<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X26n0559">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 559 般若心經事觀解</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 559 般若心經事觀解</title>
			<author>淸 續法述</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">559</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-02-25 09:56:44 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">般若心經事觀解</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00501">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00501</charName>
				<mapping cb:dec="983541" type="PUA">U+F01F5</mapping>
			<mapping type="unicode">U+4B7E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>馱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[馬*犬]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB02122">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02122</charName>
				<mapping cb:dec="985162" type="PUA">U+F084A</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+79EB</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>秫</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[禾*(尤-尢+木)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05755">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05755</charName>
				<mapping cb:dec="988795" type="PUA">U+F167B</mapping>
			<mapping type="unicode">U+248F1</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[王*已]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB08504">
				<charName>CBETA CHARACTER CB08504</charName>
				<mapping cb:dec="991544" type="PUA">U+F2138</mapping>
			<mapping type="unicode">U+269A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>燄</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舀*炎]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15145">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15145</charName>
				<mapping cb:dec="998185" type="PUA">U+F3B29</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+262B1</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>罣</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(ㄇ@(企-止))/圭]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15164">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15164</charName>
				<mapping cb:dec="998204" type="PUA">U+F3B3C</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2EA07</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>顧</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(厂@((旣-旡)-日+口))*頁]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15583">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15583</charName>
				<mapping cb:dec="998623" type="PUA">U+F3CDF</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+262FA</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>罽</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(ㄇ@(企-止))/剡]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15721">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15721</charName>
				<mapping cb:dec="998761" type="PUA">U+F3D69</mapping>
			<mapping type="unicode">U+447C</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[舟*芻]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17385">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17385</charName>
				<mapping cb:dec="1000425" type="PUA">U+F43E9</mapping>
			<mapping type="unicode">U+26AC8</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[舟*蠡]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-01T10:23:08">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0559.0890c" n="0890c"/>
<lb ed="X" n="0890c01"/>
<lb ed="X" n="0890c02"/>
<lb ed="X" n="0890c03"/>
<lb ed="X" n="0890c04"/>
<lb ed="X" n="0890c05"/>
<lb ed="X" n="0890c06"/>
<lb ed="X" n="0890c07"/>
<lb ed="X" n="0890c08"/>
<lb ed="X" n="0890c09"/>
<lb ed="X" n="0890c10"/>
<lb ed="X" n="0890c11"/>
<lb ed="X" n="0890c12"/>
<lb ed="X" n="0890c13"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 559-A 序</cb:mulu><head>No. 559-A
<lb ed="X" n="0890c14"/><lb ed="R092" n="0930a01"/> 序</head>
<lb ed="X" n="0890c15"/>
<lb ed="X" n="0890c16"/><lb ed="R092" n="0930a02"/><p xml:id="pX26p0890c1601">事有殊塗而同指。人有異趨而同行。今儒者稱不朽。
<lb ed="X" n="0890c17"/><lb ed="R092" n="0930a03"/>必曰立德立功立言。而釋氏亦有禪宗學宗律宗之
<lb ed="X" n="0890c18"/><lb ed="R092" n="0930a04"/>說。禪近於德。律近於功。學近於言。然欲昭德象功。以
<lb ed="X" n="0890c19"/><lb ed="R092" n="0930a05"/>信今而垂後。非言不著。<g ref="#CB15164">𮨇</g>儒之立言。吾知之矣。當其
<lb ed="X" n="0890c20"/><lb ed="R092" n="0930a06"/>發憤於始也。必參之經史百家。以盡其變。考之天人
<lb ed="X" n="0890c21"/><lb ed="R092" n="0930a07"/>性命。以通其要。歲月以濡之。而弗預期其速效夫。而
<lb ed="X" n="0890c22"/><lb ed="R092" n="0930a08"/>後其有獲矣。而猶未能貫也。則實體諸當躬。而心解
<lb ed="X" n="0890c23"/><lb ed="R092" n="0930a09"/>神會。以合乎其原。乃無弗化也。始得上下千百年。抉
<lb ed="X" n="0890c24"/><lb ed="R092" n="0930a10"/>微剔奧。或近言焉。或遠言焉。復爲之旁通曲喩。俾天
<pb ed="X" xml:id="X26.0559.0891a" n="0891a"/>
<lb ed="X" n="0891a01"/><lb ed="R092" n="0930a11"/>下曉然於作之者之聖。而我不媿於述者之明。斯其
<lb ed="X" n="0891a02"/><lb ed="R092" n="0930a12"/>言以立。立可以傳。乃不謂浮圖灌頂師竟有合焉者。
<lb ed="X" n="0891a03"/><lb ed="R092" n="0930a13"/>師學佛者也。其言與吾儒殊。而生平廢寢忘餐。以求
<lb ed="X" n="0891a04"/><lb ed="R092" n="0930a14"/>至乎立言之地。其用心亦與吾儒同。師九歲入空門。
<lb ed="X" n="0891a05"/><lb ed="R092" n="0930a15"/>十九受戒律。二十習講經。越七載。受德水師付囑。爲
<lb ed="X" n="0891a06"/><lb ed="R092" n="0930a16"/>雲棲五世法孫。今行年幾八十矣。固嘗應士大夫之
<lb ed="X" n="0891a07"/><lb ed="R092" n="0930a17"/>延請。歷聚光天竺諸刹。宣玅諦以昭示聾瞽。仍然草
<lb ed="X" n="0891a08"/><lb ed="R092" n="0930a18"/>衣木食。幽棲斗室中。手不停批者。凡五十年。所著華
<lb ed="X" n="0891a09"/><lb ed="R092" n="0930b01"/>嚴金剛等解。書二十六種。卷一百五十。皆深入性海。
<lb ed="X" n="0891a10"/><lb ed="R092" n="0930b02"/>發導師之所欲發。再發其所未發。余窃欲其立意之
<lb ed="X" n="0891a11"/><lb ed="R092" n="0930b03"/>堅。積功之久。而苟肆力於儒書。將與昌黎廬陵諸君
<lb ed="X" n="0891a12"/><lb ed="R092" n="0930b04"/>子。後先並峙。而獨惜其以浮圖終也。然精修梵行。闡
<lb ed="X" n="0891a13"/><lb ed="R092" n="0930b05"/>宗風於五濁惡世。而廣開其覺路。是誠法王之嗣子。
<lb ed="X" n="0891a14"/><lb ed="R092" n="0930b06"/>所謂無盡燈。明明終不盡者也。京師愍忠寺義學僧
<lb ed="X" n="0891a15"/><lb ed="R092" n="0930b07"/>景雲。與余交。不憚數千里。參學於師。因悉師生平。裒
<lb ed="X" n="0891a16"/><lb ed="R092" n="0930b08"/>其鋟木若干。入楞嚴古刹之大藏釋典。而囑寺僧居
<lb ed="X" n="0891a17"/><lb ed="R092" n="0930b09"/>守。以見師之立言。爲可傳也。故序之。</p>
<lb ed="X" n="0891a18"/><lb ed="R092" n="0930b10"/><p xml:id="pX26p0891a1801">康熈五十八年己亥淸和月嘉禾守三韓吳永芳撰
<lb ed="X" n="0891a19"/><lb ed="R092" n="0930b11"/>幷書</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0891a20"/>
<lb ed="X" n="0891a21"/>
<lb ed="X" n="0891a22"/>
<lb ed="X" n="0891a23"/>
<lb ed="X" n="0891a24"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0559.0891b" n="0891b"/>
<lb ed="X" n="0891b01"/>
<lb ed="X" n="0891b02"/>
<lb ed="X" n="0891b03"/>
<lb ed="X" n="0891b04"/>
<lb ed="X" n="0891b05"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 559-B 序</cb:mulu><head>No. 559-B
<lb ed="X" n="0891b06"/><lb ed="R092" n="0930b13"/> 序</head>
<lb ed="X" n="0891b07"/>
<lb ed="X" n="0891b08"/><lb ed="R092" n="0930b14"/><p xml:id="pX26p0891b0801">唐三藏元奘大師。慨經文訛謬。周游西宇。十有七年。
<lb ed="X" n="0891b09"/><lb ed="R092" n="0930b15"/>取經六百五十七部。翻譯于<name role="" type="person">玉華宮</name>。太宗勅諸文臣。
<lb ed="X" n="0891b10"/><lb ed="R092" n="0930b16"/>爲之潤色。以心經爲首。作聖敎序以紀之。譯師皆西
<lb ed="X" n="0891b11"/><lb ed="R092" n="0930b17"/>域人。唯師以唐人譯西經。爲慈恩相宗之祖。心經尤
<lb ed="X" n="0891b12"/><lb ed="R092" n="0930b18"/>爲一大藏之主。非倒瀉一大藏經者不能註隻字。唯
<lb ed="X" n="0891b13"/><lb ed="R092" n="0931a01"/>伯亭大師。臥心藏敎者。五十年。諸經解畢。始及心經。
<lb ed="X" n="0891b14"/><lb ed="R092" n="0931a02"/>一解理性爲體。一解事觀爲用。體用融通。性相雙貫。
<lb ed="X" n="0891b15"/><lb ed="R092" n="0931a03"/>洵慈恩之大功臣也。</p><p xml:id="pX26p0891b1509" cb:place="inline">法弟邵泰衢拜題</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0891b16"/>
<lb ed="X" n="0891b17"/>
<lb ed="X" n="0891b18"/>
<lb ed="X" n="0891b19"/>
<lb ed="X" n="0891b20"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 559-C 序</cb:mulu><head>No. 559-C
<lb ed="X" n="0891b21"/><lb ed="R092" n="0931a05"/> 序</head>
<lb ed="X" n="0891b22"/><lb ed="R092" n="0931a06"/><p xml:id="pX26p0891b2201">大聖說心經者。爲度一切心也。衆生迷心。受五蘊體。
<lb ed="X" n="0891b23"/><lb ed="R092" n="0931a07"/>溺於愛河。中隨風浪。漂入苦海。不得解脫。徒悲傷也。
<lb ed="X" n="0891b24"/><lb ed="R092" n="0931a08"/>菩薩悟心。駕般若航。來於此岸。不住中流。度到彼岸。
<pb ed="X" xml:id="X26.0559.0891c" n="0891c"/>
<lb ed="X" n="0891c01"/><lb ed="R092" n="0931a09"/>自在逍遙。眞常樂也。迷悟旣殊。苦樂各別。因果染淨。
<lb ed="X" n="0891c02"/><lb ed="R092" n="0931a10"/>生佛一異。如來憫之。帶果行因。爲九界人。重轉法輪。
<lb ed="X" n="0891c03"/><lb ed="R092" n="0931a11"/>直指般若靈知之心。點出波羅密行之性。心歸妙覺
<lb ed="X" n="0891c04"/><lb ed="R092" n="0931a12"/>眞空。性還涅槃寂滅。無凡無聖。何佛何生。諸法空相。
<lb ed="X" n="0891c05"/><lb ed="R092" n="0931a13"/>心經說竟。義固如是。文猶未然。然文字般若。必須觀
<lb ed="X" n="0891c06"/><lb ed="R092" n="0931a14"/>照。始證實相。成第一空。是以今家解經。盡用觀門而
<lb ed="X" n="0891c07"/><lb ed="R092" n="0931a15"/>釋。事相難明。聖敎正量。性宗相宗。小乘大乘。一一採
<lb ed="X" n="0891c08"/><lb ed="R092" n="0931a16"/>摘。句句消淸。祖誥佛誥。論義呪義。法法遵依。章章典
<lb ed="X" n="0891c09"/><lb ed="R092" n="0931a17"/>據。然後會事歸理。融相通性。文字性空。佛經心註。名
<lb ed="X" n="0891c10"/><lb ed="R092" n="0931a18"/>事觀解。不亦宜乎。故曰心經事觀解。</p>
<lb ed="X" n="0891c11"/><lb ed="R092" n="0931b01"/><p xml:id="pX26p0891c1101">時
<lb ed="X" n="0891c12" type="honorific"/><lb ed="R092" n="0931b02"/>康熈癸未年十月小春望旦慈雲敎觀沙門續法題</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0891c13"/>
<lb ed="X" n="0891c14"/>
<lb ed="X" n="0891c15"/>
<lb ed="X" n="0891c16"/><lb ed="R092" n="0931b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">般若心經解總目</cb:mulu><head>般若心經解總目</head>
<lb ed="X" n="0891c17"/><lb ed="R092" n="0931b05"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX26p0891c1701">上卷
<lb ed="X" n="0891c18"/><lb ed="R092" n="0931b06"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX26p0891c1801">事觀解
<lb ed="X" n="0891c19"/><lb ed="R092" n="0931b07"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX26p0891c1901">初序</item><item xml:id="itemX26p0891c1903">二懸談<note place="inline">八門</note></item><item xml:id="itemX26p0891c1908">三經題</item>
<lb ed="X" n="0891c20"/><lb ed="R092" n="0931b08"/><item xml:id="itemX26p0891c2001">四譯人</item><item xml:id="itemX26p0891c2004">五文義</item><item xml:id="itemX26p0891c2007">六頌</item></list></item></list></item>
<lb ed="X" n="0891c21"/><lb ed="R092" n="0931b09"/><item xml:id="itemX26p0891c2101">下卷
<lb ed="X" n="0891c22"/><lb ed="R092" n="0931b10"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX26p0891c2201">理性解
<lb ed="X" n="0891c23"/><lb ed="R092" n="0931b11"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX26p0891c2301">初序</item><item xml:id="itemX26p0891c2303">二經題</item><item xml:id="itemX26p0891c2306">三文呪</item>
<lb ed="X" n="0891c24"/><lb ed="R092" n="0931b12"/><item xml:id="itemX26p0891c2401">四頌</item></list></item></list></item></list></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X26.0559.0892a" n="0892a"/>
<lb ed="X" n="0892a01"/>
<lb ed="X" n="0892a02"/>
<lb ed="X" n="0892a03"/>
<lb ed="X" n="0892a04"/>
<lb ed="X" n="0892a05"/><cb:docNumber>No. 559</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0892a06"/><lb ed="R092" n="0932a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>般若波羅蜜多心經事觀解卷上</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0892a07"/>
<lb ed="X" n="0892a08"/><lb ed="R092" n="0932a02"/><byline cb:type="author">淸浙水<name role="" type="person">慈雲寺</name>顯密敎觀沙門續法述</byline>
<lb ed="X" n="0892a09"/><lb ed="R092" n="0932a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">懸談</cb:mulu><p xml:id="pX26p0892a0901">△將解此經。十門分別。一敎起因緣。二藏乘分攝。
<lb ed="X" n="0892a10"/><lb ed="R092" n="0932a04"/>三時會判定。四敎觀分齊。五所被機宜。六能詮體
<lb ed="X" n="0892a11"/><lb ed="R092" n="0932a05"/>性。七宗趣通局。八翻譯傳流。九總釋經題。十別解
<lb ed="X" n="0892a12"/><lb ed="R092" n="0932a06"/>文義。</p>
<lb ed="X" n="0892a13"/><lb ed="R092" n="0932a07"/><p xml:id="pX26p0892a1301">△一敎起因緣者。然有總別。</p><p xml:id="pX26p0892a1312" cb:place="inline">總者。如來唯爲一大
<lb ed="X" n="0892a14"/><lb ed="R092" n="0932a08"/>事因緣。出現於世。欲令衆生。開佛知見。今經直指
<lb ed="X" n="0892a15"/><lb ed="R092" n="0932a09"/>衆生。以般若眞空心。入佛之知見故。</p><p xml:id="pX26p0892a1515" cb:place="inline">別者。開十。一
<lb ed="X" n="0892a16"/><lb ed="R092" n="0932a10"/>爲闡不共般若故。<note place="inline">經云。行深般若</note>二爲度一切苦厄故。<note place="inline">經云
<lb ed="X" n="0892a17"/><lb ed="R092" n="0932a11"/>照五蘊空。度一切苦</note>三爲離四性相卽故。<note place="inline">文云。色不異空。空卽是色。離四句。絕
<lb ed="X" n="0892a18"/><lb ed="R092" n="0932a12"/>百非也</note>四爲無六相不立故。<note place="inline">生滅垢淨增減俱無。纖塵不立也</note>五爲
<lb ed="X" n="0892a19"/><lb ed="R092" n="0932a13"/>明諸法如幻故。<note place="inline">蘊處界。世間法。諦緣智。出世法。盡如幻影。空無實也</note>六爲顯
<lb ed="X" n="0892a20"/><lb ed="R092" n="0932a14"/>法性眞空故。<note place="inline">文云。諸法空相。空中無色等</note>七爲究涅槃三德故。
<lb ed="X" n="0892a21"/><lb ed="R092" n="0932a15"/><note place="inline">心無罣礙恐怖夢想。業報惑障悉除。安住涅槃三德</note>八爲證菩提三覺故。<note place="inline">自覺
<lb ed="X" n="0892a22"/><lb ed="R092" n="0932a16"/>離心。異凡夫。覺他。離色。異二乘。圓覺。識境二俱離。異菩薩也</note>九爲示顯密融通
<lb ed="X" n="0892a23"/><lb ed="R092" n="0932a17"/>故。<note place="inline">前。顯了經。後。祕密呪。二皆融通無礙</note>十爲圓福慧果德故。<note place="inline">經義解理。發慧。
<lb ed="X" n="0892a24"/><lb ed="R092" n="0932a18"/>呪語離障。生福。福慧二嚴。定智兩足。果位功德。圓滿究竟</note>依經叙十因緣。令此
<pb ed="X" xml:id="X26.0559.0892b" n="0892b"/>
<lb ed="X" n="0892b01"/><lb ed="R092" n="0932b01"/>敎興起也。</p>
<lb ed="X" n="0892b02"/><lb ed="R092" n="0932b02"/><p xml:id="pX26p0892b0201">△二藏乘分攝者。經律論三。經藏所攝。顯密四藏。
<lb ed="X" n="0892b03"/><lb ed="R092" n="0932b03"/>經呪二攝。</p><p xml:id="pX26p0892b0305" cb:place="inline"><note place="inline">非律論故</note>大小乘內。大乘所攝。三一乘中。一
<lb ed="X" n="0892b04"/><lb ed="R092" n="0932b04"/>乘所攝。</p><p xml:id="pX26p0892b0404" cb:place="inline">十二分敎。<note place="inline">長行。重頌。授記。孤起。自說。因緣。譬喩。本事。本生。方廣。未有。論義</note>
<lb ed="X" n="0892b05"/><lb ed="R092" n="0932b05"/>經分敎攝。</p>
<lb ed="X" n="0892b06"/><lb ed="R092" n="0932b06"/><p xml:id="pX26p0892b0601">△三時會判定者。三照<note place="inline">先。轉。還</note>時中。轉照時說。三轉
<lb ed="X" n="0892b07"/><lb ed="R092" n="0932b07"/><note place="inline">初。中。後</note>照時。後轉照說。</p><p xml:id="pX26p0892b0710" cb:place="inline">五會<note place="inline">華嚴。阿含。深密。妙智。法華</note>之中。妙智
<lb ed="X" n="0892b08"/><lb ed="R092" n="0932b08"/>會說。</p><p xml:id="pX26p0892b0803" cb:place="inline">十儀之中。<note place="inline">差別。起末。歸本。無礙。不定。顯密。頓演。寂寞。該通。無盡</note>無礙。寂
<lb ed="X" n="0892b09"/><lb ed="R092" n="0932b09"/>寞。二儀門收。</p>
<lb ed="X" n="0892b10"/><lb ed="R092" n="0932b10"/><p xml:id="pX26p0892b1001">△四敎觀分齊者。敎類。有五。一小乘敎。二大乘始
<lb ed="X" n="0892b11"/><lb ed="R092" n="0932b11"/>敎。亦名分敎。三終敎。亦名實敎。四一乘頓敎。五圓
<lb ed="X" n="0892b12"/><lb ed="R092" n="0932b12"/>敎。今此經者。正屬頓敎。總不說法相。唯顯眞空性
<lb ed="X" n="0892b13"/><lb ed="R092" n="0932b13"/>故。經云。空中無色。無所得故。心無罣礙。初云。行深
<lb ed="X" n="0892b14"/><lb ed="R092" n="0932b14"/>般若。五蘊皆空。兼通始終二敎。是諸法空相。無智
<lb ed="X" n="0892b15"/><lb ed="R092" n="0932b15"/>亦無得。始也。依般若故。究竟涅槃。得三菩提。終也。</p>
<lb ed="X" n="0892b16"/><lb ed="R092" n="0932b16"/><p xml:id="pX26p0892b1601">觀道有三。一三諦觀。瓔珞經明眞俗中。仁王經明
<lb ed="X" n="0892b17"/><lb ed="R092" n="0932b17"/>空色心。亦名眞世第一義。梵網明實世第一義。亦
<lb ed="X" n="0892b18"/><lb ed="R092" n="0932b18"/>名空有中道。今經色不異空。空觀。眞諦也。空不異
<lb ed="X" n="0892b19"/><lb ed="R092" n="0933a01"/>色。假觀。俗諦也。卽色卽空。中道觀。第一義諦也。又
<lb ed="X" n="0892b20"/><lb ed="R092" n="0933a02"/>不生等。眞諦觀。不滅等。俗諦觀。諸法空相。第一義
<lb ed="X" n="0892b21"/><lb ed="R092" n="0933a03"/>空中諦觀也。</p><p xml:id="pX26p0892b2106" cb:place="inline">二三空觀。唯識云。一我空慧。二法空
<lb ed="X" n="0892b22"/><lb ed="R092" n="0933a04"/>慧。三俱空慧。楞嚴明。人空法空俱空。梵網謂內空
<lb ed="X" n="0892b23"/><lb ed="R092" n="0933a05"/>外空空空。經云。照見<note place="inline">我</note>五蘊<note place="inline">法</note>皆空。<note place="inline">俱</note>三空觀也。
<lb ed="X" n="0892b24"/><lb ed="R092" n="0933a06"/>又云。無智亦無得。以無所得故。又云。心無罣礙。無
<pb ed="X" xml:id="X26.0559.0892c" n="0892c"/>
<lb ed="X" n="0892c01"/><lb ed="R092" n="0933a07"/><g ref="#CB15145">𦊱</g>礙故。智心。內人空觀。無得無礙。外法空觀。無所
<lb ed="X" n="0892c02"/><lb ed="R092" n="0933a08"/>得故無罣礙故。空空俱觀。</p><p xml:id="pX26p0892c0211" cb:place="inline">三三無觀。唯識。燈論謂。
<lb ed="X" n="0892c03"/><lb ed="R092" n="0933a09"/>徧計無性觀。依他無性觀。圓成無性觀。彼頌云。初
<lb ed="X" n="0892c04"/><lb ed="R092" n="0933a10"/>卽相無性。次無自然性。後由遠離前。所執我法性。
<lb ed="X" n="0892c05"/><lb ed="R092" n="0933a11"/>是則初名無相觀。次名無生觀。後名無性觀。經云。
<lb ed="X" n="0892c06"/><lb ed="R092" n="0933a12"/>能除一切苦。眞實不虗。除苦厄。徧計觀。除一切。依
<lb ed="X" n="0892c07"/><lb ed="R092" n="0933a13"/>他觀。眞實。圓成觀。又云。是諸法空相。相卽無相觀。
<lb ed="X" n="0892c08"/><lb ed="R092" n="0933a14"/>法卽無生觀。空卽無性觀。又不生不滅。心無恐怖。
<lb ed="X" n="0892c09"/><lb ed="R092" n="0933a15"/>實性無性觀。不垢不淨。心無罣礙。起性無性觀。不
<lb ed="X" n="0892c10"/><lb ed="R092" n="0933a16"/>增不減。心無倒想。執性無性觀。餘例思之。</p>
<lb ed="X" n="0892c11"/><lb ed="R092" n="0933a17"/><p xml:id="pX26p0892c1101">△五所被機宜者。衆生機類。不出三聚。及五乘性。
<lb ed="X" n="0892c12"/><lb ed="R092" n="0933a18"/>於三聚<note place="inline">正定。邪定。不定</note>中。正爲不定。以破凡外。遍計空有。
<lb ed="X" n="0892c13"/><lb ed="R092" n="0933b01"/>迴彼二乘。令向大乘。<note place="inline">吿舍利子</note>令權菩薩。不迷於空。<note place="inline">空卽
<lb ed="X" n="0892c14"/><lb ed="R092" n="0933b02"/>色等</note>令三乘人。入一乘中道。<note place="inline">色不異空。及不生不滅等</note>兼爲正定。
<lb ed="X" n="0892c15"/><lb ed="R092" n="0933b03"/>令增妙行。及爲邪定。作遠因緣。</p><p xml:id="pX26p0892c1513" cb:place="inline">於五乘<note place="inline">人天聲聞緣覺。菩薩</note>
<lb ed="X" n="0892c16"/><lb ed="R092" n="0933b04"/>中。唯被菩薩。菩薩行深般若故。</p><p xml:id="pX26p0892c1613" cb:place="inline">於五性中。<note place="inline">聲聞。緣覺。如來。
<lb ed="X" n="0892c17"/><lb ed="R092" n="0933b05"/>不定。無性</note>正被如來種性。及不定性。文云。菩薩究竟涅
<lb ed="X" n="0892c18"/><lb ed="R092" n="0933b06"/>槃。諸佛得三菩提。兼爲餘性。作遠因緣。</p><p xml:id="pX26p0892c1816" cb:place="inline">是知聞與
<lb ed="X" n="0892c19"/><lb ed="R092" n="0933b07"/>不聞。情及無情。凡具般若性者。莫非所被機也。</p>
<lb ed="X" n="0892c20"/><lb ed="R092" n="0933b08"/><p xml:id="pX26p0892c2001">△六能詮體性者。一隨相門。文云。說般若呪。聲名
<lb ed="X" n="0892c21"/><lb ed="R092" n="0933b09"/>文義。皆爲體也。二唯識門。經云。心無罣礙。前能所
<lb ed="X" n="0892c22"/><lb ed="R092" n="0933b10"/>詮。皆自識變。三歸性門。下云。是諸法空相。遠離顚
<lb ed="X" n="0892c23"/><lb ed="R092" n="0933b11"/>倒夢想。則心識亦空。唯眞如性故。四無礙門。如云。
<lb ed="X" n="0892c24"/><lb ed="R092" n="0933b12"/>空不異色。色卽是空。不增不減等。故知般若。是大
<pb ed="X" xml:id="X26.0559.0893a" n="0893a"/>
<lb ed="X" n="0893a01"/><lb ed="R092" n="0933b13"/>神呪等。則前心境事理。同一緣起無礙。</p><p xml:id="pX26p0893a0116" cb:place="inline">又行深般
<lb ed="X" n="0893a02"/><lb ed="R092" n="0933b14"/>若。說般若呪。文字也。初一門體。照見蘊空。離顚倒
<lb ed="X" n="0893a03"/><lb ed="R092" n="0933b15"/>想。觀照也。二三門體。度一切苦。眞實不虗。實相也。
<lb ed="X" n="0893a04"/><lb ed="R092" n="0933b16"/>後一門體。故此一經。四皆攝盡。</p>
<lb ed="X" n="0893a05"/><lb ed="R092" n="0933b17"/><p xml:id="pX26p0893a0501">△七宗趣通局者。通途有六。一小乘宗。二十部異。
<lb ed="X" n="0893a06"/><lb ed="R092" n="0933b18"/>二法相宗。唯識論師。護法等。三破相宗。智度論師。
<lb ed="X" n="0893a07"/><lb ed="R092" n="0934a01"/>淸辯等。四藏心宗。起信論師。<name role="" type="person">馬鳴</name>等。五眞性宗。楞
<lb ed="X" n="0893a08"/><lb ed="R092" n="0934a02"/>伽論師。龍樹等。六法界宗。華嚴論師。天親等。今此
<lb ed="X" n="0893a09"/><lb ed="R092" n="0934a03"/>經者。三五門攝。以般若部。空性雙通。智光論師。合
<lb ed="X" n="0893a10"/><lb ed="R092" n="0934a04"/>一宗故。</p><p xml:id="pX26p0893a1004" cb:place="inline">別局此經。明宗趣者。又有總別。總以三種
<lb ed="X" n="0893a11"/><lb ed="R092" n="0934a05"/>般若。而爲宗趣。謂依文字敎。起觀照智爲宗。證得
<lb ed="X" n="0893a12"/><lb ed="R092" n="0934a06"/>眞空實相爲趣。別開五對。一敎義。崇文字敎說爲
<lb ed="X" n="0893a13"/><lb ed="R092" n="0934a07"/>宗。不取有無諸法義意爲趣。二事理。空去世出世
<lb ed="X" n="0893a14"/><lb ed="R092" n="0934a08"/>法事相爲宗。顯最上乘第一義空理性爲趣。三境
<lb ed="X" n="0893a15"/><lb ed="R092" n="0934a09"/>智。緣諸法空相非相理境爲宗。起般若照見無見
<lb ed="X" n="0893a16"/><lb ed="R092" n="0934a10"/>觀智爲趣。四修證。以無心無智。行深般若修因爲
<lb ed="X" n="0893a17"/><lb ed="R092" n="0934a11"/>宗。卽無得無取。證入涅槃果德爲趣。五體用。圓滿
<lb ed="X" n="0893a18"/><lb ed="R092" n="0934a12"/>菩提。歸無所得本體爲宗。隨緣赴感。度一切苦大
<lb ed="X" n="0893a19"/><lb ed="R092" n="0934a13"/>用爲趣。此五生起。後先相由者也。</p>
<lb ed="X" n="0893a20"/><lb ed="R092" n="0934a14"/><p xml:id="pX26p0893a2001">△八翻譯傳流者。此經前後七譯。一後秦鳩摩羅
<lb ed="X" n="0893a21"/><lb ed="R092" n="0934a15"/>什譯。名摩訶般若波羅蜜大明呪經。二唐三藏法
<lb ed="X" n="0893a22"/><lb ed="R092" n="0934a16"/>師<name role="" type="person">玄奘</name>譯。名般若波羅蜜多心經。三唐天竺三藏
<lb ed="X" n="0893a23"/><lb ed="R092" n="0934a17"/><name role="" type="person">大廣智不空</name>譯。名梵本般若波羅蜜多心經。四宋
<lb ed="X" n="0893a24"/><lb ed="R092" n="0934a18"/>天竺三藏達磨戰濕羅譯。<note place="inline">法月</note>名普徧智藏般若波
<pb ed="X" xml:id="X26.0559.0893b" n="0893b"/>
<lb ed="X" n="0893b01"/><lb ed="R092" n="0934b01"/>羅蜜多心經。五<g ref="#CB15583">𦋺</g>賓沙門般若共利言等譯。般若
<lb ed="X" n="0893b02"/><lb ed="R092" n="0934b02"/>波羅蜜心經。六宋三藏慈賢譯。名梵本般若波羅
<lb ed="X" n="0893b03"/><lb ed="R092" n="0934b03"/>蜜多心經。七宋天竺三藏施護譯。名佛說聖佛母
<lb ed="X" n="0893b04"/><lb ed="R092" n="0934b04"/>般若波羅蜜多心經。今世所傳。七中第二譯也。至
<lb ed="X" n="0893b05"/><lb ed="R092" n="0934b05"/>於古今疏註。唐翻經沙門賢首國師略疏。明天界
<lb ed="X" n="0893b06"/><lb ed="R092" n="0934b06"/>寺僧宗泐如<anchor xml:id="nkr_note_add_0893b0601" n="0893b0601"/><anchor xml:id="beg0893b0601" n="0893b0601"/>玘<anchor xml:id="end0893b0601"/>註解。翰林學士宋濂文句。餘不繁
<lb ed="X" n="0893b07"/><lb ed="R092" n="0934b07"/>錄。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0893b08"/><lb ed="R092" n="0934b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">經題</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0893b0801">△九總釋經題。<note place="inline">二</note>先題目。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0893b09"/><lb ed="R092" n="0934b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0893b0901">般若波羅蜜多心經</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0893b10"/><lb ed="R092" n="0934b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0893b1001">此經單法爲題。般若體。蜜多用。不離一總相心。依
<lb ed="X" n="0893b11"/><lb ed="R092" n="0934b11"/>略疏。亦可法喩爲題。六百卷大部。喩如身。十四行
<lb ed="X" n="0893b12"/><lb ed="R092" n="0934b12"/>小本。喩如心也。</p><p xml:id="pX26p0893b1207" cb:place="inline">梵語般若。此云智慧。智。決斷義。妙
<lb ed="X" n="0893b13"/><lb ed="R092" n="0934b13"/>證眞源。但唯決定。朗然獨照故。般也。慧。揀擇義。明
<lb ed="X" n="0893b14"/><lb ed="R092" n="0934b14"/>了諸法。必須揀擇。修行斷惑故。若也。略開三種。一
<lb ed="X" n="0893b15"/><lb ed="R092" n="0934b15"/>實相。所觀眞空法性也。二觀照。能觀本覺妙慧也。
<lb ed="X" n="0893b16"/><lb ed="R092" n="0934b16"/>三文字。詮上二者言敎也。</p><p xml:id="pX26p0893b1611" cb:place="inline">梵語波羅。此云彼岸。卽
<lb ed="X" n="0893b17"/><lb ed="R092" n="0934b17"/>大涅槃。翻大滅度。大卽法身。滅卽解脫。度卽般若。
<lb ed="X" n="0893b18"/><lb ed="R092" n="0934b18"/>三德祕藏也。梵語蜜多。此云到。影含三義。一離。二
<lb ed="X" n="0893b19"/><lb ed="R092" n="0935a01"/>度。三到。謂離生死此岸。度過煩惱中流。竟到涅槃
<lb ed="X" n="0893b20"/><lb ed="R092" n="0935a02"/>彼岸也。上約因。此約果。又大論云。阿羅蜜。秦言遠
<lb ed="X" n="0893b21"/><lb ed="R092" n="0935a03"/>離。波羅蜜。秦言度過。波羅伽。秦言到至。華嚴云。以
<lb ed="X" n="0893b22"/><lb ed="R092" n="0935a04"/>波羅蜜船。不依此岸。不著彼岸。不住中流。而度衆
<lb ed="X" n="0893b23"/><lb ed="R092" n="0935a05"/>生。無有休息。上約智。此約悲。</p><p xml:id="pX26p0893b2312" cb:place="inline">心有四種。梵語紇哩
<lb ed="X" n="0893b24"/><lb ed="R092" n="0935a06"/><g ref="#CB00501">䭾</g>耶。此云肉團心。人身中心藏也。色法所攝。梵語
<pb ed="X" xml:id="X26.0559.0893c" n="0893c"/>
<lb ed="X" n="0893c01"/><lb ed="R092" n="0935a07"/>質多耶。此云緣慮心。八識各能緣慮自分境故。妄
<lb ed="X" n="0893c02"/><lb ed="R092" n="0935a08"/>想所攝。梵語阿賴耶。此云集起心。卽第八識。集諸
<lb ed="X" n="0893c03"/><lb ed="R092" n="0935a09"/>種子。起現行故。種習所攝。梵語乾栗陀耶。此云堅
<lb ed="X" n="0893c04"/><lb ed="R092" n="0935a10"/>實心。卽如來藏眞如性也。寂照所攝。約法。第四。以
<lb ed="X" n="0893c05"/><lb ed="R092" n="0935a11"/>般若波羅蜜心。是萬法之體故。約喩。第一。以一十
<lb ed="X" n="0893c06"/><lb ed="R092" n="0935a12"/>四行之略。能攝二十萬頌之廣。爲般若部中之心。
<lb ed="X" n="0893c07"/><lb ed="R092" n="0935a13"/>如人心藏。是一身之要也。約果。揀非緣慮集起之
<lb ed="X" n="0893c08"/><lb ed="R092" n="0935a14"/>心。下云。心無罣礙。究竟涅槃。約因。後三俱通。唯識
<lb ed="X" n="0893c09"/><lb ed="R092" n="0935a15"/>頌云。金剛道後。異熟空故。又般若因。名觀智心。無
<lb ed="X" n="0893c10"/><lb ed="R092" n="0935a16"/>相無爲。下云。無智之智。是也。蜜多果。名眞空心。無
<lb ed="X" n="0893c11"/><lb ed="R092" n="0935a17"/>住無動。下云。無得之得。是也。</p><p xml:id="pX26p0893c1112" cb:place="inline">梵語欲底修多羅。此
<lb ed="X" n="0893c12"/><lb ed="R092" n="0935a18"/>云契經。契謂上契三世之佛。中契三空之理。下契
<lb ed="X" n="0893c13"/><lb ed="R092" n="0935b01"/>三聚之機。經謂常住所證覺性。貫穿所知法義。攝
<lb ed="X" n="0893c14"/><lb ed="R092" n="0935b02"/>持所化衆生。開爲三對。初敎義。般若心是所詮義。
<lb ed="X" n="0893c15"/><lb ed="R092" n="0935b03"/>經是能詮之敎。二就義中。分總別對。心是諸法之
<lb ed="X" n="0893c16"/><lb ed="R092" n="0935b04"/>總。稱爲總相法門。般若因。蜜多果。是別相法也。亦
<lb ed="X" n="0893c17"/><lb ed="R092" n="0935b05"/>名法喩對。般若等。法也。心。喩也。卽般若內。統歸要
<lb ed="X" n="0893c18"/><lb ed="R092" n="0935b06"/>妙之義。況人心藏。爲主爲要。統極之本。三就別法
<lb ed="X" n="0893c19"/><lb ed="R092" n="0935b07"/>中。分因果對。或智悲對。般若是因修觀智。波羅蜜
<lb ed="X" n="0893c20"/><lb ed="R092" n="0935b08"/>多是果地悲化。亦名體用對。般若是體。此智慧體。
<lb ed="X" n="0893c21"/><lb ed="R092" n="0935b09"/>神悟玄奧。妙證眞源也。波羅是用。此到彼岸功用。
<lb ed="X" n="0893c22"/><lb ed="R092" n="0935b10"/>翻盡生死之處。超至眞空之際。卽揀不到彼岸用
<lb ed="X" n="0893c23"/><lb ed="R092" n="0935b11"/>也。具三對義。故立斯名。</p></cb:div></cb:div><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">譯人</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0893c2310" cb:place="inline">△次譯人。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0893c24"/><lb ed="R092" n="0935b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0893c2401">唐三藏法師<name role="" type="person">玄奘</name>奉詔譯。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X26.0559.0894a" n="0894a"/>
<lb ed="X" n="0894a01"/><lb ed="R092" n="0935b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0894a0101">唐洛州緱氏人。俗姓陳。隨兄長腱法師。出家淨土
<lb ed="X" n="0894a02"/><lb ed="R092" n="0935b14"/>寺。年十一。誦維摩法華。二十一。講心論。時號神人。
<lb ed="X" n="0894a03"/><lb ed="R092" n="0935b15"/>貞觀三年仲秋朔。往西域取經。至<g ref="#CB15583">𦋺</g>賓國。道險虎
<lb ed="X" n="0894a04"/><lb ed="R092" n="0935b16"/>豹。不可過。遇一老僧。面瘡體血。衣服被汚。愍將向
<lb ed="X" n="0894a05"/><lb ed="R092" n="0935b17"/>寺。施與衣服飮食之具。獨坐床上。口授心經。因常
<lb ed="X" n="0894a06"/><lb ed="R092" n="0935b18"/>誦習。遂得山川平易。道路開通。虎豹潛形。魔鬼遁
<lb ed="X" n="0894a07"/><lb ed="R092" n="0936a01"/>跡。經歷百五十國。至<name role="" type="person">舍衛城</name>。取經六百五十七部。
<lb ed="X" n="0894a08"/><lb ed="R092" n="0936a02"/>以貞觀十九年。春正月還京。於玉華臺。翻譯經論。
<lb ed="X" n="0894a09"/><lb ed="R092" n="0936a03"/>總一千三百三十卷。共成七十五部。年五十六。臥
<lb ed="X" n="0894a10"/><lb ed="R092" n="0936a04"/>疾見大蓮花。鮮白光色。及見佛相。右脇而逝。葬於
<lb ed="X" n="0894a11"/><lb ed="R092" n="0936a05"/>白鹿原。此與什本。大同小異。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0894a12"/><lb ed="R092" n="0936a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">文義</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0894a1201">△十別解文義。<note place="inline">二</note>初顯了般若。謂經是顯了明說。
<lb ed="X" n="0894a13"/><lb ed="R092" n="0936a07"/>令解生慧滅煩惱障故。於中分三。一序自行深般
<lb ed="X" n="0894a14"/><lb ed="R092" n="0936a08"/>若<note place="inline">同諸經序分</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0894a15"/><lb ed="R092" n="0936a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0894a1501">觀自在菩薩。行深般若波羅蜜多時。照見五蘊皆空。
<lb ed="X" n="0894a16"/><lb ed="R092" n="0936a10"/>度一切苦厄。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0894a17"/><lb ed="R092" n="0936a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0894a1701">初句。能觀人。</p><p xml:id="pX26p0894a1706" cb:place="inline">梵語縛嚕枳帝。濕伐囉。此云觀自在。
<lb ed="X" n="0894a18"/><lb ed="R092" n="0936a12"/>或云觀世音。實相觀照。救世自在。此約智悲釋。又
<lb ed="X" n="0894a19"/><lb ed="R092" n="0936a13"/>觀音救苦。恒在那伽。此約慧定釋。又法華。眞淨智
<lb ed="X" n="0894a20"/><lb ed="R092" n="0936a14"/>慈悲五觀。定也。妙觀梵潮勝五音。慧也。均等自在。
<lb ed="X" n="0894a21"/><lb ed="R092" n="0936a15"/>又五觀中。前三智也。後二悲也。五音中。三四悲也。
<lb ed="X" n="0894a22"/><lb ed="R092" n="0936a16"/>餘三智也。正顯智悲並運。眞俗融通。上同下合。得
<lb ed="X" n="0894a23"/><lb ed="R092" n="0936a17"/>大自在。此是帶果行因號也。果地號正法明如來。</p>
<lb ed="X" n="0894a24"/><lb ed="R092" n="0936a18"/><p xml:id="pX26p0894a2401">菩謂菩提。翻覺。薩謂薩埵。翻衆生。以智上求菩提。
<pb ed="X" xml:id="X26.0559.0894b" n="0894b"/>
<lb ed="X" n="0894b01"/><lb ed="R092" n="0936b01"/>用悲下救衆生也。</p><p xml:id="pX26p0894b0108" cb:place="inline">上三字別號。此二字通名。菩薩
<lb ed="X" n="0894b02"/><lb ed="R092" n="0936b02"/>西輔彌陀化主。來住普陀香山。廣度衆生。同歸樂
<lb ed="X" n="0894b03"/><lb ed="R092" n="0936b03"/>土。觀音自在。良有以也。</p>
<lb ed="X" n="0894b04"/><lb ed="R092" n="0936b04"/><p xml:id="pX26p0894b0401">二句。所行行。</p><p xml:id="pX26p0894b0406" cb:place="inline">深對淺言。共般若。淺也。不共般若。深
<lb ed="X" n="0894b05"/><lb ed="R092" n="0936b05"/>也。人空般若。淺也。法空俱空般若。深也。大品云。欲
<lb ed="X" n="0894b06"/><lb ed="R092" n="0936b06"/>求聲聞乘者。當學般若波羅蜜。欲求辟支佛者。當
<lb ed="X" n="0894b07"/><lb ed="R092" n="0936b07"/>學般若波羅蜜。欲求無上菩提者。當學般若波羅
<lb ed="X" n="0894b08"/><lb ed="R092" n="0936b08"/>蜜。金剛云。一切賢聖。皆以無爲法而有差別。涅槃
<lb ed="X" n="0894b09"/><lb ed="R092" n="0936b09"/>明三獸度河。謂象馬兔。華嚴云。諸法實相。三乘皆
<lb ed="X" n="0894b10"/><lb ed="R092" n="0936b10"/>得。而不名佛。則知斷證理行。有淺深也。至於說法
<lb ed="X" n="0894b11"/><lb ed="R092" n="0936b11"/>度生。法華云。應以聲聞身得度者。卽現聲聞身。應
<lb ed="X" n="0894b12"/><lb ed="R092" n="0936b12"/>以佛身得度者。卽現佛身等。金剛云。爲發大乘者
<lb ed="X" n="0894b13"/><lb ed="R092" n="0936b13"/>說。爲發最上乘者說。則知度三乘人。三空觀。度一
<lb ed="X" n="0894b14"/><lb ed="R092" n="0936b14"/>乘人。俱空觀入矣。今揀淺行。故云深時。</p>
<lb ed="X" n="0894b15"/><lb ed="R092" n="0936b15"/><p xml:id="pX26p0894b1501">三句。觀行境。</p><p xml:id="pX26p0894b1506" cb:place="inline">照見者。觀照般若也。又因地識強智
<lb ed="X" n="0894b16"/><lb ed="R092" n="0936b16"/>弱。照屬六識。見屬八識。兼慧心所。果位智強識弱。
<lb ed="X" n="0894b17"/><lb ed="R092" n="0936b17"/>照屬妙觀察智。見屬大圓鏡智也。五蘊。境也。自他
<lb ed="X" n="0894b18"/><lb ed="R092" n="0936b18"/>凡聖俱攝。梵語塞徤陀。此云蘊。積聚義。或翻陰。葢
<lb ed="X" n="0894b19"/><lb ed="R092" n="0937a01"/>覆義。積聚有爲。葢覆眞性故。嚕伴。翻色。乃堅固想
<lb ed="X" n="0894b20"/><lb ed="R092" n="0937a02"/>成。質礙爲相。謂四大所成根塵等法。色空爲際。尾
<lb ed="X" n="0894b21"/><lb ed="R092" n="0937a03"/>也難喃。翻受。乃虗明想成。領納爲相。謂領納苦樂。
<lb ed="X" n="0894b22"/><lb ed="R092" n="0937a04"/>不苦樂境。觸離爲際。三倪也喃。翻想。乃融通想成。
<lb ed="X" n="0894b23"/><lb ed="R092" n="0937a05"/>取像爲相。謂取種種像。與念相應。記忘爲際。三塞
<lb ed="X" n="0894b24"/><lb ed="R092" n="0937a06"/>歌囉。翻行。乃幽隱想成。遷流爲相。謂心心所法。川
<pb ed="X" xml:id="X26.0559.0894c" n="0894c"/>
<lb ed="X" n="0894c01"/><lb ed="R092" n="0937a07"/>流不息。生滅爲際。尾野喃。翻識。乃罔象想成。了別
<lb ed="X" n="0894c02"/><lb ed="R092" n="0937a08"/>爲相。謂於所緣境。熾然了別。合<note place="inline">六和</note>湛<note place="inline">一精</note>爲際。皆空
<lb ed="X" n="0894c03"/><lb ed="R092" n="0937a09"/>者。梵語<g ref="#CB02122">秫</g>達。翻空。實相般若也。上之照見。三空無
<lb ed="X" n="0894c04"/><lb ed="R092" n="0937a10"/>分別慧。此之蘊空。三空法性理境。蘊中無我。卽人
<lb ed="X" n="0894c05"/><lb ed="R092" n="0937a11"/>空。蘊本不生。卽法空。蘊空亦空。卽俱空。故什本云。
<lb ed="X" n="0894c06"/><lb ed="R092" n="0937a12"/>色空故無壞相。受空故無納相。想空故無知相。行
<lb ed="X" n="0894c07"/><lb ed="R092" n="0937a13"/>空故無作相。識空故無覺相。大品云。色如聚沫。受
<lb ed="X" n="0894c08"/><lb ed="R092" n="0937a14"/>如泡珠。想如陽<g ref="#CB08504">𦦨</g>。行如芭蕉。識如幻化。並非實相。
<lb ed="X" n="0894c09"/><lb ed="R092" n="0937a15"/>楞嚴云。幻妄稱相。緣有合離。妄成生滅故。眞體爲
<lb ed="X" n="0894c10"/><lb ed="R092" n="0937a16"/>性。一切法性。本自不生故。蘊中三空法性。唯深慧
<lb ed="X" n="0894c11"/><lb ed="R092" n="0937a17"/>所能見也。</p>
<lb ed="X" n="0894c12"/><lb ed="R092" n="0937a18"/><p xml:id="pX26p0894c1201">四句。明利益。</p><p xml:id="pX26p0894c1206" cb:place="inline">超脫曰度。如刀斬物曰切。一切。統攝
<lb ed="X" n="0894c13"/><lb ed="R092" n="0937b01"/>自他九法界也。苦。謂五苦。卽生老病死。<note place="inline">一</note>求不得。
<lb ed="X" n="0894c14"/><lb ed="R092" n="0937b02"/><note place="inline">二</note>愛別離。<note place="inline">三</note>怨憎會。<note place="inline">四</note>五陰熾盛<note place="inline">五</note>苦也。廣則二
<lb ed="X" n="0894c15"/><lb ed="R092" n="0937b03"/>苦三苦。八苦十苦。<note place="inline">楞嚴</note>百一十苦<note place="inline">菩薩善戒</note>等。厄。謂七難。
<lb ed="X" n="0894c16"/><lb ed="R092" n="0937b04"/>卽水火風刀鬼枷賊也。廣則三災六災。<note place="inline">大三災小三災</note>八
<lb ed="X" n="0894c17"/><lb ed="R092" n="0937b05"/>難十難。<note place="inline">楞嚴</note>百萬障<note place="inline">華嚴</note>難等。證見第一義空。二死障
<lb ed="X" n="0894c18"/><lb ed="R092" n="0937b06"/>惱斯盡。二種果得。一眞理顯也。又衆生不修。見有
<lb ed="X" n="0894c19"/><lb ed="R092" n="0937b07"/>蘊苦。如水結冰。受寒困厄。菩薩修觀。蘊空無苦。如
<lb ed="X" n="0894c20"/><lb ed="R092" n="0937b08"/>冰化水。得陽和樂。則行止功過。可勿思乎。</p>
<lb ed="X" n="0894c21"/><lb ed="R092" n="0937b09"/><p xml:id="pX26p0894c2101">宋譯云。爾時世尊。卽入甚深光明宣說正法三摩
<lb ed="X" n="0894c22"/><lb ed="R092" n="0937b10"/>地。時觀自在菩薩。在佛會中。<anchor xml:id="nkr_note_add_0894c2201" n="0894c2201"/><anchor xml:id="beg0894c2201" n="0894c2201"/>已<anchor xml:id="end0894c2201"/>能修行甚深般若
<lb ed="X" n="0894c23"/><lb ed="R092" n="0937b11"/>波羅蜜多。觀見五蘊自性皆空。唐不空云。菩薩白
<lb ed="X" n="0894c24"/><lb ed="R092" n="0937b12"/>言。我欲於會中。說諸菩薩普徧智藏般若波羅蜜
<pb ed="X" xml:id="X26.0559.0895a" n="0895a"/>
<lb ed="X" n="0895a01"/><lb ed="R092" n="0937b13"/>多心。蒙佛聽許。入慧光定。照五蘊空。度苦厄等。故
<lb ed="X" n="0895a02"/><lb ed="R092" n="0937b14"/>此一節。爲諸經序文。</p>
<lb ed="X" n="0895a03"/><lb ed="R092" n="0937b15"/><p xml:id="pX26p0895a0301">△二正敎第一義空。同諸經正宗分。於中二。先。修
<lb ed="X" n="0895a04"/><lb ed="R092" n="0937b16"/>因。<note place="inline">三</note>一觀五蘊空。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0895a05"/><lb ed="R092" n="0937b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0895a0501">舍利子。色不異空。空不異色。色卽是空。空卽是色。</p><p xml:id="pX26p0895a0520" cb:place="inline">受
<lb ed="X" n="0895a06"/><lb ed="R092" n="0937b18"/>想行識。亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0895a07"/><lb ed="R092" n="0938a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0895a0701">施護本云。舍利子。白觀自在菩薩言。若有人欲修
<lb ed="X" n="0895a08"/><lb ed="R092" n="0938a02"/>學甚深般若門者。當云何修學。時觀自在菩薩。呼
<lb ed="X" n="0895a09"/><lb ed="R092" n="0938a03"/>名而吿之。故此節去。皆屬正宗文也。</p><p xml:id="pX26p0895a0915" cb:place="inline">初句。擧行人。</p>
<lb ed="X" n="0895a10"/><lb ed="R092" n="0938a04"/><p xml:id="pX26p0895a1001">梵語舍利弗呾囉。連父母稱名。舍利。母名。翻身。身
<lb ed="X" n="0895a11"/><lb ed="R092" n="0938a05"/>端嚴故。又云珠。云鷺。眼如明珠。鶖鷺故。弗呾囉。父
<lb ed="X" n="0895a12"/><lb ed="R092" n="0938a06"/>名。翻圓滿。論義圓滿故。論師也。亦翻子。是舍利女
<lb ed="X" n="0895a13"/><lb ed="R092" n="0938a07"/>之子也。連爲號者。不忘親故。佛弟子中。智慧第一。
<lb ed="X" n="0895a14"/><lb ed="R092" n="0938a08"/>般若轉敎。四弟推尊。</p>
<lb ed="X" n="0895a15"/><lb ed="R092" n="0938a09"/><p xml:id="pX26p0895a1501">次色四句。明觀法。</p><p xml:id="pX26p0895a1508" cb:place="inline">宋譯云。觀自在菩薩。吿尊者言。
<lb ed="X" n="0895a16"/><lb ed="R092" n="0938a10"/>若欲學此甚深般若。當觀五蘊自性皆空。伏疑難
<lb ed="X" n="0895a17"/><lb ed="R092" n="0938a11"/>云。色是有法。云何皆空。故答釋曰。色不異空。以色
<lb ed="X" n="0895a18"/><lb ed="R092" n="0938a12"/>幻相。不異空無相故。又色卽是空。以色本無生性。
<lb ed="X" n="0895a19"/><lb ed="R092" n="0938a13"/>卽空無生性故。<note place="inline">初句約相。三句約性</note>又伏難云。空是無法。云
<lb ed="X" n="0895a20"/><lb ed="R092" n="0938a14"/>何容色。故又答曰。空不異色。以空無相。不異色幻
<lb ed="X" n="0895a21"/><lb ed="R092" n="0938a15"/>相故。又空卽是色。以空無生性。卽色無生性故。</p><p xml:id="pX26p0895a2119" cb:place="inline"><note place="inline">二句
<lb ed="X" n="0895a22"/><lb ed="R092" n="0938a16"/>通問。四句通性。問隔以釋</note>亦可<note place="inline">順次解釋</note>人天疑色實有。故吿色不
<lb ed="X" n="0895a23"/><lb ed="R092" n="0938a17"/>異空。謂色幻相。不異空無相也。二乘疑空實無。故
<lb ed="X" n="0895a24"/><lb ed="R092" n="0938a18"/>吿空不異色。謂空無相。不異色幻相也。<note place="inline">人天小乘。明生滅法。
<pb ed="X" xml:id="X26.0559.0895b" n="0895b"/>
<lb ed="X" n="0895b01"/><lb ed="R092" n="0938b01"/>作析空觀。故說不異</note>相宗菩薩。疑色爲法相。故吿色卽是空。
<lb ed="X" n="0895b02"/><lb ed="R092" n="0938b02"/>謂色本無生性。卽是空無生性也。空宗菩薩。疑空
<lb ed="X" n="0895b03"/><lb ed="R092" n="0938b03"/>爲無相。故吿空卽是色。謂空無生性。卽是色無生
<lb ed="X" n="0895b04"/><lb ed="R092" n="0938b04"/>性也。<note place="inline">空相大乘。了法無生。作體空觀。故說卽是。</note>賢首疏云。色是幻色。必
<lb ed="X" n="0895b05"/><lb ed="R092" n="0938b05"/>不礙空。<note place="inline">色不異空</note>空是眞空。必不礙色。<note place="inline">空不異色</note>順釋明色
<lb ed="X" n="0895b06"/><lb ed="R092" n="0938b06"/>空不異也。又云。若礙於色。卽是斷空。非眞空故。<note place="inline">色卽
<lb ed="X" n="0895b07"/><lb ed="R092" n="0938b07"/>是空</note>若礙於空。卽是實色。非幻色故。<note place="inline">空卽是色</note>反顯明色
<lb ed="X" n="0895b08"/><lb ed="R092" n="0938b08"/>空相卽也。</p><p xml:id="pX26p0895b0805" cb:place="inline">又初句。卽杜順會色歸空觀。天台從假
<lb ed="X" n="0895b09"/><lb ed="R092" n="0938b09"/>入空觀。二句。卽杜順明空入色觀。天台從空入假
<lb ed="X" n="0895b10"/><lb ed="R092" n="0938b10"/>觀。三四句。卽杜順色空無礙<note place="inline">出法界觀</note>觀。天台空假平
<lb ed="X" n="0895b11"/><lb ed="R092" n="0938b11"/>等<note place="inline">出纓絡經</note>觀。</p><p xml:id="pX26p0895b1107" cb:place="inline">經云。般若非有相。<note place="inline">亦非常相。異相。及計色大我小。我在色中。
<lb ed="X" n="0895b12"/><lb ed="R092" n="0938b12"/>乃至非我相。自性等。色不異空故</note>非無相。<note place="inline">亦非斷相。一相。及計我大色小。色在我中。乃至
<lb ed="X" n="0895b13"/><lb ed="R092" n="0938b13"/>非人相。他性等。空不異色故</note>非亦有亦無相。<note place="inline">三句非雙存。亦非卽蘊是我。乃至非
<lb ed="X" n="0895b14"/><lb ed="R092" n="0938b14"/>衆生相。共性等。色卽是空故</note>非非有非無相。<note place="inline">四句非並泯。亦非離蘊是我。乃至非
<lb ed="X" n="0895b15"/><lb ed="R092" n="0938b15"/>壽者相。無因性等。空卽是色故</note>若能離四句。<note place="inline">有無存泯句也。四相四性俱攝在內</note>絕
<lb ed="X" n="0895b16"/><lb ed="R092" n="0938b16"/>百非。方是甚深般若觀門。故以四句曉之也。</p><p xml:id="pX26p0895b1618" cb:place="inline">楞嚴
<lb ed="X" n="0895b17"/><lb ed="R092" n="0938b17"/>云。汝原不知如來藏中。性色眞空。<note place="inline">色不異空。色卽是空</note>性空
<lb ed="X" n="0895b18"/><lb ed="R092" n="0938b18"/>眞色。<note place="inline">空不異色。空卽是色</note>淸淨本然。周徧法界。隨衆生心。應
<lb ed="X" n="0895b19"/><lb ed="R092" n="0939a01"/>所知量。菩薩吿以四句。不其然乎。若以水喩。應云。
<lb ed="X" n="0895b20"/><lb ed="R092" n="0939a02"/>冰不異水。水不異冰。冰卽是水。水卽是冰。冰水皆
<lb ed="X" n="0895b21"/><lb ed="R092" n="0939a03"/>幻相。濕性是不異。又以金喩。亦云器不異金。金不
<lb ed="X" n="0895b22"/><lb ed="R092" n="0939a04"/>異器。器卽是金。金卽是器。器金亦幻相。堅性同無
<lb ed="X" n="0895b23"/><lb ed="R092" n="0939a05"/>異。設遇沙冰泥水。鍍器鑛金。是異不卽矣。凡聖迷
<lb ed="X" n="0895b24"/><lb ed="R092" n="0939a06"/>悟若此。</p>
<pb ed="X" xml:id="X26.0559.0895c" n="0895c"/>
<lb ed="X" n="0895c01"/><lb ed="R092" n="0939a07"/><p xml:id="pX26p0895c0101">後受二句。例餘蘊。</p><p xml:id="pX26p0895c0108" cb:place="inline">色空無相。性本寂滅旣爾。餘四
<lb ed="X" n="0895c02"/><lb ed="R092" n="0939a08"/>蘊法。遠離性相亦然。</p><p xml:id="pX26p0895c0209" cb:place="inline">色法四句三觀如此。餘受想
<lb ed="X" n="0895c03"/><lb ed="R092" n="0939a09"/>等。四句三觀。亦若是也。</p><p xml:id="pX26p0895c0310" cb:place="inline">受不異空。乃至識不異空。
<lb ed="X" n="0895c04"/><lb ed="R092" n="0939a10"/>空觀也。空不異受。乃至空不異識。假觀也。卽受卽
<lb ed="X" n="0895c05"/><lb ed="R092" n="0939a11"/>空。乃至卽空卽識。中觀也。</p><p xml:id="pX26p0895c0511" cb:place="inline">以眞空性識。卽離無礙
<lb ed="X" n="0895c06"/><lb ed="R092" n="0939a12"/>故。</p><p xml:id="pX26p0895c0602" cb:place="inline">△二明六相空。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0895c07"/><lb ed="R092" n="0939a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0895c0701">舍利子。是諸法空相。不生不滅。不垢不淨。不增不減。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0895c08"/><lb ed="R092" n="0939a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0895c0801">是諸法者。望上五蘊。望下處界等。空者。謂第一義
<lb ed="X" n="0895c09"/><lb ed="R092" n="0939a15"/>空。二空。<note place="inline">唯識</note>三空。<note place="inline">楞嚴</note>七空。<note place="inline">楞伽</note>十空。<note place="inline">梵網</note>十八空。<note place="inline">大品</note>二十
<lb ed="X" n="0895c10"/><lb ed="R092" n="0939a16"/>空等。相者。謂生滅等六相。約觀釋之。是卽我空。法
<lb ed="X" n="0895c11"/><lb ed="R092" n="0939a17"/>卽法空。空卽俱空。又諸法。假觀。空相。空觀。合爲中
<lb ed="X" n="0895c12"/><lb ed="R092" n="0939a18"/>道觀也。</p>
<lb ed="X" n="0895c13"/><lb ed="R092" n="0939b01"/><p xml:id="pX26p0895c1301">生滅。約體。以眞空體。非前際生。非後際滅。絕常絕
<lb ed="X" n="0895c14"/><lb ed="R092" n="0939b02"/>斷。故云不生滅也。垢淨。約相。以眞空相。非迷時垢。
<lb ed="X" n="0895c15"/><lb ed="R092" n="0939b03"/>非悟時淨。離有離無。故云不垢淨也。增減。約用。以
<lb ed="X" n="0895c16"/><lb ed="R092" n="0939b04"/>眞空用。非聖位增。非凡位減。超異超一。故云不增
<lb ed="X" n="0895c17"/><lb ed="R092" n="0939b05"/>減也。</p><p xml:id="pX26p0895c1703" cb:place="inline">又生滅。世間蘊處界法。垢淨。出世諦緣智法。
<lb ed="X" n="0895c18"/><lb ed="R092" n="0939b06"/>增減。上上菩提涅槃法。就世法言。蘊是生滅。處是
<lb ed="X" n="0895c19"/><lb ed="R092" n="0939b07"/>垢淨。界是增減。出世法言。十二因緣。生滅。四諦。垢
<lb ed="X" n="0895c20"/><lb ed="R092" n="0939b08"/>淨。智得。增減。眞空離此。故云不也。</p><p xml:id="pX26p0895c2014" cb:place="inline">又不生。實諦觀。
<lb ed="X" n="0895c21"/><lb ed="R092" n="0939b09"/>不滅。世諦觀。合名第一義諦觀。<note place="inline">梵網</note>不垢。空性觀。不
<lb ed="X" n="0895c22"/><lb ed="R092" n="0939b10"/>淨。色相觀。兼則中心觀。<note place="inline">仁王</note>不增。無爲觀。不減。有爲
<lb ed="X" n="0895c23"/><lb ed="R092" n="0939b11"/>觀。連成性空觀。<note place="inline">梵網</note>又不生滅。生空觀也。不垢淨。法
<lb ed="X" n="0895c24"/><lb ed="R092" n="0939b12"/>空觀也。不增減。俱空觀<note place="inline">楞嚴</note>也。六相旣遣。空理自顯。</p>
<pb ed="X" xml:id="X26.0559.0896a" n="0896a"/>
<lb ed="X" n="0896a01"/><lb ed="R092" n="0939b13"/><p xml:id="pX26p0896a0101">如冰未銷。自有凝散。汚潔。巨細等相。今旣化爲一
<lb ed="X" n="0896a02"/><lb ed="R092" n="0939b14"/>水。便歸不生不滅體矣。眞空亦然。</p><p xml:id="pX26p0896a0214" cb:place="inline">△三示諸法空。</p>
<lb ed="X" n="0896a03"/><lb ed="R092" n="0939b15"/><p xml:id="pX26p0896a0301">一世間法。三科。共三十五。二出世法。三門。共十八。
<lb ed="X" n="0896a04"/><lb ed="R092" n="0939b16"/>總五十三。若加六入。名四科。因緣中。開生起還滅
<lb ed="X" n="0896a05"/><lb ed="R092" n="0939b17"/>二門。智得前加十度。卽成八十一法。就經文明。一
<lb ed="X" n="0896a06"/><lb ed="R092" n="0939b18"/>五蘊。二五苦。三七厄難。四六相。五十二處。六十八
<lb ed="X" n="0896a07"/><lb ed="R092" n="0940a01"/>界。七十二因緣。八四諦。九二空行。十三心。十一二
<lb ed="X" n="0896a08"/><lb ed="R092" n="0940a02"/>果。十二五呪。亦有八十一法。皆是般若眞空相也。</p>
<lb ed="X" n="0896a09"/><lb ed="R092" n="0940a03"/><p xml:id="pX26p0896a0901">中分爲二。先世間法空。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0896a10"/><lb ed="R092" n="0940a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0896a1001">是故空中無色。無受想行識。</p><p xml:id="pX26p0896a1012" cb:place="inline">無眼耳鼻舌身意。無色
<lb ed="X" n="0896a11"/><lb ed="R092" n="0940a05"/>聲香味觸法。無眼界。乃至無意識界。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0896a12"/><lb ed="R092" n="0940a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0896a1201">是故空中。承上接下之詞。以是六相俱盡。始成般
<lb ed="X" n="0896a13"/><lb ed="R092" n="0940a07"/>若眞空。又眞空中。不但空彼六相。卽此色蘊等法
<lb ed="X" n="0896a14"/><lb ed="R092" n="0940a08"/>亦空。故云空中無色等也。所謂瀰滿淸淨。中不容
<lb ed="X" n="0896a15"/><lb ed="R092" n="0940a09"/>他。</p>
<lb ed="X" n="0896a16"/><lb ed="R092" n="0940a10"/><p xml:id="pX26p0896a1601">世間法相有三。一五蘊門。此爲愚心不愚色者。利
<lb ed="X" n="0896a17"/><lb ed="R092" n="0940a11"/>根而說。故合色爲一。開心爲四也。</p><p xml:id="pX26p0896a1714" cb:place="inline">而云無者。楞嚴
<lb ed="X" n="0896a18"/><lb ed="R092" n="0940a12"/>明。色如空中眼花。受如空手摩觸。想如空談酢梅。
<lb ed="X" n="0896a19"/><lb ed="R092" n="0940a13"/>行如空泡瀑布。識如空餉孔甁。理實皆悉不壞色
<lb ed="X" n="0896a20"/><lb ed="R092" n="0940a14"/>等。以自性空。不待壞故。楞伽云。謂一切法。自他共
<lb ed="X" n="0896a21"/><lb ed="R092" n="0940a15"/>相。皆不生故。名爲相空。謂一切法。自性不生。名自
<lb ed="X" n="0896a22"/><lb ed="R092" n="0940a16"/>性空。下並準知。</p>
<lb ed="X" n="0896a23"/><lb ed="R092" n="0940a17"/><p xml:id="pX26p0896a2301">二十二處門。內六根。外六塵。名十二處。處者所也。
<lb ed="X" n="0896a24"/><lb ed="R092" n="0940a18"/>根塵各有內外所在也。乃爲愚色不愚心者。中根
<pb ed="X" xml:id="X26.0559.0896b" n="0896b"/>
<lb ed="X" n="0896b01"/><lb ed="R092" n="0940b01"/>而說。故合心爲一分半。謂意處全。法處半分。開色
<lb ed="X" n="0896b02"/><lb ed="R092" n="0940b02"/>爲十分半。謂五根五塵。法處半分也。</p><p xml:id="pX26p0896b0215" cb:place="inline">眼等名六根。
<lb ed="X" n="0896b03"/><lb ed="R092" n="0940b03"/>能生爲義。生識性故。亦名六入。吸取爲義。吸塵境
<lb ed="X" n="0896b04"/><lb ed="R092" n="0940b04"/>故。斫蒭。翻眼。如蒲萄朵。見精暎色。戍嚕怛囉。翻耳。
<lb ed="X" n="0896b05"/><lb ed="R092" n="0940b05"/>如新卷葉。聽精暎聲。喝囉拏。翻鼻。如雙垂爪。齅精
<lb ed="X" n="0896b06"/><lb ed="R092" n="0940b06"/>暎香。時吃縛。翻舌。如初偃月。嘗精暎味。歌野。翻身。
<lb ed="X" n="0896b07"/><lb ed="R092" n="0940b07"/>如腰皷顙。覺精暎觸。摩囉。翻意。如幽室見。知精暎
<lb ed="X" n="0896b08"/><lb ed="R092" n="0940b08"/>法。亦云無者。楞嚴云。因緣和合。虗妄有生。因緣別
<lb ed="X" n="0896b09"/><lb ed="R092" n="0940b09"/>離。虗妄名滅。殊不知生滅。本眞空性。性眞空中。求
<lb ed="X" n="0896b10"/><lb ed="R092" n="0940b10"/>於生滅。了無所得也。</p><p xml:id="pX26p0896b1009" cb:place="inline">色等名六塵。染汚爲義。染根
<lb ed="X" n="0896b11"/><lb ed="R092" n="0940b11"/>識故。路伴。翻色。靑黃長短也。設沒囉。翻聲。男女絃
<lb ed="X" n="0896b12"/><lb ed="R092" n="0940b12"/>管也。獻<g ref="#CB00501">䭾</g>辣。翻香。沉檀龍麝也。佐塞。翻味。甜酸飮
<lb ed="X" n="0896b13"/><lb ed="R092" n="0940b13"/>食也。仡囉瑟吒耶。翻觸。冷煖衣服也。達哩摩。翻法。
<lb ed="X" n="0896b14"/><lb ed="R092" n="0940b14"/>過現影像也。據楞嚴。色屬明暗。聲通動靜。香該通
<lb ed="X" n="0896b15"/><lb ed="R092" n="0940b15"/>塞。味兼恬變。觸連離合。法統生滅。</p><p xml:id="pX26p0896b1514" cb:place="inline">俱曰無者。經云。
<lb ed="X" n="0896b16"/><lb ed="R092" n="0940b16"/>觀相元妄。無可指陳。猶邀空花。結爲空果。觀性元
<lb ed="X" n="0896b17"/><lb ed="R092" n="0940b17"/>眞。惟妙覺空。妙覺空心。先非色法。</p>
<lb ed="X" n="0896b18"/><lb ed="R092" n="0940b18"/><p xml:id="pX26p0896b1801">三十八界門。內六根。外六塵。中六識。名十八界。界
<lb ed="X" n="0896b19"/><lb ed="R092" n="0941a01"/>者。界畔。種族義。識與根塵。共相隣界。各有種族也。
<lb ed="X" n="0896b20"/><lb ed="R092" n="0941a02"/>斯爲心色俱愚者。鈍根而說。故心色俱開。謂開心
<lb ed="X" n="0896b21"/><lb ed="R092" n="0941a03"/>爲七分半。卽六識意根。法界心所半分。開色爲十
<lb ed="X" n="0896b22"/><lb ed="R092" n="0941a04"/>分半。卽五根五塵。法界無表半分也。</p><p xml:id="pX26p0896b2215" cb:place="inline">根塵名義。如
<lb ed="X" n="0896b23"/><lb ed="R092" n="0941a05"/>上。六識者。了別爲義。眼色爲緣。生於眼識。分別明
<lb ed="X" n="0896b24"/><lb ed="R092" n="0941a06"/>暗等色。乃至意法爲緣。生於意識。分別生滅等法。</p>
<pb ed="X" xml:id="X26.0559.0896c" n="0896c"/>
<lb ed="X" n="0896c01"/><lb ed="R092" n="0941a07"/><p xml:id="pX26p0896c0101">無眼界者。楞嚴云。當知眼色爲緣。生眼識界。三處
<lb ed="X" n="0896c02"/><lb ed="R092" n="0941a08"/>都無。乃至者。超略之詞。影略耳鼻舌身四識界也。
<lb ed="X" n="0896c03"/><lb ed="R092" n="0941a09"/>無意識界者。楞嚴云。當知意法爲緣。生意識界。三
<lb ed="X" n="0896c04"/><lb ed="R092" n="0941a10"/>處都無。瑜伽云。蘊處及界等。遠離諸性相。能取所
<lb ed="X" n="0896c05"/><lb ed="R092" n="0941a11"/>取<note place="inline">二取</note>執。<note place="inline">二執</note>諸法悉無我。平等如虗空。<note place="inline">我空</note>自性本不
<lb ed="X" n="0896c06"/><lb ed="R092" n="0941a12"/>生。<note place="inline">法空</note>空性圓寂故。纖界不立。眞第一空。</p><p xml:id="pX26p0896c0617" cb:place="inline">此如冰人
<lb ed="X" n="0896c07"/><lb ed="R092" n="0941a13"/>五蘊六根。外觀六甁六色之冰。如處界等。今遇火
<lb ed="X" n="0896c08"/><lb ed="R092" n="0941a14"/>日之時。總成一汪水矣。不空何待。</p><p xml:id="pX26p0896c0814" cb:place="inline">△次出世法空。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0896c09"/><lb ed="R092" n="0941a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0896c0901">無無明。亦無無明盡。乃至無老死。亦無老死盡。</p><p xml:id="pX26p0896c0919" cb:place="inline">無苦
<lb ed="X" n="0896c10"/><lb ed="R092" n="0941a16"/>集滅道。</p><p xml:id="pX26p0896c1004" cb:place="inline">無智亦無得。</p><p xml:id="pX26p0896c1009" cb:place="inline">以無所得故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0896c11"/><lb ed="R092" n="0941a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0896c1101">出世法相亦三。一因緣門。此爲中乘緣覺而說。</p><p xml:id="pX26p0896c1119" cb:place="inline">一
<lb ed="X" n="0896c12"/><lb ed="R092" n="0941a18"/>無明。迷暗也。煩惱障。惑道。二行。造作也。業障業道。
<lb ed="X" n="0896c13"/><lb ed="R092" n="0941b01"/>此二支。屬過去因。三識分別也。初托母胎。起一心
<lb ed="X" n="0896c14"/><lb ed="R092" n="0941b02"/>意妄念。四名色。名是心受想行識四蘊也。色是身。
<lb ed="X" n="0896c15"/><lb ed="R092" n="0941b03"/>色蘊也。五六入。胎中成六根也。六觸。出胎後。三四
<lb ed="X" n="0896c16"/><lb ed="R092" n="0941b04"/>歲。六根對六塵也。七受。五六至十三歲。領納前境。
<lb ed="X" n="0896c17"/><lb ed="R092" n="0941b05"/>違順苦樂也。此五支。報障苦道。屬現在果。八愛。十
<lb ed="X" n="0896c18"/><lb ed="R092" n="0941b06"/>四至十八九。貪戀男女銀錢五欲等事也。九取。二
<lb ed="X" n="0896c19"/><lb ed="R092" n="0941b07"/>十<anchor xml:id="nkr_note_add_0896c1901" n="0896c1901"/><anchor xml:id="beg0896c1901" n="0896c1901"/>已<anchor xml:id="end0896c1901"/>後。於五塵境。廣徧追求也。此二煩惱障。惑道。
<lb ed="X" n="0896c20"/><lb ed="R092" n="0941b08"/>十有。旣有塵欲。作有漏業。當生三有也。此一業障
<lb ed="X" n="0896c21"/><lb ed="R092" n="0941b09"/>業道。兼上爲三支。成未來因。十一生。四生六道中
<lb ed="X" n="0896c22"/><lb ed="R092" n="0941b10"/>受生也。十二老死。旣生五蘊身後。畢至熟壞時也。
<lb ed="X" n="0896c23"/><lb ed="R092" n="0941b11"/>此二支。報障。苦道。屬未來果。</p><p xml:id="pX26p0896c2312" cb:place="inline">然十二支。作二門觀。
<lb ed="X" n="0896c24"/><lb ed="R092" n="0941b12"/>一生起門。謂無明緣行。乃至生緣老死。今云無無
<pb ed="X" xml:id="X26.0559.0897a" n="0897a"/>
<lb ed="X" n="0897a01"/><lb ed="R092" n="0941b13"/>明。乃至無老死者。以其緣生性空故也。二還滅門。
<lb ed="X" n="0897a02"/><lb ed="R092" n="0941b14"/>謂無明滅。則行滅。乃至生滅則老死滅。今云亦無
<lb ed="X" n="0897a03"/><lb ed="R092" n="0941b15"/>無明盡。乃至亦無老死盡者。以其無生眞空故也。
<lb ed="X" n="0897a04"/><lb ed="R092" n="0941b16"/>楞嚴云。眞性有爲空。緣生故如幻。無爲無起滅。不
<lb ed="X" n="0897a05"/><lb ed="R092" n="0941b17"/>實如空花。</p><p xml:id="pX26p0897a0505" cb:place="inline">喩一氷凍支佛。獨宿雪峰。朝看十二氷
<lb ed="X" n="0897a06"/><lb ed="R092" n="0941b18"/>城雪園。至昏暮時。並不可得。</p>
<lb ed="X" n="0897a07"/><lb ed="R092" n="0942a01"/><p xml:id="pX26p0897a0701">二四諦門。此爲小乘聲聞而說。</p><p xml:id="pX26p0897a0713" cb:place="inline">一苦諦。是生死報
<lb ed="X" n="0897a08"/><lb ed="R092" n="0942a02"/>果也。令彼厭。二集諦。是煩惱業。因也。令彼斷。此二
<lb ed="X" n="0897a09"/><lb ed="R092" n="0942a03"/>世間因果。三滅諦。是涅槃理。果也。令彼欣。四道諦。
<lb ed="X" n="0897a10"/><lb ed="R092" n="0942a04"/>是正助行。因也。令彼修。此二出世因果。觀四諦空。
<lb ed="X" n="0897a11"/><lb ed="R092" n="0942a05"/>成羅漢道。然與前門。開合異耳。謂無明行愛取有
<lb ed="X" n="0897a12"/><lb ed="R092" n="0942a06"/>五支。合爲集諦。餘識。名色入。觸受生老死七支。開
<lb ed="X" n="0897a13"/><lb ed="R092" n="0942a07"/>爲苦諦。觀因緣智。卽爲道諦。十二支滅。卽爲滅諦。</p>
<lb ed="X" n="0897a14"/><lb ed="R092" n="0942a08"/><p xml:id="pX26p0897a1401">盡云無者。出世對世間說。旣無苦集。何有滅道。因
<lb ed="X" n="0897a15"/><lb ed="R092" n="0942a09"/>緣尙空。四諦安寄。金剛云。實無有法。名阿羅漢。</p><p xml:id="pX26p0897a1519" cb:place="inline">喩
<lb ed="X" n="0897a16"/><lb ed="R092" n="0942a10"/>雪目連。降一冰龍。暑天想起。影迹無踪。</p>
<lb ed="X" n="0897a17"/><lb ed="R092" n="0942a11"/><p xml:id="pX26p0897a1701">三二法門。此爲大乘菩薩而說。</p><p xml:id="pX26p0897a1713" cb:place="inline">據楞嚴。智得。通前
<lb ed="X" n="0897a18"/><lb ed="R092" n="0942a12"/>徹後。今經。義可上下。法專衍門。智謂二空觀智。得
<lb ed="X" n="0897a19"/><lb ed="R092" n="0942a13"/>卽二空理境。豈不小大俱通。智乃六度中一。得是
<lb ed="X" n="0897a20"/><lb ed="R092" n="0942a14"/>波羅密果。豈不局一大乘。</p><p xml:id="pX26p0897a2011" cb:place="inline">並云無者。二空對治二
<lb ed="X" n="0897a21"/><lb ed="R092" n="0942a15"/>執。智慧爲度愚癡。愚執不立。空智何有。楞嚴云。猶
<lb ed="X" n="0897a22"/><lb ed="R092" n="0942a16"/>非眞非眞。云何見所見。金剛云。佛說般若波羅蜜。
<lb ed="X" n="0897a23"/><lb ed="R092" n="0942a17"/>卽非般若波羅蜜。又云。實無有法。名爲菩薩。</p><p xml:id="pX26p0897a2318" cb:place="inline">如冰
<lb ed="X" n="0897a24"/><lb ed="R092" n="0942a18"/>文殊。烘火觀氷盤珠。頃刻洋去。有何跡耶。</p>
<pb ed="X" xml:id="X26.0559.0897b" n="0897b"/>
<lb ed="X" n="0897b01"/><lb ed="R092" n="0942b01"/><p xml:id="pX26p0897b0101">以句。終歸一空也。因由曰以。不但無智無得。卽諦
<lb ed="X" n="0897b02"/><lb ed="R092" n="0942b02"/>緣蘊界。皆空無法。非但空中無法。卽此空亦無得。
<lb ed="X" n="0897b03"/><lb ed="R092" n="0942b03"/>楞伽遣二無我。維摩空病亦空。楞嚴俱空不生。仁
<lb ed="X" n="0897b04"/><lb ed="R092" n="0942b04"/>王法空故空。正此義也。故者。牒前起後之詞。</p><p xml:id="pX26p0897b0418" cb:place="inline">問。前
<lb ed="X" n="0897b05"/><lb ed="R092" n="0942b05"/>云空卽是色。今何空滅色耶。答。前雖存而未嘗不
<lb ed="X" n="0897b06"/><lb ed="R092" n="0942b06"/>盡。論云。因緣所生法。我說卽是空。今都亡而未嘗
<lb ed="X" n="0897b07"/><lb ed="R092" n="0942b07"/>不立。論云。以有空義故。一切法得成。審前後上下
<lb ed="X" n="0897b08"/><lb ed="R092" n="0942b08"/>文。自知義意。</p><p xml:id="pX26p0897b0806" cb:place="inline">△次。證果<note place="inline">二</note>一菩薩究竟眞空涅槃。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0897b09"/><lb ed="R092" n="0942b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0897b0901">菩提薩埵。依般若波羅蜜多故。</p><p xml:id="pX26p0897b0913" cb:place="inline">心無罣礙。無罣礙故。
<lb ed="X" n="0897b10"/><lb ed="R092" n="0942b10"/>無有恐怖。遠離顚倒夢想。</p><p xml:id="pX26p0897b1011" cb:place="inline">究竟涅槃。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0897b11"/><lb ed="R092" n="0942b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0897b1101">先擧人依法。菩提云覺道。薩埵云有情。一約境。所
<lb ed="X" n="0897b12"/><lb ed="R092" n="0942b12"/>求所度。有情之中。稱覺悟者。二約心。能證能斷。有
<lb ed="X" n="0897b13"/><lb ed="R092" n="0942b13"/>覺悟之智。去情慮之識。三約能所。所求。是佛覺果。
<lb ed="X" n="0897b14"/><lb ed="R092" n="0942b14"/>能求。有情因也。略稱菩薩大乘人名。</p><p xml:id="pX26p0897b1415" cb:place="inline">般若。眞空智。
<lb ed="X" n="0897b15"/><lb ed="R092" n="0942b15"/>波羅。解脫境。最上乘法。金剛云。第一波羅蜜。卽非
<lb ed="X" n="0897b16"/><lb ed="R092" n="0942b16"/>第一波羅蜜。梵網云。第一義空慧門。空空慧門。空
<lb ed="X" n="0897b17"/><lb ed="R092" n="0942b17"/>空復空慧門。空空復空空慧門。斯之謂也。</p>
<lb ed="X" n="0897b18"/><lb ed="R092" n="0942b18"/><p xml:id="pX26p0897b1801">次斷障得果。罣礙。有爲無爲業障。染淨善惡等。現
<lb ed="X" n="0897b19"/><lb ed="R092" n="0943a01"/>在心也。恐怖。有漏無漏苦報。分段變易等。未來心
<lb ed="X" n="0897b20"/><lb ed="R092" n="0943a02"/>也。倒想有相無相煩惱。見愛無明等。過去心也。</p><p xml:id="pX26p0897b2019" cb:place="inline">對
<lb ed="X" n="0897b21"/><lb ed="R092" n="0943a03"/>前法言。結縛礙也。色塵處諦。不垢不淨觀斷。生死
<lb ed="X" n="0897b22"/><lb ed="R092" n="0943a04"/>怖也。受行蘊根因緣。不生不滅觀斷。癡惑夢也識。
<lb ed="X" n="0897b23"/><lb ed="R092" n="0943a05"/>想界智。不增不減觀斷。三心旣不可得。故無而又
<lb ed="X" n="0897b24"/><lb ed="R092" n="0943a06"/>離也。</p>
<pb ed="X" xml:id="X26.0559.0897c" n="0897c"/>
<lb ed="X" n="0897c01"/><lb ed="R092" n="0943a07"/><p xml:id="pX26p0897c0101">涅槃。斷果究竟。得入無餘也。梵語摩訶般涅槃那。
<lb ed="X" n="0897c02"/><lb ed="R092" n="0943a08"/>華言大滅度。大是法身滅。是解脫。度是般若。此之
<lb ed="X" n="0897c03"/><lb ed="R092" n="0943a09"/>三德。非別外有。迷卽三障。悟卽三德。三障若空。三
<lb ed="X" n="0897c04"/><lb ed="R092" n="0943a10"/>德乃顯。所謂生死卽法身。煩惱卽般若。結業卽解
<lb ed="X" n="0897c05"/><lb ed="R092" n="0943a11"/>脫。自非般若觀照。功德不能開顯。譬如磨鏡。垢盡
<lb ed="X" n="0897c06"/><lb ed="R092" n="0943a12"/>明現。</p><p xml:id="pX26p0897c0603" cb:place="inline">猶氷彌勒。朝陽放布袋水。流入大寂滅海。澄
<lb ed="X" n="0897c07"/><lb ed="R092" n="0943a13"/>渟皎潔也。故此涅槃。亦空無相。法華云。究竟涅槃。
<lb ed="X" n="0897c08"/><lb ed="R092" n="0943a14"/>常寂滅相。終歸於空。</p><p xml:id="pX26p0897c0809" cb:place="inline">△二諸佛圓證無相菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0897c09"/><lb ed="R092" n="0943a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0897c0901">三世諸佛。依般若波羅蜜多故。</p><p xml:id="pX26p0897c0913" cb:place="inline">得阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0897c10"/><lb ed="R092" n="0943a16"/>菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0897c11"/><lb ed="R092" n="0943a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0897c1101">先擧人依法。前屬大乘因地。此局一乘果位。過現
<lb ed="X" n="0897c12"/><lb ed="R092" n="0943a18"/>未曰三世。三劫各有千佛。故云諸也。梵語佛陀。華
<lb ed="X" n="0897c13"/><lb ed="R092" n="0943b01"/>言覺者。一自覺眞諦。離心識超人天。二覺他俗諦。
<lb ed="X" n="0897c14"/><lb ed="R092" n="0943b02"/>離色塵。超二乘。三圓覺中諦。二俱離。超菩薩。具三
<lb ed="X" n="0897c15"/><lb ed="R092" n="0943b03"/>覺義。稱佛世尊。能依人也。般若。所依法也。謂於三
<lb ed="X" n="0897c16"/><lb ed="R092" n="0943b04"/>性。立三無性以觀。一徧計執性。作無相觀。二依他
<lb ed="X" n="0897c17"/><lb ed="R092" n="0943b05"/>起性。作無生觀。三圓成實性。作無性觀。以此三無
<lb ed="X" n="0897c18"/><lb ed="R092" n="0943b06"/>性。顯彼眞空相。成相三覺德。更無別門也。</p><p xml:id="pX26p0897c1817" cb:place="inline">次得果
<lb ed="X" n="0897c19"/><lb ed="R092" n="0943b07"/>成覺。菩提。智果也。得字貫下。菩提徹上。阿耨多羅。
<lb ed="X" n="0897c20"/><lb ed="R092" n="0943b08"/>此云無上。三藐。此云正等。三菩提。此云正覺。內含
<lb ed="X" n="0897c21"/><lb ed="R092" n="0943b09"/>三義。一正覺。卽如理智。正觀眞諦。揀凡外之不正。
<lb ed="X" n="0897c22"/><lb ed="R092" n="0943b10"/>二等覺。卽如量智。徧觀俗諦。揀權小之不等。三無
<lb ed="X" n="0897c23"/><lb ed="R092" n="0943b11"/>上覺。卽無礙智。統觀中諦。揀因地有上。此菩提果。
<lb ed="X" n="0897c24"/><lb ed="R092" n="0943b12"/>得實無得。故大品云。無得而得。金剛云。我於阿耨
<pb ed="X" xml:id="X26.0559.0898a" n="0898a"/>
<lb ed="X" n="0898a01"/><lb ed="R092" n="0943b13"/>菩提。無有少法可得。又云。實無有法。如來得三菩
<lb ed="X" n="0898a02"/><lb ed="R092" n="0943b14"/>提。圓覺云。妙圓覺心。本無菩提。及與涅槃。亦無成
<lb ed="X" n="0898a03"/><lb ed="R092" n="0943b15"/>佛。及不成佛。</p><p xml:id="pX26p0898a0306" cb:place="inline">如晒彩色冰佛。洋到妙莊嚴海。森羅
<lb ed="X" n="0898a04"/><lb ed="R092" n="0943b16"/>自現。非外寶光爲美飾也。</p>
<lb ed="X" n="0898a05"/><lb ed="R092" n="0943b17"/><p xml:id="pX26p0898a0501">問。前云以無所得。今何得二果耶。答。由前眞空。有
<lb ed="X" n="0898a06"/><lb ed="R092" n="0943b18"/>後實相。故得二果。又由後實相。始成前眞空。故二
<lb ed="X" n="0898a07"/><lb ed="R092" n="0944a01"/>果無得。楞嚴云。圓滿菩提。歸無所得。詳上二段密
<lb ed="X" n="0898a08"/><lb ed="R092" n="0944a02"/>多故字。意自可知。以上正宗竟。</p>
<lb ed="X" n="0898a09"/><lb ed="R092" n="0944a03"/><p xml:id="pX26p0898a0901">△三結通祕密眞言<note place="inline">同諸經流通分</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0898a10"/><lb ed="R092" n="0944a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0898a1001">故知般若波羅蜜多。是大神呪。是大明呪。是無上呪。
<lb ed="X" n="0898a11"/><lb ed="R092" n="0944a05"/>是無等等呪。能除一切苦。眞實不虗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0898a12"/><lb ed="R092" n="0944a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0898a1201">先。別開五呪。連般若呪。成五名也。</p><p xml:id="pX26p0898a1214" cb:place="inline">故者。躡前起後。
<lb ed="X" n="0898a13"/><lb ed="R092" n="0944a07"/>結後成前之意。謂由前觀照般若。方流後文字般
<lb ed="X" n="0898a14"/><lb ed="R092" n="0944a08"/>若。故生五呪祕密神章。又由後文字般若。方顯前
<lb ed="X" n="0898a15"/><lb ed="R092" n="0944a09"/>觀照般若。故起五蘊眞空妙行。</p><p xml:id="pX26p0898a1513" cb:place="inline">佛般若呪。如蜾蠃。
<lb ed="X" n="0898a16"/><lb ed="R092" n="0944a10"/>苦惱衆生。如螟蛉。敎祝七日。化爲佛子。故稱爲呪。
<lb ed="X" n="0898a17"/><lb ed="R092" n="0944a11"/>除障不虗。名神。智鑒無昧。名明。更無加過。名無上。
<lb ed="X" n="0898a18"/><lb ed="R092" n="0944a12"/>獨絕無倫。名無等等。徹果該因。名般若波羅。此就
<lb ed="X" n="0898a19"/><lb ed="R092" n="0944a13"/>法釋。</p><p xml:id="pX26p0898a1903" cb:place="inline">能破煩惱曰神。能破無明曰明。令因行滿曰
<lb ed="X" n="0898a20"/><lb ed="R092" n="0944a14"/>無上。令果德圓。曰無等等。逆流度生。曰般若波羅
<lb ed="X" n="0898a21"/><lb ed="R092" n="0944a15"/>蜜。依功能釋。</p><p xml:id="pX26p0898a2106" cb:place="inline">又約敎明。神者。呪凡成聖。小敎。超凡
<lb ed="X" n="0898a22"/><lb ed="R092" n="0944a16"/>也。明者。呪染成淨。始敎。超小也。無上者。呪妄成眞。
<lb ed="X" n="0898a23"/><lb ed="R092" n="0944a17"/>終敎。超權也。無等等者。呪相成性。頓敎。超漸也。般
<lb ed="X" n="0898a24"/><lb ed="R092" n="0944a18"/>若波羅蜜者。呪生成佛。圓敎。超偏也。</p>
<pb ed="X" xml:id="X26.0559.0898b" n="0898b"/>
<lb ed="X" n="0898b01"/><lb ed="R092" n="0944b01"/><p xml:id="pX26p0898b0101">次總顯多能。一切苦。如前釋。略言之。滅除。分段。變
<lb ed="X" n="0898b02"/><lb ed="R092" n="0944b02"/>易。二生死苦。證得菩提。涅槃。二種果樂也。實不虗
<lb ed="X" n="0898b03"/><lb ed="R092" n="0944b03"/>者。般若勝益。爲作保任。令諸衆生。信受奉行。如有
<lb ed="X" n="0898b04"/><lb ed="R092" n="0944b04"/>所疑。觀佛菩薩。非般若外。別得樂果也。</p><p xml:id="pX26p0898b0416" cb:place="inline">對五呪顯。
<lb ed="X" n="0898b05"/><lb ed="R092" n="0944b05"/>破色蘊惱。超劫濁苦。如舠渡過溪澗一百由旬。到
<lb ed="X" n="0898b06"/><lb ed="R092" n="0944b06"/>彼安養界中。依正二報色相莊嚴。歷劫不壞一種
<lb ed="X" n="0898b07"/><lb ed="R092" n="0944b07"/>淸樂。神呪功益也。破受蘊惱。超見濁苦。如艇渡過
<lb ed="X" n="0898b08"/><lb ed="R092" n="0944b08"/>河港二百由旬。到彼安養界中。三寶功德受用樂
<lb ed="X" n="0898b09"/><lb ed="R092" n="0944b09"/>境。眞知灼見二種淸樂。明呪功益也。</p><p xml:id="pX26p0898b0915" cb:place="inline">破想蘊惱。超
<lb ed="X" n="0898b10"/><lb ed="R092" n="0944b10"/>煩惱苦。如艨艟渡湖。過三百由旬。到安養界。十六
<lb ed="X" n="0898b11"/><lb ed="R092" n="0944b11"/>觀門想念奧妙。毫無煩惱三種淸樂。無上呪功益
<lb ed="X" n="0898b12"/><lb ed="R092" n="0944b12"/>也。</p><p xml:id="pX26p0898b1202" cb:place="inline">破行蘊惱。超衆生苦。如<g ref="#CB17385">𦫈</g>艞渡江。過四百由旬。
<lb ed="X" n="0898b13"/><lb ed="R092" n="0944b13"/>到安養界。七日十念行爲淨業。好善衆生四種淸
<lb ed="X" n="0898b14"/><lb ed="R092" n="0944b14"/>樂。無等呪功益也。</p><p xml:id="pX26p0898b1408" cb:place="inline">破識蘊惱。超命濁苦。如艆<g ref="#CB15721">䑼</g>渡
<lb ed="X" n="0898b15"/><lb ed="R092" n="0944b15"/>過大海五百由旬。到安養界中。三輩九品識心快
<lb ed="X" n="0898b16"/><lb ed="R092" n="0944b16"/>活。上妙壽命五種淸樂。般若呪功益也。</p><p xml:id="pX26p0898b1616" cb:place="inline">又佛說五
<lb ed="X" n="0898b17"/><lb ed="R092" n="0944b17"/>呪利民。比如大海水。潛流四天下。沖成江湖河澗。
<lb ed="X" n="0898b18"/><lb ed="R092" n="0944b18"/>民實生活。豈困苦耶。</p><p xml:id="pX26p0898b1809" cb:place="inline">如斯離苦得樂。非般若不能。
<lb ed="X" n="0898b19"/><lb ed="R092" n="0945a01"/>觀自在能行。故能自度度他一切苦也。</p><p xml:id="pX26p0898b1916" cb:place="inline">上顯了竟。</p>
<lb ed="X" n="0898b20"/><lb ed="R092" n="0945a02"/><p xml:id="pX26p0898b2001">△二祕密般若。謂呪。是祕密眞言。令誦生福。滅罪
<lb ed="X" n="0898b21"/><lb ed="R092" n="0945a03"/>業障故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0898b22"/><lb ed="R092" n="0945a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0898b2201">故說般若波羅蜜多呪。卽說呪曰。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0898b23"/><lb ed="R092" n="0945a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0898b2301">先標名。神明上等。別顯。般若蜜多。總結。</p><p xml:id="pX26p0898b2316" cb:place="inline">故者。承上
<lb ed="X" n="0898b24"/><lb ed="R092" n="0945a06"/>起下也。名多益廣<anchor xml:id="nkr_note_add_0898b2401" n="0898b2401"/><anchor xml:id="beg0898b2401" n="0898b2401"/>已<anchor xml:id="end0898b2401"/>彰。呪詞語句未出。故爲陳說
<pb ed="X" xml:id="X26.0559.0898c" n="0898c"/>
<lb ed="X" n="0898c01"/><lb ed="R092" n="0945a07"/>梵語怛你也他。此翻卽說呪曰。或云所謂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0898c02"/><lb ed="R092" n="0945a08"/><cb:div type="orig"><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0898c0201">揭諦。揭諦。波羅揭諦。波羅僧揭諦。菩提。薩婆訶</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0898c03"/><lb ed="R092" n="0945a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0898c0301">呪有二義。一不可說。以諸佛密語。具多意義。非因
<lb ed="X" n="0898c04"/><lb ed="R092" n="0945a10"/>位所解。但當誦持。除障增福。二亦可說。以佛祖經
<lb ed="X" n="0898c05"/><lb ed="R092" n="0945a11"/>論。自爲解釋。今依敎詮量。令人悟入。斷惑證眞。</p><p xml:id="pX26p0898c0519" cb:place="inline">揭
<lb ed="X" n="0898c06"/><lb ed="R092" n="0945a12"/>諦。此云去度。深慧功能復重言者。自度度他也。波
<lb ed="X" n="0898c07"/><lb ed="R092" n="0945a13"/>羅。此云彼岸。度去所到處也。僧者。云總。普衆。謂自
<lb ed="X" n="0898c08"/><lb ed="R092" n="0945a14"/>他普度。九界衆生。總到彼岸也。菩提。此云覺道。謂
<lb ed="X" n="0898c09"/><lb ed="R092" n="0945a15"/>至何等彼岸。乃大菩提涅槃處也。薩婆訶。此云速
<lb ed="X" n="0898c10"/><lb ed="R092" n="0945a16"/>疾成就。令前所作。速成疾就也。</p><p xml:id="pX26p0898c1013" cb:place="inline">初言揭諦。是大神
<lb ed="X" n="0898c11"/><lb ed="R092" n="0945a17"/>呪。除生老病死苦。卽以文字般若。度人天小敎也。</p>
<lb ed="X" n="0898c12"/><lb ed="R092" n="0945a18"/><p xml:id="pX26p0898c1201">重言揭諦。是大明呪。除求不得苦。卽以觀照般若。
<lb ed="X" n="0898c13"/><lb ed="R092" n="0945b01"/>度始敎三乘人也。</p><p xml:id="pX26p0898c1308" cb:place="inline">波羅揭諦。是無上呪。除愛別離
<lb ed="X" n="0898c14"/><lb ed="R092" n="0945b02"/>苦。卽境界般若。度終敎大乘人也。</p><p xml:id="pX26p0898c1414" cb:place="inline">波羅僧揭諦。是
<lb ed="X" n="0898c15"/><lb ed="R092" n="0945b03"/>無等等呪。除怨憎會苦。卽眷屬般若。度頓敎一乘
<lb ed="X" n="0898c16"/><lb ed="R092" n="0945b04"/>人也。</p><p xml:id="pX26p0898c1603" cb:place="inline">菩提薩婆訶。是般若波羅蜜多呪。除五陰熾
<lb ed="X" n="0898c17"/><lb ed="R092" n="0945b05"/>盛苦。卽實相般若。度圓敎最上乘人也。</p><p xml:id="pX26p0898c1716" cb:place="inline">對顯般若。
<lb ed="X" n="0898c18"/><lb ed="R092" n="0945b06"/>初一揭諦。觀自在序分也。次復揭諦。正宗中。舍利
<lb ed="X" n="0898c19"/><lb ed="R092" n="0945b07"/>子。色不異空等也。波羅揭諦諸法空相四句也。波
<lb ed="X" n="0898c20"/><lb ed="R092" n="0945b08"/>羅僧揭諦。是故空中無色下去文也。菩提二字。從
<lb ed="X" n="0898c21"/><lb ed="R092" n="0945b09"/>菩提薩埵。至三菩提。是也。薩婆訶。故知般若。是大
<lb ed="X" n="0898c22"/><lb ed="R092" n="0945b10"/>神呪流通文也。</p><p xml:id="pX26p0898c2207" cb:place="inline">配釋經題。揭諦二句。般若也。波羅
<lb ed="X" n="0898c23"/><lb ed="R092" n="0945b11"/>羯諦二句。波羅蜜多也。菩提薩訶。心經也。</p><p xml:id="pX26p0898c2317" cb:place="inline">故知經
<lb ed="X" n="0898c24"/><lb ed="R092" n="0945b12"/>卽顯呪。呪卽密經。隱顯融通。第一義心徹矣。佛語
<pb ed="X" xml:id="X26.0559.0899a" n="0899a"/>
<lb ed="X" n="0899a01"/><lb ed="R092" n="0945b13"/>心妙。爲何如哉。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0899a02"/><lb ed="R092" n="0945b14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">頌</cb:mulu><p xml:id="pX26p0899a0201">閣筆頌曰。</p>
<lb ed="X" n="0899a03"/><lb ed="R092" n="0945b15"/><lg type="regular" xml:id="lgX26p0899a0301"><l>甚深般若</l><l>絕相眞空</l><l>依敎讚釋</l><l>事義重重</l>
<lb ed="X" n="0899a04"/><lb ed="R092" n="0945b16"/><l>普願來學</l><l>宗通說通</l></lg></cb:div>
<lb ed="X" n="0899a05"/><lb ed="R092" n="0945b17"/>
<lb ed="X" n="0899a06"/><lb ed="R092" n="0945b18"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>般若心經事觀解卷上</cb:jhead></cb:juan>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0893b0601" to="#end0893b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">玘</lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB05755">𤣱</g></rdg></app>
<app from="#beg0894c2201" to="#end0894c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0896c1901" to="#end0896c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0898b2401" to="#end0898b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0893b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0893b0601">玘【CB】，<g ref="#CB05755">𤣱</g>【卍續】</note>
<note n="0894c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0894c2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0896c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0896c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0898b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0898b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>