<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X26n0552">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 552 般若心經際決</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 552 般若心經際決</title>
			<author>明 大慧釋</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">552</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">般若心經際決</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB02494">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName>
				<mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping>
			<mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15148">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15148</charName>
				<mapping cb:dec="998188" type="PUA">U+F3B2C</mapping>
			<mapping type="unicode">U+26615</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>畫</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[書-曰+(且-二+人)]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-01T10:23:08">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0552.0864b" n="0864b"/>
<lb ed="X" n="0864b01"/>
<cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 552-A 心經注題辭</cb:mulu><head>No. 552-A
<lb ed="X" n="0864b02"/><lb ed="R041" n="0913a01"/> 心經注題辭</head>
<lb ed="X" n="0864b03"/>
<lb ed="X" n="0864b04"/>
<lb ed="X" n="0864b05"/><lb ed="R041" n="0913a02"/><p xml:id="pX26p0864b0501">壯禪量虗慧公操家三十年耳無雜聽口無雜言飯
<lb ed="X" n="0864b06"/><lb ed="R041" n="0913a03"/>食雲水至者如歸子野懷孫熈遠亦皆精苦出群爲
<lb ed="X" n="0864b07"/><lb ed="R041" n="0913a04"/>吳中知識野懷早世委院事於遠公輙枯坐一室六
<lb ed="X" n="0864b08"/><lb ed="R041" n="0913a05"/>時禮佛寒暑不輟晚參三峰相得甚驩峰之門得法
<lb ed="X" n="0864b09"/><lb ed="R041" n="0913a06"/>如某某者俱以長老相目不敢傲之以其所不知峰
<lb ed="X" n="0864b10"/><lb ed="R041" n="0913a07"/>順世獨居如故莫得窺其涯涘余所知者如是而<anchor xml:id="nkr_note_add_0864b1001" n="0864b1001"/><anchor xml:id="beg0864b1001" n="0864b1001"/>已<anchor xml:id="end0864b1001"/>
<lb ed="X" n="0864b11"/><lb ed="R041" n="0913a08"/>初不以文字相遇也冬春間時時相過袖中謖謖有
<lb ed="X" n="0864b12"/><lb ed="R041" n="0913a09"/>聲輙出一編乃其心經注解持用見示余於此茫然
<lb ed="X" n="0864b13"/><lb ed="R041" n="0913a10"/>又不敢如他文字漫然置賞以滋口業勸其急就正
<lb ed="X" n="0864b14"/><lb ed="R041" n="0913a11"/>於今之所謂大法師如華山中峰崇光諸公一一皆
<lb ed="X" n="0864b15"/><lb ed="R041" n="0913a12"/>首肯矣遂謀付梓爲不朽計亦情所必至也夫佛法
<lb ed="X" n="0864b16"/><lb ed="R041" n="0913a13"/>得之筆墨附會者淺心地領會者深公坐臥覃思朝
<lb ed="X" n="0864b17"/><lb ed="R041" n="0913a14"/>夕吟味凡以爲此而<anchor xml:id="nkr_note_add_0864b1701" n="0864b1701"/><anchor xml:id="beg0864b1701" n="0864b1701"/>已<anchor xml:id="end0864b1701"/>固能上契佛旨下不謬於注
<lb ed="X" n="0864b18"/><lb ed="R041" n="0913a15"/>家則此一編足矣更無事求多也世界滄涼賢人隱
<lb ed="X" n="0864b19"/><lb ed="R041" n="0913a16"/>伏公但澄瑩心神保持願力來生必爲大宗師演暢
<lb ed="X" n="0864b20"/><lb ed="R041" n="0913a17"/>般若覺悟群迷今年事晼晚餘炤無多良賈深藏不
<lb ed="X" n="0864b21"/><lb ed="R041" n="0913a18"/>求聞達是有厚望於公也。</p>
<lb ed="X" n="0864b22"/><lb ed="R041" n="0913b01"/><p xml:id="pX26p0864b2201">崇禎十四年八月二十三弟子徐波書</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0864b23"/>
<lb ed="X" n="0864b24"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0552.0864c" n="0864c"/>
<lb ed="X" n="0864c01"/>
<lb ed="X" n="0864c02"/>
<lb ed="X" n="0864c03"/>
<lb ed="X" n="0864c04"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 552-B 般若際決題辭</cb:mulu><head>No. 552-B
<lb ed="X" n="0864c05"/><lb ed="R041" n="0913b03"/> 般若際決題辭</head>
<lb ed="X" n="0864c06"/>
<lb ed="X" n="0864c07"/>
<lb ed="X" n="0864c08"/><lb ed="R041" n="0913b04"/><p xml:id="pX26p0864c0801">嘗聞一人得道自有一番敎法宣揚譬之燈發乎焰
<lb ed="X" n="0864c09"/><lb ed="R041" n="0913b05"/>自能炤物理不容<anchor xml:id="nkr_note_add_0864c0901" n="0864c0901"/><anchor xml:id="beg0864c0901" n="0864c0901"/>己<anchor xml:id="end0864c0901"/>以故明星悟後金口歎之葢歎
<lb ed="X" n="0864c10"/><lb ed="R041" n="0913b06"/>此智慧德相使一切咸得聞知非憤蘊而作若夫知
<lb ed="X" n="0864c11"/><lb ed="R041" n="0913b07"/>之者旣有淺深宣之時不無頓漸詎令聲聞緣覺但
<lb ed="X" n="0864c12"/><lb ed="R041" n="0913b08"/>止化城菩薩行深直趣寶所此在他部所帶非此中
<lb ed="X" n="0864c13"/><lb ed="R041" n="0913b09"/>正說也此則有無中道緣捐九界聖凡情盡唯以是
<lb ed="X" n="0864c14"/><lb ed="R041" n="0913b10"/>而造雖挂礙顚倒靡不咸離菩提涅槃果果俱就經
<lb ed="X" n="0864c15"/><lb ed="R041" n="0913b11"/>王開此全是髻珠更無他耳北禪老宿量虗慧公三
<lb ed="X" n="0864c16"/><lb ed="R041" n="0913b12"/>十年來一唯爲此忽然漏逗借舊吐新宣此本際非
<lb ed="X" n="0864c17"/><lb ed="R041" n="0913b13"/>無所得而學語者比也頃因付梓敬題其簡若此。</p>
<lb ed="X" n="0864c18"/><lb ed="R041" n="0913b14"/><p xml:id="pX26p0864c1801">崇禎辛巳中秋前一日桐溪退院頭陀正性書於淨
<lb ed="X" n="0864c19"/><lb ed="R041" n="0913b15"/>梵壇東之天龍別室</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0864c20"/>
<lb ed="X" n="0864c21"/>
<lb ed="X" n="0864c22"/>
<lb ed="X" n="0864c23"/>
<lb ed="X" n="0864c24"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0552.0865a" n="0865a"/>
<lb ed="X" n="0865a01"/>
<lb ed="X" n="0865a02"/>
<lb ed="X" n="0865a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">般若際決</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0865a04"/><cb:docNumber>No. 552</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0865a05"/><lb ed="R041" n="0914a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>般若際決</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0865a06"/>
<lb ed="X" n="0865a07"/>
<lb ed="X" n="0865a08"/><lb ed="R041" n="0914a02"/><byline cb:type="other">唐三藏法師　<name role="" type="person">玄奘</name>奉　詔譯</byline>
<lb ed="X" n="0865a09"/><lb ed="R041" n="0914a03"/><byline cb:type="author">明吳門北禪沙門　大慧　釋</byline>
<lb ed="X" n="0865a10"/><lb ed="R041" n="0914a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0865a1001">般若波羅蜜多心經</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0865a11"/><lb ed="R041" n="0914a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0865a1101">般若者卽智慧也此智慧於不思議中出現收放
<lb ed="X" n="0865a12"/><lb ed="R041" n="0914a06"/>總不離一微塵何故以此般若是本際施設故世尊
<lb ed="X" n="0865a13"/><lb ed="R041" n="0914a07"/>覩明星時便曰奇哉一切衆生皆具如來智慧德
<lb ed="X" n="0865a14"/><lb ed="R041" n="0914a08"/>相豈是一刹那覩星外更有身心凡聖淨穢國土
<lb ed="X" n="0865a15"/><lb ed="R041" n="0914a09"/>一切有情同證而謂之曰具也波羅蜜多者云到
<lb ed="X" n="0865a16"/><lb ed="R041" n="0914a10"/>彼岸到本際之彼岸是也此本際是一切衆生自
<lb ed="X" n="0865a17"/><lb ed="R041" n="0914a11"/>處舊居不從修得今人妄謂有彼岸可到直至徒
<lb ed="X" n="0865a18"/><lb ed="R041" n="0914a12"/>勞祗劫到於涅槃元來寸步無移可見正當直下
<lb ed="X" n="0865a19"/><lb ed="R041" n="0914a13"/>歸源不須向外求眞否則必有彼此對待不泯生
<lb ed="X" n="0865a20"/><lb ed="R041" n="0914a14"/>死於此經之宗趣失矣此般若心者聖凡所同稟
<lb ed="X" n="0865a21"/><lb ed="R041" n="0914a15"/>共賦者也以凡夫執著妄想故有種種差別賢聖
<lb ed="X" n="0865a22"/><lb ed="R041" n="0914a16"/>執著修行亦有種種差別若論本法中凡聖心行
<lb ed="X" n="0865a23"/><lb ed="R041" n="0914a17"/>總歸一刹那際裏許施設是故經云一切賢聖皆
<lb ed="X" n="0865a24"/><lb ed="R041" n="0914a18"/>以無爲法而有差別經者常也貫通義也此一經
<pb ed="X" xml:id="X26.0552.0865b" n="0865b"/>
<lb ed="X" n="0865b01"/><lb ed="R041" n="0914b01"/>之文章前後句義塵說刹說一語一默一動一靜
<lb ed="X" n="0865b02"/><lb ed="R041" n="0914b02"/>眞常捷徑之法總歸一刹那際中一道貫通也按
<lb ed="X" n="0865b03"/><lb ed="R041" n="0914b03"/>世尊入刹那際三昧時不離菩提場而升<name role="" type="person">忉利天</name>
<lb ed="X" n="0865b04"/><lb ed="R041" n="0914b04"/>乃至七處九會亦不離菩提場此卽無時也無時
<lb ed="X" n="0865b05"/><lb ed="R041" n="0914b05"/>者不歷須臾不遺三世隨緣赴感不失本際故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0865b06"/><lb ed="R041" n="0914b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0865b0601">觀自在菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0865b07"/><lb ed="R041" n="0914b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0865b0701">觀者智用自在者法性無爲故以能所對待而觀
<lb ed="X" n="0865b08"/><lb ed="R041" n="0914b08"/>則不自在必須能所俱忘溷融無雜方爲自在菩
<lb ed="X" n="0865b09"/><lb ed="R041" n="0914b09"/>薩者卽覺有情也又云普濟智身普遍於法界普
<lb ed="X" n="0865b10"/><lb ed="R041" n="0914b10"/>濟衆生能度所度總歸於智身法身是也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0865b11"/><lb ed="R041" n="0914b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0865b1101">行深般若波羅蜜多時。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0865b12"/><lb ed="R041" n="0914b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0865b1201">行深般若等者葢般若凡聖共有無論正報智身
<lb ed="X" n="0865b13"/><lb ed="R041" n="0914b13"/>相好依報微塵刹土衆寶莊嚴及衆生依正總歸
<lb ed="X" n="0865b14"/><lb ed="R041" n="0914b14"/>到本際法身<name role="" type="person">常寂光土</name>無彼無此乃爲到彼岸耳
<lb ed="X" n="0865b15"/><lb ed="R041" n="0914b15"/>時者卽觀自在菩薩修此般若之時從古至今中
<lb ed="X" n="0865b16"/><lb ed="R041" n="0914b16"/>間無時可移無法可說無動無靜亦不住於無動
<lb ed="X" n="0865b17"/><lb ed="R041" n="0914b17"/>靜超世出世間法乃名深也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0865b18"/><lb ed="R041" n="0914b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0865b1801">照見五蘊皆空。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0865b19"/><lb ed="R041" n="0915a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0865b1901">五蘊皆空者此空乃般若離心意識寂滅之空也
<lb ed="X" n="0865b20"/><lb ed="R041" n="0915a02"/>旣離心意識唯心可見矣所謂透過唯心方始舊
<lb ed="X" n="0865b21"/><lb ed="R041" n="0915a03"/>居舊居不居便起大用現前不拘規則耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0865b22"/><lb ed="R041" n="0915a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0865b2201">度一切苦厄。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0865b23"/><lb ed="R041" n="0915a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0865b2301">一切苦不出三苦三苦本無故無苦卽寂滅寂滅
<lb ed="X" n="0865b24"/><lb ed="R041" n="0915a06"/>卽自心迷此一心而有衆苦悟此一心但是淨佛
<pb ed="X" xml:id="X26.0552.0865c" n="0865c"/>
<lb ed="X" n="0865c01"/><lb ed="R041" n="0915a07"/>國土遊戲神通也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0865c02"/><lb ed="R041" n="0915a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0865c0201">舍利子色不異空空不異色色卽是空空卽是色受
<lb ed="X" n="0865c03"/><lb ed="R041" n="0915a09"/>想行識亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0865c04"/><lb ed="R041" n="0915a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0865c0401">梵語舍利此云鶖連母稱名故曰鶖子舍利子在
<lb ed="X" n="0865c05"/><lb ed="R041" n="0915a11"/>二乘空智中推爲第一今於甚深般若機將熟故
<lb ed="X" n="0865c06"/><lb ed="R041" n="0915a12"/>所以詔吿之不異者色空同體不異時之本際也
<lb ed="X" n="0865c07"/><lb ed="R041" n="0915a13"/>正所謂離雙眸而見靑黃絕色空而見是非也卽
<lb ed="X" n="0865c08"/><lb ed="R041" n="0915a14"/>色卽空者非是柝法明空亦非混而不分其空色
<lb ed="X" n="0865c09"/><lb ed="R041" n="0915a15"/>空了然明著卽是無時中現相無字中說法無門
<lb ed="X" n="0865c10"/><lb ed="R041" n="0915a16"/>中出入獨存不異無二之門豈非深般若乎受想
<lb ed="X" n="0865c11"/><lb ed="R041" n="0915a17"/>行識等者例同心法四蘊也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0865c12"/><lb ed="R041" n="0915a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0865c1201">舍利子是諸法空相不生不滅不垢不淨不增不減。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0865c13"/><lb ed="R041" n="0915b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0865c1301">諸法卽前五蘊等法空相者卽實相也實相體上
<lb ed="X" n="0865c14"/><lb ed="R041" n="0915b02"/>不生不滅不垢不淨不增不減如是會五蘊歸實
<lb ed="X" n="0865c15"/><lb ed="R041" n="0915b03"/>相也所言不生不滅者只此實相中無起滅故經
<lb ed="X" n="0865c16"/><lb ed="R041" n="0915b04"/>云當處出生隨處滅盡非但刹那際中如是卽世
<lb ed="X" n="0865c17"/><lb ed="R041" n="0915b05"/>尊從兜率降王宮入胎出胎至于涅槃七十有九
<lb ed="X" n="0865c18"/><lb ed="R041" n="0915b06"/>亦是當處出生隨處滅盡古德云未離兜率<anchor xml:id="nkr_note_add_0865c1801" n="0865c1801"/><anchor xml:id="beg0865c1801" n="0865c1801"/>已<anchor xml:id="end0865c1801"/>誕
<lb ed="X" n="0865c19"/><lb ed="R041" n="0915b07"/>王宮未出母胎度生<anchor xml:id="nkr_note_add_0865c1901" n="0865c1901"/><anchor xml:id="beg0865c1901" n="0865c1901"/>已<anchor xml:id="end0865c1901"/>畢誠哉是言也此一際中
<lb ed="X" n="0865c20"/><lb ed="R041" n="0915b08"/>最寂靜處無容心識心識尙無豈得以垢淨增減
<lb ed="X" n="0865c21"/><lb ed="R041" n="0915b09"/>而言哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0865c22"/><lb ed="R041" n="0915b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0865c2201">是故空中無色無受想行識。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0865c23"/><lb ed="R041" n="0915b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0865c2301">空中無色等者在一刹那無容少許法故曰無也
<lb ed="X" n="0865c24"/><lb ed="R041" n="0915b12"/>此際卽是實際如來之根本智也又在刹那際中
<pb ed="X" xml:id="X26.0552.0866a" n="0866a"/>
<lb ed="X" n="0866a01"/><lb ed="R041" n="0915b13"/>說法度生卽是差別智也差別與根本智同時施
<lb ed="X" n="0866a02"/><lb ed="R041" n="0915b14"/>設故不言其空但言無耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0866a03"/><lb ed="R041" n="0915b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0866a0301">無眼耳鼻舌身意無色聲香味觸法無眼界乃至無
<lb ed="X" n="0866a04"/><lb ed="R041" n="0915b16"/>意識界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0866a05"/><lb ed="R041" n="0915b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0866a0501">無眼耳鼻舌等者根塵識無出物外之像也祖云
<lb ed="X" n="0866a06"/><lb ed="R041" n="0915b18"/>靈光獨耀逈脫根塵體露眞常不拘文字但離妄
<lb ed="X" n="0866a07"/><lb ed="R041" n="0916a01"/>緣卽如如佛佛祖只是一箇鼻孔出氣此經直指
<lb ed="X" n="0866a08"/><lb ed="R041" n="0916a02"/>心源以衆生不能直下承當乃將三觀以推到其
<lb ed="X" n="0866a09"/><lb ed="R041" n="0916a03"/>理龍樹尊者云因緣所生法我說卽是空亦名爲
<lb ed="X" n="0866a10"/><lb ed="R041" n="0916a04"/>假名亦名中道義此四句一口吐出契證般若之
<lb ed="X" n="0866a11"/><lb ed="R041" n="0916a05"/>妙寧有過哉衆生迷此故曰無明聖人悟此名曰
<lb ed="X" n="0866a12"/><lb ed="R041" n="0916a06"/>超數量何以故所謂三觀歸一心一心歸刹那一
<lb ed="X" n="0866a13"/><lb ed="R041" n="0916a07"/>刹那中只無思慮無思慮則不能自立刹那心者
<lb ed="X" n="0866a14"/><lb ed="R041" n="0916a08"/>故曰超數量數量外淨心中湧出法界體用緣起
<lb ed="X" n="0866a15"/><lb ed="R041" n="0916a09"/>之法豈不是如來藏中塵沙妙用耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0866a16"/><lb ed="R041" n="0916a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0866a1601">無無明亦無無明盡乃至無老死亦無老死盡。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0866a17"/><lb ed="R041" n="0916a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0866a1701">此無十二有支緣生法也此三世緣起因果同時
<lb ed="X" n="0866a18"/><lb ed="R041" n="0916a12"/>非但二乘菩薩尙不能盡其理唯佛同時具足因
<lb ed="X" n="0866a19"/><lb ed="R041" n="0916a13"/>緣故稱微妙大用也論云一支具十二支支支具
<lb ed="X" n="0866a20"/><lb ed="R041" n="0916a14"/>十二支共一百四十四支支支具眞俗二諦何以
<lb ed="X" n="0866a21"/><lb ed="R041" n="0916a15"/>故緣覺悟此便爲滅諦凡夫具此成八萬四千塵
<lb ed="X" n="0866a22"/><lb ed="R041" n="0916a16"/>勞便有無量生死聖人具此成八萬四千陀羅尼
<lb ed="X" n="0866a23"/><lb ed="R041" n="0916a17"/>便有無量法門也何以故塵沙數門總歸一刹那
<lb ed="X" n="0866a24"/><lb ed="R041" n="0916a18"/>際此一刹那際無容一法一切聖凡心盡此際亦
<pb ed="X" xml:id="X26.0552.0866b" n="0866b"/>
<lb ed="X" n="0866b01"/><lb ed="R041" n="0916b01"/>能周遍法界一切智身無處不出現耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0866b02"/><lb ed="R041" n="0916b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0866b0201">無苦集滅道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0866b03"/><lb ed="R041" n="0916b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0866b0301">無小乘四諦者直指聲聞卽涅槃故何以故卽苦
<lb ed="X" n="0866b04"/><lb ed="R041" n="0916b04"/>卽涅槃卽集卽一切種智然而會取此兩箇卽字
<lb ed="X" n="0866b05"/><lb ed="R041" n="0916b05"/>不費一毫許力頓契般若之理何以故無三世故
<lb ed="X" n="0866b06"/><lb ed="R041" n="0916b06"/>旣無三世無我人衆生壽者不修而證是故衆生
<lb ed="X" n="0866b07"/><lb ed="R041" n="0916b07"/>卽佛衆生與佛本一相故經云是法住法位世間
<lb ed="X" n="0866b08"/><lb ed="R041" n="0916b08"/>相常住何必轉也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0866b09"/><lb ed="R041" n="0916b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0866b0901">無智亦無得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0866b10"/><lb ed="R041" n="0916b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0866b1001">此經中無住法也能證智慧所證涅槃亦是寄言
<lb ed="X" n="0866b11"/><lb ed="R041" n="0916b11"/>無實法故經云智慧愚痴皆名般若淨穢彼此無
<lb ed="X" n="0866b12"/><lb ed="R041" n="0916b12"/>異境界然世尊所言三科七大聲聞緣覺菩薩修
<lb ed="X" n="0866b13"/><lb ed="R041" n="0916b13"/>證總非者不可便謂之無也此正世尊所謂一切
<lb ed="X" n="0866b14"/><lb ed="R041" n="0916b14"/>事究竟堅固也今人有志進道者莫離事相中別
<lb ed="X" n="0866b15"/><lb ed="R041" n="0916b15"/>立修行若離事相而別立修行則必有差訛非究
<lb ed="X" n="0866b16"/><lb ed="R041" n="0916b16"/>竟矣是故正宗分中獨言無字卽事相上不立言
<lb ed="X" n="0866b17"/><lb ed="R041" n="0916b17"/>說文字心緣之旨正所謂達摩敎外別傳最上宗
<lb ed="X" n="0866b18"/><lb ed="R041" n="0916b18"/>之般若也古云在事相上覷則捷意根上卜度只
<lb ed="X" n="0866b19"/><lb ed="R041" n="0917a01"/>摸索不著耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0866b20"/><lb ed="R041" n="0917a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0866b2001">以無所得故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0866b21"/><lb ed="R041" n="0917a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0866b2101">卽本有智慧無依無住以本法不可思議故云無
<lb ed="X" n="0866b22"/><lb ed="R041" n="0917a04"/>得也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0866b23"/><lb ed="R041" n="0917a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0866b2301">菩提薩埵依般若波羅蜜多故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0866b24"/><lb ed="R041" n="0917a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0866b2401">菩提薩埵指修此人依者賴也仗也乃仗此刹那
<pb ed="X" xml:id="X26.0552.0866c" n="0866c"/>
<lb ed="X" n="0866c01"/><lb ed="R041" n="0917a07"/>本際也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0866c02"/><lb ed="R041" n="0917a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0866c0201">心無罣礙無罣礙故無有恐怖遠離顚倒夢想究竟
<lb ed="X" n="0866c03"/><lb ed="R041" n="0917a09"/>涅槃。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0866c04"/><lb ed="R041" n="0917a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0866c0401">此是入刹那際三昧觀六道衆生三乘賢聖能證
<lb ed="X" n="0866c05"/><lb ed="R041" n="0917a11"/>智慧所證涅槃總名顚倒夢想耳若能如是會取
<lb ed="X" n="0866c06"/><lb ed="R041" n="0917a12"/>不失此經之旨方名大究竟大寂滅海中耳向下
<lb ed="X" n="0866c07"/><lb ed="R041" n="0917a13"/>讚此經顯般若眞實。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0866c08"/><lb ed="R041" n="0917a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0866c0801">三世諸佛依般若波羅蜜多故得阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0866c09"/><lb ed="R041" n="0917a15"/>菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0866c10"/><lb ed="R041" n="0917a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0866c1001">引能證人以證此經之不虗令聞者生實信故得
<lb ed="X" n="0866c11"/><lb ed="R041" n="0917a17"/>阿耨多羅三藐三菩提者卽是無上正等正覺也
<lb ed="X" n="0866c12"/><lb ed="R041" n="0917a18"/>世尊入刹那際時無一法加之於上故曰無上本
<lb ed="X" n="0866c13"/><lb ed="R041" n="0917b01"/>際中諸佛衆生平等無二故曰正等正覺者卽本
<lb ed="X" n="0866c14"/><lb ed="R041" n="0917b02"/>覺也迷此覺者名不覺悟此覺者名始覺此覺本
<lb ed="X" n="0866c15"/><lb ed="R041" n="0917b03"/>無迷悟故曰本覺三覺是假名本無實法寄言正
<lb ed="X" n="0866c16"/><lb ed="R041" n="0917b04"/>覺耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0866c17"/><lb ed="R041" n="0917b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0866c1701">故知般若波羅蜜多是大神呪是大明呪是無上呪
<lb ed="X" n="0866c18"/><lb ed="R041" n="0917b06"/>是無等等呪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0866c19"/><lb ed="R041" n="0917b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0866c1901">般若秘密者無作無止無任無滅無無亦無智慧
<lb ed="X" n="0866c20"/><lb ed="R041" n="0917b08"/>光明本一相故則知此經非心所測大神呪者諸
<lb ed="X" n="0866c21"/><lb ed="R041" n="0917b09"/>佛用不思議神變故大明呪者法界平等用無分
<lb ed="X" n="0866c22"/><lb ed="R041" n="0917b10"/>別智了衆生故無上呪者若大心衆生悟此法者
<lb ed="X" n="0866c23"/><lb ed="R041" n="0917b11"/>十住初心便與諸佛果位平等無異故無等等呪
<lb ed="X" n="0866c24"/><lb ed="R041" n="0917b12"/>者佛所證無上之法一切所不及故。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X26.0552.0867a" n="0867a"/>
<lb ed="X" n="0867a01"/><lb ed="R041" n="0917b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0867a0101">能除一切苦眞實不虗故說般若波羅蜜多呪卽說
<lb ed="X" n="0867a02"/><lb ed="R041" n="0917b14"/>呪曰。</p><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0867a0203" cb:place="inline">揭諦揭諦波羅揭諦波羅僧揭諦菩提薩摩訶</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0867a03"/><lb ed="R041" n="0917b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0867a0301">此經與呪顯密交參智者直悟塵塵三昧方契此
<lb ed="X" n="0867a04"/><lb ed="R041" n="0917b16"/>經之髓也何以故聖凡共見大地森羅人畜等物
<lb ed="X" n="0867a05"/><lb ed="R041" n="0917b17"/>無非般若現形揭諦娑訶句裏出沒是經以深般
<lb ed="X" n="0867a06"/><lb ed="R041" n="0917b18"/>若爲要綱色空不異爲宗諸法空相爲體提無字
<lb ed="X" n="0867a07"/><lb ed="R041" n="0918a01"/>當人爲用無者纖塵不立以賴無字種能含萬有
<lb ed="X" n="0867a08"/><lb ed="R041" n="0918a02"/>無色無受等乃至無智無得者豈不是離言絕意
<lb ed="X" n="0867a09"/><lb ed="R041" n="0918a03"/>敎外深般若乎色受空等諸法者初授與比丘至
<lb ed="X" n="0867a10"/><lb ed="R041" n="0918a04"/>於佛果亦容受於無字中何也諸法以空合空故
<lb ed="X" n="0867a11"/><lb ed="R041" n="0918a05"/>得容受無礙耳今時人欲空見者十中有六七此
<lb ed="X" n="0867a12"/><lb ed="R041" n="0918a06"/>般若畢竟離文字空色外悟得容受不容受故一
<lb ed="X" n="0867a13"/><lb ed="R041" n="0918a07"/>切顚倒卽涅槃也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0867a14"/><lb ed="R041" n="0918a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0867a1401">般若波羅蜜多心經<note place="inline">終</note></p></cb:div>
<lb ed="X" n="0867a15"/><lb ed="R041" n="0918a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0867a1501">論曰如上所說刹那者是本際之妙用也何以故
<lb ed="X" n="0867a16"/><lb ed="R041" n="0918a10"/>本際無來去故能攝三世故刹那無住無性大機
<lb ed="X" n="0867a17"/><lb ed="R041" n="0918a11"/>大用大自在故如是二法本無異故若將此際體
<lb ed="X" n="0867a18"/><lb ed="R041" n="0918a12"/>上敎化衆生立一字爲體三科七大爲用若將此
<lb ed="X" n="0867a19"/><lb ed="R041" n="0918a13"/>際用上敎化衆生立一字爲用三科七大爲體佛
<lb ed="X" n="0867a20"/><lb ed="R041" n="0918a14"/>祖皆不離刹那際故假如有人入蘭若中初步踏
<lb ed="X" n="0867a21"/><lb ed="R041" n="0918a15"/>著一塊磚數百磚皆到矣若次第經行百磚<anchor xml:id="nkr_note_add_0867a2101" n="0867a2101"/><anchor xml:id="beg0867a2101" n="0867a2101"/>已<anchor xml:id="end0867a2101"/>原
<lb ed="X" n="0867a22"/><lb ed="R041" n="0918a16"/>至初步磚者竝無移動此般若之體用亦復如是
<lb ed="X" n="0867a23"/><lb ed="R041" n="0918a17"/>末法時人有執此心有者有執空者執常者執非
<lb ed="X" n="0867a24"/><lb ed="R041" n="0918a18"/>常者執知者執不知者執常與無常知與不知融
<pb ed="X" xml:id="X26.0552.0867b" n="0867b"/>
<lb ed="X" n="0867b01"/><lb ed="R041" n="0918b01"/>通者執一切總非者執心中無色者執色中無心
<lb ed="X" n="0867b02"/><lb ed="R041" n="0918b02"/>者執心中有色者執色中有心者執遍與不遍者
<lb ed="X" n="0867b03"/><lb ed="R041" n="0918b03"/>執喩者執法者如是等執不能枚擧皆爲戲論如
<lb ed="X" n="0867b04"/><lb ed="R041" n="0918b04"/>斯所論盡歸與一刹那際中不攝不散不來不去
<lb ed="X" n="0867b05"/><lb ed="R041" n="0918b05"/>無住無依何以故性齊時齊行齊體用齊因果齊
<lb ed="X" n="0867b06"/><lb ed="R041" n="0918b06"/>此心於佛齊衆生齊法界亦齊此心非卽四句是
<lb ed="X" n="0867b07"/><lb ed="R041" n="0918b07"/>亦非離四句有所謂一心三世三世一心擧起一
<lb ed="X" n="0867b08"/><lb ed="R041" n="0918b08"/>毫端放上周沙界如斯會者方契般若心宗也。</p>
<lb ed="X" n="0867b09"/><lb ed="R041" n="0918b09"/><p xml:id="pX26p0867b0901">世尊不二中將無字心經指示迷人今人緣此無
<lb ed="X" n="0867b10"/><lb ed="R041" n="0918b10"/>字對有字論之便有建立誹謗之語云何建立非
<lb ed="X" n="0867b11"/><lb ed="R041" n="0918b11"/>有性建立性非無性建立性非有無俱性建立性
<lb ed="X" n="0867b12"/><lb ed="R041" n="0918b12"/>非有無非性建立性云何誹謗非有言說而生常
<lb ed="X" n="0867b13"/><lb ed="R041" n="0918b13"/>見言說非無言說而生斷見言說非卽有無言說
<lb ed="X" n="0867b14"/><lb ed="R041" n="0918b14"/>而生共見言說非離有無言說而生滅見言說是
<lb ed="X" n="0867b15"/><lb ed="R041" n="0918b15"/>名建立誹謗法除圓頓敎餘敎修行俱不能免以
<lb ed="X" n="0867b16"/><lb ed="R041" n="0918b16"/>外道魔類等於中取著故在佛祖用處團得攏擘
<lb ed="X" n="0867b17"/><lb ed="R041" n="0918b17"/>得開隨手拈來無不自在雖有種種差別而於一
<lb ed="X" n="0867b18"/><lb ed="R041" n="0918b18"/>刹那際法法平等稱性無二故曰自在也。</p>
<lb ed="X" n="0867b19"/><lb ed="R041" n="0919a01"/><p xml:id="pX26p0867b1901">夫般若靈明體非一異當人擧用差別非無大要
<lb ed="X" n="0867b20"/><lb ed="R041" n="0919a02"/>用智者一切卽一用慧者一卽一切然而一多同
<lb ed="X" n="0867b21"/><lb ed="R041" n="0919a03"/>異半滿不出無字大用中漏七珍八寶也所謂當
<lb ed="X" n="0867b22"/><lb ed="R041" n="0919a04"/>陽拈出覿體無私非常人之所論也乃至幽冥人
<lb ed="X" n="0867b23"/><lb ed="R041" n="0919a05"/>畜橫竪屈伸語默靜慮左右見聞等先會得此中
<lb ed="X" n="0867b24"/><lb ed="R041" n="0919a06"/>面孔後一隻眼能除一切苦眞實不虗故說般若
<pb ed="X" xml:id="X26.0552.0867c" n="0867c"/>
<lb ed="X" n="0867c01"/><lb ed="R041" n="0919a07"/>波羅蜜多呪。</p>
<lb ed="X" n="0867c02"/><lb ed="R041" n="0919a08"/><lg type="regular" xml:id="lgX26p0867c0201"><l>般若鋒兮難描<g ref="#CB15148">𦘕</g></l><l>金剛焰裏豈安身</l>
<lb ed="X" n="0867c03"/><lb ed="R041" n="0919a09"/><l>不覺昏沉親切處</l><l>回光一炤隔千層</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0867c04"/><lb ed="R041" n="0919a10"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>般若心經際決<note place="inline">終</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div>
<lb ed="X" n="0867c05"/>
<lb ed="X" n="0867c06"/>
<lb ed="X" n="0867c07"/>
<lb ed="X" n="0867c08"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 552-C 北禪量公二注<g ref="#CB02494">䟦</g>尾</cb:mulu><head>No. 552-C
<lb ed="X" n="0867c09"/><lb ed="R041" n="0919a12"/> 北禪量公二注<g ref="#CB02494">䟦</g>尾</head>
<lb ed="X" n="0867c10"/>
<lb ed="X" n="0867c11"/>
<lb ed="X" n="0867c12"/><lb ed="R041" n="0919a13"/><p xml:id="pX26p0867c1201">吾人學問得於授受者淺得於天機者深世學且然
<lb ed="X" n="0867c13"/><lb ed="R041" n="0919a14"/>而況佛法量公體敦龐之質積嚮往之誠矻矻乎欲以
<lb ed="X" n="0867c14"/><lb ed="R041" n="0919a15"/>悟入處擧似世人葢自千山萬水艸鞋邊拾得幷初
<lb ed="X" n="0867c15"/><lb ed="R041" n="0919a16"/>中後夜蒲團上拈來非如世間阿師食人涕唾從烟
<lb ed="X" n="0867c16"/><lb ed="R041" n="0919a17"/>黃本子尋活計者也去年有般若心經際決行世未
<lb ed="X" n="0867c17"/><lb ed="R041" n="0919a18"/>幾彌陀<anchor xml:id="nkr_note_add_0867c1701" n="0867c1701"/><anchor xml:id="beg0867c1701" n="0867c1701"/>已<anchor xml:id="end0867c1701"/>決又出夫從智慧門而收歸淨土溯流窮
<lb ed="X" n="0867c18"/><lb ed="R041" n="0919b01"/>源因枝得本昔文殊大智發願求生西方量公述作
<lb ed="X" n="0867c19"/><lb ed="R041" n="0919b02"/>本意與之暗合當是諸佛憫念其勤嘿爲贊助耳。</p><p xml:id="pX26p0867c1920" cb:place="inline">壬
<lb ed="X" n="0867c20"/><lb ed="R041" n="0919b03"/>午小除夕弟子徐波題</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0867c21"/>
<lb ed="X" n="0867c22"/>
<lb ed="X" n="0867c23"/>
<lb ed="X" n="0867c24"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0552.0868a" n="0868a"/>
<lb ed="X" n="0868a01"/>
<lb ed="X" n="0868a02"/>
<lb ed="X" n="0868a03"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 552-D</cb:mulu><head>No. 552-D</head>
<lb ed="X" n="0868a04"/><lb ed="R041" n="0919b05"/><p xml:id="pX26p0868a0401">若人識得心大地無寸土般若是心智淨土是心地
<lb ed="X" n="0868a05"/><lb ed="R041" n="0919b06"/>二經是心之常理二註是心之指南是故除心則無
<lb ed="X" n="0868a06"/><lb ed="R041" n="0919b07"/>般若亦無淨土況有二經與二註哉二註之中說道
<lb ed="X" n="0868a07"/><lb ed="R041" n="0919b08"/>微塵際刹那際者所謂一念未興心源也操持此心
<lb ed="X" n="0868a08"/><lb ed="R041" n="0919b09"/>源謂之行深般若尋到此心源謂之往生淨土行也
<lb ed="X" n="0868a09"/><lb ed="R041" n="0919b10"/>往也必可依指南以知方所是二經之不可無二註
<lb ed="X" n="0868a10"/><lb ed="R041" n="0919b11"/>也如此矣我禪定老人月舟胡禪師偶得此書且誦
<lb ed="X" n="0868a11"/><lb ed="R041" n="0919b12"/>且喜欲與衆共之乃令印生飜刻流通是大慈心也
<lb ed="X" n="0868a12"/><lb ed="R041" n="0919b13"/>是般若心也是淨土莊嚴心也三心卽一心從彼微
<lb ed="X" n="0868a13"/><lb ed="R041" n="0919b14"/>塵刹那之二際流出葢天葢地浩無邊際此心旣無
<lb ed="X" n="0868a14"/><lb ed="R041" n="0919b15"/>邊際此書流通亦豈有邊際哉不肖幸在衆先而看
<lb ed="X" n="0868a15"/><lb ed="R041" n="0919b16"/>閱之不知感喜何如也因落禿筆於卷尾聊記年月
<lb ed="X" n="0868a16"/><lb ed="R041" n="0919b17"/>云爾。</p><p xml:id="pX26p0868a1603" cb:place="inline">貞享五戊辰歲三月穀旦加州椙樹林大乘
<lb ed="X" n="0868a17"/><lb ed="R041" n="0919b18"/>護國禪寺白卍山和南<g ref="#CB02494">䟦</g></p></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0864b1001" to="#end0864b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0864b1701" to="#end0864b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0864c0901" to="#end0864c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0865c1801" to="#end0865c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0865c1901" to="#end0865c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0867a2101" to="#end0867a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0867c1701" to="#end0867c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0864b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0864b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0864b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0864b1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0864c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0864c0901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0865c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0865c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0865c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0865c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0867a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0867a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0867c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0867c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>