了無人我。蓋深於禪者。
<lb ed="X" n="0827a06"/><lb ed="R041" n="0841a16"/>傾蓋語相視。莫遂叩之。儒<anchor xml:id="nkr_note_add_0827a0601" n="0827a0601"/><anchor xml:id="beg0827a0601" n="0827a0601"/>已<anchor xml:id="end0827a0601"/>入愿中心學之室。予乃
<lb ed="X" n="0827a07"/><lb ed="R041" n="0841a17"/>長跪。質疑曰。學人每誦心經。未了經義。但依文誦念
<lb ed="X" n="0827a08"/><lb ed="R041" n="0841a18"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0827a0801" n="0827a0801"/><anchor xml:id="beg0827a0801" n="0827a0801"/>已<anchor xml:id="end0827a0801"/>。願先生發菩提心。爲鈍根者說。先生曰。君說依
<lb ed="X" n="0827a09"/><lb ed="R041" n="0841b01"/>文誦念。恐文亦未明。依何誦讀。且世尊說經。皆以如
<lb ed="X" n="0827a10"/><lb ed="R041" n="0841b02"/>是我聞爲首。此經云何。予曰。觀自在菩薩。先生囅然
<lb ed="X" n="0827a11"/><lb ed="R041" n="0841b03"/>笑曰。君開口便錯。一得之愚。請以就正。夫此經二百
<lb ed="X" n="0827a12"/><lb ed="R041" n="0841b04"/>六十個字。括盡藏中妙義。詠大小乘法。學者須字字
<lb ed="X" n="0827a13"/><lb ed="R041" n="0841b05"/>句句。悉心體認世尊的傳心印之要訣。超脫生死之
<lb ed="X" n="0827a14"/><lb ed="R041" n="0841b06"/>徑門。單闡般若爲宗。故以觀自在三字爲句。冠於經
<lb ed="X" n="0827a15"/><lb ed="R041" n="0841b07"/>首。彼之般若。卽此之智慧。慧卽觀也。能觀之者。則眞
<lb ed="X" n="0827a16"/><lb ed="R041" n="0841b08"/>空實相之道。不在經文。在方寸中矣。何自在之不可
<lb ed="X" n="0827a17"/><lb ed="R041" n="0841b09"/>得。何苦厄之不可度哉。古謂金剛經。爲大藏經之骨
<lb ed="X" n="0827a18"/><lb ed="R041" n="0841b10"/>髓。愚謂心經。尤金剛經之血脉也。吾爲君敷衍經義。
<lb ed="X" n="0827a19"/><lb ed="R041" n="0841b11"/>捃摭前聞。間亦竊附<anchor xml:id="nkr_note_add_0827a1901" n="0827a1901"/><anchor xml:id="beg0827a1901" n="0827a1901"/>己<anchor xml:id="end0827a1901"/>意。名曰釋義。又撮可疑者。次
<lb ed="X" n="0827a20"/><lb ed="R041" n="0841b12"/>第陳之。名曰釋疑。君能隨文理會。口誦心行。則胸中
<lb ed="X" n="0827a21"/><lb ed="R041" n="0841b13"/>宿結。自爾豁然。始悟蘊識卽是眞如。眞如不外識性。
<lb ed="X" n="0827a22"/><lb ed="R041" n="0841b14"/>噫能仁祖曰。此五陰身。以識爲本。識爲萬妄之根源。
<lb ed="X" n="0827a23"/><lb ed="R041" n="0841b15"/>非十二因緣十八界四諦諸法所能轉。惟具般若深
<lb ed="X" n="0827a24"/><lb ed="R041" n="0841b16"/>慧者。覺體圓明。自能了了故曰千日學法。不如一日
<pb ed="X" xml:id="X26.0541.0827b" n="0827b"/>
<lb ed="X" n="0827b01"/><lb ed="R041" n="0841b17"/>學般若。般若一門。能攝一切諸法。經中故指一切諸
<lb ed="X" n="0827b02"/><lb ed="R041" n="0841b18"/>法。皆謂之無。惟此般若。爲法中之王。十一地菩薩。依
<lb ed="X" n="0827b03"/><lb ed="R041" n="0842a01"/>之而證涅槃。三世諸佛。依之而得正覺。後世欲濟菩
<lb ed="X" n="0827b04"/><lb ed="R041" n="0842a02"/>提之彼岸者。可捨般若之舟楫耶。是以經名般若波
<lb ed="X" n="0827b05"/><lb ed="R041" n="0842a03"/>羅蜜多心經。予領先生玅旨。跪而誦之。朝夕不輟。乃
<lb ed="X" n="0827b06"/><lb ed="R041" n="0842a04"/>因先生自叙巓末。以弁諸首。遂梓而傳之。願與善知
<lb ed="X" n="0827b07"/><lb ed="R041" n="0842a05"/>識。同登彼岸。</p>
<lb ed="X" n="0827b08"/><lb ed="R041" n="0842a06"/><p xml:id="pX26p0827b0801">萬曆丁亥歲浴佛日
<lb ed="X" n="0827b09" type="honorific"/><lb ed="R041" n="0842a07"/>賜進士出身中順大夫直隸徽州府知府前禮部主
<lb ed="X" n="0827b10"/><lb ed="R041" n="0842a08"/>客淸吏司郞中仁和順所胡孝撰</p></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0819b0801" to="#end0819b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0819b0901" to="#end0819b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0819b1201" to="#end0819b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0819b1501" to="#end0819b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0819c1001" to="#end0819c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0819c2001" to="#end0819c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0820a1001" to="#end0820a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0820b1601" to="#end0820b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0820c1301" to="#end0820c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0820c1401" to="#end0820c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0820c1501" to="#end0820c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0820c1502" to="#end0820c1502"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0820c1601" to="#end0820c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0820c2201" to="#end0820c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0821a1301" to="#end0821a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0821a1302" to="#end0821a1302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0821a1901" to="#end0821a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0822a2001" to="#end0822a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0822b1101" to="#end0822b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0822b2401" to="#end0822b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0822b2402" to="#end0822b2402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0823a1201" to="#end0823a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0823b1701" to="#end0823b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0823c2201" to="#end0823c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0824a1101" to="#end0824a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0824a1401" to="#end0824a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0824a1501" to="#end0824a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0824a2201" to="#end0824a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0824b0301" to="#end0824b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0824c0301" to="#end0824c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0825a0801" to="#end0825a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0826a1901" to="#end0826a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0826b0101" to="#end0826b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0826b0301" to="#end0826b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0827a0601" to="#end0827a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0827a0801" to="#end0827a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0827a1901" to="#end0827a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0820001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0820001">知疑智</note>
<note n="0821001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0821001">悉原本似作迷</note>
<note n="0821002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0821002">聲疑多</note>
<note n="0821003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0821003">看原本似作着</note>
<note n="0825001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0825001">兌疑脫</note>
<note n="0825002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0825002">王疑門</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0819b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0819b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0819b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0819b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0819b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0819b1201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0819b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0819b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0819c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0819c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0819c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0819c2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0820a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0820a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0820b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0820b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0820c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0820c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0820c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0820c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0820c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0820c1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0820c1502" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0820c1502">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0820c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0820c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0820c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0820c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0821a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0821a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0821a1302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0821a1302">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0821a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0821a1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0822a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0822a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0822b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0822b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0822b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0822b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0822b2402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0822b2402">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0823a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0823a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0823b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0823b1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0823c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0823c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0824a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0824a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0824a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0824a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0824a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0824a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0824a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0824a2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0824b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0824b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0824c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0824c0301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0825a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0825a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0826a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0826a1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0826b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0826b0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0826b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0826b0301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0827a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0827a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0827a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0827a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0827a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0827a1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>