<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X26n0550">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 550 般若心經開度</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 550 般若心經開度</title>
			<author>明 弘麗著</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">550</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">般若心經開度</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17816">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17816</charName>
				<mapping cb:dec="1000856" type="PUA">U+F4598</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>[宋-木+(羽/木)]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-01T10:23:07">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0550.0854b" n="0854b"/>
<lb ed="X" n="0854b01"/>
<lb ed="X" n="0854b02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 550-A 心經開度說</cb:mulu><head>No. 550-A
<lb ed="X" n="0854b03"/><lb ed="R041" n="0893b01"/> 心經開度說</head>
<lb ed="X" n="0854b04"/>
<lb ed="X" n="0854b05"/><lb ed="R041" n="0893b02"/><p xml:id="pX26p0854b0501">修心萬行。智慧爲先。罔明般若。臨流失筏。故初祖西
<lb ed="X" n="0854b06"/><lb ed="R041" n="0893b03"/>來。直指人心。見性成佛。以續慧命。五傳而至黃梅。則
<lb ed="X" n="0854b07"/><lb ed="R041" n="0893b04"/>專指人。受持金剛般若。以般若之所建言。卽初祖之
<lb ed="X" n="0854b08"/><lb ed="R041" n="0893b05"/>所直指。宗敎無有二也。但於敎之所說到者。用到。爲
<lb ed="X" n="0854b09"/><lb ed="R041" n="0893b06"/>祖心老婆。于宗之所用到者。說到。爲佛舌廣長。是以
<lb ed="X" n="0854b10"/><lb ed="R041" n="0893b07"/>有宗敎之殊名耳。慨自古人。分別如來禪。祖師禪。以
<lb ed="X" n="0854b11"/><lb ed="R041" n="0893b08"/>行縱奪。迷言者流。遂尊奉祖師禪。爲極則。如來禪。置
<lb ed="X" n="0854b12"/><lb ed="R041" n="0893b09"/>之不問。且所奉爲祖師禪者。非古之祖師禪。特不過
<lb ed="X" n="0854b13"/><lb ed="R041" n="0893b10"/>機語新奇。文字別調。較之學語座主。如畫家焉。一畫
<lb ed="X" n="0854b14"/><lb ed="R041" n="0893b11"/>禽鳥。一畫鬼怪。俱畫也。未嘗離丹靑。能別有神伎也。
<lb ed="X" n="0854b15"/><lb ed="R041" n="0893b12"/>何所詫異。且禽鳥。入素見之。畫之似不似。難以欺人。
<lb ed="X" n="0854b16"/><lb ed="R041" n="0893b13"/>鬼怪人所罕見。畫之似不似。無所辨謬。故今宗風之
<lb ed="X" n="0854b17"/><lb ed="R041" n="0893b14"/>衰。尤甚講壇也。望一誇宗禪者。了然於如來禪。正不
<lb ed="X" n="0854b18"/><lb ed="R041" n="0893b15"/>可得也。設起潙山于今日。則將曰。祖師禪。許汝了也。
<lb ed="X" n="0854b19"/><lb ed="R041" n="0893b16"/>如來禪。未夢見在。不將又高如來禪。而低祖師禪耶。
<lb ed="X" n="0854b20"/><lb ed="R041" n="0893b17"/>法門如此。慧命誰寄。慧命無寄。今天誰度。山居無事。
<lb ed="X" n="0854b21"/><lb ed="R041" n="0893b18"/>間拈大乘經敎。以示參徒。蓋以且未說到。何能用到。
<lb ed="X" n="0854b22"/><lb ed="R041" n="0894a01"/>苟欲說到。非廣長舌語不能。依經指示。聊以借用廣
<lb ed="X" n="0854b23"/><lb ed="R041" n="0894a02"/>長舌語。進諸人于如來禪。以達祖師禪。亦非肯縱諸
<lb ed="X" n="0854b24"/><lb ed="R041" n="0894a03"/>人於如來禪。不奪諸人於祖師禪也。若便有人。取此
<pb ed="X" xml:id="X26.0550.0854c" n="0854c"/>
<lb ed="X" n="0854c01"/><lb ed="R041" n="0894a04"/>擔荷去。熱棒無情。未放汝在。今經因新發心弟子。名
<lb ed="X" n="0854c02"/><lb ed="R041" n="0894a05"/>開度者。時在誦持。爲之指釋。故卽以開度名之。竊取
<lb ed="X" n="0854c03"/><lb ed="R041" n="0894a06"/>般若。乃六度萬行之首。西乾四七。東震二三。之所傳
<lb ed="X" n="0854c04"/><lb ed="R041" n="0894a07"/>持實在于此。苟欲開度來學。舍此奚將。本開度聽說。
<lb ed="X" n="0854c05"/><lb ed="R041" n="0894a08"/>以開度標名。得當焉。</p><p xml:id="pX26p0854c0509" cb:place="inline">新安沙門羅峯墮道人書</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0854c06"/>
<lb ed="X" n="0854c07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">心經開度</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0854c08"/><cb:docNumber>No. 550</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0854c09"/><lb ed="R041" n="0894a10"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>心經開度</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0854c10"/>
<lb ed="X" n="0854c11"/><lb ed="R041" n="0894a11"/><byline cb:type="author">明新安沙門釋　羅峯弘丽　著</byline>
<lb ed="X" n="0854c12"/><lb ed="R041" n="0894a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0854c1201">般若波羅蜜多心經</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0854c13"/><lb ed="R041" n="0894a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0854c1301">般若。梵語。此云智慧。此二字。是功。是因。波羅蜜多。
<lb ed="X" n="0854c14"/><lb ed="R041" n="0894a14"/>梵語。此云彼岸到。此三字。是騐。是果。有功。卽有騐。
<lb ed="X" n="0854c15"/><lb ed="R041" n="0894a15"/>有因。卽有果。有智慧。卽於彼岸到。蓋以生死此岸。
<lb ed="X" n="0854c16"/><lb ed="R041" n="0894a16"/>總由無明妄見。無無明。則無生死此岸。卽是彼岸
<lb ed="X" n="0854c17"/><lb ed="R041" n="0894a17"/>到。非別有個彼岸爲所到者。以有最初無明。由失
<lb ed="X" n="0854c18"/><lb ed="R041" n="0894a18"/>本明智慧。迷無。執有。發妄知見。成立生死此岸。故
<lb ed="X" n="0854c19"/><lb ed="R041" n="0894b01"/>成隔越彼岸。若其不失智慧。何有無明。何有生死
<lb ed="X" n="0854c20"/><lb ed="R041" n="0894b02"/>此岸。寧不於涅槃彼岸。人人臻到哉。故必以智慧
<lb ed="X" n="0854c21"/><lb ed="R041" n="0894b03"/>爲因。斯有彼岸到之果。是爲般若波羅蜜多。重文
<lb ed="X" n="0854c22"/><lb ed="R041" n="0894b04"/>句義如此。若問何爲智慧。則後經文。開示明了。臨
<lb ed="X" n="0854c23"/><lb ed="R041" n="0894b05"/>文自當剖析。今要言之。照蘊空。無所得。則爲智慧。
<lb ed="X" n="0854c24"/><lb ed="R041" n="0894b06"/>不照蘊空。無所得。則非智慧。則是無明。無明者。無
<pb ed="X" xml:id="X26.0550.0855a" n="0855a"/>
<lb ed="X" n="0855a01"/><lb ed="R041" n="0894b07"/>智慧之明也。故不能安忍無得。而迷無見有也。能
<lb ed="X" n="0855a02"/><lb ed="R041" n="0894b08"/>不有有。則明矣。喩如天無雲。則明朗。戶開窓。則光
<lb ed="X" n="0855a03"/><lb ed="R041" n="0894b09"/>亮。人無著。則通達。皆以能無得明之證。今人念念
<lb ed="X" n="0855a04"/><lb ed="R041" n="0894b10"/>著有。何以能明哉。故祗是無明衆生。祗是輪迴生
<lb ed="X" n="0855a05"/><lb ed="R041" n="0894b11"/>死。不能於彼岸臻到也。聞經者。可以悚然醒矣。心
<lb ed="X" n="0855a06"/><lb ed="R041" n="0894b12"/>之一字。是喩。喩此經於般若部四百卷中。該括終
<lb ed="X" n="0855a07"/><lb ed="R041" n="0894b13"/>始。爲般若全部之宗本。如心在人身中。爲百骸萬
<lb ed="X" n="0855a08"/><lb ed="R041" n="0894b14"/>竅之主宰。人能制心。則能御形。若能通達此經。卽
<lb ed="X" n="0855a09"/><lb ed="R041" n="0894b15"/>通達全部般若。無有異義。故心字喩明之。經字。有
<lb ed="X" n="0855a10"/><lb ed="R041" n="0894b16"/>貫攝義。如線貫華。攝群花朵。成縵莊嚴。彰佛言敎。
<lb ed="X" n="0855a11"/><lb ed="R041" n="0894b17"/>攝衆法門。成佛修證。又訓常訓法。指佛言敎。爲終
<lb ed="X" n="0855a12"/><lb ed="R041" n="0894b18"/>古之常法。所不可違背者。是爲加讚諸佛。所有名
<lb ed="X" n="0855a13"/><lb ed="R041" n="0895a01"/>句文身之辭。用斯解了。則觸目經題。而向後經文。
<lb ed="X" n="0855a14"/><lb ed="R041" n="0895a02"/>便可思過半矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0855a15"/><lb ed="R041" n="0895a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0855a1501">觀自在菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0855a16"/><lb ed="R041" n="0895a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0855a1601">此因人彰敎。爲衆生立個榜樣。令之如菩薩。行於
<lb ed="X" n="0855a17"/><lb ed="R041" n="0895a05"/>甚深般若也。夫般若。爲佛果之因。一切菩薩之所
<lb ed="X" n="0855a18"/><lb ed="R041" n="0895a06"/>通行者。何以獨本此菩薩彰敎。以菩薩。本耳根圓
<lb ed="X" n="0855a19"/><lb ed="R041" n="0895a07"/>通。證性無生。寂滅現前。是無明之所從破。是智慧
<lb ed="X" n="0855a20"/><lb ed="R041" n="0895a08"/>之所從生。見此菩薩。卽見智慧矣。故所獨本。何言
<lb ed="X" n="0855a21"/><lb ed="R041" n="0895a09"/>之。一切萬法。但有言說。都無實義。迷之不了。循聲
<lb ed="X" n="0855a22"/><lb ed="R041" n="0895a10"/>流轉。是爲無明。悟之能了。聞復翳除。是爲智慧。今
<lb ed="X" n="0855a23"/><lb ed="R041" n="0895a11"/>菩薩。本名觀世音。觀世如音響。何有於攀緣。尋聲
<lb ed="X" n="0855a24"/><lb ed="R041" n="0895a12"/>救衆苦。豈其迷眞實。便此無明破。便此智慧生。故
<pb ed="X" xml:id="X26.0550.0855b" n="0855b"/>
<lb ed="X" n="0855b01"/><lb ed="R041" n="0895a13"/>云。此方眞敎體。淸淨在音聞。不本此菩薩。而誰本
<lb ed="X" n="0855b02"/><lb ed="R041" n="0895a14"/>哉。噫。諸人欲得觀自在麼觀世音去。抑或以觀蘊
<lb ed="X" n="0855b03"/><lb ed="R041" n="0895a15"/>空。之得心無罣礙。卽爲觀自在。亦可此則觀自在。
<lb ed="X" n="0855b04"/><lb ed="R041" n="0895a16"/>卽是般若。無有二法。故獨本之以彰敎。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0855b05"/><lb ed="R041" n="0895a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0855b0501">行深般若波羅蜜多時。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0855b06"/><lb ed="R041" n="0895a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0855b0601">此本菩薩。因地修心時。出法名也。云深般若者。卽
<lb ed="X" n="0855b07"/><lb ed="R041" n="0895b01"/>色卽空觀照。是現前寂滅究竟涅槃。直達佛果之
<lb ed="X" n="0855b08"/><lb ed="R041" n="0895b02"/>正徧知。非權小乘。淺鮮觀知可及。行者。依於般若。
<lb ed="X" n="0855b09"/><lb ed="R041" n="0895b03"/>入流忘所。不落有爲。不住無爲。時者。因地修證。初
<lb ed="X" n="0855b10"/><lb ed="R041" n="0895b04"/>中後心之時。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0855b11"/><lb ed="R041" n="0895b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0855b1101">照見五蘊皆空。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0855b12"/><lb ed="R041" n="0895b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0855b1201">此實出深般若之觀照也。此照見字。卽上行字。然
<lb ed="X" n="0855b13"/><lb ed="R041" n="0895b07"/>非別照一空。以行般若。但了五蘊。無實體性。不因
<lb ed="X" n="0855b14"/><lb ed="R041" n="0895b08"/>之出生妄想分別。立能所法。造輪迴因果。是爲照
<lb ed="X" n="0855b15"/><lb ed="R041" n="0895b09"/>空智鏡。是爲行於般若。五蘊。色受想行識也。本八
<lb ed="X" n="0855b16"/><lb ed="R041" n="0895b10"/>識相見二分。立色心二法。於心。分受想行識四者。
<lb ed="X" n="0855b17"/><lb ed="R041" n="0895b11"/>立五蘊名。以五蓋覆有情。失本性覺妙明。故名蘊。
<lb ed="X" n="0855b18"/><lb ed="R041" n="0895b12"/>色者。內外根身器界。一切所有形相。受者。內而根
<lb ed="X" n="0855b19"/><lb ed="R041" n="0895b13"/>身染著。外而器界愛增。想者。內而用心思量。外而
<lb ed="X" n="0855b20"/><lb ed="R041" n="0895b14"/>依境分別。行者。內而心數生滅。外而相狀變遷。識
<lb ed="X" n="0855b21"/><lb ed="R041" n="0895b15"/>者。內而主宰覺知。外而影像形色。從心生境言之。
<lb ed="X" n="0855b22"/><lb ed="R041" n="0895b16"/>則有識。斯有行。有行乃成想。有想以爲受。從境生
<lb ed="X" n="0855b23"/><lb ed="R041" n="0895b17"/>心言之。則受以起想。想以爲行。行以現識。四者相
<lb ed="X" n="0855b24"/><lb ed="R041" n="0895b18"/>爲終始。所謂根本潤生無明。卽此也。若不有四。卽
<pb ed="X" xml:id="X26.0550.0855c" n="0855c"/>
<lb ed="X" n="0855c01"/><lb ed="R041" n="0896a01"/>無於色。若無於色。復何有四。此又相見二分之相
<lb ed="X" n="0855c02"/><lb ed="R041" n="0896a02"/>爲終始也。今云皆空。則照見一法妄。而法法皆妄。
<lb ed="X" n="0855c03"/><lb ed="R041" n="0896a03"/>法法皆妄。實無一法之有出生也。包攝根塵界空。
<lb ed="X" n="0855c04"/><lb ed="R041" n="0896a04"/>無諸生死法。在內。旣無衆生生死法。何有聲聞緣
<lb ed="X" n="0855c05"/><lb ed="R041" n="0896a05"/>覺二乘法。旣無聲聞緣覺二乘法。何有菩薩一乘
<lb ed="X" n="0855c06"/><lb ed="R041" n="0896a06"/>法。俱包攝在內。故此照見爲深般若。當如何觀照。
<lb ed="X" n="0855c07"/><lb ed="R041" n="0896a07"/>說在後文。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0855c08"/><lb ed="R041" n="0896a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0855c0801">度一切苦厄。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0855c09"/><lb ed="R041" n="0896a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0855c0901">此實出依。般若之於彼岸到也。苦厄。是此岸。度苦
<lb ed="X" n="0855c10"/><lb ed="R041" n="0896a10"/>厄。是脫離此岸。到乃彼岸。一切。該諸分段變易生
<lb ed="X" n="0855c11"/><lb ed="R041" n="0896a11"/>死。蓋輪轉凡夫。有分段生死之苦厄。以迷蘊空成
<lb ed="X" n="0855c12"/><lb ed="R041" n="0896a12"/>立。淺證聖人。怖變易生死之苦厄。以未究竟蘊空
<lb ed="X" n="0855c13"/><lb ed="R041" n="0896a13"/>成立。今深照蘊空。是乃究竟涅槃。故一切苦厄之
<lb ed="X" n="0855c14"/><lb ed="R041" n="0896a14"/>皆度。然則今人之不離苦厄者。皆自縛之也。苟能
<lb ed="X" n="0855c15"/><lb ed="R041" n="0896a15"/>觀照蘊空。且不作二乘之怖畏生死。隨類度生。況
<lb ed="X" n="0855c16"/><lb ed="R041" n="0896a16"/>作凡夫之住著生死哉。此爲發明度苦厄實理。然
<lb ed="X" n="0855c17"/><lb ed="R041" n="0896a17"/>須知當經所度之苦厄。是菩薩度一切衆生。出於
<lb ed="X" n="0855c18"/><lb ed="R041" n="0896a18"/>苦厄也。若專作自度苦厄說。則失之。齊此爲因人
<lb ed="X" n="0855c19"/><lb ed="R041" n="0896b01"/>彰法正文。後皆佛爲舍利子。發明開示之辭。令了
<lb ed="X" n="0855c20"/><lb ed="R041" n="0896b02"/>悟於照蘊空。度苦厄之深般若也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0855c21"/><lb ed="R041" n="0896b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0855c2101">舍利子。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0855c22"/><lb ed="R041" n="0896b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0855c2201">此呼當機弟子名也。舍利。梵語。此云鶖。乃鳥也。此
<lb ed="X" n="0855c23"/><lb ed="R041" n="0896b05"/>鳥目最明利。尊者母目如之。故以爲名。尊者依母
<lb ed="X" n="0855c24"/><lb ed="R041" n="0896b06"/>立名。故云舍利子。居佛聲聞弟子中。智慧第一。可
<pb ed="X" xml:id="X26.0550.0856a" n="0856a"/>
<lb ed="X" n="0856a01"/><lb ed="R041" n="0896b07"/>了悟於深般若者。故特呼而吿之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0856a02"/><lb ed="R041" n="0896b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0856a0201">色不異空空不異色。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0856a03"/><lb ed="R041" n="0896b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0856a0301">此爲開示蘊空實理。本自寂滅現前。令不迷於菩
<lb ed="X" n="0856a04"/><lb ed="R041" n="0896b10"/>薩照蘊空之照見也。一句。指空空色。一句。指色空
<lb ed="X" n="0856a05"/><lb ed="R041" n="0896b11"/>空。指空空色。令無迷色。指色空空。令無迷空。蓋迷
<lb ed="X" n="0856a06"/><lb ed="R041" n="0896b12"/>色則失空。迷空則礙色。失有礙之境。卽有變遷之
<lb ed="X" n="0856a07"/><lb ed="R041" n="0896b13"/>心。握照不恒。卽是生滅知見。非深般若之圓明照
<lb ed="X" n="0856a08"/><lb ed="R041" n="0896b14"/>見也。故今兩示不異。令知無色外之空。空外之色。
<lb ed="X" n="0856a09"/><lb ed="R041" n="0896b15"/>則見皆色皆空。皆空皆色。照無二用。一道涅槃當
<lb ed="X" n="0856a10"/><lb ed="R041" n="0896b16"/>前顯現矣。而所以不異之旨。示在下二句。臨文釋
<lb ed="X" n="0856a11"/><lb ed="R041" n="0896b17"/>之。迷色。屬生死凡夫知見。迷空。屬外道二乘知見。
<lb ed="X" n="0856a12"/><lb ed="R041" n="0896b18"/>入般若堂。都無是事。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0856a13"/><lb ed="R041" n="0897a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0856a1301">色卽是空空卽是色。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0856a14"/><lb ed="R041" n="0897a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0856a1401">此爲開示不異之理。何以不異哉。卽是之耳。夫色
<lb ed="X" n="0856a15"/><lb ed="R041" n="0897a03"/>者。堅固妄想所凝結之根身器界也。四大宛然。山
<lb ed="X" n="0856a16"/><lb ed="R041" n="0897a04"/>河可見。何以卽是空哉。圓覺有言之。我今此身。四
<lb ed="X" n="0856a17"/><lb ed="R041" n="0897a05"/>大和合。所謂髮毛爪齒皮肉骨筋髓腦垢色。皆歸
<lb ed="X" n="0856a18"/><lb ed="R041" n="0897a06"/>於地。唾涕濃血津液涎沫痰淚精氣大小便利。皆
<lb ed="X" n="0856a19"/><lb ed="R041" n="0897a07"/>歸於水。暖氣歸火。動轉歸風。四大各離。今者妄身。
<lb ed="X" n="0856a20"/><lb ed="R041" n="0897a08"/>當在何處。卽知此身。畢竟無體。和合爲相。實同幻
<lb ed="X" n="0856a21"/><lb ed="R041" n="0897a09"/>化。解此經義。便於現前四大身色。直達卽空理性。
<lb ed="X" n="0856a22"/><lb ed="R041" n="0897a10"/>蓋見爲身色有者。以有和合之身。故經直示無和
<lb ed="X" n="0856a23"/><lb ed="R041" n="0897a11"/>合之身。以除迷執。夫諸物和合成體。則不得本物
<lb ed="X" n="0856a24"/><lb ed="R041" n="0897a12"/>留形。若得本物留形。則便是未始和合。如將靑黃
<pb ed="X" xml:id="X26.0550.0856b" n="0856b"/>
<lb ed="X" n="0856b01"/><lb ed="R041" n="0897a13"/>紅黑白五色。和合成色。還分得開。靑色歸靑。黃色
<lb ed="X" n="0856b02"/><lb ed="R041" n="0897a14"/>歸黃等否。今執四大和合爲身。却於身中。地大堅
<lb ed="X" n="0856b03"/><lb ed="R041" n="0897a15"/>相。一一可指歸地大。水大濕相。一一可指歸水大。
<lb ed="X" n="0856b04"/><lb ed="R041" n="0897a16"/>火大暖相。一一可指歸火大。風大動相。一一可指
<lb ed="X" n="0856b05"/><lb ed="R041" n="0897a17"/>歸風大。旣可各歸。豈不各離。旣在各離。於何和合。
<lb ed="X" n="0856b06"/><lb ed="R041" n="0897a18"/>乃當以知。此身畢竟無體。乃當以知。此身實同幻
<lb ed="X" n="0856b07"/><lb ed="R041" n="0897b01"/>化。幻化之身。如夢身也。夢中人物。在有非有。若在
<lb ed="X" n="0856b08"/><lb ed="R041" n="0897b02"/>有有。醒來時。所夢人物。何不現相。若曰。夢生醒滅。
<lb ed="X" n="0856b09"/><lb ed="R041" n="0897b03"/>滅乃以無。然夢之生。旣有生相。現諸人物。則醒之
<lb ed="X" n="0856b10"/><lb ed="R041" n="0897b04"/>滅。當有滅相。見於枯殘。諸人夢醒時。枯殘人物何
<lb ed="X" n="0856b11"/><lb ed="R041" n="0897b05"/>在。旣無滅相。則是無有生相。無生相身。有生相色
<lb ed="X" n="0856b12"/><lb ed="R041" n="0897b06"/>乎。色其不卽空乎。今人難語此者。蓋是夢人不聞
<lb ed="X" n="0856b13"/><lb ed="R041" n="0897b07"/>雷音耳。獨怪圭峯。當年讀圓覺此段經句。痛哭流
<lb ed="X" n="0856b14"/><lb ed="R041" n="0897b08"/>涕。當下知歸。<name role="" type="person">洪覺範</name>謂其證到石頭之所云四大
<lb ed="X" n="0856b15"/><lb ed="R041" n="0897b09"/>性自復。然何在疏圓覺。失經圓理甚多。卽釋四大
<lb ed="X" n="0856b16"/><lb ed="R041" n="0897b10"/>各離句。亦復不能當前直指。把各離。疏作觀照分
<lb ed="X" n="0856b17"/><lb ed="R041" n="0897b11"/>析。得非於卽空實理。猶麻迷耶。諦思其故。必由當
<lb ed="X" n="0856b18"/><lb ed="R041" n="0897b12"/>時於經句中。但能達妄。未得證眞。若但達妄。而不
<lb ed="X" n="0856b19"/><lb ed="R041" n="0897b13"/>證眞。則未說得四大性自復。亦未說得色卽是空。
<lb ed="X" n="0856b20"/><lb ed="R041" n="0897b14"/>曷不再思。富樓那尊者。當日疑四大之相陵奪。不
<lb ed="X" n="0856b21"/><lb ed="R041" n="0897b15"/>容圓滿週遍。我今此身。四大週遍。無處不堅。無處
<lb ed="X" n="0856b22"/><lb ed="R041" n="0897b16"/>不濕。無處不煖。無處不動。曾無相陵奪者。何哉。必
<lb ed="X" n="0856b23"/><lb ed="R041" n="0897b17"/>其大性。如彼燈光。滿室而不礙室。故一室能容多
<lb ed="X" n="0856b24"/><lb ed="R041" n="0897b18"/>燈光也。故一身。可四大同週也。更卽病人證之。一
<pb ed="X" xml:id="X26.0550.0856c" n="0856c"/>
<lb ed="X" n="0856c01"/><lb ed="R041" n="0898a01"/>大受病。失其自性。餘大俱不安。常冐風而發熱。流
<lb ed="X" n="0856c02"/><lb ed="R041" n="0898a02"/>涕身痛。蓋乃風大有。而大大各有。便相陵奪也。豈
<lb ed="X" n="0856c03"/><lb ed="R041" n="0898a03"/>不可知無病之身。諸大之不相陵奪。乃諸大之不
<lb ed="X" n="0856c04"/><lb ed="R041" n="0898a04"/>有復性歸源也。何此卽空之色。當前了然。而人迷
<lb ed="X" n="0856c05"/><lb ed="R041" n="0898a05"/>迷。執身爲有也。噫亦睡之忒煞矣。若夫山河外色
<lb ed="X" n="0856c06"/><lb ed="R041" n="0898a06"/>之卽空。則楞嚴有言之。汝觀地性。麤爲四大。細爲
<lb ed="X" n="0856c07"/><lb ed="R041" n="0898a07"/>微塵。至鄰虗塵。析彼極微。色邊際相。七分所成。更
<lb ed="X" n="0856c08"/><lb ed="R041" n="0898a08"/>析隣虗。卽實空性。言實空性者。非因緣生。析出之
<lb ed="X" n="0856c09"/><lb ed="R041" n="0898a09"/>空性也。是卽空性也。今人觀微塵合相之山河。不
<lb ed="X" n="0856c10"/><lb ed="R041" n="0898a10"/>觀微塵自性之山河。故見其質礙耳。豈知一微空
<lb ed="X" n="0856c11"/><lb ed="R041" n="0898a11"/>故。衆微空。衆微空故。一微空。一微空中。無衆微。衆
<lb ed="X" n="0856c12"/><lb ed="R041" n="0898a12"/>微空中。無一微。山河寂滅。理本如斯。諸人試靜觀
<lb ed="X" n="0856c13"/><lb ed="R041" n="0898a13"/>默究之。何如。苟能得於色之卽是空。而空之卽是
<lb ed="X" n="0856c14"/><lb ed="R041" n="0898a14"/>色。不待言矣。若不解了。於如此之空色。烏乎。能發
<lb ed="X" n="0856c15"/><lb ed="R041" n="0898a15"/>空色不異之觀照哉。故此二句。是爲開示不異之
<lb ed="X" n="0856c16"/><lb ed="R041" n="0898a16"/>旨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0856c17"/><lb ed="R041" n="0898a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0856c1701">受想行識亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0856c18"/><lb ed="R041" n="0898a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0856c1801">此例心法四蘊如色蘊。令一一解了於蘊空之相
<lb ed="X" n="0856c19"/><lb ed="R041" n="0898b01"/>卽。發不異空蘊之觀照也。受之卽是空者。如眼見
<lb ed="X" n="0856c20"/><lb ed="R041" n="0898b02"/>色。領會色像時。爲受。然一眼見衆色。衆色一時領
<lb ed="X" n="0856c21"/><lb ed="R041" n="0898b03"/>會。若非當領會。卽無領會。則此色在受。彼色如何
<lb ed="X" n="0856c22"/><lb ed="R041" n="0898b04"/>容納。今一眼見衆色。一一皆領會。曾無不領會礙
<lb ed="X" n="0856c23"/><lb ed="R041" n="0898b05"/>領會者。故知受之卽是空也。想之卽是空者。一念
<lb ed="X" n="0856c24"/><lb ed="R041" n="0898b06"/>憶無量事。事事明記。爲想。若想不空。則一事在記。
<pb ed="X" xml:id="X26.0550.0857a" n="0857a"/>
<lb ed="X" n="0857a01"/><lb ed="R041" n="0898b07"/>餘事誰爲緣擬。而乃驢事未去。馬事到來耶。譬如
<lb ed="X" n="0857a02"/><lb ed="R041" n="0898b08"/>有人作客。久離家鄕。忽然生念。便覺原本家鄕。父
<lb ed="X" n="0857a03"/><lb ed="R041" n="0898b09"/>子親戚。種種事務。一時現前。苟非想之卽是空。能
<lb ed="X" n="0857a04"/><lb ed="R041" n="0898b10"/>有此融通耶。受想本空。行識可知。以營受想者。爲
<lb ed="X" n="0857a05"/><lb ed="R041" n="0898b11"/>行。主行者。爲識。四者異名不異體。達一蘊空。可悟
<lb ed="X" n="0857a06"/><lb ed="R041" n="0898b12"/>蘊蘊皆空矣。倘欲法說明了。楞嚴有五蘊。六入。十
<lb ed="X" n="0857a07"/><lb ed="R041" n="0898b13"/>二處。十八界。本如來藏。妙眞如性。文可檢。今不引
<lb ed="X" n="0857a08"/><lb ed="R041" n="0898b14"/>彼文者。以彼爲言妄顯眞。彰于離義。此當了眞無
<lb ed="X" n="0857a09"/><lb ed="R041" n="0898b15"/>妄。方得卽義。雖能離。卽能卽。然離。得斷妄淸淨。卽。
<lb ed="X" n="0857a10"/><lb ed="R041" n="0898b16"/>得證眞淸淨。不證眞。無能斷妄。指修心學人。當指
<lb ed="X" n="0857a11"/><lb ed="R041" n="0898b17"/>之從卽得離。若但說離。彼別作離想。蚤是妄了。如
<lb ed="X" n="0857a12"/><lb ed="R041" n="0898b18"/>何得永離諸妄。是故。法門修心。寥<g ref="#CB17816">𰍗</g>其人。大乘般
<lb ed="X" n="0857a13"/><lb ed="R041" n="0899a01"/>若罕聞于世。當經卽色卽空之觀照。亦久塵埋。而
<lb ed="X" n="0857a14"/><lb ed="R041" n="0899a02"/>全卽全空。全空全離。全離全覺。全覺全明。全明全
<lb ed="X" n="0857a15"/><lb ed="R041" n="0899a03"/>妙。在人日用現行中者。總語之而不覺矣。悲夫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0857a16"/><lb ed="R041" n="0899a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0857a1601">舍利子。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0857a17"/><lb ed="R041" n="0899a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0857a1701">此將開示以眞空實相。令不迷相以迷照也。又重
<lb ed="X" n="0857a18"/><lb ed="R041" n="0899a06"/>呼當機者名。而吿之。蓋以衆生。失照之原。由不了
<lb ed="X" n="0857a19"/><lb ed="R041" n="0899a07"/>達實相淸淨。見有諸相發生。發妄攀緣。知見不息。
<lb ed="X" n="0857a20"/><lb ed="R041" n="0899a08"/>乃失自性般若。顚倒輪迴。迷妄修學。故有凡夫生
<lb ed="X" n="0857a21"/><lb ed="R041" n="0899a09"/>死。三乘漸次。不入大乘種性。今語之以深般若之
<lb ed="X" n="0857a22"/><lb ed="R041" n="0899a10"/>照諸法空。令悟大乘修學。若但爲說法空。不示以
<lb ed="X" n="0857a23"/><lb ed="R041" n="0899a11"/>法空實相。彼必有計是諸法空。是諸法空。爲何相
<lb ed="X" n="0857a24"/><lb ed="R041" n="0899a12"/>者。求相不得。又生疑念。不能行深般若。朗照諸法
<pb ed="X" xml:id="X26.0550.0857b" n="0857b"/>
<lb ed="X" n="0857b01"/><lb ed="R041" n="0899a13"/>皆空矣。故下空相開示尤爲關要。特重呼名而吿
<lb ed="X" n="0857b02"/><lb ed="R041" n="0899a14"/>之。令警心諦聽。聞諸法空相。而了然于諸法空得
<lb ed="X" n="0857b03"/><lb ed="R041" n="0899a15"/>無迷照也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0857b04"/><lb ed="R041" n="0899a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0857b0401">是諸法空相不生不滅不垢不淨不增不減。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0857b05"/><lb ed="R041" n="0899a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0857b0501">此直示以眞空實相。是諸法者。指所示照之蘊空
<lb ed="X" n="0857b06"/><lb ed="R041" n="0899a18"/>法也。空相者。諸法空之相也。蓋有眞實空。自有眞
<lb ed="X" n="0857b07"/><lb ed="R041" n="0899b01"/>實相。衆生不悟眞實空。正以不覩眞實相。故乃迷
<lb ed="X" n="0857b08"/><lb ed="R041" n="0899b02"/>明失照。空晦暗中。結暗成色。見有根身器界。種種
<lb ed="X" n="0857b09"/><lb ed="R041" n="0899b03"/>諸相。不入淨覺。故此指出令曉。不生者。空非作故
<lb ed="X" n="0857b10"/><lb ed="R041" n="0899b04"/>有。不滅者。空無所壞裂。不垢者。空不受染汚。不淨
<lb ed="X" n="0857b11"/><lb ed="R041" n="0899b05"/>者。空不受潔白。不增者。空無可加尙。不減者。空無
<lb ed="X" n="0857b12"/><lb ed="R041" n="0899b06"/>可脫離。是故。離因果。離修證。平等遍滿之爲眞空
<lb ed="X" n="0857b13"/><lb ed="R041" n="0899b07"/>實相。達斯實相。自能不卽色而發照。亦不離色而
<lb ed="X" n="0857b14"/><lb ed="R041" n="0899b08"/>發照。唯不異空。不異色。而發照矣。蓋以卽色爲相。
<lb ed="X" n="0857b15"/><lb ed="R041" n="0899b09"/>實相之相。不生。不垢。不增。于何卽色。以離色爲相。
<lb ed="X" n="0857b16"/><lb ed="R041" n="0899b10"/>實相之相。不滅。不淨。不減。如何離色。無可卽。無可
<lb ed="X" n="0857b17"/><lb ed="R041" n="0899b11"/>離。圓明無住。在斯時乎。故此實相開示。正所以成
<lb ed="X" n="0857b18"/><lb ed="R041" n="0899b12"/>照般若也。若分指。則不生滅。離凡夫因果。不垢淨。
<lb ed="X" n="0857b19"/><lb ed="R041" n="0899b13"/>離二乘修證。不增減。入性覺圓常。下文開示。本此
<lb ed="X" n="0857b20"/><lb ed="R041" n="0899b14"/>推明。然此爲標指一眞下爲示離諸妄。知所照之
<lb ed="X" n="0857b21"/><lb ed="R041" n="0899b15"/>眞又知所離之妄。後能依眞旋妄。離妄卽眞。兩不
<lb ed="X" n="0857b22"/><lb ed="R041" n="0899b16"/>迷於明照也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0857b23"/><lb ed="R041" n="0899b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0857b2301">是故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0857b24"/><lb ed="R041" n="0899b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0857b2401">此本上文諸法空相。指示明顯。用廣推言。本覺實
<pb ed="X" xml:id="X26.0550.0857c" n="0857c"/>
<lb ed="X" n="0857c01"/><lb ed="R041" n="0900a01"/>相。爲大寂滅海。爲生佛一源。究竟淸淨。離諸妄相。
<lb ed="X" n="0857c02"/><lb ed="R041" n="0900a02"/>故此承接。是故者。是此不生不滅等。爲諸法空相
<lb ed="X" n="0857c03"/><lb ed="R041" n="0900a03"/>之故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0857c04"/><lb ed="R041" n="0900a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0857c0401">空中無色無受想行識無眼耳鼻舌身意無色聲香
<lb ed="X" n="0857c05"/><lb ed="R041" n="0900a05"/>味觸法無眼界乃至無意識界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0857c06"/><lb ed="R041" n="0900a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0857c0601">此至無智亦無得句。總彰實相。所離之諸妄相法
<lb ed="X" n="0857c07"/><lb ed="R041" n="0900a07"/>也。空中者。空實相中。此二字。連是故二字。直貫至
<lb ed="X" n="0857c08"/><lb ed="R041" n="0900a08"/>無智亦無得句。蓋顯空實相中。一切妄相之遠離
<lb ed="X" n="0857c09"/><lb ed="R041" n="0900a09"/>一切衆生皆本成佛。無不以般若光。住涅槃岸也。
<lb ed="X" n="0857c10"/><lb ed="R041" n="0900a10"/>今此。爲無蘊處界三。凡夫輪迴法。無色受想行識
<lb ed="X" n="0857c11"/><lb ed="R041" n="0900a11"/>者。實相中。無五蘊法相也。無眼耳等者。實相中。無
<lb ed="X" n="0857c12"/><lb ed="R041" n="0900a12"/>六根法相也。無色聲等者。實相中。無六塵法相也。
<lb ed="X" n="0857c13"/><lb ed="R041" n="0900a13"/>六根六塵。又名十二處。若遇多迷色法。少迷心法
<lb ed="X" n="0857c14"/><lb ed="R041" n="0900a14"/>人。則指此十二處開示之。以眼耳鼻舌身。皆內色。
<lb ed="X" n="0857c15"/><lb ed="R041" n="0900a15"/>色聲香味觸。皆外色。今分名指出。彼得不迷也。意
<lb ed="X" n="0857c16"/><lb ed="R041" n="0900a16"/>法兩者。爲心法。此則約言心法。以彼少迷故。若遇
<lb ed="X" n="0857c17"/><lb ed="R041" n="0900a17"/>于心法迷人。則指五蘊開示之。以受想行識。分指
<lb ed="X" n="0857c18"/><lb ed="R041" n="0900a18"/>心法故。意。意根也。法。外五塵影也。以意根無別有
<lb ed="X" n="0857c19"/><lb ed="R041" n="0900b01"/>體。依眼耳等五根立相。故所對根之塵。卽眼等五
<lb ed="X" n="0857c20"/><lb ed="R041" n="0900b02"/>家塵。但眼等對別。意根對總。眼等對現在塵。意根
<lb ed="X" n="0857c21"/><lb ed="R041" n="0900b03"/>對落謝塵。故別立法名。無眼界乃至無意識界者。
<lb ed="X" n="0857c22"/><lb ed="R041" n="0900b04"/>無十八界法相也。乃至者。包攝色界。眼識界。耳界。
<lb ed="X" n="0857c23"/><lb ed="R041" n="0900b05"/>聲界。耳識界。鼻界。香界。鼻識界。舌界。味界。舌識界。
<lb ed="X" n="0857c24"/><lb ed="R041" n="0900b06"/>身界。觸界。身識界。意界。法界。在內。全彰十八界法
<pb ed="X" xml:id="X26.0550.0858a" n="0858a"/>
<lb ed="X" n="0858a01"/><lb ed="R041" n="0900b07"/>也。界者。有局限。不能超越之義。眼界者。眼以色爲
<lb ed="X" n="0858a02"/><lb ed="R041" n="0900b08"/>界。眼不能見聲香等故。眼不能越色見故。色界者。
<lb ed="X" n="0858a03"/><lb ed="R041" n="0900b09"/>色以眼爲界。聲香等不能對眼故。色必眼所見故。
<lb ed="X" n="0858a04"/><lb ed="R041" n="0900b10"/>眼識界者。眼家識。以眼色爲界。依根始發識故。眼
<lb ed="X" n="0858a05"/><lb ed="R041" n="0900b11"/>不能發聲香等識故。耳等界義。俱如之。是所謂盡
<lb ed="X" n="0858a06"/><lb ed="R041" n="0900b12"/>落名言數量也。爲無明妄相法。實相之所都無也。
<lb ed="X" n="0858a07"/><lb ed="R041" n="0900b13"/>蓋蘊處界諸法。爲凡夫輪迴因果。乃生滅因。緣實
<lb ed="X" n="0858a08"/><lb ed="R041" n="0900b14"/>相不生不滅。何有於此。是故無之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0858a09"/><lb ed="R041" n="0900b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0858a0901">無無明亦無無明盡乃至無老死亦無老死盡無苦
<lb ed="X" n="0858a10"/><lb ed="R041" n="0900b16"/>集滅道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0858a11"/><lb ed="R041" n="0900b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0858a1101">此無因緣覺悟。四諦修證。緣覺聲聞法。無明至老
<lb ed="X" n="0858a12"/><lb ed="R041" n="0900b18"/>死。爲十二流轉門。無明盡。至老死盡。爲十二還滅
<lb ed="X" n="0858a13"/><lb ed="R041" n="0901a01"/>門。蓋於流轉得還滅者。爲緣覺觀法。今無流轉。何
<lb ed="X" n="0858a14"/><lb ed="R041" n="0901a02"/>有還滅。故曰無無明。亦無無明盡。<note place="inline">云云</note>。是無緣覺
<lb ed="X" n="0858a15"/><lb ed="R041" n="0901a03"/>法也。乃至者。包擧無明緣行。行緣識。識緣名色。名
<lb ed="X" n="0858a16"/><lb ed="R041" n="0901a04"/>色緣六入。六入緣觸。觸緣受。受緣愛。愛緣取。取緣
<lb ed="X" n="0858a17"/><lb ed="R041" n="0901a05"/>有。有緣生。生緣老死。無明滅則行滅。行滅則識滅。
<lb ed="X" n="0858a18"/><lb ed="R041" n="0901a06"/>識滅則名色滅。名色滅則六入滅。六入滅則觸滅。
<lb ed="X" n="0858a19"/><lb ed="R041" n="0901a07"/>觸滅則受滅。受滅則愛滅。愛滅則取滅。取滅則有
<lb ed="X" n="0858a20"/><lb ed="R041" n="0901a08"/>滅。有滅則生滅。生滅則老死滅之辭。無苦集滅道
<lb ed="X" n="0858a21"/><lb ed="R041" n="0901a09"/>者。無厭苦果斷集因慕滅果修道因之聲聞法。蓋
<lb ed="X" n="0858a22"/><lb ed="R041" n="0901a10"/>聲聞人。見三界生死。盡是苦果。此苦果。總由諸妄
<lb ed="X" n="0858a23"/><lb ed="R041" n="0901a11"/>因緣。集燻成種。若無集因。則無苦果。乃慕于滅。而
<lb ed="X" n="0858a24"/><lb ed="R041" n="0901a12"/>修遠離塵勞妄想之道。此則卽於緣覺。所見流轉
<pb ed="X" xml:id="X26.0550.0858b" n="0858b"/>
<lb ed="X" n="0858b01"/><lb ed="R041" n="0901a13"/>門之因緣法。立苦集二諦。還滅門之因緣法。立滅
<lb ed="X" n="0858b02"/><lb ed="R041" n="0901a14"/>道二諦。分門別諦。總爲見有垢淨。空實相中。不垢
<lb ed="X" n="0858b03"/><lb ed="R041" n="0901a15"/>不淨。何所依立。是故無之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0858b04"/><lb ed="R041" n="0901a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0858b0401">無智亦無得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0858b05"/><lb ed="R041" n="0901a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0858b0501">此無能所修證。菩薩法也。無智者。無能修。無得者。
<lb ed="X" n="0858b06"/><lb ed="R041" n="0901a18"/>無所證。蓋有證得。則有增。有修除。則有減。空實相
<lb ed="X" n="0858b07"/><lb ed="R041" n="0901b01"/>中。生佛平等。圓滿淸淨。不增不減。何修何證。是故
<lb ed="X" n="0858b08"/><lb ed="R041" n="0901b02"/>並諸菩薩。能觀之心。所求之果境。而皆無之。甚哉。
<lb ed="X" n="0858b09"/><lb ed="R041" n="0901b03"/>般若照觀。非爾炎識之明見門。生滅心數。能所功
<lb ed="X" n="0858b10"/><lb ed="R041" n="0901b04"/>用。是故初吿之色空不異。中道性境。以發照用。中
<lb ed="X" n="0858b11"/><lb ed="R041" n="0901b05"/>吿之眞空實相。平等常住。以立照體。後吿之究竟
<lb ed="X" n="0858b12"/><lb ed="R041" n="0901b06"/>淸淨。冥絕諸妄。以除照所。庶可獲入性覺。朗圓明
<lb ed="X" n="0858b13"/><lb ed="R041" n="0901b07"/>照。同諸菩薩之照見諸法皆空。而行深般若也。文
<lb ed="X" n="0858b14"/><lb ed="R041" n="0901b08"/>齊此止。統前色不異空起。爲開示菩薩之所行於
<lb ed="X" n="0858b15"/><lb ed="R041" n="0901b09"/>般若者。不得作前淺後深。以照空之照。爲所起幻
<lb ed="X" n="0858b16"/><lb ed="R041" n="0901b10"/>智。此無智無得。爲除於幻觀也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0858b17"/><lb ed="R041" n="0901b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0858b1701">以無所得故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0858b18"/><lb ed="R041" n="0901b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0858b1801">此爲開示淸淨本覺。爲因地心。果地覺之所原本。
<lb ed="X" n="0858b19"/><lb ed="R041" n="0901b13"/>以究竟始覺。圓滿妙覺者。令之必依般若之彼岸
<lb ed="X" n="0858b20"/><lb ed="R041" n="0901b14"/>到。乃苦厄度。而不迷因。不違果。於修無修。得證無
<lb ed="X" n="0858b21"/><lb ed="R041" n="0901b15"/>證也。蓋無所得。爲本覺淨性。般若爲本覺淨光。非
<lb ed="X" n="0858b22"/><lb ed="R041" n="0901b16"/>淨性。不發淨光。非淨光。不照淨性。一道之法。相爲
<lb ed="X" n="0858b23"/><lb ed="R041" n="0901b17"/>體用。無自無他者也。故此開示。令知菩薩所行之
<lb ed="X" n="0858b24"/><lb ed="R041" n="0901b18"/>般若。乃稱性照觀。非因緣生法也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X26.0550.0858c" n="0858c"/>
<lb ed="X" n="0858c01"/><lb ed="R041" n="0902a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0858c0101">菩提薩埵依般若波羅蜜多故心無罣礙無罣礙故
<lb ed="X" n="0858c02"/><lb ed="R041" n="0902a02"/>無有恐怖遠離顚倒夢想究竟涅槃。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0858c03"/><lb ed="R041" n="0902a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0858c0301">此原上句推本。開示菩薩。如性發照。如照解脫成
<lb ed="X" n="0858c04"/><lb ed="R041" n="0902a04"/>立因修。始覺究竟。菩提。梵語。此云覺。薩埵。梵語。此
<lb ed="X" n="0858c05"/><lb ed="R041" n="0902a05"/>云有情。乃求佛智度衆生者之名目也。依般若者。
<lb ed="X" n="0858c06"/><lb ed="R041" n="0902a06"/>依自性淨光也。波羅蜜多者。淨光所照之淨性境
<lb ed="X" n="0858c07"/><lb ed="R041" n="0902a07"/>也。故心無罣礙者。空照圓妙。不立能所知見分別
<lb ed="X" n="0858c08"/><lb ed="R041" n="0902a08"/>取捨也。無有恐怖者。無諸分段變易生死。之恐怖
<lb ed="X" n="0858c09"/><lb ed="R041" n="0902a09"/>諸妄境界也。遠離顚倒夢想者。永斷無明之諸妄
<lb ed="X" n="0858c10"/><lb ed="R041" n="0902a10"/>知見也。究竟涅槃者。寂滅現前。證圓覺海。不同二
<lb ed="X" n="0858c11"/><lb ed="R041" n="0902a11"/>乘之有餘<g ref="#CB01926">灰</g>斷也。涅槃。梵語。此云寂滅。又云圓寂。
<lb ed="X" n="0858c12"/><lb ed="R041" n="0902a12"/>謂圓除五住。寂滅永安。乃佛所歸之極果也。合文
<lb ed="X" n="0858c13"/><lb ed="R041" n="0902a13"/>無罣礙。無恐怖。離倒想。竟涅槃。是所謂度一切苦
<lb ed="X" n="0858c14"/><lb ed="R041" n="0902a14"/>厄也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0858c15"/><lb ed="R041" n="0902a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0858c1501">三世諸佛依般若波羅蜜多故得阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0858c16"/><lb ed="R041" n="0902a16"/>菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0858c17"/><lb ed="R041" n="0902a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0858c1701">此原上句推本。開示諸佛。如性圓照。如照明妙。成
<lb ed="X" n="0858c18"/><lb ed="R041" n="0902a18"/>立果證。妙覺圓滿。阿耨多羅三藐三菩提。梵語阿。
<lb ed="X" n="0858c19"/><lb ed="R041" n="0902b01"/>此云無。耨多羅。此云上。三。此云正。藐。此云等。菩提
<lb ed="X" n="0858c20"/><lb ed="R041" n="0902b02"/>此云覺。乃佛果之極稱。此中一故字。及上節兩故
<lb ed="X" n="0858c21"/><lb ed="R041" n="0902b03"/>字。以無所得句一故字。皆是推本之辭。然無得句
<lb ed="X" n="0858c22"/><lb ed="R041" n="0902b04"/>一故字。又下三故字之所由本。蓋由淸淨性。發淸
<lb ed="X" n="0858c23"/><lb ed="R041" n="0902b05"/>淨光。依淸淨光。還照淸淨性。乃無照生所。無所生
<lb ed="X" n="0858c24"/><lb ed="R041" n="0902b06"/>能。故除諸妄境。永斷無明。當前寂滅。爲諸菩薩之
<pb ed="X" xml:id="X26.0550.0859a" n="0859a"/>
<lb ed="X" n="0859a01"/><lb ed="R041" n="0902b07"/>所修行也。依淸淨光。常照淸淨性。乃無妄覺明。圓
<lb ed="X" n="0859a02"/><lb ed="R041" n="0902b08"/>覺徧滿。爲諸如來之所果證也。則夫欲該覺果。徹
<lb ed="X" n="0859a03"/><lb ed="R041" n="0902b09"/>覺因。捨般若波羅蜜多之不修學。於何修學哉。有
<lb ed="X" n="0859a04"/><lb ed="R041" n="0902b10"/>志佛道者。思之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0859a05"/><lb ed="R041" n="0902b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0859a0501">故知般若波羅蜜多是大神呪是大明呪是無上呪
<lb ed="X" n="0859a06"/><lb ed="R041" n="0902b12"/>是無等等呪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0859a07"/><lb ed="R041" n="0902b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0859a0701">此本般若波羅蜜多。徹因該果。法本深奧。而推讚
<lb ed="X" n="0859a08"/><lb ed="R041" n="0902b14"/>之。以令知菩薩所行之深般若波羅蜜多。非對淺
<lb ed="X" n="0859a09"/><lb ed="R041" n="0902b15"/>爲深之深。乃無對無待。不落名言數量之甚深法
<lb ed="X" n="0859a10"/><lb ed="R041" n="0902b16"/>性以云深也。故知者。於究竟始覺圓滿妙覺之故
<lb ed="X" n="0859a11"/><lb ed="R041" n="0902b17"/>而知也。是大神呪者。無量塵勞煩惱。依于般若。刹
<lb ed="X" n="0859a12"/><lb ed="R041" n="0902b18"/>那頓破。豈淺鮮神力之可能。是大明呪者。遠劫無
<lb ed="X" n="0859a13"/><lb ed="R041" n="0903a01"/>明癡暗。依於般若。總成慧用。豈微劣知照之可及。
<lb ed="X" n="0859a14"/><lb ed="R041" n="0903a02"/>是無上呪者。般若淨光。蓋聲蓋色。圓裸虗空。包羅
<lb ed="X" n="0859a15"/><lb ed="R041" n="0903a03"/>法界。世出世間。更無有物。能加上之。是無等等呪
<lb ed="X" n="0859a16"/><lb ed="R041" n="0903a04"/>者。法法淸淨。法法般若。隨緣應現。祗此一物。更無
<lb ed="X" n="0859a17"/><lb ed="R041" n="0903a05"/>他物。何所與等。而等等之耶。故云。上天下地。唯我
<lb ed="X" n="0859a18"/><lb ed="R041" n="0903a06"/>獨尊。故云。不與萬法爲侶。噫。唯我獨往。更莫逢渠。
<lb ed="X" n="0859a19"/><lb ed="R041" n="0903a07"/>庶可言於般若矣。呪字。向後經文。訓釋明白。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0859a20"/><lb ed="R041" n="0903a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0859a2001">能除一切苦眞實不虗故說般若波羅蜜多呪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0859a21"/><lb ed="R041" n="0903a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0859a2101">此爲發明般若波羅蜜多之所爲呪也。先言除苦
<lb ed="X" n="0859a22"/><lb ed="R041" n="0903a10"/>眞實。後言故說呪者。以一切苦厄。塵勞萬法。俱名
<lb ed="X" n="0859a23"/><lb ed="R041" n="0903a11"/>言戲論之所成立。今破除塵勞。度苦厄。依于般若。
<lb ed="X" n="0859a24"/><lb ed="R041" n="0903a12"/>般若非呪爲淸淨元音。何以能破除戲論名言哉。
<pb ed="X" xml:id="X26.0550.0859b" n="0859b"/>
<lb ed="X" n="0859b01"/><lb ed="R041" n="0903a13"/>正所謂聞復翳根除也。故先吿以除苦之眞實。後
<lb ed="X" n="0859b02"/><lb ed="R041" n="0903a14"/>吿以故說般若爲呪。故說者。眞實除苦之故也。眞
<lb ed="X" n="0859b03"/><lb ed="R041" n="0903a15"/>實不虗者。言般若。眞實能除苦厄。究竟涅槃。非擬
<lb ed="X" n="0859b04"/><lb ed="R041" n="0903a16"/>空華結空果也。夫般若旣爲呪。則亦唯有名言。都
<lb ed="X" n="0859b05"/><lb ed="R041" n="0903a17"/>無實義。故金剛般若云。知我說法。如筏喩者。法尙
<lb ed="X" n="0859b06"/><lb ed="R041" n="0903a18"/>應捨。何況非法。圓覺云。修多羅敎。如標月指。若復
<lb ed="X" n="0859b07"/><lb ed="R041" n="0903b01"/>見月。了知所標畢竟非月。若不解此。聞說般若。又
<lb ed="X" n="0859b08"/><lb ed="R041" n="0903b02"/>執眞實。別求法相。更迷亂矣。齊此文正。從初呼名
<lb ed="X" n="0859b09"/><lb ed="R041" n="0903b03"/>起。發明開示竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0859b10"/><lb ed="R041" n="0903b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0859b1001">卽說呪曰。</p><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0859b1005" cb:place="inline">揭諦揭諦波羅揭諦波羅僧揭諦菩提薩
<lb ed="X" n="0859b11"/><lb ed="R041" n="0903b05"/>婆訶</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0859b12"/><lb ed="R041" n="0903b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0859b1201">此直示般若之呪也。令末世衆生。緣念於此。則不
<lb ed="X" n="0859b13"/><lb ed="R041" n="0903b07"/>隨逐世間戲論名言。循聲流轉。則乃圓聞淸淨。達
<lb ed="X" n="0859b14"/><lb ed="R041" n="0903b08"/>耳圓通。遊涅槃路。有斯利益。故卽說呪。故呪之所
<lb ed="X" n="0859b15"/><lb ed="R041" n="0903b09"/>以爲般若也。存本梵語。無有翻譯。蓋爲般若。不落
<lb ed="X" n="0859b16"/><lb ed="R041" n="0903b10"/>名言義諦。雖有說而未甞說。卽可聞而無所聞也。
<lb ed="X" n="0859b17"/><lb ed="R041" n="0903b11"/>在前經文。爲顯說般若。此爲密說般若。諸大乘經。
<lb ed="X" n="0859b18"/><lb ed="R041" n="0903b12"/>多有顯密雙彰者。同此旨也。噫。此經首本聞思修
<lb ed="X" n="0859b19"/><lb ed="R041" n="0903b13"/>菩薩。彰法。後有呪言。存敎。今人終日求般若。而迷
<lb ed="X" n="0859b20"/><lb ed="R041" n="0903b14"/>般若者。迷于何哉。名言圈繢。跳不出耳。願諸有情。
<lb ed="X" n="0859b21"/><lb ed="R041" n="0903b15"/>急宜知返。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0859b22"/><lb ed="R041" n="0903b16"/>
<lb ed="X" n="0859b23"/><lb ed="R041" n="0903b17"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>心經開度卷<note place="inline">終</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div>
</body>
<back>
</back></text></TEI>