<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X26n0555">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 555 般若心經釋要</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 555 般若心經釋要</title>
			<author>明 智旭述</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">555</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">般若心經釋要</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-01T10:23:08">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0555.0878c" n="0878c"/>
<lb ed="X" n="0878c01"/>
<lb ed="X" n="0878c02"/><cb:docNumber>No. 555</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0878c03"/><lb ed="R041" n="0940a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>般若波羅蜜多心經釋要</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0878c04"/>
<lb ed="X" n="0878c05"/><lb ed="R041" n="0940a02"/><byline cb:type="author">明菩薩沙彌　智旭　述</byline>
<lb ed="X" n="0878c06"/><lb ed="R041" n="0940a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0878c0601">此直指吾人現前一念介爾之心卽是三般若也。
<lb ed="X" n="0878c07"/><lb ed="R041" n="0940a04"/>夫心佛衆生三無差別。但以生法太廣。佛法太高。
<lb ed="X" n="0878c08"/><lb ed="R041" n="0940a05"/>初心之人惟觀心爲易。是故大部六百餘卷。旣約
<lb ed="X" n="0878c09"/><lb ed="R041" n="0940a06"/>佛法及衆生法。廣明般若。今但直約心法顯示般
<lb ed="X" n="0878c10"/><lb ed="R041" n="0940a07"/>若。然大部雖廣明佛法及衆生法。未嘗不卽心法。
<lb ed="X" n="0878c11"/><lb ed="R041" n="0940a08"/>今文雖直明心法。未嘗不具佛法及衆生法。故得
<lb ed="X" n="0878c12"/><lb ed="R041" n="0940a09"/>名爲三無差也。以吾人現前一念介爾之心。虗明
<lb ed="X" n="0878c13"/><lb ed="R041" n="0940a10"/>洞徹。了了常知。不在內外中間諸處。亦無過現未
<lb ed="X" n="0878c14"/><lb ed="R041" n="0940a11"/>來形迹。卽是觀照般若。以吾人現前一念介爾之
<lb ed="X" n="0878c15"/><lb ed="R041" n="0940a12"/>心。炳現根身器界。乃至十界。假實國土。平等印持。
<lb ed="X" n="0878c16"/><lb ed="R041" n="0940a13"/>不前不後。同時頓具。卽是文字般若。蓋山河大地
<lb ed="X" n="0878c17"/><lb ed="R041" n="0940a14"/>明暗色空等一切諸境界。性無非文字。不但紙墨
<lb ed="X" n="0878c18"/><lb ed="R041" n="0940a15"/>語言爲文字也。以吾人現前一念介爾之心。所有
<lb ed="X" n="0878c19"/><lb ed="R041" n="0940a16"/>知覺之性。及與境界之性。無分無劑。無能無所。無
<lb ed="X" n="0878c20"/><lb ed="R041" n="0940a17"/>是非是。統惟一法界體。卽是實相般若。實相般若。
<lb ed="X" n="0878c21"/><lb ed="R041" n="0940a18"/>非彼岸非此岸。達此現前一念之實相。故生死卽
<lb ed="X" n="0878c22"/><lb ed="R041" n="0940b01"/>涅槃。名波羅蜜。觀照般若。亦非彼岸非此岸。照此
<lb ed="X" n="0878c23"/><lb ed="R041" n="0940b02"/>現前一念卽實相。故卽惑成智。名波羅蜜。文字般
<lb ed="X" n="0878c24"/><lb ed="R041" n="0940b03"/>若。亦非彼岸非此岸。顯此現前一念卽實相。故卽
<pb ed="X" xml:id="X26.0555.0879a" n="0879a"/>
<lb ed="X" n="0879a01"/><lb ed="R041" n="0940b04"/>結業是解脫名波羅蜜。是故此心。卽三般若。三般
<lb ed="X" n="0879a02"/><lb ed="R041" n="0940b05"/>若祗是一心。此理常然不可改變。故名爲經。依此
<lb ed="X" n="0879a03"/><lb ed="R041" n="0940b06"/>成行。三世諸佛菩薩之所共遵。故名爲經。說此法
<lb ed="X" n="0879a04"/><lb ed="R041" n="0940b07"/>門。天魔外道不能亂壞。故名爲經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0879a05"/><lb ed="R041" n="0940b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0879a0501">觀自在菩薩。行深般若波羅蜜多時。照見五蘊皆空。
<lb ed="X" n="0879a06"/><lb ed="R041" n="0940b09"/>度一切苦厄。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0879a07"/><lb ed="R041" n="0940b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0879a0701">要知山下路。須問過來人。故擧觀心行成者爲榜
<lb ed="X" n="0879a08"/><lb ed="R041" n="0940b11"/>樣也。觀者能觀之智。卽一心三觀。通名觀照般若
<lb ed="X" n="0879a09"/><lb ed="R041" n="0940b12"/>也。自在者。繇證實相理諦。於諸境界得大解脫也。
<lb ed="X" n="0879a10"/><lb ed="R041" n="0940b13"/>菩薩翻覺有情。乃自利利他之號。智契實相。則自
<lb ed="X" n="0879a11"/><lb ed="R041" n="0940b14"/>利滿足。智宣文字。則利他普徧。故名菩薩。此明能
<lb ed="X" n="0879a12"/><lb ed="R041" n="0940b15"/>行之人也。深般若波羅蜜多者。三智一心中得。權
<lb ed="X" n="0879a13"/><lb ed="R041" n="0940b16"/>敎三乘所不能共。故名爲深。此總明所行之法也。
<lb ed="X" n="0879a14"/><lb ed="R041" n="0940b17"/>時者。追指曠劫以前而言。從此一得相應。則直至
<lb ed="X" n="0879a15"/><lb ed="R041" n="0940b18"/>盡未來際。終始不離深般若矣。照見者。別明能觀
<lb ed="X" n="0879a16"/><lb ed="R041" n="0941a01"/>之智。卽觀照般若。五蘊者。別明所觀之境。卽文字
<lb ed="X" n="0879a17"/><lb ed="R041" n="0941a02"/>般若。皆空者。別明所顯之諦。卽實相般若。五陰無
<lb ed="X" n="0879a18"/><lb ed="R041" n="0941a03"/>不卽空假中。四句咸離。百非性絕。強名爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0879a1801" n="0879a1801"/><anchor xml:id="beg0879a1801" n="0879a1801"/>空<anchor xml:id="end0879a1801"/>耳。度
<lb ed="X" n="0879a19"/><lb ed="R041" n="0941a04"/>一切苦厄者。自出二死苦因苦果。亦令法界衆生
<lb ed="X" n="0879a20"/><lb ed="R041" n="0941a05"/>同出二死因果。卽是行法之效。亦卽波羅蜜多也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0879a21"/><lb ed="R041" n="0941a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0879a2101">舍利子。色不異空。空不異色。色卽是空。空卽是色。受
<lb ed="X" n="0879a22"/><lb ed="R041" n="0941a07"/>想行識。亦復如是。舍利子。是諸法空相。不生不滅。不
<lb ed="X" n="0879a23"/><lb ed="R041" n="0941a08"/>垢不淨不增不減。是故空中無色。無受想行識。無眼
<lb ed="X" n="0879a24"/><lb ed="R041" n="0941a09"/>耳鼻舌身意。無色聲香味觸法。無眼界。乃至無意識
<pb ed="X" xml:id="X26.0555.0879b" n="0879b"/>
<lb ed="X" n="0879b01"/><lb ed="R041" n="0941a10"/>界。無無明。亦無無明盡。乃至無老死。亦無老死盡。無
<lb ed="X" n="0879b02"/><lb ed="R041" n="0941a11"/>苦集滅道。無智亦無得。以無所得故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0879b03"/><lb ed="R041" n="0941a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0879b0301">此廣釋五蘊皆空之境諦。而觀照自在其中。以非
<lb ed="X" n="0879b04"/><lb ed="R041" n="0941a13"/>觀照不能了達此境諦。故夫心者。不起則<anchor xml:id="nkr_note_add_0879b0401" n="0879b0401"/><anchor xml:id="beg0879b0401" n="0879b0401"/>已<anchor xml:id="end0879b0401"/>。介爾
<lb ed="X" n="0879b05"/><lb ed="R041" n="0941a14"/>有心。則必頓現根身器界。名爲色蘊。則必領納諸
<lb ed="X" n="0879b06"/><lb ed="R041" n="0941a15"/>苦樂境。名爲受蘊。則必取相施設名言。名爲想蘊。
<lb ed="X" n="0879b07"/><lb ed="R041" n="0941a16"/>則必生滅遷流不停。名爲行蘊。則必了了分別諸
<lb ed="X" n="0879b08"/><lb ed="R041" n="0941a17"/>法。名爲識蘊。是知隨其所起介爾之心。法爾具足
<lb ed="X" n="0879b09"/><lb ed="R041" n="0941a18"/>五疊渾濁。今以甚深般若照之。了知色惟是心。別
<lb ed="X" n="0879b10"/><lb ed="R041" n="0941b01"/>無實色。一切根身器界。皆如空華夢物。故色不異
<lb ed="X" n="0879b11"/><lb ed="R041" n="0941b02"/>空。空亦惟心。別無異空。設有一法過涅槃者。我亦
<lb ed="X" n="0879b12"/><lb ed="R041" n="0941b03"/>說爲如幻如夢。故空不異色。旣云不異。<anchor xml:id="nkr_note_add_0879b1201" n="0879b1201"/><anchor xml:id="beg0879b1201" n="0879b1201"/>已<anchor xml:id="end0879b1201"/>是相卽。
<lb ed="X" n="0879b13"/><lb ed="R041" n="0941b04"/>猶恐封迷情者。尙作翻手覆手之解。故重示云色
<lb ed="X" n="0879b14"/><lb ed="R041" n="0941b05"/>卽是空空卽是色。謂隨拈一微塵色體。卽法界橫
<lb ed="X" n="0879b15"/><lb ed="R041" n="0941b06"/>徧豎窮。故卽是空。所謂全事卽理。無有少許理性
<lb ed="X" n="0879b16"/><lb ed="R041" n="0941b07"/>而不在此事中。卽此微塵所具眞空全理。還卽頓
<lb ed="X" n="0879b17"/><lb ed="R041" n="0941b08"/>具法界全事。故卽是色。所稱全理卽事。無有少許
<lb ed="X" n="0879b18"/><lb ed="R041" n="0941b09"/>事相而不在此理中。斯則當體絕待。更無二物。旣
<lb ed="X" n="0879b19"/><lb ed="R041" n="0941b10"/>於色蘊了達此實相<anchor xml:id="nkr_note_add_0879b1901" n="0879b1901"/><anchor xml:id="beg0879b1901" n="0879b1901"/>已<anchor xml:id="end0879b1901"/>。受想行識例皆可知。又恐
<lb ed="X" n="0879b20"/><lb ed="R041" n="0941b11"/>執迷之人。謂此五蘊實相。從照見生。故更申示之
<lb ed="X" n="0879b21"/><lb ed="R041" n="0941b12"/>曰。是五蘊諸法。當體卽是眞空實相。本自如斯。非
<lb ed="X" n="0879b22"/><lb ed="R041" n="0941b13"/>實相生而五蘊滅。以五蘊本自不生不滅。故名爲
<lb ed="X" n="0879b23"/><lb ed="R041" n="0941b14"/>空相耳。又恐迷者。謂此五蘊空相雖非生滅。而有
<lb ed="X" n="0879b24"/><lb ed="R041" n="0941b15"/>垢淨。謂凡夫隨於染緣則垢。聖人隨於淨緣則淨。
<pb ed="X" xml:id="X26.0555.0879c" n="0879c"/>
<lb ed="X" n="0879c01"/><lb ed="R041" n="0941b16"/>故更申示之曰。凡夫五蘊亦卽空相。聖人五蘊亦
<lb ed="X" n="0879c02"/><lb ed="R041" n="0941b17"/>卽空相。何垢淨之有哉。又恐迷者。謂此五蘊空相。
<lb ed="X" n="0879c03"/><lb ed="R041" n="0941b18"/>雖無垢淨而有增減。謂凡夫迷。故生死浩然爲增。
<lb ed="X" n="0879c04"/><lb ed="R041" n="0942a01"/>德相隱覆爲減。聖人悟。故照用無盡爲增。惑業消
<lb ed="X" n="0879c05"/><lb ed="R041" n="0942a02"/>亡爲減。故更申示之曰。迷時亦只此諸法空相。悟
<lb ed="X" n="0879c06"/><lb ed="R041" n="0942a03"/>時亦只此諸法空相。何增減之有哉。旣向五蘊發
<lb ed="X" n="0879c07"/><lb ed="R041" n="0942a04"/>明此妙諦<anchor xml:id="nkr_note_add_0879c0701" n="0879c0701"/><anchor xml:id="beg0879c0701" n="0879c0701"/>已<anchor xml:id="end0879c0701"/>。遂卽廣歷一切差別法相。融絕聖凡
<lb ed="X" n="0879c08"/><lb ed="R041" n="0942a05"/>情見。而曰是故空中無色乃至亦無得也。然所謂
<lb ed="X" n="0879c09"/><lb ed="R041" n="0942a06"/>無色乃至亦無得者。豈俟融絕而後無哉。良以本
<lb ed="X" n="0879c10"/><lb ed="R041" n="0942a07"/>無所得故也。本無所得名之爲諦。了此無得名之
<lb ed="X" n="0879c11"/><lb ed="R041" n="0942a08"/>爲觀。而總不離五蘊爲所觀境。若境若諦若觀。又
<lb ed="X" n="0879c12"/><lb ed="R041" n="0942a09"/>總不離現前一念介爾之心。一心宛具三義。諦卽
<lb ed="X" n="0879c13"/><lb ed="R041" n="0942a10"/>實相。觀卽觀照。境卽文字。不縱橫並別。亦非一異。
<lb ed="X" n="0879c14"/><lb ed="R041" n="0942a11"/>故名爲深般若也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0879c15"/><lb ed="R041" n="0942a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0879c1501">菩提薩埵。依般若波羅蜜多。故心無罣礙。無罣礙。故
<lb ed="X" n="0879c16"/><lb ed="R041" n="0942a13"/>無有恐怖。遠離顚倒夢想。究竟涅槃。三世諸佛。依般
<lb ed="X" n="0879c17"/><lb ed="R041" n="0942a14"/>若波羅蜜多。故得阿耨多羅三藐三菩提。故知般若
<lb ed="X" n="0879c18"/><lb ed="R041" n="0942a15"/>波羅蜜多。是大神呪。是大明呪。是無上呪。是無等等
<lb ed="X" n="0879c19"/><lb ed="R041" n="0942a16"/>呪。能除一切苦。眞實不虗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0879c20"/><lb ed="R041" n="0942a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0879c2001">此徧擧菩薩諸佛爲證。而明此深般若。眞能度一
<lb ed="X" n="0879c21"/><lb ed="R041" n="0942a18"/>切苦厄。所謂過去諸如來。斯門<anchor xml:id="nkr_note_add_0879c2101" n="0879c2101"/><anchor xml:id="beg0879c2101" n="0879c2101"/>已<anchor xml:id="end0879c2101"/>成就。現在諸菩
<lb ed="X" n="0879c22"/><lb ed="R041" n="0942b01"/>薩。今各入圓明。未來修學人。當依如是法。非惟觀
<lb ed="X" n="0879c23"/><lb ed="R041" n="0942b02"/>世音也。無罣礙。則結業卽解脫。究竟方便淨涅槃。
<lb ed="X" n="0879c24"/><lb ed="R041" n="0942b03"/>無恐怖。則苦果卽法身。究竟性淨涅槃。遠離顚倒
<pb ed="X" xml:id="X26.0555.0880a" n="0880a"/>
<lb ed="X" n="0880a01"/><lb ed="R041" n="0942b04"/>夢想。則煩惑卽智明。究竟圓淨涅槃。依實相般若。
<lb ed="X" n="0880a02"/><lb ed="R041" n="0942b05"/>得眞性菩提。依觀照般若。得實智菩提。依文字般
<lb ed="X" n="0880a03"/><lb ed="R041" n="0942b06"/>若。得方便菩提。菩提是如如智。智必冥理。涅槃是
<lb ed="X" n="0880a04"/><lb ed="R041" n="0942b07"/>如如理。理必契智。故影略而互言之。此深般若。卽
<lb ed="X" n="0880a05"/><lb ed="R041" n="0942b08"/>大神呪。具妙用故。卽大明呪。智照相故。卽無上呪。
<lb ed="X" n="0880a06"/><lb ed="R041" n="0942b09"/>實相體故。卽無等等呪。無有一法能等此心。此心
<lb ed="X" n="0880a07"/><lb ed="R041" n="0942b10"/>能等一切諸法。令其同歸實相印故。此之心呪。的
<lb ed="X" n="0880a08"/><lb ed="R041" n="0942b11"/>的能除自他分段變易諸苦因果。眞實不虗。應諦
<lb ed="X" n="0880a09"/><lb ed="R041" n="0942b12"/>信也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0880a10"/><lb ed="R041" n="0942b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0880a1001">故說般若波羅蜜多呪。卽說呪曰。</p><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0880a1014" cb:place="inline">揭諦揭諦。波羅揭
<lb ed="X" n="0880a11"/><lb ed="R041" n="0942b14"/>諦。波羅僧揭諦。菩提薩婆訶</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0880a12"/><lb ed="R041" n="0942b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0880a1201">前之顯說旣指般若卽呪。此之密說。須知呪卽般
<lb ed="X" n="0880a13"/><lb ed="R041" n="0942b16"/>若。然顯說而又密說者。顯密各具四悉檀益故。正
<lb ed="X" n="0880a14"/><lb ed="R041" n="0942b17"/>以不翻爲妙。不宜穿鑿。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0880a15"/>
<lb ed="X" n="0880a16"/><lb ed="R041" n="0942b18"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>般若波羅蜜多心經釋要<note place="inline">終</note></cb:jhead></cb:juan>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0879a1801" to="#end0879a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">空</lem><rdg wit="#wit.orig">法</rdg></app>
<app from="#beg0879b0401" to="#end0879b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0879b1201" to="#end0879b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0879b1901" to="#end0879b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0879c0701" to="#end0879c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0879c2101" to="#end0879c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0879a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0879a1801">空【CB】，法【卍續】</note>
<note n="0879b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0879b0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0879b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0879b1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0879b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0879b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0879c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0879c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0879c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0879c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>