<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X26n0548">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 548 般若心經斲輪解</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 548 般若心經斲輪解</title>
			<author>明 通容述</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">548</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">般若心經斲輪解</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00416">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00416</charName>
				<mapping cb:dec="983456" type="PUA">U+F01A0</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7B92</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>帚</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+帚]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00501">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00501</charName>
				<mapping cb:dec="983541" type="PUA">U+F01F5</mapping>
			<mapping type="unicode">U+4B7E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>馱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[馬*犬]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00527">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00527</charName>
				<mapping cb:dec="983567" type="PUA">U+F020F</mapping>
			<mapping type="unicode">U+284CD</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[這-言+(序-予+手)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01403">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01403</charName>
				<mapping cb:dec="984443" type="PUA">U+F057B</mapping>
			<mapping type="unicode">U+361E</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[囗@力]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15117">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15117</charName>
				<mapping cb:dec="998157" type="PUA">U+F3B0D</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2007C</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[、/(、*、)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15154">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15154</charName>
				<mapping cb:dec="998194" type="PUA">U+F3B32</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>鷂</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(采-木+(工/山))*鳥]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-01T10:23:07">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0548.0845c" n="0845c"/>
<lb ed="X" n="0845c01"/>
<lb ed="X" n="0845c02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 548-A 心經斵輪解序</cb:mulu><head>No. 548-A
<lb ed="X" n="0845c03"/><lb ed="R041" n="0876b01"/> 心經斵輪解序</head>
<lb ed="X" n="0845c04"/>
<lb ed="X" n="0845c05"/><lb ed="R041" n="0876b02"/><p xml:id="pX26p0845c0501">泰昌元年余于雲門結冬時値雨雪以寂寥中與二
<lb ed="X" n="0845c06"/><lb ed="R041" n="0876b03"/>三法友聚話道及諸經吾輩輙演却心經一種未嘗
<lb ed="X" n="0845c07"/><lb ed="R041" n="0876b04"/>措辭他日倘爲人天座主不可于此徒默而去也余
<lb ed="X" n="0845c08"/><lb ed="R041" n="0876b05"/>遂命筆註成厥工十日乃竣越明年
<lb ed="X" n="0845c09" type="honorific"/><lb ed="R041" n="0876b06"/>天啓辛酉春聞一雨師開演楞嚴敬將此解往就正
<lb ed="X" n="0845c10"/><lb ed="R041" n="0876b07"/>焉師旣一覽卷而懷之承允作序乃講席內交際旁
<lb ed="X" n="0845c11"/><lb ed="R041" n="0876b08"/>午其約不果以後再晤無期閱今不覺<anchor xml:id="nkr_note_add_0845c1101" n="0845c1101"/><anchor xml:id="beg0845c1101" n="0845c1101"/>已<anchor xml:id="end0845c1101"/>七稔矣是
<lb ed="X" n="0845c12"/><lb ed="R041" n="0876b09"/>解于囊包中檢出亦成故物矣然昔之所作今之所
<lb ed="X" n="0845c13"/><lb ed="R041" n="0876b10"/>觀有不翅富歲之見凶歲燼之可矣乃聞五百比丘
<lb ed="X" n="0845c14"/><lb ed="R041" n="0876b11"/>各解佛言而問誰當佛意佛云皆非我意衆曰旣非
<lb ed="X" n="0845c15"/><lb ed="R041" n="0876b12"/>佛意將無得罪佛云雖非我意各順正理堪爲聖敎
<lb ed="X" n="0845c16"/><lb ed="R041" n="0876b13"/>有福無罪據此則舊解存留而有新意不妨後錄以
<lb ed="X" n="0845c17"/><lb ed="R041" n="0876b14"/>明先後皆解佛言耳且註經之志有欲就其廣博而
<lb ed="X" n="0845c18"/><lb ed="R041" n="0876b15"/>樂多聞者有欲就其好簡而從略者亦欲就其彼此
<lb ed="X" n="0845c19"/><lb ed="R041" n="0876b16"/>偏長得所宗者故講肆看解務要虗心不可是此以
<lb ed="X" n="0845c20"/><lb ed="R041" n="0876b17"/>非彼故曰所惡執一者爲其賊道也擧一而廢百也
<lb ed="X" n="0845c21"/><lb ed="R041" n="0876b18"/>雖然心經之解如汗牛充棟其有金聲而玉振則余
<lb ed="X" n="0845c22"/><lb ed="R041" n="0877a01"/>此解亦不復論量矣茲因福嚴蔡居士請梓以志其
<lb ed="X" n="0845c23"/><lb ed="R041" n="0877a02"/>歲月如此。</p><p xml:id="pX26p0845c2305" cb:place="inline">別峰通容識</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0845c24"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0548.0846a" n="0846a"/>
<lb ed="X" n="0846a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">般若波羅蜜多心經斲輪解</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0846a02"/><cb:docNumber>No. 548</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0846a03"/><lb ed="R041" n="0877a04"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>般若波羅蜜多心經斵輪解</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0846a04"/>
<lb ed="X" n="0846a05"/><lb ed="R041" n="0877a05"/><byline cb:type="author">明福州後學釋　費隱通容　述</byline>
<lb ed="X" n="0846a06"/><lb ed="R041" n="0877a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0846a0601">般若梵語此云智慧波羅蜜多梵語此云彼岸到
<lb ed="X" n="0846a07"/><lb ed="R041" n="0877a07"/>義取到彼岸般若之義尊重智慧之義輕薄今依
<lb ed="X" n="0846a08"/><lb ed="R041" n="0877a08"/>尊重不翻故存梵語以立名焉且般若之義有其
<lb ed="X" n="0846a09"/><lb ed="R041" n="0877a09"/>五種一曰實相二曰觀慧三曰文字四曰境界五
<lb ed="X" n="0846a10"/><lb ed="R041" n="0877a10"/>曰眷屬言實相般若者以所證之理元本眞實當
<lb ed="X" n="0846a11"/><lb ed="R041" n="0877a11"/>體實相也觀慧般若者以能證之智了諸法空更
<lb ed="X" n="0846a12"/><lb ed="R041" n="0877a12"/>無障礙頓契心源也文字般若者以能詮敎體稱
<lb ed="X" n="0846a13"/><lb ed="R041" n="0877a13"/>理無遺非世俗文字不情之具也境界般若者以
<lb ed="X" n="0846a14"/><lb ed="R041" n="0877a14"/>境緣了無好醜不興憎愛了了常如也眷屬般若
<lb ed="X" n="0846a15"/><lb ed="R041" n="0877a15"/>者以理與神御諸所有法妙契寰中不悖不背統
<lb ed="X" n="0846a16"/><lb ed="R041" n="0877a16"/>爲一理也今觀此經實該五焉蓋所證之理眞空
<lb ed="X" n="0846a17"/><lb ed="R041" n="0877a17"/>一法不存如五蘊六入十二處十八界四諦十二
<lb ed="X" n="0846a18"/><lb ed="R041" n="0877a18"/>緣六度等法當體全空元本實相卽實相般若也
<lb ed="X" n="0846a19"/><lb ed="R041" n="0877b01"/>如觀自在菩薩行深般若波羅蜜多時照見五蘊
<lb ed="X" n="0846a20"/><lb ed="R041" n="0877b02"/>等卽觀慧般若以能一念照見萬法根元頓入無
<lb ed="X" n="0846a21"/><lb ed="R041" n="0877b03"/>生卽觀慧般若也佛洎菩薩能所神會觀根逗敎
<lb ed="X" n="0846a22"/><lb ed="R041" n="0877b04"/>隨時闡義就此一經文字縱橫作大利益非世俗
<lb ed="X" n="0846a23"/><lb ed="R041" n="0877b05"/>不情之具卽文字般若也如後文菩提薩埵依般
<lb ed="X" n="0846a24"/><lb ed="R041" n="0877b06"/>若故心無罣礙無有恐怖遠離顚倒夢想究竟涅
<pb ed="X" xml:id="X26.0548.0846b" n="0846b"/>
<lb ed="X" n="0846b01"/><lb ed="R041" n="0877b07"/>槃則唯四眞無四顚倒卽境界般若也如後文般
<lb ed="X" n="0846b02"/><lb ed="R041" n="0877b08"/>若是大神呪是大明呪是無上呪是無等等呪則
<lb ed="X" n="0846b03"/><lb ed="R041" n="0877b09"/>知般若妙契三德如環無端卽眷屬般若也解義
<lb ed="X" n="0846b04"/><lb ed="R041" n="0877b10"/>現後然般若唯一隨其功能有此五義隨五義功
<lb ed="X" n="0846b05"/><lb ed="R041" n="0877b11"/>能之上建立彼岸蓋不明般若則無明妄想名言
<lb ed="X" n="0846b06"/><lb ed="R041" n="0877b12"/>習氣恐怖顚倒總言三惑覊縻皆生死業望無生
<lb ed="X" n="0846b07"/><lb ed="R041" n="0877b13"/>死名爲此岸一明般若無明卽非無明妄想卽非
<lb ed="X" n="0846b08"/><lb ed="R041" n="0877b14"/>妄想名言卽非名言恐怖卽非恐怖總言幻滅都
<lb ed="X" n="0846b09"/><lb ed="R041" n="0877b15"/>盡慧光渾圓所謂生滅滅<anchor xml:id="nkr_note_add_0846b0901" n="0846b0901"/><anchor xml:id="beg0846b0901" n="0846b0901"/>已<anchor xml:id="end0846b0901"/>寂滅現前對諸生滅
<lb ed="X" n="0846b10"/><lb ed="R041" n="0877b16"/>名爲彼岸到此則名之不得狀亦不得以隨敎途
<lb ed="X" n="0846b11"/><lb ed="R041" n="0877b17"/>流布與世標準名之曰心此心之妙不可知知亦
<lb ed="X" n="0846b12"/><lb ed="R041" n="0877b18"/>難識識獨許悟入若悟此心身心一如心外無餘
<lb ed="X" n="0846b13"/><lb ed="R041" n="0878a01"/>乃知如來所說一代時敎百千三昧無量妙門皆
<lb ed="X" n="0846b14"/><lb ed="R041" n="0878a02"/>是此心分量至于博地凡夫經營產業作務施爲
<lb ed="X" n="0846b15"/><lb ed="R041" n="0878a03"/>見色聞聲莫若不是此箇消息但欠一<g ref="#CB01403">㘞</g>悟而<anchor xml:id="nkr_note_add_0846b1501" n="0846b1501"/><anchor xml:id="beg0846b1501" n="0846b1501"/>已<anchor xml:id="end0846b1501"/>
<lb ed="X" n="0846b16"/><lb ed="R041" n="0878a04"/>故曰此心獨許悟入經者道也以此經所詮心法
<lb ed="X" n="0846b17"/><lb ed="R041" n="0878a05"/>可入大道故又經者常也以此經所詮心法古今
<lb ed="X" n="0846b18"/><lb ed="R041" n="0878a06"/>不易之常法也按五重玄義此經單法爲名實相
<lb ed="X" n="0846b19"/><lb ed="R041" n="0878a07"/>爲體觀照爲宗度苦爲用大乘熟酥爲敎相。</p><p xml:id="pX26p0846b1918" cb:place="inline">○昔
<lb ed="X" n="0846b20"/><lb ed="R041" n="0878a08"/>者桓公讀書于堂上輪扁斵輪于堂下釋椎鑿而
<lb ed="X" n="0846b21"/><lb ed="R041" n="0878a09"/>上問桓公曰敢問公之所讀者何言耶公曰聖人
<lb ed="X" n="0846b22"/><lb ed="R041" n="0878a10"/>之言也曰聖人在乎公曰<anchor xml:id="nkr_note_add_0846b2201" n="0846b2201"/><anchor xml:id="beg0846b2201" n="0846b2201"/>已<anchor xml:id="end0846b2201"/>死矣曰然則公之所
<lb ed="X" n="0846b23"/><lb ed="R041" n="0878a11"/>讀者古人之糟魄<anchor xml:id="nkr_note_add_0846b2301" n="0846b2301"/><anchor xml:id="beg0846b2301" n="0846b2301"/>已<anchor xml:id="end0846b2301"/>夫桓公曰寡人讀書輪人安
<lb ed="X" n="0846b24"/><lb ed="R041" n="0878a12"/>得議乎有說則可無說則死輪扁曰臣也以臣之
<pb ed="X" xml:id="X26.0548.0846c" n="0846c"/>
<lb ed="X" n="0846c01"/><lb ed="R041" n="0878a13"/>事觀之斵輪徐則甘而不固疾則苦而不入不徐
<lb ed="X" n="0846c02"/><lb ed="R041" n="0878a14"/>不疾得之于手應之于心口不能言有數存焉于
<lb ed="X" n="0846c03"/><lb ed="R041" n="0878a15"/>其間臣不能以喩臣之子臣之子亦不能受之于
<lb ed="X" n="0846c04"/><lb ed="R041" n="0878a16"/>臣是以行年七十而老斵輪古之人與其不可傳
<lb ed="X" n="0846c05"/><lb ed="R041" n="0878a17"/>者死矣然則君之所讀者古人之糟魄矣夫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0846c06"/><lb ed="R041" n="0878a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0846c0601">觀自在菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0846c07"/><lb ed="R041" n="0878b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0846c0701">觀有二義一者能觀觀慧二者所觀實相能所契
<lb ed="X" n="0846c08"/><lb ed="R041" n="0878b02"/>證名爲自在以此契證之理而導衆生卽名菩薩
<lb ed="X" n="0846c09"/><lb ed="R041" n="0878b03"/>以一切衆生妄知莫返而起三毒造種種業輪迴
<lb ed="X" n="0846c10"/><lb ed="R041" n="0878b04"/>三界昇沈上下窮劫無有得自在者唯此菩薩了
<lb ed="X" n="0846c11"/><lb ed="R041" n="0878b05"/>諸法空境智如如在生死不爲生死根絆在涅槃
<lb ed="X" n="0846c12"/><lb ed="R041" n="0878b06"/>不爲涅槃果縛乃至凡夫界如聲聞界如外道界
<lb ed="X" n="0846c13"/><lb ed="R041" n="0878b07"/>如魔王界如此世界如他世界如實爲大獅子王
<lb ed="X" n="0846c14"/><lb ed="R041" n="0878b08"/>無畏自在也然此敎家常途若在自<anchor xml:id="nkr_note_add_0846c1401" n="0846c1401"/><anchor xml:id="beg0846c1401" n="0846c1401"/>己<anchor xml:id="end0846c1401"/>分中無物
<lb ed="X" n="0846c15"/><lb ed="R041" n="0878b09"/>當情內不放出外不放入心身如牆壁卽入于無
<lb ed="X" n="0846c16"/><lb ed="R041" n="0878b10"/>生便乃通身手眼何生死之根絆何是非之作障
<lb ed="X" n="0846c17"/><lb ed="R041" n="0878b11"/>然則能頓悟自心承當自<anchor xml:id="nkr_note_add_0846c1701" n="0846c1701"/><anchor xml:id="beg0846c1701" n="0846c1701"/>己<anchor xml:id="end0846c1701"/>卽名觀自在菩薩也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0846c18"/><lb ed="R041" n="0878b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0846c1801">行深般若波羅蜜多時。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0846c19"/><lb ed="R041" n="0878b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0846c1901">行者乃能契入之智也深般若者乃所契入之智
<lb ed="X" n="0846c20"/><lb ed="R041" n="0878b14"/>理也時乃能所雙忘智理俱泯之時也然此般若
<lb ed="X" n="0846c21"/><lb ed="R041" n="0878b15"/>何以言深蓋此般若無形無相無方無所無內無
<lb ed="X" n="0846c22"/><lb ed="R041" n="0878b16"/>外無邊無表求之于有相有相無也求之于無相
<lb ed="X" n="0846c23"/><lb ed="R041" n="0878b17"/>無相無也實爲石火電光無容擬議直得深之又
<lb ed="X" n="0846c24"/><lb ed="R041" n="0878b18"/>深深猶相也徹之又徹徹猶名也非名非相能使
<pb ed="X" xml:id="X26.0548.0847a" n="0847a"/>
<lb ed="X" n="0847a01"/><lb ed="R041" n="0879a01"/>闡提惡性見之如大火聚四邊莫能入也能使大
<lb ed="X" n="0847a02"/><lb ed="R041" n="0879a02"/>乘眞子見之如<name role="" type="person">淸涼池</name>四門皆可入也是知般若
<lb ed="X" n="0847a03"/><lb ed="R041" n="0879a03"/>之功大強名之爲深實有以哉又般若有五契一
<lb ed="X" n="0847a04"/><lb ed="R041" n="0879a04"/>卽契五契五卽契一如環之無端何乖方之有然
<lb ed="X" n="0847a05"/><lb ed="R041" n="0879a05"/>則卽行卽深般若卽深般若卽行實爲一念一時
<lb ed="X" n="0847a06"/><lb ed="R041" n="0879a06"/>一際頓入于無生也此如棗栢大論五位法門八
<lb ed="X" n="0847a07"/><lb ed="R041" n="0879a07"/>相成道只在一時一際一刹那不容第二念第二
<lb ed="X" n="0847a08"/><lb ed="R041" n="0879a08"/>時作遠近也又如禪宗擬議則白雲萬里思量則
<lb ed="X" n="0847a09"/><lb ed="R041" n="0879a09"/>黑山鬼窟直得開口成雙橛無言落二三默契于
<lb ed="X" n="0847a10"/><lb ed="R041" n="0879a10"/>此者可謂行深般若也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0847a11"/><lb ed="R041" n="0879a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0847a1101">照見五蘊皆空度一切苦厄。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0847a12"/><lb ed="R041" n="0879a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0847a1201">此釋前以謂此菩薩契入甚深般若何由致耶此
<lb ed="X" n="0847a13"/><lb ed="R041" n="0879a13"/>釋云蓋此菩薩最初便能以觀照力徹見一念之
<lb ed="X" n="0847a14"/><lb ed="R041" n="0879a14"/>中生滅五蘊亦名五陰蘊卽蘊積業行陰卽蓋陰
<lb ed="X" n="0847a15"/><lb ed="R041" n="0879a15"/>眞理由此業行蓋陰眞理所以聽不出聲見不超
<lb ed="X" n="0847a16"/><lb ed="R041" n="0879a16"/>色而入輪迴爲大害也且此五蘊有一念中五蘊
<lb ed="X" n="0847a17"/><lb ed="R041" n="0879a17"/>有實果五蘊今此照見五蘊皆空卽徹見一念之
<lb ed="X" n="0847a18"/><lb ed="R041" n="0879a18"/>中五蘊徹底全空命根斷也以一念中見理堅固
<lb ed="X" n="0847a19"/><lb ed="R041" n="0879b01"/>卽名色蘊領納此理卽名受蘊思惟此理卽名想
<lb ed="X" n="0847a20"/><lb ed="R041" n="0879b02"/>蘊遷變此理卽名行蘊了別此理卽名識蘊此五
<lb ed="X" n="0847a21"/><lb ed="R041" n="0879b03"/>蘊者言雖前後其實只在一念以行人二六中時
<lb ed="X" n="0847a22"/><lb ed="R041" n="0879b04"/>取捨功夫不離此念若離此念禪門所謂斷命根
<lb ed="X" n="0847a23"/><lb ed="R041" n="0879b05"/>矣命根若斷報果五蘊自然得解脫矣所謂皮之
<lb ed="X" n="0847a24"/><lb ed="R041" n="0879b06"/>不存毛將安附今此菩薩最初撩著便行不顧前
<pb ed="X" xml:id="X26.0548.0847b" n="0847b"/>
<lb ed="X" n="0847b01"/><lb ed="R041" n="0879b07"/>後得喪是非取捨如握一柄金剛劍以斬一絲綟
<lb ed="X" n="0847b02"/><lb ed="R041" n="0879b08"/>相似更無有斷不斷者實謂頓契眞空證入無生
<lb ed="X" n="0847b03"/><lb ed="R041" n="0879b09"/>者矣然則何業果而不徹何苦厄而不度故曰度
<lb ed="X" n="0847b04"/><lb ed="R041" n="0879b10"/>一切苦厄予謂苦厄卽實果五蘊解在下文以有
<lb ed="X" n="0847b05"/><lb ed="R041" n="0879b11"/>實果五蘊必有三界報苦報苦雖多不出八苦此
<lb ed="X" n="0847b06"/><lb ed="R041" n="0879b12"/>八苦者實爲危厄哉如玄沙謂直如寒潭月影靜
<lb ed="X" n="0847b07"/><lb ed="R041" n="0879b13"/>夜鐘聲隨扣擊以無虧觸波瀾而不散猶是生死
<lb ed="X" n="0847b08"/><lb ed="R041" n="0879b14"/>岸頭邊事須知到此猶屬生死則今隱隱取捨之
<lb ed="X" n="0847b09"/><lb ed="R041" n="0879b15"/>念非五蘊而何唯過量大人如德山臨濟不在此
<lb ed="X" n="0847b10"/><lb ed="R041" n="0879b16"/>限也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0847b11"/><lb ed="R041" n="0879b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0847b1101">舍利子色不異空空不異色色卽是空空卽是色。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0847b12"/><lb ed="R041" n="0879b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0847b1201">梵語舍利此云鶖蓋此尊者其母目利如鶖鳥之
<lb ed="X" n="0847b13"/><lb ed="R041" n="0880a01"/>目時人借以贊稱也尊者因母得名故呼爲舍利
<lb ed="X" n="0847b14"/><lb ed="R041" n="0880a02"/>子此尊者聲聞衆中智慧第一以智慧堪入般若
<lb ed="X" n="0847b15"/><lb ed="R041" n="0880a03"/>故世尊特召吿之蓋聲聞人不知固質色蘊如幻
<lb ed="X" n="0847b16"/><lb ed="R041" n="0880a04"/>不實將以析色明空多件去取而作種種厭離觀
<lb ed="X" n="0847b17"/><lb ed="R041" n="0880a05"/>三界如牢獄視色身如桎梏是以<name role="" type="person">鹿野苑</name>中多有
<lb ed="X" n="0847b18"/><lb ed="R041" n="0880a06"/>棄身如蔽<g ref="#CB00416">箒</g>殆不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0847b1801" n="0847b1801"/><anchor xml:id="beg0847b1801" n="0847b1801"/>已<anchor xml:id="end0847b1801"/>欲入戕之者世尊當時不
<lb ed="X" n="0847b19"/><lb ed="R041" n="0880a07"/>敢與伊說破萬法本空蓋恐諸子忽生怕怖退失
<lb ed="X" n="0847b20"/><lb ed="R041" n="0880a08"/>其心故漸漸與伊淘汰經歷多年到此般若會上
<lb ed="X" n="0847b21"/><lb ed="R041" n="0880a09"/>根機頗熟漸相體信故敢于人天衆前特呼吿之
<lb ed="X" n="0847b22"/><lb ed="R041" n="0880a10"/>以謂汝聲聞之人不知萬法本空妄修妄證妄取
<lb ed="X" n="0847b23"/><lb ed="R041" n="0880a11"/>涅槃始不知如是妄修妄證于眞空之理不相應
<lb ed="X" n="0847b24"/><lb ed="R041" n="0880a12"/>也且汝觀此菩薩行深般若何曾用許多辛苦安
<pb ed="X" xml:id="X26.0548.0847c" n="0847c"/>
<lb ed="X" n="0847c01"/><lb ed="R041" n="0880a13"/>排而得他只一念徹見五蘊當體全空而便度脫
<lb ed="X" n="0847c02"/><lb ed="R041" n="0880a14"/>旣爾汝當省覺須知萬法皆從緣起本無實體汝
<lb ed="X" n="0847c03"/><lb ed="R041" n="0880a15"/>不知將謂此堅固色身蘊積有異于眞空其實不
<lb ed="X" n="0847c04"/><lb ed="R041" n="0880a16"/>異于眞空將謂眞空有異于色質其實眞空不異
<lb ed="X" n="0847c05"/><lb ed="R041" n="0880a17"/>于色質何也蓋此色空皆從緣起旣皆從緣起則
<lb ed="X" n="0847c06"/><lb ed="R041" n="0880a18"/>色空豈有異乎故曰色不異空空不異色然則色
<lb ed="X" n="0847c07"/><lb ed="R041" n="0880b01"/>空俱從緣空則色起二種在吾心之中唯是名相
<lb ed="X" n="0847c08"/><lb ed="R041" n="0880b02"/>無實體也如此則目爲心經者有旨哉又色空皆
<lb ed="X" n="0847c09"/><lb ed="R041" n="0880b03"/>從緣起則色空之性無二性旣無二不須色外覔
<lb ed="X" n="0847c10"/><lb ed="R041" n="0880b04"/>空空外厭色是空是色是色是空故曰色卽是空
<lb ed="X" n="0847c11"/><lb ed="R041" n="0880b05"/>空卽是色然而不須忻界外爲涅槃厭界內爲牢
<lb ed="X" n="0847c12"/><lb ed="R041" n="0880b06"/>獄卽此業報色蘊完全大解脫矣何勞析色而後
<lb ed="X" n="0847c13"/><lb ed="R041" n="0880b07"/>然哉問異之與卽又何辯耶曰不異言者如不識
<lb ed="X" n="0847c14"/><lb ed="R041" n="0880b08"/>燈明者將謂燈不是明明不是燈有人與伊點曰
<lb ed="X" n="0847c15"/><lb ed="R041" n="0880b09"/>燈不異明明不異燈由是始會燈元來卽是明明
<lb ed="X" n="0847c16"/><lb ed="R041" n="0880b10"/>元來卽是燈須知不異之言啓理之初卽是之言
<lb ed="X" n="0847c17"/><lb ed="R041" n="0880b11"/>會理之元此推色蘊先竟以下推四蘊蓋此色蘊
<lb ed="X" n="0847c18"/><lb ed="R041" n="0880b12"/>堅固我執凡夫猶重所以執有家財產業乃至一
<lb ed="X" n="0847c19"/><lb ed="R041" n="0880b13"/>言相觸懷忿沒世者亦不可勝數此實色蘊堅執
<lb ed="X" n="0847c20"/><lb ed="R041" n="0880b14"/>所由過也問舍利弗智慧第一豈復爾耶曰吿舍
<lb ed="X" n="0847c21"/><lb ed="R041" n="0880b15"/>利弗意警凡夫也曰若然者何不親吿凡夫幷吿
<lb ed="X" n="0847c22"/><lb ed="R041" n="0880b16"/>菩薩乎曰若吿凡夫凡夫自愚何能卽解若吿菩
<lb ed="X" n="0847c23"/><lb ed="R041" n="0880b17"/>薩菩薩<anchor xml:id="nkr_note_add_0847c2301" n="0847c2301"/><anchor xml:id="beg0847c2301" n="0847c2301"/>已<anchor xml:id="end0847c2301"/>了而今忽吿則凡下生疑蓋世尊在方
<lb ed="X" n="0847c24"/><lb ed="R041" n="0880b18"/>等會上贊褒菩薩呵叱聲聞今若吿之寧不生疑
<pb ed="X" xml:id="X26.0548.0848a" n="0848a"/>
<lb ed="X" n="0848a01"/><lb ed="R041" n="0881a01"/>有此二緣故不吿也唯吿之聲聞以聲聞在上更
<lb ed="X" n="0848a02"/><lb ed="R041" n="0881a02"/>有菩薩地位令其昇進在下超凡夫種類易竟曉
<lb ed="X" n="0848a03"/><lb ed="R041" n="0881a03"/>也且凡夫人因生渴仰以謂舍利弗尙然未了況
<lb ed="X" n="0848a04"/><lb ed="R041" n="0881a04"/>我不勉乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0848a05"/><lb ed="R041" n="0881a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0848a0501">受想行識亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0848a06"/><lb ed="R041" n="0881a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0848a0601">此以四蘊例推前之色蘊亦復緣生也所言受者
<lb ed="X" n="0848a07"/><lb ed="R041" n="0881a07"/>領納爲性以領順違俱非之三境故起愛爲業在
<lb ed="X" n="0848a08"/><lb ed="R041" n="0881a08"/>于順境則起愛合在于違境則起愛離在于俱非
<lb ed="X" n="0848a09"/><lb ed="R041" n="0881a09"/>未至之境則愛不合<anchor xml:id="nkr_note_add_0848a0901" n="0848a0901"/><anchor xml:id="beg0848a0901" n="0848a0901"/>已<anchor xml:id="end0848a0901"/>至之境則愛不離然此性
<lb ed="X" n="0848a10"/><lb ed="R041" n="0881a10"/>業皆無實體若有實體領納于順終有順性遇違
<lb ed="X" n="0848a11"/><lb ed="R041" n="0881a11"/>境時理不應起云何復遇違境而生嗔恨違順旣
<lb ed="X" n="0848a12"/><lb ed="R041" n="0881a12"/>爾俱非可返則知三境互無體性旣無體性非空
<lb ed="X" n="0848a13"/><lb ed="R041" n="0881a13"/>而何是知受卽是空又能領納三境非受而何是
<lb ed="X" n="0848a14"/><lb ed="R041" n="0881a14"/>知空卽是受然則空不自空因受而空受不自受
<lb ed="X" n="0848a15"/><lb ed="R041" n="0881a15"/>因空而受是知空受二者互從緣起此緣又是自
<lb ed="X" n="0848a16"/><lb ed="R041" n="0881a16"/>心之妙應也雖然推此受蘊亦名相也自心何由
<lb ed="X" n="0848a17"/><lb ed="R041" n="0881a17"/>而有哉所言想蘊者于境取像爲性施設種種名
<lb ed="X" n="0848a18"/><lb ed="R041" n="0881a18"/>言爲業以于境上安立分齊方能隨起種種名言
<lb ed="X" n="0848a19"/><lb ed="R041" n="0881b01"/>然此性業亦無實體若想前境前境有體不復想
<lb ed="X" n="0848a20"/><lb ed="R041" n="0881b02"/>後旣復想後則知無體若無有體非空而何是知
<lb ed="X" n="0848a21"/><lb ed="R041" n="0881b03"/>想卽是空又能想像隨施名言非想而何是知空
<lb ed="X" n="0848a22"/><lb ed="R041" n="0881b04"/>卽是想然亦空不自空因想而空想不自想因空
<lb ed="X" n="0848a23"/><lb ed="R041" n="0881b05"/>而想是知空想亦互緣起推此則自心之中亦名
<lb ed="X" n="0848a24"/><lb ed="R041" n="0881b06"/>相也所言行蘊者遷流造作爲義刹那無常念念
<pb ed="X" xml:id="X26.0548.0848b" n="0848b"/>
<lb ed="X" n="0848b01"/><lb ed="R041" n="0881b07"/>遷謝生死死生如旋火輪無暫停息然此亦無實
<lb ed="X" n="0848b02"/><lb ed="R041" n="0881b08"/>性若性在內不應遷外性若在外不應遷內是知
<lb ed="X" n="0848b03"/><lb ed="R041" n="0881b09"/>內外無得非空而何是知行蘊卽空又能熾然遷
<lb ed="X" n="0848b04"/><lb ed="R041" n="0881b10"/>變非行而何是知空卽行蘊然則空行亦從緣起
<lb ed="X" n="0848b05"/><lb ed="R041" n="0881b11"/>在吾自心空行名相也所言識蘊者識有其三一
<lb ed="X" n="0848b06"/><lb ed="R041" n="0881b12"/>曰阿賴耶二曰末那三曰了境且從了境或名色
<lb ed="X" n="0848b07"/><lb ed="R041" n="0881b13"/>識乃至法識隨境立名順識意故謂于六境了別
<lb ed="X" n="0848b08"/><lb ed="R041" n="0881b14"/>名識且此三識其性元虗互起互滅猶如交蘆本
<lb ed="X" n="0848b09"/><lb ed="R041" n="0881b15"/>無可得旣無可得非空而何則知識蘊卽空又能
<lb ed="X" n="0848b10"/><lb ed="R041" n="0881b16"/>了別諸境非識而何則知空是卽識以是觀之空
<lb ed="X" n="0848b11"/><lb ed="R041" n="0881b17"/>識亦從緣起在我自心元是夢幻空識但名相耳
<lb ed="X" n="0848b12"/><lb ed="R041" n="0881b18"/>總而言之受想行識四卽眞空眞空卽四故受想
<lb ed="X" n="0848b13"/><lb ed="R041" n="0882a01"/>行識亦復如是意謂舍利須知五蘊如是虗幻何
<lb ed="X" n="0848b14"/><lb ed="R041" n="0882a02"/>勞肯綮而妄除蘊哉問若不能會緣起性空將何
<lb ed="X" n="0848b15"/><lb ed="R041" n="0882a03"/>方便而誘之哉曰但看父母未生前此身在什麼
<lb ed="X" n="0848b16"/><lb ed="R041" n="0882a04"/>處安立不許測度計校作道理解念茲在茲久久
<lb ed="X" n="0848b17"/><lb ed="R041" n="0882a05"/>自然打失鼻孔。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0848b18"/><lb ed="R041" n="0882a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0848b1801">舍利子是諸法空相不生不滅不垢不淨不增不減。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0848b19"/><lb ed="R041" n="0882a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0848b1901">前推空蘊緣起無體此當會歸自心始顯此經以
<lb ed="X" n="0848b20"/><lb ed="R041" n="0882a08"/>心爲主蓋前空蘊對顯則知蘊屬緣生蘊旣屬緣
<lb ed="X" n="0848b21"/><lb ed="R041" n="0882a09"/>則知空非蘊外空非蘊外則此眞空亦從緣生到
<lb ed="X" n="0848b22"/><lb ed="R041" n="0882a10"/>此自心之中蘊法不可得也其眞空之法亦不可
<lb ed="X" n="0848b23"/><lb ed="R041" n="0882a11"/>得也蓋眞空猶名相也蘊法亦名相也此二者旣
<lb ed="X" n="0848b24"/><lb ed="R041" n="0882a12"/>屬名相則在我自心之中本不可得者也故曰是
<pb ed="X" xml:id="X26.0548.0848c" n="0848c"/>
<lb ed="X" n="0848c01"/><lb ed="R041" n="0882a13"/>諸法空相旣爾則寧非會心耶問此心豈不隨緣
<lb ed="X" n="0848c02"/><lb ed="R041" n="0882a14"/>耶若不隨緣何顯此心之妙耶曰此心非隨非不
<lb ed="X" n="0848c03"/><lb ed="R041" n="0882a15"/>隨卽隨卽不隨非卽非不卽非不卽非卽直得離
<lb ed="X" n="0848c04"/><lb ed="R041" n="0882a16"/>四句絕百非口欲言而辭喪意欲緣而慮亡揚眉
<lb ed="X" n="0848c05"/><lb ed="R041" n="0882a17"/>也白雲萬里瞬目也<g ref="#CB15154">鷂</g>過新羅世尊到此亦無下
<lb ed="X" n="0848c06"/><lb ed="R041" n="0882a18"/>口處但不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0848c0601" n="0848c0601"/><anchor xml:id="beg0848c0601" n="0848c0601"/>已<anchor xml:id="end0848c0601"/>爲說不生不滅不垢不淨不增不
<lb ed="X" n="0848c07"/><lb ed="R041" n="0882b01"/>減數言爲註脚耳須知此四句經實闡自心體性
<lb ed="X" n="0848c08"/><lb ed="R041" n="0882b02"/>如此能不勉乎以此自心本無無明生相本無無
<lb ed="X" n="0848c09"/><lb ed="R041" n="0882b03"/>明住相本無無明異相本無無明滅相故曰不生
<lb ed="X" n="0848c10"/><lb ed="R041" n="0882b04"/>不滅以不生不滅而略異住也又此自心本無貪
<lb ed="X" n="0848c11"/><lb ed="R041" n="0882b05"/>嗔癡本無殺盜婬本無五欲生死本無三界六道
<lb ed="X" n="0848c12"/><lb ed="R041" n="0882b06"/>本無邪見外道本無戒定慧本無六度萬行本無
<lb ed="X" n="0848c13"/><lb ed="R041" n="0882b07"/>聲聞緣覺本無諸佛菩薩總而言之一切染法不
<lb ed="X" n="0848c14"/><lb ed="R041" n="0882b08"/>可得一切淨法不可得故曰不垢不淨也然而此
<lb ed="X" n="0848c15"/><lb ed="R041" n="0882b09"/>心又能隨應無方顯四聖界顯六凡界然且此心
<lb ed="X" n="0848c16"/><lb ed="R041" n="0882b10"/>在四聖界不增一毫在六凡界不減一毫實爲平
<lb ed="X" n="0848c17"/><lb ed="R041" n="0882b11"/>等平等無有高下者故曰不增不減也問此經以
<lb ed="X" n="0848c18"/><lb ed="R041" n="0882b12"/>心爲主當以心爲宗何以觀照爲宗曰此有二意
<lb ed="X" n="0848c19"/><lb ed="R041" n="0882b13"/>不以心爲宗一者遵于古人不敢擅改以古人判
<lb ed="X" n="0848c20"/><lb ed="R041" n="0882b14"/>觀照爲宗故如愚意以實相爲體以自心爲宗以
<lb ed="X" n="0848c21"/><lb ed="R041" n="0882b15"/>觀照爲用以醍醐爲敎相曰心宗照用則且置如
<lb ed="X" n="0848c22"/><lb ed="R041" n="0882b16"/>何般若之敎爲醍醐乎若是醍醐應在法華何爲
<lb ed="X" n="0848c23"/><lb ed="R041" n="0882b17"/>般若稱耶曰約時般若約敎味是醍醐以五時之
<lb ed="X" n="0848c24"/><lb ed="R041" n="0882b18"/>中有不定敎故且此心宗萬法之源諸經之主所
<pb ed="X" xml:id="X26.0548.0849a" n="0849a"/>
<lb ed="X" n="0849a01"/><lb ed="R041" n="0883a01"/>謂心也者總持之大本萬法之洪源是以不肖判
<lb ed="X" n="0849a02"/><lb ed="R041" n="0883a02"/>爲醍醐試決諸高明意何如耳問心旣如此顯勝
<lb ed="X" n="0849a03"/><lb ed="R041" n="0883a03"/>爲何世尊茲不言心獨言空者其義何在曰世尊
<lb ed="X" n="0849a04"/><lb ed="R041" n="0883a04"/>之意以一切衆生皆妄認昭昭靈靈爲自心者或
<lb ed="X" n="0849a05"/><lb ed="R041" n="0883a05"/>執在內在外在諸六根如是等處而強主宰實爲
<lb ed="X" n="0849a06"/><lb ed="R041" n="0883a06"/>偏著邪謬今若直說心言恐就其執返此妙心而
<lb ed="X" n="0849a07"/><lb ed="R041" n="0883a07"/>爲妄心復何益哉惟後文結歸以心足見意之妙
<lb ed="X" n="0849a08"/><lb ed="R041" n="0883a08"/>也故此惟以空言提醒與人要人自<anchor xml:id="nkr_note_add_0849a0801" n="0849a0801"/><anchor xml:id="beg0849a0801" n="0849a0801"/>己<anchor xml:id="end0849a0801"/>領會物外
<lb ed="X" n="0849a09"/><lb ed="R041" n="0883a09"/>知歸言先識旨耳所以經家以心目題則又知佛
<lb ed="X" n="0849a10"/><lb ed="R041" n="0883a10"/>之微意也可不依乎問文中謂諸法空相諸之爲
<lb ed="X" n="0849a11"/><lb ed="R041" n="0883a11"/>言豈獨空蘊之二不可得乎曰有二意故一者以
<lb ed="X" n="0849a12"/><lb ed="R041" n="0883a12"/>蘊有五及所顯之空共言諸耳二者以空蘊例諸
<lb ed="X" n="0849a13"/><lb ed="R041" n="0883a13"/>根身及諸器界種種不一皆可互推故謂之諸向
<lb ed="X" n="0849a14"/><lb ed="R041" n="0883a14"/>下顯出。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0849a15"/><lb ed="R041" n="0883a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0849a1501">是故空中無色無受想行識無眼耳鼻舌身意無色
<lb ed="X" n="0849a16"/><lb ed="R041" n="0883a16"/>聲香味觸法無眼界乃至無意識界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0849a17"/><lb ed="R041" n="0883a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0849a1701">此以五蘊六根六塵十二處而顯叵得也蓋前推
<lb ed="X" n="0849a18"/><lb ed="R041" n="0883a18"/>蘊空緣起次會自心一體然且會歸自心實由緣
<lb ed="X" n="0849a19"/><lb ed="R041" n="0883b01"/>起而後至也故今又顯萬法緣起至後結歸自心
<lb ed="X" n="0849a20"/><lb ed="R041" n="0883b02"/>則見前後意之微也蓋初若不推空蘊凡夫未免
<lb ed="X" n="0849a21"/><lb ed="R041" n="0883b03"/>妄執爲謬故必先推空蘊也次若不會歸自心則
<lb ed="X" n="0849a22"/><lb ed="R041" n="0883b04"/>恐般若惟空似有不涉緣之妙而聲聞人依舊坐
<lb ed="X" n="0849a23"/><lb ed="R041" n="0883b05"/>落無爲床上亦不見得故次必當會歸自心始見
<lb ed="X" n="0849a24"/><lb ed="R041" n="0883b06"/>圓妙也此中若不廣顯緣生則恐萬法有不盡之
<pb ed="X" xml:id="X26.0548.0849b" n="0849b"/>
<lb ed="X" n="0849b01"/><lb ed="R041" n="0883b07"/>疑故此必廣顯萬法始見徹底無疑矣至後結歸
<lb ed="X" n="0849b02"/><lb ed="R041" n="0883b08"/>自心始乃究竟圓滿以是因緣所以前後文意有
<lb ed="X" n="0849b03"/><lb ed="R041" n="0883b09"/>隱顯者端在此耳此中廣顯緣生者先五蘊六根
<lb ed="X" n="0849b04"/><lb ed="R041" n="0883b10"/>六塵十二處十八界此中五蘊卽前所推之蘊不
<lb ed="X" n="0849b05"/><lb ed="R041" n="0883b11"/>須重解問五蘊前旣推竟此復出之何故曰只借
<lb ed="X" n="0849b06"/><lb ed="R041" n="0883b12"/>前意以例後耳故不再解所言六根者眼根如蒲
<lb ed="X" n="0849b07"/><lb ed="R041" n="0883b13"/>萄朵惟奔于色且此眼根本無所有蓋由明暗二
<lb ed="X" n="0849b08"/><lb ed="R041" n="0883b14"/>塵于妙圓中黏湛發見見精殃色結色成根則知
<lb ed="X" n="0849b09"/><lb ed="R041" n="0883b15"/>眼根除其妄見妄境此根本無所有然則此根卽
<lb ed="X" n="0849b10"/><lb ed="R041" n="0883b16"/>是緣起無復得也耳根如新卷葉惟奔于聲且此
<lb ed="X" n="0849b11"/><lb ed="R041" n="0883b17"/>耳根本無所有蓋由動靜二塵于妙圓中黏湛發
<lb ed="X" n="0849b12"/><lb ed="R041" n="0883b18"/>聽卷聽映精卷聲成根則知耳根除其妄聽妄聲
<lb ed="X" n="0849b13"/><lb ed="R041" n="0884a01"/>此根本無所有然則此根卽是緣起無復得也鼻
<lb ed="X" n="0849b14"/><lb ed="R041" n="0884a02"/>根如雙垂瓜惟奔于香且此鼻根本無所有蓋由
<lb ed="X" n="0849b15"/><lb ed="R041" n="0884a03"/>通塞二塵于妙圓中黏湛發齅齅精映香納香成
<lb ed="X" n="0849b16"/><lb ed="R041" n="0884a04"/>根則知鼻根除其妄齅妄香本無所有然則此根
<lb ed="X" n="0849b17"/><lb ed="R041" n="0884a05"/>卽是緣起無復得也舌根如初偃月惟奔于味且
<lb ed="X" n="0849b18"/><lb ed="R041" n="0884a06"/>此舌根本無所有蓋由恬變二塵于妙圓中黏湛
<lb ed="X" n="0849b19"/><lb ed="R041" n="0884a07"/>發甞甞精殃味絞味成根則知此根除其恬變妄
<lb ed="X" n="0849b20"/><lb ed="R041" n="0884a08"/>甞本無所有然則此根卽是緣起無復得也身根
<lb ed="X" n="0849b21"/><lb ed="R041" n="0884a09"/>如腰鼓顙惟奔于觸且此身根本無所有蓋由離
<lb ed="X" n="0849b22"/><lb ed="R041" n="0884a10"/>合二塵于妙圓中黏湛發覺覺精映觸搏觸成根
<lb ed="X" n="0849b23"/><lb ed="R041" n="0884a11"/>則知此根除其離合妄覺本無所有然則此根卽
<lb ed="X" n="0849b24"/><lb ed="R041" n="0884a12"/>是緣起無復得也意根如幽室見惟奔于法且此
<pb ed="X" xml:id="X26.0548.0849c" n="0849c"/>
<lb ed="X" n="0849c01"/><lb ed="R041" n="0884a13"/>意根本無所有蓋由生滅二塵于妙圓中黏湛發
<lb ed="X" n="0849c02"/><lb ed="R041" n="0884a14"/>知知精映法攬法成根則知此根除其生滅妄知
<lb ed="X" n="0849c03"/><lb ed="R041" n="0884a15"/>本無所有然則此根卽是緣起無復得也所言色
<lb ed="X" n="0849c04"/><lb ed="R041" n="0884a16"/>塵雖有多種究惟一義且如佛問阿難汝觀祗陀
<lb ed="X" n="0849c05"/><lb ed="R041" n="0884a17"/>樹林及諸泉池此卽色塵也彼文廣推不能俱引
<lb ed="X" n="0849c06"/><lb ed="R041" n="0884a18"/>今取略自作釋以下例此且此色塵本無所有蓋
<lb ed="X" n="0849c07"/><lb ed="R041" n="0884b01"/>由眼識眼根分別而有除其眼識眼根則此色塵
<lb ed="X" n="0849c08"/><lb ed="R041" n="0884b02"/>無復有也此又色塵惟從緣起所言聲塵雖有多
<lb ed="X" n="0849c09"/><lb ed="R041" n="0884b03"/>種究竟一義且如佛問阿難汝更聽此祗陀林中
<lb ed="X" n="0849c10"/><lb ed="R041" n="0884b04"/>食辦擊鼓衆集撞鐘此卽聲塵也且此聲塵亦復
<lb ed="X" n="0849c11"/><lb ed="R041" n="0884b05"/>無有蓋由耳根耳識分別而有若無根識聲從何
<lb ed="X" n="0849c12"/><lb ed="R041" n="0884b06"/>得是知聲塵無復有也此又聲塵亦從緣起所言
<lb ed="X" n="0849c13"/><lb ed="R041" n="0884b07"/>香塵雖亦多種究歸一義且如佛吿阿難汝又齅
<lb ed="X" n="0849c14"/><lb ed="R041" n="0884b08"/>此鑪中旃檀此卽香塵也且此香塵本無所有蓋
<lb ed="X" n="0849c15"/><lb ed="R041" n="0884b09"/>因鼻根鼻識分別而有若無分別香無復得則知
<lb ed="X" n="0849c16"/><lb ed="R041" n="0884b10"/>香塵惟從緣起所言味塵亦復多種且如世尊吿
<lb ed="X" n="0849c17"/><lb ed="R041" n="0884b11"/>阿難言汝常二時衆中持鉢其間或遇酥酪醍醐
<lb ed="X" n="0849c18"/><lb ed="R041" n="0884b12"/>名爲上味此卽味塵由根識有亦如前例所言觸
<lb ed="X" n="0849c19"/><lb ed="R041" n="0884b13"/>塵如吿阿難汝常晨朝以手摩頭此卽觸塵亦由
<lb ed="X" n="0849c20"/><lb ed="R041" n="0884b14"/>根識所有並如前例所言法塵如世尊言汝常意
<lb ed="X" n="0849c21"/><lb ed="R041" n="0884b15"/>中所緣善惡無記三性生成法則此卽法塵亦如
<lb ed="X" n="0849c22"/><lb ed="R041" n="0884b16"/>前例無復有也所言界者梵語<g ref="#CB00501">䭾</g>都此云界界是
<lb ed="X" n="0849c23"/><lb ed="R041" n="0884b17"/>因義根境識三互爲因故又種族義根境識三各
<lb ed="X" n="0849c24"/><lb ed="R041" n="0884b18"/>一種族又眼等六種族別故此十八界亦復無有
<pb ed="X" xml:id="X26.0548.0850a" n="0850a"/>
<lb ed="X" n="0850a01"/><lb ed="R041" n="0885a01"/>蓋此界言以根境識三因爲界一根有三六三十
<lb ed="X" n="0850a02"/><lb ed="R041" n="0885a02"/>八此十八者究無有體且根境識自無有體此三
<lb ed="X" n="0850a03"/><lb ed="R041" n="0885a03"/>無有界從奚立然則此十八界亦惟緣起此解取
<lb ed="X" n="0850a04"/><lb ed="R041" n="0885a04"/>意楞嚴令人易解然不錄全文惟取摘句義者望
<lb ed="X" n="0850a05"/><lb ed="R041" n="0885a05"/>人甞臠以知全鼎耳或曰此中與楞嚴不同予謂
<lb ed="X" n="0850a06"/><lb ed="R041" n="0885a06"/>實相同耳但楞嚴多種推破此中直吿文意雖有
<lb ed="X" n="0850a07"/><lb ed="R041" n="0885a07"/>不同其旨實爲一也問此中但直說無有便了何
<lb ed="X" n="0850a08"/><lb ed="R041" n="0885a08"/>必以緣生之理而推窮也曰若不推緣生則凡夫
<lb ed="X" n="0850a09"/><lb ed="R041" n="0885a09"/>之人何由開解必應爾也只如阿難多聞第一尙
<lb ed="X" n="0850a10"/><lb ed="R041" n="0885a10"/>然以多方辯究況吾儕乎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0850a11"/><lb ed="R041" n="0885a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0850a1101">無無明亦無無明盡乃至無老死亦無老死盡。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0850a12"/><lb ed="R041" n="0885a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0850a1201">此顯十二因緣緣覺之道亦是緣生也且此十二
<lb ed="X" n="0850a13"/><lb ed="R041" n="0885a13"/>因緣有其生起亦有還滅言生起者良由眞性之
<lb ed="X" n="0850a14"/><lb ed="R041" n="0885a14"/>中一念不覺眞性不明則曰無明以不明故而妄
<lb ed="X" n="0850a15"/><lb ed="R041" n="0885a15"/>發動則曰行以發動故而有分別則曰識以有分
<lb ed="X" n="0850a16"/><lb ed="R041" n="0885a16"/>別而有入胎羯邏藍遏蒲曇蔽尸羯南等則曰名
<lb ed="X" n="0850a17"/><lb ed="R041" n="0885a17"/>色以有名色漸長六根則曰六入以有六入而便
<lb ed="X" n="0850a18"/><lb ed="R041" n="0885a18"/>觸境觸境卽六塵則曰觸以有觸故而便領納領
<lb ed="X" n="0850a19"/><lb ed="R041" n="0885b01"/>納違順俱非之三境則曰受以有受故而起愛心
<lb ed="X" n="0850a20"/><lb ed="R041" n="0885b02"/>違境愛常離順境愛常合于俱非未至愛長離<anchor xml:id="nkr_note_add_0850a2001" n="0850a2001"/><anchor xml:id="beg0850a2001" n="0850a2001"/>已<anchor xml:id="end0850a2001"/>
<lb ed="X" n="0850a21"/><lb ed="R041" n="0885b03"/>至愛長合則曰愛以有受故而便執取則曰取以
<lb ed="X" n="0850a22"/><lb ed="R041" n="0885b04"/>有取故而便有業果相繫則曰有以有業果卽屬
<lb ed="X" n="0850a23"/><lb ed="R041" n="0885b05"/>衆生則曰生以有生故便有老死則曰老死此俱
<lb ed="X" n="0850a24"/><lb ed="R041" n="0885b06"/>以十二資始爲因十二助因爲緣故名曰因緣且
<pb ed="X" xml:id="X26.0548.0850b" n="0850b"/>
<lb ed="X" n="0850b01"/><lb ed="R041" n="0885b07"/>此十二因緣猶係三世無明緣行過去二支因識
<lb ed="X" n="0850b02"/><lb ed="R041" n="0885b08"/>緣名色名色緣六入乃至觸緣受現在五支果以
<lb ed="X" n="0850b03"/><lb ed="R041" n="0885b09"/>有無明之行必感如是之果愛緣取取緣有現在
<lb ed="X" n="0850b04"/><lb ed="R041" n="0885b10"/>二支因以有報果在先必造如是惑因生緣老死
<lb ed="X" n="0850b05"/><lb ed="R041" n="0885b11"/>未來二支果以有現在之因必感未來之果如是
<lb ed="X" n="0850b06"/><lb ed="R041" n="0885b12"/>三世輪環頭出頭沒眞可厭離者也所以緣覺之
<lb ed="X" n="0850b07"/><lb ed="R041" n="0885b13"/>人聞此十二因緣便欲厭離而修觀行以斷滅之
<lb ed="X" n="0850b08"/><lb ed="R041" n="0885b14"/>猶如斬樹先要斬根根若斬矣枝葉必不存也今
<lb ed="X" n="0850b09"/><lb ed="R041" n="0885b15"/>欲滅此十二因緣亦復如是若欲滅根先滅無明
<lb ed="X" n="0850b10"/><lb ed="R041" n="0885b16"/>無明若滅十二因緣亦復無矣故曰無明滅則行
<lb ed="X" n="0850b11"/><lb ed="R041" n="0885b17"/>滅乃至老死亦復滅矣此所謂無明盡也老死亦
<lb ed="X" n="0850b12"/><lb ed="R041" n="0885b18"/>盡也因緣旣滅便入有餘涅槃此乃緣覺之道也
<lb ed="X" n="0850b13"/><lb ed="R041" n="0886a01"/>然此緣覺之道實亦無性蓋生起因緣由還滅而
<lb ed="X" n="0850b14"/><lb ed="R041" n="0886a02"/>顯還滅因緣由生起而顯旣因互顯俱無體性則
<lb ed="X" n="0850b15"/><lb ed="R041" n="0886a03"/>緣覺之道實由緣起俱不可得故曰無無明乃至
<lb ed="X" n="0850b16"/><lb ed="R041" n="0886a04"/>無無明盡等。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0850b17"/><lb ed="R041" n="0886a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0850b1701">無苦集滅道無智亦無得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0850b18"/><lb ed="R041" n="0886a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0850b1801">此顯四諦聲聞及菩薩之道亦緣起也且四諦者
<lb ed="X" n="0850b19"/><lb ed="R041" n="0886a07"/>苦集屬世間因果也滅道出世間因果也世間因
<lb ed="X" n="0850b20"/><lb ed="R041" n="0886a08"/>果者集是招感性苦是逼迫性以貪嗔癡招感報
<lb ed="X" n="0850b21"/><lb ed="R041" n="0886a09"/>業而逼迫也此逼迫性不出八苦其八苦有無量
<lb ed="X" n="0850b22"/><lb ed="R041" n="0886a10"/>危厄眞可厭之唯聲聞人知此苦故便修戒定慧
<lb ed="X" n="0850b23"/><lb ed="R041" n="0886a11"/>道而入寂滅涅槃此所謂捨世間因果修出世間
<lb ed="X" n="0850b24"/><lb ed="R041" n="0886a12"/>因果也然此二種因果亦無實性如緣覺道例之
<pb ed="X" xml:id="X26.0548.0850c" n="0850c"/>
<lb ed="X" n="0850c01"/><lb ed="R041" n="0886a13"/>又菩薩之道廣有無量總之則萬行略之則六度
<lb ed="X" n="0850c02"/><lb ed="R041" n="0886a14"/>約之則智得二言而該之以有智故則自利利他
<lb ed="X" n="0850c03"/><lb ed="R041" n="0886a15"/>亦謂得矣然菩薩之道亦從緣起若無緣起行將
<lb ed="X" n="0850c04"/><lb ed="R041" n="0886a16"/>安施是知菩薩之道從緣無可得也亦如上例又
<lb ed="X" n="0850c05"/><lb ed="R041" n="0886a17"/>智之爲言屬菩薩得之爲言屬諸佛以菩薩屬因
<lb ed="X" n="0850c06"/><lb ed="R041" n="0886a18"/>智故以諸佛屬得果故然而心佛衆生三無差別
<lb ed="X" n="0850c07"/><lb ed="R041" n="0886b01"/>是知諸佛亦爲緣起不可得也須知萬法無量不
<lb ed="X" n="0850c08"/><lb ed="R041" n="0886b02"/>出聖凡二界攝該盡矣故今雖文字作四段顯其
<lb ed="X" n="0850c09"/><lb ed="R041" n="0886b03"/>緣生推意實有無量故曰廣顯緣生抑可知矣顯
<lb ed="X" n="0850c10"/><lb ed="R041" n="0886b04"/>生<anchor xml:id="nkr_note_add_0850c1001" n="0850c1001"/><anchor xml:id="beg0850c1001" n="0850c1001"/>已<anchor xml:id="end0850c1001"/>竟向下結歸。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0850c11"/><lb ed="R041" n="0886b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0850c1101">以無所得故菩提薩埵依般若波羅蜜多故心無罣
<lb ed="X" n="0850c12"/><lb ed="R041" n="0886b06"/>礙無罣礙故無有恐怖遠離顚倒夢想究竟涅槃。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0850c13"/><lb ed="R041" n="0886b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0850c1301">此所謂結歸自心也蓋前廣顯緣生卽是性空般
<lb ed="X" n="0850c14"/><lb ed="R041" n="0886b08"/>若一無所得故曰以無所得故且此故之爲言卽
<lb ed="X" n="0850c15"/><lb ed="R041" n="0886b09"/>有結顯意也下故字倣此菩薩依此性空般若圓
<lb ed="X" n="0850c16"/><lb ed="R041" n="0886b10"/>證自心了無遺餘故標曰依般若波羅蜜多故心
<lb ed="X" n="0850c17"/><lb ed="R041" n="0886b11"/>無罣礙且此心刹那不住如大火聚纖毫不存如
<lb ed="X" n="0850c18"/><lb ed="R041" n="0886b12"/>閃電光無容擬議居有有壞居空空敗直得言思
<lb ed="X" n="0850c19"/><lb ed="R041" n="0886b13"/>道斷心行處滅更無一物當情可作障礙然則心
<lb ed="X" n="0850c20"/><lb ed="R041" n="0886b14"/>法如是之勝何恐怖而不除何顚倒之不遠何夢
<lb ed="X" n="0850c21"/><lb ed="R041" n="0886b15"/>想之可亂何涅槃之可得故標曰無罣礙故無有
<lb ed="X" n="0850c22"/><lb ed="R041" n="0886b16"/>恐怖遠離顚倒夢想究竟涅槃是亦逕<g ref="#CB00527">𨓍</g>語哉且
<lb ed="X" n="0850c23"/><lb ed="R041" n="0886b17"/>此恐怖本無有體由人不了一切境法而生惶恐
<lb ed="X" n="0850c24"/><lb ed="R041" n="0886b18"/>畏怖以有恐怖便有種種夢想不實妄取涅槃其
<pb ed="X" xml:id="X26.0548.0851a" n="0851a"/>
<lb ed="X" n="0851a01"/><lb ed="R041" n="0887a01"/>實涅槃何從而可得耶然此皆凡夫法耳以凡夫
<lb ed="X" n="0851a02"/><lb ed="R041" n="0887a02"/>人不了萬法惟心起惑造業或造世間地獄三途
<lb ed="X" n="0851a03"/><lb ed="R041" n="0887a03"/>法或造出世間聲聞緣覺道法乃至希取大涅槃
<lb ed="X" n="0851a04"/><lb ed="R041" n="0887a04"/>法此皆起惑恐怖之所致耳以正理觀之皆是夢
<lb ed="X" n="0851a05"/><lb ed="R041" n="0887a05"/>想幻興幻滅無有實體如昔者盃弓幻影妄惑恐
<lb ed="X" n="0851a06"/><lb ed="R041" n="0887a06"/>怖不亦虗誑乎今此菩薩了證自心如是夢想悉
<lb ed="X" n="0851a07"/><lb ed="R041" n="0887a07"/>皆無矣問夢想無之則信何乃涅槃亦復無耶若
<lb ed="X" n="0851a08"/><lb ed="R041" n="0887a08"/>無菩薩何處究竟乎曰此又不了自心作是疑也
<lb ed="X" n="0851a09"/><lb ed="R041" n="0887a09"/>若了自心佛之一字尙是名相何況涅槃乎盡虗
<lb ed="X" n="0851a10"/><lb ed="R041" n="0887a10"/>空徧法界渾淪一箇自<anchor xml:id="nkr_note_add_0851a1001" n="0851a1001"/><anchor xml:id="beg0851a1001" n="0851a1001"/>己<anchor xml:id="end0851a1001"/>那容名相于其間耶不
<lb ed="X" n="0851a11"/><lb ed="R041" n="0887a11"/>見張拙秀才是箇俗人一悟自心便云光明寂照
<lb ed="X" n="0851a12"/><lb ed="R041" n="0887a12"/>徧河沙凡聖含靈共一家一念不生全體現六根
<lb ed="X" n="0851a13"/><lb ed="R041" n="0887a13"/>纔動被雲遮斷除妄想重增病趣向眞如亦是邪
<lb ed="X" n="0851a14"/><lb ed="R041" n="0887a14"/>隨順世緣無罣礙涅槃生死等空華依此信去自
<lb ed="X" n="0851a15"/><lb ed="R041" n="0887a15"/>然相應也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0851a16"/><lb ed="R041" n="0887a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0851a1601">三世諸佛依般若波羅蜜多故得阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0851a17"/><lb ed="R041" n="0887a17"/>菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0851a18"/><lb ed="R041" n="0887a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0851a1801">此結顯諸佛亦依般若性空而圓證自心也蓋阿
<lb ed="X" n="0851a19"/><lb ed="R041" n="0887b01"/>耨多羅雖然果稱亦實自心之別名也阿云梵語
<lb ed="X" n="0851a20"/><lb ed="R041" n="0887b02"/>此翻爲無耨多羅梵語此翻爲上三云梵語此翻
<lb ed="X" n="0851a21"/><lb ed="R041" n="0887b03"/>爲正藐云梵語此翻爲等菩提梵語此翻爲覺卽
<lb ed="X" n="0851a22"/><lb ed="R041" n="0887b04"/>此無上正等之覺便是自心分量蓋萬法至心而
<lb ed="X" n="0851a23"/><lb ed="R041" n="0887b05"/>極名曰無上更無邪正等差名曰正等無法不了
<lb ed="X" n="0851a24"/><lb ed="R041" n="0887b06"/>名曰覺實覺昏迷之識性能照萬法之重衢是知
<pb ed="X" xml:id="X26.0548.0851b" n="0851b"/>
<lb ed="X" n="0851b01"/><lb ed="R041" n="0887b07"/>三界無別法惟是一心造寧不然乎此又一解以
<lb ed="X" n="0851b02"/><lb ed="R041" n="0887b08"/>前廣顯萬法緣起性空一法不存惟是一心若了
<lb ed="X" n="0851b03"/><lb ed="R041" n="0887b09"/>惟心便名菩薩不但菩薩而<anchor xml:id="nkr_note_add_0851b0301" n="0851b0301"/><anchor xml:id="beg0851b0301" n="0851b0301"/>已<anchor xml:id="end0851b0301"/>亦卽是諸佛故此
<lb ed="X" n="0851b04"/><lb ed="R041" n="0887b10"/>結歸之文而以菩薩諸佛結之者實有以哉問此
<lb ed="X" n="0851b05"/><lb ed="R041" n="0887b11"/>心之中一法無有何以有諸佛菩薩哉曰此心刹
<lb ed="X" n="0851b06"/><lb ed="R041" n="0887b12"/>那不住能有能無非有非無無容擬議何聖凡之
<lb ed="X" n="0851b07"/><lb ed="R041" n="0887b13"/>可得今云菩薩諸佛者以對凡夫而說除凡夫諸
<lb ed="X" n="0851b08"/><lb ed="R041" n="0887b14"/>佛亦不可得何況菩薩乎以菩薩不自云菩薩諸
<lb ed="X" n="0851b09"/><lb ed="R041" n="0887b15"/>佛不自云諸佛知此則諸佛無得也雖然此之所
<lb ed="X" n="0851b10"/><lb ed="R041" n="0887b16"/>論皆屬理具法身以法身惟從證得未論果上報
<lb ed="X" n="0851b11"/><lb ed="R041" n="0887b17"/>身以報身惟修感得若執理具法身撥無報身是
<lb ed="X" n="0851b12"/><lb ed="R041" n="0887b18"/>爲大謬愼之愼之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0851b13"/><lb ed="R041" n="0888a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0851b1301">故知般若波羅蜜多是大神呪是大明呪是無上呪
<lb ed="X" n="0851b14"/><lb ed="R041" n="0888a02"/>是無等等呪能除一切苦眞實不虗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0851b15"/><lb ed="R041" n="0888a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0851b1501">旣云般若又云呪者蓋呪祕密不容解說之意如
<lb ed="X" n="0851b16"/><lb ed="R041" n="0888a04"/>軍中密令無容外傳是知呪是祕密之義今云般
<lb ed="X" n="0851b17"/><lb ed="R041" n="0888a05"/>若是大神呪是大明呪是無上呪是無等等呪須
<lb ed="X" n="0851b18"/><lb ed="R041" n="0888a06"/>知般若是祕密也蓋由前來推性空般若會歸自
<lb ed="X" n="0851b19"/><lb ed="R041" n="0888a07"/>心恐人作疑將謂般若之外有心自心之外有般
<lb ed="X" n="0851b20"/><lb ed="R041" n="0888a08"/>若則成兩箇何通融之此如來末後極則開示又
<lb ed="X" n="0851b21"/><lb ed="R041" n="0888a09"/>一重要關也意謂不可作此見解以般若元與法
<lb ed="X" n="0851b22"/><lb ed="R041" n="0888a10"/>身解脫聯絡不斷牽連自在如<g ref="#CB15117">𠁼</g>字三點不縱不
<lb ed="X" n="0851b23"/><lb ed="R041" n="0888a11"/>橫不並不別擧一卽三言三卽一但不可心思言
<lb ed="X" n="0851b24"/><lb ed="R041" n="0888a12"/>議可也故曰般若是大神呪以呪之爲言不解可
<pb ed="X" xml:id="X26.0548.0851c" n="0851c"/>
<lb ed="X" n="0851c01"/><lb ed="R041" n="0888a13"/>也神之爲言推功有在說之可也言其大神卽是
<lb ed="X" n="0851c02"/><lb ed="R041" n="0888a14"/>法身之德以法身神而莫測故曰大神此以般若
<lb ed="X" n="0851c03"/><lb ed="R041" n="0888a15"/>卽是法身然不可以言說但可以默契故曰般若
<lb ed="X" n="0851c04"/><lb ed="R041" n="0888a16"/>是大神呪般若之德猶如千日能破萬惑亦不可
<lb ed="X" n="0851c05"/><lb ed="R041" n="0888a17"/>以言說故曰般若是大明呪然般若能破萬惑則
<lb ed="X" n="0851c06"/><lb ed="R041" n="0888a18"/>是解脫之德且此解脫非二乘凡夫可上故名無
<lb ed="X" n="0851c07"/><lb ed="R041" n="0888b01"/>上然亦不可以言說故曰般若是無上呪然則三
<lb ed="X" n="0851c08"/><lb ed="R041" n="0888b02"/>德如是明顯而云呪者正以三德祕密互爲相攝
<lb ed="X" n="0851c09"/><lb ed="R041" n="0888b03"/>文雖般若卽法身解脫意實亦有解脫卽是般若
<lb ed="X" n="0851c10"/><lb ed="R041" n="0888b04"/>法身例此故此三者連環自在直出思議之表無
<lb ed="X" n="0851c11"/><lb ed="R041" n="0888b05"/>有一法過之者實爲三世諸佛共相祕受故結贊
<lb ed="X" n="0851c12"/><lb ed="R041" n="0888b06"/>曰般若是無等等呪旣爾三德圓融之功大何變
<lb ed="X" n="0851c13"/><lb ed="R041" n="0888b07"/>易生死分段生死之有苦哉眞爲終古眞實之法
<lb ed="X" n="0851c14"/><lb ed="R041" n="0888b08"/>也故曰能除一切苦眞實不虗然則般若與心又
<lb ed="X" n="0851c15"/><lb ed="R041" n="0888b09"/>何如哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0851c16"/><lb ed="R041" n="0888b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0851c1601">故說般若波羅蜜多呪卽說呪曰。</p><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0851c1614" cb:place="inline">揭諦揭諦波羅揭
<lb ed="X" n="0851c17"/><lb ed="R041" n="0888b11"/>諦波羅僧揭諦菩提薩婆訶</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0851c18"/><lb ed="R041" n="0888b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0851c1801">此正顯能除諸苦眞實之功德也特呪宣者以出
<lb ed="X" n="0851c19"/><lb ed="R041" n="0888b13"/>思議表耳且呪無理路無義解不容思量不許擬
<lb ed="X" n="0851c20"/><lb ed="R041" n="0888b14"/>議直得無言可伸無語可說正當恁麼時千差路
<lb ed="X" n="0851c21"/><lb ed="R041" n="0888b15"/>絕不通凡聖何苦不除何業不脫可謂般若平等
<lb ed="X" n="0851c22"/><lb ed="R041" n="0888b16"/>中平等之功德也禪門所謂無味之談塞斷人口
<lb ed="X" n="0851c23"/><lb ed="R041" n="0888b17"/>此雖通理亦須通義蓋一切經呪元初皆屬梵語
<lb ed="X" n="0851c24"/><lb ed="R041" n="0888b18"/>而譯師獨翻其經不翻其呪者以有四義故一是
<pb ed="X" xml:id="X26.0548.0852a" n="0852a"/>
<lb ed="X" n="0852a01"/><lb ed="R041" n="0889a01"/>佛密語祕密之法惟佛與佛乃能知之二是總持
<lb ed="X" n="0852a02"/><lb ed="R041" n="0889a02"/>門一一字句含多義故如婆伽婆具六種義三是
<lb ed="X" n="0852a03"/><lb ed="R041" n="0889a03"/>佛蜜印如王印信所往無所不通幽顯遵奉佛佛
<lb ed="X" n="0852a04"/><lb ed="R041" n="0889a04"/>相傳不移易故四是不思議力所加持故但能密
<lb ed="X" n="0852a05"/><lb ed="R041" n="0889a05"/>誦卽得滅過有此四義所以不翻此所謂祕密不
<lb ed="X" n="0852a06"/><lb ed="R041" n="0889a06"/>翻應知問此經亦具三分否曰有之觀自在菩薩
<lb ed="X" n="0852a07"/><lb ed="R041" n="0889a07"/>至度一切苦厄此屬序分蓋因菩薩而序起法門
<lb ed="X" n="0852a08"/><lb ed="R041" n="0889a08"/>也吿舍利子洎至般若是大神呪是無等等呪此
<lb ed="X" n="0852a09"/><lb ed="R041" n="0889a09"/>屬正宗分正以性空會心與聲聞說也後語呪文
<lb ed="X" n="0852a10"/><lb ed="R041" n="0889a10"/>意屬流通蓋此流通非同他經以他經專勸贊弘
<lb ed="X" n="0852a11"/><lb ed="R041" n="0889a11"/>持功德爲主獨此經惟以密呪爲流通者蓋謂此
<lb ed="X" n="0852a12"/><lb ed="R041" n="0889a12"/>經無相般若非可文言贊說弘持而盡其意直于
<lb ed="X" n="0852a13"/><lb ed="R041" n="0889a13"/>無言無說無思無解以默契于言先領略于物表
<lb ed="X" n="0852a14"/><lb ed="R041" n="0889a14"/>是爲眞弘通般若眞流傳正宗故以密呪宣在經
<lb ed="X" n="0852a15"/><lb ed="R041" n="0889a15"/>末實有以也是以自心現量只可自悟非從他得
<lb ed="X" n="0852a16"/><lb ed="R041" n="0889a16"/>所以不肖以斵輪爲解者意在此耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0852a17"/><lb ed="R041" n="0889a17"/>
<lb ed="X" n="0852a18"/><lb ed="R041" n="0889a18"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>般若波羅蜜多心經斵輪解<note place="inline">終</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0845c1101" to="#end0845c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0846b0901" to="#end0846b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0846b1501" to="#end0846b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0846b2201" to="#end0846b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0846b2301" to="#end0846b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0846c1401" to="#end0846c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0846c1701" to="#end0846c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0847b1801" to="#end0847b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0847c2301" to="#end0847c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0848a0901" to="#end0848a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0848c0601" to="#end0848c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0849a0801" to="#end0849a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0850a2001" to="#end0850a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0850c1001" to="#end0850c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0851a1001" to="#end0851a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0851b0301" to="#end0851b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0845c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0845c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0846b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0846b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0846b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0846b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0846b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0846b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0846b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0846b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0846c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0846c1401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0846c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0846c1701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0847b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0847b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0847c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0847c2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0848a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0848a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0848c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0848c0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0849a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0849a0801">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0850a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0850a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0850c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0850c1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0851a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0851a1001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0851b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0851b0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>