<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X26n0558">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 558 般若心經指掌</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 558 般若心經指掌</title>
			<author>明 元賢述</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">558</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">般若心經指掌</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB04590">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04590</charName>
				<mapping cb:dec="987630" type="PUA">U+F11EE</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7F64</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[(ㄇ@(企-止))/弟]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-01T10:23:08">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0558.0888b" n="0888b"/>
<lb ed="X" n="0888b01"/>
<lb ed="X" n="0888b02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 558-A 般若心經指掌序</cb:mulu><head>No. 558-A
<lb ed="X" n="0888b03"/><lb ed="R042" n="0014a01"/> 般若心經指掌序</head>
<lb ed="X" n="0888b04"/><lb ed="R042" n="0014a02"/><p xml:id="pX26p0888b0401">般若無知諸法本寂根由一眞之妙體影現二諦之
<lb ed="X" n="0888b05"/><lb ed="R042" n="0014a03"/>浮名似實似虗非虗實之所能擬亦離亦合非離合
<lb ed="X" n="0888b06"/><lb ed="R042" n="0014a04"/>之所能明所以空而非空有而非有互成不妨互奪
<lb ed="X" n="0888b07"/><lb ed="R042" n="0014a05"/>並存亦可並亡泯立無閡隱顯自在是謂般若之玄
<lb ed="X" n="0888b08"/><lb ed="R042" n="0014a06"/>宗也怎柰凡心易惑智火難然如擧網以張風似從
<lb ed="X" n="0888b09"/><lb ed="R042" n="0014a07"/>波而捉月徒歷艱辛翻成障礙由是百苦交纏千殃
<lb ed="X" n="0888b10"/><lb ed="R042" n="0014a08"/>並集都由此一念之執耳茲般若心經者文約而義
<lb ed="X" n="0888b11"/><lb ed="R042" n="0014a09"/>寔豐詞顯而理殊奧首開空色兩門專破有無二執
<lb ed="X" n="0888b12"/><lb ed="R042" n="0014a10"/>有無盡而實相可顯色空合而妙義方圓日用明此
<lb ed="X" n="0888b13"/><lb ed="R042" n="0014a11"/>般若之道思過半矣嘗見諸家註釋罕臻其奧唯贒
<lb ed="X" n="0888b14"/><lb ed="R042" n="0014a12"/>首孤山二疏果彌法壇老將但廣摭經論侈布筌<g ref="#CB04590">罤</g>
<lb ed="X" n="0888b15"/><lb ed="R042" n="0014a13"/>非初學之所可通故茲特爲指掌使其易見所以便
<lb ed="X" n="0888b16"/><lb ed="R042" n="0014a14"/>初學也然萬里之行起於跬步觀者幸毋忽焉。</p>
<lb ed="X" n="0888b17"/><lb ed="R042" n="0014a15"/><p xml:id="pX26p0888b1701">歲在甲午孟秋佛歡喜日
<lb ed="X" n="0888b18" type="honorific"/><lb ed="R042" n="0014a16"/>鼓山比丘元贒稽首和南序</p>
<lb ed="X" n="0888b19"/><lb ed="R042" n="0014a17"/><p xml:id="pX26p0888b1901">贊。</p>
<lb ed="X" n="0888b20"/><lb ed="R042" n="0014a18"/><lg type="regular" xml:id="lgX26p0888b2001"><l>老漢行年今八十</l><l>世間事事皆收拾</l>
<lb ed="X" n="0888b21"/><lb ed="R042" n="0014b01"/><l>唯這影子遍諸方</l><l>敗露重重遮不及</l></lg>
<lb ed="X" n="0888b22"/><lb ed="R042" n="0014b02"/><p xml:id="pX26p0888b2201">會麼。</p>
<lb ed="X" n="0888b23"/><lb ed="R042" n="0014b03"/><p xml:id="pX26p0888b2301">有相身中無相身低頭方見明歷歷。</p>
<lb ed="X" n="0888b24"/><lb ed="R042" n="0014b04"/><p xml:id="pX26p0888b2401">永覺老人自題</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X26.0558.0888c" n="0888c"/>
<lb ed="X" n="0888c01"/>
<lb ed="X" n="0888c02"/>
<lb ed="X" n="0888c03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">般若心經指掌</cb:mulu>
<lb ed="X" n="0888c04"/><cb:docNumber>No. 558</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0888c05"/><lb ed="R042" n="0014b06"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>般若心經指掌</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0888c06"/>
<lb ed="X" n="0888c07"/><lb ed="R042" n="0014b07"/><byline cb:type="author">鼓山傳法沙門　元贒　述</byline>
<lb ed="X" n="0888c08"/><lb ed="R042" n="0014b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0888c0801">般若波羅蜜多心經</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0888c09"/><lb ed="R042" n="0014b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0888c0901">般若此云智慧卽神悟玄奧妙契眞源也波羅蜜
<lb ed="X" n="0888c10"/><lb ed="R042" n="0014b10"/>多此云彼岸到卽由此妙慧翻生死過盡至眞空
<lb ed="X" n="0888c11"/><lb ed="R042" n="0014b11"/>之際也般若是體波羅蜜多是用必合體用以成
<lb ed="X" n="0888c12"/><lb ed="R042" n="0014b12"/>名者乃是簡不到彼岸之慧也心是喩喩此經乃
<lb ed="X" n="0888c13"/><lb ed="R042" n="0014b13"/>大部六百卷之精要如人之一身雖有五官百骸
<lb ed="X" n="0888c14"/><lb ed="R042" n="0014b14"/>而心爲之主也上六字是所詮之法下經字乃能
<lb ed="X" n="0888c15"/><lb ed="R042" n="0014b15"/>詮之敎經訓正訓常亦訓徑謂此所詮之法乃聖
<lb ed="X" n="0888c16"/><lb ed="R042" n="0014b16"/>凡同稟之正軌今古不易之常道亦卽是出凡入
<lb ed="X" n="0888c17"/><lb ed="R042" n="0014b17"/>聖之要路也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0888c18"/><lb ed="R042" n="0014b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0888c1801">觀自在菩薩行深般若波羅蜜多時照見五蘊皆空
<lb ed="X" n="0888c19"/><lb ed="R042" n="0015a01"/>度一切苦厄。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0888c20"/><lb ed="R042" n="0015a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0888c2001">此乃據行而略標綱要也觀自在菩薩者以此菩
<lb ed="X" n="0888c21"/><lb ed="R042" n="0015a03"/>薩妙慧圓照空有了無罣礙所以能有能無可空
<lb ed="X" n="0888c22"/><lb ed="R042" n="0015a04"/>可色得大自在故得此名菩薩梵語菩提薩埵華
<lb ed="X" n="0888c23"/><lb ed="R042" n="0015a05"/>言覺衆生稱菩薩者從略也行深般若者謂所脩
<lb ed="X" n="0888c24"/><lb ed="R042" n="0015a06"/>行之般若乃是人法雙空惟一實相非同二乘偏
<pb ed="X" xml:id="X26.0558.0889a" n="0889a"/>
<lb ed="X" n="0889a01"/><lb ed="R042" n="0015a07"/>淺所觀也照見五蘊皆空者謂達見五蘊自性本
<lb ed="X" n="0889a02"/><lb ed="R042" n="0015a08"/>空卽二空理深慧所見也五蘊色受想行識也色
<lb ed="X" n="0889a03"/><lb ed="R042" n="0015a09"/>卽五根五塵及法塵之半分非止幻身也受謂幻
<lb ed="X" n="0889a04"/><lb ed="R042" n="0015a10"/>身領納外塵而得受用有苦有樂及不苦不樂之
<lb ed="X" n="0889a05"/><lb ed="R042" n="0015a11"/>殊也想者謂心緣外境而成相也行謂造作念念
<lb ed="X" n="0889a06"/><lb ed="R042" n="0015a12"/>生滅遷流不息也識謂分別前境也識是心王受
<lb ed="X" n="0889a07"/><lb ed="R042" n="0015a13"/>想行皆心所合之一妄心也度一切苦厄者謂證
<lb ed="X" n="0889a08"/><lb ed="R042" n="0015a14"/>見眞空苦惱斯盡當得遠離分段變易二種生死
<lb ed="X" n="0889a09"/><lb ed="R042" n="0015a15"/>之苦也原夫凡夫之人執五蘊爲我我所由是起
<lb ed="X" n="0889a10"/><lb ed="R042" n="0015a16"/>惑造業輪迴六道甘受諸苦無有出期二乘雖不
<lb ed="X" n="0889a11"/><lb ed="R042" n="0015a17"/>執爲我我所而猶執蘊爲實有所以躭空滯寂視
<lb ed="X" n="0889a12"/><lb ed="R042" n="0015a18"/>三界爲牢獄不發度生之願是謂焦芽敗種無成
<lb ed="X" n="0889a13"/><lb ed="R042" n="0015b01"/>佛分佛深愍之故爲說此般若之法使其知五蘊
<lb ed="X" n="0889a14"/><lb ed="R042" n="0015b02"/>本空則身心如幻世界如化二執永亡三障頓消
<lb ed="X" n="0889a15"/><lb ed="R042" n="0015b03"/>可以長御白牛廣運衆生同至彼岸而佛與衆生
<lb ed="X" n="0889a16"/><lb ed="R042" n="0015b04"/>之名俱不可得矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0889a17"/><lb ed="R042" n="0015b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0889a1701">舍利子色不異空空不異色色卽是空空卽是色受
<lb ed="X" n="0889a18"/><lb ed="R042" n="0015b06"/>想行識亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0889a19"/><lb ed="R042" n="0015b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0889a1901">此下至三藐三菩提皆就機而廣陳實義也舍利
<lb ed="X" n="0889a20"/><lb ed="R042" n="0015b08"/>子佛之弟子智慧第一權現聲聞爲衆上首故佛
<lb ed="X" n="0889a21"/><lb ed="R042" n="0015b09"/>呼其名而吿之曰吾所謂照見五蘊皆空者非是
<lb ed="X" n="0889a22"/><lb ed="R042" n="0015b10"/>離蘊之空乃卽蘊之空也汝宗中但知蘊中無人
<lb ed="X" n="0889a23"/><lb ed="R042" n="0015b11"/>而不知蘊亦非實必欲滅色方可見空是取斷滅
<lb ed="X" n="0889a24"/><lb ed="R042" n="0015b12"/>空也當知色不異空空不異色未可差殊而觀蓋
<pb ed="X" xml:id="X26.0558.0889b" n="0889b"/>
<lb ed="X" n="0889b01"/><lb ed="R042" n="0015b13"/>空之與色本是一體色乃空之色未嘗不空故不
<lb ed="X" n="0889b02"/><lb ed="R042" n="0015b14"/>異空空乃色之空未嘗不色故不異色豈可於色
<lb ed="X" n="0889b03"/><lb ed="R042" n="0015b15"/>外取空滅色見空哉佛復恐人猶存空色二見故
<lb ed="X" n="0889b04"/><lb ed="R042" n="0015b16"/>又吿之曰色卽是空空卽是色二諦恒存一味常
<lb ed="X" n="0889b05"/><lb ed="R042" n="0015b17"/>顯非一非二亦一亦二涉有而不累于有觀空而
<lb ed="X" n="0889b06"/><lb ed="R042" n="0015b18"/>不醉于空存亡無礙圓通無寄般若玄旨盡在斯
<lb ed="X" n="0889b07"/><lb ed="R042" n="0016a01"/>矣受想行識雖非質礙之物但均屬幻有其望眞
<lb ed="X" n="0889b08"/><lb ed="R042" n="0016a02"/>空與色無殊故曰亦復如是此乃般若之要義學
<lb ed="X" n="0889b09"/><lb ed="R042" n="0016a03"/>者宜盡心焉問舊解有水氷之喩世多相襲今何
<lb ed="X" n="0889b10"/><lb ed="R042" n="0016a04"/>不用答以其法喩之不齊也空色雖有相成之義
<lb ed="X" n="0889b11"/><lb ed="R042" n="0016a05"/>然非壞色以顯空亦非壞空以顯色今水結爲氷
<lb ed="X" n="0889b12"/><lb ed="R042" n="0016a06"/>則水相壞也氷融爲水則氷相壞也壞一顯一是
<lb ed="X" n="0889b13"/><lb ed="R042" n="0016a07"/>全不知空色之義故今不用也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0889b14"/><lb ed="R042" n="0016a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0889b1401">舍利子是諸法空相不生不滅不垢不淨不增不減。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0889b15"/><lb ed="R042" n="0016a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0889b1501">是諸法指前五蘊也空相卽五蘊空之相狀乃二
<lb ed="X" n="0889b16"/><lb ed="R042" n="0016a10"/>空理顯也蓋有法則有生滅有垢淨有增減今法
<lb ed="X" n="0889b17"/><lb ed="R042" n="0016a11"/>旣亡惟一眞空豈復有生滅等之可言哉古有作
<lb ed="X" n="0889b18"/><lb ed="R042" n="0016a12"/>道前道中道後釋者非是愚意眞空相顯卽佛亦
<lb ed="X" n="0889b19"/><lb ed="R042" n="0016a13"/>且不立況道前道中道後乎又諸法空相有師作
<lb ed="X" n="0889b20"/><lb ed="R042" n="0016a14"/>眞空實相釋者愚意不敢襲用以經旣明言是諸
<lb ed="X" n="0889b21"/><lb ed="R042" n="0016a15"/>法空相何得改作實相彼將謂諸妄旣銷不眞何
<lb ed="X" n="0889b22"/><lb ed="R042" n="0016a16"/>待則空相便是實相也不知幻色眞空俱以實相
<lb ed="X" n="0889b23"/><lb ed="R042" n="0016a17"/>爲體若悟實相非獨眞空是實相卽幻色亦實相
<lb ed="X" n="0889b24"/><lb ed="R042" n="0016a18"/>也故法華云是法住法位世間相常住今但認空
<pb ed="X" xml:id="X26.0558.0889c" n="0889c"/>
<lb ed="X" n="0889c01"/><lb ed="R042" n="0016b01"/>相爲實相則其爲實相不亦偏乎且空相雖是實
<lb ed="X" n="0889c02"/><lb ed="R042" n="0016b02"/>相而實相中著不得空字不若但依經文爲正。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0889c03"/><lb ed="R042" n="0016b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0889c0301">是故空中無色無受想行識無眼耳鼻舌身意無色
<lb ed="X" n="0889c04"/><lb ed="R042" n="0016b04"/>聲香味觸法無眼界乃至無意識界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0889c05"/><lb ed="R042" n="0016b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0889c0501">空中卽前諸法空之中也眞空相現萬法俱泯故
<lb ed="X" n="0889c06"/><lb ed="R042" n="0016b06"/>皆無之非是壞法性本無故下並準此可知五蘊
<lb ed="X" n="0889c07"/><lb ed="R042" n="0016b07"/>十二處十八界總是色心二者隨機開合故不同
<lb ed="X" n="0889c08"/><lb ed="R042" n="0016b08"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0889c09"/><lb ed="R042" n="0016b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0889c0901">無無明亦無無明盡乃至無老死亦無老死盡。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0889c10"/><lb ed="R042" n="0016b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0889c1001">此明眞空中無十二因緣也此十二本緣覺所觀
<lb ed="X" n="0889c11"/><lb ed="R042" n="0016b11"/>之境一曰無明謂昏迷覺性也二曰行謂作業也
<lb ed="X" n="0889c12"/><lb ed="R042" n="0016b12"/>此二支乃過去所作之因三曰識謂起妄念初託
<lb ed="X" n="0889c13"/><lb ed="R042" n="0016b13"/>母胎也四曰名色謂母胎中漸生諸形相也五曰
<lb ed="X" n="0889c14"/><lb ed="R042" n="0016b14"/>六入謂胎中成六根也六曰觸謂出胎後六根對
<lb ed="X" n="0889c15"/><lb ed="R042" n="0016b15"/>六塵也七曰受謂領納世間好惡等事也此五支
<lb ed="X" n="0889c16"/><lb ed="R042" n="0016b16"/>乃現在所受之果也八曰愛謂于世間生貪愛也
<lb ed="X" n="0889c17"/><lb ed="R042" n="0016b17"/>九曰取謂于諸境生取著心也十曰有謂作有漏
<lb ed="X" n="0889c18"/><lb ed="R042" n="0016b18"/>之因能招未來之果也此三支乃現在所作之因
<lb ed="X" n="0889c19"/><lb ed="R042" n="0017a01"/>十一曰生謂受未來五蘊之身也十二曰老死謂
<lb ed="X" n="0889c20"/><lb ed="R042" n="0017a02"/>未來之身老而死也此二支乃來世當受之果此
<lb ed="X" n="0889c21"/><lb ed="R042" n="0017a03"/>十二支該三世因果一一相因而生名流轉門亦
<lb ed="X" n="0889c22"/><lb ed="R042" n="0017a04"/>相因而滅名還滅門眞空之中悉皆離之生滅何
<lb ed="X" n="0889c23"/><lb ed="R042" n="0017a05"/>有亦以性本無故也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0889c24"/><lb ed="R042" n="0017a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0889c2401">無苦集滅道。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X26.0558.0890a" n="0890a"/>
<lb ed="X" n="0890a01"/><lb ed="R042" n="0017a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0890a0101">此明眞空之中無四諦也四諦本聲聞所觀之境
<lb ed="X" n="0890a02"/><lb ed="R042" n="0017a08"/>苦卽世間衆苦世間果也集卽造作諸業世間因
<lb ed="X" n="0890a03"/><lb ed="R042" n="0017a09"/>也滅卽涅槃出世果也道卽八正道出世因也眞
<lb ed="X" n="0890a04"/><lb ed="R042" n="0017a10"/>空之中悉皆無之亦以性本無故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0890a05"/><lb ed="R042" n="0017a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0890a0501">無智亦無得。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0890a06"/><lb ed="R042" n="0017a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0890a0601">此明眞空之中非但無前諸法卽知空之智亦不
<lb ed="X" n="0890a07"/><lb ed="R042" n="0017a13"/>可得非但能空之智不可得卽所知空理亦不可
<lb ed="X" n="0890a08"/><lb ed="R042" n="0017a14"/>得至此則藥病兩亡心境俱泯唯一實相而<anchor xml:id="nkr_note_add_0890a0801" n="0890a0801"/><anchor xml:id="beg0890a0801" n="0890a0801"/>已<anchor xml:id="end0890a0801"/>是
<lb ed="X" n="0890a09"/><lb ed="R042" n="0017a15"/>爲般若之極功也問前色空雙立今何一切皆無
<lb ed="X" n="0890a10"/><lb ed="R042" n="0017a16"/>答前之所立立而未嘗不盡今之所無無而未嘗
<lb ed="X" n="0890a11"/><lb ed="R042" n="0017a17"/>不存蓋言有者但有其相而性元無也言無者但
<lb ed="X" n="0890a12"/><lb ed="R042" n="0017a18"/>性本無而相非壞也故存而正泯亡而恒立般若
<lb ed="X" n="0890a13"/><lb ed="R042" n="0017b01"/>之旨本如是也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0890a14"/><lb ed="R042" n="0017b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0890a1401">以無所得故菩提薩埵依般若波羅蜜多故心無罣
<lb ed="X" n="0890a15"/><lb ed="R042" n="0017b03"/>礙無罣礙故無有恐怖遠離顚倒夢想究竟涅槃三
<lb ed="X" n="0890a16"/><lb ed="R042" n="0017b04"/>世諸佛依般若波羅蜜多故得阿耨多羅三藐三菩
<lb ed="X" n="0890a17"/><lb ed="R042" n="0017b05"/>提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0890a18"/><lb ed="R042" n="0017b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0890a1801">此下因言無所得而顯有所得也依此無得之光
<lb ed="X" n="0890a19"/><lb ed="R042" n="0017b07"/>卽得心境皆空觸處洞然而解脫無礙矣旣無礙
<lb ed="X" n="0890a20"/><lb ed="R042" n="0017b08"/>則隨其所向無生死苦厄之障故無恐怖非獨無
<lb ed="X" n="0890a21"/><lb ed="R042" n="0017b09"/>恐怖也卽無始以來顚倒夢想亦可遠離矣顚倒
<lb ed="X" n="0890a22"/><lb ed="R042" n="0017b10"/>夢想乃無明煩惱也旣無煩惱則究竟可至涅槃
<lb ed="X" n="0890a23"/><lb ed="R042" n="0017b11"/>之地涅槃此云圓寂德無不備謂之圓障無不盡
<lb ed="X" n="0890a24"/><lb ed="R042" n="0017b12"/>謂之寂此言其因能竟果也非獨菩薩依此而得
<pb ed="X" xml:id="X26.0558.0890b" n="0890b"/>
<lb ed="X" n="0890b01"/><lb ed="R042" n="0017b13"/>至涅槃卽三世諸佛亦無異路惟依此而證無上
<lb ed="X" n="0890b02"/><lb ed="R042" n="0017b14"/>正等正覺也涅槃是佛之斷果正覺是佛之智果
<lb ed="X" n="0890b03"/><lb ed="R042" n="0017b15"/>今菩薩言涅槃佛言正覺者乃佛語互略意必俱
<lb ed="X" n="0890b04"/><lb ed="R042" n="0017b16"/>備也問前旣言無所得今又言有所得何也答此
<lb ed="X" n="0890b05"/><lb ed="R042" n="0017b17"/>有所得正得無所得而<anchor xml:id="nkr_note_add_0890b0501" n="0890b0501"/><anchor xml:id="beg0890b0501" n="0890b0501"/>已<anchor xml:id="end0890b0501"/>非別有所得也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0890b06"/><lb ed="R042" n="0017b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0890b0601">故知般若波羅蜜多是大神呪是大明呪是無上呪
<lb ed="X" n="0890b07"/><lb ed="R042" n="0018a01"/>是無等等呪能除一切苦眞實不虗故說般若波羅
<lb ed="X" n="0890b08"/><lb ed="R042" n="0018a02"/>蜜多呪卽說呪曰羯帝羯帝波羅羯帝波羅僧羯帝
<lb ed="X" n="0890b09"/><lb ed="R042" n="0018a03"/>菩提薩婆訶。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0890b10"/><lb ed="R042" n="0018a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0890b1001">前是顯說般若後是密說般若旣顯說而又密說
<lb ed="X" n="0890b11"/><lb ed="R042" n="0018a05"/>者何良由衆生根器不同所入有異故也又顯說
<lb ed="X" n="0890b12"/><lb ed="R042" n="0018a06"/>能生慧滅煩惱障密說令誦持生福滅罪業障爲
<lb ed="X" n="0890b13"/><lb ed="R042" n="0018a07"/>滅二障成二嚴故兩說也今將說密呪而先嘆其
<lb ed="X" n="0890b14"/><lb ed="R042" n="0018a08"/>功能者所以勸進行人使其樂持以取速効耳能
<lb ed="X" n="0890b15"/><lb ed="R042" n="0018a09"/>破魔障名大神呪能破癡暗名大明呪能顯至理
<lb ed="X" n="0890b16"/><lb ed="R042" n="0018a10"/>名無上呪能齊極果名無等等呪佛不與衆生等
<lb ed="X" n="0890b17"/><lb ed="R042" n="0018a11"/>故稱無等然能與諸佛等故重言等也能除一切
<lb ed="X" n="0890b18"/><lb ed="R042" n="0018a12"/>苦者三苦八苦一切苦也卽說呪等者前未顯呪
<lb ed="X" n="0890b19"/><lb ed="R042" n="0018a13"/>詞故今顯之此不可強釋以是佛之密語非因位
<lb ed="X" n="0890b20"/><lb ed="R042" n="0018a14"/>所知但當信受持誦以求除障增福可也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0890b21"/><lb ed="R042" n="0018a15"/>
<lb ed="X" n="0890b22"/><lb ed="R042" n="0018a16"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>般若心經指掌<note place="inline">終</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0890a0801" to="#end0890a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0890b0501" to="#end0890b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0890a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0890a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0890b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0890b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>