<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X26n0545">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 545 般若心經槪論</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 545 般若心經槪論</title>
			<author>明 林兆恩撰</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">545</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">般若心經槪論</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB01665">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01665</charName>
				<mapping cb:dec="984705" type="PUA">U+F0681</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+2383D</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>杷</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[標-示+(革*月)]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-01T10:23:07">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0545.0836a" n="0836a"/>
<lb ed="X" n="0836a01"/>
<cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">心經槪論</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0836a02"/><cb:docNumber>No. 545</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0836a03"/><lb ed="R041" n="0858b01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>心經槩論</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0836a04"/>
<lb ed="X" n="0836a05"/><lb ed="R041" n="0858b02"/><byline cb:type="other">門人　游萬儁　校正</byline>
<lb ed="X" n="0836a06"/><lb ed="R041" n="0858b03"/><p xml:id="pX26p0836a0601">心經曰。色不異空。空不異色。色卽是空。空卽是色。朱
<lb ed="X" n="0836a07"/><lb ed="R041" n="0858b04"/>生曰。何謂也。林子曰。爾能知色空之不到處。則此四
<lb ed="X" n="0836a08"/><lb ed="R041" n="0858b05"/>句當自明矣。又問色空之不到處。林子曰。色空之不
<lb ed="X" n="0836a09"/><lb ed="R041" n="0858b06"/>到處。爾之眞心。爾之實地也。夫旣曰色空不到處。而
<lb ed="X" n="0836a10"/><lb ed="R041" n="0858b07"/>又曰眞心實地者。豈色空所不到處。尙有眞心之實
<lb ed="X" n="0836a11"/><lb ed="R041" n="0858b08"/>地耶。林子曰。色。色也。夫旣得而色之。則亦可得而空
<lb ed="X" n="0836a12"/><lb ed="R041" n="0858b09"/>之。空。空也。夫旣得而空之。則亦可得而色之。此乃塵
<lb ed="X" n="0836a13"/><lb ed="R041" n="0858b10"/>生塵滅。對待之義。殆非爾之眞心實地也。而爾之眞
<lb ed="X" n="0836a14"/><lb ed="R041" n="0858b11"/>心實地。本無色也。夫誰得而空之。本無空也。夫誰得
<lb ed="X" n="0836a15"/><lb ed="R041" n="0858b12"/>而色之。而色空之經。余嘗倣其辭而襲之曰。生不異
<lb ed="X" n="0836a16"/><lb ed="R041" n="0858b13"/>滅。滅不異生。生卽是滅。滅卽是生。而爾之眞心實地。
<lb ed="X" n="0836a17"/><lb ed="R041" n="0858b14"/>豈得而色之乎。無色則無滅。又豈得而空之乎。無空
<lb ed="X" n="0836a18"/><lb ed="R041" n="0858b15"/>則無生。色空都空。生滅都滅。此乃色空生滅之不到
<lb ed="X" n="0836a19"/><lb ed="R041" n="0858b16"/>處也。佛書曰。生滅滅<anchor xml:id="nkr_note_add_0836a1901" n="0836a1901"/><anchor xml:id="beg0836a1901" n="0836a1901"/>已<anchor xml:id="end0836a1901"/>。寂滅爲樂。余又甞倣其辭而
<lb ed="X" n="0836a20"/><lb ed="R041" n="0858b17"/>襲之曰。色空空<anchor xml:id="nkr_note_add_0836a2001" n="0836a2001"/><anchor xml:id="beg0836a2001" n="0836a2001"/>已<anchor xml:id="end0836a2001"/>。眞空爲樂。由是觀之。色空之空。塵
<lb ed="X" n="0836a21"/><lb ed="R041" n="0858b18"/>生塵滅之滅也。然則何以謂之眞空也。林子曰。不生
<lb ed="X" n="0836a22"/><lb ed="R041" n="0859a01"/>不滅。不垢不淨。不增不減。此其所以爲空中。而本無
<lb ed="X" n="0836a23"/><lb ed="R041" n="0859a02"/>色。本無受想行識。一切現成。而又奚待於空而空之
<lb ed="X" n="0836a24"/><lb ed="R041" n="0859a03"/>耶。故眞心也者。我所本有之眞性。自在之菩薩也。實
<pb ed="X" xml:id="X26.0545.0836b" n="0836b"/>
<lb ed="X" n="0836b01"/><lb ed="R041" n="0859a04"/>地也者。我無所有之境界。不動之道場也。余於是而
<lb ed="X" n="0836b02"/><lb ed="R041" n="0859a05"/>知眞心實地。不二之門也。眞心實地。三昧之地也。眞
<lb ed="X" n="0836b03"/><lb ed="R041" n="0859a06"/>心實地。無生之處也。眞心實地。三世諸佛之母也。無
<lb ed="X" n="0836b04"/><lb ed="R041" n="0859a07"/>取無捨。無依無倚。金剛經曰。若取法相。卽著我人衆
<lb ed="X" n="0836b05"/><lb ed="R041" n="0859a08"/>生壽者。若取非法相。卽著我人衆生壽者。昔有釋之
<lb ed="X" n="0836b06"/><lb ed="R041" n="0859a09"/>者曰。法相屬有。非法相屬無。其所謂有者。豈非色與。
<lb ed="X" n="0836b07"/><lb ed="R041" n="0859a10"/>其所謂無者。豈非空與。有色有空。便是有取有捨。有
<lb ed="X" n="0836b08"/><lb ed="R041" n="0859a11"/>取有捨。便是有依有倚。而眞心實地。而爲色空之不
<lb ed="X" n="0836b09"/><lb ed="R041" n="0859a12"/>到處者。其有法相乎。其無法相乎。其有我人衆生壽
<lb ed="X" n="0836b10"/><lb ed="R041" n="0859a13"/>者乎。其有取有捨有依有倚乎。然眞心實地。不可以
<lb ed="X" n="0836b11"/><lb ed="R041" n="0859a14"/>言而顯。而孔子則罕言之矣。不可以聞而知。而子貢
<lb ed="X" n="0836b12"/><lb ed="R041" n="0859a15"/>則不得聞之矣。不可以才而得。而顏子則欲從而末
<lb ed="X" n="0836b13"/><lb ed="R041" n="0859a16"/>由矣。昔者唐之大通和尙。以不明乎極則之敎。而示
<lb ed="X" n="0836b14"/><lb ed="R041" n="0859a17"/>人見性成佛。則曰汝之本性。猶如虗空。而六祖謂之
<lb ed="X" n="0836b15"/><lb ed="R041" n="0859a18"/>猶存知見。而眞心實地。其屬於知見乎。其不屬於知
<lb ed="X" n="0836b16"/><lb ed="R041" n="0859b01"/>見乎。余甞以此知見二字而觀之。則知大通之知見。
<lb ed="X" n="0836b17"/><lb ed="R041" n="0859b02"/>乃是色空之空。而爲塵生塵滅。色空對待之虗空也。
<lb ed="X" n="0836b18"/><lb ed="R041" n="0859b03"/>而非空中之空。而爲不生不滅。色空所不到處之虗
<lb ed="X" n="0836b19"/><lb ed="R041" n="0859b04"/>空也。金剛經曰。不取於相。如如不動。色有色相。空有
<lb ed="X" n="0836b20"/><lb ed="R041" n="0859b05"/>空相。而如如不動。我之眞心實地。一切之現成也。眞
<lb ed="X" n="0836b21"/><lb ed="R041" n="0859b06"/>心實地。豈落於色空。塵生塵滅之二相耶。知此<g ref="#CB01665">𣠽</g>柄。
<lb ed="X" n="0836b22"/><lb ed="R041" n="0859b07"/>到此地位。則亦著衣喫飯<anchor xml:id="nkr_note_add_0836b2201" n="0836b2201"/><anchor xml:id="beg0836b2201" n="0836b2201"/>已<anchor xml:id="end0836b2201"/>爾。更有何事。而親到彼
<lb ed="X" n="0836b23"/><lb ed="R041" n="0859b08"/>岸者。當自知之。</p>
<lb ed="X" n="0836b24"/><lb ed="R041" n="0859b09"/><p xml:id="pX26p0836b2401">洪生問多字之義。林子曰。余所謂色空所不到處。而
<pb ed="X" xml:id="X26.0545.0836c" n="0836c"/>
<lb ed="X" n="0836c01"/><lb ed="R041" n="0859b10"/>爲彼岸之實地者。具大智慧。我之眞心也。而我之眞
<lb ed="X" n="0836c02"/><lb ed="R041" n="0859b11"/>心。則徧滿於彼岸實地中。而有如是其大者。一切之
<lb ed="X" n="0836c03"/><lb ed="R041" n="0859b12"/>現成也。故彼岸實地。無有邊畔。亦無方圓大小。亦無
<lb ed="X" n="0836c04"/><lb ed="R041" n="0859b13"/>靑黃亦白。亦無上下長短。亦無嗔無喜。無是無非。無
<lb ed="X" n="0836c05"/><lb ed="R041" n="0859b14"/>善無惡。無有頭尾。都在我彼岸實地中矣。而彼岸實
<lb ed="X" n="0836c06"/><lb ed="R041" n="0859b15"/>地之分量。本如是之可多者。一切現成也。若胎生。若
<lb ed="X" n="0836c07"/><lb ed="R041" n="0859b16"/>卵生。若濕生。若化生。若有色。若無色。若有想。若無想。
<lb ed="X" n="0836c08"/><lb ed="R041" n="0859b17"/>若非有想非無想。都在我彼岸實地中矣。而彼岸實
<lb ed="X" n="0836c09"/><lb ed="R041" n="0859b18"/>地之分量。本如是之可多者。一切現成也。山河大地。
<lb ed="X" n="0836c10"/><lb ed="R041" n="0860a01"/>從什麼處來。而東方之虗空。豈其可得而思量之乎。
<lb ed="X" n="0836c11"/><lb ed="R041" n="0860a02"/>南西北方四維上下之虗空。豈其可得而思量之乎。
<lb ed="X" n="0836c12"/><lb ed="R041" n="0860a03"/>而彼岸實地。則盡東南西北四維上下無盡之虗空
<lb ed="X" n="0836c13"/><lb ed="R041" n="0860a04"/>而虗空之矣。而無盡之虗空。抑豈其可得而思量之
<lb ed="X" n="0836c14"/><lb ed="R041" n="0860a05"/>乎。仰望不見天。低頭不見地。故曰盡十方世界。是箇
<lb ed="X" n="0836c15"/><lb ed="R041" n="0860a06"/>法王身。盡十方世界。是箇解脫門。盡十方世界。是如
<lb ed="X" n="0836c16"/><lb ed="R041" n="0860a07"/>來一卷經。由是觀之。則盡十方世界。豈不在我之彼
<lb ed="X" n="0836c17"/><lb ed="R041" n="0860a08"/>岸實地中耶。而彼岸實地中。其有我相乎。其有人相
<lb ed="X" n="0836c18"/><lb ed="R041" n="0860a09"/>乎。其有衆生相乎。其有壽者相乎。而彼岸實地中。本
<lb ed="X" n="0836c19"/><lb ed="R041" n="0860a10"/>無我人衆生壽者。一切現成也。故皈依佛者。皈依此
<lb ed="X" n="0836c20"/><lb ed="R041" n="0860a11"/>彼岸實地中而覺也。皈依法者。皈依此彼岸實地中
<lb ed="X" n="0836c21"/><lb ed="R041" n="0860a12"/>而正也。皈依僧者。皈依此彼岸實地中而淨也。若舍
<lb ed="X" n="0836c22"/><lb ed="R041" n="0860a13"/>實地。而求眞心。若離彼岸。而觀自在菩薩。失之遠矣。
<lb ed="X" n="0836c23"/><lb ed="R041" n="0860a14"/>然所謂眞心者。自性也。而眞心之實地者。心地也。故
<lb ed="X" n="0836c24"/><lb ed="R041" n="0860a15"/>曰心地無非自性戒。心地無癡自性慧。心地無亂自
<pb ed="X" xml:id="X26.0545.0837a" n="0837a"/>
<lb ed="X" n="0837a01"/><lb ed="R041" n="0860a16"/>性定。眞心實地。一切現成。三世諸佛。皆由此中出也。
<lb ed="X" n="0837a02"/><lb ed="R041" n="0860a17"/>無上正等正覺。皆由此中出也。夫彼岸實地中之妙
<lb ed="X" n="0837a03"/><lb ed="R041" n="0860a18"/>義。而無上甚深如此。而親到彼岸者。當自知之。</p>
<lb ed="X" n="0837a04"/><lb ed="R041" n="0860b01"/><p xml:id="pX26p0837a0401">陳生問曰。若所云五蘊皆空者。豈曰色空之空乎。抑
<lb ed="X" n="0837a05"/><lb ed="R041" n="0860b02"/>其空中之空也。林子曰。此所謂空。乃空中之空。而無
<lb ed="X" n="0837a06"/><lb ed="R041" n="0860b03"/>有法。而無有相。無所待於空而空之。一切現成。本體
<lb ed="X" n="0837a07"/><lb ed="R041" n="0860b04"/>之自然也。又恐其未明乎照無所照之旨。以法空之。
<lb ed="X" n="0837a08"/><lb ed="R041" n="0860b05"/>而落於空相也。故下文又兩呼舍利子。而警之以色
<lb ed="X" n="0837a09"/><lb ed="R041" n="0860b06"/>不異空等語。又曰。是諸法空相。豈不以色相相耶。空
<lb ed="X" n="0837a10"/><lb ed="R041" n="0860b07"/>相相耶。夫色相固非空矣。而以諸法之空以空之。則
<lb ed="X" n="0837a11"/><lb ed="R041" n="0860b08"/>亦不離乎法。不離乎相。有所待於空而空之。豈曰現
<lb ed="X" n="0837a12"/><lb ed="R041" n="0860b09"/>成公案。本體之自然乎。</p>
<lb ed="X" n="0837a13"/><lb ed="R041" n="0860b10"/><p xml:id="pX26p0837a1301">壇經曰。善知識。莫聞吾說空便卽著空。第一莫著空。
<lb ed="X" n="0837a14"/><lb ed="R041" n="0860b11"/>若空心靜坐。卽著無記空。又曰。又有迷人。空心靜坐。
<lb ed="X" n="0837a15"/><lb ed="R041" n="0860b12"/>百無所思。自稱爲大。此一等人。不可與語。爲邪見故。
<lb ed="X" n="0837a16"/><lb ed="R041" n="0860b13"/>此所謂空。乃是空相之空。豈曰空中之空。</p>
<lb ed="X" n="0837a17"/><lb ed="R041" n="0860b14"/><p xml:id="pX26p0837a1701">道敎大通經三章。其一眞空章曰。先天而生。生而無
<lb ed="X" n="0837a18"/><lb ed="R041" n="0860b15"/>形。後天而存。存而無體。然而無體未嘗存也。故曰不
<lb ed="X" n="0837a19"/><lb ed="R041" n="0860b16"/>可思議。夫曰無形。而有生乎哉。夫曰無體。而有存乎
<lb ed="X" n="0837a20"/><lb ed="R041" n="0860b17"/>哉。生於無生。無所生而生也。存於無存。無所存而存
<lb ed="X" n="0837a21"/><lb ed="R041" n="0860b18"/>也。形於無形。無所形而形也。體於無體。無所體而體
<lb ed="X" n="0837a22"/><lb ed="R041" n="0861a01"/>也。知此。則知眞空之妙義。其殆不可以擬議而致思
<lb ed="X" n="0837a23"/><lb ed="R041" n="0861a02"/>乎。其二玄理章曰。如空無相。湛然圓滿。其三玄妙章
<lb ed="X" n="0837a24"/><lb ed="R041" n="0861a03"/>曰。如如自然。廣無邊際。由此觀之。其曰空相。則非空
<pb ed="X" xml:id="X26.0545.0837b" n="0837b"/>
<lb ed="X" n="0837b01"/><lb ed="R041" n="0861a04"/>中之眞空也明矣。有相斯有見。有見斯有著。豈不落
<lb ed="X" n="0837b02"/><lb ed="R041" n="0861a05"/>於邊際。而曰湛然圓滿如如之自然哉。故欲識眞空。
<lb ed="X" n="0837b03"/><lb ed="R041" n="0861a06"/>無空可識。旣無可識。安識是空。是空非空。非空是空。
<lb ed="X" n="0837b04"/><lb ed="R041" n="0861a07"/>若言是空。若言非空。皆有空相。不名眞空。眞空無空。
<lb ed="X" n="0837b05"/><lb ed="R041" n="0861a08"/>無空眞空。然道敎亦有之。曰。無空有空。又曰。不空中
<lb ed="X" n="0837b06"/><lb ed="R041" n="0861a09"/>空。又曰。空無定空。又曰。知空不空。又曰。識無空法。又
<lb ed="X" n="0837b07"/><lb ed="R041" n="0861a10"/>曰。不著空見。是皆空中之眞空。眞空之妙義也。</p>
<lb ed="X" n="0837b08"/><lb ed="R041" n="0861a11"/><p xml:id="pX26p0837b0801">蘇生問曰。何以謂之空中。林子曰。汝獨不聞中庸所
<lb ed="X" n="0837b09"/><lb ed="R041" n="0861a12"/>謂喜怒哀樂未發之中乎。未發之中者。空中也。現成
<lb ed="X" n="0837b10"/><lb ed="R041" n="0861a13"/>公案。不色不空之謂也。惟其不色不空。故其不生不
<lb ed="X" n="0837b11"/><lb ed="R041" n="0861a14"/>滅。不垢不淨。不增不減。而爲實地之本體者。未發之
<lb ed="X" n="0837b12"/><lb ed="R041" n="0861a15"/>中也。</p>
<lb ed="X" n="0837b13"/><lb ed="R041" n="0861a16"/><p xml:id="pX26p0837b1301">中庸曰。夫焉有所倚。豈惟空無其色。而不倚於塵生
<lb ed="X" n="0837b14"/><lb ed="R041" n="0861a17"/>之色哉。而亦且空無其空。而不倚於塵滅之空也。若
<lb ed="X" n="0837b15"/><lb ed="R041" n="0861a18"/>曰我空也。而稍倚於空焉。便是有所著於塵滅之空。
<lb ed="X" n="0837b16"/><lb ed="R041" n="0861b01"/>而非空矣。</p>
<lb ed="X" n="0837b17"/><lb ed="R041" n="0861b02"/><p xml:id="pX26p0837b1701">林子曰。喜怒哀樂未發之中者。余之所謂色空所不
<lb ed="X" n="0837b18"/><lb ed="R041" n="0861b03"/>到處。我之本體。我之太虗也。我而致其中焉。以復還
<lb ed="X" n="0837b19"/><lb ed="R041" n="0861b04"/>我之本體。我之太虗也。我之本體。旣太虗而中矣。則
<lb ed="X" n="0837b20"/><lb ed="R041" n="0861b05"/>和自生。和旣生矣。而天地其有不位乎。萬物其有不
<lb ed="X" n="0837b21"/><lb ed="R041" n="0861b06"/>育乎。而位而育。皆由此出。一切現成。豈其有所於倚
<lb ed="X" n="0837b22"/><lb ed="R041" n="0861b07"/>而爲之者乎。</p>
<lb ed="X" n="0837b23"/><lb ed="R041" n="0861b08"/><p xml:id="pX26p0837b2301">林生問曰。未發之中。豈非詩之所謂無聲無臭耶。林
<lb ed="X" n="0837b24"/><lb ed="R041" n="0861b09"/>子曰。然。然而色空不到處之空。固曰無聲無臭而無
<pb ed="X" xml:id="X26.0545.0837c" n="0837c"/>
<lb ed="X" n="0837c01"/><lb ed="R041" n="0861b10"/>塵矣。而色空對待之空。夫豈其有聲有臭而有塵耶。
<lb ed="X" n="0837c02"/><lb ed="R041" n="0861b11"/>林子曰。色空之空。雖曰無聲臭之塵矣。然而揚其聲
<lb ed="X" n="0837c03"/><lb ed="R041" n="0861b12"/>於色空之空焉。則色空之空。抑亦可得以聲而塵之
<lb ed="X" n="0837c04"/><lb ed="R041" n="0861b13"/>矣。置其臭於色空之空焉。則色空之空。抑亦可得以
<lb ed="X" n="0837c05"/><lb ed="R041" n="0861b14"/>臭而塵之矣。若天色空之所不到處。其可得而聲之
<lb ed="X" n="0837c06"/><lb ed="R041" n="0861b15"/>乎。其可得而臭之乎。其可得而塵之乎。是乃聲臭之
<lb ed="X" n="0837c07"/><lb ed="R041" n="0861b16"/>塵之所不到處。一切之現成也。而親到彼岸者。當自
<lb ed="X" n="0837c08"/><lb ed="R041" n="0861b17"/>知之。</p>
<lb ed="X" n="0837c09"/><lb ed="R041" n="0861b18"/><p xml:id="pX26p0837c0901">中庸曰。肫肫其仁。淵淵其淵。浩浩其天。皆我眞心之
<lb ed="X" n="0837c10"/><lb ed="R041" n="0862a01"/>實地。一切而現成也。而天下之大經。於此而經綸之
<lb ed="X" n="0837c11"/><lb ed="R041" n="0862a02"/>矣。天下之大本。於此而立之矣。天地之化育。於此而
<lb ed="X" n="0837c12"/><lb ed="R041" n="0862a03"/>知之矣。凡有血氣。於此而尊之親之矣。而我之性。而
<lb ed="X" n="0837c13"/><lb ed="R041" n="0862a04"/>人之性。而物之性。而天地之性。於此而盡之參之贊
<lb ed="X" n="0837c14"/><lb ed="R041" n="0862a05"/>之矣。此其天地之所以爲大。而文王之所以爲文乎。
<lb ed="X" n="0837c15"/><lb ed="R041" n="0862a06"/>而親到彼岸者。當自知之。</p>
<lb ed="X" n="0837c16"/><lb ed="R041" n="0862a07"/><p xml:id="pX26p0837c1601">鄭生問曰。何者謂之眞心。何者謂之實地。林子曰。未
<lb ed="X" n="0837c17"/><lb ed="R041" n="0862a08"/>發之中者。眞心之實地也。而發而中節。不謂之實地
<lb ed="X" n="0837c18"/><lb ed="R041" n="0862a09"/>之眞心乎。寂然不動者。眞心之實地也。而感而遂通
<lb ed="X" n="0837c19"/><lb ed="R041" n="0862a10"/>不謂之實地之眞心乎。</p>
<lb ed="X" n="0837c20"/><lb ed="R041" n="0862a11"/><p xml:id="pX26p0837c2001">林子曰眞心之實地。一河圖也。本無聲臭之可言。實
<lb ed="X" n="0837c21"/><lb ed="R041" n="0862a12"/>地之眞心。一洛書也。卽有端倪之可見。</p>
<lb ed="X" n="0837c22"/><lb ed="R041" n="0862a13"/><p xml:id="pX26p0837c2201">林子曰。色可反而空者。塵而空也。空可反而色者。塵
<lb ed="X" n="0837c23"/><lb ed="R041" n="0862a14"/>而色也。譬之器。本空也。實之則色矣。實之色也。而去
<lb ed="X" n="0837c24"/><lb ed="R041" n="0862a15"/>其實焉。則又空矣。此空之所以有去有來者。塵生塵
<pb ed="X" xml:id="X26.0545.0838a" n="0838a"/>
<lb ed="X" n="0838a01"/><lb ed="R041" n="0862a16"/>滅之謂。而非本來之無物矣。</p>
<lb ed="X" n="0838a02"/><lb ed="R041" n="0862a17"/><p xml:id="pX26p0838a0201">林子曰。知色之空。而以爲空者。固未可以爲空矣。而
<lb ed="X" n="0838a03"/><lb ed="R041" n="0862a18"/>知空之空。而以爲空者。則亦未可以爲空也。知空之
<lb ed="X" n="0838a04"/><lb ed="R041" n="0862b01"/>空。而以爲空者。固未可以爲空矣。而知色空之不到
<lb ed="X" n="0838a05"/><lb ed="R041" n="0862b02"/>處而以爲空者。則亦未可以爲空也。林生問曰。夫知
<lb ed="X" n="0838a06"/><lb ed="R041" n="0862b03"/>色空之不到處而以爲空者。豈其未可以爲空歟。林
<lb ed="X" n="0838a07"/><lb ed="R041" n="0862b04"/>子。曰以其猶有知之者在焉。而況曰自以爲空乎。林
<lb ed="X" n="0838a08"/><lb ed="R041" n="0862b05"/>子曰。夫色空之所不到。而曰處者。其有處乎。其無處
<lb ed="X" n="0838a09"/><lb ed="R041" n="0862b06"/>乎。其在於吾身之內乎。其在於吾身之外乎。其在天
<lb ed="X" n="0838a10"/><lb ed="R041" n="0862b07"/>地之內乎。其在天地之外乎。其可得而古之。可得而
<lb ed="X" n="0838a11"/><lb ed="R041" n="0862b08"/>今之乎。其不可得而古之。不可得而今之乎。要而言
<lb ed="X" n="0838a12"/><lb ed="R041" n="0862b09"/>之。何處而非我之實地乎。何處而非非我之實地乎。
<lb ed="X" n="0838a13"/><lb ed="R041" n="0862b10"/>何處而非我之眞心乎。何處而非非我之眞心乎。而
<lb ed="X" n="0838a14"/><lb ed="R041" n="0862b11"/>親到彼岸者。當自知之。</p>
<lb ed="X" n="0838a15"/><lb ed="R041" n="0862b12"/><p xml:id="pX26p0838a1501">林子曰。色空之所不到處者。其有自在菩薩乎。其得
<lb ed="X" n="0838a16"/><lb ed="R041" n="0862b13"/>而觀之乎。無自在菩薩。無無自在菩薩。無觀。無無觀。
<lb ed="X" n="0838a17"/><lb ed="R041" n="0862b14"/>其有彼岸乎。其得而到之乎。無彼岸。無無彼岸。無到。
<lb ed="X" n="0838a18"/><lb ed="R041" n="0862b15"/>無無到。</p>
<lb ed="X" n="0838a19"/><lb ed="R041" n="0862b16"/><p xml:id="pX26p0838a1901">林子曰。心經一書。皆所以接最上一乘者。故觀也者。
<lb ed="X" n="0838a20"/><lb ed="R041" n="0862b17"/>觀之也。觀雖有法。而無所爲也。蓋有爲則有相。有相
<lb ed="X" n="0838a21"/><lb ed="R041" n="0862b18"/>則有著。有相有著。便不自在。而謂之觀自在菩薩可
<lb ed="X" n="0838a22"/><lb ed="R041" n="0863a01"/>乎。</p>
<lb ed="X" n="0838a23"/><lb ed="R041" n="0863a02"/><p xml:id="pX26p0838a2301"><name role="" type="person">四祖道信</name>。年始十四。來禮三祖<name role="" type="person">僧璨</name>曰。願和尙慈悲
<lb ed="X" n="0838a24"/><lb ed="R041" n="0863a03"/>乞與解脫。三祖曰。誰縛汝。曰。無人縛。三祖曰。何更求
<pb ed="X" xml:id="X26.0545.0838b" n="0838b"/>
<lb ed="X" n="0838b01"/><lb ed="R041" n="0863a04"/>解脫。豈非所謂自在菩薩一切之現成耶。而親到彼
<lb ed="X" n="0838b02"/><lb ed="R041" n="0863a05"/>岸者。當自知之。</p>
<lb ed="X" n="0838b03"/><lb ed="R041" n="0863a06"/><p xml:id="pX26p0838b0301">林子曰。釋氏極則之敎。旣曰性門。又曰空門者。何也。
<lb ed="X" n="0838b04"/><lb ed="R041" n="0863a07"/>蓋性本空者。眞空也。故人法。塵也。而空其塵焉。空之
<lb ed="X" n="0838b05"/><lb ed="R041" n="0863a08"/>者亦塵也。知見。塵也。而空其塵焉。空之者亦塵也。起
<lb ed="X" n="0838b06"/><lb ed="R041" n="0863a09"/>心之謂妄。妄。塵也。心而空之。亦是妄心之塵。意之所
<lb ed="X" n="0838b07"/><lb ed="R041" n="0863a10"/>向之謂欲。欲。塵也。意而空之。亦是所向之塵。豈曰極
<lb ed="X" n="0838b08"/><lb ed="R041" n="0863a11"/>則之敎。而爲性門之眞空也哉。</p>
<lb ed="X" n="0838b09"/><lb ed="R041" n="0863a12"/><p xml:id="pX26p0838b0901">經曰。是諸法空相。林子曰。色。塵也。固非空也。而以空
<lb ed="X" n="0838b10"/><lb ed="R041" n="0863a13"/>之法。空其色而空之。乃是諸法之空相。塵也。而非空
<lb ed="X" n="0838b11"/><lb ed="R041" n="0863a14"/>也。受。塵也。固非空也。而以空之法。空其受而空之。乃
<lb ed="X" n="0838b12"/><lb ed="R041" n="0863a15"/>是諸法之空相。塵也。而非空也。而想。而行。而識。亦復
<lb ed="X" n="0838b13"/><lb ed="R041" n="0863a16"/>如是。</p>
<lb ed="X" n="0838b14"/><lb ed="R041" n="0863a17"/><p xml:id="pX26p0838b1401">佛書曰。於諸物中。不起無相。若認諸色滅之空以爲
<lb ed="X" n="0838b15"/><lb ed="R041" n="0863a18"/>空者。卽起無相。旣起無相。便是有相。故起有相心者。
<lb ed="X" n="0838b16"/><lb ed="R041" n="0863b01"/>塵也。起無相心者。亦塵也。</p>
<lb ed="X" n="0838b17"/><lb ed="R041" n="0863b02"/><p xml:id="pX26p0838b1701">三昧經曰。心無心相。不取虗空。不依諸地。不住智慧。
<lb ed="X" n="0838b18"/><lb ed="R041" n="0863b03"/>是般若波羅蜜。若也未知心本無相。而取虗空相以
<lb ed="X" n="0838b19"/><lb ed="R041" n="0863b04"/>空之。豈可謂之大智慧能到彼岸也哉。釋氏。亦有言
<lb ed="X" n="0838b20"/><lb ed="R041" n="0863b05"/>曰。阿耨多羅三藐三菩提。謂眞性也。又曰。蠢動含靈。
<lb ed="X" n="0838b21"/><lb ed="R041" n="0863b06"/>皆同一性。而一切萬物。無不是他露其色相。豈非實
<lb ed="X" n="0838b22"/><lb ed="R041" n="0863b07"/>地之無所不徧。眞心之無所不該。一切之現成耶。而
<lb ed="X" n="0838b23"/><lb ed="R041" n="0863b08"/>親到彼岸者。當自知之。</p>
<lb ed="X" n="0838b24"/><lb ed="R041" n="0863b09"/><p xml:id="pX26p0838b2401">黃生曰。眞心之實地。其有定在乎。其無定在乎。林子
<pb ed="X" xml:id="X26.0545.0838c" n="0838c"/>
<lb ed="X" n="0838c01"/><lb ed="R041" n="0863b10"/>曰。是惡得而定在之。是惡不得而定在之。何處不是
<lb ed="X" n="0838c02"/><lb ed="R041" n="0863b11"/>太虗。何處不是我之實地。何處不是我之實地。何處
<lb ed="X" n="0838c03"/><lb ed="R041" n="0863b12"/>不是我之眞心。眞心一擧。具大總持。不謂之網之提
<lb ed="X" n="0838c04"/><lb ed="R041" n="0863b13"/>其綱也。而其目有不張乎。故我之實地。譬之網也。可
<lb ed="X" n="0838c05"/><lb ed="R041" n="0863b14"/>以包羅天地萬物之大而無外矣。我之眞心。譬網之
<lb ed="X" n="0838c06"/><lb ed="R041" n="0863b15"/>綱也。可以總持天地萬物之大而不違矣。然則眞心
<lb ed="X" n="0838c07"/><lb ed="R041" n="0863b16"/>實地。豈其若是其大與。中庸曰。致中和。天地位焉。萬
<lb ed="X" n="0838c08"/><lb ed="R041" n="0863b17"/>物育焉。而眞心實地。則固若是其大。一切之現成也。
<lb ed="X" n="0838c09"/><lb ed="R041" n="0863b18"/>而親到彼岸者。當自知之。黃生曰。夫大總持之旨。則
<lb ed="X" n="0838c10"/><lb ed="R041" n="0864a01"/>吾旣得聞命矣。敢問何以謂之具也。林子曰具也者。
<lb ed="X" n="0838c11"/><lb ed="R041" n="0864a02"/>具之也。而其具固在我矣。然而其有所於具乎。其無
<lb ed="X" n="0838c12"/><lb ed="R041" n="0864a03"/>所於具乎。其有所具而無不具乎。其無所具而無不
<lb ed="X" n="0838c13"/><lb ed="R041" n="0864a04"/>具乎。其具於眞心實地而大總持之乎。其不具於眞
<lb ed="X" n="0838c14"/><lb ed="R041" n="0864a05"/>心實地。而大總持之乎。然則眞心實地。豈其若是其
<lb ed="X" n="0838c15"/><lb ed="R041" n="0864a06"/>神與。中庸曰。如此者。不見而章。不動而變。無爲而成。
<lb ed="X" n="0838c16"/><lb ed="R041" n="0864a07"/>則亦若是其神。一切之現成也。而親到彼岸者。當自
<lb ed="X" n="0838c17"/><lb ed="R041" n="0864a08"/>知之。</p>
<lb ed="X" n="0838c18"/><lb ed="R041" n="0864a09"/><p xml:id="pX26p0838c1801">易曰。變動不居。周流六虗。夫曰六虗者。非余之所謂
<lb ed="X" n="0838c19"/><lb ed="R041" n="0864a10"/>實地乎。然而六虗則非實地也明矣。而謂之實地者。
<lb ed="X" n="0838c20"/><lb ed="R041" n="0864a11"/>何也。以無實地。乃是實地。以有實地。卽非實地。豈不
<lb ed="X" n="0838c21"/><lb ed="R041" n="0864a12"/>以有形有相。卽有壞時耶。旣有壞時。何名實地。</p>
<lb ed="X" n="0838c22"/><lb ed="R041" n="0864a13"/><p xml:id="pX26p0838c2201">道書曰。虗空粉碎。方露全身。夫虗空者。虗空而<anchor xml:id="nkr_note_add_0838c2201" n="0838c2201"/><anchor xml:id="beg0838c2201" n="0838c2201"/>已<anchor xml:id="end0838c2201"/>矣。
<lb ed="X" n="0838c23"/><lb ed="R041" n="0864a14"/>而曰粉碎虗空者。虗空得而粉碎之乎。而其所以粉
<lb ed="X" n="0838c24"/><lb ed="R041" n="0864a15"/>碎虗空者。蓋不以色空之空以爲空也。曾生曰。色空
<pb ed="X" xml:id="X26.0545.0839a" n="0839a"/>
<lb ed="X" n="0839a01"/><lb ed="R041" n="0864a16"/>之空。空矣。而色空所不到處之空。不亦空乎。林子曰。
<lb ed="X" n="0839a02"/><lb ed="R041" n="0864a17"/>夫色空之空。則有其空矣。而色空所不到處之空。則
<lb ed="X" n="0839a03"/><lb ed="R041" n="0864a18"/>無其空矣。無空而無不空。故曰有無俱不立。無有有。
<lb ed="X" n="0839a04"/><lb ed="R041" n="0864b01"/>又安有色。無有無。又安有空。</p>
<lb ed="X" n="0839a05"/><lb ed="R041" n="0864b02"/><p xml:id="pX26p0839a0501">釋敎有曰。當用大智慧。打破五蘊煩惱塵勞。又曰。打
<lb ed="X" n="0839a06"/><lb ed="R041" n="0864b03"/>破虗空只一拳。夫旣具大智慧而到彼岸矣。豈其有
<lb ed="X" n="0839a07"/><lb ed="R041" n="0864b04"/>著於虗空邪見哉。卽此不著虗空邪見。便謂之打破
<lb ed="X" n="0839a08"/><lb ed="R041" n="0864b05"/>虗空。虗空且打破矣。而況於五蘊煩惱塵勞者乎。蓋
<lb ed="X" n="0839a09"/><lb ed="R041" n="0864b06"/>言彼岸實地中。本無虗空。本無五蘊煩惱塵勞。今旣
<lb ed="X" n="0839a10"/><lb ed="R041" n="0864b07"/>到彼岸矣。而昔日之所謂五蘊煩惱塵勞。與夫虗空
<lb ed="X" n="0839a11"/><lb ed="R041" n="0864b08"/>邪見。果安在耶。故曰打破。丘生問打破之義。林子曰。
<lb ed="X" n="0839a12"/><lb ed="R041" n="0864b09"/>打破之義。蓋謂無也。如以其辭而<anchor xml:id="nkr_note_add_0839a1201" n="0839a1201"/><anchor xml:id="beg0839a1201" n="0839a1201"/>已<anchor xml:id="end0839a1201"/>矣。則所謂五蘊
<lb ed="X" n="0839a13"/><lb ed="R041" n="0864b10"/>煩惱塵勞。得而打破之乎。然五蘊煩惱塵勞。猶可得
<lb ed="X" n="0839a14"/><lb ed="R041" n="0864b11"/>而言之。而所謂虗空。得而打破之乎。而曰打破五蘊
<lb ed="X" n="0839a15"/><lb ed="R041" n="0864b12"/>煩惱塵勞虗空邪見者。蓋以復吾之本無也。而親到
<lb ed="X" n="0839a16"/><lb ed="R041" n="0864b13"/>彼岸者。當自知之。</p>
<lb ed="X" n="0839a17"/><lb ed="R041" n="0864b14"/><p xml:id="pX26p0839a1701">道川曰。色聲不礙處。親到法王城。夫曰親到法王城
<lb ed="X" n="0839a18"/><lb ed="R041" n="0864b15"/>者。不謂之到彼岸乎。然彼岸中。本無眼耳。旣無眼耳。
<lb ed="X" n="0839a19"/><lb ed="R041" n="0864b16"/>安有色聲。</p>
<lb ed="X" n="0839a20"/><lb ed="R041" n="0864b17"/><p xml:id="pX26p0839a2001">釋氏曰罪福無主。而彼岸實地。乃其罪福之所不到
<lb ed="X" n="0839a21"/><lb ed="R041" n="0864b18"/>處也。</p>
<lb ed="X" n="0839a22"/><lb ed="R041" n="0865a01"/><p xml:id="pX26p0839a2201">圓覺經曰。有大陀羅尼門。名爲圓覺。流出一切眞如
<lb ed="X" n="0839a23"/><lb ed="R041" n="0865a02"/>涅槃。其曰大陀羅尼門者。非余之所謂實地者乎。其
<lb ed="X" n="0839a24"/><lb ed="R041" n="0865a03"/>曰眞如涅槃者。非余之所謂眞心者乎。</p>
<pb ed="X" xml:id="X26.0545.0839b" n="0839b"/>
<lb ed="X" n="0839b01"/><lb ed="R041" n="0865a04"/><p xml:id="pX26p0839b0101">林子曰。余甞聞楞嚴之遺旨矣。有色則有見。色滅則
<lb ed="X" n="0839b02"/><lb ed="R041" n="0865a05"/>無見。有聲則有聞。聲銷則無聞。若將以色滅無見以
<lb ed="X" n="0839b03"/><lb ed="R041" n="0865a06"/>爲空矣。則亦何異於聲銷無聞以爲空也。然色與聲。
<lb ed="X" n="0839b04"/><lb ed="R041" n="0865a07"/>皆塵也。塵而色也。則爲聲爲色。塵而滅也。則爲空。而
<lb ed="X" n="0839b05"/><lb ed="R041" n="0865a08"/>彼岸實地中。何有於見。何有於聞。而惟有見聞之實
<lb ed="X" n="0839b06"/><lb ed="R041" n="0865a09"/>性者在爾。若也不知見聞之有實性。而曰我能不爲
<lb ed="X" n="0839b07"/><lb ed="R041" n="0865a10"/>色聲之塵之所轉也。是乃蔽目以避色。塞耳以逃聲。
<lb ed="X" n="0839b08"/><lb ed="R041" n="0865a11"/>而佛之法似不如此矣。</p>
<lb ed="X" n="0839b09"/><lb ed="R041" n="0865a12"/><p xml:id="pX26p0839b0901">潘生問曰。夫曰眞心實地。無生之處也。而又曰三世
<lb ed="X" n="0839b10"/><lb ed="R041" n="0865a13"/>諸佛之母者。何也。林子曰。夫母以生生爲義。而生以
<lb ed="X" n="0839b11"/><lb ed="R041" n="0865a14"/>不生爲大也。古人有言曰。諸法無生。夫諸法旣無生
<lb ed="X" n="0839b12"/><lb ed="R041" n="0865a15"/>矣。則亦將何以爲三世諸佛之母乎。然眞心實地。諸
<lb ed="X" n="0839b13"/><lb ed="R041" n="0865a16"/>法咸備。其三世諸佛之所由以生乎。而其所以生者。
<lb ed="X" n="0839b14"/><lb ed="R041" n="0865a17"/>其生於眞心實地。有所生而生乎。不可得而知也。其
<lb ed="X" n="0839b15"/><lb ed="R041" n="0865a18"/>生於眞心實地。無所生而生乎。不可得而知也。蓋眞
<lb ed="X" n="0839b16"/><lb ed="R041" n="0865b01"/>有不可說。不可說。說亦不得矣。故不有拈華微笑之
<lb ed="X" n="0839b17"/><lb ed="R041" n="0865b02"/>迦葉。倚位而立之慧可。豈能默契於其所難言而眞
<lb ed="X" n="0839b18"/><lb ed="R041" n="0865b03"/>入不二之法門者哉。</p>
<lb ed="X" n="0839b19"/><lb ed="R041" n="0865b04"/><p xml:id="pX26p0839b1901">林子曰。色其不屬於有乎。空其不屬於無乎。故指諸
<lb ed="X" n="0839b20"/><lb ed="R041" n="0865b05"/>有色而說之曰。此色也。色其不可得而說乎。指諸無
<lb ed="X" n="0839b21"/><lb ed="R041" n="0865b06"/>色而說之曰。此空也。空其不可得而說乎。而甚深法
<lb ed="X" n="0839b22"/><lb ed="R041" n="0865b07"/>界。而爲色空之所不到處者。其有色乎。其得而色之
<lb ed="X" n="0839b23"/><lb ed="R041" n="0865b08"/>乎。其有空乎。其得而空之乎。惟其不得而色空之也。
<lb ed="X" n="0839b24"/><lb ed="R041" n="0865b09"/>故其不得而有無之也。無色無空無有無無。此其所
<pb ed="X" xml:id="X26.0545.0839c" n="0839c"/>
<lb ed="X" n="0839c01"/><lb ed="R041" n="0865b10"/>以說亦不得矣。到此甚深法界。不有以深明乎無生
<lb ed="X" n="0839c02"/><lb ed="R041" n="0865b11"/>之微。生於不生之妙。其孰能知之。其孰能知之。</p>
<lb ed="X" n="0839c03"/><lb ed="R041" n="0865b12"/><p xml:id="pX26p0839c0301">翁生曰。先生每曰色空不到處。非所謂不二法門耶。
<lb ed="X" n="0839c04"/><lb ed="R041" n="0865b13"/>敢問何以謂之眞入不二法門。林子曰。昔者維摩會
<lb ed="X" n="0839c05"/><lb ed="R041" n="0865b14"/>上。文殊曰。我於一切法。無言無說。無示無識。離諸問
<lb ed="X" n="0839c06"/><lb ed="R041" n="0865b15"/>答。是爲菩薩入不二法門。於是文殊又問維摩。維摩
<lb ed="X" n="0839c07"/><lb ed="R041" n="0865b16"/>默然。文殊讚曰。乃至無有言語文字。是菩薩眞入不
<lb ed="X" n="0839c08"/><lb ed="R041" n="0865b17"/>二法門。翁生愕然異之。林子曰。不足異也。然非惟釋
<lb ed="X" n="0839c09"/><lb ed="R041" n="0865b18"/>氏爲然也。至於孔門則亦有之。故授者不在於言。而
<lb ed="X" n="0839c10"/><lb ed="R041" n="0866a01"/>不知所以授之也。而受者不以爲隱。而不知所以受
<lb ed="X" n="0839c11"/><lb ed="R041" n="0866a02"/>之也。若以維摩之默然以爲異矣。則孔子之無言無
<lb ed="X" n="0839c12"/><lb ed="R041" n="0866a03"/>隱。亦不足異乎。然而眞心實地。終不可得而言乎。林
<lb ed="X" n="0839c13"/><lb ed="R041" n="0866a04"/>子曰。若或可得而言之。則亦可得而隱之。豈曰人人
<lb ed="X" n="0839c14"/><lb ed="R041" n="0866a05"/>具足。一切現成耶。</p>
<lb ed="X" n="0839c15"/><lb ed="R041" n="0866a06"/><p xml:id="pX26p0839c1501">余生問曰。先生每曰眞心之實地者。非所謂如來地
<lb ed="X" n="0839c16"/><lb ed="R041" n="0866a07"/>與。林子曰。然。然而一超而直入於如來地者。非所謂
<lb ed="X" n="0839c17"/><lb ed="R041" n="0866a08"/>頓敎與。林子曰。然。曰。何以能入頓也。林子曰。其先之
<lb ed="X" n="0839c18"/><lb ed="R041" n="0866a09"/>以見性乎。昔者六祖旣悟本性矣。而五祖便傳之以
<lb ed="X" n="0839c19"/><lb ed="R041" n="0866a10"/>頓敎者。此也。又問先生甞曰見性性見。知性性知。微
<lb ed="X" n="0839c20"/><lb ed="R041" n="0866a11"/>乎其微。願先生明以吿我也。林子曰。夫旣曰不可得
<lb ed="X" n="0839c21"/><lb ed="R041" n="0866a12"/>而見矣。不可得而知矣。而不見不知。其可得而言乎。
<lb ed="X" n="0839c22"/><lb ed="R041" n="0866a13"/>余將何以語汝也。然不見之中。則自有眞見而不昧
<lb ed="X" n="0839c23"/><lb ed="R041" n="0866a14"/>者在焉。不知之中。則自有眞知而不昧者在焉。故曰
<lb ed="X" n="0839c24"/><lb ed="R041" n="0866a15"/>性由自悟。余將何以語汝也。</p>
<pb ed="X" xml:id="X26.0545.0840a" n="0840a"/>
<lb ed="X" n="0840a01"/><lb ed="R041" n="0866a16"/><p xml:id="pX26p0840a0101">壇經曰。念念若行。是名眞性。悟此法者。是般若法。修
<lb ed="X" n="0840a02"/><lb ed="R041" n="0866a17"/>此行者。是般若行。又曰。用自眞如性。以智慧觀照於
<lb ed="X" n="0840a03"/><lb ed="R041" n="0866a18"/>一切法。不取不捨。卽是見性成佛道。又曰。但於自心
<lb ed="X" n="0840a04"/><lb ed="R041" n="0866b01"/>常起正見。煩惱塵勞。常不能染。卽是見性。又曰。故知
<lb ed="X" n="0840a05"/><lb ed="R041" n="0866b02"/>萬法。盡在自心。何不從自心中。頓見眞如本性。又曰。
<lb ed="X" n="0840a06"/><lb ed="R041" n="0866b03"/>若不自悟。須覔大善知識。解最上乘法者。直示正路。
<lb ed="X" n="0840a07"/><lb ed="R041" n="0866b04"/>其曰行。曰修。曰法。曰智慧觀照。曰常起正見。皆所以
<lb ed="X" n="0840a08"/><lb ed="R041" n="0866b05"/>敎人以見性成佛也。若非有大善知識。解最上乘法
<lb ed="X" n="0840a09"/><lb ed="R041" n="0866b06"/>者。其誰能示人以正路。見性而成佛耶。</p>
<lb ed="X" n="0840a10"/><lb ed="R041" n="0866b07"/><p xml:id="pX26p0840a1001">壇經曰。此事須從自性中起。於一切時。念念自淨其
<lb ed="X" n="0840a11"/><lb ed="R041" n="0866b08"/>心。自修自行。見自<anchor xml:id="nkr_note_add_0840a1101" n="0840a1101"/><anchor xml:id="beg0840a1101" n="0840a1101"/>己<anchor xml:id="end0840a1101"/>法身。見自心佛。自度自戒始得。
<lb ed="X" n="0840a12"/><lb ed="R041" n="0866b09"/>夫曰自性者。乃余所云眞心實地。色空所不到處也。
<lb ed="X" n="0840a13"/><lb ed="R041" n="0866b10"/>其有垢乎。其有淨乎。而曰自淨其心者。心其有垢而
<lb ed="X" n="0840a14"/><lb ed="R041" n="0866b11"/>可淨乎。心旣無垢之可淨矣。其有待於修於行。於度
<lb ed="X" n="0840a15"/><lb ed="R041" n="0866b12"/>於戒者乎。大凡言自者。皆自性義也。乃所謂自性戒。
<lb ed="X" n="0840a16"/><lb ed="R041" n="0866b13"/>自性定。自性慧者是也。故曰須從自性中起。最上一
<lb ed="X" n="0840a17"/><lb ed="R041" n="0866b14"/>乘之宗旨也。六祖又曰。佛向性中作。莫向身外求。又
<lb ed="X" n="0840a18"/><lb ed="R041" n="0866b15"/>曰。只此不汚染。諸佛之所護念。故欲見性。而不從自
<lb ed="X" n="0840a19"/><lb ed="R041" n="0866b16"/>性中起者。其能見自<anchor xml:id="nkr_note_add_0840a1901" n="0840a1901"/><anchor xml:id="beg0840a1901" n="0840a1901"/>己<anchor xml:id="end0840a1901"/>法身。自心佛者乎。</p>
<lb ed="X" n="0840a20"/><lb ed="R041" n="0866b17"/><p xml:id="pX26p0840a2001">黃生問曰。何以謂之自者自性義也。林子曰。自性自
<lb ed="X" n="0840a21"/><lb ed="R041" n="0866b18"/>淨。自性自修。自性自行。自性自度。自性自戒。然性本
<lb ed="X" n="0840a22"/><lb ed="R041" n="0867a01"/>淨也。無待於淨。而世人必欲淨之者。豈不謂之汚染
<lb ed="X" n="0840a23"/><lb ed="R041" n="0867a02"/>不得。而反生淨妄耶。而修而行。而度而戒。亦皆從自
<lb ed="X" n="0840a24"/><lb ed="R041" n="0867a03"/>性中起爾。若必求之身外。則惑矣。</p>
<pb ed="X" xml:id="X26.0545.0840b" n="0840b"/>
<lb ed="X" n="0840b01"/><lb ed="R041" n="0867a04"/><p xml:id="pX26p0840b0101">二祖慧可。來禮初祖達磨曰。我心未寧。乞師與安。初
<lb ed="X" n="0840b02"/><lb ed="R041" n="0867a05"/>祖曰。將心來與汝安。二祖求心了不可得。初祖曰。我
<lb ed="X" n="0840b03"/><lb ed="R041" n="0867a06"/>與汝安心竟。林子曰。心本無心。豈有未寧。而曰與汝
<lb ed="X" n="0840b04"/><lb ed="R041" n="0867a07"/>安心竟者。乃所以復其無心之本體矣。然而六祖隨
<lb ed="X" n="0840b05"/><lb ed="R041" n="0867a08"/>方解縛之旨。則又不可不知也。</p>
<lb ed="X" n="0840b06"/><lb ed="R041" n="0867a09"/><p xml:id="pX26p0840b0601">初祖達磨。居<name role="" type="person">少林寺</name>九年。爲二祖慧可說法。祇敎外
<lb ed="X" n="0840b07"/><lb ed="R041" n="0867a10"/>息諸緣。內心無喘。心如墻壁。可以入道。慧可種種說
<lb ed="X" n="0840b08"/><lb ed="R041" n="0867a11"/>心性。曾未契理。初祖祗遮其非。不爲說無念心體。慧
<lb ed="X" n="0840b09"/><lb ed="R041" n="0867a12"/>可忽曰。我<anchor xml:id="nkr_note_add_0840b0901" n="0840b0901"/><anchor xml:id="beg0840b0901" n="0840b0901"/>已<anchor xml:id="end0840b0901"/>息諸緣。初祖曰。莫成斷滅去否。慧可曰。
<lb ed="X" n="0840b10"/><lb ed="R041" n="0867a13"/>不成斷滅。初祖曰。此是諸佛所傳心體。更無疑也。其
<lb ed="X" n="0840b11"/><lb ed="R041" n="0867a14"/>曰無念心體者。非余之所謂色空所不到處。一切現
<lb ed="X" n="0840b12"/><lb ed="R041" n="0867a15"/>成乎。然息也者。息也。息而無所於息也。若息而有所
<lb ed="X" n="0840b13"/><lb ed="R041" n="0867a16"/>於息焉。豈不起心是妄。而成斷滅去耶。而曰心如墻
<lb ed="X" n="0840b14"/><lb ed="R041" n="0867a17"/>壁者。正所以外息諸緣。無所於息而息也。故曰可以
<lb ed="X" n="0840b15"/><lb ed="R041" n="0867a18"/>入道。三祖<name role="" type="person">僧璨</name>曰。欲取一乘。勿惡六塵。六塵不惡。還
<lb ed="X" n="0840b16"/><lb ed="R041" n="0867b01"/>同正覺。然彼岸實地中。本無六塵。而曰惡六塵者。則
<lb ed="X" n="0840b17"/><lb ed="R041" n="0867b02"/>是心也。豈不與外之六塵相爲敵哉。便屬對治。四祖
<lb ed="X" n="0840b18"/><lb ed="R041" n="0867b03"/>道信曰。境緣無好醜。好醜起於心。蓋心本自在。若必
<lb ed="X" n="0840b19"/><lb ed="R041" n="0867b04"/>起心以對六塵。不謂之失其自在之本體耶。又曰。觸
<lb ed="X" n="0840b20"/><lb ed="R041" n="0867b05"/>目遇緣。總是佛之妙用。而曰觸目遇緣者。緣固不在
<lb ed="X" n="0840b21"/><lb ed="R041" n="0867b06"/>我也。隨心自在。妙用現前。六祖慧能曰。佛法在世間。
<lb ed="X" n="0840b22"/><lb ed="R041" n="0867b07"/>不離世間覺。離世覔菩提。恰似求兔角。若惡六塵。便
<lb ed="X" n="0840b23"/><lb ed="R041" n="0867b08"/>生厭世。厭世離世。不名智慧。豈能見性入頓。而曰無
<lb ed="X" n="0840b24"/><lb ed="R041" n="0867b09"/>上正等正覺也哉。</p>
<pb ed="X" xml:id="X26.0545.0840c" n="0840c"/>
<lb ed="X" n="0840c01"/><lb ed="R041" n="0867b10"/><p xml:id="pX26p0840c0101">三祖<name role="" type="person">僧璨</name>曰。遣有沒有。從空背空。其曰從空之空者。
<lb ed="X" n="0840c02"/><lb ed="R041" n="0867b11"/>非所謂空相之空乎。其曰背空之空者。非所謂空中
<lb ed="X" n="0840c03"/><lb ed="R041" n="0867b12"/>之空乎。又曰。歸根得旨。隨照失宗。須臾返照。勝却前
<lb ed="X" n="0840c04"/><lb ed="R041" n="0867b13"/>空。夫曰根曰宗。我之本來。空中之空也。而曰返照者。
<lb ed="X" n="0840c05"/><lb ed="R041" n="0867b14"/>返照此空中之空也。旣知返照此空中之空也。豈不
<lb ed="X" n="0840c06"/><lb ed="R041" n="0867b15"/>勝前之空。而有空相者乎。而空門者流。其可不知所
<lb ed="X" n="0840c07"/><lb ed="R041" n="0867b16"/>以返照以入門。而妄爲從空以背空耶。</p>
<lb ed="X" n="0840c08"/><lb ed="R041" n="0867b17"/><p xml:id="pX26p0840c0801">何生問曰。三祖。返照之照。與心經照見之照。有不同
<lb ed="X" n="0840c09"/><lb ed="R041" n="0867b18"/>與。林子曰。返照之照。觀自在之觀也。故照見也者。以
<lb ed="X" n="0840c10"/><lb ed="R041" n="0868a01"/>旣到彼岸。而照見此彼岸中。五蘊皆空也。而返照也
<lb ed="X" n="0840c11"/><lb ed="R041" n="0868a02"/>者。以未到彼岸。而反觀內照。欲以見性也。</p>
<lb ed="X" n="0840c12"/><lb ed="R041" n="0868a03"/><p xml:id="pX26p0840c1201">壇經曰。離迷離覺。常生般若。除眞除妄。卽見佛性。余
<lb ed="X" n="0840c13"/><lb ed="R041" n="0868a04"/>於是而知離迷而覺。覺卽是迷。除妄而眞。眞卽是妄。
<lb ed="X" n="0840c14"/><lb ed="R041" n="0868a05"/>故覺迷不二。眞妄平等。此又欲見性者之所當知也。</p>
<lb ed="X" n="0840c15"/><lb ed="R041" n="0868a06"/><p xml:id="pX26p0840c1501">昔者世尊因有外道問。不問有言。不問無言。世尊良
<lb ed="X" n="0840c16"/><lb ed="R041" n="0868a07"/>久。外道讚歎曰。世尊大慈大悲。開我迷雲。令我得入。
<lb ed="X" n="0840c17"/><lb ed="R041" n="0868a08"/>乃作禮而去。世尊謂之良馬見鞭影而行。其曰世尊
<lb ed="X" n="0840c18"/><lb ed="R041" n="0868a09"/>良久者。非六祖所謂不思善。不思惡。本來之面目耶。
<lb ed="X" n="0840c19"/><lb ed="R041" n="0868a10"/>而余所謂色空之不到處者此也。故知此者謂之門
<lb ed="X" n="0840c20"/><lb ed="R041" n="0868a11"/>內。迷此者謂之外道。</p>
<lb ed="X" n="0840c21"/><lb ed="R041" n="0868a12"/><p xml:id="pX26p0840c2101">林子曰。余之所謂實地者。乃釋氏之所謂明心之心。
<lb ed="X" n="0840c22"/><lb ed="R041" n="0868a13"/>心是地也。余之所謂眞心者。乃釋氏之所謂見性之
<lb ed="X" n="0840c23"/><lb ed="R041" n="0868a14"/>性。性是王也。如或不能明心之地。而又安能見性之
<lb ed="X" n="0840c24"/><lb ed="R041" n="0868a15"/>王耶。然心性一也。而眞心之所在處。卽名之爲心。故
<pb ed="X" xml:id="X26.0545.0841a" n="0841a"/>
<lb ed="X" n="0841a01"/><lb ed="R041" n="0868a16"/>曰心是地也。孔子曰中心安仁。而心亦以地言之。其
<lb ed="X" n="0841a02"/><lb ed="R041" n="0868a17"/>曰中心者。猶言所謂中央者。地也。余曾考二氏之典。
<lb ed="X" n="0841a03"/><lb ed="R041" n="0868a18"/>而附之鄙見。故以其心性而對言之。心之未萌之謂
<lb ed="X" n="0841a04"/><lb ed="R041" n="0868b01"/>性。性之旣萌之謂心。若專以其性言之。有天命之性。
<lb ed="X" n="0841a05"/><lb ed="R041" n="0868b02"/>有氣質之性。又專以其心言之。有五行之心。有中之
<lb ed="X" n="0841a06"/><lb ed="R041" n="0868b03"/>心。阮生問曰。先生嘗言心與天地孰大。曰心大。而載
<lb ed="X" n="0841a07"/><lb ed="R041" n="0868b04"/>之心性敎言。此又何心也。林子曰。此乃所謂無方無
<lb ed="X" n="0841a08"/><lb ed="R041" n="0868b05"/>體之眞心者。眞心是性眞性。是心。而徧滿於虗空界。
<lb ed="X" n="0841a09"/><lb ed="R041" n="0868b06"/>無乎其不包矣。然而虗空其有界乎。其無界乎。其可
<lb ed="X" n="0841a10"/><lb ed="R041" n="0868b07"/>得而界之乎。其不可得而界之乎。而親到彼岸者。當
<lb ed="X" n="0841a11"/><lb ed="R041" n="0868b08"/>自知之。故見性者。見此而<anchor xml:id="nkr_note_add_0841a1101" n="0841a1101"/><anchor xml:id="beg0841a1101" n="0841a1101"/>已<anchor xml:id="end0841a1101"/>矣。入頓者。入此而<anchor xml:id="nkr_note_add_0841a1102" n="0841a1102"/><anchor xml:id="beg0841a1102" n="0841a1102"/>已<anchor xml:id="end0841a1102"/>矣。</p>
<lb ed="X" n="0841a12"/><lb ed="R041" n="0868b09"/>
<lb ed="X" n="0841a13"/><lb ed="R041" n="0868b10"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>心經槩論<note place="inline">終</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div>
<lb ed="X" n="0841a14"/>
<lb ed="X" n="0841a15"/>
<lb ed="X" n="0841a16"/>
<lb ed="X" n="0841a17"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 545-A 自書心經槩論卷後</cb:mulu><head>No. 545-A
<lb ed="X" n="0841a18"/><lb ed="R041" n="0868b12"/> 自書心經槩論卷後</head>
<lb ed="X" n="0841a19"/>
<lb ed="X" n="0841a20"/>
<lb ed="X" n="0841a21"/><lb ed="R041" n="0868b13"/><p xml:id="pX26p0841a2101">夫曰槩論也者。蓋以心經之第一義。不可得而名言
<lb ed="X" n="0841a22"/><lb ed="R041" n="0868b14"/>之者。槩而論之爾。余初作槩論。以示性門之善知識
<lb ed="X" n="0841a23"/><lb ed="R041" n="0868b15"/>者。則甚喜。乃請余分章釋之。余甞以六祖而下。佛法
<lb ed="X" n="0841a24"/><lb ed="R041" n="0868b16"/>不明。而於所謂最上一乘。而爲現成之一大公案者。
<pb ed="X" xml:id="X26.0545.0841b" n="0841b"/>
<lb ed="X" n="0841b01"/><lb ed="R041" n="0868b17"/>鮮有知之。以故苦空頑空。避塵枯坐。而以斷滅爲寂
<lb ed="X" n="0841b02"/><lb ed="R041" n="0868b18"/>滅者。比比皆是也。遂使釋迦之至敎。不明於天下萬
<lb ed="X" n="0841b03"/><lb ed="R041" n="0869a01"/>世。而每爲儒流之所非者。余竊悲之。故復譔心經釋
<lb ed="X" n="0841b04"/><lb ed="R041" n="0869a02"/>略。與此槩論。別作二帙。余今老矣。精力亦有所不逮。
<lb ed="X" n="0841b05"/><lb ed="R041" n="0869a03"/>而二書中。豈曰複語。且失倫次。不惟不暇校。抑亦不
<lb ed="X" n="0841b06"/><lb ed="R041" n="0869a04"/>能校。</p><p xml:id="pX26p0841b0603" cb:place="inline">三敎主人龍江兆恩</p></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0836a1901" to="#end0836a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0836a2001" to="#end0836a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0836b2201" to="#end0836b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0838c2201" to="#end0838c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0839a1201" to="#end0839a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0840a1101" to="#end0840a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0840a1901" to="#end0840a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0840b0901" to="#end0840b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0841a1101" to="#end0841a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0841a1102" to="#end0841a1102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0836a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0836a1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0836a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0836a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0836b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0836b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0838c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0838c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0839a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0839a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0840a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0840a1101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0840a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0840a1901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0840b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0840b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0841a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0841a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0841a1102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0841a1102">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>