<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X26n0544">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 544 般若心經釋略</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 544 般若心經釋略</title>
			<author>明 林兆恩撰</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">544</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">般若心經釋略</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-01T10:23:06">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0544.0831b" n="0831b"/>
<lb ed="X" n="0831b01"/>
<lb ed="X" n="0831b02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 544-A 林子心經釋略槩論總序</cb:mulu><head>No. 544-A
<lb ed="X" n="0831b03"/><lb ed="R041" n="0849b01"/> 林子心經釋略槩論總序</head>
<lb ed="X" n="0831b04"/>
<lb ed="X" n="0831b05"/><lb ed="R041" n="0849b02"/><p xml:id="pX26p0831b0501">或問釋氏之敎。都無有法。若未離法。便不是佛。是耶。
<lb ed="X" n="0831b06"/><lb ed="R041" n="0849b03"/>非耶。林子喟然嘆曰。此余心經釋略槩論之所由作
<lb ed="X" n="0831b07"/><lb ed="R041" n="0849b04"/>也。而子曾見余之釋略槩論乎未也。然佛之地步甚
<lb ed="X" n="0831b08"/><lb ed="R041" n="0849b05"/>高。而必至於虗空本體。本體虗空。無有一法。乃可名
<lb ed="X" n="0831b09"/><lb ed="R041" n="0849b06"/>佛。而曰若未離法。便不是佛。豈不然哉。然必由積久
<lb ed="X" n="0831b10"/><lb ed="R041" n="0849b07"/>而後能致。如釋迦所謂吾一劫至於千萬劫。而吾精
<lb ed="X" n="0831b11"/><lb ed="R041" n="0849b08"/>進之心未甞少退。子豈不聞之乎。而曰釋氏之敎。都
<lb ed="X" n="0831b12"/><lb ed="R041" n="0849b09"/>無有法者。余亦未敢以爲然。故始於有法者。筏喩以
<lb ed="X" n="0831b13"/><lb ed="R041" n="0849b10"/>渡河也。終於無法者。舍筏而登岸也。他如金剛經所
<lb ed="X" n="0831b14"/><lb ed="R041" n="0849b11"/>云應如是住。如是降伏其心。夫曰住。曰降伏。謂非有
<lb ed="X" n="0831b15"/><lb ed="R041" n="0849b12"/>法而何。縱是聖賢。亦且有無爲法矣。況其下乎。至於
<lb ed="X" n="0831b16"/><lb ed="R041" n="0849b13"/>楞嚴經所載二十五聖圓通。圓覺經之二十一漸敎。
<lb ed="X" n="0831b17"/><lb ed="R041" n="0849b14"/>三頓敎。一圓敎。天台止觀之十八觀。是皆釋氏之法。
<lb ed="X" n="0831b18"/><lb ed="R041" n="0849b15"/>萬古不易之常經也。然則心經亦有法歟。林子曰。然。
<lb ed="X" n="0831b19"/><lb ed="R041" n="0849b16"/>若首下一觀字。豈非十八觀之義乎。其曰菩提薩埵。
<lb ed="X" n="0831b20"/><lb ed="R041" n="0849b17"/>依般若波羅蜜多故。是乃聖賢之無爲法也。然呪亦
<lb ed="X" n="0831b21"/><lb ed="R041" n="0849b18"/>法也。揭之揭之。又復揭之。不謂之漸敎而何。豈曰二
<lb ed="X" n="0831b22"/><lb ed="R041" n="0850a01"/>十五聖。卽三世諸佛。抑亦不能外法以成佛矣。</p><p xml:id="pX26p0831b2219" cb:place="inline">龍江
<lb ed="X" n="0831b23"/><lb ed="R041" n="0850a02"/>兆恩</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0831b24"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0544.0831c" n="0831c"/>
<lb ed="X" n="0831c01"/>
<lb ed="X" n="0831c02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 544-B 附心經釋論就正小柬</cb:mulu><head>No. 544-B
<lb ed="X" n="0831c03"/><lb ed="R041" n="0850a04"/> 附心經釋論就正小柬</head>
<lb ed="X" n="0831c04"/>
<lb ed="X" n="0831c05"/><lb ed="R041" n="0850a05"/><p xml:id="pX26p0831c0501">兆恩拜吿
<lb ed="X" n="0831c06" type="honorific"/><lb ed="R041" n="0850a06"/>諸善知識者。兆恩甞以六祖而上。佛法明。六祖而下。
<lb ed="X" n="0831c07"/><lb ed="R041" n="0850a07"/>佛法不明。法旣不明。而其譚佛之最以爲得者。相傳
<lb ed="X" n="0831c08"/><lb ed="R041" n="0850a08"/>密訣。只有空之一字。當下卽能成佛。何其易也。似賢
<lb ed="X" n="0831c09"/><lb ed="R041" n="0850a09"/>於釋迦遠矣。甚而儒門之士。亦有陰襲其言。互相吿
<lb ed="X" n="0831c10"/><lb ed="R041" n="0850a10"/>語。以爲孔子之道亦是如此。始之以亂釋迦之敎。終
<lb ed="X" n="0831c11"/><lb ed="R041" n="0850a11"/>之以壞孔子之學。此道之所以不明於天下萬世也。
<lb ed="X" n="0831c12"/><lb ed="R041" n="0850a12"/>噫。兆恩不自揣分。漫著心經釋略槩論二帙。每竊以
<lb ed="X" n="0831c13"/><lb ed="R041" n="0850a13"/>爲。釋迦復起。必從吾言。幸今佛法再興。而十室之邑。
<lb ed="X" n="0831c14"/><lb ed="R041" n="0850a14"/>必有善知識者。若能不以兆恩爲愚。惠然遠臨。盡言
<lb ed="X" n="0831c15"/><lb ed="R041" n="0850a15"/>相正。自當有以敎我也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0831c16"/>
<lb ed="X" n="0831c17"/>
<lb ed="X" n="0831c18"/>
<lb ed="X" n="0831c19"/>
<lb ed="X" n="0831c20"/>
<lb ed="X" n="0831c21"/>
<lb ed="X" n="0831c22"/>
<lb ed="X" n="0831c23"/>
<lb ed="X" n="0831c24"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0544.0832a" n="0832a"/>
<lb ed="X" n="0832a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">心經釋略</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0832a02"/><cb:docNumber>No. 544</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0832a03"/><lb ed="R041" n="0850b01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>心經釋略</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0832a04"/>
<lb ed="X" n="0832a05"/><lb ed="R041" n="0850b02"/><byline cb:type="other">門人　王　興　重閱</byline>
<lb ed="X" n="0832a06"/><lb ed="R041" n="0850b03"/><byline cb:type="other">表希朱　挍正</byline>
<lb ed="X" n="0832a07"/><lb ed="R041" n="0850b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0832a0701">摩訶般若波羅蜜多心經</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0832a08"/><lb ed="R041" n="0850b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0832a0801">林子曰。梵語摩訶。華言大。梵語般若。華言智慧。其
<lb ed="X" n="0832a09"/><lb ed="R041" n="0850b06"/>曰智慧者。乃余之所謂實地之眞心也。梵語波羅
<lb ed="X" n="0832a10"/><lb ed="R041" n="0850b07"/>蜜。華言到彼岸。其曰彼岸者。乃余之所謂眞心之
<lb ed="X" n="0832a11"/><lb ed="R041" n="0850b08"/>實地。而爲色空之所不到處也。多與少對。多多之
<lb ed="X" n="0832a12"/><lb ed="R041" n="0850b09"/>也。行深而至於大智慧到彼岸。此其最上一乘之
<lb ed="X" n="0832a13"/><lb ed="R041" n="0850b10"/>可多也。然彼岸實地中。本無一法可得。而萬法皆
<lb ed="X" n="0832a14"/><lb ed="R041" n="0850b11"/>從此出者。多之也。心經者。吾心之眞經也。一切現
<lb ed="X" n="0832a15"/><lb ed="R041" n="0850b12"/>成。故從劫至劫。手不釋卷。從晝至夜。無不念時。乃
<lb ed="X" n="0832a16"/><lb ed="R041" n="0850b13"/>所以持吾心之眞經也。惟此眞經也。以離一切色
<lb ed="X" n="0832a17"/><lb ed="R041" n="0850b14"/>相。以離一切空相。而安此色空二字俱不可得也。
<lb ed="X" n="0832a18"/><lb ed="R041" n="0850b15"/>若非親到彼岸者。其孰能知之。</p>
<lb ed="X" n="0832a19"/><lb ed="R041" n="0850b16"/><p xml:id="pX26p0832a1901">金剛經曰。一切諸佛。及諸佛阿耨多羅三藐三菩
<lb ed="X" n="0832a20"/><lb ed="R041" n="0850b17"/>提法。皆從此經出。昔有釋之者曰。皆從此經出者。
<lb ed="X" n="0832a21"/><lb ed="R041" n="0850b18"/>非以指此一經文句語言。又曰。且道此經從甚處
<lb ed="X" n="0832a22"/><lb ed="R041" n="0851a01"/>出。須彌頂上。大海波心。又曰。此經者。人人俱有。箇
<lb ed="X" n="0832a23"/><lb ed="R041" n="0851a02"/>箇周圓。上及諸佛。下及螻蟻。亦具此經。卽妙圓覺
<lb ed="X" n="0832a24"/><lb ed="R041" n="0851a03"/>心是也。無物堪比。又曰。茲經喩如大地。何物不從
<pb ed="X" xml:id="X26.0544.0832b" n="0832b"/>
<lb ed="X" n="0832b01"/><lb ed="R041" n="0851a04"/>地之所生。諸佛惟指一心。何法不從心之所立。</p>
<lb ed="X" n="0832b02"/><lb ed="R041" n="0851a05"/><p xml:id="pX26p0832b0201">國初僧宗泐曰。此經卽世尊所說大部般若之精
<lb ed="X" n="0832b03"/><lb ed="R041" n="0851a06"/>要。故知菩薩之說。卽是佛說。傳至中華。凡五譯。今
<lb ed="X" n="0832b04"/><lb ed="R041" n="0851a07"/>從<name role="" type="person">玄奘</name>所譯者。以中國盛行故也。</p>
<lb ed="X" n="0832b05"/><lb ed="R041" n="0851a08"/><p xml:id="pX26p0832b0501">國初宋潛溪曰。心者。世間及出世間萬法總相。其
<lb ed="X" n="0832b06"/><lb ed="R041" n="0851a09"/>別有五。一肉團心。狀如蕉蕾。生色身中。係無情攝。
<lb ed="X" n="0832b07"/><lb ed="R041" n="0851a10"/>二緣慮心。狀如野燒。忽生忽滅。係妄想攝。三集起
<lb ed="X" n="0832b08"/><lb ed="R041" n="0851a11"/>心。狀如草子。埋伏識田。係習氣攝。四賴耶心。狀如
<lb ed="X" n="0832b09"/><lb ed="R041" n="0851a12"/>良田。細種無厭。係無明攝。五眞如心。狀同虗空。廓
<lb ed="X" n="0832b10"/><lb ed="R041" n="0851a13"/>彼法界。係寂照攝。</p>
<lb ed="X" n="0832b11"/><lb ed="R041" n="0851a14"/><p xml:id="pX26p0832b1101">余所言者。皆最上一乘之第一義也。而於字訓姑
<lb ed="X" n="0832b12"/><lb ed="R041" n="0851a15"/>且略之。故曰釋略。今依諸生之請。而以昔人所訓
<lb ed="X" n="0832b13"/><lb ed="R041" n="0851a16"/>字義。附於各章之後。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0832b14"/><lb ed="R041" n="0851a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0832b1401">觀自在菩薩。行深般若波羅蜜多時。照見五蘊皆空。
<lb ed="X" n="0832b15"/><lb ed="R041" n="0851a18"/>度一切苦厄。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0832b16"/><lb ed="R041" n="0851b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0832b1601">林子曰。觀與照別。未到彼岸。則不得不觀。旣到彼
<lb ed="X" n="0832b17"/><lb ed="R041" n="0851b02"/>岸。則亦照見之而<anchor xml:id="nkr_note_add_0832b1701" n="0832b1701"/><anchor xml:id="beg0832b1701" n="0832b1701"/>已<anchor xml:id="end0832b1701"/>矣。故照見也者。猶俗所云看
<lb ed="X" n="0832b18"/><lb ed="R041" n="0851b03"/>見者是也。盖旣到彼岸之時。而看見此彼岸中。一
<lb ed="X" n="0832b19"/><lb ed="R041" n="0851b04"/>無所有。故曰時照見五蘊皆空。一切之現成也。菩
<lb ed="X" n="0832b20"/><lb ed="R041" n="0851b05"/>薩而曰自在者。以其深處於彼岸實地之中。而爲
<lb ed="X" n="0832b21"/><lb ed="R041" n="0851b06"/>色空之所不到處者。奚有於塵生之色。亦奚有於
<lb ed="X" n="0832b22"/><lb ed="R041" n="0851b07"/>塵滅之空。無色無空。夫誰得而罣礙之。故曰自在
<lb ed="X" n="0832b23"/><lb ed="R041" n="0851b08"/>菩薩。自在菩薩者。自性菩薩也。而眞如之性。則徧
<lb ed="X" n="0832b24"/><lb ed="R041" n="0851b09"/>於一切處。釋氏謂之無形無相。無背無面。六根四
<pb ed="X" xml:id="X26.0544.0832c" n="0832c"/>
<lb ed="X" n="0832c01"/><lb ed="R041" n="0851b10"/>大俱無。只有一相。亦是無相。十方國土。無不現身。
<lb ed="X" n="0832c02"/><lb ed="R041" n="0851b11"/>若非親到彼岸者。其孰能知之。行深有二義。皆不
<lb ed="X" n="0832c03"/><lb ed="R041" n="0851b12"/>可不知也。若以行作去聲。而曰行深者。三千威儀。
<lb ed="X" n="0832c04"/><lb ed="R041" n="0851b13"/>八萬細行。而功行則極其大矣。若以行作平聲。而
<lb ed="X" n="0832c05"/><lb ed="R041" n="0851b14"/>曰行深者。應如是住。如是降伏。而修爲則極其至
<lb ed="X" n="0832c06"/><lb ed="R041" n="0851b15"/>矣。摩訶般若者。大智慧而見性也。波羅蜜者。到彼
<lb ed="X" n="0832c07"/><lb ed="R041" n="0851b16"/>岸而入頓也。故見性也者。以了知此無上正等正
<lb ed="X" n="0832c08"/><lb ed="R041" n="0851b17"/>覺之佛性。悉備於彼岸實地中。五陰本空。一切之
<lb ed="X" n="0832c09"/><lb ed="R041" n="0851b18"/>現成也。多。古語所謂有足多之多。時。到彼岸之時。
<lb ed="X" n="0832c10"/><lb ed="R041" n="0852a01"/>度。度之也。度苦海以登彼岸也。而衆生則從生至
<lb ed="X" n="0832c11"/><lb ed="R041" n="0852a02"/>死。從劫至劫。皆受此一切苦厄。不能出離。而彼岸
<lb ed="X" n="0832c12"/><lb ed="R041" n="0852a03"/>實地。元無苦海。而又奚待於度耶。故照也者。照而
<lb ed="X" n="0832c13"/><lb ed="R041" n="0852a04"/>無所於照也。空也者。空而無所於空也。度也者。度
<lb ed="X" n="0832c14"/><lb ed="R041" n="0852a05"/>而無所於度也。若曰照而有所於照。空而有所於
<lb ed="X" n="0832c15"/><lb ed="R041" n="0852a06"/>空。度而有所於度。卽是未到彼岸。有假人爲。而謂
<lb ed="X" n="0832c16"/><lb ed="R041" n="0852a07"/>之一切現成不可也。</p>
<lb ed="X" n="0832c17"/><lb ed="R041" n="0852a08"/><p xml:id="pX26p0832c1701">林子曰。彼岸實地。而爲色空之所不到處者。乃自
<lb ed="X" n="0832c18"/><lb ed="R041" n="0852a09"/>在菩薩之所住處也。然處猶家也。自在菩薩所住
<lb ed="X" n="0832c19"/><lb ed="R041" n="0852a10"/>之處。卽自在菩薩所住之家。曰處曰家。壇經所謂
<lb ed="X" n="0832c20"/><lb ed="R041" n="0852a11"/>門內。甚深法界者是也。若能知此甚深法界。而爲
<lb ed="X" n="0832c21"/><lb ed="R041" n="0852a12"/>自在菩薩之所住處。一超而入。便是到家之人。然
<lb ed="X" n="0832c22"/><lb ed="R041" n="0852a13"/>而甚深法界。得而入之乎。自在菩薩。得而觀之乎。</p>
<lb ed="X" n="0832c23"/><lb ed="R041" n="0852a14"/><p xml:id="pX26p0832c2301">林子曰。卽心卽佛。而眞心元在於實地之中者。是
<lb ed="X" n="0832c24"/><lb ed="R041" n="0852a15"/>眞佛深處於彼岸之際也。故不詣實地。而談眞心。
<pb ed="X" xml:id="X26.0544.0833a" n="0833a"/>
<lb ed="X" n="0833a01"/><lb ed="R041" n="0852a16"/>不到彼岸。而談眞佛者。豈非所謂門外漢耶。</p>
<lb ed="X" n="0833a02"/><lb ed="R041" n="0852a17"/><p xml:id="pX26p0833a0201">林子曰。不登佛位。安能識佛。不知本來。安識無物。</p>
<lb ed="X" n="0833a03"/><lb ed="R041" n="0852a18"/><p xml:id="pX26p0833a0301">林子曰。若離實地。便是離心。若離彼岸。便是離佛。</p>
<lb ed="X" n="0833a04"/><lb ed="R041" n="0852b01"/><p xml:id="pX26p0833a0401">元古雲曰。五蘊。卽五陰。其曰蘊者。積聚義也。其曰
<lb ed="X" n="0833a05"/><lb ed="R041" n="0852b02"/>陰者。盖覆義也。</p>
<lb ed="X" n="0833a06"/><lb ed="R041" n="0852b03"/><p xml:id="pX26p0833a0601">潛溪曰。五蘊者。色受想行識也。色蘊。四大所成。受
<lb ed="X" n="0833a07"/><lb ed="R041" n="0852b04"/>蘊。領納苦樂。又不苦不樂。想蘊。卽種種境。奔馳不
<lb ed="X" n="0833a08"/><lb ed="R041" n="0852b05"/>息。行蘊。諸所心法。多貪境弗止。識蘊。於所緣境。熾
<lb ed="X" n="0833a09"/><lb ed="R041" n="0852b06"/>然了別。五蘊之中。識以分別居先。因其分別。而領
<lb ed="X" n="0833a10"/><lb ed="R041" n="0852b07"/>納在心。謂之受。心旣領納。相續尋思。謂之想。想之
<lb ed="X" n="0833a11"/><lb ed="R041" n="0852b08"/>不<anchor xml:id="nkr_note_add_0833a1101" n="0833a1101"/><anchor xml:id="beg0833a1101" n="0833a1101"/>已<anchor xml:id="end0833a1101"/>。遂成造作。謂之行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0833a12"/><lb ed="R041" n="0852b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0833a1201">舍利子。色不異空。空不異色。色卽是空。空卽是色。受
<lb ed="X" n="0833a13"/><lb ed="R041" n="0852b10"/>想行識。亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0833a14"/><lb ed="R041" n="0852b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0833a1401">林子曰。此呼舍利子而警之。而以色空二字對待
<lb ed="X" n="0833a15"/><lb ed="R041" n="0852b12"/>言之。盖恐其有著於有無二見也。若所云五蘊皆
<lb ed="X" n="0833a16"/><lb ed="R041" n="0852b13"/>空者。乃色空之所不到處本無空也。奚有於色。色
<lb ed="X" n="0833a17"/><lb ed="R041" n="0852b14"/>空俱泯。心經之本旨。一切現成也。而歷代註解。皆
<lb ed="X" n="0833a18"/><lb ed="R041" n="0852b15"/>曰色因空顯。空爲色亡。又曰。無空不顯色。無色不
<lb ed="X" n="0833a19"/><lb ed="R041" n="0852b16"/>明空等語。如此見解。不謂之對待之義耶。故曰色
<lb ed="X" n="0833a20"/><lb ed="R041" n="0852b17"/>不異空。空不異色。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0833001" n="0833001"/>豈曰不異。而又曰卽是者。何也。
<lb ed="X" n="0833a21"/><lb ed="R041" n="0852b18"/>以其不能見性。二者病在一般也。</p>
<lb ed="X" n="0833a22"/><lb ed="R041" n="0853a01"/><p xml:id="pX26p0833a2201">三祖<name role="" type="person">僧璨</name>曰。圓同太虗。無欠無餘。此乃本體自然。
<lb ed="X" n="0833a23"/><lb ed="R041" n="0853a02"/>一切之現成也。若非親到彼岸者。其孰能知之。又
<lb ed="X" n="0833a24"/><lb ed="R041" n="0853a03"/>曰。莫逐有緣。勿住空忍。若逐有緣。卽是迷空以爲
<pb ed="X" xml:id="X26.0544.0833b" n="0833b"/>
<lb ed="X" n="0833b01"/><lb ed="R041" n="0853a04"/>色。若住空忍。卽是泯色以爲空。二者盖胥失之。而
<lb ed="X" n="0833b02"/><lb ed="R041" n="0853a05"/>非一切之現成矣。</p>
<lb ed="X" n="0833b03"/><lb ed="R041" n="0853a06"/><p xml:id="pX26p0833b0301">林子曰。余嘗譬之石焉。火之性。蘊於石之中。而石
<lb ed="X" n="0833b04"/><lb ed="R041" n="0853a07"/>之中。但惟有火之性<anchor xml:id="nkr_note_add_0833b0401" n="0833b0401"/><anchor xml:id="beg0833b0401" n="0833b0401"/>已<anchor xml:id="end0833b0401"/>爾。本無火也。奚有於滅。旣
<lb ed="X" n="0833b05"/><lb ed="R041" n="0853a08"/>無火矣。而有色乎哉。旣無滅矣。而有空乎哉。而人
<lb ed="X" n="0833b06"/><lb ed="R041" n="0853a09"/>之性亦猶是也。然石擊之則火生。頃之而火滅。火
<lb ed="X" n="0833b07"/><lb ed="R041" n="0853a10"/>生則有火之色。火滅則無火之色。而空矣。而生而
<lb ed="X" n="0833b08"/><lb ed="R041" n="0853a11"/>色。而滅而空。都在石外。殊不知眞性本不在外也。
<lb ed="X" n="0833b09"/><lb ed="R041" n="0853a12"/>顧乃於塵之色空上做工夫。則亦何異於火之生
<lb ed="X" n="0833b10"/><lb ed="R041" n="0853a13"/>滅上討分曉。而謂之能見性而入頓也可乎哉。壇
<lb ed="X" n="0833b11"/><lb ed="R041" n="0853a14"/>經曰。只在門外。未入門內。</p>
<lb ed="X" n="0833b12"/><lb ed="R041" n="0853a15"/><p xml:id="pX26p0833b1201">林子曰。余嘗譬之鏡焉。塵來則色。塵去則空。是鏡
<lb ed="X" n="0833b13"/><lb ed="R041" n="0853a16"/>之色空。皆由於外塵之去來如此。然而鏡之所以
<lb ed="X" n="0833b14"/><lb ed="R041" n="0853a17"/>能照之本體者。抑亦其色空之所不到處者乎。</p>
<lb ed="X" n="0833b15"/><lb ed="R041" n="0853a18"/><p xml:id="pX26p0833b1501">潛溪曰。凡有形者。皆謂之色。凡無形者。皆謂之空。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0833b16"/><lb ed="R041" n="0853b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0833b1601">舍利子。是諸法空相。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0833b17"/><lb ed="R041" n="0853b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0833b1701">林子曰。此呼舍利子而重警之。而專以空之一字
<lb ed="X" n="0833b18"/><lb ed="R041" n="0853b03"/>言之。盖惟恐其不知心經之本旨。而有著於法。而
<lb ed="X" n="0833b19"/><lb ed="R041" n="0853b04"/>有著於相。有所然而空之也。然眞性上不容一物。
<lb ed="X" n="0833b20"/><lb ed="R041" n="0853b05"/>彼岸中一切現成。而無有法。而無有相。而曰法曰
<lb ed="X" n="0833b21"/><lb ed="R041" n="0853b06"/>相。便是有物。而非彼岸實地中之現成矣。壇經曰。
<lb ed="X" n="0833b22"/><lb ed="R041" n="0853b07"/>常離法相。自由自在。又曰。離諸法相一無所得。是
<lb ed="X" n="0833b23"/><lb ed="R041" n="0853b08"/>字。指上文空不異色。空卽是色句。</p>
<lb ed="X" n="0833b24"/><lb ed="R041" n="0853b09"/><p xml:id="pX26p0833b2401">林生問曰。夫旣空矣。安得有相。林子曰。豈曰色有
<pb ed="X" xml:id="X26.0544.0833c" n="0833c"/>
<lb ed="X" n="0833c01"/><lb ed="R041" n="0853b10"/>色相。而空亦有空相矣。又問何謂空相。林子曰。余
<lb ed="X" n="0833c02"/><lb ed="R041" n="0853b11"/>嘗指諸空器而問之人曰。器中何物也。答曰。吾但
<lb ed="X" n="0833c03"/><lb ed="R041" n="0853b12"/>見器中之空爾。夫空可得而見之。不謂之空有空
<lb ed="X" n="0833c04"/><lb ed="R041" n="0853b13"/>相耶。有相則有見。無相則無見。余於是而知空相
<lb ed="X" n="0833c05"/><lb ed="R041" n="0853b14"/>之空。是亦色相之色也。着空着色。亦有何異。故曰
<lb ed="X" n="0833c06"/><lb ed="R041" n="0853b15"/>其爲失性均也。</p>
<lb ed="X" n="0833c07"/><lb ed="R041" n="0853b16"/><p xml:id="pX26p0833c0701">林子曰。空之一字。最易惑人。然凡夫則易惑於色。
<lb ed="X" n="0833c08"/><lb ed="R041" n="0853b17"/>而二乘則易惑於空。夫惑於色者。猶可得而言之。
<lb ed="X" n="0833c09"/><lb ed="R041" n="0853b18"/>而惑於空者。則不可得而言之。而世之註解者。率
<lb ed="X" n="0833c10"/><lb ed="R041" n="0854a01"/>皆不知佛無有法。空無有相。而執著於上文五蘊
<lb ed="X" n="0833c11"/><lb ed="R041" n="0854a02"/>皆空句。而曰眞空實相。謬之甚也。殊不知無空之
<lb ed="X" n="0833c12"/><lb ed="R041" n="0854a03"/>空。是謂眞空。無相之相。是謂實相。若曰空相。則是
<lb ed="X" n="0833c13"/><lb ed="R041" n="0854a04"/>空也。亦可得而見之矣。而余之所謂色空不到處
<lb ed="X" n="0833c14"/><lb ed="R041" n="0854a05"/>之眞空。其有空乎。其有相乎。其可得而見乎。若非
<lb ed="X" n="0833c15"/><lb ed="R041" n="0854a06"/>親到彼岸者。其孰能知之。大抵心經大旨。皆以彼
<lb ed="X" n="0833c16"/><lb ed="R041" n="0854a07"/>岸實地中。本無五蘊可空也。而學佛之徒。乃不知
<lb ed="X" n="0833c17"/><lb ed="R041" n="0854a08"/>彼岸實地之謂何。而謂有法可以空五蘊而空之。
<lb ed="X" n="0833c18"/><lb ed="R041" n="0854a09"/>終不免入於想像。而謂虗空無有相貌以爲空也。
<lb ed="X" n="0833c19"/><lb ed="R041" n="0854a10"/>豈曰色空俱忘。亦是知見。故曰是諸法空相。以深
<lb ed="X" n="0833c20"/><lb ed="R041" n="0854a11"/>警之也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0833c21"/><lb ed="R041" n="0854a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0833c2101">不生不滅。不垢不淨。不增不減。是故空中。無色。無受
<lb ed="X" n="0833c22"/><lb ed="R041" n="0854a13"/>想行識。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0833c23"/><lb ed="R041" n="0854a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0833c2301">林子曰。若前所謂五蘊皆空者。盖彼岸實地中。而
<lb ed="X" n="0833c24"/><lb ed="R041" n="0854a15"/>爲色空之所不到處者。五蘊本空也。夫五蘊本空
<pb ed="X" xml:id="X26.0544.0834a" n="0834a"/>
<lb ed="X" n="0834a01"/><lb ed="R041" n="0854a16"/>矣。則安有生。旣不有生。則安有滅。垢淨增減。亦復
<lb ed="X" n="0834a02"/><lb ed="R041" n="0854a17"/>如是。故曰空中。無色無受想行識者。一切之現成
<lb ed="X" n="0834a03"/><lb ed="R041" n="0854a18"/>也。若非親到彼岸者。其孰能知之。此章應上五蘊
<lb ed="X" n="0834a04"/><lb ed="R041" n="0854b01"/>皆空句。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0834a05"/><lb ed="R041" n="0854b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0834a0501">無眼耳鼻舌身意。無色聲香味觸法。無眼界。乃至無
<lb ed="X" n="0834a06"/><lb ed="R041" n="0854b03"/>意識界。無無明。亦無無明盡。乃至無老死。亦無老死
<lb ed="X" n="0834a07"/><lb ed="R041" n="0854b04"/>盡。無苦集滅道。無智亦無得。以無所得故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0834a08"/><lb ed="R041" n="0854b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0834a0801">林子曰。此下詳言之。以彼岸實地中。一無所有。非
<lb ed="X" n="0834a09"/><lb ed="R041" n="0854b06"/>特無色無受想行識焉<anchor xml:id="nkr_note_add_0834a0901" n="0834a0901"/><anchor xml:id="beg0834a0901" n="0834a0901"/>已<anchor xml:id="end0834a0901"/>也。而彼岸實地。其有眼
<lb ed="X" n="0834a10"/><lb ed="R041" n="0854b07"/>耳鼻舌身意乎。其有色聲香味觸法乎。其有無明
<lb ed="X" n="0834a11"/><lb ed="R041" n="0854b08"/>乎。而無無明盡。其有老死乎。而無老死盡。其可以
<lb ed="X" n="0834a12"/><lb ed="R041" n="0854b09"/>智而知。以苦以集以滅以道而得之乎。其有罣礙
<lb ed="X" n="0834a13"/><lb ed="R041" n="0854b10"/>乎。其有恐怖乎。其有顚倒夢想乎。然此亦皆塵之
<lb ed="X" n="0834a14"/><lb ed="R041" n="0854b11"/>生滅去來爾。而彼岸實地。乃其塵之所不到處。一
<lb ed="X" n="0834a15"/><lb ed="R041" n="0854b12"/>切之現成。也若非親到彼岸者。其孰能知之。</p>
<lb ed="X" n="0834a16"/><lb ed="R041" n="0854b13"/><p xml:id="pX26p0834a1601">林子曰。形骸中。有眼有耳。有鼻有舌。有身有意。而
<lb ed="X" n="0834a17"/><lb ed="R041" n="0854b14"/>有六根矣。而彼岸實地。則超出於形骸之外。無眼
<lb ed="X" n="0834a18"/><lb ed="R041" n="0854b15"/>無耳。無鼻無舌。無身無意。而無六根也。夫旣無六
<lb ed="X" n="0834a19"/><lb ed="R041" n="0854b16"/>根矣。而必於屬眼之色。而空之以爲空者。何歟。若
<lb ed="X" n="0834a20"/><lb ed="R041" n="0854b17"/>余之所謂彼岸實地者。則自其眞去處之無色無
<lb ed="X" n="0834a21"/><lb ed="R041" n="0854b18"/>空者言之。而非謂外著於六根之眼。空其色而空
<lb ed="X" n="0834a22"/><lb ed="R041" n="0855a01"/>之也。若外著於六根之眼空其色而空之。則亦不
<lb ed="X" n="0834a23"/><lb ed="R041" n="0855a02"/>免入山圜坐。避塵以求靜也。殊不知彼岸實地。而
<lb ed="X" n="0834a24"/><lb ed="R041" n="0855a03"/>爲色空之所不到處者。而奚有於塵之可避。又奚
<pb ed="X" xml:id="X26.0544.0834b" n="0834b"/>
<lb ed="X" n="0834b01"/><lb ed="R041" n="0855a04"/>有於靜之可求耶。若非親到彼岸者。其孰能知之。</p>
<lb ed="X" n="0834b02"/><lb ed="R041" n="0855a05"/><p xml:id="pX26p0834b0201">經曰。得阿耨多羅三藐三菩提。而阿耨多羅三藐
<lb ed="X" n="0834b03"/><lb ed="R041" n="0855a06"/>三菩提。得而得之乎。得而無所於得。無所得而得
<lb ed="X" n="0834b04"/><lb ed="R041" n="0855a07"/>也。故曰以無所得故。若存無所得心。而自以爲得
<lb ed="X" n="0834b05"/><lb ed="R041" n="0855a08"/>者。便是有修。有證。有所得。而不空矣。而色空之所
<lb ed="X" n="0834b06"/><lb ed="R041" n="0855a09"/>不到處者。一切現成也。而奚有於脩。奚有於證。奚
<lb ed="X" n="0834b07"/><lb ed="R041" n="0855a10"/>有於得耶。故故也者。故也。此無所得故。幷下文二
<lb ed="X" n="0834b08"/><lb ed="R041" n="0855a11"/>依般若波羅蜜多故。無罣礙故。是皆本體之自然。
<lb ed="X" n="0834b09"/><lb ed="R041" n="0855a12"/>一切之現成也。故曰故。故故也者。謂我元所自有
<lb ed="X" n="0834b10"/><lb ed="R041" n="0855a13"/>之故物木如是也。</p>
<lb ed="X" n="0834b11"/><lb ed="R041" n="0855a14"/><p xml:id="pX26p0834b1101">潛溪曰。眼耳鼻舌身意。謂之六根。猶草木之有根
<lb ed="X" n="0834b12"/><lb ed="R041" n="0855a15"/>也。亦謂之六入。根則主內而言。入則主外而言。眼
<lb ed="X" n="0834b13"/><lb ed="R041" n="0855a16"/>見爲色塵。耳聞爲聲塵。鼻嗅爲香塵。舌甞爲味塵。
<lb ed="X" n="0834b14"/><lb ed="R041" n="0855a17"/>身染爲觸塵。意著爲法塵。是謂之六塵。謂如沙塵
<lb ed="X" n="0834b15"/><lb ed="R041" n="0855a18"/>之障蔽也。根塵二者和合爲十二處。處。所也。言各
<lb ed="X" n="0834b16"/><lb ed="R041" n="0855b01"/>有所在也。從見爲眼識。從聞爲耳識。從嗅爲鼻識。
<lb ed="X" n="0834b17"/><lb ed="R041" n="0855b02"/>從甞爲舌識。從染爲身識。從分別爲意識。謂之六
<lb ed="X" n="0834b18"/><lb ed="R041" n="0855b03"/>識。識。謂妄生辨析。昏翳眞智也。三者和合爲十八
<lb ed="X" n="0834b19"/><lb ed="R041" n="0855b04"/>界。界者。限也。言各有限域也。乃至者。省文。上擧眼
<lb ed="X" n="0834b20"/><lb ed="R041" n="0855b05"/>界。下擧無意識界。中間四識。可以例知也。</p>
<lb ed="X" n="0834b21"/><lb ed="R041" n="0855b06"/><p xml:id="pX26p0834b2101">宗泐曰。此空十二因緣也。無明者。癡暗也。謂於本
<lb ed="X" n="0834b22"/><lb ed="R041" n="0855b07"/>性無所明了。非懵然無知。乃違理強覺之謂也。無
<lb ed="X" n="0834b23"/><lb ed="R041" n="0855b08"/>無明。無無明盡者。菩薩以般若智。觀此無明。其性
<lb ed="X" n="0834b24"/><lb ed="R041" n="0855b09"/>本空。無生滅相。故云無無明。亦無無明盡也。乃至
<pb ed="X" xml:id="X26.0544.0834c" n="0834c"/>
<lb ed="X" n="0834c01"/><lb ed="R041" n="0855b10"/>無老死。亦無老死盡。義與前同。但擧其始末。而略
<lb ed="X" n="0834c02"/><lb ed="R041" n="0855b11"/>其中也。十二因緣。亦曰十二支。一曰無明。亦名煩
<lb ed="X" n="0834c03"/><lb ed="R041" n="0855b12"/>惱。二曰行。謂造作諸業。三曰識。謂起妄念。初托母
<lb ed="X" n="0834c04"/><lb ed="R041" n="0855b13"/>胎也。四曰名色。從托胎後。生諸根形也。五曰六入。
<lb ed="X" n="0834c05"/><lb ed="R041" n="0855b14"/>謂於胎中。而成六根也。六曰觸。成胎後。六根對六
<lb ed="X" n="0834c06"/><lb ed="R041" n="0855b15"/>塵也。七曰受。謂領納世間好惡等事。八曰愛。謂貪
<lb ed="X" n="0834c07"/><lb ed="R041" n="0855b16"/>染五欲等事也。九曰取。謂於諸境生取著心也。十
<lb ed="X" n="0834c08"/><lb ed="R041" n="0855b17"/>曰有。謂作有漏之因。能招未來之果。十一曰生。謂
<lb ed="X" n="0834c09"/><lb ed="R041" n="0855b18"/>受未來五蘊之身也。十二曰老死。謂未來身。旣老
<lb ed="X" n="0834c10"/><lb ed="R041" n="0856a01"/>而死。此十二因緣。該三世因果。展轉因依。如輪旋
<lb ed="X" n="0834c11"/><lb ed="R041" n="0856a02"/>轉。無有休息。一切衆生。迷而不知。良可悲也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0834c12"/><lb ed="R041" n="0856a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0834c1201">菩提薩埵。依般若波羅蜜多故。心無罣礙。無罣礙故。
<lb ed="X" n="0834c13"/><lb ed="R041" n="0856a04"/>無有恐怖。遠離顚倒夢想。究竟涅槃。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0834c14"/><lb ed="R041" n="0856a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0834c1401">林子曰。梵語菩提。華言覺。梵語薩埵。華言有情。盖
<lb ed="X" n="0834c15"/><lb ed="R041" n="0856a06"/>謂覺而有情也。梵語涅槃。華言無爲。依者。皈依。南
<lb ed="X" n="0834c16"/><lb ed="R041" n="0856a07"/>無之義也。古所云南無佛。南無法。南無僧者是也。
<lb ed="X" n="0834c17"/><lb ed="R041" n="0856a08"/>而涅槃無爲。是乃現成之公案也。但皈依之而<anchor xml:id="nkr_note_add_0834c1701" n="0834c1701"/><anchor xml:id="beg0834c1701" n="0834c1701"/>已<anchor xml:id="end0834c1701"/>
<lb ed="X" n="0834c18"/><lb ed="R041" n="0856a09"/>矣。故究竟之亦可入於涅槃。</p>
<lb ed="X" n="0834c19"/><lb ed="R041" n="0856a10"/><p xml:id="pX26p0834c1901">楞伽經曰。涅槃乃淸淨不死不生之地。一切脩行
<lb ed="X" n="0834c20"/><lb ed="R041" n="0856a11"/>者之所依皈。華嚴經曰。有諍說生死。無諍卽涅槃。
<lb ed="X" n="0834c21"/><lb ed="R041" n="0856a12"/>六祖曰。涅槃者。圓滿淸淨義。又曰。三界九地。各有
<lb ed="X" n="0834c22"/><lb ed="R041" n="0856a13"/>涅槃妙心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0834c23"/><lb ed="R041" n="0856a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0834c2301">三世諸佛。依般若波羅蜜多故。得阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0834c24"/><lb ed="R041" n="0856a15"/>菩提。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X26.0544.0835a" n="0835a"/>
<lb ed="X" n="0835a01"/><lb ed="R041" n="0856a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0835a0101">林子曰。此與上章而並言之。不曰菩提薩埵皈依
<lb ed="X" n="0835a02"/><lb ed="R041" n="0856a17"/>般若波羅蜜多。而究竟之可入於涅槃。而三世諸
<lb ed="X" n="0835a03"/><lb ed="R041" n="0856a18"/>佛。亦皆皈依般若波羅蜜多。而成無上正等正覺
<lb ed="X" n="0835a04"/><lb ed="R041" n="0856b01"/>矣。而無上正等正覺。是亦現成之公案也。若非親
<lb ed="X" n="0835a05"/><lb ed="R041" n="0856b02"/>到彼岸者。其孰能知之。然菩提薩埵而曰依者。有
<lb ed="X" n="0835a06"/><lb ed="R041" n="0856b03"/>法而無爲也。三世諸佛而曰依者。無法而無爲也。
<lb ed="X" n="0835a07"/><lb ed="R041" n="0856b04"/>至於究竟涅槃。其歸一也。</p>
<lb ed="X" n="0835a08"/><lb ed="R041" n="0856b05"/><p xml:id="pX26p0835a0801">唐僧宗密曰。佛者。梵云婆伽婆。唐言佛。佛者。覺也
<lb ed="X" n="0835a09"/><lb ed="R041" n="0856b06"/>自覺覺他。覺圓滿故。一切有情。咸具此道。悟者卽
<lb ed="X" n="0835a10"/><lb ed="R041" n="0856b07"/>名佛。迷者曰衆生。</p>
<lb ed="X" n="0835a11"/><lb ed="R041" n="0856b08"/><p xml:id="pX26p0835a1101">宋<name role="" type="person">王日休</name>曰。梵語阿。此云無。梵語耨多羅。此云上。
<lb ed="X" n="0835a12"/><lb ed="R041" n="0856b09"/>梵語三。此云正。梵語藐。此云等。梵語菩提。此云覺。
<lb ed="X" n="0835a13"/><lb ed="R041" n="0856b10"/>而曰阿耨多羅三藐三菩提者。乃無上正等正覺。
<lb ed="X" n="0835a14"/><lb ed="R041" n="0856b11"/>謂眞性也。眞性卽佛。故略言之。則謂之覺。詳言之。
<lb ed="X" n="0835a15"/><lb ed="R041" n="0856b12"/>則謂之無上正等正覺。以眞性無得而上之。故云
<lb ed="X" n="0835a16"/><lb ed="R041" n="0856b13"/>無上。上自諸佛。下至蠢動。性相平等。故云正等。其
<lb ed="X" n="0835a17"/><lb ed="R041" n="0856b14"/>覺圓明普照。無偏無虧。故云正覺。</p>
<lb ed="X" n="0835a18"/><lb ed="R041" n="0856b15"/><p xml:id="pX26p0835a1801">潛溪曰。三世。謂過去莊嚴劫。見在賢劫。未來星宿
<lb ed="X" n="0835a19"/><lb ed="R041" n="0856b16"/>劫也。梵語佛。此云覺。覺者。迷之對。以佛之覺。見衆
<lb ed="X" n="0835a20"/><lb ed="R041" n="0856b17"/>生之迷也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0835a21"/><lb ed="R041" n="0856b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0835a2101">故知般若波羅蜜多。是大神呪。是大明呪。是無上呪。
<lb ed="X" n="0835a22"/><lb ed="R041" n="0857a01"/>是無等等呪。能除一切苦。眞實不虗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0835a23"/><lb ed="R041" n="0857a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0835a2301">林子曰。彼岸中一切現成。若未到彼岸。夫誰得而
<lb ed="X" n="0835a24"/><lb ed="R041" n="0857a03"/>知之。旣不得知。必生驚疑。旣生驚疑。心不信受。旣
<pb ed="X" xml:id="X26.0544.0835b" n="0835b"/>
<lb ed="X" n="0835b01"/><lb ed="R041" n="0857a04"/>不信受。必不皈依。而曰眞實不虗者。此乃老婆心
<lb ed="X" n="0835b02"/><lb ed="R041" n="0857a05"/>切。盖欲以釋其驚疑之心。而信受之。而皈依之也。</p>
<lb ed="X" n="0835b03"/><lb ed="R041" n="0857a06"/><p xml:id="pX26p0835b0301">潛溪曰。言故知者。結前起後也。呪者。佛說密語。卽
<lb ed="X" n="0835b04"/><lb ed="R041" n="0857a07"/>第一義也。神者。精妙不測之稱。明者。鑑照不昧之
<lb ed="X" n="0835b05"/><lb ed="R041" n="0857a08"/>謂。無上。無可加過也。無等等。獨絕無倫也。旣言大。
<lb ed="X" n="0835b06"/><lb ed="R041" n="0857a09"/>則<anchor xml:id="nkr_note_add_0835b0601" n="0835b0601"/><anchor xml:id="beg0835b0601" n="0835b0601"/>已<anchor xml:id="end0835b0601"/>極矣。又重言無上無等等者。所以深著般若
<lb ed="X" n="0835b07"/><lb ed="R041" n="0857a10"/>溥博無際也。溥博無際。惟眞空足以當之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0835b08"/><lb ed="R041" n="0857a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0835b0801">故說般若波羅蜜多呪。卽說呪曰。</p><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0835b0814" cb:place="inline">揭諦揭諦。波羅揭
<lb ed="X" n="0835b09"/><lb ed="R041" n="0857a12"/>諦。波羅僧揭諦。菩提薩婆訶</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0835b10"/><lb ed="R041" n="0857a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0835b1001">林子曰。諦者。苦集滅道之四諦也。曰揭諦者。揭此
<lb ed="X" n="0835b11"/><lb ed="R041" n="0857a14"/>四諦也。而又曰揭諦者。揭此四諦之揭而揭之。揭
<lb ed="X" n="0835b12"/><lb ed="R041" n="0857a15"/>之而復揭之。故能到彼岸。而淸淨。而涅槃。而無上
<lb ed="X" n="0835b13"/><lb ed="R041" n="0857a16"/>正等正覺矣。</p>
<lb ed="X" n="0835b14"/><lb ed="R041" n="0857a17"/><p xml:id="pX26p0835b1401">唐大顚云。菩提是初。薩婆訶是末。</p>
<lb ed="X" n="0835b15"/><lb ed="R041" n="0857a18"/><p xml:id="pX26p0835b1501">宋何無垢曰。若是有志底人。一刀兩段。更無退轉。
<lb ed="X" n="0835b16"/><lb ed="R041" n="0857b01"/>忽然悟道。達本性空。卽得菩提。超出三界。了無所
<lb ed="X" n="0835b17"/><lb ed="R041" n="0857b02"/>了。得無所得。蕩然淸淨。則到極樂之所。受用無盡。
<lb ed="X" n="0835b18"/><lb ed="R041" n="0857b03"/>故曰薩婆訶。</p>
<lb ed="X" n="0835b19"/><lb ed="R041" n="0857b04"/><p xml:id="pX26p0835b1901">宋僧道川曰。山華笑。野鳥歌。此時如得意。隨處薩
<lb ed="X" n="0835b20"/><lb ed="R041" n="0857b05"/>婆訶。又曰。算盡目前無一法。方能隨處薩婆訶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0835b21"/><lb ed="R041" n="0857b06"/>
<lb ed="X" n="0835b22"/><lb ed="R041" n="0857b07"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>心經釋略<note place="inline">終</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div>
<lb ed="X" n="0835b23"/>
<lb ed="X" n="0835b24"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0544.0835c" n="0835c"/>
<lb ed="X" n="0835c01"/>
<lb ed="X" n="0835c02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 544-C 自書心經釋略卷後</cb:mulu><head>No. 544-C
<lb ed="X" n="0835c03"/><lb ed="R041" n="0857b09"/> 自書心經釋略卷後</head>
<lb ed="X" n="0835c04"/>
<lb ed="X" n="0835c05"/><lb ed="R041" n="0857b10"/><p xml:id="pX26p0835c0501">林子曰。釋氏極則之敎。古今現成之一大公案也。無
<lb ed="X" n="0835c06"/><lb ed="R041" n="0857b11"/>言無隱。故釋迦住世四十有九年矣。未嘗說一字。而
<lb ed="X" n="0835c07"/><lb ed="R041" n="0857b12"/>最上一乘。豈其有關於言語文字哉。夫旣不關於言
<lb ed="X" n="0835c08"/><lb ed="R041" n="0857b13"/>語文字矣。則心經之作。<anchor xml:id="nkr_note_add_0835c0801" n="0835c0801"/><anchor xml:id="beg0835c0801" n="0835c0801"/>已<anchor xml:id="end0835c0801"/>失之支。而又釋之者乎。槪
<lb ed="X" n="0835c09"/><lb ed="R041" n="0857b14"/>自六祖而下。佛敎微矣。而世之學佛者。孰不曰我<anchor xml:id="nkr_note_add_0835c0901" n="0835c0901"/><anchor xml:id="beg0835c0901" n="0835c0901"/>已<anchor xml:id="end0835c0901"/>
<lb ed="X" n="0835c10"/><lb ed="R041" n="0857b15"/>得正受南能之宗也。自悟自解。自性自度。然究其歸。
<lb ed="X" n="0835c11"/><lb ed="R041" n="0857b16"/>則與北秀之拂拭塵埃者等爾。而所謂本來無物。而
<lb ed="X" n="0835c12"/><lb ed="R041" n="0857b17"/>爲色空所不到處者。則鮮有聞之矣。故曰七祖如今
<lb ed="X" n="0835c13"/><lb ed="R041" n="0857b18"/>未有人。然非惟六祖而下爲然也。而靈山會上。五千
<lb ed="X" n="0835c14"/><lb ed="R041" n="0858a01"/>且退席矣。夫有佛出世。猶難與言如此。況後世乎。壇
<lb ed="X" n="0835c15"/><lb ed="R041" n="0858a02"/>經曰。不宜速說。佛法難起。余委不知佛法。而亦強爲
<lb ed="X" n="0835c16"/><lb ed="R041" n="0858a03"/>之說焉。旣槩而論之。復略而釋之。余豈不知心經微
<lb ed="X" n="0835c17"/><lb ed="R041" n="0858a04"/>旨。不可得而說。不可得而論。不可得而釋之者哉。而
<lb ed="X" n="0835c18"/><lb ed="R041" n="0858a05"/>必欲說之。而必欲論之。而必欲釋之者。余敢曰能明
<lb ed="X" n="0835c19"/><lb ed="R041" n="0858a06"/>佛法之第一義。心經之微旨邪。而二乘之著空。則庶
<lb ed="X" n="0835c20"/><lb ed="R041" n="0858a07"/>乎可以遮其非。而最上一乘。或有所聞而知。自悟而
<lb ed="X" n="0835c21"/><lb ed="R041" n="0858a08"/>興起之矣。</p><p xml:id="pX26p0835c2105" cb:place="inline">三敎主人龍江兆恩</p></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0832b1701" to="#end0832b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0833a1101" to="#end0833a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0833b0401" to="#end0833b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0834a0901" to="#end0834a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0834c1701" to="#end0834c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0835b0601" to="#end0835b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0835c0801" to="#end0835c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0835c0901" to="#end0835c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0833001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0833001">豈疑旣</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0832b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0832b1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0833a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0833a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0833b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0833b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0834a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0834a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0834c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0834c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0835b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0835b0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0835c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0835c0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0835c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0835c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>